Wikipedia tlwiki https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Midya Natatangi Usapan Tagagamit Usapang tagagamit Wikipedia Usapang Wikipedia Talaksan Usapang talaksan MediaWiki Usapang MediaWiki Padron Usapang padron Tulong Usapang tulong Kategorya Usapang kategorya Portada Usapang Portada TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 647 2208935 2208719 2026-05-25T01:32:48Z ~2026-31278-05 162189 /* Tagalog (Baybayin): ᜎᜓᜉᜅ᜔ ᜑᜒᜈᜒᜇᜅ᜔᜵ */ 2208935 wikitext text/x-wiki {{Infobox anthem | title= Lupang Hinirang | image= Sheet Lupang hinirang.jpg | caption= Ang nakasulat na musika ng "Lupang Hinirang". | prefix= Pambansang | country= {{PHL}} | author= [[José Palma]] | lyrics_date= 1899<br><small>("Filipinas")</small> | composer= [[Julián Felipe]] | music_date= 1898 | adopted= 1899 (Kastila)<br>1963 (Tagalog) | sound=Philippine National Anthem, the Lupang Hinirang, Himno Nacional Filipino Unknown Artist.ogg | sound_title= Lupang Hinirang<br><br> }} Ang "'''Lupang Hinirang'''" ay ang [[pambansang awit]] ng [[Pilipinas]]. Ipinagawa ni [[Emilio Aguinaldo]] ang himig nito sa kompositor na si [[Julian Felipe]] noong 1898 sa ilalim ng pamagat na "Marcha Filipina Magdalo" ('Martsang Pilipinong Mágdalo') at kalaunan "Marcha Nacional Filipina" ('Pambansang Martsa ng Pilipinas'). Samantala, ang kasalukuyang anyo ng awit ay ang salin sa [[wikang Tagalog]] ng tulang "Filipinas" ni [[José Palma]] noong 1899 sa orihinal na [[wikang Espanyol]]. Unang narinig ang himig nito sa [[Pagpapahayag ng kalayaan ng Pilipinas|deklarasyon ng kalayaan ng Pilipinas]] mula sa [[Kaharian ng Espanya]] noong ika-12 ng Hunyo 1898. Samantala, unang narinig naman ang awit na may titik ni Palma noong Agosto 1899, sa ilalim ng pamagat ng "Patria Adorada" ('Bayang Minamahal'). Ipinagbawal ang awit na ito noong [[Panahon ng mga Amerikano sa Pilipinas|panahon ng mga Amerikano]], bagamat naging opisyal na awit ang salin sa Ingles nito noong [[Komonwelt ng Pilipinas|panahong Komonwelt]]. Ang kasalukuyang salin nito sa wikang Filipino ay mula sa bersyon nina [[Julian Cruz Balmaceda]], [[Ildefonso Santos]] at [[Francisco Caballo]] noong dekada 1940s. Ang kanilang gawa ang naging pambansang awit ng Pilipinas simula noong 1948. Naging "Lupang Hinirang" ito noong 1956, sa panunungkulan ni [[Ramon Magsaysay]]. == Titik == Ang mga titik sa baba ay ang pangkasalukuyang bersyon ng awit. :Bayang magiliw, :Perlas ng Silanganan. :Alab ng puso, :Sa dibdib mo'y buhay. :Lupang Hinirang, :Duyan ka nang magiting. :Sa manlulupig, :Di ka pasisiil. :Sa dagat at bundok, :Sa simoy at sa langit mong bughaw. :May dilag ang tula, :At awit sa paglayang minamahal. :Ang kislap ng watawat mo'y, :Tagumpay na nagniningning. :Ang bituin at araw niya, :Kailan pa ma'y 'di magdidilim. :Lupa ng araw ng luwalhati't pagsinta :Buhay ay langit sa piling mo. :Aming ligaya na 'pag may mang-aapi, :Ang mamatay nang dahil sa'yo. ===Simunong titik=== Nasa baba ang orihinal na titik ng tulang "Filipinas" ni José Palma. Una itong ginamit noong 1899, bagamat ipinagbawal ito noong panahon ng mga Amerikano. Ito rin ang nagsilbing basehan ng mga salin sa iba't-ibang mga wika ng Pilipinas, simula sa [[wikang Tagalog]] noong dekada 1940s. {| class="wikitable" style="min-width: 300px;" |- ! '''Wikang Espanyol''' !! '''Wikang Filipino'''<br>{{small|(direktang salin)}} |- | :Tierra adorada :Hija del sol de Oriente, :Su fuego ardiente :En ti latiendo está. :¡Tierra de amores! :Del heroísmo cuna, :Los invasores :No te hollarán jamás. :En tu azul cielo, en tus auras, :En tus montes y en tu mar :Esplende y late el poema :De tu amada libertad. :Tu pabellón, que en las lides :La victoria iluminó, :No verá nunca apagados :Sus estrellas ni su sol. :Tierra de dichas, del sol y amores, :En tu regazo dulce es vivir. :Es una gloria para tus hijos, :Cuando te ofenden, por ti morir. || :Lupang minamahal :Anak ng Araw ng Silangan :Ang nasusunog nitong apoy :Sa'yo tumitibok :Lupain ng pagmamahalan! :Duyan ng pagkabayani. :Ang mga mananakop :Di nila ikaw mapapabagsak :Sa bughaw na kalangitan, sa mga aura mo :Sa kabundukan at karagatan mo :Pinapaganda't pinapatibok nila ang tula :Ng minamahal mong kalayaan. :Ang pabilyon mo, kung saan :Lumiliwanag ang pagkapanalo :Di dapat nito makitang maaapula :Ang araw at mga bituin nito. :Lupain ng kagalakan, ng araw at pagmamahal :Sa kanyang matamis na lapag naninirahan :Isang karangalan para sa iyong mga anak :Na mamatay para sa'yo kung inaapi ka |} == Pagsasalin == ===Ingles: ''Philippine Hymn''=== <small>ni Senador Camilo Osias at Mary A. Lane</small> :Land of the morning, :Child of the sun returning, :With fervor burning, :Thee do our souls adore. :Land dear and holy, :Cradle of noble heroes, :Ne'er shall invaders :Trample thy sacred shore :Ever within thy skies and through thy clouds :And o'er thy hills and seas, :Do we behold the radiance, feel and throb, :Of glorious liberty. :Thy banner, dear to all our hearts :It's sun and stars alight, :O never shall it's shining field, :Be dimmed by tyrant's might! :Beautiful land of love, :O land of light, :In thine embrace 'tis rapture to lie, :But it is glory ever, when thou art wronged, :For us, thy sons to suffer and die. ===Ingles: ''Chosen Land''=== <small>Literal na salin ng ''Lupang Hinirang'' sa Ingles. Hindi opisyal.</small> :Beloved country, :Pearl of the Orient, :The heart's fervor, :In your bosom is ever alive. :Chosen Land, :You are the cradle of the brave, :To the conquerors, :You shall never surrender. :Through the seas and mountains, :Through the air and your azure skies, :There is splendor in the poem :And songs of beloved freedom.'' :The sparkle of your flag :Is shining victory. :Its stars and sun :Forever will never dim. :Land of the morning, of glory, of our affection, :Life is heaven in your arms; :When someone oppresses you, it is our pleasure :To die for you. ===Tagalog: Diwa ng Bayan=== Ginamit ito sa Panahon ng Hapon sa Pilipinas sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig :Lupang mapalad, :Na mutya ng silangan; :Bayang kasuyo, :Ng Sangkalikasan. :Buhay at yaman, :Ng kapilipinuhan; :Kuha't bawi, :Sa Banyagang kamay. :Sa iyong langit, Bundok, :Batis, Dagat na pinalupig; :Nailibing na ng karimlan, :Ng kahapong pagtitiis. :Sakit at luha, hirap, :Susa at sumpa sa pagaamis; :Ay wala nang lahat at naligtas, :Sa ibig maglupit. :Hayo't magdiwang Lahi kong minamahal, :Iyong watawat ang siyang tanglaw; :At kung sakaling ikaw ay muling pagbantaan, :Aming bangkay ang siyang hahadlang. === Tagalog: ''Lupang Pinipintuho'' === <small>Pagsasa-Tagalog ni Balmaceda, Santos at Caballo na ginamit mula taóng 1948 (dalawang taon mula 1946, kung kailan pinalaya ng Estados Unidos ang Pilipinas) hanggang 1956. Napalitan ito ng sa taóng 1956, na siyang nagkaroon pa ng karagdagang pagbabago.</small> :O sintang lupa, :Perlas ng Silanganan; :Diwang apoy kang :Sa araw nagmula. :Lupang magiliw, :Pugad ng kagitingan, :Sa manlulupig :Di ka papaslang. :Sa iyong langit, simoy, parang. :Dagat at kabundukan, :Laganap ang tibok ng puso :Sa paglayang walang hanggan. :Sagisag ng watawat mong mahal :Ningning at tagumpay; :Araw't bituin niyang maalab :Ang s'yang lagi naming tanglaw. :Sa iyo Lupa ng ligaya't pagsinta, :Tamis mabuhay na yakap mo, :Datapwat langit ding kung ikaw ay apihin :Ay mamatay ng dahil sa 'yo. ===Ilokano: ''Nailian a Dayyeng''=== <small>Orihinal na bersyon nina Dr. Mary Lou Campo at Prof. Romeo Sevilleja</small> :O Pilipinas, tampok ti kinapintas :Ti addaan puso, ay-ayatendaka :Bagnos ken baggak, perlas ti dumaya :Dimi ipalubos nga irurumendaka :Iti tangatang, ulep ken pul-oy :Bambantay ken baybay :Mangmangngeg ken mariknami't :Samiweng ni waya-waya :Ipatpategmi ti wagaywaymo :Tanda ti balligi :Bitbituen, Initmo, Ingget raniag :Dinto pulos nga aglidem :Daga ni gasat, ragsak :Nam-ay ken Ayat :Ta sidongmo, dayawmi ti agbiag :Ngem nadaydayawkam :A sikakanatad :Gapu kenka, iruknoymi toy biag. <small>bersyon ni Eugene Carmelo C. Pedro</small> :Imnas nga ili :Baggak ti dumadaya :Daytoy ayatmi :Ti sagutmi kenka :Dagat' kinasudi :Indayon ti nakired :Iti mangdadael :Haanka pailuges :Iti tangatang, ulep ken pul-oy :Bambantay ken baybay :Addan dayag ti daniw ken dayyeng :Ti nasamit a wayam :Ti raniag ta wagaywaymo :Ket balligi a nasileng :Ti init ken dagiti bituenna :Dinto pulos aglidem :Nakaliblibnos unay a dagan' ayat :Daytoy biag langit dita dennam :Ngem no ti dayawmot' inda dadaesen :Inggat' tanem sumalakankam ===Binisaya: ''Nasudnong Awit''=== <small>ni Jess Vestil</small> :Yutang tabunon :Mutya nga masilakon :Putling bahandi :Amo kang gimahal :Mithing gisimba :Yuta s'mga bayani :Sa manglulupig :Among panalipdan :Ang mga bungtod mo ug lapyahan :Ang langit mong bughaw :Nagahulad sa awit, lamdag sa :Kaliwat tang gawas :Silaw sa adlaw ug bitoon :Sa nasudnong bandila :Nagatimaan nga buhion ta :Hugpong nga di maluba :Yutang maanyag, duyan ka sa pagmahal :Landong sa langit ang dughaan mo; :Pakatam-isom sa anak mong nagtukaw :Kon mamatay man sa ngalan mo. === Hiligaynon: ''Banwang Guinhalaran'' === :Banwang masinadyahon, :Perlas sang nasidlangan, :Init sang tigpusuon, :Gakabuhi sa imo nga dughan. :Banwang Guinhalaran, :Payag ka sang maisog, :Sa mga manugpigos, :Wala guid nagapadaog. :Sa dagat kag bukid, :Sa usbong kag sa dagway nga gabanaag, :May idlak kag tibok ang dilambong, :Kag amba sang kahilwayan. :Ang idlak sang ayahay mo, :Isa ka matam-is nga kadalag-an, :Ang bituon kag ang adlaw, :Nangin masanag sa katubtuban. :Dutang nasambit sang adlaw kag paghigugma, :Sa sabak mo matam-is ang mabuhi, :Ginapakipagbato namon, nga kung may manungpanakop, :Ang mapatay nahanungod sa imo. === Bikolano: ''Rona Kang Mawili'' === :Bayang Inutang :Aki ka nin sirangan :Tingraw niyang malaad :Nasa si-mong daghan. :Rona kang mawili :Nagimatan bayani :An mansalakay :Dai ka babatayan. :Sa si-mong langit, bukid :Hayop kadagatan siring man :Nagkukutab nagbabanaag :An si-mong katalingkasan. :Simong bandera na nagkikintab :Sa hokbo naglayaw :Dai nanggad mapapara :An simong bitoon Aldaw. :Dagang nawilihan, maogma, maliwanag, :Sa limpoy mo hamis mabuhay :Minamarhay mi kun ika pagbasangan :An buhay mi si-mo idusay. === Pangasinan: ''Oh, Pilipinas dalin min kagal-galang'' === :Oh, Pilipinas, :Dalin min kagal-galang :Musia na dayat, :Ed dapit letakan :Simpey gayagan, :Panag-ugagepan day :Totoon lapag, :Ed dapit-seslekan. :Saray anak mo agda :Kawananen ya ibagat ed sika'y :Dilin bilay da no :Nakaukulay galang tan ka-inaoan :Diad palandey, lawak, taquel, :Dayat o no dia ed lawang :Sugbaen day patey ya andi :Dua-rua no sikay pan-sengegan. :Diad silong na laylay mo mankaka-sakey :Tan diad sika man-lingkor tan mangi-agel :Bangta dia'd akualan mo aneng-neng day silew :Diad akualan mo muet akuen day patey. ==== Tagalog ([[Baybayin]]): ''ᜎᜓᜉᜅ᜔ ᜑᜒᜈᜒᜇᜅ᜔᜵'' ==== <big>ᜊᜌᜅ᜔ ᜋᜄᜒᜎᜒᜏ᜔᜵</big> <big>ᜉᜒᜇ᜔ᜎᜐ᜔ ᜈᜅ᜔ ᜐᜒᜎᜅᜈᜈ᜔᜶</big> ᜀᜎᜊ᜔ ᜈᜅ᜔ ᜉᜓᜐᜓ᜵ ᜐ ᜇᜒᜊ᜔ᜇᜒᜊ᜔ ᜋᜓᜌ᜔ ᜊᜓᜑᜌ᜔᜶ ᜎᜓᜉᜅ᜔ ᜑᜒᜈᜒᜇᜅ᜔᜵ ᜇᜓᜌᜈ᜔ ᜃ ᜈᜅ᜔ ᜋᜄᜒᜆᜒᜅ᜔᜶ ᜐ ᜋᜈ᜔ᜎᜓᜎᜓᜉᜒᜄ᜔᜵ ᜇᜒ ᜃ ᜉᜐᜒᜐᜒᜁᜎ᜔᜶ ᜐ ᜇᜄᜆ᜔ ᜀᜆ᜔ ᜊᜓᜈ᜔ᜇᜓᜃ᜔᜵ ᜐ ᜐᜒᜋᜓᜌ᜔ ᜀᜆ᜔ ᜐ ᜎᜅᜒᜆ᜔ ᜋᜓᜅ᜔ ᜊᜓᜄ᜔ᜑᜏ᜔᜶ ᜋᜌ᜔ ᜇᜒᜎᜄ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜆᜓᜎ᜵ ᜀᜆ᜔ ᜀᜏᜒᜆ᜔ ᜐ ᜉᜄ᜔ᜎᜌᜅ᜔ ᜋᜒᜈᜋᜑᜎ᜔᜶ ᜀᜅ᜔ ᜃᜒᜐ᜔ᜎᜉ᜔ ᜈᜅ᜔ ᜏᜆᜏᜆ᜔ ᜋᜓᜌ᜔᜵ ᜆᜄᜓᜋ᜔ᜉᜌ᜔ ᜈ ᜈᜄ᜔ᜈᜒᜈᜒᜅ᜔ᜈᜒᜅ᜔᜶ ᜀᜅ᜔ ᜊᜒᜆᜓᜏᜒᜈ᜔ ᜀᜆ᜔ ᜀᜇᜏ᜔ ᜈᜒᜌ᜵ ᜃᜁᜎᜈ᜔ ᜉ ᜋᜌ᜔ ᜇᜒ ᜋᜄ᜔ᜇᜒᜇᜒᜎᜒᜋ᜔᜶ ᜎᜓᜉ ᜈᜅ᜔ ᜀᜇᜏ᜔᜵ ᜈᜅ᜔ ᜎᜓᜏᜎ᜔ᜑᜆᜒᜆ᜔ ᜉᜄ᜔ᜐᜒᜈ᜔ᜆ᜵ ᜊᜓᜑᜌ᜔ ᜀᜌ᜔ ᜎᜅᜒᜆ᜔ ᜐ ᜉᜒᜎᜒᜅ᜔ ᜋᜓ᜶ ᜀᜋᜒᜅ᜔ ᜎᜒᜄᜌ ᜈ ᜉᜄ᜔ ᜋᜌ᜔ ᜋᜅ᜔ᜀᜀᜉᜒ᜵ ᜀᜅ᜔ ᜋᜋᜆᜌ᜔ ᜈᜅ᜔ ᜇᜑᜒᜎ᜔ ᜐ ᜁᜌᜓ᜶ {{Listen | header = 2008 official government recordings | type = music | filename = Philippine National Anthem, Lupang Hinirang with Tenor Solo.ogg | title = Orchestral and tenor solo vocal version | filename2 = Philippine National Anthem,the Lupang hinirang with Teen Solo.ogg | title2 = Orchestral and teen solo vocal version | filename3 = Philippine National Anthem, the Lupang Hinirang, with Child Solo.ogg | title3 = Orchestral and child solo vocal version |2022 official government recordings=|2022 official government recordin=}} ==Mga sanggunian == {{reflist}} == Tingnan din == *[[Panunumpa ng Katapatan sa Watawat]] *[[Panatang Makabayan]] *[[Watawat ng Pilipinas]] *[https://mgabayani.ph/national-anthem-of-the-philippines/ Ang Pambansang Awit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190903104046/https://mgabayani.ph/national-anthem-of-the-philippines/ |date=2019-09-03 }} [[Kaurian:Pambansang awit]] [[Kategorya:Musika ng Pilipinas]] {{Himagsikang Pilipino}} owv6nmu156zje232g6uy3wbhbbg2lmc 0 1229 2208876 2204683 2026-05-24T20:06:17Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260524)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208876 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=Hulyo 2024}} <!-- Panatilihin ang tuldik sa unang banggit sa paksa. -->[[File:Dampfturbine_Montage01.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dampfturbine_Montage01.jpg|alt=Photo of technicians working on a steam turbine|thumb|Isang [[turbinang pinasisingawan]], halimbawa ng modernong teknolohiya sa [[enerhiya]].]] '''Téknolohíya'''{{efn|ibang katawagan: '''aghímuan'''<ref>{{Maugnayin|salita=aghímuan|pahina=77}}</ref>}}<ref name=":0">{{cite web|website=KWF Diksiyonáryo ng Wikang Filipíno|publisher=[[Komisyon sa Wikang Filipino]]|title=téknolohíya|access-date=11 Hulyo 2024|url=https://kwfdiksiyonaryo.ph/}}</ref> ang paglapat sa [[kaalaman]] sa praktikal na paraan, lalo na sa paraang [[Pagkamauulit|nauulit]].<ref>{{cite book |last=Skolnikoff |first=Eugene B. |title=The Elusive Transformation: Science, Technology, and the Evolution of International Politics |url=https://archive.org/details/elusivetransform0000skol |publisher=[[Princeton University Press]] |year=1993 |isbn=0-691-08631-1 |page=[https://archive.org/details/elusivetransform0000skol/page/13 13] |language=en |trans-title=Ang Mailap na Transpormasyon: Agham, Teknolohiya, at ang Ebolusyon ng Pandaigdigang Politika |chapter=The Setting |trans-chapter=Ang Lugar |jstor=j.ctt7rpm1 |lccn=92022141 |oclc=26128186 |quote=}}</ref> Sa karaniwang diskurso, maaari ring tumukoy ang salita sa mga produktong resulta ng paglalapat na ito,<ref>{{cite book |last=Mitcham |first=Carl |author-link=Carl Mitcham |title=Thinking Through Technology: The Path Between Engineering and Philosophy |url=https://archive.org/details/thinkingthrought0000mitc |publisher=[[University of Chicago Press]] |year=1994 |isbn=0-226-53196-1 |language=en |trans-title=Pag-iisip sa Teknolohiya: Ang Daan sa Pagitan ng Inhinyera at Pilosopiya |lccn=93044581 |oclc=29518988}}</ref> kagaya ng mga pisikal na bagay tulad ng [[kagamitan]] at [[makina]], at di-pisikal tulad ng [[software]]. Mahalaga ang papel ng teknolohiya sa maraming larangan, at madalas teknolohiya ang resulta ng mga ito, kagaya ng sa [[agham]] at [[inhinyera]]. Nakakapagpabago ang pag-usad ng teknolohiya sa direksiyon ng [[lipunan]]. Kabilang sa mga pinakaunang teknolohiya ng mga tao ay ang mga [[kagamitang bato|kagamitang yari sa bato]] at ang [[pagkontrol sa apoy ng mga sinaunang tao|pagkontrol sa apoy]], na parehong nagpabilis sa [[sukat ng utak|paglaki]] ng [[utak ng tao]], na humantong kalaunan sa pag-usbong ng mga [[wika]] noong [[Pleistoseno|Panahon ng Yelo]]. Lumawak ang malalakbay ng mga tao nang maimbento ang [[gulong]] noong [[Panahon ng Bronse]], na nagpasimula sa paggawa sa mga mas komplikadong makina. Pagkatapos nito, ilan sa mga mahahalagang imbensiyon ng tao ay ang [[limbagan]], [[makinang pinasisingawan]], [[sasakyan]], at ang [[internet]], na nagpasimula sa [[ekonomiyang makakaalaman]]. Bagamat direktang nakakaambag sa [[paglago ng ekonomiya]], sanhi rin ang teknolohiya ng [[polusyon]] at [[pagkaubos ng yaman]]. Nakakaapekto rin ito sa lipunan sa negatibong paraan, kagaya ng [[kawalang-trabaho dulot ng teknolohiya]] dahil sa [[otomasyon]]. Bilang result nito, nagkaroon ng mga debate sa [[politika at teknolohiya|politika]] at pilosopiya ukol sa gampanin ng teknolohiya, ang [[etika ng teknolohiya|etika]] nito, gayundin ang paghahanap sa mga paraan upang mabawasan ang mga masasamang epekto nito. == Etimolohiya == Nagmula ang salitang "teknolohiya" sa [[wikang Espanyol]] na ''tecnología''.<ref name=":0" /> Nagmula ito sa salitang Griyego na ''tekhnología'' ({{lang-gr|Τεχνολογία}}, {{literal|kaalaman sa sining}}), na ginamit noong [[Renasimiyento]] sa kahulugang "sistematikong pagtrato".<ref>{{Cite encyclopedia |year=1989 |title=technology |encyclopedia=The Oxford English Dictionary |publisher=Oxford University Press |editor1-last=Simpson |editor1-first=J. |language=en |trans-title=teknolohiya |isbn=978-0198611868 |editor2-last=Weiner |editor2-first=Edmund}}</ref> Sa kahulugan nito sa [[sinaunang wikang Griyego]], saklaw ng salita ang [[kaalaman]] sa paano gawin ang mga bagay-bagay, tulad halimbawa ng sa [[arkitektura]].<ref>{{cite book |author=Aristoteles |author-link=Aristoteles |title=The Nicomachean Ethics |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2009 |isbn=978-0-19-921361-0 |editor-last=Brown |editor-first=Lesley |series=Oxford World's Classics |page=105 |language=en |translator-last=Ross |translator-first=David |trans-title=Etikang Nikomakea |lccn=2009005379 |oclc=246896490}}</ref> Simula noong ika-19 na siglo sa [[Europa]], nagsimulang gamitin ang mga salitang ''Teknik'' (mula [[wikang Aleman]]) at ''technique'' (mula [[wikang Pranses]]) upang tumukoy sa "pagsasagawa sa isang bagay". Kasama sa mga tinutukoy ng mga salitang ito ang mga teknikal na sining katulad ng [[sayaw]], [[nabigasyon]], at [[paglilimbag]]; walang kinalaman ang paggamit sa kagamitan o instrumento upang matawag na ''Teknik'' o ''technique'' ang isang gawain.{{Sfn|Salomon|1984|pages=114–115}} Sa panahong ito, tumutukoy ang salitang ''technologie'' sa isang [[akademikong disiplina]] na nag-aaral sa "mga kaparaanan ng sining at paggawa", o di kaya sa politikal na disiplinang "nakatuon sa pagsasabatas sa mga gawain ng sining at paggawa".{{Sfn|Salomon|1984|page=117}} Dahil wala sa [[wikang Ingles]] ang pagkakaibang ito sa mga salita, pareho itong naisalin bilang ''technology'', ang kahulugan na ginagamit din sa wikang Tagalog. Bihira noon ang paggamit sa salitang Ingles sa ganitong kahulugan, at madalas itong tumutukoy sa disiplina, kagaya ng kaso ng [[Massachusetts Institute of Technology]].<ref name="jstor40061169">{{Cite journal |last=Schatzberg |first=Eric |year=2006 |title="Technik" Comes to America: Changing Meanings of "Technology" before 1930 |trans-title=Pumasok sa Amerika ang "Technik": Pagbabago sa Kahulugan ng "Teknolohiya" bago ang 1930 |url=https://www.jstor.org/stable/40061169 |url-status=live |journal=Technology and Culture |language=en |volume=47 |issue=3 |pages=486–512 |doi=10.1353/tech.2006.0201 |issn=0040-165X |jstor=40061169 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220910165857/https://www.jstor.org/stable/40061169 |archive-date=10 Setyembre 2022 |access-date= |s2cid=143784033}}</ref> Gayunpaman, pagsapit ng ika-20 siglo at ang [[Ikalawang Rebolusyong Industriyal]], nawala na ang pagiging disiplina ng teknolohiya at nanatili ang kasalukuyan nitong kahulugan na tumutukoy sa praktikal na paraan upang sistematikong magamit ang kaalaman.<ref>{{harvnb|Salomon|1984|page=119}}: "With the industrial revolution and the important part England played in it, the word technology was to lose this meaning as the subject or thrust of a branch of education, as first in English and then in other languages it embodied all technical activity based on the application of science to practical ends."</ref> == Kasaysayan == {{main|Kasaysayan ng teknolohiya|Kronolohiya ng mga makasaysayang imbensiyon}} === Prehistoriko === {{main|Prehistorikong teknolohiya}} [[File:Faustkeil_Nachbau,_2020_PD_a-7.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Faustkeil_Nachbau,_2020_PD_a-7.jpg|alt=refer to caption|thumb|Isang halimbawa ng [[de-kamay na palakol]].]] Nagawa ng mga unang [[hominid]] na gumamit ng mga [[kagamitan]] sa pamamagitan ng obserbasyon o [[paulit-ulit na pagsubok]] ({{lang-en|trial and error}}).<ref>{{Cite book |last=Schiffer |first=M. B. |title=The Archaeology of Science |publisher=Springer International Publishing |year=2013 |isbn=978-3319000770 |series=Manuals in Archaeological Method, Theory and Technique |volume=9 |place=Heidelberg |pages=185–198 |language=en |trans-title=Ang Arkeolohiya ng Agham |chapter=Discovery Processes: Trial Models |trans-chapter=Mga Proseso sa Pagtuklas: Mga Modelo ng Pagsubok |doi=10.1007/978-3-319-00077-0_13 |access-date= |chapter-url=https://doi.org/10.1007/978-3-319-00077-0_13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004184259/https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-00077-0_13 |archive-date=4 Oktubre 2022 |url-status=live}}</ref> Tinatayang 2 milyong taon ang nakaraan, nalaman nila kung paano gumawa ng mga [[kagamitang yari sa bato]] sa pamamagitan ng paghampas sa mga tuklap ng mga maliliit na bato upang makagawa ng isang [[de-kamay na palakol]] ({{lang-en|hand axe}}).<ref name=":3">{{Cite web |author=Museong Britaniko |author-link=Museong Britaniko |title=Our earliest technology? |trans-title=Ang ating pinakamaagang teknolohiya? |url=https://smarthistory.org/our-earliest-technology/#:~:text=Made%20nearly%20two%20million%20years,deposits%20in%20Olduvai%20Gorge,%20Tanzania. |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902015829/https://smarthistory.org/our-earliest-technology/#:~:text=Made%20nearly%20two%20million%20years,deposits%20in%20Olduvai%20Gorge,%20Tanzania. |archive-date=2 Setyembre 2022 |access-date= |website=smarthistory.org |language=en}}</ref> Napahusay ito bandang 75,000 taon ang nakaraan, nang ginamit nila ang proseso ng pagtuklap sa bato sa [[pagbabawas sa bato|pamamagitan ng pagbabawas]].<ref>{{Cite web |last=Minogue |first=K. |date=28 Oktubre 2010 |title=Stone Age Toolmakers Surprisingly Sophisticated |trans-title=Sopistikado pala ang mga Mangagawa ng Kagamitan noong Panahon ng Bato |url=https://www.science.org/content/article/stone-age-toolmakers-surprisingly-sophisticated |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220910174555/https://www.science.org/content/article/stone-age-toolmakers-surprisingly-sophisticated |archive-date=10 Setyembre 2022 |access-date= |website=science.org |language=en}}</ref> Ang [[pagtuklas sa apoy]] ng mga sinaunang tao ang kinokonsidera ng marami, tulad ni [[Charles Darwin]], bilang ang pinakamahalagang imbensiyon ng sangkatauhan.<ref>{{cite book |last=Crump |first=Thomas |title=A Brief History of Science |publisher=[[Constable & Robinson]] |year=2001 |isbn=978-1841192352 |page=9 |language=en |trans-title=Maikling Kasaysayan ng Agham}}</ref> Ayon sa [[arkeolohiya]], tinatayang gumagamit na ang mga tao ng [[apoy]] noon pang 1.5 milyong taon ang nakaraan.<ref>{{Cite journal |last1=Gowlett |first1=J. A. J. |last2=Wrangham |first2=R. W. |date=1 Marso 2013 |title=Earliest fire in Africa: towards the convergence of archaeological evidence and the cooking hypothesis |trans-title=Pinakamaagang apoy sa Aprika: tungo sa pagsasalubong ng mga ebidensiya sa arkeolohiya at ang hinuha ng pagluluto |url=https://doi.org/10.1080/0067270X.2012.756754 |journal=Azania: Archaeological Research in Africa |language=en |volume=48 |issue=1 |pages=5–30 |doi=10.1080/0067270X.2012.756754 |issn=0067-270X |s2cid=163033909}}</ref> Dahil sa apoy, na nagagawa sa pamamagitan ng paggamit sa [[kahoy]] at [[uling]], nagawa ng mga sinaunang tao na mailuto ang mga pagkain nila. Nagresulta ito sa pagtaas sa sustansiyang kinakain ng mga tao gayundin ang paglawak ng mga pwedeng kainin nila dahil hindi na limitado sila sa oras bago masira ang pagkain.<ref>{{cite journal |last=Stahl |first=Ann B. |author-link= |year=1984 |title=Hominid dietary selection before fire |url=https://archive.org/details/sim_current-anthropology_1984-04_25_2/page/151 |trans-title=Mga mapipiling pagkain ng mga hominid bago ang apoy |journal=[[Current Anthropology]] |language=en |volume=25 |issue=2 |pages=151–68 |doi=10.1086/203106 |jstor=2742818 |s2cid=84337150}}</ref> Ito ang sentrong paksa ng [[pagktuklas sa apoy|hinuha ng pagluto]], na nagsasabing dahil sa abilidad ng pagluto sa mga pagkain, lumaki ang [[sukat ng utak]] ng mga tao, bagamat hindi lahat ng mga siyentipiko ay pabor sa ideyang ito.<ref>{{Cite journal |last=Wrangham |first=R. |date=1 Agosto 2017 |title=Control of Fire in the Paleolithic: Evaluating the Cooking Hypothesis |trans-title=Pagkontrol sa Apoy noong Paleolitiko: Pagsusuri sa Hinuha ng Pagluluto |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/692113 |url-status=live |journal=Current Anthropology |language=en |volume=58 |issue=S16 |pages=S303–S313 |doi=10.1086/692113 |issn=0011-3204 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220910190830/https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/692113 |archive-date=10 Setyembre 2022 |access-date= |s2cid=148798286}}</ref> May mga nakita ring [[dapog]] ({{lang-en|hearth}}) na tinatayang nagamit noong 790,000 taon ang nakaraan. Naniniwala ang mga siyentipiko na sa mga lugar na ito nagsimula ang [[pakikihalubilo]] ng mga tao at nagresulta sa pag-usbong ng mga pinakaunang [[wika]].<ref name="worldcat1124046527">{{Cite book |last= |first= |url=http://worldcat.org/oclc/1124046527 |title=Lucy to Language: the Benchmark Papers |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=978-0199652594 |editor-last=Dunbar |editor-first=R. I. M. |language=en |trans-title=Mula [[Lucy (Australopithecus)|Lucy]] hanggang Wika: ang mga Papel Pang-benchmark |oclc=1124046527 |access-date=10 September 2022 |editor-last2=Gamble |editor-first2=C. |editor-last3=Gowlett |editor-first3=J. A. J. |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814044201/http://worldcat.org/oclc/1124046527 |archive-date=14 August 2020 |url-status=live}}</ref> Bukod dito, ilan sa mga sinaunang teknolohiyang nagawa sa panahong [[Paleolitiko]] ang [[pananamit]] at [[bahay]]. Hindi nagkakasundo ang mga siyentipiko ukol sa kung kailan naimbento ang mga ito, bagamat may mga ebidensiya sa arkeolohiya na nagtuturo sa mga damit na tinatayang nagawa noong 90,000 hanggang 120,000 taon ang nakaraan,<ref>{{Cite journal |last1=Hallett |first1=Emily Y. |last2=Marean |first2=Curtis W. |last3=Steele |first3=Teresa E. |last4=Álvarez-Fernández |first4=Esteban |last5=Jacobs |first5=Zenobia |author5-link=Zenobia Jacobs |last6=Cerasoni |first6=Jacopo Niccolò |last7=Aldeias |first7=Vera |last8=Scerri |first8=Eleanor M. L. |last9=Olszewski |first9=Deborah I. |last10=Hajraoui |first10=Mohamed Abdeljalil El |last11=Dibble |first11=Harold L. |date=24 Setyembre 2021 |title=A worked bone assemblage from 120,000–90,000 year old deposits at Contrebandiers Cave, Atlantic Coast, Morocco |trans-title=Assemblage ng mga ginamit na buto mula sa mga depositong 120,000–90,000 taong gulang sa Kuweba ng Contrebandiers, Baybayin ng Atlantiko, Morocco |journal=iScience |language=en |volume=24 |issue=9 |page=102988 |bibcode=2021iSci...24j2988H |doi=10.1016/j.isci.2021.102988 |issn=2589-0042 |pmc=8478944 |pmid=34622180}}</ref> at mga bahay na tinirhan noong tinatayang 450,000 taon ang nakaraan.<ref name=":4">{{Cite journal |last1=Shaar |first1=Ron |last2=Matmon |first2=Ari |last3=Horwitz |first3=Liora K. |last4=Ebert |first4=Yael |last5=Chazan |first5=Michael |last6=Arnold |first6=M. |last7=Aumaître |first7=G. |last8=Bourlès |first8=D. |last9=Keddadouche |first9=K. |date=1 Mayo 2021 |title=Magnetostratigraphy and cosmogenic dating of Wonderwerk Cave: New constraints for the chronology of the South African Earlier Stone Age |trans-title=Magnetostratigrapiya at kosmohenikong pagpepetsa sa Kuweba ng Wonderwerk: Mga bagong paghihigpit para sa kronolohiya ng Maagang Panahon ng Bato sa Timog Aprika |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0277379121001141 |journal=Quaternary Science Reviews |language=en |volume=259 |page=106907 |bibcode=2021QSRv..25906907S |doi=10.1016/j.quascirev.2021.106907 |issn=0277-3791 |s2cid=234833092}}</ref> Sa paglipas ng Paleolitiko, lalong naging sopistikado ang mga bahay; simula pa noong tinatayang 380,000 taon ang nakaraan, nagtatayo na ang mga tao ng mga pansamantalang pamamahay.<ref>{{cite web |author=O'Neil, Dennis |title=Evolution of Modern Humans: Archaic Homo sapiens Culture |trans-title=Ebolusyon ng mga Modernong Tao: Sinaunang Kultura ng Homo sapiens |url=http://anthro.palomar.edu/homo2/mod_homo_3.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070404130017/http://anthro.palomar.edu/homo2/mod_homo_3.htm |archive-date=4 Abril 2007 |access-date= |publisher=[[Palomar College]] |language=en}}</ref> Dahil sa damit, lalo na yung mga yari sa balat ng mga hayop, nagawa ng mga tao na makapasok sa mga mas malalamig na rehiyon. Nagsimulang [[Migrasyon ng mga sinaunang tao|lumabas]] ang mga tao mula sa [[Aprika]] bandang 200,000 taon ang nakaraan, at nagsimulang lumipat sa [[Eurasya]] bago sila kumalat sa iba't ibang panig ng mundo.<ref>{{cite journal |last1=Harvati |first1=Katerina |author-link=Katerina Harvati |last2=Röding |first2=Carolin |last3=Bosman |first3=Abel M. |last4=Karakostis |first4=Fotios A. |last5=Grün |first5=Rainer |last6=Stringer |first6=Chris |last7=Karkanas |first7=Panagiotis |last8=Thompson |first8=Nicholas C. |last9=Koutoulidis |first9=Vassilis |last10=Moulopoulos |first10=Lia A. |last11=Gorgoulis |first11=Vassilis G. |year=2019 |title=Apidima Cave fossils provide earliest evidence of Homo sapiens in Eurasia |trans-title=Nagbibigay ang mga fossil sa Kuweba ng Apidima ng pinakamaagang ebidensiya ng mga Homo sapiens sa Eurasya |url=https://zenodo.org/record/6646855 |url-status=live |journal=Nature |language=en |publisher=Springer Science and Business Media LLC |volume=571 |issue=7766 |pages=500–504 |doi=10.1038/s41586-019-1376-z |issn=0028-0836 |pmid=31292546 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220801132212/https://zenodo.org/record/6646855 |archive-date=1 Agosto 2022 |access-date= |last12=Kouloukoussa |first12=Mirsini |s2cid=195873640}}</ref> === Neolitiko === {{main|Rebolusyong Neolitiko}} [[File:Néolithique_0001.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:N%C3%A9olithique_0001.jpg|alt=Photo of Neolithic tools on display|thumb|Mga [[Artepakto|artepaktong]] nahukay mula sa [[Neolitiko|Panahong Neolitiko]], kabilang ang mga pinakinis na mga kagamitang bato gayundin sa ilang mga [[palamuti]].]] Bumilis ang pag-usad ng teknolohiya pagsapit ng [[Rebolusyong Neolitiko]], na kilala rin sa tawag na Unang Rebolusyong Agrikultural, at nagpakomplikado sa mga lipunan bilang resulta.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=2D8OBwAAQBAJ&dq=neolithic+revolution+social+organization&pg=PA3 |title=Life in Neolithic Farming Communities: Social Organization, Identity, and Differentiation |publisher=Springer New York |year=2002 |isbn=9780306471667 |editor-last=Kuijt |editor-first=i. |series=Fundamental Issues in Archaeology |language=en |trans-title=Buhay sa mga Nagsasakang Pamayanan ng Neolitiko: Organisasyong Panlipunan, Pagkakakilanlan, at Pagkakaiba |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004184244/https://books.google.com/books?id=2D8OBwAAQBAJ&dq=neolithic+revolution+social+organization&pg=PA3 |archive-date=4 Oktubre 2022 |url-status=live}}</ref> Dahil sa pagkaimbento ng [[palakol na bato]] noong panahong [[Mesolitiko]] at pinakinis sa panahong Neolitiko, napabilis ang malawakang [[pagkalbo ng kagubatan|pangangahoy]] at [[pagsasaka]].<ref>{{Cite journal |last=Coghlan |first=H. H. |date=1943 |title=The Evolution of the Axe from Prehistoric to Roman Times |trans-title=Ebolusyon ng Palakol mula Sinaunang Panahon hanggang sa Panahon ng mga Romano |url=https://www.jstor.org/stable/2844356 |url-status=live |journal=The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland |language=en |volume=73 |issue=1/2 |pages=27–56 |doi=10.2307/2844356 |issn=0307-3114 |jstor=2844356 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926011626/https://www.jstor.org/stable/2844356 |archive-date=26 Setyembre 2022 |access-date=}}</ref> Naging posible ang pagsuporta sa malaking populasyon sa iisang lugar dahil sa pag-usbong ng [[agrikultura]] at [[sedentismo]]. Dumami ang mga anak kada pamilya, na mahirap magawa sa mga [[taong pagala-gala|lipunang pagala-gala]]. Kumpara sa mga [[hunter-gatherer|lipunang nangangaso]], mas may gamit ang mga bata sa pagsasaka.<ref name="20060104sciencedaily">{{Cite news |last=University of Chicago Press Journals |date=4 Enero 2006 |title=The First Baby Boom: Skeletal Evidence Shows Abrupt Worldwide Increase In Birth Rate During Neolithic Period |language=en |trans-title=Ang Unang Baby Boom: Ipinapakita ng mga Kalansay na Ebidensiya ang Biglaang Pagtaas ng Antas ng Panganganak noong Panahong Neolitiko |work=ScienceDaily |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2006/01/060103114116.htm |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20161108133752/https://www.sciencedaily.com/releases/2006/01/060103114116.htm |archive-date=8 Nobyembre 2016}}</ref> Ang paglobo ng populasyon at yaman sa panahong ito ang nagbigay-daan sa [[paghahati sa trabaho]].<ref>{{cite book |author=Ferraro, Gary P. |url=https://books.google.com/books?id=isGyuX9motEC&q=labor+neolithic+population&pg=PA163 |title=Cultural Anthropology: An Applied Perspective |publisher=[[The Thomson Corporation]] |year=2006 |isbn=978-0495030393 |language=en |trans-title=Antropolohiyang Kultural: Nalalapat na Pananaw |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331145412/https://books.google.com/books?id=isGyuX9motEC&q=labor+neolithic+population&pg=PA163 |archive-date=31 Marso 2021 |url-status=live}}</ref> Bagamat hindi alam sa kasalukuyan ang pinakasanhi ng pag-usbong ng mga pinakaunang [[lungsod]] sa mundo kagaya ng [[Uruk]], gayundin sa mga pinakaunang sibilisasyon tulad ng [[Sumer]], ipinagpapalagay na ang kasabay na pag-usbong ng hiyarkiyang panlipunan gayundin ang espesyalisasyon sa trabaho, [[kalakalan]], [[digmaan]], at ang pangangailangan ng pagsasagawa ng mga kolektibong aksyon tulad ng [[irigasyon]] ang nagbigay-daan upang umusbong ang mga lungsod na ito.<ref>{{cite book |author=Patterson, Gordon M. |url=https://books.google.com/books?id=8pKKwlEcpwYC&q=labor+surplus+neolithic+population&pg=PA7 |title=The Essentials of Ancient History |publisher=Research & Education Association |year=1992 |isbn=978-0878917044 |language=en |trans-title=Mga Pangangailangan ng Sinaunang Kasaysayan |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331145419/https://books.google.com/books?id=8pKKwlEcpwYC&q=labor+surplus+neolithic+population&pg=PA7 |archive-date=31 Marso 2021 |url-status=live}}</ref> Nagbigay-daan naman ang pagkaimbento sa [[pagsusulat]] sa paglawak ng kaalamang kultural at literatura, gayundin ang pagtatala sa [[kasaysayan]] at ang pagsisimula ng [[agham]] at [[pananaliksik]].<ref>{{cite book |last=Goody |first=J. |title=The Logic of Writing and the Organization of Society |url=https://archive.org/details/logicofwritingor0000good |date=1986 |publisher=[[Cambridge University Press]] |language=en |trans-title=Ang Lohika ng Pagsusulat at ang Organisasyon ng Lipunan}}</ref> Sa panahon ding ito napahusay ang mga [[pandayan]], at nagpahintulot sa [[pagbububo]] at [[pagpapanday]] sa unang pagkakataon ang [[ginto]], [[pilak]], [[tanso]], at [[tingga]].<ref>{{Cite journal |last=Cramb |first=Alan W |year=1964 |title=A Short History of Metals |trans-title=Maikling Kasaysayan ng mga Metal |journal=Nature |language=en |volume=203 |issue=4943 |page=337 |bibcode=1964Natur.203Q.337T |doi=10.1038/203337a0 |doi-access=free |s2cid=382712}}</ref> Pagsapit ng tinatayang {{BKP|10,000|link=y}}, naging malinaw sa mga sinaunang lipunan ang kalidad ng mga kagamitang yari sa tanso kesa sa mga bato. Bagamat hindi karaniwang makikita ang purong tanso, laganap ang anyo nito sa mga batong mineral, na madaling nakukuha sa pamamagitan ng simpleng pagsunog gamit ang [[uling]]. Kalaunan, nadiskubre nila ang mga [[balahak]] tulad ng [[bronse]] at [[brasa]] bandang {{BKP|4000}}. Unang ginamit naman ang mga balahak na [[bakal]] tulas ng [[asero]] noong bandang {{BKP|1800}}.<ref name="hindu001200903261">{{Cite news |date=26 Marso 2009 |title=Ironware piece unearthed from Turkey found to be oldest steel |language=en |trans-title=Piraso ng kagamitang bakal na nahukay sa Turkey ang pinakamatandang asero |work=The Hindu |url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200903261611.htm |url-status=dead |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20090329111924/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200903261611.htm |archive-date=29 Marso 2009}}</ref> === Sinauna === {{main|Sinaunang teknolohiya}} [[File:Ljubljana Marshes Wheel with axle (oldest wooden wheel yet discovered).jpg|thumb|upright|Ang gulong na nakita sa [[Latian ng Ljubljana]] sa [[Eslobenya]], ang pinakamatandang natuklasan sa kasalukuyan.]] Matapos makontrol ng mga tao ang apoy, natuklasan din nila ang ibang mga anyo ng enerhiya. Pinakauna sa mga ito, ang enerhiyang galing sa [[hangin]] sa pamamagitan ng paggamit ng mga [[layag]] sa mga [[barkong may layag|barko]]; tinatayang ginawa ang pinakamatandang halimbawa nito, isang bangkang ginamit sa [[Ilog Nilo]], noong {{BKP|7000}}.<ref>{{Cite journal |title=The oldest representation of a Nile boat |trans-title=Ang pinakalumang representasyon ng isang bangka [sa] Nilo |journal=Antiquity |language=en |volume=81 |author1-first=Donatella |author1-last=Usai |author2-first=Sandro |author2-last=Salvatori}}</ref> Alam na ng mga nakatira sa paligid ng naturang ilog ang [[Pag-apaw ng Ilog Nilo|taunang pagbaha]] sa mga baybayin nito simula pa noong sinaunang panahon sa lugar, bilang irigasyon para sa kanilang mga pananim. Gumamit din sila kalaunan ng mga daanan ng tubig na sinadyang gawin upang maidirekta ang tubig nang mas maayos at mas mainam.<ref>{{Cite book |last=Postel |first=Sandra |author-link=Sandra Postel |url=http://www.waterhistory.org/histories/nile/t1.html |title=Pillar of Sand: Can the Irrigation Miracle Last? |date=1999 |publisher=W.W. Norton & Company |isbn=978-0393319378 |language=en |trans-title=Sandigan ng Buhangin: Tatagal ba Kaya ang Himala ng Irigasyon? |chapter=Egypt's Nile Valley Basin Irrigation |trans-chapter=Irigasyon sa Saluhan ng Lambak Nilo ng Ehipto |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20201119022630/http://www.waterhistory.org/histories/nile/t1.html |archive-date=19 November 2020 |url-status=live}}</ref> Samantala, gumawa naman ng sistema ng mga kanal ang mga nasa [[Sumer]] at [[Mesopotamia]] na umaagos patungo sa [[Ilog Eufrates]] at [[Ilog Tigris|Tigris]] para din sa irigasyon.<ref>{{cite book |last=Crawford |first=Harriet |author-link=Harriet Crawford |url=https://books.google.com/books?id=qSOYAAAAQBAJ&q=Sumerian+irrigation&pg=PA35 |title=The Sumerian World |date=2013 |publisher=Routledge |isbn=978-0203096604 |location=New York & London |pages=34–43 |language=en |trans-title=Ang Mundo ng Sumer |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20201205005423/https://books.google.com/books?id=qSOYAAAAQBAJ&q=Sumerian+irrigation&pg=PA35 |archive-date=5 December 2020 |url-status=live}}</ref> Itinuturing din bilang isa sa mga pinakamahahalagang imbensiyon ng tao, tinatayang magkahiwalay na naimbento ang [[gulong]] sa iba't ibang panig ng mundo sa halos pare-parehong panahon. Ayon sa mga ebidensiya sa arkeolohiya, naimbento ang gulong nang sabay sa [[gitnang Europa]], Mesopotamia, at sa hilagang [[Kaukasyo]] sa pamamagitan ng [[kulturang Maykop]], noong tinatayang {{BKP|5500}} bilang pinakamaaga, hanggang {{BKP|3300}} bilang pinakahuli, bagamat nagkakasundo ang marami sa {{BKP|4000}}.<ref>{{Cite book |last=Potts |first=D.T. |title=A Companion to the Archaeology of the Ancient Near East |year=2012 |page=285 |language=en |trans-title=Katulong sa Arkeolohiya ng Sinaunang Malapit na Silangan}}</ref><ref>{{Cite book |last=Childe |first=V. Gordon |title=New Light on the Most Ancient East |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.215014 |year=1928 |page=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.215014/page/n129 110] |language=en |trans-title=Bagong Paliwanag sa Pinakasinaunang Silangan}}</ref> Tinatayang iginuhit ang mga pinakamatatandang depiksiyon ng mga karwaheng may gulong noong {{BKP|3500}}.<ref>{{Cite book |last=Anthony |first=David A. |title=The Horse, the Wheel, and Language: How Bronze-Age Riders from the Eurasian Steppes Shaped the Modern World |url=https://archive.org/details/horsewheellangua0000anth |publisher=Princeton University Press |year=2007 |isbn=978-0691058870 |location=Princeton |page=[https://archive.org/details/horsewheellangua0000anth/page/67 67] |language=en |trans-title=Ang Kabayo, Gulong, at Wika: Paano Hinulma ng mga Nangangabayo ng Panahon ng Bronse mula sa Steppe ng Eurasya ang Modernong Mundo}}</ref> Noong 2003, nahukay sa [[Latian ng Ljubljana]] sa [[Eslobenya]] ang pinakamatandang gulong sa kasalukuyan.<ref>{{cite web |last=Gasser |first=Aleksander |date=March 2003 |title=World's Oldest Wheel Found in Slovenia |trans-title=Natagpuan sa Eslobenya ang Pinakamatandang Gulong sa Mundo |url=http://www.ukom.gov.si/en/media_room/background_information/culture/worlds_oldest_wheel_found_in_slovenia/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160826021129/http://www.ukom.gov.si/en/media_room/background_information/culture/worlds_oldest_wheel_found_in_slovenia/ |archive-date=26 August 2016 |access-date= |publisher=Republic of Slovenia Government Communication Office |language=en}}</ref> Rebolusyonaryo sa kalakalan at pakikipagdigma ang pagkaimbento sa gulong. Mabilis na nadiskubre kalaunan na makakabuhat ng mga mas mabibigat na mga bagay ang mga karaheng nakagulong. Ginamit at posibleng naimbento rin sa Sumer ang [[gulong pampalayok]] ({{lang-en|potter's wheel}});<ref name="Kramer1963">{{cite book |last=Kramer |first=Samuel Noah |url=https://books.google.com/books?id=IuxIdug8DBUC |title=The Sumerians: Their History, Culture, and Character |date=1963 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0226452388 |location=Chicago |page=290 |language=en |trans-title=Ang mga Taga-Sumer: Kanilang Kasaysayan, Kultura, at Karakter |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808201642/http://books.google.com/books/about/The_Sumerians.html?id=IuxIdug8DBUC |archive-date=8 August 2014 |url-status=live}}</ref> nahukay sa lungsod ng [[Ur]] ang isang buong gulong pampalayok na tinatayang ginawa noong {{BKP|3429}}, at meron ding mga mas matatandang piraso ng mga mas lumang gulong pampalayok sa parehong lugar.<ref name="Moorey1994">{{cite book |last=Moorey |first=Peter Roger Stuart |url=https://books.google.com/books?id=P_Ixuott4doC |title=Ancient Mesopotamian Materials and Industries: The Archaeological Evidence |date=1999 |publisher=Eisenbrauns |isbn=978-1575060422 |location=Indiana |page=146 |language=en |trans-title=Mga Sinaunang Materyales at Industriya ng Mesopotamia: Ebidensiya sa Arkeolohiya |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20171017215042/https://books.google.com/books/about/Ancient_Mesopotamian_Materials_and_Indus.html?id=P_Ixuott4doC |archive-date=17 October 2017 |url-status=live |orig-year=1994}}</ref> Bagamat nakakagawa ito ng mga [[palayok]] nang maramihan at mabilisan, mas naging rebolusyonaryo ang paggamit ng gulong bilang paraan ng paggawa ng enerhiya, tulad ng mga [[mulino]]. Unang ginamit ang mga karwaheng may dalawang gulong sa [[Iran]] at Mesopotamia bandang {{BKP|3000}}.<ref name="Lay1992">{{cite book |last=Lay |first=M G |title=Ways of the World |publisher=Primavera Press |year=1992 |isbn=978-1875368051 |location=Sydney |page=28 |language=en |trans-title=Mga Gawi ng Mundo}}</ref> Tinatayang ginawa noong {{BKP|4000}} ang mga pinakamatatandang [[daanan]]g gawa sa bato sa lungsod ng Ur, gayundin sa mga daanang gawa sa kahoy patungo sa mga [[latian]] ng [[Glastonbury]] sa [[Inglatera]]. Ang pinakamahabang daanan na nakita sa panahong ito ay ginawa noong {{BKP|3500}}, at may habang aabot nang 2.4 kilometro mula sa [[Golpo ng Persia]] patungong [[Dagat Mediteraneo]], bagamat hindi ito patag at bahagyang inayos lang. Bandang {{BKP|2000}}, gumawa ang mga [[Minoano]] sa isla ng [[Creta]] ng isang 50 kilometrong daanan mula sa palasyo ng [[Gortyn]] sa katimugang bahagi ng isla patungo sa kabundukan hanggang sa palasyo ng [[Knossos]] sa hilaga. Di tulad ng naunang daanan, nakapatag ito.<ref name="Gregersen2012">{{cite book |last1=Gregersen |first1=Erik |url=https://books.google.com/books?id=ldSbAAAAQBAJ&q=paved+road+in+Ur&pg=PA130 |title=The Complete History of Wheeled Transportation: From Cars and Trucks to Buses and Bikes |date=2012 |publisher=Britannica Educational Publishing |isbn=978-1615307012 |location=New York |page=130 |language=en |trans-title=Ang Kumpletong Kasaysayan ng De-gulong na Transportasyon: Mula Kotse at Trak hanggang Bus at Bisikleta |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331145500/https://books.google.com/books?id=ldSbAAAAQBAJ&q=paved+road+in+Ur&pg=PA130 |archive-date=31 March 2021 |url-status=live}}</ref> [[File:Pont du Gard BLS.jpg|thumb|upright=1.3|Ang paagusan ng [[Pont du Gard]] sa [[Pransiya]], isa sa mga pinakasikat na paagusan na ginawa ng [[Imperyong Romano|mga Romano]].]] May [[tubig-gripo]] ang mga kabahayan ng mga Minoano. Halimbawa nito ang isang [[banyera]] sa palasyo ng Knossos na halos kapareho ng mga modernong iterasyon nito. Meron din silang mga [[kubeta]] na nabubuhusan ng tubig.<ref name="Eslamian2014">{{cite book |last1=Eslamian |first1=Saeid |url=https://books.google.com/books?id=USXcBQAAQBAJ&q=Minoan+flush+toilet&pg=PA174 |title=Handbook of Engineering Hydrology: Environmental Hydrology and Water Management |date=2014 |publisher=CRC Press |isbn=978-1466552500 |location=Florida |pages=171–175 |language=en |trans-title=Handbook ng Inhinyerang Hidrolohiya: Hidrolohiyang Pangkalikasan at Pamamahala sa Tubig |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20201210095408/https://books.google.com/books?id=USXcBQAAQBAJ&q=Minoan+flush+toilet&pg=PA174 |archive-date=10 December 2020 |url-status=live}}</ref> Meron ding ganito sa [[sinaunang Roma]], lalo na sa kanilang mga pampublikong palikuran, na posible dahil sa matinding sistema ng mga [[imburnal]]. Pinakamahalaga sa mga ito ang [[Cloaca Maxima]] sa [[Roma]], na unang itinayo noong {{BKP|ika-6 na siglo}} at ginagamit pa rin magpahanggang ngayon.<ref name="Lechner2012">{{cite book |last1=Lechner |first1=Norbert |url=https://books.google.com/books?id=0loW1G-Q5f4C&q=Minoan+flush+toilet&pg=PA106 |title=Plumbing, Electricity, Acoustics: Sustainable Design Methods for Architecture |date=2012 |publisher=John Wiley & Sons, Inc. |isbn=978-1118014752 |location=New Jersey, Estados Unidos |page=106 |language=en |trans-title=Pagtutubero, Kuryente, Akustika: Mga Kaparaanan sa Nasusustentong Disenyo para sa Arkitektura |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331145421/https://books.google.com/books?id=0loW1G-Q5f4C&q=Minoan+flush+toilet&pg=PA106 |archive-date=31 March 2021 |url-status=live}}</ref> Kilala ang mga Romano sa kanilang sistema ng mga [[paagusan]] na itinayo sa iba't-ibang bahagi ng kanilang imperyo. Itinayo ang una sa mga ito noong {{BKP|312}}, at nagtayo pa sila ng karagdagang sampu hanggang noong {{CE|226|link=y}}. Sumatotal, nagtayo ang mga Romano ng mga paagusan na may kabuuang haba ng 450 kilometro, bagamat di tataas sa 70 kilometro lang ang nakaangat sa lupa at sinusuportahan ng mga [[tulay]] at [[arko]].<ref name="Aicher1995">{{cite book |last1=Aicher |first1=Peter J. |url=https://books.google.com/books?id=IEa04PmWXq0C&q=Pont+du+Gard |title=Guide to the Aqueducts of Ancient Rome |date=1995 |publisher=Bolchazy-Carducci Publishers, Inc. |isbn=978-0865162822 |location=Illinois |page=6 |language=en |trans-title=Gabay sa mga Paagusan ng Sinaunang Roma |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20201205010425/https://books.google.com/books?id=IEa04PmWXq0C&q=Pont+du+Gard |archive-date=5 December 2020 |url-status=live}}</ref> === Premoderno === {{main|Teknolohiyang medyebal|Teknolohiya ng Renasimiyento}} Nagpatuloy ang mga inobasyon pagsapit ng [[Gitnang Kapanahunan]] dahil sa produksiyon ng [[sutla]] sa Asya at kalaunan sa Europa. Pinagsama ang mga [[simpleng makina]] tulad ng [[dalawit]], [[tornilyo]], at [[kalo]] upang makagawa ng mga mas komplikadong makina, tulad ng [[karetilya]], [[mulino]], at [[orasan]].<ref>{{Cite book |url=http://dx.doi.org/10.4324/9781315588605 |title=Innovation and Creativity in Late Medieval and Early Modern European Cities |date=2019 |publisher=Routledge |isbn=978-1317116530 |editor-last=Davids |editor-first=K. |language=en |trans-title=Inobasyon at Pagkamalikhain sa mga Huling Medyebal hanggang Maagang Modernong Lungsod ng Europa |doi=10.4324/9781315588605 |access-date= |editor-last2=De Munck |editor-first2=B. |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004184255/https://www.taylorfrancis.com/books/mono/10.4324/9781315588605/innovation-creativity-late-medieval-early-modern-european-cities-karel-davids-bert-de-munck |archive-date=4 October 2022 |url-status=live |s2cid=148764971}}</ref> Sa panahon ding ito nagsimulang umusbong ang mga [[pamantasan]] sa Europa, tulad ng [[Unibersidad ng Oxford]] at [[Unibersidad ng Cambridge|Cambridge]].<ref>{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=HnQNVPbnrDgC |title=Universities and Schooling in Medieval Society |last2= |first2= |last3= |first3= |date=2000 |publisher=BRILL |isbn=978-9004113510 |editor-last=Courtenay |editor-first=W. J. |language=en |trans-title=Mga Pamantasan at Pag-aaral sa Lipunang Medyebal |access-date= |editor-last2=Miethke |editor-first2=J. |editor-last3=Priest |editor-first3=D. B. |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004184252/https://books.google.com/books?id=HnQNVPbnrDgC |archive-date=4 October 2022 |url-status=live}}</ref> Itinuturing bilang isa sa mga pinakamahahalagang imbensiyon ng tao, ang bersyon ng [[limbagan]] na ginawa ni [[Johannes Gutenberg]] sa [[Alemanya]] ang nagpabilis sa paggawa ng mga [[aklat]] sa Europa. Bagamat may mga naunang bersyon ng limbagan na naimbento sa [[Silangang Asya]] bago ito, ang imbensiyon ni Gutenberg ang itinuturong dahilan ng mga iskolar bilang ang nagpasimula sa pagkalat ng mga makabagong kaisipan sa kontinente at humantong sa [[Renasimiyento]].<ref>{{Cite book |last=Deming |first=D. |url= |title=Science and Technology in World History |publisher=McFarland |year=2014 |isbn=978-0786490868 |volume=3 |language=en |trans-title=Agham at Teknolohiya sa Kasaysayan ng Mundo}}</ref> === Moderno === {{main|Rebolusyong Industriyal|Ikalawang Rebolusyong Industriyal|Panahon ng Impormasyon}} [[File:1925 Ford Model T touring.jpg|thumb|Ang [[Ford Model T]], ang kauna-unahang komersyal na kotse, unang lumabas noong 1908.]] Nagsimula ang [[Rebolusyong Industriyal]] sa [[Reyno Unido]], kung saan unang naimbento ang [[makinang pinasisingawan]] na nagpabilis sa trabaho sa maraming larangan kagaya ng [[metalurhiya]], [[pagmimina]], [[agrikultura]], at [[pagmamanupaktura]], gayundin sa pag-usbong ng mga unang [[pabrika]].<ref>{{Cite book |last=Stearns |first=P. N. |url=https://archive.org/details/industrialrevolu0000pete|title=The Industrial Revolution in World History |publisher=Routledge |year=2020 |isbn=978-0813347295 |language=en |trans-title=Ang Rebolusyong Industriyal sa Kasaysayan ng Mundo}}</ref> Nadebelop sa panahong ito ang marami sa mga teknolohiyang may direktang epekto sa kasalukuyang panahon, kagaya ng [[imburnal]], [[kuryente]], [[Bumbilya|bombilya]], [[motor]], [[riles]], at [[kotse]]. Nagdulot ito ng malawak na pag-unlad sa mga larangan ng agham, lalo na sa [[medisina]], [[kimika]], [[pisika]], at [[inhinyera]].<ref>{{Cite web |last=Mokyr |first=J. |year=2000 |title=The Second Industrial Revolution, 1870–1914 |trans-title=Ang Ikalawang Rebolusyong Industriyal, 1870-1914 |url=https://faculty.wcas.northwestern.edu/jmokyr/castronovo.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220910210450/https://faculty.wcas.northwestern.edu/jmokyr/castronovo.pdf |archive-date=10 September 2022 |access-date= |language=en}}</ref> Kasabay nito, lumawak ang mga lungsod, na humantong sa pagtatayo sa mga pinakaunang mga [[skyscraper]].<ref>{{Cite book |last=Black |first=B. C. |url=https://books.google.com/books?id=NPJjEAAAQBAJ |title=To Have and Have Not: Energy in World History |publisher=Rowman & Littlefield |year=2022 |isbn=978-1538105047 |language=en |trans-title=Magkaroon o Hindi: Enerhiya sa Kasaysayan ng Mundo |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004184800/https://books.google.com/books?id=NPJjEAAAQBAJ |archive-date=4 October 2022 |url-status=live}}</ref> Sentro rin sa panahong ito ang pag-unlad ng [[komunikasyon]] sa malalayong lugar, tulad ng [[telegrapo]], [[telepono]], [[radyo]], at [[telebisyon]].<ref>{{Cite journal |last=Albion |first=Robert G. |date=1 January 1933 |title=The Communication Revolution, 1760–1933 |trans-title=Ang Rebolusyon sa Komunikasyon, 1760-1933 |url=https://doi.org/10.1179/tns.1933.002 |url-status=live |journal=Transactions of the Newcomen Society |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=13–25 |doi=10.1179/tns.1933.002 |issn=0372-0187 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004184825/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1179/tns.1933.002 |archive-date=4 October 2022 |access-date=}}</ref> [[File:Computer lab showing desktop PCs warwick.jpg|thumb|Mga [[kompyuter]] na [[desktop]] sa isang laboratoryo.]] Lalo pang bumilis ang paglago ng teknolohiya pagsapit ng ika-20 siglo. Sa pisika, ang pagtuklas sa [[pisyong nukleyar]] ang nagpasimula sa [[Panahong Atomiko]] at ang pag-imbento sa mga [[sandatang nukleyar|sandata]] at [[lakas nukleyar]]. Pinabilis ng [[kompyuter]] ang pagproseso sa mga datos. Bagamat sa simula ay hadlang ang laki na inookupa ng mga pinakaunang kompyuter tulad ng [[ENIAC]] dahil sa mga [[tubong basyo]] ({{lang-en|vacuum tubes}}), ang pag-unlad ng agham ng [[pisikang kwantum]] ang nagpahintulot upang maibento ang mga [[transistor]] simula noong 1947 at nnagpaliit sa mga kompyuter upang magamit ng masa Samantala, lalo pang napabilis ang pangmaalayuang komunikasyon sa tulong ng [[Fiber Optics|fiber optics]], na kalaunan ay nagresulta sa pagsisimula ng [[Panahon ng Impormasyon]] at ang [[internet]]. Nagsimula naman ang [[Panahon ng Kalawakan]] sa paglunsad ng [[Sputnik 1]] ng [[Unyong Sobyet]] noong 1957 at sa kaakibat nitong [[Karerang Pangkalawakan|karera]] sa pagitan ng Unyong Sobyet at [[Estados Unidos]], at sa mga [[Paglipad sa kalawakang pantao|misyong may tauhan]] sa orbit ng [[Daigdig]] at [[Paglapag sa buwan|paglapag sa Buwan]] kalaunan na ginawa ng [[Programang Apollo|misyong Apollo]] ng Estados Unidos sa sumunod na dekada. Nagkaroon din ng mga [[estasyong pangkalawakan]] tulad ng ''[[Mir]]'' noong 1986 hanggang 2001, [[International Space Station|ISS]] noong 1998, at gayundin sa ''[[Tiangong]]'' ng [[Tsina]] noong 2021. Nagsimula rin ang paghahanap sa [[Buhay sa labas ng Daigdig|mga senyales ng buhay sa labas ng Daigdig]], partikular na ang [[SETI]], na gumagamit ng mga [[teleskopyong de-radyo]] upang maghanap ng mga ganitong senyales sa mga malalayong [[bituin]]. Samantala, sa medisina, nagkaroon din ng mga bagong teknolohiya para sa pagsusuri (tulad ng [[CT scan|CT]], [[PET scan|PET]], at [[MRI scan]]), pagtrato (tulad ng [[makinang pang-dialysis]], [[defibrillator]], [[pacemaker]], at mga bagong [[gamot]] at [[bakuna]]), at pananaliksik (tulad ng pagko-clone ng [[interferon]] at sa mga [[DNA microarray]]).<ref>{{Cite book |last=Agar |first=J. |url=https://books.google.com/books?id=e2TrhBB_4fYC |title=Science in the 20th Century and Beyond |publisher=Polity |year=2012 |isbn=978-0745634692 |language=en |trans-title=Agham sa Ika-20 Siglo at Hinaharap |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004184804/https://books.google.com/books?id=e2TrhBB_4fYC |archive-date=4 October 2022 |url-status=live}}</ref> == Epekto == {{Main|Teknolohiya at lipunan}} === Lipunan === ==== Trabaho ==== Teknolohiya ang pinakamalaking sanhi ng pag-unlad ng ekonomiya sa paglipas ng panahon.<ref>{{Cite journal |last=Solow |first=Robert M. |date=1957 |title=Technical Change and the Aggregate Production Function |trans-title=Teknikal na Pagbabago at ang Aggregate na Punsiyon ng Produksiyon |url=https://www.jstor.org/stable/1926047 |url-status=live |journal=The Review of Economics and Statistics |language=en |volume=39 |issue=3 |pages=312–320 |doi=10.2307/1926047 |issn=0034-6535 |jstor=1926047 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115022751/https://www.jstor.org/stable/1926047 |archive-date=15 January 2023 |access-date=}}</ref> Pinalaki nito ang produkto na nagagawa ng mga tao. Naghatid ito ng [[otomasyon]] lalo na sa mga paulit-ulit na gawain, at bagamat pinalitan nito ang ilang mga trabaho, nagresulta rin ito sa pagdami ng mga trabahong may matataas na suweldo.<ref>{{cite journal |last=Autor |first=D. H. |year=2015 |title=Why Are There Still So Many Jobs? The History and Future of Workplace |trans-title=Bakit Andami pa ring mga Trabaho? Ang Kasaysayan at Hinaharap ng Pinagtatrabahuhan |url=https://economics.mit.edu/files/11563 |journal=Journal of Economic Perspectives |language=en |volume=29 |pages=3–30 |doi=10.1257/jep.29.3.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901060615/http://economics.mit.edu/files/11563 |archive-date=1 September 2022 |doi-access=free |number=3}}</ref> Ayon sa mga pag-aaral, hindi ganong katindi ang [[Kawalang trabaho|kawalang-trabaho]] dulot ng mga [[kompyuter]].<ref>{{Cite journal |last=Bessen |first=J. E. |date=3 October 2016 |title=How Computer Automation Affects Occupations: Technology, Jobs, and Skills |trans-title=Paano Nakakaapekto ang Otomasyon ng Kompyuter sa mga Trabaho: Teknolohiya, Trabaho, at Kakayahan |url=https://scholarship.law.bu.edu/faculty_scholarship/813 |url-status=live |journal=Economic Perspectives on Employment & Labor Law EJournal. |language=en |location=New York |volume=15{{hyphen}}49 |doi=10.2139/ssrn.2690435 |ssrn=2690435 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310050823/https://scholarship.law.bu.edu/faculty_scholarship/813/ |archive-date=10 March 2024 |access-date= |s2cid=29968989}}</ref> Gayunpaman, hindi sigurado ang mga eksperto kung ganito rin ang kaso sa [[artipisyal na katalinuhan]] (AI), na umarangkada sa dekada 2020s. Dahil bago pa ang teknolohiyang ito, pinagdedebatehan ng mga ekonomista ang tunay na epekto nito sa mga trabaho ng tao. Noong 2017, walang nakuhang konsensus sa isang sarbey sa mga ekonomista ukol sa kawalang-trabahong dulot ng AI sa hinaharap.<ref>{{Cite web |date=30 June 2017 |title=Robots and Artificial Intelligence |trans-title=Mga Robot at Artipisyal na Katalinuhan |url=https://www.igmchicago.org/surveys/robots-and-artificial-intelligence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920171212/https://www.igmchicago.org/surveys/robots-and-artificial-intelligence/ |archive-date=20 September 2022 |access-date= |website=igmchicago.org |publisher=[[Initiative on Global Markets]] |language=en}}</ref> Ayon sa isang ulat noong 2020 ng [[World Economic Forum]], inaasahang papalitan ng AI ang 85 milyong trabaho pagsapit ng 2025, bagamat inaasahan din itong gagawa ng 97 milyong trabaho sa parehong panahon.<ref>{{Cite web |date=October 2020 |title=The Future of Jobs Report 2020 |trans-title=Ang Ulat sa Hinaharap ng mga Trabaho 2020 |url=https://www3.weforum.org/docs/WEF_Future_of_Jobs_2020.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115173909/https://www3.weforum.org/docs/WEF_Future_of_Jobs_2020.pdf |archive-date=15 January 2023 |access-date= |website=www3.weforum.org |language=en}}</ref> ==== Seguridad ==== Kasabay ng pag-unlad ng teknolohiya, nagsimula rin ang pag-aalala sa pagkapribado at seguridad ng mga gumagamit nito. Maraming tao ang nagbabayad ngayon online, kagaya sa [[Gcash]] at [[Maya (pagbayad)|Maya]] sa Pilipinas, gayundin sa [[PayPal]] at [[Alipay]] sa pandaigdigan. Bagamat may seguridad ang mga ito, napapasok pa rin ito ng mga kriminal.<ref name=":11">{{Cite web |last1=Rosenberg |first1=Elizabeth |author1-link=Elizabeth Rosenberg |last2=Harrell |first2=Peter E. |last3=Shiffman |first3=Gary M. |last4=Dorshimer |first4=Sam |date=2019 |title=Financial Technology and National Security |trans-title=Teknolohiyang Pinansiyal at Pambansang Seguridad |url=https://www.jstor.org/stable/resrep20404 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119140345/https://www.jstor.org/stable/resrep20404 |archive-date=19 January 2023 |access-date= |publisher=Center for a New American Security |language=en}}</ref> Halimbawa, ginamit ng mga hacker mula sa [[Hilagang Korea]] ang [[Tumbler ng kripto|mixer]] na [[Blender.io]] upang itago ang kanilang mga transaksyon sa [[kripto]], na nagkakahalaga nang {{USD|20.5 milyon}}, mula sa larong ''[[Axie Infinity]]'', at nakanakaw nang di bababa sa {{USD|600 milyon}} mula sa mga may-ari ng naturang laro. Dahil dito, pinarusahan ng [[Kagawaran ng Pananalapi ng Estados Unidos]] ang Blender.io, ang kauna-unahang aksyon laban sa isang mixer, upang mapigilan ang mga ganitong gawain.<ref>{{Cite web |date=6 May 2022 |title=U.S. takes aim at North Korean crypto laundering |trans-title=Inasinta ng Amerika ang laundering ng kripto ng Hilagang Korea |url=https://www.nbcnews.com/tech/crypto/us-takes-aim-north-korean-crypto-laundering-rcna27660 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119140345/https://www.nbcnews.com/tech/crypto/us-takes-aim-north-korean-crypto-laundering-rcna27660 |archive-date=19 January 2023 |access-date= |website=NBC News |language=en}}</ref> Kinukuwestiyon din ang pagkapribado ng mga kripto, gayundin sa transparency at pagkamatatag nito.<ref name=":11" /> === Kalikasan === Gumagawa ng parehong positibo at negatibong epekto sa kalikasan ang teknolohiya. Madalas, teknolohiya rin ang gagawa ng paraan upang mapababa ang epekto nito sa kalikasan na siyang gumagawa rin nito. Halimbawa, sinasagot ng mga makabagong teknolohiya ang pagbawas sa [[polusyon]] na ginawa rin ng ibang teknolohiya.<ref>{{Cite web |last1=Austin |first1=David |last2=Macauley |first2=Molly K. |author2-link=Molly K. Macauley |date=1 December 2001 |title=Cutting Through Environmental Issues: Technology as a double-edged sword |trans-title=Pagputol sa mga Isyu sa Kalikasan: Teknolohiya bilang isang espadang kabilaang matalim |url=https://www.brookings.edu/articles/cutting-through-environmental-issues-technology-as-a-double-edged-sword/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230209002853/https://www.brookings.edu/articles/cutting-through-environmental-issues-technology-as-a-double-edged-sword/ |archive-date=9 February 2023 |access-date= |website=Brookings |language=en}}</ref> Sa pag-usad ng teknolohiya, tumataas din ang paglabas ng mga [[Greenhouse gas|gas na greenhouse]], tulad ng [[metano]] at [[karbong dioksido]].<ref>{{Cite journal |last1=Chaudhry |first1=Imran Sharif |last2=Ali |first2=Sajid |last3=Bhatti |first3=Shaukat Hussain |last4=Anser |first4=Muhammad Khalid |last5=Khan |first5=Ahmad Imran |last6=Nazar |first6=Raima |date=October 2021 |title=Dynamic common correlated effects of technological innovations and institutional performance on environmental quality: Evidence from East-Asia and Pacific countries |trans-title=Pangkaraniwang dinamikong magkaugnay na mga epekto ng mga inobasyong teknolohikal at institusyonal na pagganap sa kalidad ng kalikasan: Ebidensiya mula sa mga bansa sa Silangang Asya at Pasipiko |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1462901121001921 |url-status=live |journal=Environmental Science & Policy |language=en |volume=124 |issue=Environmental Science & Policy |pages=313–323 |bibcode=2021ESPol.124..313C |doi=10.1016/j.envsci.2021.07.007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214142841/https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1462901121001921 |archive-date=14 February 2023 |access-date= |via=Elsevier Science Direct}}</ref> Gayunpaman, ganito ang resulta ng teknolohiya simula pa noon; halimbawa ang paggamit ng [[Imperyong Inca]] ng mga nakakalasong kemikal sa [[pagpapanday]], na lumalabas sa himpapawid gayundin sa mga ilog.<ref>{{Cite book |last=Smol |first=J. P. |url=https://www.worldcat.org/oclc/476272945 |title=Pollution of Lakes and Rivers : a Paleoenvironmental Perspective. |date=2009 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1444307573 |edition=2 |location=Chichester, Reyno Unido |page=135 |language=en |trans-title=Polusyon sa mga Lawa at Ilog: Isang Perspektibong Paleoenvironmental. |oclc=476272945 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429043125/https://search.worldcat.org/title/476272945 |archive-date=29 April 2024 |url-status=live}}</ref> == Pilosopiya == {{main|Pilosopiya ng teknolohiya}}Pilosopiya ng teknolohiya ang sangay ng pilosopiya na nakatuon sa pag-aaral sa "gawain ng pagdidisenyo at paggawa sa mga artepakto" at ang "kalikasan ng paggawa sa mga bagay-bagay". Naging disiplina ito noon lamang dalawang siglo ang nakaraan, at lumawak pa nang husto pagsapit ng dekada 1970s. Sentro din sa pag-aaral ang kahulugan ng pilosopiya at ang epekto nito sa [[lipunan]] at [[kultura]].<ref name=":5">{{Cite encyclopedia |year=2018 |title= |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |access-date= |editor-last=Zalta |editor-first=E. N. |edition= |language=en |trans-title=Ang Ensiklopedya ng Pilosopiya ng Stanford |archive-url=https://web.archive.org/web/20220911061556/https://plato.stanford.edu/archives/fall2018/entries/technology/ |archive-date=11 September 2022 |last2=Lokhorst |first2=G.-J. |last3=van de Poel |first3=I. |last1=Franssen |first1=M. |chapter=Philosophy of Technology |chapter-url=https://plato.stanford.edu/archives/fall2018/entries/technology/ |url-status=live |trans-chapter=Pilosopiya ng Teknolohiya}}</ref><ref name=":8">{{Cite book |last1=de Vries |first1=M. J. |url=https://books.google.com/books?id=EOmPCgAAQBAJ |title=Philosophy of Technology : An Introduction for Technology and Business Students |last2=Verkerk |first2=M. J. |last3=Hoogland |first3=J. |last4=van der Stoep |first4=J. |publisher=Taylor & Francis |year=2015 |isbn=978-1317445715 |location=[[Reyno Unido]] |language=en |trans-title=Pilosopiya ng Teknolohiya: Panimula para sa mga Estudyante ng Teknolohiya at Negosyo |oclc=907132694 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004184227/https://www.google.com/books/edition/Philosophy_of_Technology/EOmPCgAAQBAJ |archive-date=4 October 2022 |url-status=live}}</ref> Unang tiningnan ng mga pilosopo ang teknolohiya bilang ekstensiyon ng tao na ginagaya o pinapahusay ang kakayahang pisikal o mental nito.<ref>{{Cite journal |last=Brey |first=P. |year=2000 |editor-last=Mitcham |editor-first=C. |title=Theories of Technology as Extension of Human Faculties |trans-title=Mga Teorya ng Teknolohiya bilang Ekstensiyon ng Kakayahan ng Tao |journal=Metaphysics, Epistemology, and Technology. Research in Philosophy and Technology |language=en |volume=19}}</ref> Ayon kay [[Karl Marx]], teknolohiya ang kagamitan ginagamit ng mga [[Kapitalismo|kapitalista]] upang abusuhin ang [[Proletaryado|proletaryo]], bagamat naniniwala rin siya na isa itong puwersa na magpapalaya sa huli sa mga tao matapos nitong malinisan ng mga deporma ng lipunan. Nagpokus naman ang mga pilosopong tulad ni [[José Ortega y Gasset|José Ortega]] mula sa ekonomika at politika papunta sa "pang-araw-araw na pamumuhay sa kulturang teknomateryal", at nagsasabi na maaari ding maapektuhan ng teknolohiya ang mga [[Burgesya|burgis]] "na siyang kumokontrol sa mga ito". Samantala, lumayo naman ang mga pilosopong tulad nina [[Don Ihde]] at [[Albert Borgmann]] mula sa pananaw na ito, at nagpokus sa [[empirisismo]] ng teknolohiya, at kinonsidera kung paano dapat mamuhay ang mga tao kasama ng teknolohiya.<ref name=":8" /> Sumesentro sa dalawang pangunahing argumento ang mga pinakaunang pag-aaral sa teknolohiya: [[determinismong teknolohikal]] at [[Konstruksiyong panlipunan ng teknolohiya|konstruksiyong panlipunan]]. Ayon sa determinismong teknolohikal, hindi maiiwasan ang pagbabago sa lipunan na hatid ng teknolohiya. Kaugnay sa ideyang ito ang otonomiyang teknolohikal, na nagsasabi na may sinusunod na likas na progreso ang teknolohiya na hindi kailanman mapipigilan. Samantala, salungat naman ang konstruksiyon panlipunan, na nagsasabing walang sinusunod na progreso ang teknolohiya, at nakadepende lang ito sa kultura, batas, politika, at insentibo sa ekonomiya. Sa modernong panahon, pinag-aaralan ng mga pilosopo ang mga [[sistemang sosyoteknikal]], mga pagsasama ng tao, bagay, gawain, at kahulugan, at sinusuri ang mga halaga ng desisyon na nagdidikta sa magiging takbo ng teknolohiya.<ref name=":92">{{Cite book |last1=Johnson |first1=Deborah G. |url=https://books.google.com/books?id=iN6MEAAAQBAJ |title=Technology and Society: Building Our Sociotechnical Future |last2=Wetmore |first2=Jameson M. |date=2021 |publisher=MIT Press |isbn=978-0262539968 |edition=2 |language=en |trans-title=Teknolohiya at Lipunan: Pagbuo sa Ating Sosyoteknikal na Hinaharap |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429043232/https://books.google.com/books?id=iN6MEAAAQBAJ |archive-date=29 April 2024 |url-status=live}}</ref> Inihiwalay naman ng kritikong si [[Neil Postman]] ang mga lipunang gumagamit ng kagamitan mula sa mga lipunang teknolohikal at mula sa aniya'y mga "teknopolyo" ({{Lang-en|technopoly}}), lipunan na mas kumikiling sa ideolohiya ng progreso sa agham at teknolohiya kesa sa mga nakagawian, paniniwala, at pananaw sa mundo ng kultura.<ref>{{Cite book |last=Postman |first=Neil |title=Technopoly: The Surrender of Culture to Technology |url=https://archive.org/details/technopolysurren00post |publisher=Vintage |year=1993 |location=New York |language=en |trans-title=Teknopolyo: Ang Pagsuko ng Kultura sa Teknolohiya}}</ref> Ayon naman kina [[Herbert Marcuse]] at [[John Zerzan]], mauuwi kalaunan ang isang lipunang teknolohikal sa pagkasira ng kalayaan at kalusugang sikolohikal.<ref>{{Cite book |last=Marcuse |first=H. |url=https://books.google.com/books?id=WoKGAgAAQBAJ |title=Technology, War and Fascism: Collected Papers of Herbert Marcuse |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=978-1134774661 |volume=1 |language=en |trans-title=Teknolohiya, Digmaan, at Pasismo: Koleksyon ng mga Papeles ni Herbert Marcuse |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004184809/https://books.google.com/books?id=WoKGAgAAQBAJ |archive-date=4 October 2022 |url-status=live}}</ref> == Etika == {{main|Etika ng teknolohiya}} Pinag-aaralan sa [[etika ng teknolohiya]] ang implikasyon ng teknolohiya sa lipunan, mabuti man o masama. Isa itong malawak na sangay ng [[etika]] na may layunin na tumingin ng mga paraan para mapababa ang mga masasamang epekto ng teknolohiya sa sangkatauhan.<ref>{{Cite book |last=Hansson |first=Sven Ove |url=https://books.google.com/books?id=YeLaDwAAQBAJ&dq=technology+ethics&pg=PR7 |title=The Ethics of Technology: Methods and Approaches |publisher=Rowman & Littlefield |year=2017 |isbn=978-1783486595 |language=en |trans-title=Ang Etika ng Teknolohiya: Paraan at Pagtingin |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004184810/https://books.google.com/books?id=YeLaDwAAQBAJ&dq=technology+ethics&pg=PR7 |archive-date=4 October 2022 |url-status=live}}</ref> Kabilang sa mga debate sa larangan ang etika ng paggamit sa mga [[organismong henetikong binago]] (GMO), ang paggamit sa mga sundalong [[robot]], [[kiling ng algoritmo]], at ang isyu ng [[pag-ayon sa AI]] ayon sa kagustuhan ng mga gumawa nito.<ref name="Al-Rodhan">{{Cite web |last=Al-Rodhan |first=Nayef |title=The Many Ethical Implications of Emerging Technologies |trans-title=Ang Maraming Etikal na Implikasyon ng mga Papausbong na Teknolohiya |url=https://www.scientificamerican.com/article/the-many-ethical-implications-of-emerging-technologies/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170408081948/https://www.scientificamerican.com/article/the-many-ethical-implications-of-emerging-technologies/ |archive-date=8 April 2017 |access-date= |website=Scientific American |language=en}}</ref> Marami rin itong sangay, tulad ng [[bioetika]], ang etika sa mga teknolohiyang bunga ng [[bioteknolohiya]], [[siberetika]], ang etika ng mga gawain sa [[internet]], at [[nanoetika]], ang etika ng paggamit sa mga teknolohiyang bunga ng [[nanoteknolohiya]].<ref name="Luppicini, R. 20082">{{cite book |last=Luppicini |first=R. |title=Handbook of Research on Technoethics |publisher=Idea Group Publishing |year=2008 |editor1=Luppicini |location=Hershey, Estados Unidos |language=en |trans-title=Handbook sa Pananaliksik sa Teknoetika |chapter=The emerging field of Technoethics |trans-chapter=Ang umuusbong na larangan ng Teknoetika |editor2=R. Adell}}</ref> == Hinaharap == {{main|Araling panghinaharap}} Saklaw ng [[araling panghinaharap]] ang pag-aaral sa mga posibleng tahakin na hinaharap ng sangkatauhan base sa mga nagaganap sa kasalukuyan. Gumagamit ang mga mananaliksik ng mga pagsusuring kwalitatibo at kwantitatibo sa mga nakaraan at kasalukuyang pangyayari upang makagawa ng mga hinuha patungkol sa posibleng hinaharap, lalo na sa teknolohiya. Inspirasyon sa larangang ito ang dyanrang [[scifi]].<ref name=":1">{{Cite book |last=Bell |first=W. |url=https://books.google.com/books?id=ILJ_pfMgLqsC |title=Foundations of Futures Studies |publisher=Transaction Publishers |isbn=978-1412823791 |volume=1 |language=en |trans-title=Mga Pundasyon ng Araling Panghinaharap |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004185315/https://books.google.com/books?id=ILJ_pfMgLqsC |archive-date=4 October 2022 |url-status=live}}</ref> === Banta === {{main|Banta ng pandaigdigang sakuna}} Sinusuri ng mga mananaliksik ang banta ng [[pagkaubos]] ng sangkatauhan sa hinaharap dahil sa isang pandaigdigang sakuna upang maagapan o mapigilan ito nang maaga.<ref name=":02">{{Cite journal |last=Gottlieb |first=J. |date=1 May 2022 |title=Discounting, Buck-Passing, and Existential Risk Mitigation: The Case of Space Colonization |trans-title=Diskwento, Buckpass, at Eksistensiyal na Mitigasyon ng Banta: Ang Kaso ng Kolonisasyon sa Kalawakan |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0265964622000121 |journal=Space Policy |language=en |volume=60 |page=101486 |bibcode=2022SpPol..6001486G |doi=10.1016/j.spacepol.2022.101486 |issn=0265-9646 |s2cid=247718992}}</ref> Malaki ang gampanin ng teknolohiya sa bantang ito, mabuti man o masama.<ref>{{Cite book |last1=Bostrom |first1=Nick |url=https://books.google.com/books?id=sTkfAQAAQBAJ |title=Global Catastrophic Risks |last2=Cirkovic |first2=Milan M. |publisher=OUP Oxford |year=2011 |isbn=978-0199606504 |language=en |trans-title=Mga Pandaigdigang Banta ng Sakuna |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004185315/https://books.google.com/books?id=sTkfAQAAQBAJ |archive-date=4 October 2022 |url-status=live}}</ref> Ayon sa pilosopong si [[Nick Bostrom]] noong 2019, nasa isang delikadong mundo ang mga tao kung saan siguradong may uusbong na teknolohiya na makakasira sa mga sibilisasyon, tulad halimbawa ng isang [[pandemya]]ng sinadyang gawin ng mga [[bioterorista]], o [[karera sa armas|paunahan sa mga makabagong armas]] at ang pagtakwil sa [[doktrina ng parehong pagkasira]] (MAD).<ref name="Bostrom 2019">{{Cite journal |last=Bostrom |first=Nick |date=6 September 2019 |title=The Vulnerable World Hypothesis |trans-title=Ang Hinuhang Nanganganib na Mundo |journal=Global Policy |language=en |volume=10 |issue=4 |pages=455–476 |doi=10.1111/1758-5899.12718 |issn=1758-5880 |doi-access=free |s2cid=203169705}}</ref> === Papausbong na teknolohiya === {{main|Papausbong na teknolohiya}} Tinatawag na mga [[papausbong na teknolohiya]] ang mga makabagong teknolohiya na hindi pa naisasakatuparan nang buo at eksperimental pa lang sa kasalukuyan. Kabilang sa mga ito ang [[nanoteknolohiya]], [[robotika]], at [[AI]]. Ayon kay [[Ray Kurzweil]] noong 2005, magsisimula ang susunod na rebolusyon sa teknolohiya sa [[henetika]], nanoteknolohiya, at lalo na sa robotika, na inaasahan niyang pinakamalaking aambag sa rebolusyon ito.<ref>{{Cite book |last=Kurzweil |first=Ray |title=The Singularity is Near |url=https://archive.org/details/singularityisnea2006kurz |publisher=Penguin |year=2005 |isbn=978-1101218884 |language=en |trans-title=Malapit na ang Singularidad |chapter=GNR: Three Overlapping Revolutions |trans-chapter=GNR: Tatlong Nagaganap na Rebolusyon}}</ref> Magagawa ng mga tao sa tulong ng [[inhinyerang henetiko]] na manduhan ang direksiyon ng ebolusyon ng tao, sa prosesong tinatawag na [[direktang ebolusyon]]. Gayunpaman, hindi pabor ang ilang mga eksperto patungkol rito, lalo na sa isyu ng etika at ang pagkilala sa [[sarili]].<ref>{{Cite journal |last=Kompridis |first=N. |year=2009 |title=Technology's challenge to democracy: What of the human |trans-title=Hamon ng teknolohiya sa demokrasya: Paano ang pagkatao |url=http://www.parrhesiajournal.org/parrhesia08/parrhesia08_kompridis.pdf |url-status=live |journal=Parrhesia |language=en |volume=8 |issue=1 |pages=20–33 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004185314/http://www.parrhesiajournal.org/parrhesia08/parrhesia08_kompridis.pdf |archive-date=4 October 2022 |access-date=}}</ref> Sa nanoteknolohiya naman, magagawa naman ng mga tao na manipulahin ang pundamental na istraktura ng mga bagay-bagay hanggang sa antas ng [[molekula]] at maging [[atom|atomiko]].<ref>{{Cite book |last1=Poole |first1=C. P. Jr. |author1-link=Charles P. Poole |url=https://books.google.com/books?id=XfzgEoY9SNkC |title=Introduction to Nanotechnology |last2=Owens |first2=F. J. |publisher=John Wiley & Sons |year=2003 |isbn=978-0471079354 |language=en |trans-title=Panimula sa Nanoteknolohiya}}</ref> Inaasahan na may malaking gamit sa [[medisina]] ang mga ''nanobot'', lalo na sa pagsugpo sa mga sakit na mahirap malabanan tulad ng [[kanser]], at maaari ding makagawa ng bagong [[Organo (anatomiya)|organo]].<ref>{{Cite web |last=Vince |first=G. |date=3 July 2003 |title=Nanotechnology may create new organs |trans-title=Posibleng makagawa ng mga bagong organo ang nanoteknolohiya |url=https://www.newscientist.com/article/dn3916-nanotechnology-may-create-new-organs/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220911220109/https://www.newscientist.com/article/dn3916-nanotechnology-may-create-new-organs/ |archive-date=11 September 2022 |access-date= |website=New Scientist |language=en}}</ref> Samantala, magagamit naman ang mga nagkukusang robot ({{lang-en|autonomous robot}}) sa mga sitwasyong delikado sa buhay ng mga tao, tulad ng pagsira sa mga [[pampasabog]], [[digmaan]], at maging sa [[search and rescue]].<ref>{{Cite book |last1=Lee |first1=Sukhan |url=https://books.google.com/books?id=65-q7fi9yrcC&dq=progress+in+robotics&pg=PA4 |title=Recent Progress in Robotics: Viable Robotic Service to Human: An Edition of the Selected Papers from the 13th International Conference on Advanced Robotics |last2=Suh |first2=Il Hong |publisher=Springer Science & Business Media |year=2008 |isbn=978-3540767282 |page=3 |language=en |trans-title=Kamakailang Progreso sa Robotika: Mainam na Serbisyong Robot sa Tao: Edisyon ng mga Napiling Papel mula sa ika-13 Pandaigdigang Kumperensiya sa Advanced na Robotika |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004185316/https://books.google.com/books?id=65-q7fi9yrcC&dq=progress+in+robotics&pg=PA4 |archive-date=4 October 2022 |url-status=live}}</ref> Bagamat may mga nagagamit na'ng mga AI sa kasalukuyan, hindi pa umaabot ang mga ito sa antas ng [[pangkalahatang artipisyal na katalinuhan]] (AGI), isang AI na kayang gawin ang kahit anong gawaing iutos. Hati an opinyon ang mga eksperto ukol sa kung kailan mararating ng mga AI ito, pero noong 2018, inaasahan na mas mura ang paggamit ng AI sa mga gawain kesa sa mga tao pagsapit ng 2063, at otomasyon sa lahat ng mga trabaho ng tao pagsapit ng 2140.<ref>{{Cite journal |last1=Grace |first1=K. |last2=Salvatier |first2=J. |last3=Dafoe |first3=A. |last4=Zhang |first4=B. |last5=Evans |first5=O. |date=31 July 2018 |title=Viewpoint: When Will AI Exceed Human Performance? Evidence from AI Experts |trans-title=Pananaw: Kailan Kaya Malalampasan ng AI ang Kakayahan ng Tao? Ebidensiya mula sa mga Eksperto sa AI |url=https://jair.org/index.php/jair/article/view/11222 |url-status=live |journal=Journal of Artificial Intelligence Research |language=en |volume=62 |pages=729–754 |doi=10.1613/jair.1.11222 |issn=1076-9757 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004185317/https://jair.org/index.php/jair/article/view/11222 |archive-date=4 October 2022 |access-date= |doi-access=free |s2cid=8746462}}</ref> == Kilusan == Umusbong ang iba't-ibang mga pananaw sa paggamit sa teknolohiya pagsapit ng pag-arangkada ng [[Rebolusyong Industriyal]]. Sa [[Reyno Unido]], lumitaw ang kilusang [[Ludismo]], na kumokontra sa paggamit ng teknolohiya sa paghahabi.<ref>{{Cite book |last=Jones |first=Steven E. |url=https://books.google.com/books?id=VPBZANKoOHkC |title=Against Technology: From the Luddites to Neo-Luddism |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=978-1135522391 |language=en |trans-title=Kontra Teknolohiya: Mula Ludismo hanggang Neoludismo |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004185317/https://books.google.com/books?id=VPBZANKoOHkC |archive-date=4 October 2022 |url-status=live}}</ref> Samantala, kasabay ng [[Kontrakultura ng dekada 1960s|kontrakultura]] na unang umusbong sa [[Estados Unidos]], nagsimula ring dumami ang mga ayaw sa modernong pamumuhay sa mga lungsod at nanawagan ng [[Teknolohiyang naaayon|naaayon o limitadong paggamit ng teknolohiya]]. Noong sumunod na dekada, nagsagawa ng isang serye ng mga pambobomba ang Amerikanong teroristang si [[Ted Kaczynski]], kilala rin sa taguri niyang "Unabomber", bilang pagkontra sa labis na paggamit ng teknolohiya ng mga tao, na isinulat niya sa isang sanaysay, ''[[Lipunang Industriyal at ang Hinaharap Nito]]''.<ref>{{cite journal |last1=Fleming |first1=Sean |date=7 May 2021 |title=The Unabomber and the origins of anti-tech radicalism |trans-title=Si Unabomber at ang pinagmulan ng radikalismong kontra teknolohiya |journal=Journal of Political Ideologies |language=en |volume=27 |issue=2 |pages=207–225 |doi=10.1080/13569317.2021.1921940 |issn=1356-9317 |doi-access=free}}</ref>{{efn|{{lang-en|Industrial Society and Its Future}}}} Sa kabilang banda, tinitingnan din ang teknolohiya bilang isang puwersa na magreresulta sa isang [[utopia]], isang lipunan na itinuturing na perpekto kung saan lahat ng layaw ay natutugunan. Ayon sa pananaw na ito, [[kabutihan|mabuti]] ang teknolohiya, na maghahatid ng ekonomiyang walang [[kakapusan (ekonomiya)|kakapusan]] at [[Pagpapahaba ng buhay|magpapahaba sa buhay ng tao]], bukod pa ibang mga mithiin ng sangkatauhan. Kabilang sa mga kilusang nasa ilalim nito ang [[transhumanismo]] at [[singularitaryanismo]].<ref>{{Cite book |last1=Blackford |first1=R. |url=https://books.google.com/books?id=2XinlAEACAAJ |title=H±: Transhumanism and Its Critics |last2=Bostrom |first2=N. |last3=Dupuy |first3=J.-P. |date=2011 |publisher=Metanexus Institute |isbn=978-1456815653 |language=en |trans-title=H±: Transhumanismo at ang mga Kritiko nito |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004185317/https://books.google.com/books?id=2XinlAEACAAJ |archive-date=4 October 2022 |url-status=live}}</ref> == Sa ibang mga hayop == {{main|Paggamit ng kagamitan bukod sa tao|Mga istrakturang gawang-hayop}} [[File:Gorilla tool use cropped.jpg|thumb|Isang [[gorilya]] na gumagamit ng sanga upang sukatin ang kanyang dinadaanang tubig.]] Bukod sa mga tao, gumagamit din ng kagamitan ang ilang mga espesye ng hayop. Inakala noon ng mga siyentipiko na natatangi ang paggamit ng kagamitan sa mga ''[[Homo]]'', ang henus ng modernong tao;<ref>{{Cite journal |last=Oakley |first=K. P. |year=1976 |title=Man the Tool-Maker |trans-title=Tao ang Gumagawa ng Gamit |journal=Nature |language=en |volume=199 |issue=4898 |pages=1042–1043 |bibcode=1963Natur.199U1042. |doi=10.1038/1991042e0 |isbn=978-0226612706 |s2cid=4298952}}</ref> nakontra ang pananaw na ito nang madiskubre na gumagamit din ng mga kagamitan ang ilang klase ng mga [[unggoy]], [[chimpanzee]], at ibang mga [[primates]] gayundin sa mga [[lumba-lumba]] at [[uwak]].<ref>{{cite web |author1=Sagan, Carl |author1-link=Carl Sagan |author2=Druyan, Ann |author2-link=Ann Druyan |author3=Leakey, Richard |author3-link=Ann Druyan |title=Chimpanzee Tool Use |trans-title=Paggamit ng mga Chimpanzee ng mga Kagamitan |url=http://www.mc.maricopa.edu/dept/d10/asb//anthro2003/origins/hominid_journey/optional3.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20060921062716/http://www.mc.maricopa.edu/dept/d10/asb/anthro2003/origins/hominid_journey/optional3.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=21 September 2006 |access-date= |language=en}}</ref><ref name="20050607bbc">{{Cite news |last=Rincon |first=Paul |date=7 June 2005 |title=Sponging dolphins learn from mum |language=en |trans-title=Natuto sa nanay ang nag-iisponga na lumba-lumba |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4613709.stm |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20161204093731/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4613709.stm |archive-date=4 December 2016}}</ref><ref name="nbcnews211353662">{{Cite news |last=Schmid |first=Randolph E. |date=4 October 2007 |title=Crows use tools to find food |language=en |trans-title=Gumamit ng mga kagamitan ang mga uwak para makahanap ng pagkain |publisher=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna21135366 |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310185618/http://www.nbcnews.com/id/21135366/#.WCYQR9IrLIU |archive-date=10 March 2017}}</ref> Halimbawa, napatunayan sa pananaliksik na gumagamit ang mga chimpanzee ng mga kagamitan sa pangongolekta at sanga upang tusukin ang mga punso ng mga [[anay]].<ref>{{cite book |last=McGrew |first=W. C |title=Chimpanzee Material Culture |url=https://archive.org/details/chimpanzeemateri0000mcgr |publisher=Cambridge Univ. Press |year=1992 |isbn=978-0521423717 |location=Cambridge u.a. |language=en |trans-title=Materyal na kultura ng mga chimpanzee}}</ref> Gumagamit naman ang mga ''[[Pan troglodytes verus]]'' (kanlurang chimpanzee) at mga ''[[Cebinae]]'' ng mga batong pamukpok upang magbukas ng mga [[nuwes]].<ref>{{cite journal |last=Boesch |first=Christophe |author2=Boesch, Hedwige |year=1984 |title=Mental map in wild chimpanzees: An analysis of hammer transports for nut cracking |trans-title=Mapang mental ng mga chimpanzee sa kalikasan: Pagsusuri sa paggamit ng pamukpok sa pagbubukas ng nuwes |journal=[[Primates (dyornal)|Primates]] |language=en |volume=25 |issue=2 |pages=160–170 |doi=10.1007/BF02382388 |s2cid=24073884}}</ref><ref name="20090115newscientist">{{Cite news |last=Brahic |first=Catherine |date=15 January 2009 |title=Nut-cracking monkeys find the right tool for the job |language=en |trans-title=Nakahanap ng tamang gamit ang mga unggoy na nagbubukas ng nuwes |work=New Scientist |url=https://www.newscientist.com/article/dn16426-nut-cracking-monkeys-find-the-right-tool-for-the-job/ |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20161115142232/https://www.newscientist.com/article/dn16426-nut-cracking-monkeys-find-the-right-tool-for-the-job/ |archive-date=15 November 2016}}</ref> Samantala, gumagawa naman ng mga [[dam]] ang mga [[kastor]], na may malaking epekto sa mga lokal na [[ekosistema]] sa mga ilog at sapa na binabahayan nito.<ref>{{Cite conference|last1=Müller|first1=G.|last2=Watling|first2=J.|date=24 June 2016|title=The engineering in beaver dams|url=https://eprints.soton.ac.uk/400282/|conference=River Flow 2016: Eighth International Conference on Fluvial Hydraulics|location=[[St. Louis]], Estados Unidos|publisher=University of Southampton Institutional Research Repository|access-date=|archive-date=24 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220924081921/https://eprints.soton.ac.uk/400282/|url-status=live|lang=en|trans-title=Ang inhinyera sa dam ng kastor}}</ref> == Sa popular na kultura == {{Main|Scifi}} Sentrong paksa sa [[scifi]] ang pagtalakay sa relasyon ng tao sa teknolohiya, mabuti man o masama. Madalas itong nagkukuwento sa teknolohiya ng hinaharap, o di kaya'y isang pantasya na ipinapaliwanag ng mga konsepto sa agham. Ilan sa mga sikat na mga literaturang scifi ay ang ''[[Frankenstein]]'' (1818) ni [[Mary Shelley]], ''[[Dalawampung Libong mga Liga sa Ilalim ng Dagat|Twenty Thousand Leagues Under the Sea]]'' (1870) ni [[Jules Verne]], ''[[The War of the Worlds]]'' (1898) ni [[H.G. Wells]], at ''[[Dune]]'' (1965) ni [[Frank Herbert]]. Samantala, isa rin dyanra sa pelikula at animasyon ang scifi; ilan sa mga sikat na halimbawa ang ''[[Star Wars]]'' at ''[[Star Trek]]''. == Tingnan din == * [[Agham]] * [[High tech|Hi-tech]] * [[Inhenyeriya|Inhinyera]] * [[Imbensiyon]] == Talababa == <references group="lower-alpha" /> ==Sanggunian== === Pagsipi === {{reflist}} === Pinagkunan === {{refbegin|30em}} * {{Cite journal |last=Baum |first=S. D. |date=1 May 2009 |title=Cost–benefit analysis of space exploration: Some ethical considerations|trans-title=Pagsusuri sa gastos at pakinabang sa paglalakbay sa kalawakan: Ilang mga konsiderasyon sa etika|lang=en|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0265964609000198 |url-status=live |journal=Space Policy |volume=25 |issue=2 |pages=75–80 |bibcode=2009SpPol..25...75B |doi=10.1016/j.spacepol.2009.02.008 |issn=0265-9646 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429041700/https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0265964609000198 |archive-date=29 April 2024 | s2cid=5930045}} * {{Cite web |last=Bernstein |first=Jared |date=7 October 2014 |title=It's Not a Skills Gap That's Holding Wages Down: It's the Weak Economy, Among Other Things|lang=en|trans-title=Hindi Pagitan ng Kakayahan ang Nagpapababa sa mga Sahod: Mahina kasi ang Ekonomiya, Bukod sa Ibang mga Bagay|url=https://prospect.org/api/content/fd7bf37d-d89e-5e04-b361-5f43c6ba8a25/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429043623/https://pandg.tapad.com/tag?us_privacy=1YNY&referrer_url=&page_url=https%3A%2F%2Fprospect.org%2Feconomy%2Fskills-gap-holding-wages-down-weak-economy-among-things |archive-date=29 April 2024 |website=The American Prospect}} * {{Cite book |last1=Dietrich |first1=O. |url=https://doi.org/10.1007/978-3-319-48402-0_5 |title=Feast, Famine or Fighting? |lang=en|trans-title=Pagkain, Kagutuman, o Paglaban?|last2=Notroff |first2=J. |last3=Schmidt |first3=J. |publisher=Springer International Publishing |year=2017 |isbn=978-3319484020 |editor-last=Chacon |editor-first=R. J. |series=Studies in Human Ecology and Adaptation |volume=8 |place=Cham |pages=91–132 |chapter=Feasting, Social Complexity, and the Emergence of the Early Neolithic of Upper Mesopotamia: A View from Göbekli Tepe|trans-chapter=Pagkain, Komplikadong Lipunan, at ang Pag-usbong ng Maagang Neolitiko ng Hilagang Mesopotamia: Pagtingin mula sa Göbekli Tepe|doi=10.1007/978-3-319-48402-0_5 |editor2-last=Mendoza |editor2-first=R. G. |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429042148/https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-48402-0_5 |archive-date=29 April 2024 |url-status=live}} * {{cite book |last1=Cohen |first1=Benjamin |title=Technoscience and Environmental Justice: Expert Cultures in a Grassroots Movement|lang=en|trans-title=Teknoagham at Katarungang Pangkalikasan: Mga Ekspertong Kultura sa isang Kilusang Grassroots|last2=Ottinger |first2=Gwen |date=2011 |publisher=[[MIT Press]] |isbn=978-0262015790 |editor-last1=Ottinger |editor-first1=Gwen |pages=1–18 |editor-last2=Cohen |editor-first2=Benjamin}} * {{Cite book |last=Heidegger |first=Martin |title=The Question Concerning Technology and Other Essays |url=https://archive.org/details/questionconcerni00heid |trans-title=Ang Tanong ukol sa Teknolohiya at Ibang mga Sanaysay|lang=en|publisher=HarperCollins |year=1977 |location=New York |pages=[https://archive.org/details/questionconcerni00heid/page/24 25]–26 |translator-last=Lovitt |translator-first=W. |chapter=The Question Concerning Technology|trans-chapter=Ang Tanong ukol sa Teknolohiya}} * {{cite book |last1=Huesemann |first1=M.H. |url=http://www.newtechnologyandsociety.org/ |title=Technofix: Why Technology Won't Save Us or the Environment|lang=en|trans-title=Technofix: Bakit Hindi Tayo Masasalba ng Teknolohiya mula sa Kalikasan|last2=Huesemann |first2=J.A. |date=2011 |publisher=New Society Publishers |isbn=978-0865717046 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190802194018/http://www.newtechnologyandsociety.org/ |archive-date=2 August 2019 |url-status=live}} * {{cite book |last=Kelly |first=K. |author-link=Kevin Kelly (editor) |title=What Technology Wants |url=https://archive.org/details/whattechnologywa00 |lang=en|trans-title=Anong Gusto ng Teknolohiya|date=2010 |publisher=[[Viking Press]] |isbn=978-0670022151 |location=New York}} * {{cite journal |last=Kremer |first=M. |author-link=Michael Kremer |year=1993 |title=Population Growth and Technological Change: One Million B.C. to 1990 |lang=en|trans-title=Paglobo ng Populasyon at ang Pagbabago sa Teknolohiya: Mula Isang Milyon BKP hanggang 1990|url=https://archive.org/details/sim_quarterly-journal-of-economics_1993-08_108_3/page/681 |journal=[[Quarterly Journal of Economics]] |volume=108 |issue=3 |pages=681–716 |doi=10.2307/2118405 |issn=0033-5533 |jstor=2118405 |s2cid=139085606}} * {{Cite book |last=Kuijt |first=I. |url=https://books.google.com/books?id=2D8OBwAAQBAJ&dq=neolithic+revolution+social+organization&pg=PA3 |title=Life in Neolithic Farming Communities: Social Organization, Identity, and Differentiation |lang=en|trans-title=Buhay sa mga Pamayanan ng mga Magsasaka ng Neolitiko: Organisasyon ng Lipunan, Pagkakakilanlan, at Pagkakaiba|publisher=Springer Science & Business Media |year=2006 |isbn=978-0306471667 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429034748/https://books.google.com/books?id=2D8OBwAAQBAJ&dq=neolithic+revolution+social+organization&pg=PA3#v=onepage&q=neolithic%20revolution%20social%20organization&f=false |archive-date=29 April 2024 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Morozov |first=Evgeny |url=https://archive.org/details/tosaveeverything0000moro |title=To Save Everything, Click Here: The Folly of Technological Solutionism |lang=en|trans-title=Para Masalba ang Lahat, Pindutin Ito: Ang Folly ng Solusyonismong Teknolohikal|publisher=PublicAffairs |year=2013 |isbn=978-1610391399 |location=New York |url-access=registration}} * {{cite book |last=Mumford |first=L. |author-link=Lewis Mumford |title=Technics and Civilization|lang=en|trans-title=Technics at Sibilisasyon |url=https://archive.org/details/technicsciviliza0000mumf_y3l5 |date=2010 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0226550275}} * {{Cite book |last=Ord |first=T. |url=https://books.google.com/books?id=3aSiDwAAQBAJ |title=The Precipice: Existential Risk and the Future of Humanity|lang=en|trans-title=Ang Simula: Banta sa Pag-iral at ang Hinaharap ng Sangkatauhan|publisher=Hachette Books |year=2020 |isbn=978-0316484893 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429042206/https://books.google.com/books?id=3aSiDwAAQBAJ |archive-date=29 April 2024 |url-status=live}} * {{cite book |last=Rhodes |first=R. |author-link=Richard Rhodes |title=Visions of Technology: A Century of Vital Debate about Machines, Systems, and the Human World |lang=en|trans-title=Mga Pangitain ng Teknolohiya: Isang Siglo ng Kinakailangang Debate ukol sa mga Makina, Sistema, at ang Mundo ng Tao|url=https://archive.org/details/visionsoftechnol0000unse_a9l3 |date=2000 |publisher=Simon & Schuster |isbn=0-684-86311-1}} * {{cite journal |last=Salomon |first=Jean-Jacques |year=1984 |title=What is technology? The issue of its origins and definitions |lang=en|trans-title=Ano ang teknolohiya? Ang isyu ng pinagmulan nito at ang mga kahulugan|journal=History and Technology |volume=1 |issue=2 |pages=113–156 |doi=10.1080/07341518408581618 |issn=0734-1512 |eissn=1477-2620 |lccn=88656216 |oclc=8682103}} * {{Cite journal |last=Schuurman |first=E. |year=1997 |title=Philosophical and Ethical Problems of Technicism and Genetic Engineering|lang=en|trans-title=Mga Problemang Pilosopikal at Etikal ng Teknikismo at Inhinyerang Henetiko |url=https://scholar.lib.vt.edu/ejournals/SPT/v3n1/schuurman.html |url-status=live |journal=Society for Philosophy and Technology Quarterly Electronic Journal |volume=3 |issue=1 |pages=27–44 |doi=10.5840/techne19973111 |issn=1091-8264 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220911090553/https://scholar.lib.vt.edu/ejournals/SPT/v3n1/schuurman.html |archive-date=11 September 2022}} * {{Cite journal |last1=Shaar |first1=R. |last2=Matmon |first2=A. |last3=Horwitz |first3=L. K. |last4=Ebert |first4=Y. |last5=Chazan |first5=M. |last6=Arnold |first6=M. |last7=Aumaître |first7=G. |last8=Bourlès |first8=D. |last9=Keddadouche |first9=K. |date=1 May 2021 |title=Magnetostratigraphy and cosmogenic dating of Wonderwerk Cave: New constraints for the chronology of the South African Earlier Stone Age|lang=en|trans-title=Magnetostratigrapiya at ang pagpepetsang kosmoheniko ng Kuweba ng Wonderwerk: Mga bagong paghihigpit sa kronolohiya ng Maagang Panahon ng Bato sa Timog Aprika|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0277379121001141 |journal=Quaternary Science Reviews |volume=259 |page=106907 |bibcode=2021QSRv..25906907S |doi=10.1016/j.quascirev.2021.106907 |issn=0277-3791 |s2cid=234833092}} * {{cite book |last=Sharma |first=M. R. |url=https://books.google.com/books?id=P_O0q-LMbiQC&pg=PA6 |title=A Treatise on Science Technology and Society |lang=en|trans-title=Ukol sa Agham, Teknolohiya, at Lipunan|date=2020 |publisher=Laxmi Publications Pvt Limited |isbn=978-8131806678 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417100334/https://books.google.com/books?id=P_O0q-LMbiQC&pg=PA6 |archive-date=17 April 2021 |url-status=live}} * {{cite book |last=Teich |first=A.H. |title=Technology and the Future|lang=en|trans-title=Teknolohiya at ang Hinaharap|url=https://archive.org/details/technologyfuture0011unse |date=2008 |publisher=Wadsworth Publishing |isbn=978-0495570523 |edition=11}} * {{cite magazine|last=Tooze|first=A.|author-link=Adam Tooze|title=Democracy and Its Discontents|lang=en|trans-title=Demokrasya at ang mga Diskuntento Nito|magazine=[[The New York Review of Books]]|volume=LXVI|number=10|date=6 June 2019|pages=52–53, 56–57|url=https://www.nybooks.com/articles/2019/06/06/democracy-and-its-discontents/|issn=0028-7504|access-date=1 January 2024|archive-date=1 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231201202423/https://www.nybooks.com/articles/2019/06/06/democracy-and-its-discontents/|url-status=live}} * {{Cite journal |last=Turchin |first=A. |year=2018 |title=Approaches to the Prevention of Global Catastrophic Risks|lang=en|trans-title=Mga Pagtingin sa Pagpigil sa mga Banta ng Pandaigdigang Sakuna|url=https://philpapers.org/rec/TURATT-6 |url-status=live |journal=Human Prospect |volume=7 |issue=2 |pages=52–65 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220911094554/https://philpapers.org/rec/TURATT-6 |archive-date=11 September 2022 |s2cid=135224906}} * {{cite book |last=Wright |first=R.T. |title=Technology|lang=en|trans-title=Teknolohiya |date=2008 |publisher=Goodheart-Wilcox Company |isbn=978-1590707180 |edition=5}} {{refend}} {{Technology topics}} {{Levels of technological manipulation of matter}} {{Science and technology studies}} [[Kategorya:Teknolohiya|*]] [[Kategorya:Mga pangunahing paksa]] ea181nhc6xz5x88essjo9gxq07dgxy9 0 1848 2208879 2204691 2026-05-24T20:12:44Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260524)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208879 wikitext text/x-wiki {{Aritmetika operasyon}}[[File:Addition01.svg|right|thumb|120px|Madalas gamitin ang mga [[mansanas]] ng mga aklat-pampaaralan. Ipinakita rito ang ekpresyong '''{{Math|1=3 + 2 = 5|size=100%}}''' gamit ng prutas na ito.]] Ang '''pagdaragdag''' ({{Abbr|alt.|alternatibong pagbaybay}} '''pagdadagdag'''), minsan ding tinatawag na '''adisyón'''<ref>{{Cite web|website=Diksiyonaryo.ph|title=adisyon|language=Filipino|accessdate=Nobyembre 6, 2020|url=http://diksiyonaryo.ph/search/adisyon}}</ref> (mula [[Wikang Kastila|Kastila]] ''adición'') ay isa sa apat na pangunahing [[Operasyon (matematika)|operasyon]] ng [[aritmetika]]. Ang resulta ng operasyon nito ay tinatawag na [[Pagsusuma|dagup]]<ref name=":1">{{Cite book|title=Ilokano Dictionary|trans-title=Diksiyunaryong Ilokano|language=en|first=Ernesto|last=Constantino|publisher=University of Hawaii Press|year=1971|editor-first=Howard P.|editor-last=McKaughan|isbn=9780824879020|url=https://scholarspace.manoa.hawaii.edu/bitstream/10125/62880/9780824879020.pdf|format=PDF|access-date=Disyembre 16, 2020|archive-date=Mayo 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506213559/https://scholarspace.manoa.hawaii.edu/bitstream/10125/62880/9780824879020.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|website=Tagalog Dictionary|url=https://tagalog.pinoydictionary.com/word/dagup/|access-date=Disyembre 16, 2020|title=dagup|language=en}}</ref> o suma.<ref name=":3">{{Cite web|title=suma|website=Tagalog Dictionary|access-date=Disyembre 16, 2020|url=https://tagalog.pinoydictionary.com/word/suma/|language=en}}</ref> Maliban sa pagbilang sa mga bagay-bagay, kayang bigyang-kahulugan ng pagdaragdag ang mga bagay na di-tiyak, gamit ang mga basal (''abstract'') na bilang tulad ng mga [[buumbilang]], [[tunay na bilang]], at [[komplikadong bilang]]. Isa itong sangay ng aritmetika. Maraming katangian ang pagdaragdag. Kayang magpalit-puwesto ang mga [[Pagdaragdag#Mga termino|panagdag]] nito nang hindi nagbabago ang sagot ([[Katangiang komutatibo|komutatibo]]) ito at hindi rin nababago ang resulta nito mapaanuman ang maunang idagdag sa isang ekspresyong may tatlo o higit pang mga bilang ([[Katangiang asosyatibo|asosyatibo]]). Ang pagdaragdag nang paulit-ulit ng isang bilang sa [[1 (bilang)|isa]] (1) ay tulad rin ng pagbibilang sa mga kamay. Walang mangyayari kung idadagdag ang isang bilang sa [[0 (bilang)|sero]]. Panghuli, sinusunod rin ng pagdaragdag ang mga nahuhulaang tuntunin patungkol sa mga kaugnay na operasyon nito tulad ng [[pagbabawas]] at [[Pagpaparami (matematika)|pagpaparami]]. Itinuturing na isa sa mga pinakasimpleng gawain sa aritmetika, at maging sa matematika, ang pagdaragdag. Kaya na'ng magdagdag at sagutin ng mga bata at sanggol edad limang buwan, pati ang iba pang mga hayop, ang <math display="inline">1 + 1</math>. Isa rin ito sa mga pinakaunang itinuturo sa [[Mababang paaralan|mababang edukasyon]], kasama ng pagbabawas, pagpaparami, at paghahati. Aktibo ang pananaliksik sa pinakamabibilis at episyenteng paraan sa pagdagdag, lalo na sa mga malalaking bilang. == Mga termino == Tinatawag na '''panagdag''' ang mga sangkot na bilang sa pagdaragdag.<ref>{{Cite web|title=panagdag|url=https://glosbe.com/tl/en/panagdag|language=en|access-date=Disyembre 16, 2020|website=Glosbe}}</ref> Gayunpaman, madalas ginagamit ang mga deribatibo ng [[Pandiwa|pandiwang]] ''dagdag'' para maihatid nang malinaw kung eksaktong panagdag ang pinag-uusapan, tulad halimbawa ng mga salitang ''idadagdag'' at ''dadagdagan''. Ang resulta ng pagdaragdag ay tinatawag na '''dagup<ref name=":1" /><ref name=":2" />''' o '''suma'''.<ref name=":3" /> Galing sa wikang [[Wikang Kastila|Kastila]] ang salitang ''suma'', na nanggaling naman sa [[Wikang Latin|Latin]] na salitang ''summa'', nangangahulugang "ang pinakamataas." Ang ''dagup'' ay galing naman sa wikang [[Wikang Iloko|Iloko]].<ref name=":1" /> Ang tandang pandagdag ("+", madalas binabásang "''dinagdagan ng''" o "''plus''") ay isang daglat ng salitang Latin na ''et'', nangangahulugang "at."<ref>{{cite book|last=Cajori|first=Florian|title=A History of Mathematical Notations, Vol. 1|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.200372|year=1928|publisher=The Open Court Company, Publishers|chapter=Origin and meanings of the signs + and -|language=en|trans-title=Kasaysayan ng mga Notasyong Matematikal, Unang Tomo|trans-chapter=Pinanggalingan at kahulugan ng mga panandang + at -}}</ref> Una itong lumitaw sa mga gawang pang-matematika noong 1489.<ref name="OED">{{OED|plus}}</ref> == Notasyon == Isinusulat ang pagdaragdag gamit ng tandang pandagdag (Ingles: ''plus sign'', "+") sa pagitan ng dalawang panagdag.<ref name=":0">{{Cite web|title=Comprehensive List of Algebra Symbols|url=https://mathvault.ca/hub/higher-math/math-symbols/algebra-symbols/|access-date=Nobyembre 6, 2020|website=Math Vault|language=en|trans-title=Komprehensibong Listahan ng mga Simbolong Pang-alhebra}}</ref> Halimbawa: : <math>1 + 1 = 2</math> ("isa dinagdagan ng isa ay dalawa") : <math>2 + 2 = 4</math> ("dalawa dinagdagan ng dalawa ay apat") : <math>1 + 2 = 3</math> ("isa dinagdagan ng dalawa ay tatlo") May mga sitwasyon ding "alam na" na magdadagdag, kahit na walang nilagay na simbolo: * Ang buumbilang na sinundan ng [[hatimbilang]] ay tinatawag na halong-bilang.<ref>[[Pagdaragdag#Bibliograpiya|Devine atbp.]] pa. 263</ref> Halimbawa, {{spaces|6}}{{spaces|6}}<math>3\frac{1}{2} = 3 + \frac{1}{2} = 3.5</math> {{spaces|6}}Gayunpaman, nakakalito minsan ang notasyong ito, dahil maaari itong ipagkamali sa operasyon ng pagpaparami.<ref>{{Cite book|last=Mazur|first=Joseph|title=Enlightening Symbols: A Short History of Mathematical Notation and Its Hidden Powers|url=https://archive.org/details/enlighteningsymb0000mazu|date=2014|publisher=Princeton University Press|page=[https://archive.org/details/enlighteningsymb0000mazu/page/161 161]|language=en|trans-title=Mga Simbolong Nagbibigay-linaw: Isang Maiksing Kasaysayan ng Notasyong Matematikal at ang mga Tinatago Nitong Kapangyarihan}}</ref> Maaaring ipakita ng [[Pagsusuma#Notasyong malaking sigma|notasyong malaking sigma]] (''capital sigma notation'') ang dagup ng isang serye ng mga magkakaugnay na bilang. Pinapaiksi ng notasyong ito ang paulit-ulit na proseso (iterasyon) ng pagdaragdag. Halimbawa, {{spaces|6}}<math>\sum_{k=1}^5 k^2 = 1^2 + 2^2 + 3^2 + 4^2 + 5^2 = 55.</math> == Pagpapaliwanag == Maraming gamit ang pagdaragdag. Dahil rito, nagbunga ito ng samu't saring mga pagpapaliwanag at interpretasyon, kahit sa mga simpleng kaso tulad ng pagdaragdag sa mga likas na bilang. === Pagpapangkat === Ang pinakasimpleng pagpapaliwanag sa prosesong ito ay ang pagpapangkat: * Kapag pinagsama ang dalawang magkaibang pangkat sa iisang pangkat o koleksyon, ang bilang ng mga kasapi ng koleksyong iyon ay ang kabuuang bilang (dagup) ng dalawang naunang koleksyon. Madaling maintindihan ang paliwanag na ito, dahil hindi ito masyadong ikakalito. Magagamit rin ito sa mga matataas na matematika. Gayunpaman, hindi tiyak kung paano nito maipapakita ang pagdaragdag sa mga negatibong bilang at hatimbilang.<ref>Tingnan ang papel ni [[Pagdaragdag#Bibliograpiya|Viro (2001)]] para sa isang halimbawa nito.</ref> Para sa mga sitwasyong iyon, madalas ginagamit ang mga bagay na madaling hatiin, tulad ng keyk o di kaya'y mga nakahating tali.<ref>Ginamit ng aklat na [[Pagdaragdag#Bibliograpiya|''Adding it Up'' (2001)]] ang pusa: "''For example, inches can be subdivided into parts, which are hard to tell from the wholes, except that they are shorter; whereas it is painful to cats to divide them into parts, and it seriously changes their nature.''"(Salin: Halimbawa, mahahati sa bahagi ang pulgada, na mahirap matukoy mula sa mga buo, maliban lang kung maiksi sila; kumbaga, masasaktan ang mga pusa kung hahatiin sila, at seryosong magbabago ugali nila.)</ref> Imbes na pagsamahin lamang ang mga nakahating bahagi ng tali, pwede itong pagdikit-dikitin dulo sa dulo, na nagpapakita naman sa isa pang pagpapaliwanag sa pagdaragdag: idinadagdag ang ''haba'' ng mga tali, hindi ang mismong mga tali ang idadagdag sa isa't isa. === Pagpapahaba === Ang ikalawang paliwanag naman sa pagdaragdag ay ganito: pinapahaba ang isang panimulang haba ng isa pang nakasaad na haba. * Kapag pinahaba ang isang orihinal na haba ng isang nakasaad na haba, ang resulta nito ay ang pinagsamang haba (dagup) ng orihinal at ng nagpahaba.<ref>{{cite book|author=Mosley, F.|year=2001|title=Using number lines with 5–8 year olds|trans-title=Paggamit sa linyang nakanumero para sa mga edad 5-8|language=en|publisher=Nelson Thornes|page=8}}</ref> Masasabing isang operasyong binaryo (dalawahan) ang pagdaragdag sa ''a'' at ''b'' na nagreresulta sa sumang ''a+b'', o sa usapang pang-alhebra, nagdagdag ng ''b'' na yunit sa ''a''. Sa ganitong pananaw, masasabi namang isang operasyong unaryo (isahan) ang pagdaragdag sa ''+b'' at ''a''.<ref>{{cite book|author1=Li, Y.|author2=Lappan, G.|year=2014| title=Mathematics curriculum in school education|trans-title=Kurikulum ng Matematika sa edukasyong pampaaralan|language=en|publisher=Springer|page=204}}</ref> Mahalaga ang pananaw na ito sa diskurso patungkol sa pagbabawas, dahil ang lahat ng mga pagdaragdag na unaryo ay may katumbas na baligtad na pagbabawas na unaryo, at ''vice versa''. ==Sanggunian== === Sa Internet === <references responsive="" /> === Bibliograpiya === {{refbegin}} '''Edukasyon''' * {{cite book|author1=Devine, D.|author2=Olson, J.|author3=Olson, M.|title=Elementary Mathematics for Teachers|trans-title=Mababang Matematika para sa mga Guro|language=en|edition=2e|publisher=John Wiley & Sons|year=1991|isbn=978-0-471-85947-5|url=https://archive.org/details/elementarymathem0000devi}} * {{cite book|author=National Research Council|title=Adding It Up: Helping Children Learn Mathematics|trans-title=Pagdaragdag: Tulong sa mga Bata sa pagtuto sa Matematika|language=en|publisher=National Academy Press|year=2001|isbn=978-0-309-06995-3|url=http://www.nap.edu/books/0309069955/html/index.html|doi=10.17226/9822|access-date=2020-12-29|archive-date=2007-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20070608181717/http://www.nap.edu/books/0309069955/html/index.html|url-status=dead}} '''Pananaliksik sa Matematika''' * {{Cite book|last=Viro|editor4-last=Xambó-Descamps|zbl=1024.14026|arxiv=math/0005163|pages=135–146|volume=201|series=Progress in Mathematics|isbn=978-3-7643-6417-5|location=Basel, [[Suwisa]]|publisher=Birkhäuser|editor4-first=Sebastià|first=Oleg|editor3-last=Verdera|editor3-first=Joan|editor2-last=Miró-Roig|editor2-first=Rosa Maria|editor1-last=Cascuberta|editor1-first=Carles|title=European Congress of Mathematics: Barcelona, July 10–14, 2000, Volume I. Dequantization of Real Algebraic Geometry on Logarithmic Paper|language=en|trans-title=Kongresong Europeo ng Matematika; Barcelona, Hulyo 10-14, 2000, Tomo I. Dekwantisasyon ng Tunay na Heometriyang Alhebraiko sa Logaritmikong Papel|url=http://www.math.uu.se/~oleg/dequant/dequantH1.html|year=2001|bibcode=2000math......5163V}} <!-- PAALALA: Wag tanggalin ang komento hanggat hindi ginagamit ang mga nakalagay sa loob nito sa aktwal na artikulo! '''Kasaysayan''' * {{cite book|first=José|last=Ferreirós|title=Labyrinth of Thought: A History of Set Theory and Its Role in Modern Mathematics|trans-title=Ang Labirinto ng Kaalaman: Ang Kasaysayan ng Teorya ng Pangkat at ang Gampanin nito sa Modernong Matematika|language=en|url=https://archive.org/details/labyrinthofthoug0000ferr|url-access=registration|publisher=Birkhäuser|year=1999|isbn=978-0-8176-5749-9}} * {{cite book|first=Louis|last=Karpinski|title=The History of Arithmetic|trans-title=Ang Kasaysayan ng Aritmetika|language=en|publisher=Rand McNally|year=1925|id={{LCC|QA21.K3}}}} * {{cite book|first=Steven|last=Schwartzman|title=The Words of Mathematics: An Etymological Dictionary of Mathematical Terms Used in English|trans-title=Ang mga Salita sa Matematika: Isang Diksyunaryong Pang-etimolohiya ng mga Terminong Pang-matematikang ginagamit sa Ingles|language=en|url=https://archive.org/details/wordsofmathemati0000schw|url-access=registration|publisher=[[Mathematical Association of America|MAA]]|year=1994|isbn=978-0-88385-511-9}} * {{cite book|first=Michael|last=Williams|title=A History of Computing Technology|url=https://archive.org/details/historyofcomputi0000will|url-access=registration|publisher=Prentice-Hall|year=1985|isbn=978-0-13-389917-7}} '''Elementary mathematics''' * {{cite book|author1=Sparks, F.|author2=Rees C.|title=A Survey of Basic Mathematics|url=https://archive.org/details/surveyofbasicmat0000spar|publisher=McGraw-Hill|year=1979|isbn=978-0-07-059902-4}} '''Education''' * {{cite book|first=Edward|last=Begle|title=The Mathematics of the Elementary School|publisher=[[McGraw-Hill]]|year=1975|isbn=978-0-07-004325-1|url=https://archive.org/details/mathematicsofele0000begl}} * [https://web.archive.org/web/20051228115904/http://www.cde.ca.gov/be/st/ss/mthmain.asp California State Board of Education mathematics content standards] Adopted December 1997, accessed December 2005. * {{cite book|first=John|last=Van de Walle|title=Elementary and Middle School Mathematics: Teaching developmentally|edition=5e|publisher=Pearson|year=2004|isbn=978-0-205-38689-5|url=https://archive.org/details/elementarymiddle00vand}} '''Cognitive science''' * {{cite book|last1=Fosnot|first1=Catherine T.|last2=Dolk|first2=Maarten|title=Young Mathematicians at Work: Constructing Number Sense, Addition, and Subtraction|url=https://archive.org/details/youngmathematici0000fosn|publisher=Heinemann|year=2001|isbn=978-0-325-00353-5}} * {{cite conference|first=Karen|last=Wynn|book-title=The Development of Mathematical Skills.|title=Numerical competence in infants|publisher=Taylor & Francis|year=1998|isbn=0-86377-816-X}} '''Mathematical exposition''' * {{cite web|author=Bogomolny, Alexander|year=1996|title=Addition|work=Interactive Mathematics Miscellany and Puzzles (cut-the-knot.org)|url=http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/addition.shtml|access-date=3 February 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060426110928/http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/addition.shtml|archive-date=April 26, 2006|url-status=live}} * {{cite book|first=William|last=Dunham|title=The Mathematical Universe|url=https://archive.org/details/mathematicaluniv0000dunh|url-access=registration|publisher=Wiley|year=1994|isbn=978-0-471-53656-7}} * {{cite book|first=Paul|last=Johnson|title=From Sticks and Stones: Personal Adventures in Mathematics|url=https://archive.org/details/fromsticksstones0000unse|publisher=Science Research Associates|year=1975|isbn=978-0-574-19115-1}} * {{cite book|first=Carl|last=Linderholm|year=1971|title=Mathematics Made Difficult|publisher=Wolfe|isbn=978-0-7234-0415-6|title-link=Mathematics Made Difficult}} * {{cite book|first=Frank|last=Smith|title=The Glass Wall: Why Mathematics Can Seem Difficult|url=https://archive.org/details/glasswallwhymath0000smit|url-access=registration|publisher=Teachers College Press|year=2002|isbn=978-0-8077-4242-6}} * {{cite book|first=Karl|last=Smith|title=The Nature of Modern Mathematics|url=https://archive.org/details/natureofmodernma0000smit|edition=3rd|publisher=Wadsworth|year=1980|isbn=978-0-8185-0352-8}} '''Advanced mathematics''' * {{cite book|first=George|last=Bergman|title=An Invitation to General Algebra and Universal Constructions|edition=2.3|publisher=General Printing|year=2005|isbn=978-0-9655211-4-7|url=http://math.berkeley.edu/~gbergman/245/index.html}} * {{cite book|first=Claude|last=Burrill|title=Foundations of Real Numbers|url=https://archive.org/details/foundationsofrea0000clau|publisher=McGraw-Hill|year=1967|id={{LCC|QA248.B95}}}} * {{cite book|author1=Dummit, D.|author2=Foote, R.|title=Abstract Algebra|url=https://archive.org/details/abstractalgebra20000davi|edition=2|publisher=Wiley|year=1999|isbn=978-0-471-36857-1}} * {{cite book|first=Herbert|last=Enderton|title=Elements of Set Theory|url=https://archive.org/details/elementsofsetthe0000ende|publisher=[[Academic Press]]|year=1977|isbn=978-0-12-238440-0}} * {{cite book|first=John|last=Lee|title=Introduction to Smooth Manifolds|url=https://archive.org/details/introductiontosm0000leej|publisher=Springer|year=2003|isbn=978-0-387-95448-6}} * {{cite book|first=John|last=Martin|title=Introduction to Languages and the Theory of Computation|url=https://archive.org/details/introductiontola0000mart|publisher=McGraw-Hill|edition=3|year=2003|isbn=978-0-07-232200-2}} * {{cite book|first=Walter|last=Rudin|title=Principles of Mathematical Analysis|url=https://archive.org/details/principlesofmath00rudi|url-access=registration|edition=3|publisher=McGraw-Hill|year=1976|isbn=978-0-07-054235-8}} * {{cite book|first=James|last=Stewart|title=Calculus: Early Transcendentals|edition=4|publisher=Brooks/Cole|year=1999|isbn=978-0-534-36298-0|url=https://archive.org/details/calculusearlytra00stew}} '''Mathematical research''' * {{cite journal|author1=Akian, Marianne|author2=Bapat, Ravindra|author3=Gaubert, Stephane|title=Min-plus methods in eigenvalue perturbation theory and generalised Lidskii-Vishik-Ljusternik theorem|journal=INRIA Reports|year=2005|arxiv=math.SP/0402090|bibcode=2004math......2090A}} * {{cite conference|author=[[John C. Baez|Baez, J.]]|author2=Dolan, J.|book-title=Mathematics Unlimited – 2001 and Beyond. From Finite Sets to Feynman Diagrams|year=2001|page=29|arxiv=math.QA/0004133|isbn=3-540-66913-2}} * Litvinov, Grigory; Maslov, Victor; Sobolevskii, Andreii (1999). [https://arxiv.org/abs/math.SC/9911126 Idempotent mathematics and interval analysis]. ''[https://archive.today/20130203014259/http://www.springerlink.com/openurl.asp?genre=article&eissn=1573-1340&volume=7&issue=5&spage=353 Reliable Computing]'', Kluwer. * {{cite journal|first=Jean-Louis|last=Loday|title=Arithmetree|journal=Journal of Algebra|year=2002|arxiv=math/0112034|doi=10.1016/S0021-8693(02)00510-0|volume=258|page=275}} * {{cite book|last=Mikhalkin|first=Grigory|year=2006|arxiv=math.AG/0601041|zbl=1103.14034|editor1-last=Sanz-Solé|editor1-first=Marta|title=Proceedings of the International Congress of Mathematicians (ICM), Madrid, Spain, August 22–30, 2006. Volume II: Invited lectures. Tropical Geometry and its Applications|url=https://archive.org/details/proceedingsofint0003inte_v2r4|location=Zürich|publisher=[[European Mathematical Society]]|isbn=978-3-03719-022-7|pages=[https://archive.org/details/proceedingsofint0003inte_v2r4/page/827 827]–852}} '''Computing''' * {{cite book|author1=Flynn, M.|author2=Oberman, S.|title=Advanced Computer Arithmetic Design|publisher=Wiley|year=2001|isbn=978-0-471-41209-0}} * {{cite book|author1=Horowitz, P.|author2=Hill, W.|title=The Art of Electronics|edition=2|publisher=Cambridge UP|year=2001|isbn=978-0-521-37095-0|url=https://archive.org/details/artofelectronics00horo}} * {{cite book|first=Albert|last=Jackson|title=Analog Computation|url=https://archive.org/details/analogcomputatio0000albe|publisher=McGraw-Hill|year=1960|id={{LCC|QA76.4|J3}}}} * {{cite book|author1=Truitt, T.|author2=Rogers, A.|title=Basics of Analog Computers|url=https://archive.org/details/basicsofanalogco0000trui|publisher=John F. Rider|year=1960|id={{LCC|QA76.4|T7}}}} * {{cite book|ref=MARG|language=fr|title=Histoire des Instruments et Machines à Calculer, Trois Siècles de Mécanique Pensante 1642–1942|first=Jean|last=Marguin|year=1994|publisher=Hermann|isbn=978-2-7056-6166-3}} * {{cite book|ref=TATON63|language=fr|title=Le Calcul Mécanique. Que Sais-Je ? n° 367|first=René|last=Taton|year=1963|pages=20–28|publisher=Presses universitaires de France}} --> {{refend}} {{Mababang aritmetika}} [[Kategorya:Elementaryong aritmetika]] 6vt6bc9e7vthc6hap82i6b57y3889q5 0 2061 2208882 2204721 2026-05-24T20:20:05Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260524)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208882 wikitext text/x-wiki {{Infobox Christian leader |type=Pope |honorific-prefix=[[Papa]] [[Santo|San]] |English name=Juan Pablo II |Polish Name=Jan Paweł II |title=[[Obispo ng Roma]] |image=Pope John Paul II smile.jpg <!-- Do not change this photo without discussion! --> |caption=Si Juan Pablo II noong 1980 |birth_name=Karol Józef Wojtyła |term_start=16 Oktubre 1978 |term_end=2 Abril 2005 |predecessor=[[Papa Juan Pablo I]] |successor=[[Papa Benedicto XVI]] |ordination=1 Nobyembre 1946 |ordinated_by=[[Adam Stefan Sapieha]] |consecration=28 Setyembre 1958 |consecrated_by=[[Eugeniusz Baziak]] |cardinal=26 Hunyo 1967 |rank= |nationality=Polish |birth_date={{Birth date|1920|5|18|df=yes}} |birth_place=[[Wadowice]], [[Republika ng Poland]] |death_date={{death date and age|2005|4|2|1920|5|18|df=yes}} |death_place=[[Palasyong Apostoliko]], [[Lungsod ng Vatikano]] |other=Juan Pablo |signature=Signature of John Paul II.svg |coat_of_arms=Coat of arms of Ioannes Paulus II.svg |motto={{lang|la|[[Totus Tuus]]}} meaning "lahat ng sa iyo" |feast_day=22 Oktubre |venerated= |saint_title= |beatified_date=1 Mayo 2011 |beatified_place=[[Plaza de San Pedro]], [[Lungsod ng Batikano]] |beatified_by=[[Papa Benedicto XVI]] |canonized_date = 27 Abril 2014 |canonized_place =[[Plaza de San Pedro]], [[Lungsod ng Batikano]] |canonized_by = [[Papa Francisco]] |patronage=[[World Youth Day]] (Co- Patron) |previous_post= {{plainlist | *[[Roman Catholic Archdiocese of Kraków|Auxiliary Bishop of Kraków, Poland]] ''(1958–1964)'' *[[Ombi|Titular Bishop of Ombi]] ''(1958–1964)'' * Archbishop of Kraków, Poland ''(1964–1978)'' * Cardinal-Priest of [[San Cesareo in Palatio]] ''(1967–1978)'' }} }} Si '''Papa San Juan Pablo II''' ({{lang-la|Ioannes Paulus PP. II}}; {{lang-it|Giovanni Paolo II}}, {{lang-pl|Jan Pawel II}}; {{lang-en|John Paul II}}, ipinanganak bilang '''Karol Józef Wojtyła''' {{IPA-pl|'kar?l 'juz?f v?j't?wa|lang}}; 18 Mayo 1920 - 2 Abril 2005), kilala din bilang '''San Juan Pablo Na Dakila''' ang ika-264 na Papa ng [[Simbahang Romano Katoliko]] mula 16 Oktubre 1978 hanggang sa kaniyang pagpanaw noong 2 Abril 2005.<ref>{{cite web|title=John Paul the Great Catholic University|url=http://www.jpcatholic.com}}</ref><ref>{{cite book |last=Evert |first=Jason |title=''Saint John Paul the Great: His Five Loves'' |date=2014 |publisher=Ignatius Press |url=http://www.ignatius.com/Mobile/Products/SJPG-H/saint-john-paul-the-great.aspx |access-date=2014-05-15 |archive-date=2014-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140412194740/http://www.ignatius.com/Mobile/Products/SJPG-H/Saint-John-Paul-the-Great.aspx |url-status=dead }}</ref> Siya ang may pangalawa sa pinakamahabang nanilbihang papa sa makabagong kasaysayan matapos kay Papa Pio IX, na nanilbihan ng 31 taon mula 1846 hanggang 1878. Pinanganak sa [[Polonya]], si Papa San Juan Pablo II ang unang papa na hindi Italyano mula kay Papa Adrian VI na isang Olandes na nanilbihan mula 1522 hanggang 1523. Kinilala ang panunungkulan ni Papa San Juan Pablo II sa pagtulong sa pagtatapos ng rehimeng komunismo sa kaniyang tinubuang Polonya at maging sa kabuuan ng Europa.<ref>Lenczowski, John. "Public Diplomacy and the Lessons of the Soviet Collapse", 2002</ref> Ipinagbuti ni Juan Pablo II ang pakikipag-ugnayan ng Simbahang Katoliko sa [[Hudaismo]], [[Islam]], sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan]], at sa [[Simbahang Anglikano]]. Ipinagtibay niya ang katuruan ng Simbahan laban sa [[Pagpigil sa pag-aanak|artipisyal na kontrasepsyon]] at sa pag-oordina sa mga kababaihan, sa pagsuporta sa [[Ikalawang Konsilyong Vaticano]] at sa mga reporma nito. Isa siya sa mga pinuno na pinakadalas na nakapaglakbay sa kasaysayan, na nakabisita sa 129 mga bansa sa kaniyang pagiging papa. Sa kaniyang espesyal na pagdidiin sa pangkalahatang kabanalan, [[Beatipikasyon|naibeatipika]] niya ang 1,340 na katao at 483 ang [[Kanonisasyon|naikanonisa]] niyang mga santo, tumalaga siya ng pinakamaraming mga obispo, at nakapag-ordina siya ng maraming mga kaparian.<ref>{{cite web|author=David M. Cheney |url=http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bWojtyła.html |title=Pope John Paul II (Bl. Karol Józef Wojtyła) |publisher=[Catholic-Hierarchy] |date=29 July 2012 |accessdate=4 August 2012}}</ref> Ang kaniyang layunin sa pagiging Papa ay ang pagbabago at pagpoposisyong muli <!-- reposition --> ng Simbahang Katolika. Ang kaniyang kahilingan ay ang "paglalagay sa kaniyang Iglesia at ang bawat puso ng nga kaalyansa sa relihiyon na magbubuklod sa mga Hudyo, Muslim at Cristiano bilang isang dakilang hukbong relihiyon."<ref>[[Cristina Odone|Odone, Cristina]]&nbsp;— ''[[Catholic Herald]]", 1991''</ref><ref name="JewishTelegraph">[[Uri Geller|Geller, Uri]]&nbsp;— ''[[Jewish Telegraph|The Jewish Telegraph]]'', 7 July 2000</ref> Ang kampaniya upang ikanonisa si Juan Pablo II ay nag-umpisa noong 2005, ilang sandali pagpanaw niya, taliwas sa tradisyunal na limang taong palugit ng paghihintay. Noong 19 Disyembre 2009, ipinroklama si Juan Pablo II bilang ''[[Venerable]]'' ng kaniyang kahaliling si [[Papa Benedicto XVI]] at nabeatipika noong 1 Mayo 2011 matapos iparatang sa kaniya ng ''Kongregasyon ng mga Kadahilanan ng mga Santo'' <!-- Congregation for the Causes of Saints --> ang isang himala: ang pagpapagaling ng isang madreng Pranses mula sa [[Karamdaman ni Parkinson]]. Ang pangalawang himala na ipinaratang sa yumaong papa ay ipinasa noong 2 Hulyo 2013 at pinagtibay ni [[Papa Francisco]] matapos ang dalawang araw. Kinanonisa si Juan Pablo II noong 27 Abril 2014, kasabay ni [[Papa Juan XXIII]]..<ref name="BBC 2013">{{cite news|title=Report: Pope Francis Says John Paul II to Be Canonized April 27|date=3 September 2013|url=http://www.ncregister.com/daily-news/report-pope-francis-says-john-paul-ii-to-be-canonized-april-27/|work=National Catholic Register|accessdate=6 September 2013|archive-date=5 Nobiyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105220855/http://www.ncregister.com/daily-news/report-pope-francis-says-john-paul-ii-to-be-canonized-april-27/|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131105220855/http://www.ncregister.com/daily-news/report-pope-francis-says-john-paul-ii-to-be-canonized-april-27/ |date=5 Nobiyembre 2013 }}</ref> Tulad ni Juan XXIII, hindi pinagdiriwang ang araw ng kaniyang kapistahan sa petsa ng kaniyang kamatayan tulad ng kinaugalian; sa halip ito ay ginugunita sa anibersaryo ng kaniyang pagkakahirang bilang papa noong 22 Oktubre 1978.<ref>{{cite news |title=Vatican declares Popes John Paul II and John XXIII saints |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-27172118 |newspaper=''BBC News'' |publisher=British Broadcasting Corporation |date=27 April 2014 |accessdate=27 April 2014}}</ref> == Simula ng buhay == Pinanganak si Karol Józef Wojtyła sa bayan ng [[Wadowice]].<ref name="A&E"/><ref name="ShortBio"/> Bunso siya sa tatlong anak ni Karol Wojtyła (1879-1941), isang etnikong Polako,<ref name="CNN6"/> at si Emilia Kaczorowska (1884-1929), kung saan ang dalagang apelyido niya ay Scholz.<ref name="Ancestry">{{cite web |url= http://www.catholic.org/pope/jp2/genealogy.php |title=Family Genealogy of Blessed Pope John Paul II|last=Catholic Online |work=catholic.org |year=2012 |quote=Family Genealogy of Blessed Pope John Paul II |accessdate=3 February 2012}}</ref> Si Emilia, na isang guro, ay namatay sa kapanganakan noong 1929<ref name="CBN"/> noong si Wojtyła ay walong taong gulang pa lamang.{{sfn|Stourton|2006|p=11}} Namatay ang kaniyang nakakatandang kapatid na si Olga bago pa man siya ipinganak, ngunit naging malapit siya sa kaniyang kapatid na si Edmund, na may palayaw na ''Mundek'', na matanda sa kaniya ng 13 taon. Namatay din si Edmund sa sakit na [[scarlet fever]], na nakuha niya sa kaniyang pagiging duktor, na siyang dinamdam ng husto ni Wojtyła.<ref name="CNN6"/>{{sfn|Stourton|2006|p=11}} Aktibo si Wojtyła sa gawaing pisikal sa kaniyang pagkabata. Madalas siyang naglalaro ng putbol bilang ''goalkeeper''.{{sfn|Stourton|2006|p=25}} Sa kaniya ding pagkabata nagkaroon ng ugnayan si Wojtyła sa isang malaking komunidad na Hudyo.<ref name="Svidercoschi">{{cite web | url = http://www.vatican.va/jubilee_2000/magazine/documents/ju_mag_01111997_p-46_en.html | title = The Jewish "Roots" of Karol Wojtyła | accessdate = 3 July 2013 | last = Svidercoschi | first = Gian Franco | publisher = Vatican.Va}}</ref> Karaniwan ang laro ng putbol sa kaniyang paaralan ay sa pagitan ng mga pangkat ng Hudyo at Katoloko, at madalas sumali si Wojtyła sa hanay ng mga Hudyo.<ref name="CNN6"/>{{sfn|Stourton|2006|p=25}} Ayon kay Wojtyła, halos ikatlo sa kaniyang mga kaklase ay mga Hudyo, at ang hinahangaan niya sa kanila ay ang kaniyang pagiging makabayan bilang mga Polako. Noong kalagitnaan ng 1938, lumuwas si Wojtyła at ang kaniyang ama mula Wadowice at nagpunta sa Krakow, kung saan pumasok siya sa Unibersidad ng Jagiellonian. Habang nag-aaral ng [[pilolohiya]] at mga wika, ay nagtatrabaho siya bilang boluntaryong biblyotekaryo<!-- librarian-->. Sapilitan siyang suamli sa pagsasanay militar sa ''Academic Legion'' ngunit hindi siya nagpaputok ng sandata. Gumanap rin siya sa iba't ibang mga grupo sa teatro at nagtrabaho din bilang manunulat.<ref name="Kuhiwczak"/> Sa kapanahunang ito, lumago ang kaniyang talento sa wika, at natutunan niya ang mahigit-kumulang sa 12 mga wika,<ref>{{cite book |last=Grosjean |first=François |title=Life With Two Languages |url=http://books.google.com/books?id=VqGpxZ9pDRgC&pg=PA286 |accessdate=6 July 2013 |year=1982 |publisher=Harvard University Press |location=United States |isbn=978-0-674-53092-8|edition=8 |page=286}}</ref> siyam sa kanila ay kaniyang madalas na ginamit sa kaniyang pagiging santo papa. === Ang pananakop ng mga Nazi sa Polonya at ang Holocaust === Noong 1939, sinakop ng [[Alemanyang Nazi]] ang Polonya at sapilitan nilang pinasara ang mga unibersidad.<ref name="A&E"/> Sapilitan din nilang ipinatrabaho ang mga malalakas na mga kalalakihan, kaya noong 1940 hanggang 1944 nagtrabaho si Wojtyła bilang mensahero ng isang kainan, trabahador sa isang tibagan ng apog at sa pabrika ng kemikal na Solvay, para makaiwas sa pagpapatapon patungong Alemanya.<ref name="ShortBio"/><ref name="Kuhiwczak"/> Noong 1941, namatay ang kaniyang ama, na isang opisyal ng Hukbong Polonya, dahil sa atake sa puso. Dahil dito si Wojtyła lang ang natitirang nabubuhay sa kaniyang pamilya.<ref name="CNN6"/><ref name="CBN"/>{{sfn|Stourton|2006|p=60}} Ayon kay Wojtyła, "sa kaniyang 20 anyos nawala sa kaniya ang mga taong pinakaminamahal niya."{{sfn|Stourton|2006|p=60}} Makaraang pumanaw ang kaniyang ama, pinag-iisipan na niya ng seryoso ang pumasok sa pagpapari.{{sfn|Stourton|2006|p=63}} Noong Oktubre 1942, habang patuloy pa ang digmaan, kumatok siya sa pintuan ng Palasyo ng Obispo sa Krakow, at humiling na mag-aral sa pagkapari.{{sfn|Stourton|2006|p=63}} Matapos noon ay nagsimula siyang mag-aral ng kurso sa lihim na seminaryo na pinapatakbo ng Arsobispo ng Krakow, si Adam Stefan Cardinal Sapieha. Noong 29 Pebrero 1944, nasagasaan si Wojtyła ng isang trak ng Aleman. Pinadala siya ng mga hukbong Aleman sa ospital, at doon siya naratay ng mahigit 2 linggo dahil sa [[pagkaalog ng utak]] at sa sugat sa balikat. Ayon sa kaniya, ang aksidenteng ito at ang kaniyang pagkabuhay ay ang pagpapatibay ng kaniyang bokasyon. Noong 6 Agosto, 1944, sa araw na kinilala bilang 'Itim na Sabado', {{sfn|Weigel|2001|p=71}} itinipon ng mga Gestapo ang mga kalalakihan sa Krakow upang pigilan ang rebelyon{{sfn|Weigel|2001|p=71}}, tulad ng naganap sa Warsaw.{{sfn|Davies|2004|pp=253–254}}{{sfn|Weigel|2001|pp=71–21}} Nakatakas si Wojtyła at nagtago sa silong ng bahay ng kaniyang tiyuhin sa 10 Kalye Tyniecka, habang naghahalughog ang mga hukbong Aleman sa itaas.{{sfn|Stourton|2006|p=63}}{{sfn|Davies|2004|pp=253–254}}{{sfn|Weigel|2001|pp=71–21}} Mahigit walong libong mga kalalakihan ang kinuha noong araw na iyon, habang si Wojtyła ay tumakas tungo sa Palasyo ng Arsobispo,{{sfn|Stourton|2006|p=63}}{{sfn|Weigel|2001|p=71}}{{sfn|Davies|2004|pp=253–254}} at nanatili siya doon hanggang sa paglisan ng mga Aleman.<ref name="CNN6"/>{{sfn|Stourton|2006|p=63}}{{sfn|Davies|2004|pp=253–254}} Matapos lumisan ang mga Aleman noong 17 Enero, 1945, pumunta ang mga estudyante sa nawasak na seminaryo. Nagboluntaryo si Wojtyła at isa pang seminarista para linisin ang mga kasilyas. {{sfn|Weigel|2001|p=75}} Tinulungan din ni Wojtyła ang isang takas na dalagitang Hudyo na nagngangalang Edith Zierer,<ref name="EdithZ"/> na tumakas mula sa isang ''labor camp'' ng Nazi sa Czestochowa.<ref name="EdithZ"/> Hinimatay si Edith sa isang plataporma ng riles, kaya dinala siya ni Wojtyła sa isang tren at sinamahan niya ito sa kanilang paglalakbay sa Krakow. Kinilala ni Edith si Wojtyła na nagligtas sa kaniyang buhay sa araw na iyon.<ref name="CNNLive"/><ref name="archive"/><ref name="IHT"/> Marami pang mga naging kuwento ng pagligtas ni Wojtyła sa mga Hudyo mula sa mga Nazi. == Pagkapari == Sa pagtatapos ng kaniyang pag-aaral sa seminaryo sa Krakow, inordena si Wojtyła bilang pari sa [[Araw ng mga Santo]], 1 Nobyembre 1946,<ref name="CBN"/> ng Arsobispo ng Krakow na si Cardinal Sapieha.<ref name="ShortBio"/>{{sfn|Stourton|2006|p=71}}<ref name="Vatican2"/> Pinadala ni Sapieha si Wojtyła sa ''Pontifical International Athenaeum'' ''Angelicum'', na magiging Pontipikal na Unibersidad ni San Tomas Aquino, para mag-aral sa ilalim ni Padre Reginald Garrigou-Lagrange simula 26 Nobyembre 1946. Nalisensyahan si Wojtyła noong Hulyo 1947, nakapasa sa isang eksaminasyong doktoral noong 14 Hunyo 1948, at matagumpay na naipagtangol ang kaniyang tesis sa doktoral na pinamagatang ''Doctrina de fide apud S. Ioannem a Cruce'' (Ang Doktrina ng Pananampalataya ni San Juan dela Cruz) sa pilosopiya noong 19 Hunyo 1948.<ref>http://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/santopadre_biografie/giovanni_paolo_ii_biografia_prepontificato_en.html#1948 Accessed 6 October 2012. Bagaman inaprubahan ang kaniyang gawang doktoral noong Hunyo 1948, tinanggihan siyang bigyan ng ''degree'' dahil hindi siya makapagbayad ng pag-imprenta sa kaniyang teksto batay sa patakarang ''Angelicum''. Noong Disyembre 1948, isang binagong teksto ng kaniyang disertasyon ay inaprubahan ng pakultad ng teolohiya ng Unibersidad ng Jagiellonian, at nabigyan din si Wojtyła ng ''degree'.</ref> Nasa pangangalaga ng ''Angelicum'' ang orihinal na kopya ng tesis ni Wojtyła.<ref>{{cite web |url=http://www.pust.it/index.php/en?start=5 |title=RELAZIONE DEL RETTORE MAGNIFICO A.A. 2011–2012 |publisher=Pust.it |date= |accessdate=23 June 2013 |archive-date=25 Agosto 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110825112731/http://www.pust.it/index.php/en?start=5 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110825112731/http://www.pust.it/index.php/en?start=5 |date=25 Agosto 2011 }}</ref> Maliban sa kurso ng ''Angelicum'', nag-aral din si Wojtyła ng Hebreo sa ilalim ng Dominikong Olandes na si Pter G. Duncker. Ayon sa kaeskwela ni Wojtyła na si Alfons Stickler na magiging Kardinal ng Austria, noong 1947 habang nasa ''Angelicum'' ay bumisita si Wojtyła kay Padre Pio na duminig sa kaniyang kumpisal, at pinaalam niya na balang araw ay maluluklok siya sa "pinakamataas na katungkulan ng Simbahan."<ref name="kwitny">{{cite book | last=Kwitny | first=Jonathan | title=Man of the Century: The Life and Times of Pope John Paul II | url=https://archive.org/details/manofcenturylife0000kwit | publisher=Henry Holt and Company |date=March 1997 | location=[[New York]] | page=768 | isbn=978-0-8050-2688-7}}</ref> Dagdag pa ni Cardinal Stickler, naniniwala si Wojtyła na ang propesiyang ito ay natupad noong naging Kardinal siya.<ref name="cnn">{{Cite news | last=Zahn | first=Paula | author-link=Paula Zahn | title=Padre Pio Granted Sainthood | newspaper=CNN | date=17 June 2002 | url=http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0206/17/ltm.04.html | accessdate=19 January 2008 | postscript=<!--None-->}}</ref> Nagbalik si Wojtyła sa Polonya noong tag-init ng 1948 sa kaniyang unang katakdaang pastoral sa bayan ng Niegowic, 15 milya mula sa Krakow, sa Simbahan ng Asuncion. Dumating siya sa bayan ng Niegowic sa panahon ng tag-ani, at ang kaniyang unang aksiyon ay ang pagluhod at paghalik sa lupa.{{sfn|Maxwell-Stuart|2006|p=233}} Itong kilos na ito na hinawig sa santong Pranses na si Jean Marie Baptise Vianney{{sfn|Maxwell-Stuart|2006|p=233}}, ang magiging tatak niyang kilos sa kaniyang pagiging papa. Noong Marso 1949, nilipat si Wojtyła sa parokya ng San Florian sa Krakow. Nagturo siya ng etika sa Unibersidad ng Jagiellonian at sa Katolikong Unibersidad ng Lublin. Habang nagtuturo, tinipon niya ang 20 kabataan, at tinawag ang kanilang sarili bilang ''Rodzinka'' o "maliit na pamilya". Nagtitipon sila para sa panalangin, diskusyong pang-pilosopiya, at para tulungan ang mga bulag at mga may-sakit. Unti-unting lumago ang samahang ito hanggang sa umabot ng mahigit kumulang 200 kasapi, at ang mga gawain ay dumami pa, kasama na dito ang ''skiing'' at pagsakay sa kayak.<ref name="USCCB_Bio"/> Noong 1953, tinanggap ng Pakultad ng Teolohiya ang tesis ni Wojtyła ukol sa [[habilitasyon]] sa Unibersidad ng Jagiellonian. Noong 1954, nakamit niya ang Doktorado ng Sagradong Teolohiya, {{sfn|Stourton|2006|p=97}} ang pagtasa sa pisibilidad ng etikang Katoliko base sa sistemang etika ng penomentologong si Max Sheler na may disertasyong pinamagatang "Muling Paghuhusga ng Posibilidad ng Pagtatatag ng Etikang Katoliko base sa sistemang etika ni Max Scheler".<ref>{{cite web|url=http://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/santopadre_biografie/giovanni_paolo_ii_biografia_prepontificato_en.html#1948 |title=Highlights on the life of Karol Wojtiła |publisher=Vatican.va |date= |accessdate=23 June 2013}}</ref> (Ocena możliwości zbudowania etyki chrześcijańskiej przy założeniach systemu Maksa Schelera).<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=2QunKUmsM4kC&pg=PA153&lpg=PA153&dq=Ocena+#v=onepage&q=Ocena&f=false |title=Destined for Liberty: The Human Person in the Philosophy of Karol Wojtyła/John Paul II |publisher=Books.google.com |date= |accessdate=23 June 2013|isbn=9780813209852|year=2000}}</ref> Si Scheler ay isang pilosopong Aleman na nagtatag ng kilusang pilosopiya na nagdidiin sa karanasang may kamalayan. Ngunit binuwag ng Komunistang otoridad ang Pakultad ng Teolohiya sa Unibersidad ng Jagellonian na siyang pumigil kay Wojtyla na makakuha ng ''degree'' hanggang 1957. Kinalaunan binuo ni Wojtyla ang isang pamamaraang teolohikal na pinagsama ang tradisyunal na Tomismong Katoliko at ang mga ideya ng personalismo, isang kaparaanang pilosopikal na humalaw mula sa penomentolohiya, na naging tanyag sa mga Katolikong intelektwal sa Krakow sa mga panahong iyon. Isinalin din ni Wojtyla ang aklat ni Scheler, ang ''Pormalismo at ang Etika ng Tunay Na Asal'' (''Formalism and Ethics of Substantive Values'').<ref>{{cite book|last=Walsh|first=Michael|title=John Paul II: A Biography|url=https://archive.org/details/johnpaulii0000wals|year=1994|publisher=HarperCollins|location=London|isbn=978-0-00-215993-7|pages=[https://archive.org/details/johnpaulii0000wals/page/20 20]–21}}</ref> Sa kapanahunan ding ito, nagsulat si Wojtyła ng mga artikulo sa pahayagang Katoliko sa Krakow, ang ''Tygodnik Powszechny'' (Panglinggong Unibersal), na tumatalakay sa napapanahong isyu ng simbahan.<ref name="Zenit5"/> Tinutukan niya ang paggawa ng orihinal na gawa ng literatura sa loob ng 12 taon niya bilang pari. Naging laman ng kaniyang tula at dula ang patungkol sa digmaan, buhay sa ilalim ng Komunismo, at ang kaniyang responsibilidad bilang pastor. Ginamit ni Wojtyła ang dalawang alyas, ''Andrzej Jawień'' at ''Stanisław Andrzej Gruda''<ref name="Kuhiwczak"/><ref name="Zenit5"/>, para mabukod ang kaniyang mga gawang pangliteratura mula sa kaniyang mga lathalaing panrelihiyon kung saan ginagamit niya ang tunay niyang pangalan.<ref name="Kuhiwczak"/><ref name="Zenit5"/> Noong 1960, nilathala ni Wojtyła ang isang maimpluwensiyang aklat pangtelolohiya, ang ''Pagmamahalan at Responsibilidad'', na siyang depensa sa tradisyunal na katuruan ng Simbahan ukol sa matrimoniya mula sa makabagong pananaw pangpilosopiya.<ref name="Kuhiwczak"/>{{sfn|Wojtyła|1981}} ==="Wujek"=== Habang naninilbihan bilang pari sa Krakow, sinasamahan si Wojtyła ng mga grupo ng mga mag-aaral para sa ''hiking'', pagbibisikleta, pagkakampo at pagkakayak, na sinasamahan ng panalangin, panlabas na Misa, at diskusyong teolohikal. Sa ilalim ng pamamahala ng Komunismo sa Poland, hindi pinapahintulutan ang mga pari na maglakbay kasama ang mga mag-aaral, kaya pinakiusapan ni Wojtyła sa mga kababata niyang kasamahan na tawagin siyang "Wujek", o "Tito" sa wikang Polako. Ito ay para hindi malaman ng mga tagalabas na isa siyang pari. Naging taniyag ang palayaw na ito sa kaniyang mga tagasunod. Noong 1958, noong tinalaga bilang Katulong na Obispo ng Krakow si Wojtyła, nag-alala ang kaniyang mga kakilala baka mabago siya dahil sa kaniyang bagong katalagahan. Sinigurado niya sa kaniyang mga kaibigan na "mananatiling Wujek si Wujek", at mananatili siyang mamuhay ng payak sa kabila ng pagigig obispo niya. Sa nalalabing buhay ni Wojtyła, nakakabit sa kaniya ang palayaw na "Wujek" at patuloy na ginagamit ito partikular na ang mga Polako.<ref>Witness to Hope; The Biography of Pope John Paul II, by George Weigel. New York: Cliff Street Books/Harper Collins, 1999. p. 992.</ref><ref>THEY CALL HIM "WUJEK". Article from: St Louis Post-Dispatch (MO) | 24 January 1999 | Rice, Patricia</ref> == Obispo at Kardinal == Noong 4 Hulyo 1958<ref name="Vatican2"/> , habang nagka-kayak si Wojtyła sa mga lawa ng hilagang Polonya, itinalaga siya ni Papa Pio XII bilang Katulong na Obispo ng Krakow. Ipinatawag siya sa Warsaw para makipagkita sa Primate ng Polonya, si Stefan Cardinal Wyszynski, na siyang nagpaalam sa kaniya sa kaniyang katalagahan.<ref name="Rise"/>{{sfn|Stourton|2006|p=103}} Sumagn-ayon siya na manilbihan bilang Katulong na Obispo sa Arsobispo ng Krakow na si Eugeniusz Baziak, at inordena siya bilang Episcopate (bilang titular na Obispo ng Ombi) noong 28 Setyembre 1958. Si Baziak ang naging pangunahing konsagrante. Ang ibang mga naging konsagrante ay ang mga Katulong na Obispo Boleslaw Kominek ng Sophene at Vaga at ang Katulong na Obispo Franciszek Jop ng Diosesis ng Sandomierz.<ref name="Vatican2"/> Sa edad na 38, naging pinakabatang naging Obispo ng Polonya si Wojtyła. Pumanaw si Baziak noong Hunyo 1962 at noong 16 Hulyo pinili si Wojtyła bilang ''Vicar Capitular'' (pansamantalang tagapamahala) ng Arsodiyosesis hanggang maitalaga ang isang Arsobispo.<ref name="A&E"/><ref name="ShortBio"/> Noong Oktubre 1962, lumahok si Wojtyła sa Pangalawang Konseho ng Vatican (1962-1965),<ref name="A&E"/><ref name="Vatican2"/> kung saan gumawa siya ng ambag sa dalawa sa mga produktong pinakamakasaysayan at pinakamaimpluwensiya, ang ''Kautusan ng Kalayaan sa Relihiyon'' (sa wikang Latin, ''[[Dignitatis Humanae]]''), at ang ''Konstitusyong Pastoral ng Simbahan sa Makabagong Sanlibutan'' (''[[Gaudium et Spes]]'').<ref name="Vatican2"/>. Nag-ambag si Wojtyła at ang mga obispong Polako ng isang burador na teksto sa Konseho para sa ''Gaudium et Spes''. Ayon sa historyador na si John W. O'Malley, ang burador na tekstong ''Gaudium et Spes'' na pinadala ni Wojtyła at iba pang mga delegadong Polako ay nagpadala ng "ilang impluwensya sa mga bersyon na ipinadala sa mga ama ng konseho noong tag-init na iyon ngunit hindi tinanggap bilang batayang teksto".<ref>{{cite book|last=O'Malley|first=John W.|title=What Happened at Vatican II|url=https://archive.org/details/whathappenedatva0000omal|year=2008|publisher=Harvard University press|location=Cambridge, Massachusetts|isbn=978-0-674-03169-2|pages=[https://archive.org/details/whathappenedatva0000omal/page/204 204]–205}}</ref> Ayon kay John F. Crosby, bilang papa, ginamit din kinalaunan ni Juan Pablo II ang mga salita ng ''Gaudium et Spes'' upang ipakilala ang kaniyang sariling sakoobin sa kalikasan ng tao sa pakikipag-ugnayan sa Dios: na ang tao ay ang "tanging lalang ng daigdig na ninais ng Dios para sa kaniyang kapakanan", ngunit "matutuklasan lang ng tao ang kaniyang tunay na sarili sa tapat na pagbibigay ng kaniyang sarili."<ref>{{cite journal |last1=Crosby|first1=John F.|year=2000|title=John Paul II's Vision of Sexuality and Marriage: The Mystery of "Fair Love"|journal=The Legacy of Pope John Paul II: His Contribution to Catholic Thought|page=54|publisher=Crossroad|isbn=978-0-8245-1831-8|editor1-last=Gneuhs|editor1-first=Geoffrey}}</ref> Lumahok din siya sa asambleya ng Kapulungan ng mga Obispo.<ref name="A&E"/><ref name="ShortBio"/> Noong 13 Enero 1964, tinalaga siya ni Papa Pablo VI bilang Arsobispo ng Krakow.<ref name="VaticanNewsService"/> Noong 26 Hunyo 1967, pinahayag ni Paulo VI ang promosyon ni Karol Wojtyła sa Kolehiyo ng mga Kardinal.<ref name="Vatican2"/><ref name="VaticanNewsService"/> Pinangalan si Wojtyła bilang Kardinal-Pari ng ''titulus'' ng San Cesario sa Palatio. Noong 1967, naging instrumental siya sa pagbuo ng ''encyclical'', ang ''Humanae Vitae'' na tumatalakay sa kaparehong isyu sa pagbabawal ng paglalaglag ng bata at sa artipisyal na pagkontrol ng kapanganakan.<ref name="Vatican2"/><ref name="Memory"/><ref name="HV"/> Noong 1970, ayon sa isang makabagong saksi, hindi sang-ayon si Kardinal Wojtyła sa pamamahagi ng liham sa Krakow, na sinasabi na naghahanda ang Episkopado ng Polonya para sa ika-50 anibersaryo ng [[Digmaang Polako–Sobyetiko]]. == Pagkahalal Bilang Papa == Noong Agosto 1978, pagkamatay ni Papa Pablo VI, bumoto si Kardinal Wojtla sa ''papal conclave'', na naghalala kay Papa Juan Pablo I. Ngunit namatay din si Juan Pablo I matapos lamang ang 33 araw bilang papa, na nagbukas mulit ng panibagong ''conclave''.<ref name="ShortBio"/><ref name="Vatican2"/><ref name="Time1978"/> Nagsimula ang pangalawang ''conclave'' ng 1978 noong 14 Oktubre, 10 araw matapos ang libing. Dalawa ang naging matunog na pangalan sa pagkapapa, si Giuseppe Cardinal Siri, na konserbatibong Arsobispo ng Genova, at ang liberal na Arsobispo ng Florencia na si Giovanni Cardinal Benelli, na kinikilala ding malapit na kaibigan ni Juan Pablo I.<ref name="Time1978b"/> Tiwala ang mga tagasuporta ni Benelli na siya ay mahahalal, at sa unang mga balota, si Benelli ang nakakuha ng pinakamaraming boto.<ref name="Time1978b"/> Ngunit sadyang matindi ang labanan sa isa't isa, na waring walang mapipili sa kanila. Dahil dito nagmungkai si Franz Cardinal Konig, Arsobispo ng Vienna, sa mga kapuwa niya tagahalal ng isang kompromisong kandidato: ang Polakong si Karol Josef Wojtyła.<ref name="Time1978b"/> Nanalo si Wojtyła sa ikawalong balota sa ikatlong araw (16 Oktubre), na ayon sa mga pahayagang Italyano, 99 boto mula sa 111 mga tagahalal. Pinili ni Wojtyła ang pangalang Juan Pablo II<ref name="Vatican2"/><ref name="Time1978b"/> bilang pagpupugay sa kaniyang sinundan, at para magbigay pugay din sa yumaong Papa Pablo VI. Lumabas din ang puting usok mula sa tsimniya, na naghuhudyat sa mga taong nagtipon sa Plaza San Pedro na may napili nang papa. <!-- part 1 --> == Pastoral na Paglalakbay == Sa kaniyang paninilbihan bilang Papa, nakapagbiyahe si Papa Juan Pablo II sa 129 na mga bansa,{{sfn|Maxwell-Stuart|2006|p=234}} at mahigit 1,100,000&nbsp;km ang kaniyang kabuuang inilakbay. Madalas siyang dinudumog ng maraming tao; at ang ilan sa mga ito ay dinagsa ng pinakamaraming tao sa kasaysayan ng sangkatauhan. Ang isa sa mga ito, ang [[Pandaigdigang Araw ng Kabataan 1995|Pandaigdigang Araw ng Kabataan (World Youth Day) sa Maynila]], ay naitala bilang pinakamalaking pagtitipong pang-papa <!-- papal gathering --> sa kasaysayan, ayon sa Vatican, kung saan humigit-kumulang apat na milyong katao ang dumagsa.<ref name=BaltimoreSun>{{cite web |url=http://articles.baltimoresun.com/1995-01-16/news/1995016078_1_pope-philippines-papal |title=Biggest Papal Gathering &#124; Millions Flock to Papal Mass in Manila, Gathering is Called the Largest the Pope Has Seen at a Service&nbsp;— Baltimore Sun |last=New York Times News Service |work=articles.baltimoresun.com |year=2012 |accessdate=29 January 2012 |archive-date=2012-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120924125252/http://articles.baltimoresun.com/1995-01-16/news/1995016078_1_pope-philippines-papal |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120924125252/http://articles.baltimoresun.com/1995-01-16/news/1995016078_1_pope-philippines-papal |date=2012-09-24 }}</ref><ref name="AsiaNews"/> Sa panimula ng kaniyang pagiging Papa, bumisita si Juan Pablo II sa Republikang Dominikano at sa Mexico noong Enero 1979.<ref name="CBN2"/> Si Juan Pablo II ang naging kauna-unahang Papa na bumisita sa [[White House]] noong Enero 1979, kung saan malugod siyang binati ni Pangulong [[Jimmy Carter]]. Kauna-unahan din siyang Papa na bumisita sa iilang bansa sa isang taon, na nagsimula sa Mexico<ref name="Mexico"/> at Irlanda<ref name="Ireland"/> noong 1979. Kauna-unahan din siyang papa na bumisita sa Gran Britanya noong 1982, kung saan nakipagkita siya kay Reyna Elizabeth II, na Kataas-taasang Gobernador ng Simbahan ng Inglatera. Habang nasa Inglatera, bumisita rin siya sa Katedral ng Canterbury at lumuhod sa panalangin kasama si [[Robert Runcie]], Arsobispo ng Canterbury, kung saan napatay si Thomas a Becket.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/29/newsid_4171000/4171657.stm |title=BBC ON THIS DAY &#124; 29 &#124; 1982: Pope makes historic visit to Canterbury |publisher=''BBC News'' |date= 29 May 1982|accessdate=23 June 2013}}</ref> Naglakbay din siya sa Haiti noong 1983, kung saan nagsalita siya sa wikang Creole sa libu-libong mga dukhang Katoliko na nagtipon upang batiin siya sa paliparan. Ang kaniyang mensahe, na "ang mga bagay sa Haiti ay kailangang magbago", na pumapatungkol sa hindi pagkakapantay-pantay ng mga mahihirap at ng mga mayayaman, ay binati ng malakas na palakpakan.<ref name="Haiti: The Duvalier Years"/> Kauna-unahan din siyang papa sa makabagong panahon na bumisita sa Ehipto,<ref name="PopeEgypt"/> kung saan nakipagkita siya sa papa ng Simbahang Koptiko, si Papa Shenouda III<ref name="PopeEgypt"/> at ang Patriyarkang Ortodoksiyang Griyego ng Alexandria.<!-- Gk Orthodox Patriarch --><ref name="PopeEgypt"/> Kauna-unahan din siyang Katolikong papa na bumisita at manalangin sa isang moskeng Islam, sa [[Damascus]], Syria, noong 2001. Bumisita siya sa Moske ng Umayyad, na isang dating simbahang Cristiano, kung saan pinaniniwalaang piniit si Juan Bautista,<ref name="Mosque"/> kung saan nanawagan siya na magkaisa at sabay na mamuhay ang mga Muslim, Cristiano at Hudyo.<ref name="Mosque"/> Noong 15 Enero, 1995, sa kasagsagan ng Ika-10 Pandaigdigang Araw ng Kabataan, nagdaos siya ng [[Misang Katoliko|Misa]] sa tinatayang lima hanggang pitong milyong katao nagtipon-tipon sa Luneta, Maynila, Pilipinas. Ito ay sinasabing pinakamalaking pagtitipon na naganap sa kasaysayan ng Kristyanismo.<ref name="AsiaNews"/> Noong Marso 2000, habang bumibisita sa [[Jerusalem]], naging kauna-unahan si Juan Pablo II na bumisita at manalangin sa [[Kanlurang Pader]].<ref name="BBCIsrael"/><ref name="ADL2006"/> Noong Setyembre 2001, dahil sa mga suliraning dulot ng Setyembre 11, bumisita siya sa Kazakhstan, kung saan humarap siya sa mga taong karamihan ay mga Muslim, at sa Armenia, para gunitain ang ika-1,700 taon ng Kristyaniso sa Armenia.<ref name="NewYorkTimes3"/> ===Unang Pagbisita sa Polonya=== Noong Hunyo 1979, naglakbay si Papa Juan Pablo II sa Polonya kung saan malugod siyang dinumog ng mga tao.<ref name="OnThisDay"/> Ang una niyang paglalakbay sa Polonya ang pumukaw sa espirito ng bansa at lumunsad sa pagkakabuo ng kilusang ''Solidarity'' noong 1980, kung saan kinalaunan ay nakapagdala ng kalayaan at karapatang pantao sa kaniyang tinubuang lupa.<ref name="Memory"/> Gustong gamitin ng rehimeng Komunista sa Polonya ang pagbisita ng Papa, na bagaman Polako ang papa ay hindi pa rin magbabago ang kanilang kapasidad na mamuno, maniil, at mamahagi ng kabutihan ng lipunan. Umasa din sila na tatalimahin ng Papa ang mga patakarang tinakda nila, na makikita ng mga Polako ang kaniyang halimbawa at kanila itong susundin. Kung bakasakaling magdulot ng kaguluhan ang pagbisita ng Papa, handa ang rehimeng Komunista na supilin ang rebelyon at isisi ang insidenteng ito sa Papa.<ref name="Angelo M. Codevilla 2008">Angelo M. Codevilla, "Political Warfare: A Set of Means for Achieving Political Ends", in Waller, ed., ''Strategic Influence: Public Diplomacy, Counterpropaganda and Political Warfare'' (IWP Press, 2008.)</ref> {{quote|"Nagtagumpay ang Papa sa pakikibakang ito sa pamamagitan ng pangingibabaw sa politika. Siya ay ang tinatawag ni Joseph Nye na 'malambot na kapangyarihan' -- ang kapangyarihan ng pag-aakit at pagtataboy. Nagsimula siya ng may malaking kapakinabangan, at sinamantala niya itong lubos: Namuno siya sa isang insitusyong salungat sa Komunismong paraan ng pamumuhay na kinasusuklaman ng lipunang Polako. Siya ay isang Polako, ngunit hindi marating ng rehimen. Sa pamamagitan ng pagkilala kasama siya, nagkaroon ng pagkakataon ang mga Polako na linisin ang kanilang sarili mula sa mga kompromisong kailangan nilang gawin para mamuhay sa ilalim ng rehimen. At dumating sila ng milyon. At nakinig sila. Nakiusap siya sa kanila na maging mabuti, huwag ikompromiso ang sarili, na magsama-sama, na maging matapang, at ang Dios ang kaisa-isang pinagmumulan ng kabutihan, ang kaisa-isang pamantayan ng asal. 'Huwag kayong matakot', sabi niya. Milyon ang pasigaw na tumugon, 'Gusto namin ang Dios! Gusto namin ang Dios! Gusto namin ang Dios!' Naduwag ang rehimen. Kung hindi pinili ng Papa na patigasin ang kaniyang malambot na kapangyarihan, baka malunod sa dugo ang rehimen. Sa halip, pinamunuan lamang ng Papa ang lipunang Polako na tumanan mula sa mga namumuno sa kanila sa pamamagitan ng matibay na pagkakaisa. Nanatili pa rin sa panunungkulan ang mga Komunista ng isa pang dekada bilang mga despota. Ngunit bilang pampolitika na pinuno, tapos na sila. Sa kaniyang pagbisita sa kaniyang tinubuang Polonya noong 1979, natamaan ni Juan Pablo II ang tinatawag na masidhing suntok sa rehimeng Komunismo, sa Imperyong Sobyet, at kinalaunan, sa Komunismo." ''("The Pope won that struggle by transcending politics. His was what [[Joseph Nye]] calls '[[soft power]]' — the power of attraction and repulsion. He began with an enormous advantage, and exploited it to the utmost: He headed the one institution that stood for the polar opposite of the Communist way of life that the Polish people hated. He was a Pole, but beyond the regime's reach. By identifying with him, Poles would have the chance to cleanse themselves of the compromises they had to make to live under the regime. And so they came to him by the millions. They listened. He told them to be good, not to compromise themselves, to stick by one another, to be fearless, and that God is the only source of goodness, the only standard of conduct. 'Be not afraid,' he said. Millions shouted in response, 'We want God! We want God! We want God!' The regime cowered. Had the Pope chosen to turn his soft power into the hard variety, the regime might have been drowned in blood. Instead, the Pope simply led the Polish people to desert their rulers by affirming solidarity with one another. The Communists managed to hold on as despots a decade longer. But as political leaders, they were finished. Visiting his native Poland in 1979, Pope John Paul II struck what turned out to be a mortal blow to its Communist regime, to the Soviet Empire, [and] ultimately to Communism.")'' <ref name="Angelo M. Codevilla 2008"/> }} Ayon kay John Lewis Gaddis, isa sa mga pinaka-impluwensyal na historyador ng [[Malamig na Digmaan]], ang lakbaying ito ang naglunsad sa pagbuo ng ''Solidarity'' at ng pagsisimula ng pagbagsak ng Komunismo sa [[Silangang Europa]]: <blockquote> Noong paghalik ni Papa Juan Pablo II sa lapag ng Paliparang Warsaw pinasimulan niya ang proseso kung saan ang komunismo sa Polonya -- at kinalaunan sa kabuuan ng Europa -- ay hahantng sa katapusan.<ref>[[John Lewis Gaddis]], ''The Cold War: A New History', p. 193, Penguin Books (2006), ISBN 978-0-143-03827-6''</ref></blockquote> Sa kanyang muling mga pagbisita sa Polonya, nagbigay siya ng suporta sa organisasyong ''Solidarity''.<ref name="Memory"/> Ang kaniyang mga pagbisitang ito ang nagpatibay sa mensaheng ito at nag-ambag sa pagbagsak ng Komunismo sa Silangang Europa na naganap sa mga taong 1989-1990 sa pamamagitan ng pagsisimula muli ng demokrasya sa Polonya, na siyang lumaganap sa Silangang Europa at [[Timog-Silangang Europa]].<ref name="Bottum"/>{{sfn|Maxwell-Stuart|2006|p=234}}<ref name="OnThisDay"/><ref name="CBCNews"/><ref name="Gorbachev"/> ==Papel sa pagbagsak ng Komunismo== Kinikilala si Juan Pablo II bilang isa sa mga may malaking bahagi sa pagbagsak ng Komunismo sa Gitna at Silangang Europa,<ref name="Memory"/><ref name="Bottum"/>{{sfn|Maxwell-Stuart|2006|p=234}}<ref name="CBCNews"/><ref name="Gorbachev"/>{{sfn|Domínguez|2005}} sa pamamagitan ng pagiging espiritwal na inspirasyon sa likod ng pagbagsak nito at siyang nagbigay-sigla sa isang "mapayapang rebolusyon" sa Polonya. Kinilala ni [[Lech Wałęsa]], tagatatag ng kilusang 'Solidarity', si Juan Pablo II dahil sa pagbibigay niya ng lakas loob sa mga Polako na humingi ng pagbabago. Ayon kay Wałęsa, "Bago siya naging papa, nahahati ang mundo sa pagitan ng mga ''block''. Walang nakakaalam kung paano maaalis ang komunismo. Sa Warsaw, noong 1979, payak niyang sinabi: 'Huwag kayong matakot', at nanalangin din: 'Nawa'y ang iyong Espiritu ay dumating at baguhin ang imahe ng kalupaan... ang kalupaang ito'." {{sfn|Domínguez|2005}} May mga bintang pa nga na lihim na pinondohan ng [[Bangko ng Vatican]] ang Solidarity.<ref name="NYTimes"/><ref name="Salinger2005"/> Sa pakikipag-usap ni Pangulong [[Ronald Reagan]] sa Papa, lumitaw ang "patuloy na pagkukumamot para hikayatin<!-- shore up--> ang suporta ng Vatican para sa mga polisiya ng Amerika. Marahil na kataka-taka, lumitaw sa mga papeles na, miski sa mga huling bahagi ng 1984, hindi naniniwala ang papa na maaari pang mabago ang pamahalaang Komunismo sa Polonya."<ref name="nationalreview"/> Kagaya ng pagpapaliwanag ng isang Briton na historyador na si [[Timothy Garton Ash]], na pinahayag ang kaniyang sarili bilang "agnostikong liberal", makaraang pumanaw si Juan Pablo II: <blockquote> Walang makakapatunay na siya ang pangunahing dahilan ng katapusan ng komunismo. Ngunit, ang lahat ng mga malalaking tauhan sa lahat ng panig - hindi lang si Lech Wałęsa, puno ng Polakong Solidarity, kundi rin ang mortal na kalaban ng Solidarity, si Heneral Wojciech Jaruzelski; hindi lang ang dating pangulo ng Amerika na si George Bush Senior kundi rin ang dating pangulong Sobyet na si Mikhail Gorbachev - ay sumasang-ayon na siya nga. Mangangatwiran ako sa makasaysayang kaso sa tatlong hakbang: kung wala ang Polakong Papa, walang rebolusyong Solidarity sa Polonya sa 1980; kung walang Solidarity, walang malaking pagbabago sa polisiyang Sobyet tungo sa silangang Europa sa ilalim ni Gorbachev; kung walang pagbabagong ito, walang rebolusyong pelus sa 1989. ''(No one can prove conclusively that he was a primary cause of the end of communism. However, the major figures on all sides – not just Lech Wałęsa, the Polish Solidarity leader, but also Solidarity's arch-opponent, General Wojciech Jaruzelski; not just the former American president George Bush Senior but also the former Soviet president Mikhail Gorbachev – now agree that he was. I would argue the historical case in three steps: without the Polish Pope, no Solidarity revolution in Poland in 1980; without Solidarity, no dramatic change in Soviet policy towards eastern Europe under Gorbachev; without that change, no velvet revolutions in 1989.)''<ref>{{cite web|url=http://www.theguardian.com/world/2005/apr/04/catholicism.religion13?INTCMP=SRCH |title=The first world leader |publisher=The Guardian |date=4 April 2005 |accessdate=4 November 2013}}</ref></blockquote> Noong Disyembre 1989, nakipagkita si Juan Pablo II sa lider ng Sobyet na si [[Mikhail Gorbachev]] sa Vatican at nakipagpalitan ng respeto at paghanga sa isa't isa. Minsang sinabi ni Gorbachev na, "Ang pagbasak ng [[Bakal na Telon]] ay maaaring imposible kung wala si Juan Pablo II".<ref name="Bottum"/><ref name="CBCNews"/> Sa pagpanaw ni Juan Pablo II, sinabi ni Mikhail Gorbachev: "Ang malasakit ni Papa Juan Pablo II sa kaniyang mga tagasunod ay isang pambihirang halimbawa para sa ating lahat.<ref name="Gorbachev"/>{{sfn|Domínguez|2005}} Noong 4 Hunyo 2004, ipinakita ng Pangulo ng Estados Unidos sa panahong iyon, si George W. Bush, ang ''[[Presidential Medal of Freedom]]'' (Pampangulong Medalya ng Kalayaan), pinakamataas na karangalang pangsibil sa Amerika, kay Papa Juan Pablo II sa isang seremnoya sa Apostolikong Palasyo. Binasa ng pangulo ang sipi na nakalakip sa medalya, na kumikilala sa "anak ng Polonyang ito" kung saan "nagprinsipyo at nagtaguyod para sa kapayapaan at kalayaan na nagbigay inspirasyon sa milyon at nakibahagi sa pagbagsak ng komunismo at kalupitan."<ref name="Associated Press">{{cite web |url=http://www.cjonline.com/stories/101303/pag_pope.shtml |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040404041319/http://www.cjonline.com/stories/101303/pag_pope.shtml |archivedate=4 April 2004 |title=Poles worried, proud of Pope John Paul II 10/13/03 |last=The Associated Press |work=web.archive.org |year=2012 |accessdate=28 January 2012 |url-status=live }}</ref> Matapos tanggapin ang karangalan, sinabi ni Juan Pablo II, "Nawa'y ang pagnanais ng kalayaan, kapayapaan at isang mundong mas makatao na sinisimbolo sa medalyang ito ang magbigay inspirasyon sa mga kalalakihan at kababaihan ng may magandang kalooban sa lahat ng oras at dako."<ref name="vatican1"/> ===Tangka ng mga komunista na sirain si Juan Pablo II=== Minsan nang tinangka ng rehimeng Komunismo ng Polonya na sirain si Juan Pablo II at paguhuin ang kaniyang popularidad sa pamamagitan ng pagpapahayag na mayroong anak sa labas ang papa. Mayroong aksiyon ang Służba Bezpieczeństwa, isang ahensyang pang-seguridad sa Komunistang Polonya, na nagngangalang "Triangolo", na pinamumunuan ni Heneral Grzegorz Piotrowski, isa sa mga pumaslang kay Jerzy Popiełuszko. Gustong samantalahin ni Piotrowski si Irena Kinaszewska, na kalihim ng magasin ng Katoliko sa Polonya, ang Tygodnik Powszechny, kung saan minsan nang nagtrabaho ang magiging papa, at kinikilalang tagahanga ni Juan Pablo II. Matapos lagyan ng droga ang inumin ni Kinaszewska, tinangka siyang paaminin ng mga opisyal ng Służba Bezpieczeństwa na nagkaroon sila ng relasyong sekswal ni Juan Pablo II. Noong hindi ito nagtagumpay, gumawa ang Służba Bezpieczeństwa ng mga gawa-gawang alaala ni Kinaszewska na nagsasabing nagkaroon sila ng relasyong sekswal sa isa't isa at inilagay sila sa isang apartment ng paring si Andrzej Bardecki, at ang mga alaalang ito ay kukumpiskahin sana ng mga militia sa paghahalughog. Ngunit nabigo ang planong ito, noong napatunayang peke si Piotrowski at nalaman ni Bardecki ang ginawang mga pamemeke, at kaniya itong winasak.<ref>[http://wiadomosci.dziennik.pl/historia/aktualnosci/artykuly/439582,prowokacja-sluzby-bezpieczenstwa-plotki-o-dziecku-papieza.html Nieślubne dziecko Jana Pawła II. Kulisy esbeckiej prowokacji] ''[[Dziennik]]'', 4 October 2013</ref> ==Mga tangkang pagpaslang At Mga plano== Habang papasok siya sa Plaza San Pedro para magsalita sa mga tagapakinig noong 13 Mayo, 1981,<ref>{{cite news |title=1981 Year in Review: Pope John Paul II Assassination (sic) Attempt |url=http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1981/Pope-John-Paul-II-Assasination-Attempt/12311754163167-6/ |publisher=United Press International (UPI) |year=1981}}</ref> binaril at lubhang nasugatan si Papa Juan Pablo II ni Mehmet Al Ağca, isang Turko na kasapi ng militanteng groupong [[pasismo]] na tinatawag na ''Grey Wolves''.<ref name="SanFrancisco"/> Gumamit ang tagapagbaril ng isang semi-awtomatikong pistolang Browning. Tinamaan ang papa sa tiyan at tumagos sa kaniyang mga bituka ng ilang beses.<ref name="Bottum"/> Sinugod si Juan Pablo II sa loob ng mga gusali ng Vatican at sa Ospital ng Gemelli. Habang sinusugod siya sa ospital ay nawalan siya ng malay. Bagaman hindi tinamaan ang kaniyang arterya, halos tatlong-kapat ng kaniyang dugo ang nawala. Inoperahan siya ng limang oras para magamot ang kaniyang mga sugat.{{sfn|Time Magazine 1982-01-25|p=1}} Sa kaniyang dagliang pagbabalik ng malay habang siya'y inooperahan, pinakiusapan niya sa mga duktor na huwag tanggalin ang kaniyang ''Kayumangging Skapular''.<ref name="scapolare"/> Binanggit ng papa na tumulong sa kaniya ang Ina ng Fatima upang mabuhay sa pagsubok na ito.{{sfn|Maxwell-Stuart|2006|p=234}}{{sfn|Dziwisz|2001}}{{sfn|Bertone|2000–2009}} Nahuli si Ağca at pinigilan siya ng isang madre at ng ibang mga tao hanggang sa dumating ang mga pulis. Sinentensiyahan siya ng habangbuhay na pagkakakulong. Dalawang araw matapos ang Kapaskuhan noong 1983, bumisita si Juan Pablo II kay Ağca sa kulungan. Pribadong nakipag-usap si Juan Pablo II at si Agca ng dalawampung minuto.{{sfn|Maxwell-Stuart|2006|p=234}}{{sfn|Dziwisz|2001}} Binanggit ng Papa, "Kung anuman ang napag-usapan namin ay mananatiling lihim sa pagitan niya at ako. Nakipag-usap ako sa kaniya bilang isang kapatid, na siyang pinatawad ko at may lubos kong pagtitiwala." Noong 2 Marso 2006, binanggit ng Komisyong Mitrokhin ng Parlamento ng Italya, na binuo ni Silvio Berlusconi at pinamunuan ng senador ng Forza Italia na si Paolo Guzzanti, na ang Unyong Sobyet ang may kinalaman sa pagtatangka sa buhay ni Juan Pablo II,<ref name="SanFrancisco"/><ref name="ItalianPanel"/> bilang ganti sa suporta ng papa sa ''Solidarity'', na isang kilusan ng mga manggagawa na Katoliko at maka-demokratiko. Matagal na din itong sinasang-ayunan ng ''Central Intelligence Agency'' ng Estados Unidos sa mga panahong iyon. Ang pangalawang pagtatangka sa buhay ng Papa ay naganap noong 12 Mayo, 1982, isang araw lamang matapos ang anibersaryo ng tangkang pagpatay sa kaniya, sa Fatima, Portugal, kung saan tinangka ng isang lalaki na saksakin si Juan Pablo II gamit ang bayoneta.<ref name="Krohn"/><ref name="CBC2"/><ref name="Reuters3"/> Napigilan siya ng mga guwardya, ngunit kinalaunan sinalaysay ni Stanisław Dziwisz na nasugatan si Juan Pablo II sa nasabing pagtatangka ngunit nagawa niyang itago ang hindi-gaanong kalubhang sugat.<ref name="Krohn"/><ref name="CBC2"/><ref name="Reuters3"/> Ang nagtangka sa kaniyang buhay ay isang Paring Kastila na si Juan Maria Fernandez y Krohn,<ref name="Krohn"/> na isang maka-tradisyunal na Katolikong pari, at inordena bilang pari ni Arsobispo Marcel Lefebvre ng [[Kalipunan ni San Pio X]] at tumututol sa mga reporma ng Ikalawang Konseho Ng Vatican, at gumigiit na ang papa ay isang kasabwat ng Komunistang Moscow at Marxismong Silangang Europa.{{sfn|Hebblethwaite|1995|p=95}} Umalis din sa pagkapari si Fernandez at ikinulong din.<ref name="CBC2"/><ref name="Reuters3"/>{{sfn|Hebblethwaite|1995|p=95}} Kinalaunan, ginamot ang dating pari dahil sa sakit sa pag-iisip at pinalayas mula sa Portugal para maging solisitor sa Belhika.{{sfn|Hebblethwaite|1995|p=95}} Naging target din si Papa Juan Pablo II ng [[sabwatang Bojinka]], na pinondohan ng [[Al-Qaeda]], sa kaniyang pagbisita sa Pilipinas noong 1995. Ang unang plano ay ang pagpatay sa kaniya sa Pilipinas sa kasagsagan ng pagdiriwang ng Pandaigdigang Araw ng Kabataan. Ayon sa plano, sa 15 Enero 1995, isang ''suicide bomber'' ang magdadamit bilang hari habang dumadaan ang ''motorcade'' ni Juan Pablo II patungo sa Seminaryo ng San Carlos sa [[Lungsod ng Makati]]. Lalapit ang ''assassin'' sa papa at pasasabugin ang bomba. Ang balak dito, ang gagawing pagpaslang ay upang malihis ang atensyon mula sa susunod na gawain ng operasyon. Subalit natuklasan ang planong ito, noong nagkaroon ng sunog kemikal sa pinagtataguan ng mga terorista. Dahil dito naalerto ang mga pulis, at nadakip ang lahat ng mga kasabwat dito isang linggo bago ang pagbisita ng papa. Umamin ang mga kasabwat sa planong ito.<ref name="ThePlot"/> Noong 2009, nilathala ni John Koehler, isang mamamahayag at dating opisyal ng intelihensya ng hukbo, ang ''Spies of the Vatican: The Soviet Union's Cold War Against The Catholic Church'' (Mga Espiya ng Vatican: Ang Malamig na Digmaan ng Unyong Sobyet Laban Sa Simbahang Katoliko). Sa Sa kaniyang pagsasaliksik sa mga papeles ng mga lihim na pulisya ng [[Polonya]] at [[Silangang Alemanya]], pinahayag ni Koehler na ang mga tangkang pagpaslang ay "may suporta ng KGB" at nagbigay siya ng mga detalye.<ref>''Publishers Weekly'', review of 'Spies in the Vatican', 11 May 2009</ref> Sa panunungkulan ni Juan Pablo II, maraming mga klerigo na nasa loob ng Vatican at may nominasyon ay tumangging magpa-orden, at kinalaunan ay mahiwagang umalis ng simbahan. Maraming mga naghaka-haka na sila talaga ay mga ahente ng KGB. == Paghingi ng Tawad == Humingi ng tawad si Juan Pablo II sa halos lahat ng mga kalipunan na nagdusa sa kamay ng Simbahang Katoliko sa mga nagdaang mga panahon.<ref name="Memory"/>{{sfn|Pope John Paul II|2005|p=1}} Kahit na noong hindi pa siya Papa, isa na siyang tanyag na patnugot at tagasuporta sa mga inisyatiba tulad ng ''Liham ng Pagkakasundong Muli ng mga Obispong Polako at ng mga Obispong Aleman'' noong 1965. Bilang Papa, opisyal siyang humihingi ng tawad sa publiko sa mahigit 100 na pagkakamali, tulad ng:<ref name="Guardian">{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/world/2000/mar/13/catholicism.religion |title=Pope says sorry for sins of church|publisher=The Guardian |work=The Guardian |date=13 March 200 | accessdate=14 January 2013 |author=Caroll, Rory |location=London}}</ref><ref name="BBC News 1">{{cite news | url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/christianity/pope/johnpaulii_1.shtml | title= Pope issues apology|publisher=BBC | accessdate=14 January 2013 | author=BBC News}}</ref><ref name="BBC News 2">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/674246.stm | title= Pope apologises for Church sins| publisher=BBC News |accessdate=14 January 2013 | author=BBC News | date=12 March 2000}}</ref><ref name="Ontario">{{cite news | url=http://www.religioustolerance.org/popeapo2.htm | title=Apologies by Pope John Paul II | publisher=Ontario Consultants | date=7 March 2000 | accessdate=14 January 2013 | author=Robinson, B A | archive-date=14 Nobiyembre 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121114082949/http://www.religioustolerance.org/popeapo2.htm | url-status=dead }}</ref> * Ang legal na proseso labal sa siyentipoko at pilosopong Italyanong si [[Galileo Galilei]], na isa ding tapat na Katoliko, noong 1633 (31 Oktubre 1992).<ref name="MsnbcNews2"/><ref name="Adherents"/> * Ang pagkakadawit ng mga Katoliko kasama ang mga punong Aprikano na nagbenta sa kanilang mga nasasakupan sa Kalakalan ng Alipin sa Aprika (9 Agosto 1993). * Ang papel ng pamunuan ng Simbahan sa parusang pagsusunog at sa digmaang panrelihiyon bilang ganti sa Repormasyon ng Protestante (Mayo 1995, sa Republikang Tseko) * Ang mga hindi makatarungang ginawa laban sa mga kababaihan, mga paglabag sa [[karapatan ng kababaihan]] at sa mga paninirang-puring ginagawa laban sa kababaihan sa kasaysayan (10 Hulyo 1995, sa isang liham para sa "bawat kababaihan"). * Ang pananahimik at kawalan ng aksiyon ng maraming Katoliko noong kasagsagan ng ''Holocaust'' (16 Marso, 1998). Noong 20 Nobyembre 2001, gamit ang ''laptop'' sa Vatican, nagpadala si Papa Juan Pablo II ng kaniyang kauna-unahang e-liham, na naghihingi ng kapatawaran ukol sa mga kaso ng ''sex abuse'', ukol sa mga "Ninakaw na Henerasyon" ng mga batang Aborigen ng Australia na suportado ng Simbahan, at sa Tsina ukol sa asal ng mga misyonerong Katoliko noong panahon ng kolonyalismo.<ref name="PopeApologises"/> ==Kalusugan== Noong siya ay naging Papa noong 1978, aktibo pa si Juan Pablo II sa larangan ng isports. Sa edad na 58 taon siya ay napakalusog at napaka-aktibo. Ang ilan sa kaniyang ginagawa ay ang pagdya-''jogging'' sa mga hardin ng Vatican, pagbubuhat, paglalangoy at pagha-''hike'' sa mga kabundukan. Mahilig din siya sa putbol. Pinagsalungat ng midya ang kalakasan ng bagong Papa sa kahinaan nina Juan Pablo II at Paulo VI, ang katabaan ni Juan XXIII at ang pagiging masakitin diumano ni Pio XII. Ang katangi-tanging papa sa makabagong panahon na may tanging sigla ay si Papa Pio XI (1922-1939), kung saan mahilig siyang mamundok.<ref name="Ratti"/><ref name="Ratti2"/> Ngunit, matapos ang mahigit na dalawampu't limang taong pagiging Papa, humina ang kalusugan ni Juan Pablo dahil sa mga tangka sa buhay niya (na isa doon ang nagbigay sa Papa ng matinding kasugatan) ni Mehmet Ali Ağca at ang ilang mga katatakutan sa kanser. Noong 2001, nakitaan siya na may [[Karamdaman ni Parkinson]].<ref name="Parkinsons2001"/> Pinaghihinalaan na ito ng ilang mga dayuhang tagamasid noon pa man, ngunit noon lamang 2003 ito inamin ng Papa. Kahit na hirap magsalita, mahina ang pagdinig at may sakit na ''osteoarthrosis'', pinagpatuloy pa rin niya ang paglalakbay sa buong daigdig bagaman madalang siyang maglakad sa publiko. ===Kamatayan at libing=== Isinugod sa ospital si Papa Juan Pablo II dahil sa kahirapan sa paghinga dulot ng trangkaso noong 1 Pebrero 2005.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4228059.stm |title=Europe &#124; Pope John Paul rushed to hospital |publisher=BBC News |date=2 February 2005 |accessdate=17 February 2013}}</ref> Lumabas siya ng ospital noong 10 Pebrero, ngunit naospital uli siya dahil sa kahirapan sa paghinga dalawang linggo ang lumipas, at doon siya ginawan ng ''tracheotomy''.<ref>{{cite web|url=http://www.catholicnewsagency.com/news/pope_john_paul_resting_breathing_on_own_following_tracheotomy/ |title=Pope John Paul resting; breathing on own following tracheotomy|publisher=Catholic News Agency |date=25 February 2005 |accessdate=17 February 2013}}</ref> Noong 31 Marso 2005, dulot ng [[impeksiyon sa daanan ng ihi]],{{sfn|BBC 2005-04-01}} nagkaroon siya ng ''septic shock'', isang impeksiyon na may kasamang mataas na lagnat at mababang presyon ng dugo. Sa kabila nito, hindi siya inospital. Sa halip, nanatili siya sa kaniyang pribadong tirahan, kung saan binantayang maigi ang kaniyang kalusugan ng isang grupo ng mga kasangguni. Nagbigay ito ng hudyat na naniniwala ang Papa at ang kaniyang mga malapit sa kaniya na nalalapit na ang kaniyang kamatayan. Hiniling ng papa na siya ay bawian ng buhay sa Vatican.{{sfn|BBC 2005-04-01}} Sa araw ding iyon, ipinahayag ng Vatican na binigyan na si Papa Juan Pablo II ng [[Pagpapahid ng Maysakit]]. Sa mga huling araw ng buhay ng Papa, nananatiling nakasindi ang mga ilaw buong gabi sa kaniyang silid kung saan siya ay nakaratay sa pinakatuktok na palapag ng [[Palasyong Apostoliko]]. Mahigit sampung libong mga katao ang dumagsa at nakipagpuyatan sa Plaza San Pedro at sa mga kalapit na mga kalsada ng dalawang araw. Noong nalaman ito ng Papa, di-umanong binanggit niya ang mga katagang ito: "Hinahanap ko kayo, at ngayong pumaroon kayo sa akin, at ako ay nagpapasalamat."<ref name="LastWords"/> Noong Sabado, 2 Abril 2005, bandang 15:30 CEST, nagsalita si Juan Pablo II ng kaniyang mga huling salita sa kanyang mga lingkod sa wikang Polako, , ''"Pozwólcie mi odejść do domu Ojca"'' ("Pabayaan ninyo akong lumisan tungo sa tahanan ng Ama"). Matapos ang apat na oras, siya ay na-comatose.<ref name="LastWords"/><ref name="BBCLastWords"/> Sa loob ng kaniyang silid ay isinagawa ang Misa ng Pangalawang Linggo ng Pagkabuhay, at ang paggunita sa kanonisasyon ni Santa Maria Faustina noong 30 Abril 2000. Kasama sa kaniyang tabi ay isang kardinal galing Ukraina na nakasama ang Papa sa pagsisilbi bilang mga pari sa Polonya, mga madreng Polako na kasapi ng Kongregasyon ng mga Lingkod na Babae ng Pinakabanal na Poso ni Jesus, na siyang nagpapatakbo ng sambahayan ng Papa. Pumanaw si Papa San Juan Pablo II noong 2 Abril 2005, sa kaniyang pribadong silid bandang 21:37 CEST (19:37 UTC), dahil sa atake sa puso dulot ng labis na mababang presyon ng dugo (hypotension) at ang tuluyang pagbagsak ng kaniyang sistema ng sirkulasyon dulot ng ''septic shock'', apatnaput anim na araw bago ang kaniyang ika-85 na kaarawan.<ref name="BBCLastWords"/><ref name="Pisa"/>{{sfn|Navarro-Valls 2 April 2005}} Pinatunayan ang kanyang kamatayan noong ang de koryenteng paraang pagsisiyasat sa puso ay nagpakita ng tuwirang linya sa higit ng dalawampung minuto. Wala ang mga malapit na pamilya ni Juan Pablo noong siya ay pumanaw, at nakalarawan ang kaniyang mga damdamin sa kaniyang isinulat na Huling Habilin noong 2000.{{sfn|Stourton|2006|p=320}} Inamin ni Stanisław Dziwisz na hindi niya sinunog ang mga personal na liham ng papa, taliwas sa pagiging bahagi ito ng huling habilin.<ref>{{Cite news |title=Pope aide 'has not burned papers' |newspaper=''BBC News'' |date=5 June 2005 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4610607.stm |accessdate=12 August 2013}}</ref> Ang mga ritwal at tradisyong ginawa sa pagkamatay ng papa ay ginagawa na noon pa mang gitnang panahon. Ang Seremonya ng Bisitasyon ay ginawa mula 4 hanggang 7 Abril 2005 sa Basilika San Pedro. Nailantad sa Habilin ni Papa Juan Pablo II na inilimbag noong 7 Abril 2005<ref name="Last Will"/> na nais ng Papa na mailibing sa kaniyang tinubuang Polonya, ngunit iniwan niya ang huling desisyon sa Kolehiyo ng mga Kardinal, na siyang nagnanais mailibing ang Papa sa ilalim ng Basilika San Pedro, bilang pagpupugay sa kahilingan ng Papa na mailagay sa "hubad na lupa." Ang Misa ng ''Requiem'' ay idinaos noong 8 Abril 2005, at siyang sinasabi na nakapagtala ng pandaigdig na rekord sa dami ng dumalo at sa mga bumisitang mga puno ng estado sa libing.<ref name="MsnbcNews2"/><ref name="CNN"/><ref name="Independent"/><ref name="BBCMiracle"/> Naging pinakamalaking itong pagtitipon ng mga puno ng estado sa kasaysayan, na nilagpasan ang mga libing ni [[Winston Churchill]] noong 1965 at ni Josip Broz Tito noong 1980. Sumabay sa mga mananampalatayang nakilibing ang apat na hari, limang reyna, humigit-kumulang 70 presidente at punong ministro, at mahigit 14 puno ng relihiyon.<ref name="CNN"/> Marahil ito ang naging pinakamalaking peregrinong Cristiano na idinaos, kung saan tinatayang lagpas apat na libo ang nagtipon sa loob at sa paligid ng Lungsod ng Vatican.<ref name="MsnbcNews2"/><ref name="Independent"/><ref name="BBCMiracle"/><ref name="Beltway"/> Ang [[Dekano ng Kolehiyo ng mga Kardinal]], si Kardinal Joseph Ratzinger, ang namuno sa seremonya. Inilibing ang labi ni Juan Pablo II sa mga grotto sa ilalim ng basilika, sa Libingan ng mga Papa. Inilagay ang kaniyang mga labi sa kaparehong alkoba na dating kinalalagyan ng mga labi ni Papa Juan XXIII. == Mga postumong pagkilala == === "Ang Dakila" === Pagpanaw ni Juan Pablo II, marami-raming mga klerigo at mga lego sa Vatican at maging sa buong mundo<ref name="Bottum"/><ref name="MsnbcNews2"/><ref name="Arlington"/> ang nagsimulang bansagin ang yumaong papa bilang "Juan Ang Dakila" o ''"John The Great"''. Siya lang ang pang-apat na papa na may ganoong pagkilala, at kauna-unahan mula ng unang milenyo.<ref name="Bottum"/><ref name="Arlington"/><ref name="OReilly-David"/><ref name="Murphy-Brian"/> Ayon sa mga iskolar ng ''Canon Law'', walang opisyal na proseso ang pagbansag sa isang papa bilang "Dakila"; ang paggamit ng titulong iyon ay siya lamang naitatag mula sa tanyag at patuloy na paggamit,<ref name="MsnbcNews2"/><ref name="Noonan"/><ref name="Noonan2"/> gaya ng paggamit nito sa mga lider na sekular tulad ni Alexander III ng Macedon na tinawag na ''Alexander Ang Dakila''. Ang tatlong papa na nauna nang binansagang "Dakila" ay si [[Papa Leo I|Leo I]], na namuno noong 440-460 at siyang naghikayat kay Attila ang Hun na umatras mula Roman; si [[Papa Gregorio I|Gregorio I]], 590-604, na siyang ipinangalan ang Awiting Gregoriano; at si [[Papa Nicholas I]], 858-867.<ref name="Arlington"/> Tinawag siya ng kaniyang kahaliling si Papa Emeritus Benedicto XVI bilang "ang dakilang Papa Juan Pablo II" sa kaniyang unang talumpati sa ''loggia'' ng Basilika San Pedro, at binansagan naman ni Angelo Cardinal Sodano si Juan Pablo bilang "Ang Dakila" sa kaniyang inilimbag na isinulat na homiliya para sa misa na idinaos para sa libing ng yumaong papa.<ref name="FirstSpeech"/><ref name="Homily"/> Simula noong kaniyang pagbibigay ng sermon sa libing ni Juan Pablo II, pinagpatuloy ni Papa Benedicto XVI na tawagin si Juan Pablo II bilang "Ang Dakila." Noong [[Pandaigdigang Araw ng Kabataan 2005|Ika-20 Pandaigdigang Araw ng Kabataan]] sa Alemanya noong 2005, sinabi ni Papa Benedicto XVI sa wikang Polako na tinubuang wika ng yumaong papa na, "Gaya ng sasabihin ng Dakilang Papa Juan Pablo II: Panatilihing buhay ang alab ng pananampalataya sa inyong buhay at sa inyong mga tao." Noong Mayo 2006, binisita ni Papa Benedicto XVI ang Polonya, na tinubuang bansa ni Juan Pablo. Sa kaniyang pagbisita, paulit-ulit niyang tinutukoy ang tungkol sa "dakilang Juan Pablo" at "aking dakilang hinalinhan".<ref name="Poland2006"/> Dalawang mga pahayagan ang nagbansag sa kaniya bilang "Ang Dakila" o "Ang Pinakadakila". Tinawag siyang "Ang Pinakadakila" ng ''Corriere della Sera'', isang pahayagang Italyano,{{citation needed|date=April 2014}} habang tinawag naman siyang "Juan Pablo II ang Dakila" ng ''The Southern Cross'' na pahayagang Katoliko naman galing Timog Aprika.<ref name="Southern"/> Dalawang paaralang Katoliko ang ipinangalan sa kaniya gamit ang titulong ito; ang ''John Paul the Great Catholic University'' (Katolikong Unibersidad ng Juan Pablo Ang Dakila) at ang ''John Paul The Great Catholic High School'' (Mataas na Paaralang Katoliko ng Juan Pablo Ang Dakila) sa Virginia, Estados Unidos. === Beatipikasyon === Dahil sa kaniyang pagkapukaw mula sa mga tawag ng ''"Santo Subito!"'' ("Gawin Agad Siyang Santo!") ng mga taong nagtipon sa Misa ng libing na siya niyang pinamunuan,<ref name="Moore1"/><ref name="Hollingshead"/><ref name="Hooper1"/><ref name="Hope"/> agad na sinimulan ni Benedicto XVI ang proseso ng [[beatipikasyon]], taliwas sa kinaugaliang patakaran na kailangang palipasin muna ang limang taon pagkatapos ang pagpanaw ng isang tao bago simulan ang proseso ng kaniyang beatipikasyon.<ref name="Hollingshead"/><ref name="Hooper1"/><ref name="Canonisation"/><ref name="Metro"/> Binanggit ni Camillo Ruini, Vicar General ng Diyosesis ng Roma na siyang responsable sa pagtataguyod ng katuwiran ng kanonisasyon sa sinumang pumanaw sa diyosesis na iyon, na dahil sa isang "bukod-tanging kalagayan" maaaring talikdan ang panahon ng paghihintay.<ref name="ShortBio"/><ref name="MsnbcNews2"/><ref name="Zenit3"/> Ang nasabing kapasiyahan ay ipinahayag noong 13 Mayo 2005, sa Pista ng [[Ina ng Fatima]] at sa ika-24 anibersaryo ng tangkang pagpatay kay Juan Pablo II sa Plaza San Pedro.<ref name="catholicnewsagency"/> Noong mga unang araw ng 2006, napabalitaan na iniimbestigahan ng Vatican ang posibleng himala na ipinaratang kay Juan Pablo II. Dito napabalitaan si [[Madre Marie Simon-Pierre]], isang madreng Pranses at miyembro ng ''Congregation of Little Sisters of Catholic Maternity Wards'', at nakaratay dahil sa [[Karamdaman ni Parkinson]], ang nakaranas ng "buo at habangbuhay na kagalingan matapos siyang ipanalangin ng mga kasapi ng kaniyang komunidad sa pamamagitan<!--intercession--> ni Papa Juan Pablo II".<ref name="NYTimes"/><ref name="MsnbcNews2"/><ref name="Moore1"/><ref name="Hooper1"/><ref name="ABC"/><ref name="Trinity"/> Bandang Mayo 2008, nakakapagtrabaho nang muli si Madre Marie-Simon-Pierre, na siyang 46 taong gulang ng mga araw na iyon,<ref name="Moore1"/><ref name="Hooper1"/> sa isang ospital ng paanakan na pinapatakbo ng kaniyang institusyong panrelihiyon.<ref name="Metro"/><ref name="Vicariato"/><ref name="Miracle-americancatholic"/><ref name="Willan"/> "Ako ay may karamdaman at ngayon ay gumaling na", sabi niya sa isang mamamahayag na si Garry Shaw. "Napagaling ako, pero ipapaubaya ko ito sa simbahan kung ituturing nila itong himala o hindi."<ref name="Vicariato"/><ref name="Miracle-americancatholic"/> Noong 28 Mayo 2006, idinaos ni Papa Benedicto XVI ang Misa sa harap ng tinatayang 900,000 katao sa Polonya. Sa kaniyang sermon, naghikayat siya ng panalangin para sa maagang kanonisasyon ni Juan Pablo II at binanggit na umaasa siya na magaganap ang kanonisasyon "sa nalalapit na hinaharap."<ref name="Vicariato"/><ref name="Homily-Blonie-Park"/> Noong Enero 2007, pinahayag ni Stanisław Cardinal Dziwisz ng Kraków at dating kalihim ng yumaong Papa, na ang bahagi ng pakikipagpapanayam sa proseso ng beatipikasyon sa Italya at Polonya ay nalalapit nang magtapos.<ref name="MsnbcNews2"/><ref name="Vicariato"/><ref name="Westcott"/> Noong Pebrero 2007, ang mga relikiya ni Juan Pablo II, na piraso ng puting sutana na madalas suutin ng papa, ay malayang pinamahagi kasama ang mga kard ng panalangin para sa katuwirang ito, gaya ng kinaugalian matapos ang pagpanaw ng isang mala-santong Katoliko.<ref name="MMoore"/><ref name="Cause"/> Noong 8 Marso 2007, pinahayag ng [[Vicariate ng Roma]] na ang bahagi ng diyosesis sa proseso ng beatipikasyon ni Juan Pablo ay nagwakas na. Matapos ang isang seremonya na idinaos noong 2 Abril 2007, na pangalawang anibersaryo ng pagpanaw ng papa, isinunod ang proseso sa masusi at hiwalay na pagsisiyasat ng mga komite mga kasaping lego, klerigo at episkopal ng ''Kongregasyon para sa Katuwiran ng mga Santo''.<ref name="Vicariato"/><ref name="Westcott"/><ref name="Hollingshead ">{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/world/2006/apr/01/catholicism.religion|title=Whatever happened to ... canonising John Paul II?|last=Iain Hollingshead |first=Iain Hollingshead |date=1 April 2006|publisher=[[copyright|©]] 2006–2009 [http://www.guardian.co.uk/ Guardian News and Media Limited]|accessdate=1 February 2009|location=London}}</ref> Sa ikaapat na anibersaryo ng pagpanaw ni Papa Juan Pablo II, noong 2 Abril 2009, ipinahayag ni Kardinal Dziwisz sa mga mamamahayag ang ukol sa napabalitang himala na naganap sa puntod ng yumaong papa sa Basilika San Pedro.<ref name="Miracle-americancatholic"/><ref name="MailOnline"/><ref name="ncregister"/><ref name="Catholic"/> Isang siyam na taong gulang na batang lalaki galing Gdańsk, Polonya, na may kanser sa bato at hindi na makalakad, ang bumisita sa puntod kasama ang kaniyang mga magulang. Sa kanilang paglisan mula sa Basilika San Pedro, binanggit ng bata sa kaniyang magulang na, "gusto kong maglakad", at nagsimula nang maglakad ng normal.<ref name="MailOnline"/><ref name="ncregister"/><ref name="Catholic"/><ref name="Miracle-catholicnews"/> Noong 16 Nobyembre 2009, isang lupon ng mga tagapagsuri sa ''Kongregasyon para sa Katuwiran ng mga Santo'' ang nagkaisang bumoto na nagkaroon si Papa Juan Pablo II ng isang buhay na may dakilang kabutihan.<ref name="abcNews"/><ref name="Catholic Culture"/> Noong 19 Disyembre 2009, nilagdaan ni Papa Benedicto XVI ang una sa dalawang batas na kailangan para sa beatipikasyon at idineklara si Juan Pablo II bilang "Benerable", at ipinahayag niya na nabuhay ang yumaong santo na may buhay na dakila at banal.<ref name="abcNews"/><ref name="Catholic Culture"/> Ang pangalawang boto at ang pangalawang lalagdaang batas ay ukol sa pagpapatunay ng unang himala, ang pagpapagaling kay Madre Marie Simon-Pierre, isang madreng Pranses, mula sa Karamdaman ni Parkinson. Sa oras na malagdaan ang pangalawang batas, ang ''positio'' (ang pag-uulat ng katuwiran, kasama ang dokumentasyon ukol sa kaniyang buhay at mga sinulat at kasama ang impormasyon ukol sa katuwiran) ay buo na.<ref name="Catholic Culture"/> Simula dito, maaari na siyang mabeatipika.<ref name="abcNews"/><ref name="Catholic Culture"/> May mga naghaka-haka na maaari siyang mabeatipika sa buwan ng ika-32 anibersaryo ng kaniyang pagkakahalal noong 1978, sa Oktubre 2010. Gaya ng napansin ni Monsignor Oder, ang katuwirang ito ay maaaring maging posible kung malagdaan ng maaga ni Benedicto XVI ang pangalawang batas, at ipinahayag na ang postumong himalang direktang mapaparatang sa kaniyang pamamagitan ay naganap na, na siyang magpapabuo ng positio. Ipinahayag ng Vatican noong 14 Enero 2011 na nakumpirma ni Papa Benedicto XVI ang himalang naganap kay Madre Marie Simon-Pierre, at ang beatipikasyon kay Juan Pablo II ay gaganapin sa 1 Mayo, sa Kapistahan ng Banal na Awa.<ref name="BBC-beatify"/> Ginugunita 1 Mayo sa mga bansang dating komunista, tulad ng Polonya at ilan sa mga bansa sa Kanlurang Europa, bilang Araw ng Mayo, at kinikilala si Papa Juan Pablo II sa kaniyang mga ambag tungo sa mapayapang paglisan ng komunismo.<ref name="Bottum"/><ref name="CBCNews"/> Noong Marso 2011, inilabas ang gintong 1000 złoty (nagkakahalagang US$350 o PhP16,500) na may imahe ng Papa para gunitain ang kaniyang beatipikasyon.<ref name="yahoo"/> Noong 29 Abril 2011, inilabas ang ataul ni Papa Juan Pablo II mula sa mga grotto sa ilalim ng Basilika San Pedro, ilang araw bago ang kaniyang beatipikasyon, habang nagsisidagsaan na ang mahigit sampung libong katao sa Roma para sa isa sa mga pinakamalaking kaganapan mula ng kaniyang libing.<ref name="Pope John Paul II's body exhumed ahead of beatification"/> Ang mga labi ni Juan Pablo II (sa nakasarang ataul) ay inilagay sa pangunahing altar ng Basilika, kung saan maaaring magbigay-galang ang mga mananampalataya bago at pagkatapos ang misa ng batipikasyon sa Plaza San Pedro noong 1 Mayo 2011. Noong 3 Mayo 2011, inilibing muli si Papa Juan Pablo II sa marmol na altar sa Kapilya ng Pier Paolo Cristofari ng San Sebastian, kung saan din inilibing si [[Papa Inocencio XI]]. Ang mas tanyag na lokasyong ito, na katabi ng Kapilya ng Pietà, ang Kapilya ng Pinagpalang Sakramento, at sa mga istatwa ng mga Papang sina [[Papa Pio XI|Pio XI]] at [[Papa Pio XII|Pio XII]], ay sinadya upang mas maraming mga peregrino ang makabisita sa kaniyang bantayog. Pinatotoo ni Marco Fidel Rojas, alkalde ng Huila, Colombia, na "himala siyang pinagaling" mula sa Karamdaman ni Parkinson sa pamamagitan ni Juan Pablo II. Ipinagtibay ng mga duktor ni G. Rojas ang kagalingang ito, at ang dokumentasyong ito ay ipinadala sa opisina ng katuwiran ng pagkasanto sa Vatican, isang kadahilanan na maaaring magdulot ng agarang kanonisasyon ni Juan Pablo.<ref>{{cite web|url=http://www.catholicnewsagency.com/news/healing-of-colombian-man-could-pave-way-for-john-paul-ii-canonization/ |title=Healing of Colombian man could pave way for John Paul II canonization|publisher=Catholic News Agency |accessdate=4 August 2012}}</ref> === Kanonisasyon === Kinakailangan na mayroon ang isang kandidato na dalawang himala na pinaparatang sa kaniya bago siya pumasa sa pagiging santo o kanonisasyon. Ayon sa isang artikulo ng ''Cathonlic News Service'' (CNS) na pinetsa sa 23 Abril 2013, ang pagkakapahayag ng komisyon ng mga manggagamot sa Vatican, na mayroong isang kagalingan na hindi maipaliwanag ng agham, na isang kinakailangan para opisyal na maidokumento ang isang sinasabing himala.<ref>Binanggit sa artikulo ni Cindy Wooden mula sa mga ulat ng mga ahensya ng balitaan sa Italya, at sinama ang mga pahayag ng kalihim ng Papa, ang Kardinal ng Krakow na si Stanislaw Dziwisz, at tagapagsalita ng Vatican na si Padre Federico Lombardi, S.J, na isang Heswita.</ref><ref name="Agence France-Presse"/><ref name="ANSA">{{cite news | first = Christopher | last = Livesay | title = John Paul set for sainthood after second miracle okayed | date = 2 July 2013 | publisher = www.ansa.it | url = http://www.ansa.it/web/notizie/rubriche/english/2013/07/02/-ANSA-John-Paul-set-sainthood-second-miracle-okayed_8965021.html | work = ANSA (Agenzia Nazionale Stampa Associata) | accessdate = 2 July 2013}}</ref> Sinasabing naganap ang isang himala noong katatapos pa lang ibeatipika ang Papa noong 1 Mayo 2011, ng kaniyang kahaliling si [[Papa Benedicto XVI]]. Ito ay ang napaulat na kagalingan ng isang babaeng taga Costa Rica na si Floribeth Mora mula sa ''[[brain aneurysm]]'', kung saan tinaninan na siya ng buhay, at ang kagalingan na ito ay naganap mismo sa araw ng beatipikasyon ni Juan Pablo.<ref name="FNL">[http://latino.foxnews.com/latino/news/2013/07/06/costa-rican-woman-describes-john-paul-miracle-cure/ "Costa Rican Woman Describes John Paul Miracle Cure"], ''Fox News Latino'', 6 July 2013</ref> Pinag-aralan ng isang panel ng mga bihasang teologo sa Vatican ang ebidensya, at natiyak nila na ito ay direktang maipaparatang sa pagpapagitan kay Juan Pablo II, at kinilala nila ito bilang isang himala.<ref name="Agence France-Presse">{{cite news | title = John Paul II's 2nd miracle approved&nbsp;— report | date = 2 July 2013 | publisher = Rappler.com | url = http://www.rappler.com/world/32751-john-paul-ii-miracle-recognized-report | work = Agence France-Presse (AFP)| accessdate = 2 July 2013}}</ref><ref name="ANSA"/> Ang susunod na proseso ay gagawin ng mga Kardinal na kasapi ng [[Kongregasyon para sa Katuwiran ng mga Santo]], kung saan magbibigay sila ng mga palagay kay [[Papa Francisco]], na siyang magpapasiya kung lalagdaan at ipoproklama niya ang dekreto at magtatakda ng petsa para sa kanonisasyon.<ref name="Agence France-Presse"/><ref name="ANSA"/><ref name="CNS">{{cite web |url=http://www.catholicnews.com/data/stories/cns/1301805.htm |title=Italian media report progress in Blessed John Paul's sainthood cause |publisher=Catholic News Service |date=23 April 2013 |accessdate=12 June 2013 |archive-date=23 Abril 2013 |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20130423192205/http://www.catholicnews.com/data/stories/cns/1301805.htm |url-status=dead }}</ref> Noong 4 Hulyo 2013, kinumpirma ni [[Papa Francisco]] ang kaniyang pag-apruba sa kanonisasyon ni Juan Pablo II, tanda ng kaniyang pagkilala sa pangalawang himala na pinaratang sa pagpapagitan sa yumaong papa. Kinanonisa si Juan Pablo kasabay ni [[Papa Juan XXIII|Juan XXIII]].<ref name="BBC 2013"/><ref name="Reuters">{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/2013/07/05/us-vatican-johnpaul-idUSBRE9640BA20130705/|title=Popes John Paul II, John XXIII to be made saints: Vatican|publisher=Reuters|accessdate=9 July 2013|date=5 July 2013|archive-date=8 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130708081533/http://www.reuters.com/article/2013/07/05/us-vatican-johnpaul-idUSBRE9640BA20130705|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130708081533/http://www.reuters.com/article/2013/07/05/us-vatican-johnpaul-idUSBRE9640BA20130705 |date=8 Hulyo 2013 }}</ref> Itinakda ang petsa ng kanonisasyon sa 27 Abril 2014, Linggo ng Banal na Awa.<ref name="New York Times 2013">{{cite news |first=Elizabetta |last=Povoledo |author2=Alan Cowell |title=Francis to Canonise John XXIII and John Paul II on Same Day |date=30 September 2013 |publisher=''The New York Times'' |url=http://www.nytimes.com/2013/10/01/world/europe/francis-to-canonize-popes-john-xxiii-and-john-paul-ii-on-same-day.html?_r=0 |accessdate=30 September 2013}}</ref><ref name="BBC News - Easton">{{cite news |first=Adam |last=Easton |title=Date set for Popes John Paul II and John XXIII sainthood |date=30 September 2013 |publisher=The BBC |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-24330204|work=BBC News, Warsaw |accessdate=30 September 2013}}</ref> Noong Lunes, 27 Enero 2014, napaulat na ninakaw ang isang reliko ng yuamong papa, ang isang botelya na may lamang dugo ni Juan Pablo II, mula sa Simbahan ng San Pietro della Ienca sa Rehiyong Abruzzo ng gitnang Italya. Sa rehiyong ito kinagawian ng papa na magbakasyon para sa ''skiing''. Dahil mayron lamang tatlong reliko na naglalaman ng kaniyang dugo, at walang ibang mga gamit ang nagalaw, at halos imposible diumano kung hindi mahirap ang pagbebenta dito, naniwala ang mga nag-iimbestigang kapulisang Italyano na ito ang motibo ng pagnanakaw ay para magamit ang dugo sa isang ritwal ng demonyo.<ref>{{cite web|last=Lavanga |first=Claudio |url=http://worldnews.nbcnews.com/_news/2014/01/27/22464862-vial-of-pope-john-paul-iis-blood-stolen-from-italian-church?lite |title=Vial of Pope John Paul II's blood stolen from Italian church - World News |publisher=Worldnews.nbcnews.com |date=2014-01-27 |accessdate=2014-04-28}}</ref> Dalawang katao ang umamin sa krimen, at isang relikong bakal at isang ninakaw na krus ang nakuha mula sa ''drug treatment facility'' sa L'Aquila, 75 milya silangan ng Roma, noong 30 Enero. Ngunit nawawala pa rin ang mismong reliko mula sa simbahan, 13 milya hilaga ng L'Aquila. Hinalughog ng mga siyentipikong pulis ang lugar. Nabawi din ang dugo, noong nakita ito sa basurahan malapit sa kung saan nakita din ang sisidlan na pinaglagyan ng mga reliko. Ang nagbigay ng botelya sa Simbahan sa L'Aquila ay ang Polakong Kardinal na si Stanislaw Dziwisz, ang kasalukuyang Arsobispo ng Krakow (kung saan nanilbihan si Juan Pablo II bilang Arsobispo bago siya naging papa) at ang dating ''prefect'' at personal na kalihim ng yumaong Papa..<ref>{{cite web |url=http://www.catholicnews.com/data/stories/cns/1400412.htm |title=CNS STORY: Italian police recover stolen relic of Blessed John Paul II |publisher=Catholicnews.com |date=1981-05-13 |accessdate=2014-04-28 |archive-date=2014-02-05 |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20140205225800/http://www.catholicnews.com/data/stories/cns/1400412.htm |url-status=dead }}</ref> Ang misa para sa kanonisasyon ng mga Papang si Juan Pablo II at Juan XXIII ay pinasinayaan ni [[Papa Francisco]], kasama si Papa Emeritus Benedict XVI, noong Linggo, 27 Abril 2014, Linggo ng Banal na Awa, sa Plaza San Pedro sa Vatican. (Namatay si Papa Juan Pablo sa ''vigil'' ng Linggo ng Banal na Awa noong 2005). Tinatayang 150 mga karinal at 700 mga obispo ang dumalo sa Misa, at humigit kumulang 500,000 katao ang dumalo kasama ang 300,000 na iba pang nanood mula sa mga ''video screen'' na nakakalat sa Roma.<ref>{{cite news|newspaper=Los Angeles Times|url=http://www.latimes.com/world/worldnow/la-fg-wn-pope-francis-canonization-vatican-20140427-story.html|first1=Patrick J.|last1= McDonnell |first2=Tom |last2=Kington|title= |date=27 April 2014|location=Los Angeles, CA|title=Canonization of predecessors provides another boost for Pope Francis|quote=An estimated 800,000 people descended on Rome for the dual canonisation, a Vatican spokesman said. That included the half a million around the Vatican and another 300,000 watching the event on giant TV screens set up throughout the city of Rome.}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist|20em|refs= <ref name="A&E">{{cite web|url=http://www.biography.com/search/article.do?id=9355652|title=John Paul II Biography (1920–2005)|publisher=[[A&E Television Networks]]|accessdate=1 January 2009|archive-date=25 Disyembre 2008|archive-url=https://archive.today/20081225185018/http://www.biography.com/search/article.do?id=9355652|url-status=dead}}</ref> <ref name="abcNews">{{cite web |url=http://blogs.abcnews.com/theworldnewser/2009/11/pope-john-paul-iis-sainthood-on-fast-track.html |title=Pope John Paul II's Sainthood on Fast Track&nbsp;— The World Newser |publisher=blogs.abcnews.com |accessdate=18 November 2009}}</ref> <ref name="ABC">{{cite web |url=http://abc.net.au/news/newsitems/200601/s1558425.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011084853/http://abc.net.au/news/newsitems/200601/s1558425.htm |archivedate=11 Oktubre 2007 |title=Vatican May Have Found Pope John Paul's 'Miracle' |date=31 January 2006 |work=includes material from Agence France-Presse (AFP), APTN, Reuters, CNN and the BBC World Service |publisher=2007 [[Australian Broadcasting Corporation|ABC (Australia)]] |accessdate=1 January 2009 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011084853/http://abc.net.au/news/newsitems/200601/s1558425.htm |date=11 Oktubre 2007 }}</ref> <ref name="Adherents">{{cite web |url=http://www.adherents.com/people/pg/Galileo_Galilei.html |title=The Religion of Galileo Galilei, Astronomer and Scientist |last=Adherents |work=National & World Religion Statistics |year=2011 |accessdate=12 July 2011 |archive-date=29 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629080248/http://www.adherents.com/people/pg/Galileo_Galilei.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629080248/http://www.adherents.com/people/pg/Galileo_Galilei.html |date=29 Hunyo 2011 }}</ref> <ref name="ADL2006">{{cite web|url=http://www.adl.org/interfaith/JohnPaul_II_Visit.pdf|title=Pope John Paul II's Visit to Jordan, Israel and the Palestinian Authority: A Pilgrimage of Prayer, Hope and Reconciliation|last=Klenicki|first=Rabbi Leon|date=13 April 2006|publisher=Anti-Defamation League|accessdate=1 January 2009|archive-date=29 Septiyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130929184402/http://archive.adl.org/interfaith/JohnPaul_II_Visit.pdf|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130929184402/http://archive.adl.org/interfaith/JohnPaul_II_Visit.pdf |date=29 Septiyembre 2013 }}</ref> <!-- <ref name="Aisha">{{cite web|url=http://www.womensordination.org/content/view/121/42/|title=Young Catholic Feminists Compare Legacy of MLK and John Paul II |last=Taylor|first=Aisha|date=4 April 2005|publisher= 2008 Women's Ordination Conference|accessdate=10 January 2009}}</ref> --> <!-- <ref name="Anti-Defamation League">{{cite web |url=http://www.adl.org/pope/Pope_Holocaust9.asp |title=Reflections at the Concert at the Vatican Commemorating the Holocaust |author=Pope John Paul II |work=adl.org |year=2011 |accessdate=22 December 2011}}</ref> --> <ref name="archive">Roberts, Genevieve., [https://web.archive.org/web/20071215035053/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4159/is_20050403/ai_n13509294 "The Death of Pope John Paul II: `He Saved My Life&nbsp;— with Tea & Bread'"], ''[[The Independent]]'', 3 April 2005. Retrieved 17 June 2007.</ref> <ref name="Arlington">{{cite web|url=http://www.catholiceducation.org/articles/religion/re0795.html|title=John Paul the Great|last=Saunders|first=Fr. William|work=CatholicHerald.Com|publisher=2005 Arlington Catholic Herald|accessdate=1 January 2009|archive-date=9 Pebrero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209152018/http://www.catholiceducation.org/articles/religion/re0795.html|url-status=dead}}</ref> <ref name="AsiaNews">{{cite web|url=http://www.asianews.it/index.php?l=en&art=2947&dos=48&size=A|title=The Philippines, 1995: Pope Dreams of "The Third Millennium of Asia"|date=4 April 2005|publisher=AsiaNews |accessdate=1 January 2009}}</ref> <ref name="BBC-beatify">{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-12191423|title=Pope Benedict Paves Way to Beatification of John Paul II|work=bbc.news.co.uk|accessdate=14 January 2011|date=14 January 2011}}</ref> <!--ref name="BBC2">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4545585.stm|title=BBC News: '' 'On The Fast Track to Sainthood' '' |accessdate=1 January 2009|publisher=MMVIII BBC |date=13 May 2005 |first=Peter |last=Gould}}</ref--> <ref name="BBCIsrael">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/march/26/newsid_4168000/4168803.stm|title=2000: Pope Prays for Holocaust Forgiveness|date=26 March 2000|work=BBC News |accessdate=1 January 2009}}</ref> <ref name="BBCLastWords">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4257994.stm|title=John Paul's Last Words Revealed|date=18 April 2005|publisher=2005–2009 [http://news.bbc.co.uk/ BBC News]|accessdate=1 January 2009}}</ref> <ref name="BBCMiracle">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4428149.stm|title=City of Rome Celebrates 'Miracle'|last=Holmes|first=Stephanie|date=9 April 2005|work=BBC News |accessdate=1 January 2009}}</ref> <ref name="Beltway">{{cite web |url=http://www.outsidethebeltway.com/archives/pope_john_paul_ii_funeral/|title=''"Pope John Paul II Funeral"''|accessdate=1 January 2009|publisher=2005,2009 Outside the Beltway}}</ref> <ref name="Bottum">{{cite web|url=http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/005/469kzdxb.asp|title=John Paul the Great|last=Bottum|first=Joseph|authorlink=Joseph Bottum (author)|date=18 April 2005|work=Weekly Standard|pages=1–2|accessdate=1 January 2009|archive-date=6 Hulyo 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090706015929/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/005/469kzdxb.asp|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090706015929/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/005/469kzdxb.asp |date=6 Hulyo 2009 }}</ref> <ref name="Cause">{{cite web|url=http://www.vicariatusurbis.org/Beatificazione/English/HomePage.htm|title=Cause for Beatification and Canonization of The Servant of God: ''John Paul II''|publisher=2005–2009 Vicariato di Roma&nbsp;— III Piano Postulazione Piazza San Giovanni in Laterano, 6/A 00184 Roma|accessdate=1 January 2009|archive-date=30 Disyembre 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091230032224/http://www.vicariatusurbis.org/Beatificazione/English/HomePage.htm|url-status=dead}}</ref> <ref name="Canonisation">{{cite web|url=http://www.vatican.va/roman_curia/congregations/csaints/documents/rc_con_csaints_doc_20050509_rescritto-gpii_en.html|title=Response of His Holiness Benedict XVI for the Examination of the Beatification and Canonization of The Servant of God John Paul II|date=9 May 2005|work=Vatican News|publisher=2005–2009 'Libreria Editrice Vaticana'|accessdate=1 January 2009}}</ref> <ref name="Catholic Culture">{{cite web |url=http://www.catholicculture.org/news/headlines/index.cfm?storyid=4630 |title=Catholic Culture : Latest Headlines : Beatification Looms Closer for John Paul II |publisher=catholicculture.org |accessdate=18 November 2009}}</ref> <ref name="Catholic">{{cite web|url=http://www.archive.catholicherald.co.uk/articles/a0000522.shtml|title=Child 'Able to Walk Again' After Praying at Pope's Tomb|work=Catholic Herald|accessdate=1 May 2011|archive-date=17 Enero 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117035241/http://www.archive.catholicherald.co.uk/articles/a0000522.shtml|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120117035241/http://www.archive.catholicherald.co.uk/articles/a0000522.shtml |date=17 Enero 2012 }}</ref> <ref name="catholicnewsagency">[http://www.catholicnewsagency.com/news/pope_benedict_forgoes_waiting_period_begins_john_paul_ii_beatification_process/ "Pope Benedict Forgoes Waiting Period, begins John Paul II Beatification Process"] Catholic News Agency 13 May 2005 Retrieved 1 May 2011</ref> <ref name="CBC2">{{cite news |title="Pope John Paul Injured in 1982 Knife Attack", says Aide |url=http://www.cbc.ca/world/story/2008/10/16/pope-attack.html?ref=rss |publisher=1982–2009 CBC News|accessdate=1 January 2009 |date=16 October 2008}}</ref> <ref name="CBCNews">{{cite news|url=http://www.cbc.ca/news/obit/pope/communism_homeland.html|title=Pope Stared Down Communism in His Homeland&nbsp;— and Won|date=April 2005|author=CBC News Online|publisher=Religion News Service|accessdate=1 January 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050406174046/http://www.cbc.ca/news/obit/pope/communism_homeland.html|archivedate=6 Abril 2005|url-status=live}}</ref> <ref name="CBN">{{cite web |url=http://www.cbn.com/spirituallife/ChurchAndMinistry/KarolWojtylaPopeJohnPaulTimeline.aspx|title=Karol Wojtyła (Pope John Paul II) Timeline|accessdate=1 January 2009|publisher=[[Christian Broadcasting Network]]}}</ref> <ref name="CBN2">{{cite web |url=http://www.cbn.com/spirituallife/ChurchAndMinistry/PopeJohnPaulIITimeline.aspx |title=CBN Pope John Paul II Timeline&nbsp;— CBN.com Spiritual Life |last=The Associated Press|work=cbn.com |year=2011 |accessdate=28 June 2011}}</ref> <ref name="CNN">{{cite news|url=http://www.cnn.com/2005/WORLD/europe/04/08/pope.funeral/index.html|title=''"Pope John Paul II Buried in Vatican Crypt-Millions around the World Watch Funeral"''|accessdate=1 January 2009|publisher=CNN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080613162604/http://www.cnn.com/2005/WORLD/europe/04/08/pope.funeral/index.html|archivedate=13 Hunyo 2008|url-status=live}}</ref> <ref name="CNN6">{{cite news|url=http://edition.cnn.com/SPECIALS/2005/pope/stories/bio1/index.html|title=CNN Report Pope John Paul II 1920–2005|publisher=CNN|accessdate=1 January 2009|archive-date=16 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140116090409/http://edition.cnn.com/SPECIALS/2005/pope/stories/bio1/index.html|url-status=dead}}</ref> <ref name="CNNLive">{{cite news|url=http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0504/08/se.01.html|title=CNN Live event transcript|date=8 April 2005 |publisher=CNN |accessdate=1 January 2009}}</ref> <ref name="EdithZ">{{cite web|url=http://voices.iit.edu/Profiles/ziere_p.html|title=Profile of Edith Zierier (1946)|work=Voices of the Holocaust|publisher=2000 Paul V. Galvin Library, Illinois Institute of Technology|accessdate=1 January 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080419140949/http://voices.iit.edu/Profiles/ziere_p.html|archivedate=19 Abril 2008|url-status=live}}</ref> <!-- <ref name="Fandango">{{cite web|url=http://www.fandango.com/papalconcerttocommemoratetheholocaust_v204415/summary|title=Papal Concert to Commemorate the Holocaust Synopsis |publisher=2009 [http://www.fandango.com/ Fandango]|accessdate=1 January 2009}}</ref> --> <ref name="FirstSpeech">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4462443.stm|title=Text: Benedict XVI's first speech |date=19 April 2005|publisher=2005 BBC|accessdate=1 January 2009|quote=Dear brothers and sisters, after the great Pope John Paul II, the cardinals have elected me, a simple and humble worker in the Lord's vineyard. The fact that the Lord can work and act even with insufficient means consoles me, and above all I entrust myself to your prayers. In the joy of the resurrected Lord, we go on with his help. He is going to help us and Mary will be on our side. Thank you.}}</ref> <ref name="Gorbachev">{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2005/WORLD/europe/04/03/pope.gorbachev/index.html|title=Gorbachev: Pope John Paul II was an 'Example to All of Us'|date=4 April 2005|publisher=CNN |accessdate=1 January 2009}}</ref> <ref name="Haiti: The Duvalier Years">{{cite book |last=Abbott|first=Elizabeth|title=Haiti: The Duvalier Years|url=https://archive.org/details/haitiduvaliersth0000abbo|publisher=McGraw Hill Book Company|year=1988|pages=[https://archive.org/details/haitiduvaliersth0000abbo/page/260 260]–262|isbn=978-0-07-046029-4}}</ref> <ref name="Hollingshead">{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/world/2006/apr/01/catholicism.religion|title=Whatever Happened to... Canonising John Paul II?|last=Hollingshead |first=Iain |authorlink=Iain Hollingshead |date=1 April 2006|work=The Guardian |location=UK |accessdate=1 January 2009}}</ref> <ref name="Homily">{{cite web|url=http://www.vatican.va/gpII/documents/sodano-suffragio-jp-ii_20050403_en.html|title=Eucharistic Concelebration for the Repose of the Soul of Pope John Paul II: Homily of Card. '''Angelo Sodano'''|date=3 April 2005|publisher=The Holy See|accessdate=1 January 2009}}</ref> <ref name="Homily-Blonie-Park">{{cite web|title=900,000 Gather for Mass with Pope Benedict|url=http://www.iht.com/articles/2006/05/28/news/web.0528pope.php|date=28 May 2006|accessdate=1 January 2009|work=International Herald Tribune|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131107042727/http://www.iht.com/articles/2006/05/28/news/web.0528pope.php|archivedate=7 Nobiyembre 2013|url-status=live}}</ref> <ref name="Hooper1">{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/world/2007/mar/29/catholicism.religion|title=Mystery Nun The Key to Pope John Paul II's Case for Sainthood|last=Hooper|first=John|date=29 March 2007 |publisher=2007–2009 [[Guardian News and Media Limited]]|accessdate=1 January 2009 |location=London}}</ref> <ref name="Hope">{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/faith/article5927046.ece |title=Hopes Raised for Pope John Paul II's Beatification -Times Online |work=The Times |location=UK |accessdate=1 January 2009 |first=Richard |last=Owen |archive-date=1 Hunyo 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100601012524/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/faith/article5927046.ece |url-status=dead }}</ref> <ref name="HV">{{cite web |url=http://www.vatican.va/holy_father/paul_vi/encyclicals/documents/hf_p-vi_enc_25071968_humanae-vitae_en.html |title=Humanae Vitæ |accessdate=1 January 2009|date=25 July 1968}}</ref> <ref name="IHT">{{cite web |url=http://www.dialog.org/hist/JohnPaulII-EdithZierer.htm |title=John Paul II met with Edith Zierer: The Polish Seminary Student and the Jewish Girl He Saved |first=Roger |last=Cohen |work=International Herald Tribune |year=2011 |accessdate=28 January 2012 |archive-date=9 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209190231/http://www.dialog.org/hist/JohnPaulII-EdithZierer.htm |url-status=dead }}</ref> <ref name="Independent">{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/europe/millions-mourn-pope-at-historys-largest-funeral-757246.html|title=The Independent:''"Millions Mourn Pope at History's Largest Ever Funeral"''|accessdate=1 January 2009|publisher=2005,2009 Independent News and Media Limited|location=London|date=8 April 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081201121502/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/millions-mourn-pope-at-historys-largest-funeral-757246.html|archivedate=1 Disyembre 2008|url-status=dead}}</ref> <ref name="Ireland">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/4229807.stm|title=Irish Remember the 1979 Papal Visit |date=2 April 2005|work=BBC News |accessdate=1 January 2009}}</ref> <ref name="ItalianPanel">{{cite web|url=http://www.breitbart.com/article.php?id=D8G3J3J00&show_article=1|title=Italian Panel: Soviets Behind Pope Attack|last=Simpson|first=Victor L.|date=2 March 2006|publisher=2006 The Associated Press|accessdate=1 January 2009|archive-date=12 Disyembre 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081212005410/http://www.breitbart.com/article.php?id=D8G3J3J00&show_article=1|url-status=dead}}</ref> <ref name="Krohn">{{cite news |title=Pope John Paul 'Wounded' in 1982 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7673443.stm |work=BBC News |accessdate=1 January 2009 |date=16 October 2008}}</ref> <ref name="Kuhiwczak">{{cite web|url=http://www.thenews.pl/news/artykul21561.html|title=A Literary Pope|last=Kuhiwczak|first=Piotr|date=1 January 2007|publisher=[[Polish Radio]]|accessdate=1 May 2011|archive-date=1 Oktubre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181001045511/http://www.thenews.pl/news/artykul21561.html|url-status=dead}}</ref> <ref name="LastWords">{{cite news|url=http://www.catholicculture.org/news/features/index.cfm?recnum=39699|title=Final Days, Last Words of Pope John Paul II|date=20 September 2005|publisher=Catholic World News (CWN)|accessdate=1 January 2009}}</ref> <ref name="Last Will">{{cite web |url=http://www.zenit.org/article-12691?l=english|title=ZENIT: ''John Paul II's Last Will and Testament''|accessdate=1 January 2009|publisher=2004–2008 Innovative Media, Inc}}</ref> <ref name="MailOnline">{{cite news |url=http://www.dailymail.co.uk/news/worldnews/article-1166858/Wheelchair-boy-miraculously-walks-memorial-visit-tomb-Pope-John-Paul-II.html |title=Wheelchair-Boy 'Miraculously Walks Again' at Memorial Visit to Tomb of Pope John Paul II |work=Daily Mail |location=UK |accessdate=1 January 2009}}</ref> <ref name="Memory">{{cite news|url=http://www.cnn.com/SPECIALS/2005/pope/stories/legacy/index.html|title=John Paul II: A Strong Moral Vision|date=11 February 2005|publisher=CNN |accessdate=1 January 2009}}</ref> <ref name="Metro">{{cite web |url=http://www.metrowestdailynews.com/homepage/x1864535984 |title=John Paul II on Fast Track for Canonisation&nbsp;— Framingham, Massachusetts&nbsp;— The MetroWest Daily News |publisher=metrowestdailynews.com |accessdate=1 January 2009}}</ref> <ref name="Mexico">{{cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C06E3D91038F933A05754C0A9649C8B63|title=Pope to Visit a Mexico Divided Over His Teachings |last=Thompson|first=Ginger|date=30 July 2002|work=The New York Times |accessdate=1 January 2009}}</ref> <ref name="Miracle-americancatholic">{{cite web |url=http://www.americancatholic.org/Features/JohnPaulII/JPIInun.asp|title=''French Nun Says Life has Changed since she was Healed, Thanks to Pope John Paul II''|accessdate=1 January 2009|publisher=2007,2009 Catholic News Service/U.S. Conference of Catholic Bishops}}</ref> <ref name="Miracle-catholicnews">{{cite web |url=http://www.catholicnews.com/data/stories/cns/0901522.htm |title=CNS STORY: For Pope John Paul II, Beatification Process may be on Final Lap |publisher=catholicnews.com |accessdate=1 January 2009 |archive-date=14 Abril 2009 |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20090414225916/http://www.catholicnews.com/data/stories/cns/0901522.htm |url-status=dead }}</ref> <ref name="Moore1">{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/news/2009919/Pope-John-Paul-II-on-course-to-become-saint-in-record-time.html|title=Pope John Paul II on Course to Become Saint in Record Time|last=Moore|first=Malcolm|date=22 May 2008|work=Daily Telegraph |location=UK |accessdate=1 January 2009}}</ref> <ref name="MMoore">{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1564061/Clamour-for-free-Pope-John-Paul-II-relics.html|title=Clamour for free Pope John Paul II Relics|last=Moore|first=Malcolm|date=25 September 2007|publisher=2007–2009 [http://www.telegraph.co.uk/ The Telegraph Media Group Limited]|accessdate=1 January 2009 |location=London}}</ref> <ref name="Mosque">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/1316812.stm|title=Mosque visit crowns Pope's tour|last=Plett|first=Barbara|date=7 May 2001|work=BBC News |accessdate=1 January 2009}}</ref> <ref name="MsnbcNews2">{{cite news|url=http://www.msnbc.msn.com/id/12083308/|title=Perhaps ‘Saint John Paul the Great?'|last=Weeke|first=Stephen|date=31 March 2006|publisher=msnbc World News|accessdate=1 January 2009}}</ref> <ref name="Murphy-Brian">{{cite news |last=Murphy |first=Brian |title=Faithful hold key to 'the Great' honour for John Paul |agency=Associated Press |date=5 April 2005}}</ref> <ref name="nationalreview">{{cite web |author=Mark Riebling |url=http://article.nationalreview.com/print/?q=NGE5MTJhYWMzODI0NTZiMWFhZmEzYmQwZmZlYmIyZmM= |title=Mark Riebling, "Reagan's Pope: The Cold War Alliance of Ronald Reagan and Pope John Paul II." ',National Review',, 7 April 2005 |publisher=Article.nationalreview.com |accessdate=12 September 2010 |archive-date=1 Hulyo 2012 |archive-url=https://archive.today/20120701123311/http://article.nationalreview.com/print/?q=NGE5MTJhYWMzODI0NTZiMWFhZmEzYmQwZmZlYmIyZmM= |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120701123311/http://article.nationalreview.com/print/?q=NGE5MTJhYWMzODI0NTZiMWFhZmEzYmQwZmZlYmIyZmM= |date=1 Hulyo 2012 }}</ref> <ref name="ncregister">{{cite web |url=http://catholic.net/index.php?size=mas&id=2673&option=dedestaca |title=Blessed John Paul II? - Catholic.net |publisher=ncregister.com |accessdate=7 March 2011}}</ref> <ref name="NewYorkTimes3">{{cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F02E2DA113BF932A1575AC0A9679C8B63|title=Pope to Leave for Kazakhstan and Armenia This Weekend |last=Henneberger|first=Melinda|date=21 September 2001|work=The New York Times|accessdate=1 January 2009}}</ref> <ref name="Noonan">{{cite web|url=http://www.opinionjournal.com/columnists/pnoonan/?id=110002074|title=John Paul the Great: What the 12 Million Know&nbsp;— and I Found Out Too|last=Noonan|first=Peggy|authorlink=Peggy Noonan|date=2 August 2002|work=The Wall Street Journal |accessdate=1 January 2009}}</ref> <ref name="Noonan2">{{cite book|last=Noonan|first=Peggy|authorlink=Peggy Noonan|title=John Paul the Great: Remembering a Spiritual Father|publisher=Penguin Group (USA)|date=November 2005|isbn=978-0-670-03748-3|url=http://us.penguingroup.com/nf/Search/QuickSearchProc/1,,John%20Paul%20the%20Great:%20Remembering%20a%20Spiritual%20Father,00.html?id=John%20Paul%20the%20Great:%20Remembering%20a%20Spiritual%20Father|accessdate=1 January 2009}}{{Dead link|date=Pebrero 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="NYTimes">{{cite news |url=http://www.nytimes.com/1982/07/28/world/italy-s-mysterious-deepening-bank-scandal.html?pagewanted=all |title=Italy's Mysterious Deepening Bank Scandal |first=Paul |last=Lewis |work=The New York Times |date=28 July 1982 |issn=0362-4331 |accessdate=25 January 2012}}</ref> <ref name="OnThisDay">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/2/newsid_3972000/3972361.stm|title=1979: Millions Cheer as the Pope Comes Home|work=from "On This Day, 2 June 1979,"|publisher=BBC News |accessdate=1 January 2009 |date=2 June 1979}}</ref> <ref name="OReilly-David">{{cite news |last=O'Reilly |first=David |title=Papal Legacy: Will History use the name John Paul the Great? |work=Knight Ridder Newspapers |publisher=Detroit Free Press |date=4 April 2005 |quote=Pope John Paul the Great was a name suggested by many for Karol Józef Wojtyła. Through all its long history, the Catholic Church has conferred the posthumous title of "Great" on just two popes: Leo I and Gregory I, both of whom reigned in the first thousand years of Christianity}}</ref> <ref name="Parkinsons2001">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/1944464.stm |title=Profile: Pope John Paul II |work=BBC News |date=February 2005 |accessdate=29 January 2012}}</ref> <ref name="Pisa">{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/1513421/Vatican-hid-Popes-Parkinsons-disease-diagnosis-for-12-years.html|title=Vatican hid Pope's Parkinson's Disease Diagnosis for 12 Years|last=Pisa|first=Nick|date=18 March 2006|work=Daily Telegraph |accessdate=1 January 2009 |location=London}}</ref> <ref name="Poland2006">{{cite web|url=http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xvi/speeches/2006/may/documents/hf_ben-xvi_spe_20060525_poland-clergy_en.html|title=Pastoral Visit by Pope Benedict XVI to Poland 2006: Address by the Holy Father|date=25 May 2006|publisher=Libreria Editrice Vaticana|accessdate=1 January 2009}}</ref> <ref name="PopeApologises">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/1671540.stm |title=Pope Sends His First E-Mail&nbsp;— An Apology |work=BBC News Europe |date=23 November 2001 |quote=from a laptop in the Vatican's frescoed Clementine Hall the 81-year-old pontiff transmitted the message, his first 'virtual' apology.|accessdate=30 January 2012}}</ref> <ref name="Pope John Paul II's body exhumed ahead of beatification">{{cite web|title=Pope John Paul II's Body Exhumed ahead of Beatification|url=http://www.msnbc.msn.com/id/42819424/ns/world_news/?GT1=43001|publisher=MSNBC|accessdate=30 April 2011}}</ref> <ref name="PopeEgypt">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/654651.stm|title=Pope Pleads for Harmony between Faiths |date=24 February 2000|work=BBC News |accessdate=1 January 2009}}</ref> <ref name="Ratti">{{cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9D02EED61130EE3ABC4F53DFB4668389639EDE|title=Cardinal Ratti New Pope as Pius XI|date=7 February 1922|work=The New York Times|accessdate=1 January 2009}}</ref> <ref name="Ratti2">{{cite news|url=http://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?res=9D02EED61130EE3ABC4F53DFB4668389639EDE|title=Cardinal Ratti New Pope as Pius XI, Full Article|format=PDF|date=7 February 1922|work=The New York Times|accessdate=1 January 2009}}</ref> <ref name="Reuters3">{{cite news |title=John Paul was Wounded in 1982 Stabbing, Aide Reveals |url=http://www.reuters.com/article/peopleNews/idUSTRE49E5RM20081015 |agency=Reuters News Release |publisher=1982–2009 [http://www.reuters.com/ Reuters] |accessdate=1 January 2009 |date=15 October 2008}}</ref> <ref name="Rise">{{cite book |first1=Pope |last1=John Paul II |title=Rise, Let Us Be On Our Way |url=https://archive.org/details/riseletusbeonour00john |accessdate=1 January 2009|publisher=2004 Warner Books |isbn=978-0-446-57781-6 |year=2004}}</ref> <ref name="Salinger2005">{{cite book|author=Lawrence M. Salinger|title=Encyclopedia of White-Collar & Corporate Crime|url=http://books.google.com/books?id=AXS6jz6AeQ0C|accessdate=25 January 2012|year=2005|publisher=Sage|isbn=978-0-7619-3004-4}}</ref> <ref name="SanFrancisco">{{cite news|title=The 1981 Assassination Attempt of Pope John Paul II, The Grey Wolves, and Turkish & U.S. Government Intelligence Agencies|last=Lee|first=Martin A.|date=14 May 2001|publisher=2001, 2009 [http://www.sfbg.com/ San Francisco Bay Guardian]|pages=23, 25}}</ref> <ref name="scapolare">''Lo Scapolare del Carmelo'' Published by Shalom, 2005, ISBN 978-88-8404-081-7, page 6</ref> <ref name="ShortBio">{{cite web|url=http://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/santopadre_biografie/giovanni_paolo_ii_biografia_breve_en.html|title=His Holiness John Paul II : Short Biography |date=30 June 2005|work=[[Vatican Press Office]]|accessdate=1 January 2009}}</ref> <ref name="Southern">{{cite web |url=http://www.scross.co.za/?s=John+Paul+the+Great |title=The Southern Cross: John Paul the Great|accessdate=1 January 2009|publisher=The Southern Cross 2008 by Posmay Media}}</ref> <ref name="ThePlot">{{cite news|url=http://www.latimes.com/news/specials/911/la-na-plot-1sep01.story|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030412091134/http://www.latimes.com/news/specials/911/la-na-plot-1sep01.story|archivedate=12 Abril 2003|title=The Plot|last=McDermott|first=Terry|date=1 September 2002|publisher=2002–2009 [http://www.latimes.com/ Los Angeles Times]|accessdate=1 January 2009|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030412091134/http://www.latimes.com/news/specials/911/la-na-plot-1sep01.story |date=12 Abril 2003 }}</ref> <ref name="Time1978">{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,912229,00.html|title=A "Foreign" Pope|date=30 October 1978|work=Time magazine|page=1|accessdate=1 January 2009|archive-date=4 Nobiyembre 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071104001709/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,912229,00.html|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071104001709/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,912229,00.html |date=4 Nobiyembre 2007 }}</ref> <ref name="Time1978b">{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,912229-4,00.html|title=A "Foreign" Pope|date=30 October 1978|work=Time magazine|page=4|accessdate=1 January 2009|archive-date=15 Agosto 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070815090521/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,912229-4,00.html|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070815090521/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,912229-4,00.html |date=15 Agosto 2007 }}</ref> <ref name="Trinity">{{cite web|url=http://www.catholicculture.org/news/features/index.cfm?recnum=42131|title=Miracle attributed to John Paul II involved Parkinson's disease|date=30 January 2006|work=Catholic World News (CWN)|publisher=2009 Trinity Communications|accessdate=1 January 2009}}</ref> <!-- <ref name="USA Today">{{cite news|url=http://www.usatoday.com/news/world/2004-02-13-nobel_x.htm|title=Bush, Pope, Jailed Israeli among 2004 Nobel Peace Prize nominees|work=USA Today World, a division of [http://www.gannett.com/ Gannett Co. Inc]|publisher=Copyright 2005 The Associated Press|accessdate=1 January 2009 |date=13 February 2004}}</ref> --> <ref name="USCCB_Bio">{{cite web |url=http://www.usccb.org/comm/popejohnpaulii/biography.shtml |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110624073359/http://www.usccb.org/comm/popejohnpaulii/biography.shtml |archivedate=24 Hunyo 2011 |title=Pope John Paul II: A Light for the World |accessdate=1 January 2009 |publisher=United States Council of Catholic Bishops |year=2003 |url-status=live }}</ref> <ref name="vatican1">[http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/speeches/2004/june/documents/hf_jp-ii_spe_20040604_president-usa_en.html "Address of Pope John Paul II to the Honorable George W. Bush President of the United States of America Friday, 4 June 2004"] Vatican.va 4 June 2004 Retrieved 19 August 2011</ref> <ref name="Vatican2">{{cite web|url=http://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/santopadre_biografie/giovanni_paolo_ii_biografia_prepontificato_en.html#1946 |title=His Holiness John Paul II, Biography, Pre-Pontificate|publisher=Holy See |accessdate=1 January 2008}}</ref> <ref name="VaticanNewsService">{{cite web |url=http://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/santopadre_biografie/giovanni_paolo_ii_biografia_breve_en.html |title=Short biography |publisher=vatican.va |accessdate=25 October 2009}}</ref> <ref name="Vicariato">[[#Vicariato70|Vicariato di Roma]]:A nun tells her story.... 2009</ref> <ref name="Westcott">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6504233.stm|title=Vatican Under Pressure in Pope John Paul II Push|last=Westcott |first=Kathryn|date=2 April 2007|publisher=2007–2009 [http://news.bbc.co.uk/ BBC News]|accessdate=1 January 2009}}</ref> <ref name="Willan">{{cite web|url=http://www.sundayherald.com/international/shinternational/display.var.1329693.0.no_more_shortcuts_on_pope_john_pauls_road_to_sainthood.php|title=No More Shortcuts on Pope John Paul II's Road to Sainthood|last=Willan|first=Philip|work=Sunday Herald|accessdate=1 January 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070420220822/http://www.sundayherald.com/international/shinternational/display.var.1329693.0.no_more_shortcuts_on_pope_john_pauls_road_to_sainthood.php|archivedate=20 Abril 2007|url-status=live}}</ref> <ref name="yahoo">{{cite news |url=http://www.boston.com/business/articles/2011/03/30/gold_coin_marks_beatification_of_john_paul_ii/ |title=Gold Coin Marks Beatification of John Paul II |work=The Boston Globe |date=30 March 2011 |issn=0743-1791 |accessdate=22 December 2011 |deadurl=yes |archive-date=6 Nobiyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106021948/http://www.boston.com/business/articles/2011/03/30/gold_coin_marks_beatification_of_john_paul_ii/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="Zenit3">{{cite web|url=http://www.zenit.org/article-13422?l=english|title=John Paul II's Cause for Beatification Opens in Vatican City|date=28 June 2005|work=ZENIT|publisher=Innovative Media, Inc|accessdate=1 January 2009}}</ref> <ref name="Zenit5">{{cite web|url=http://www.zenit.org/article-6191?l=english|title=John Paul II to Publish First Poetic Work as Pope|date=7 January 2003|publisher=ZENIT Innovative Media, Inc|accessdate=1 January 2009}}</ref> }} ===Mga pinagkunan=== <!-- Please keep references listed alphabetically --> {{Refbegin|30em}} *{{cite web |first=Tarcisio |last=Bertone |authorlink=Tarcisio Bertone |url=http://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_con_cfaith_doc_20000626_message-fatima_en.html |title=The Message of Fátima |accessdate=1 January 2009 |publisher=2000–2009 [http://www.vatican.va/phome_en.htm The Holy See] |ref={{sfnRef|Bertone|2000–2009}} }} *{{cite web|url=http://www.vicariatusurbis.org/Beatificazione/English/HomePage.htm|title=Cause for Beatification and Canonization of The Servant of God: ''John Paul II''|publisher=2005–2009 Vicariato di Roma&nbsp;— 00184 Roma|accessdate=1 January 2009|ref=Vicariato70|archive-date=30 Disyembre 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091230032224/http://www.vicariatusurbis.org/Beatificazione/English/HomePage.htm|url-status=dead}} *{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4253415.stm|title='Cured' Pope Returns to Vatican|date=10 February 2005|publisher=2005–2009 [http://news.bbc.co.uk/ BBC World News]|accessdate=1 January 2009|ref=BBC71}} *{{cite web|url=http://www.religion-cults.com/pope/communism.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040406114902/http://www.religion-cults.com/pope/communism.htm|archivedate=6 April 2004|title=Pope John Paul II and Communism|last=Domínguez|first=Juan|date=4 April 2005|publisher=[[Public domain|Copyright free&nbsp;— Public domain]]|accessdate=1 January 2009|ref=harv|url-status=live}} *{{cite web|url=http://www.catholicculture.org/culture/library/view.cfm?id=3699&repos=1&subrepos=0&searchid=441440|title=13 May 1981 Conference of Bishop Stanisław Dziwisz For Honorary Doctorate, 13 May 2001 to the Catholic University of Lublin|last=Dziwisz|first=Bishop Stanisław|date=13 May 2001|publisher=2001–2009 L'Osservatore Romano, Editorial and Management Offices, Via del Pellegrino, 00120, Vatican City|accessdate=1 January 2009|ref=harv|authorlink=Stanisław Dziwisz}} *{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4399189.stm|title=Frail Pope Suffers Heart Failure|date=1 April 2005|publisher=BBC News|accessdate=1 January 2009|ref={{sfnRef|BBC 2005-04-01}}}} *{{cite news|url=http://www.time.com/time/archive/preview/0,10987,925231,00.html|title=Half Alive: The Pope Vs. His Doctors|accessdate=1 January 2009|date=25 January 1982|work=Time Magazine|publisher=Time Inc|ref={{sfnRef|Time Magazine 1982-01-25}}|archive-date=13 Pebrero 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060213220351/http://www.time.com/time/archive/preview/0,10987,925231,00.html|url-status=dead}}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060213220351/http://www.time.com/time/archive/preview/0,10987,925231,00.html |date=13 Pebrero 2006 }} *{{cite news|url=http://www.msnbc.msn.com/id/7022618/|title=Pope Back at Vatican by Easter? It's Possible.|accessdate=1 January 2009|date=3 March 2005|agency=Associated Press|publisher=2005–2009 [http://www.msnbc.msn.com/ msnbc World News]}} *{{cite web|url=http://www1.voanews.com/policy/editorials/a-41-2005-04-06-voa7-83104472.html|title=Pope John Paul II|work=Editorials|publisher=The Voice Of America|accessdate=2 February 2014|archive-date=2014-02-01|archive-url=https://archive.today/20140201171824/http://www1.voanews.com/policy/editorials/a-41-2005-04-06-voa7-83104472.html|url-status=dead}} *{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4344923.stm|title=Pope Returns to Vatican after Operation|accessdate=1 January 2009|date=13 March 2005|publisher=2001–2009 BBC News}} *{{cite web|url=http://www.haaretz.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=703666|title=Papal Fallibility|accessdate=1 January 2009|author=Sean Gannon|date=7 April 2006|publisher=2006–2009 [http://www.haaretz.com/ Haaretz Daily News], Israel|archive-date=21 Hunyo 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080621174003/http://www.haaretz.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=703666|url-status=dead}}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080621174003/http://www.haaretz.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=703666 |date=21 Hunyo 2008 }} *{{cite web |url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,1564,1538173,00.html |title=Stasi Files Implicate KGB in Pope Shooting |accessdate=1 January 2009 |publisher=2001–2009 [http://www.dw-world.de/ Deutsche Welle] }} *{{cite news |title=Pope John Paul II's Final Days |url=http://www.americancatholic.org/news/pope/popehospitalized// |work=St Anthony Messenger Press |publisher=2005–2009 [http://www.americancatholic.org/ American Catholic.Org] |accessdate=1 January 2009 }} <!-- Although this article is written in British English, please do not change the spelling of "hospitalized" (with a "z") to "hospitalised" (with an "s") as this messes up the URL and causes a "dead link"--> *{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article376429.ece|title=Kracow Lights a Candle for its Favourite Son's Last Fight|last=Tchorek|first=Kamil|author2=Roger Boyes|date=2 April 2005|publisher=2005–2009 ''[[The Times]]'' [http://www.timesonline.co.uk/tol/news/ The Times online]|accessdate=1 January 2009|location=London|archive-date=13 Agosto 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110813185315/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article376429.ece|url-status=dead}} *{{cite news |first=Alessio |last=Vinci |title=Vatican source: Pope Given Last Rites |url=http://www.cnn.com/2005/WORLD/europe/03/31/pope1/index.html |publisher=2005 Cable News Network LP |accessdate=1 January 2009 |date=1 April 2005 }} *{{cite news |author=CNN's Alessio Vinci, Chris Burns, Jim Bittermann, Miguel Marquez, Walter Rodgers, Christiane Amanpour and John Allen contributed to this report |title=World Awaits Word on Pope's Condition |url=http://www.cnn.com/2005/WORLD/europe/04/01/pope1/index.html |publisher=2005 Cable News Network LP |accessdate=1 January 2009 |date=2 April 2005 }} {{Refend}} ===Bibliograpiya=== <!-- Please order books alphabetically by the author's last name --> {{Refbegin|30em}} *{{cite book|last=Berry|first=Jason|authorlink=Jason Berry|author2=Gerald Renner|title=Vows of Silence: The Abuse of Power in the Papacy of John Paul II|url=https://archive.org/details/vowsofsilenceabu00berr|publisher=Free Press|location=New York, London, Toronto, Sydney|year=2004|isbn=978-0-7432-4441-1}} *{{cite book|last=Davies|first=Norman|authorlink=Norman Davies|title=Rising '44: The Battle for Warsaw |url=https://archive.org/details/rising44battlefo0000davi_l9z3|publisher=Viking Penguin |location=London|year=2004|isbn=978-0-670-03284-6|ref=harv}} *{{cite book|last=de Montfort|first=St. Louis-Marie Grignion|others=Mark L. Jacobson (Translator)|title=True Devotion to Mary|publisher=Avetine Press|location=San Diego, California|date=27 March 2007|isbn=978-1-59330-470-6|ref=de Montfort73|authorlink=Louis de Montfort}} *{{cite book|last=Duffy|first=Eamon|authorlink=Eamon Duffy|title=Saints and Sinners, a History of the Popes|url=https://archive.org/details/00book1593273669|publisher=Yale University Press|year=2006|edition=Third|isbn=978-0-300-11597-0|ref=Yale06}} *{{cite book |last1=Hebblethwaite |first1=Peter |authorlink1=Peter Hebblethwaite|title=Pope John Paul II and the Church|publisher=1995 Rowman & Littlefield |location=London|isbn=978-1-55612-814-1|year=1995 |ref=harv}} *{{cite book|last=Maxwell-Stuart|first=P.G.|title=Chronicle of the Popes: Trying to Come Full Circle|url=https://archive.org/details/chronicleofpopes0000maxw|publisher=Thames & Hudson|location=London|year=2006|origyear=1997|isbn=978-0-500-28608-1|ref=harv}} *{{cite web|url=http://www.indianchristianity.com/html/menachery/html/GeorgeMenachery.htm|title=John Paul II Election Surprises|last=Menachery|first=Prof. George|date=11 November 1978}} *{{cite web|url=http://www.indianchristianity.com/html/Books8.htm|title=Last days of pope john paul ii|last=Menachery|first=Prof. George|date=11 April 2005}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{cite book|last=Meissen|first=Randall|title=Living Miracles: The Spiritual Sons of John Paul the Great|url=http://www.amazon.com/Living-Miracles-Spiritual-Sons-Great/dp/1933271272|publisher=Mission Network|location=Alpharetta, Ga.|year=2011|isbn=978-1-933271-27-9}} *{{cite book|last=Noonan|first=Peggy|authorlink=Peggy Noonan|title=John Paul the Great: Remembering a Spiritual Father|publisher=Penguin Group (USA)|location=New York|date=November 2005|isbn=978-0-670-03748-3|url=http://us.penguingroup.com/nf/Search/QuickSearchProc/1,,John%20Paul%20the%20Great:%20Remembering%20a%20Spiritual%20Father,00.html?id=John%20Paul%20the%20Great:%20Remembering%20a%20Spiritual%20Father|accessdate=1 January 2009}}{{Dead link|date=Pebrero 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{cite book |url=http://www.vatican.va/gpII/bulletin/B0183-XX.01.pdf |title=Il Santo Padre è deceduto questa sera alle ore 21.37 nel Suo appartamento privato |last=Navarro-Valls |first=Joaquin |date=2 April 2005 |year=2005–2009 |publisher=[http://www.vatican.va/ The Holy See] |language=Italian |ref={{sfnRef|Navarro-Valls 2 April 2005}} |trans_title='' 'The Holy Father passed away at 9:37 this evening in his private apartment.' '' }} *{{cite book|last=O'Connor|first=Garry|title=Universal Father: A Life of Pope John Paul II|publisher=2005 [http://www.bloomsbury.com/ Bloomsbury Publishing]|location=London|isbn=978-0-7475-8241-0|url=http://www.bloomsbury.com/garryoconnor|accessdate=1 January 2009|year=2006|archive-date=14 Pebrero 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120214121842/http://www.bloomsbury.com/garryoconnor|url-status=dead}} *{{cite book |author=Pope John Paul II|title=[[Memory and Identity|''Memory & Identity''&nbsp;— Personal Reflections]]|publisher=2006 Weidenfeld & Nicolson |location=London |isbn=978-0-297-85075-5|year=2005|ref=harv}} *{{cite book|last1=Renehan|first1=Edward|authorlink1=Edward Renehan|last2=Schlesinger|first2=Arthur Meier (INT)|title=Pope John Paul II|url=http://books.google.com/?id=OT1oHAAACAAJ|accessdate=25 February 2010|date=November 2006|publisher=Chelsea House|isbn=978-0-7910-9227-9|ref=Renehan69}} *{{cite book |first1=Pope |last1=John Paul II |title=Rise, Let Us Be On Our Way |url=https://archive.org/details/riseletusbeonour00john |publisher=2004 Warner Books |isbn=978-0-446-57781-6 |year=2004}} *{{cite book|last=Stanley|first=George E|title=Pope John Paul II: Young Man of the Church|url=http://books.google.com/?id=SD1OPgAACAAJ|accessdate=25 February 2010|date=January 2007|publisher=Fitzgerald Books|isbn=978-1-4242-1732-8|ref=Stanley69}} *{{cite book |last1=Stourton |first1=Edward |authorlink1=Edward Stourton (journalist)|title=John Paul II: Man of History |url=https://archive.org/details/johnpauliimanofh0000stou |publisher=Hodder & Stoughton |location=London |isbn=978-0-340-90816-7|ref=harv |year=2006}} *{{cite book|last=Szulc|first=Tadeusz|authorlink=Tad Szulc |title=Pope John Paul II: The Biography|publisher=2007 Simon & Schuster Adult Publishing Group|location=London|isbn=978-1-4165-8886-3}} *{{cite book|author=The Poynter Institute|authorlink=Poynter Institute|title=Pope John Paul II: 18 May 1920&nbsp;- 2 April 2005|url=http://books.google.com/?id=pXGMNrE015IC|accessdate=25 February 2010|edition=First|date=1 May 2005|publisher=Andrews McMeel Publishing|location=[[St. Petersburg, Florida|St. Petersburg]], Florida|isbn=978-0-7407-5110-3|ref=Poynter69}} *{{cite book|last=Weigel|first=George|authorlink=George Weigel|title=Witness to Hope|url=https://archive.org/details/witnesstohopebio00weig_0|publisher=HarperCollins|location=New York|year=2001|isbn=978-0-06-018793-4|ref=harv}} *{{cite book|last=Wojtyła|first=Karol|year=1981|title=Love and Responsibility|publisher=[[William Collins (publisher)|William Collins Sons & Co. Ltd.]]|location=London|isbn=978-0-89870-445-7|url=http://www.ignatius.com/ViewProduct.aspx?SID=1&Product_ID=450&AFID=12&|accessdate=1 January 2009|ref=harv|archive-date=11 Pebrero 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090211000919/http://www.ignatius.com/ViewProduct.aspx?SID=1&Product_ID=450&AFID=12&|url-status=dead}} *{{cite book|last=Yallop|first=David|title=The Power and the Glory|publisher=Constable & Robinson Ltd|location=London|isbn=978-1-84529-673-5|url=http://www.constablerobinson.com/|accessdate=1 January 2009|year=2007}} {{Refend}} ==Marami pang mga babasahin== *For a comprehensive list of books written by and about Pope John Paul II, please see [[Pope John Paul II bibliography]] *For other references see [[Pope John Paul II in popular culture]] *{{Worldcat id|lccn-n80-55818}} ==Mga panlabas na kawing== {{Sister project links|Pope John Paul II}} *[http://www.jpcatholic.com/ John Paul the Great Catholic University] *[http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/index.htm The Holy See website] *[http://www.johnpaulii.va/en/ A Tribute to Pope John Paul II on the Occasion of his Beatification] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306205748/http://www.johnpaulii.va/en/ |date=2012-03-06 }} *[http://lcweb2.loc.gov/diglib/lcwa/html/papal/papal-overview.html Papal Transition 2005 Web Archive] from the US [[Library of Congress]] <table width = 75% border = 2 align="center"><tr><td width = 35% align="center"> Sinundan ni:<br />[[Juan Pablo I]] (1978)</td> <td width = 30% align="center">[[Kronolohikong tala ng mga Papa]]</td> <td width = 35% align="center"> Humalili:<br />[[Benedicto XVI]] (2005-2013)</td></tr></table> {{Katolisismo}} {{Popes}} {{BD|1920|2005|Juan Pablo 2}} {{Authority control}} [[Kategorya:Mga papa ng Simbahang Katoliko Romano]] [[Kategorya:Mga makata]] [[Kategorya:Penomenolohiya]] [[Kategorya:Mga manunulat mula sa Poland]] fhm7gat096lfe3t08p6xfwjazz0l68r 0 2306 2209056 2208411 2026-05-25T10:54:33Z ~2026-31343-15 162222 /* */ 2209056 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = Republika ng Austria | common_name = Austria | native_name = {{native name|de|Republik Österreich}} | image_flag = Flag of Austria.svg | image_coat = Austria Bundesadler.svg | anthem = {{nowrap|{{lang|de|[[Bundeshymne der Republik Österreich]]}}}}<br/>"Himnong Pederal ng Republika ng Austria"{{parabr}}{{center|[[File:Land der Berge Land am Strome instrumental.ogg]]}} | image_map = [[File:EU-Austria.svg|upright=1.15|frameless]] | capital = [[Viena]] | coordinates = {{Coord|48|12|N|16|21|E|type:city(2,000,000)_region:AT-9}} | largest_city = kabisera | official_languages = [[Wikang Aleman|Aleman]] | demonym = [[#Demograpiya|Austriano]] | government_type = [[Parlamentaryong]] [[republikang]] [[pederal]] | leader_title1 = [[Pangulo ng Austria|Pangulo]] | leader_name1 = [[Alexander Van der Bellen]] | leader_title2 = [[Kansilyer ng Austria|Kansilyer]] | leader_name2 = [[Karl Nehammer]] | legislature = [[Parlamento ng Austria|Parlamento]] | upper_house = [[Konsehong Pederal ng Austria|Konsehong Pederal]] | lower_house = [[Pambansang Konseho ng Austria|Pambansang Konseho]] | sovereignty_type = [[Kasaysayan ng Austria|Kasaysayan]] | established_event1 = [[Dukado ng Austria|Dukado]] | established_date1 = 17 Setyembre 1156 | established_event2 = [[Arkidukado ng Austria|Arkidukado]] | established_date2 = 6 Enero 1453 | established_event3 = [[Imperyong Austriano|Imperyo]] | established_date3 = 11 Agosto 1804 | established_event4 = [[Austria-Hungriya]] | established_date4 = 30 Marso 1867 | established_event5 = [[Unang Republika ng Austria|Unang Republika]] | established_date5 = 10 Setyembre 1919 | established_event6 = [[Estadong Pederal ng Austria|Estadong Pederal]] | established_date6 = 1 Mayo 1934 | established_event7 = [[Anschluss]] | established_date7 = 13 Marso 1938 | established_event10 = [[History of Austria#The Second Republic (since 1945)|Second Republic]] | established_date10 = 27 April 1945 | established_event11 = [[Austrian State Treaty|State Treaty]] | established_date11 = 27 July 1955 | established_event12 = [[1995 enlargement of the European Union|Joined]] the [[European Union]] | established_date12 = 1 January 1995 | area_km2 = 83879 | area_rank = 113th | area_sq_mi = | percent_water = 0.84 (2015) | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} 9,027,999<ref name="statistik-population">{{Cite web |date=8 June 2022 |title=Population by Year-/Quarter-beginning |url=https://www.statistik.at/en/statistics/population-and-society/population/population-stock/population-at-beginning-of-year/quarter |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612161754/http://www.statistik.at/web_de/statistiken/menschen_und_gesellschaft/bevoelkerung/bevoelkerungsstand_und_veraenderung/bevoelkerung_zu_jahres-_quartalsanfang/023582.html |archive-date=12 June 2015 |access-date=8 June 2022}}</ref> | population_estimate_year = April 2022 | population_estimate_rank = 98th | population_density_km2 = 107.6 | population_density_sq_mi = 278.7 <!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--> | population_density_rank = 106th | GDP_PPP = {{Increase}} $626.458&nbsp;billion<ref name="IMFWEO.AT">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=122,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2023 Edition. (Austria) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |date=10 October 2023 |access-date=11 October 2023}}</ref> | GDP_PPP_year = 2023 | GDP_PPP_rank = 43rd | GDP_PPP_per_capita = {{Increase}} $69,069<ref name="IMFWEO.AT" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 14th | GDP_nominal = {{Increase}} $526.182&nbsp;billion<ref name="IMFWEO.AT" /> | GDP_nominal_year = 2023 | GDP_nominal_rank = 33rd | GDP_nominal_per_capita = {{Increase}} $58,013<ref name="IMFWEO.AT" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 17th | Gini = 26.7 | Gini_year = 2021 | Gini_change = decrease | Gini_ref = <ref name="eurogini">{{Cite web |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |access-date=21 June 2022 |publisher=[[Eurostat]]}}</ref> | HDI = 0.916 | HDI_year = 2021 | HDI_change = increase | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=8 September 2022 |title=Human Development Report 2021/2022 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf |access-date=8 September 2022 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> | HDI_rank = 25th | currency = [[Euro]] ([[Euro sign|€]]) | currency_code = EUR | time_zone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | utc_offset_DST = +2 | time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | date_format = dd/mm/yyyy | drives_on = right | calling_code = [[Telephone numbers in Austria|+43]] | cctld = [[.at]] }} Ang '''Republika ng Austria'''<ref name=UPDF>{{cite-UPDF|Austria}}</ref> (bigkas: /ós-tri-ya/, {{Lang-de|Republik Österreich}}) ay isang bansa sa [[Gitnang Europa]]. [[Vienna]] ang kabisera nito. Napapaligiran ito ng mga bansang [[Alemanya]] at [[Tsekya]] sa hilaga, [[Islobakya]] at [[Unggarya]] sa silangan, [[Islobenya]] at [[Italya]] at timog at [[Suwisa]] at Prinsipado ng [[Liechtenstein]] sa kanluran. == Heograpiya == Ang Austria ay isang higit sa lahat bulubundukin bansa dahil sa lokasyon nito sa [[Alpes|Alps]]. Ang Central Eastern Alps, Northern Limestone Alps at Southern Limestone Alps ay ang lahat bahagyang sa Austria. Sa kabuuang lugar ng Austria (83,883&nbsp;km2 o 32,385&nbsp;sq&nbsp;mi), lamang tungkol sa isang apat maaaring ituring mababang nakahiga, at tanging 32&nbsp;ng bansa ay sa ibaba 500&nbsp;metro (1,640&nbsp;talampakan). Ang Alps ng kanlurang Austria ay nagbibigay-daan sa medyo mababang lupain at kapatagan sa silangang bahagi ng bansa. Ang pinakamahabang ilog ay [[Danubio]]. Ang pinakamalaking lawa sa Austria ay lawa Neusiedl.<gallery heights="80"> Talaksan:Dachstein with Unterer Eissee, Taubenkogel und Hallstätter Gletscher.jpg|Alps, Dachstein Talaksan:Donau Linz Abend.jpg|Danubio sa Linz Talaksan:Lake Neusiedl, Rust, Burgenland, sunrise, 20220428 0548 5664.jpg|Lawa Neusiedl </gallery> == Mga lungsod == Ang pinakamalaking lungsod ay [[Viena]], Graz at Linz.<gallery heights="80"> Talaksan:Naturhistorisches Museum, Wien - Blick von Museumsquartier-9895.jpg|Viena Talaksan:16-07-06-Rathaus Graz Turmblick-RR2 0275.jpg|Graz Talaksan:Linz, Hauptplatz.jpg|Linz </gallery> ==Pamamahala== ===Mga paghahating pang-administratibo=== Bilang isang [[republikang pederal]], ang Austria ay nahahati sa [[Mga estado ng Austria|siyam na estado]] ([[Wikang Aleman|Aleman]]: Bundesländer). [[file:The States of Austria Numbered.svg|thumb|left|siyam na estado]] [[Talaksan:Austria satellite-map.jpg|thumb|Mapa Ng Austria]] [[Talaksan:Oesterreich topo.png|thumb|Isang topographic map ng Austria nagpapakita mga lungsod na may higit sa 100,000 mga naninirahan.]] {| class="wikitable sortable" style=font-size:95% |- ! # !![[Mga estado ng Austria|Estado]] !!Kabesera ! Lawak<br />{{smaller|([[Kilometrong parisukat|km<sup>2</sup>]])}} !!Popu&shy;lasyon<br />(2023) |- | 1 ||[[Burgenland]] ||[[Eisenstadt]] |style=text-align:right| 3,965 ||style=text-align:right| 301,250 |- | 2 ||[[Carinthia (estado)|Carinthia]] ||[[Klagenfurt am Wörthersee]] |style=text-align:right| 9,537 ||style=text-align:right| 568,984 |- | 3 ||[[Mababang Austria]] ||[[Sankt Pölten]] |style=text-align:right| 19,180 ||style=text-align:right| 1,718,373 |- | 4 ||[[Mataas na Austria]] ||[[Linz]] |style=text-align:right| 11,980 ||style=text-align:right| 1,428,075 |- | 5 ||[[Salzburg (estado)|Salzburg]] ||[[Salzburg]] |style=text-align:right| 7,155 ||style=text-align:right| 568,346 |- | 6 ||[[Styria]] ||[[Graz]] |style=text-align:right| 16,399 ||style=text-align:right| 1,265,198 |- | 7 ||[[Tyrol (estado)|Tyrol]] ||[[Innsbruck]] |style=text-align:right| 12,648 ||style=text-align:right| 771,304 |- | 8 ||[[Vorarlberg]] ||[[Bregenz]] |style=text-align:right| 2,602 ||style=text-align:right| 406,395 |- | 9 ||colspan=2| [[Vienna]] |style=text-align:right| 415 ||style=text-align:right| 1,982,097 |} == Mga sanggunian == {{reflist}} {{EU countries and candidates}} {{Europa}} [[Kategorya:Austria| ]] [[Kategorya:Mga estadong-kasapi ng Unyong Europeo]] [[Kategorya:Mga bansa sa Europa]] {{stub|Bansa|Awstriya}} nqa6xf7tujhljv6h4bx5z7wktg0y86z 0 4958 2208871 2204814 2026-05-24T19:52:05Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260524)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208871 wikitext text/x-wiki {{distinguish|Mundo}}{{Ibang gamit}}{{use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit sa tuldik sa unang banggit sa paksa. --> {{Infobox planet <!--------------------------------------------------------------------------------------- This infobox has been formatted in the same way as those for other planets and bodies in the Solar System, so please do not change it without discussion on the talk page. Scroll down to get beyond this long template and edit the main body text. ---------------------------------------------------------------------------------------->| background = LightSteelBlue | name = Daigdig | alt_names = {{Hlist|[[mundo]]|[[lupa]]|[[globo]]|[[Terra]]|[[Gaia]]|{{lang|en|Earth}}|{{lang|en|world}}}} | adjectives = {{Hlist|pandaigdig|pandaigdigan|global|mundiyal}} | symbol = [[File:Earth symbol (bold).svg|24px|class=skin-invert|🜨]] at [[File:Globus cruciger (bold).svg|class=skin-invert|24px|♁]] | image = The Blue Marble, AS17-148-22727.jpg | caption = ''[[Ang Bughaw na Holen]]'', [[Apollo 17]], Disyembre 1972 | epoch = [[J2000.0|J2000]]<ref group="n" name="epoch" /> | aphelion = {{val|152,097,597|u=km}} | perihelion = {{val|147,098,450|u=km}}<ref group="n" name="apsis" /> | time_periastron = 3 Enero 2026 | semimajor = {{val|149,598,023|u=km}}<ref name="VSOP87" /> | eccentricity = {{val|0.0167086}}<ref name="VSOP87" /> | period = {{convert|365.256363004|d|yr|comma=gaps|abbr=on|lk=out|disp=x|<ref name="IERS" /><br />(|[[Taong Julian (astronomiya)|<sub>j</sub>]])}} | avg_speed = {{val|29.7827|u=km/s}}<ref name="earth_fact_sheet" /> | mean_anomaly = {{val|358.617|u=°}} | inclination = {{ublist |{{val|7.155|u=°}} – ekwador ng [[Araw (astronomiya)|Araw]]; |{{val|1.57869|u=°}} – [[imbaryableng lapag]];<ref name="Allen294" /> |{{val|0.00005|u=°}} – J2000 [[ekliptiko]]}} | asc_node = {{val|-11.26064|u=°}} – J2000 ekliptiko<ref name="earth_fact_sheet" /> | arg_peri = {{val|114.20783|u=°}}<ref name="earth_fact_sheet" /> | satellites = 1 ([[Buwan (astronomiya)|Buwan]]) | allsatellites = yes | mean_radius = {{val|6371.0|u=km}}<ref name="hbcp2000" /> | equatorial_radius = {{val|6378.137|u=km}}<ref name=usno /><ref name="WGS-84" /> | polar_radius = {{val|6356.752|u=km}}<ref name="cazenave_ahrens1995" /> | flattening = 1/{{val|298.257222101}} ([[ETRS89]])<ref name="IERS2004" /> | circumference = {{unbulleted list | {{val|40075.017|u=km}} [[ekwador]]<ref name="WGS-84">{{cite web|title=World Geodetic System|lang=en|trans-title=Pandaigdigang Heodetikong Sistema|url=http://earth-info.nga.mil/GandG/wgs84/|archive-url=https://web.archive.org/web/20200311023739/https://earth-info.nga.mil/GandG/wgs84/|archive-date=11 March 2020|work=[[National Geospatial-Intelligence Agency]]}}</ref> | {{val|40007.86|u=km}} [[meridyano (heograpiya)|meridyano]]<ref name="WGS-84-2" /><ref group="n" name="circ">Halos eksaktong 40,000&nbsp;km ang [[sirkumperensiya]] ng Daigdig dahil naka-{{lang|en|calibrate}} ang [[metro]] sa sukat na ito, o mas tumpak sabihin na 1/10-milyon ng layo ng magkabilang polo at ng ekwador.</ref> }} | surface_area = {{unbulleted list |{{val|510,072,000|u=km2}}<ref name="Pidwirny 2006_8" /><ref group="n" name="surfacecover" /> |Land: {{val|148,940,000|u=km2}} |Water: {{val|361,132,000|u=km2}} }} | volume = {{val|1.08321|e=12|u=km3}}<ref name="earth_fact_sheet" /> | mass = {{val|5.972168|e=24|u=kg}}<ref name="earthmass" /> | density = {{convert|5513|kg/m3|g/cm3|comma=gaps|abbr=on|disp=out}}<ref name="earth_fact_sheet" /> <!--- Planetary densities are conventionally given in g/cm3 instead of kg/m3 ---> | surface_grav = {{val|9.80665|u=m/s2|}}<ref name="NIST2008" /><br />(eksaktong 1 [[Standard gravity|g<sub>0</sub>]]) | moment_of_inertia_factor = 0.3307<ref name="Williams1994" /> | escape_velocity = {{val|11.186|u=km/s}}<ref name="earth_fact_sheet" /> | rotation = {{longitem|{{val|1.0|u=d}} <br /> (24h 00&nbsp;m 00s)}} | sidereal_day = {{longitem|{{val|0.99726968|u=d}}<ref name="Allen296" /> <br /> (23h 56&nbsp;m 4.100s)}} | rot_velocity = 1674.4 km/h<ref name="Cox2000" /> | axial_tilt = {{val|23.4392811|u=°}}<ref name="IERS" /> | albedo = {{ublist|class=nowrap |0.434 [[Heometrikong albedo|heometriko]]<ref name="earth_fact_sheet" /> |0.294 [[Bond albedo|Bond]]<ref name="earth_fact_sheet" />}} | single_temperature = {{cvt|255|K|C|0}}<br />([[Epektibong temperatura|temperatura sa blackbody]])<ref name="American Chemical Society 2013">{{cite web | title=Atmospheres and Planetary Temperatures|trans-title=Mga Temperatura ng Atmospera at Planeta|lang=en | website=American Chemical Society | date=18 July 2013 | url=https://www.acs.org/climatescience/energybalance/planetarytemperatures.html| archive-url=https://web.archive.org/web/20230127144936/https://www.acs.org/climatescience/energybalance/planetarytemperatures.html |archive-date=27 January 2023}}</ref> | atmosphere = yes | temp_name1 = &nbsp;{{refn|group=n|Sanggunian para sa minimum,<ref name=asu_lowest_temp /> mean,<ref>{{cite journal |last1=Jones |first1=P. D.|last2=Harpham |first2=C. |title=Estimation of the absolute surface air temperature of the Earth |trans-title=Pagtataya sa tunay na temperatura ng hangin sa ibabaw ng Daigdig|journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres |date=2013 |volume=118 |issue=8 |pages=3213–3217 |doi=10.1002/jgrd.50359 |bibcode=2013JGRD..118.3213J |language=en |issn=2169-8996 |doi-access=free}}</ref> at maximum<ref name=asu_highest_temp /> na temperatura sa ibabaw.<!--Moved here to avoid stretching the infobox border-->}} | min_temp_1 = −89.2&nbsp;°C | mean_temp_1 = 14.76&nbsp;°C | max_temp_1 = 56.7&nbsp;°C | surface_equivalent_dose_rate = {{convert|2.40 |mSv/yr |μSv/h |disp=out}}<ref>{{cite book |author=United Nations Scientific Committee on the Effects of Atomic Radiation |title=Sources and effects of ionizing radiation |trans-title=Mga pinagmulan at epekto ng nag-iionisang radyasyon|lang=en|date=2008 |publication-date=2010 |publisher=United Nations |location=New York |isbn=978-92-1-142274-0 |url=http://www.unscear.org/unscear/en/publications/2008_1.html |at=Table 1 |archive-date=16 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190716210835/http://www.unscear.org/unscear/en/publications/2008_1.html |url-status=live }}</ref> | abs_magnitude = −3.99 | surface_pressure = {{val|101.325|ul=kPa}} (lebel ng dagat) | atmosphere_composition = {{unbulleted list | 78.08% [[nitroheno]] (tuyong hangin) | 20.95% [[oksiheno]] (tuyong hangin) | ≤1% [[singaw-tubig]] (nagbabago) | 0.9340% [[argon]] | 0.0415% [[dioksidong karbono]] | 0.00182% [[neon]] | 0.00052% [[elyo]] | 0.00017% [[metano]] | 0.00011% [[kripton]] | 0.00006% [[idroheno]] }} Sanggunian:<ref name="earth_fact_sheet" /> | note = no }} '''Daigdíg''' ang ikatlong [[planeta]] mula sa [[Araw (astronomiya)|Araw]] at ang natatanging [[astronomikong bagay]] na may [[buhay]]. Dahil ito sa pagkakaroon nito ng [[tubig]] sa [[Ibabaw ng Daigdig|ibabaw]] nito, na natatangi sa [[Sistemang Solar]]. Halos lahat ng katubigan ng Daigdig ay nasa mga [[karagatan]] nito, na kumakatawan sa tinatayang 70.8% ng kabuuang lawak ng ibabaw nito. Lupa ang natitirang 29.2% ng ibabaw nito, na makikita naman bilang mga [[kontinente]]. Malaking bahagi ng lupa sa Daigdig ang mahalumigmig at [[Behetasyon|nababalutan]] ng mga [[halaman]], habang [[yelo]] naman ang parehong [[rehiyong polar]] nito, na siyang humahawak sa malaking porsyento ng lahat ng tubig sa planeta. Taglay ng ibabaw ng Daigdig ang mga [[tektonikong plato]] na mabagal na gumagalaw, na dahilan upang magkaroon ang planeta ng mga [[kabundukan]], [[bulkan]], at [[lindol]]. Gawa sa likido ang [[Panlabas na kaibuturan ng daigdig|panlabas na kaibuturan]] nito, na siyang gumagawa sa [[magnetospera]] nito na nagsisilbing pananggalang nito laban sa karamihan ng mga mapaminsalang [[hanging solar]] at [[kosmikong radyasyon]]. May [[Atmospera ng Daigdig|dinamikong atmospera]] ang Daigdig, na responsable sa pagpapanatili sa mga kondisyon para maging posible ang buhay sa planeta at nagsisilbi ring proteksyon nito laban sa mga [[bulalakaw]] at [[Radyasyong ultrabiyoleta|radyasyong UV]]. Naglalaman ito ng malaking bahagdan ng [[oksiheno]] at [[nitroheno]]. Meron ding [[Singaw-tubig|singaw]] sa loob nito, na siyang gumagawa sa mga [[ulap]] na bumabalot sa malaking bahagi ng planeta. Isa itong [[greenhouse gas]] na gumagawa sa mga kondisyon upang manatili ang tubig sa ibabaw nito sa pamamagitan ng pagkuha ng enerhiyang mula sa Araw. Napapanatili ng prosesong ito ang kasalukuyang karaniwang temperatura sa ibabaw na {{Convert|14.76|C|F}}, temperatura kung saan nasa anyong likido ang tubig sa ilalim ng karaniwang presyur ng atmospera. Magkaiba ang natatanggap na sinag ng Araw sa mga rehiyon ng Daigdig, pinakamataas sa [[Tropiko|rehiyon ng ekwador]] at pinakamababa sa magkabilang polo nito. Ito ang nagdidikta sa [[daloy ng hangin]] at [[Daloy ng tubig|tubig]] sa buong planeta, na nagreresulta sa isang [[pandaigdigang sistema ng klima]] na may iba't-ibang [[Klasipikasyon ng klima|rehiyon ng klima]], gayundin sa samu't saring klase ng panahon kagaya ng [[pag-ulan]], na nagpapaikot naman sa mga mahahalagang elemento kagaya ng [[karbon]] at [[nitroheno]] sa iba't-ibang panig nito. [[Sukat ng Daigdig|Sinusukat]] ang Daigdig bilang isang {{Lang|en|[[Ellipsoid ng Daigdig|ellipsoid]]}} na may tinatayang sirkumperensiya na {{Convert|40000|km|mi}}. Daigdig ang [[Talaan ng mga bagay sa Sistemang Solar batay sa laki|pinakamakapal na planeta sa Sistemang Solar]]; sa apat na [[planetang lupa]] ng sistema, Daigdig ang pinakamalaki. [[Pag-ikot ng Daigdig|Umiikot ang Daigdig]] sa sariling aksis nito sa loob ng 23 oras at 56 minuto kada araw. Nasa 1 [[Yunit na pang-astronomiya|AU]] (o 8 [[Sinag-taon|sinag-minuto]]) ang layo nito sa Araw, na [[Ligiran ng Daigdig|nililibot nito]] sa loob ng 365.25 araw. Bahagyang nakatagilid ang aksis ng Daigdig kumpara sa [[Ligiran|lapag ng ligiran]] nito sa Araw, na dahilan upang magkaroon ang planeta ng mga [[kapanahunan]] ({{Lang|en|season}}). May isang [[likas na satelayt]] ang Daigdig, ang [[Buwan (astronomiya)|Buwan]], na lumilibot sa planeta sa layong {{Convert|384400|km|mi}} at may laking nasa sang-apat ng Daigdig. Tinutulungan ng Buwan na mapanatili nang maayos ang aksis ng Daigdig, na nagreresulta sa pagkakaroon ng mga [[kati]] ({{Lang|en|tide}}) at ang unti-unting pagbagal ng pag-ikot ng Daigdig. Dahil sa hila ng [[Grabedad|grabidad]] ng Daigdig, naka-{{Lang|en|[[tidal locking|tidal lock]]}} ang Buwan sa planeta kaya makikita lamang sa ibabaw ng Daigdig ang isang bahagi nito na tinatawag na "[[Harap ng Buwan|harap]]" nito. Kagaya ng karamihan ng mga bagay sa Sistemang Solar, nabuo ang Daigdig [[Edad ng Daigdig|tinatayang 4.5 bilyong taon ang nakaraan]] mula sa pagsasanib ng gas at alikabok mula sa [[Pagbuo at ebolusyon ng Sistemang Solar|maagang kasaysayan ng sistema]]. Nabuo ang mga karagatan nito pagkatapos ng isang bilyong taon, na humantong kalaunan sa [[Abiohenesis|pag-usbong ng buhay]]. Binago ng mga buhay na nilalang ang mga likas na proseso ng planeta na nagresulta sa [[Malawakang Pagkalat ng Oksiheno|mabilis na pagkalat ng oksiheno]] sa atmospera nito dalawang bilyong taon ang nakaraan. Umusbong naman ang mga [[tao]] sa kontinente ng [[Aprika]] tinatayang 300,000 taon ang nakaraan at mabilis na kumalat sa lahat ng kontinente. Tulad ng ibang mga buhay na nilalang, nakadepende ang mga tao sa [[Biyospero|biospera]] ng Daigdig, ngunit [[Epekto ng mga tao sa kalikasan|unti-unting nagiging malaki ang epekto nila sa kalikasan ng planeta]]. Kasalukuyang hindi masusustento ang epekto ng sangkatauhan sa biospera at klima ng Daigdig, na delikado para sa kabuhayan ng mga tao gayundin sa ibang mga nilalang, at nagreresulta sa mga [[Pagkalipol sa Holoseno|malawakang pagkalipol ng buhay]]. == Etimolohiya == Nagmula ang salitang ''daigdig'' sa [[wikang Gitnang Pilipino]]ng {{lang|mis|daləgdəg|proto=yes|italic=yes}} ("[[kulog]]"), na nagmula naman sa [[wikang Proto-Austronesyo]] {{lang|mis|dəʀdəʀ|italic=yes|proto=yes}} ("kulog"). Ayon sa isang diksiyonaryo na nilimbag noong 1835, nagmula ito mula sa pinaikling ''sandaigdigan'', na orihinal na tumutukoy noon sa "lugar kung saan maririnig ang kulog", mula sa paniniwala ng mga Pilipino noon na naririnig sa buong mundo ang kulog. Ginamit rin ito noon upang tumukoy sa [[uniberso]]. Ilan sa mga nilistang kasingkahulugan ang ''sanlibutan'' at ''sansinukob'', na ngayo'y mas tumutukoy sa [[Ariwanas]] at uniberso.<ref>{{Cite book |last=de los Santos |first=Domingo |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Vocabulario_de_la_lengua_Tagala_Reimpres/OWJcAAAAcAAJ?gbpv=1 |title=Vocabulario de la lengua tagala |date=1835 |publisher=Dayot |editor-last=Oliva |editor-first=Tomas |pages=507 |language=es |trans-title=Diksiyonaryo ng wikang Tagalog |via=Google Books}}</ref> Sinusulat ang daigdig sa [[Maliit at malaking titik|malaking titik]] kung tumutukoy ito sa planeta; sa [[Maliit at malaking titik|maliit na titik]], tumutukoy naman ito sa konsepto katulad ng salitang ''[[mundo]]'', na ginagamit ding kasingkahulugan nito sa karaniwang diskurso.<ref>{{Cite-UPDF2|daigdig|url=https://diksiyonaryo.ph/search/daigdig|access-date=16 Oktubre 2025}}</ref> Nagmula ito sa [[wikang Kastila]] at sumailalim sa proseso ng paglipat ng [[Diin (lingguwistika)|diin]] nang hiniram sa [[wikang Tagalog]], mula sa dulo papunta sa ikalawa sa dulo, na kalimitan sa Tagalog. Mula ito sa [[wikang Latin]] na {{Lang|la|mundus}},<ref>{{Cite web |title=mundo |url=https://dle.rae.es/mundo |access-date=16 Oktubre 2025 |website=Diccionario de la lengua española |publisher=Real Academia Española |language=es}}</ref> na nagmula naman sa [[wikang Etrusko]] o di kaya'y sa [[wikang Proto-Indo-Europeo]].<ref>{{Cite book |last=De Vaan |first=Michiel |url=https://books.google.com.ph/books?id=ecZ1DwAAQBAJ&pg=PA394&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |title=Etymological Dictionary of Latin and the other Italic Languages |date=2008 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-16797-1 |pages=394–395 |language=en |trans-title=Diksiyonaryong Pang-etimolohiya ng Latin at ibang mga Wikang Italiko |via=Google Books}}</ref> == Likas na kasaysayan == {{Main|Kasaysayan ng Daigdig|Kronolohiya ng likas na kasaysayan}} === Pagbuo === {{Main|Maagang Daigdig|Hadean}} [[File:The_Mysterious_Case_of_the_Disappearing_Dust.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Mysterious_Case_of_the_Disappearing_Dust.jpg|thumb|Malikhaing paglalarawan sa protoplanetaryong disko na bumuo sa Daigdig.]] Napetsahan ang pinakamatandang materyal sa [[Sistemang Solar]] noong {{Val|4.5682|0.0002|0.0004}} [[Taon|Ga]] (bilyong taon).<ref name=bouvier_wadhwa2010/> Pagsapit ng {{Val|4.54|0.04}} Ga, nabuo ang [[maagang Daigdig]], [[Pagbuo at ebolusyon ng Sistemang Solar|kasabay ng ibang mga bagay sa Sistemang Solar]].<ref name="age_earth1"/> Nabubuo ang mga [[planeta]] sa pamamagitan ng pamamahagi ng isang [[nebulang solar]] ng [[kaulapang molekular]] dahil sa pagbagsak ng [[grabidad]], na nagresulta sa mabilis na pag-ikot at pagpatag kalaunan upang maging isang [[diskong sirkumstelar]], kung saan naman nabubuo ang mga planeta. Naglalaman ang mga [[nebula]] ng gas, piraso ng yelo, at alikabok. Ayon sa [[Teoryang Nebular|teoryang nebular]], nabubuo ang mga [[planetesimal]] sa pamamagitan ng [[akresyon]] (pamumuo), kung saan nabuo ang Daigdig sa ganitong proseso sa loob ng tinatayang 70 hanggang 100 milyong taon.<ref>{{cite journal |last1=Righter |first1=K. |last2=Schonbachler |first2=M. |date=7 May 2018 |title=Ag Isotopic Evolution of the Mantle During Accretion: New Constraints from Pd and Ag Metal–Silicate Partitioning |trans-title=Ebolusyon ng Ag Isotopo ng Manto sa Kasagsagan ng Akresyon: Mga Bagong Limitasyon mula sa Pamamahaging Pd at Ag Metal na Silikato |url=https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991 |url-status=live |journal=Differentiation: Building the Internal Architecture of Planets |volume=2084 |page=4034 |bibcode=2018LPICo2084.4034R |archive-url=https://web.archive.org/web/20201106093844/https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991 |archive-date=6 November 2020 |lang=en}}</ref> Samantala, di hamak na mas bata ang [[Buwan (astronomiya)|Buwan]] kesa sa Daigdig, na tinatayang nasa 4.5 Ga o mas bata pa ang edad.<ref>{{Cite journal |last1=Tartèse |first1=Romain |last2=Anand |first2=Mahesh |last3=Gattacceca |first3=Jérôme |last4=Joy |first4=Katherine H. |author-link4=Katherine Joy |last5=Mortimer |first5=James I. |last6=Pernet-Fisher |first6=John F. |last7=Russell |first7=Sara |author7-link=Sara Russell |last8=Snape |first8=Joshua F. |last9=Weiss |first9=Benjamin P. |date=2019 |title=Constraining the Evolutionary History of the Moon and the Inner Solar System: A Case for New Returned Lunar Samples |trans-title=Paglilimita sa Ebolusyonal na Kasaysayan ng Buwan at ng Loobang Sistemang Solar: Isang Kaso para sa mga Kababalik pa lang na Sampol mula sa Buwan |journal=Space Science Reviews |language=en |volume=215 |issue=8 |page=54 |bibcode=2019SSRv..215...54T |doi=10.1007/s11214-019-0622-x |issn=1572-9672 |doi-access=free}}</ref> Ayon sa [[Palagay na matinding pagtama|nangungunang teorya ukol sa pagbuo nito]], nabuo ito sa pamamagitan ng akresyon ng mga materyal na nagmula sa salpukan ng Daigdig sa isang planetang singlaki ng [[Marte]] at 10% ng masa ng Daigdig, na pinangalanang [[Theia (palagay na planeta)|Theia]].<ref name=reilly20091022/> Lubhang mapaminsala ang salpukang ito, ngunit bumalik din kalaunan sa Daigdig dahil sa paghila ng grabidad ang ilan sa masang tumilapon.<ref>{{cite journal |last1=Meier |first1=M. M. M. |last2=Reufer |first2=A. |last3=Wieler |first3=R. |date=4 August 2014 |title=On the origin and composition of Theia: Constraints from new models of the Giant Impact |trans-title=Ukol sa pinagmulan at komposisyon ng Theia: Mga limitasyon mula sa mga bagong modelo ng Matinding Pagtama |journal=Icarus |language=en |volume=242 |page=5 |arxiv=1410.3819 |bibcode=2014Icar..242..316M |doi=10.1016/j.icarus.2014.08.003 |issn=0019-1035 |s2cid=119226112}}</ref> Mula naman noong 4.0 hanggang 3.8 Ga naganap ang [[Huling Malawakang Pambobomba]], kung saan binago ng sandamakmak na mga pagtama ng [[asteroyd]] ang [[ibabaw ng Daigdig]] gayundin sa Buwan.<ref>{{cite book |last1=Claeys |first1=Philippe |title=Encyclopedia of Astrobiology |url=https://archive.org/details/encyclopediaofas0001unse_w4m0 |last2=Morbidelli |first2=Alessandro |author-link2=Alessandro Morbidelli (astronomer) |publisher=Springer Berlin Heidelberg |year=2011 |isbn=978-3-642-11271-3 |editor-last1=Gargaud |editor-first1=Muriel |pages=909–912 |language=en |trans-title=Ensiklopedya ng Astrobiolohiya |chapter=Late Heavy Bombardment |trans-chapter=Huling Malawakang Pambobomba |doi=10.1007/978-3-642-11274-4_869 |editor-last2=Amils |editor-first2=Prof Ricardo |editor-last3=Quintanilla |editor-first3=José Cernicharo |editor-last4=Cleaves II |editor-first4=Henderson James (Jim) |editor-last5=Irvine |editor-first5=William M. |editor-last6=Pinti |editor-first6=Prof Daniele L. |editor-last7=Viso |editor-first7=Michel}}</ref> === Pagkatapos mabuo === {{Main|Heolohikong kasaysayan ng Daigdig}} Nabuo ang [[atmospera ng Daigdig]] mula sa mga [[Bulkanismo|gawain ng mga bulkan]] gayundin sa [[paglalabas ng gas]].<ref>{{cite web |title=Earth's Early Atmosphere and Oceans |trans-title=Maagang Atmospera at Karagatan ng Daigdig |url=https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190708180329/https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html |archive-date=8 July 2019 |work=Lunar and Planetary Institute |publisher=Universities Space Research Association |language=en}}</ref> Nakondensado ang mga [[singaw-tubig]] mula sa mga ito papunta sa mga karagatan, na pinarami naman sa tulong ng tubig at yelo mula sa mga asteroyd, [[protoplaneta]], at kometa.<ref name="watersource" /> Ipinagpapalagay na may sapat na tubig sa Daigdig upang mapuno ang mga karagatan matapos nitong mabuo.<ref>{{Cite journal |last1=Piani |first1=Laurette |last2=Marrocchi |first2=Yves |last3=Rigaudier |first3=Thomas |last4=Vacher |first4=Lionel G. |last5=Thomassin |first5=Dorian |last6=Marty |first6=Bernard |display-authors=1 |date=2020 |title=Earth's water may have been inherited from material similar to enstatite chondrite meteorites |trans-title=Maaaring nakuha mula sa mga materyal katulad ng sa mga enstatite chondrite na bulalakaw ang katubigan sa Daigdig |journal=Science |language=en |volume=369 |issue=6507 |pages=1110–1113 |bibcode=2020Sci...369.1110P |doi=10.1126/science.aba1948 |issn=0036-8075 |pmid=32855337 |s2cid=221342529}}</ref> Sa modelong ito, napigilan ng mga [[greenhouse gas]] sa atmospera ang pagyeyelo ng mga karagatan noong [[Kabalintunaang mahinang batang Araw|nasa 70% lamang]] ng kasalukuyang [[Liwanag ng Araw|liwanag]] ang bagong buong Araw.<ref name="asp2002" /> Pagsapit ng 3.5 Ga, nabuo naman na ang [[magnetikong sakop ng Daigdig]], na tumutulong sa pagpigil sa pagkasira ng atmospera dahil sa mga [[hanging solar]].<ref name="physorg20100304" /> Nang nagsimulang lumamig ang tunaw na [[Kaibuturan ng isang planeta|kaibuturan]] nito, nabuo ang pinakaunang solidong [[ibabaw ng Daigdig]], na ipinagpapalagay na {{Lang|en|[[mafic]]}}. Unang nabuo naman ang pinakaunang [[kontinental na ibabaw]] ng planeta, na {{Lang|en|[[felsic]]}} naman, mula sa bahagyang pagtunaw ng {{Lang|en|mafic}} na ibabaw nito.<ref name="comp">{{cite journal |last1=McDonough |first1=W.F. |last2=Sun |first2=S.-s. |year=1995 |title=The composition of the Earth |trans-title=Ang komposisyon ng Daigdig |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0009254194001404 |url-status=live |journal=Chemical Geology |language=en |volume=120 |issue=3–4 |pages=223–253 |bibcode=1995ChGeo.120..223M |doi=10.1016/0009-2541(94)00140-4 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20230506174028/https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0009254194001404 |archive-date=6 May 2023}}</ref> Dahil sa pagkakaroon ng [[mineral]] na [[sirkon]] mula sa panahong [[Hadiko]] sa mga [[batong sedimentaryo]] na mula naman sa [[Eoarkeo]], ipinagpapalagay naman may {{Lang|en|felsic}} na ibabaw na ang Daigdig noon pang 4.4 Ga, o 140 milyong taon pagkatapos mabuo ito.<ref name="science310_5756_1947" /> Kasalukuyang may dalawang modelo na nagpapaliwanag kung paanong dumami ang noo'y napakakonting kontinental na ibabaw:<ref name="williams_santosh2004" /> # relatibong tuloy-tuloy na pagdami hanggang sa kasalukuyan, na suportado ng [[radiometrikong pagpepetsa]] sa kontinental na ibabaw sa buong Daigdig,<ref name="science164_1229" /> # mabilis na pagdami noong panahong [[Arkeo]], na bumubuo sa malaking bahagdan ng lahat ng kontinental na ibabaw sa Daigdig sa kasalukuyan,<ref name="ajes38_613" /><ref name="tp322_19" /> na suportado naman ng mga [[Isotope|isotopong]] patunay mula sa [[Hafniyo|hapniyo]] sa sirkon at [[Niyodimyo|neodimyo]] sa mga batong sedimentaryo. Maaaring maipagsama ang dalawang modelo at mga patunay sa mga ito dahil sa malawakang [[Pagreresiklo sa ibabaw|pagreresiklo]] ng mga materyal sa kontinental na ibabaw, lalo na sa maagang kasaysayan ng planeta.<ref name="Dhuime_etal_2018" /> Nabubuo ang mga bagong kontinental na ibabaw dahil sa mga [[tektonikong plato]], isang proseso na resulta ng tuloy-tuloy na pagkawala ng init sa looban ng Daigdig. Sa loob ng daan-daang milyong taon, nagsama-sama kalaunan ang mga kontinental na ibabaw dahil sa mga puwersang tektoniko upang bumuo ng mga [[superkontinente]] nang ilang beses sa kasaysayan, na nagkawatak-watak din kalaunan. Noong tinatayang 750 Ma (milyong taon), nagsimulang mawatak ang superkontinente ng [[Rhodinia]], isa sa mga pinakaunang superkontinente. Nagsama-sama muli ang mga kontinental na ibabaw kalaunan upang mabuo ang [[Pannotia]] noong 600–540 Ma, at panghuli, ang [[Pangaea]], na nagsimula namang mawatak noong 180 Ma.<ref name="bradley_2011" /> Nagsimula ang pinakabagong [[panahon ng yelo]] noong bandang 40 milyong taon ang nakaraan,<ref>{{cite news |last=Kinzler |first=Ro |title=When and how did the ice age end? Could another one start? |language=en |trans-title=Kailan at paano natapos ang panahon ng yelo? Posible bang magkaroon ulit ng panibago? |website=Ology |publisher=American Museum of Natural History |url=https://www.amnh.org/explore/ology/earth/ask-a-scientist-about-our-environment/how-did-the-ice-age-end |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627220742/https://www.amnh.org/explore/ology/earth/ask-a-scientist-about-our-environment/how-did-the-ice-age-end |archive-date=27 June 2019}}</ref> na tumindi noong [[Pleistoseno]] tatlong milyong taon ang nakaraan.<ref>{{cite journal |last1=Chalk |first1=Thomas B. |last2=Hain |first2=Mathis P. |last3=Foster |first3=Gavin L. |last4=Rohling |first4=Eelco J. |last5=Sexton |first5=Philip F. |last6=Badger |first6=Marcus P. S. |last7=Cherry |first7=Soraya G. |last8=Hasenfratz |first8=Adam P. |last9=Haug |first9=Gerald H. |last10=Jaccard |first10=Samuel L. |last11=Martínez-García |first11=Alfredo |display-authors=1 |date=12 December 2007 |title=Causes of ice age intensification across the Mid-Pleistocene Transition |trans-title=Mga sanhi ng pagtindi ng panahon ng yelo noong Transisyon ng Gitnang Pleistoseno |journal=Proc Natl Acad Sci USA |language=en |volume=114 |issue=50 |pages=13114–13119 |doi=10.1073/pnas.1702143114 |pmc=5740680 |pmid=29180424 |doi-access=free |first12=Heiko |last12=Pälike |first13=Richard D. |last13=Pancost |first14=Paul A. |last14=Wilson}}</ref> Sumailalim kalaunan ang mga rehiyon sa mataas at gitnang latitud sa paulit-ulit na siklo ng pagyeyelo at pagtunaw kada 21,000 taon, 41,000 taon, at 100,000 taon.<ref name="psc" /> Noong [[Huling Panahon ng Yelo]], na tinatawag sa popular na diskurso bilang ang "panahon ng yelo", nabalot sa yelo ang malaking bahagi ng mga kontinente hanggang sa gitnang latitud, at natapos noong tinatayang 11,700 taon ang nakaraan.<ref>{{cite journal |last1=Turner |first1=Chris S.M. |display-authors=et al |year=2010 |title=The potential of New Zealand kauri (Agathis australis) for testing the synchronicity of abrupt climate change during the Last Glacial Interval (60,000–11,700 years ago) |trans-title=Ang potensiyal ng New Zealand kauri (Agathis australis) para sa pagsubok sa sinkronidad ng biglaang pagbabago sa klima noong Huling Panahon ng Yelo (60,000–11,700 taon ang nakaraan) |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0277379110003197 |url-status=live |journal=Quaternary Science Reviews |language=en |publisher=Elsevier |volume=29 |issue=27–28 |pages=3677–3682 |bibcode=2010QSRv...29.3677T |doi=10.1016/j.quascirev.2010.08.017 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331100359/https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0277379110003197 |archive-date=31 March 2021 |access-date=}}</ref> === Pinagmulan ng buhay at ebolusyon === {{Main|Abiohenesis|Mga pinakamatatandang anyo ng buhay|Kasaysayan ng buhay}} Humantong sa paglitaw ng mga pinakaunang molekulang kayang magparami ng sarili dahil sa mga [[Reaksiyong kimikal|reaksyong kemikal]] simula noong bandang apat na bilyong taon ang nakaraan. Lumitaw naman sa sumunod na kalahating bilyong taon ang [[Pinakahuling karaniwang ninuno ng lahat|pinakahuling karaniwang ninuno ng lahat ng buhay sa kasalukuyan]].<ref name="sa282_6_90" /> Sa puntong ito, nadebelop ang proseso ng [[potosintesis]], na nagpahintulot sa mga buhay na maiproseso ang mga enerhiyang nakukuha mula sa Araw. Resulta ng prosesong ito ang paglalabas ng [[Oksiheno|molekular na oksiheno]] ({{Chem2|O2}}) sa atmospera, na unti-unting naipon at nagresulta sa pagkakaroon ng [[Ozone layer|pananggalang na osono]] dahil sa interaksyon nito sa [[Radyasyong ultrabiyoleta|radyasyong UV]].<ref name="NYT-20131003">{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |author-link=Carl Zimmer |date=3 October 2013 |title=Earth's Oxygen: A Mystery Easy to Take for Granted |language=en |trans-title=Oksiheno ng Daigdig: Misteryong Madaling Ipagkaliit |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2013/10/03/science/earths-oxygen-a-mystery-easy-to-take-for-granted.html |url-access=limited |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20131003121909/http://www.nytimes.com/2013/10/03/science/earths-oxygen-a-mystery-easy-to-take-for-granted.html |archive-date=3 October 2013}}</ref> Samantala, nagsama-sama naman ang mga maliliit na selula sa loob ng mga malalaking selula upang mabuo ang mga pinakaunang [[eukaryota]].<ref name="jas22_3_225" /> Dahil sa pagkakaroon ng mga espesyalistang selula sa loob mga ito kaya nabuo ang mga pinakaunang tunay na multiselulang organismo. Kumalat kalaunan sa buong ibabaw ng Daigdig ang mga anyo ng buhay na ito salamat sa pagharang ng osono sa mga makapaminsalang [[Radiyasyon|radyasyon]].<ref name="burton20021129" /> Ilan sa mga pinakamatatandang patunay na [[posil]] ng buhay ay ang mga posil ng [[Mikroorganismo|mikrobyo]] sa mga [[batong buhangin]] na may tinatayang edad na 3.48 bilyong taon na natagpuan sa [[Kanlurang Australia]],<ref>{{cite journal |last1=Noffke |first1=Nora |author-link=Nora Noffke |last2=Christian |first2=Daniel |last3=Wacey |first3=David |last4=Hazen |first4=Robert M. |author4-link=Robert Hazen |date=8 November 2013 |title=Microbially Induced Sedimentary Structures Recording an Ancient Ecosystem in the ca. 3.48 Billion-Year-Old Dresser Formation, Pilbara, Western Australia |trans-title=Mga Estrakturang Sedimentaryo na may mga Mikrobyo at Nagtatala sa isang Sinaunang Ekosistema sa tinatayang 3.48 Bilyong Taong Dresser Formation, Pilbara, Kanlurang Australia |journal=[[Astrobiology (journal)|Astrobiology]] |language=en |volume=13 |issue=12 |pages=1103–1124 |bibcode=2013AsBio..13.1103N |doi=10.1089/ast.2013.1030 |pmc=3870916 |pmid=24205812}}</ref> gayundin sa mga [[Sustansiyang bioheniko|biohenikong]] [[grapito]] sa mga batong nakita naman sa kanlurang [[Groenlandiya|Greenland]] na tinatayang may tanda naman na 3.7 bilyong taon,<ref>{{cite journal |last1=Ohtomo |first1=Yoko |last2=Kakegawa |first2=Takeshi |last3=Ishida |first3=Akizumi |last4=Nagase |first4=Toshiro |last5=Rosing |first5=Minik T. |display-authors=3 |date=January 2014 |title=Evidence for biogenic graphite in early Archaean Isua metasedimentary rocks |trans-title=Patunay para sa biohenikong grapito sa mga metasedimentaryong bato ng maagang Isua ng Arkeo |journal=[[Nature Geoscience]] |language=en |volume=7 |issue=1 |pages=25–28 |bibcode=2014NatGe...7...25O |doi=10.1038/ngeo2025 |issn=1752-0894 |s2cid=54767854}}</ref> at sa mga bakas ng [[biotikong materyal]] sa mga batong natuklasan naman sa Kanlurang Australia na may edad na 4.1 bilyong taon.<ref>{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |date=19 October 2015 |title=Hints of life on what was thought to be desolate early Earth |language=en |trans-title=Mga hint sa buhay sa inaakala na walang buhay na maagang Daigdig |work=[[Excite (web portal)|Excite]] |publisher=[[Mindspark Interactive Network]] |agency=[[Associated Press]] |location=Yonkers, NY |url=http://apnews.excite.com/article/20151019/us-sci--earliest_life-a400435d0d.html |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818063111/https://apnews.excite.com/article/20151019/us-sci--earliest_life-a400435d0d.html |archive-date=18 August 2016}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bell |first1=Elizabeth A. |last2=Boehnike |first2=Patrick |last3=Harrison |first3=T. Mark |author-link3=T. Mark Harrison |last4=Mao |first4=Wendy L. |author4-link=Wendy Mao |date=19 October 2015 |title=Potentially biogenic carbon preserved in a 4.1&nbsp;billion-year-old zircon |trans-title=Posibleng biohenikong karbon na napreserba sa isang sirkon na may tandang 4.1 bilyong taon |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |language=en |volume=112 |issue=47 |pages=14518–4521 |bibcode=2015PNAS..11214518B |doi=10.1073/pnas.1517557112 |issn=1091-6490 |pmc=4664351 |pmid=26483481 |doi-access=free}}</ref> Noong panahong [[Neoproterosoiko]] (1000–539 Ma), nababalot ang halos kabuuan ng Daigdig sa yelo. Binansagan ang palagay na ito bilang {{Lang|en|[[Snowball Earth]]}} ({{Literal na pagsasalin|Niyebeng Mundo}}), na isang partikular na interesanteng panahon sa kasaysayan ng Daigdig dahil ito muna ang naganap bago ang tinatawag na [[Kambriyano|Kambrianong pagdami]], kung saan mabilis na dumami ang mga komplikadong organismong multiselular.<ref>{{cite book |last1=Brooke |first1=John L. |title=Climate Change and the Course of Global History |url=https://archive.org/details/climatechangecou0000broo |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |isbn=978-0-521-87164-8 |page=[https://archive.org/details/climatechangecou0000broo/page/42 42] |language=en |trans-title=Pagbabago ng Klima at ang Tinatahak ng Pandaigdigang Kasaysayan}}</ref><ref>{{cite book |last1=Cabej |first1=Nelson R. |title=Epigenetic Mechanisms of the Cambrian Explosion |publisher=Elsevier Science |year=2019 |isbn=978-0-12-814312-4 |page=56 |language=en |trans-title=Epihenetikong Mekanismo ng Kambrianong Pagdami}}</ref> Matapos ang kaganapang ito noong 535 Ma, nakaranas ang buhay sa Daigdig ng di bababa sa limang malawakang [[pagkalipol]], at napakaraming mas maliliit na pagkalipol.<ref name="Stanley_2016" /> Maliban sa kasalukuyang pinagdedebatehang [[Holosenong pagkalipol|ikaanim na malawakang pagkalipol]] sa kasalukuyang panahong [[Holoseno]], ang pinakahuling sa lima ay naganap noong 66 Ma, nang tumama ang isang malaking [[bulalakaw]] sa ngayo'y [[Mehiko]] na nagresulta sa mabilis na pagkaubos ng mga [[Dinosauro|dinosaur]] (liban sa mga lumilipad) at mga malalaking [[reptilya]]. Nakaligtas mula sa pangyayaring ito ang mga mas maliliit na hayop kagaya ng mga [[insekto]], [[mamalya]], [[butiki]], at [[ibon]]. Simula noon, lumaganap ang mga mamalya sa Daigdig, at mga ito umusbong ang mga [[tao]], isang espesye ng mga [[Hominoidea|bakulaw]] sa [[Aprika]] na nagawang makatayo ilang milyong taon ang nakalipas.<ref name="gould1994" /><ref>{{Cite journal |last1=Daver |first1=G. |last2=Guy |first2=F. |last3=Mackaye |first3=H. T. |last4=Likius |first4=A. |last5=Boisserie |first5=J.-R. |last6=Moussa |first6=A. |last7=Pallas |first7=L. |last8=Vignaud |first8=P. |last9=Clarisse |first9=N. D. |date=2022 |title=Postcranial evidence of late Miocene hominin bipedalism in Chad |trans-title=Postcranial na patunay ng bipedalismo sa mga hominin ng huling Mioseno sa Chad |url=https://www.nature.com/articles/s41586-022-04901-z |url-status=live |journal=Nature |language=en |volume=609 |issue=7925 |pages=94–100 |bibcode=2022Natur.609...94D |doi=10.1038/s41586-022-04901-z |issn=1476-4687 |pmid=36002567 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220827082104/https://www.nature.com/articles/s41586-022-04901-z |archive-date=27 August 2022 |access-date=}}</ref> Ang abilidad na ito ang nagpahintulot sa kanila na makagamit at makagawa ng mga [[Kasangkapan|kagamitan]] at nagpakailangan sa pagkaroon ng mabisang paraan ng [[Pakikipagtalastasan|komunikasyon]] na siya namang nagresulta sa isang mas maayos na nutrisyon na humantong kalaunan sa pagkakaroon ng paglaki ng [[utak]] at nagpasimula sa [[Ebolusyon ng tao|ebolusyon nila patungo sa kasalukuyang nilang anyo]]. Natuklasan nila ang [[agrikultura]], na dahilan upang mabuo ang mga pinakaunang [[Kabihasnan|sibilisasyon]]. Dahil dito, patuloy na malaki ang [[Epekto ng mga tao sa Daigdig|impluwensiya nila]] sa takbo ng Daigdig at sa kalikasan at buhay nito sa kasalukuyan.<ref name="bgsa119_1_140" /> === Hinaharap === {{Main|Hinaharap ng Daigdig}} [[Talaksan:Red_Giant_Earth_warm.jpg|alt=A dark gray and red sphere representing the Earth lies against a black background to the right of an orange circular object representing the Sun|thumb|Isang malikhaing paglalarawan sa nagliliyab na Daigdig matapos maging isang [[pulang higante]] ang Araw, tinatayang 5–7 bilyong taon sa hinaharap.]] Nakadepende sa Araw ang inaasahang malayong hinaharap ng Daigdig. Sa susunod na 1.1 bilyong taon, tataas nang 10% ang [[liwanag ng Araw]], at sa susunod na 3.5 bilyong taon, nang 40%.<ref name="sun_future" /> Dahil dito, inaasahang iinit ang ibabaw ng Daigdig, na magpapabilis sa [[siklo ng inorganikong karbon]] hanggang sa punto kung saan nakakamatay ang lebel ng konsentrasyon ng {{Chem2|CO2}} para sa mga kasalukuyang halaman sa loob ng tinatayang 100–900 milyong taon.<ref name="britt2000" /><ref name="pnas1_24_9576" /> Magreresulta ang pagkonti ng mga halaman sa pagkaubos ng oksiheno sa atmospera, na papatay sa lahat ng buhay na hayop sa Daigdig.<ref name="ward_brownlee2002" /> Inaasahan ding aabot sa {{Convert|100|C|F|abbr=on}} ang magiging karaniwang temperatura sa ibabaw ng Daigdig pagkatapos ng 1.5 bilyong taon, na siyang magpapasingaw sa lahat ng tubig sa mga karagatan patungo sa kalawakan at posibleng humantong sa [[Epektong greenhouse|matinding epektong greenhouse]] sa loob ng susunod na 1.6 hanggang 3 bilyong taon.<ref name="Mello-2020">{{Cite journal |last1=Mello |first1=Fernando de Sousa |last2=Friaça |first2=Amâncio César Santos |date=2020 |title=The end of life on Earth is not the end of the world: converging to an estimate of life span of the biosphere? |trans-title=Hindi katapusan ng mundo kung mawala ang lahat ng buhay sa Daigdig: pagsasama sa isang pagtataya sa kabuuang haba ng buhay ng biospera? |journal=International Journal of Astrobiology |language=en |volume=19 |issue=1 |pages=25–42 |bibcode=2020IJAsB..19...25D |doi=10.1017/S1473550419000120 |issn=1473-5504 |doi-access=free}}</ref> Kahit na ituring na imortal ang Araw, lulubog kalaunan ang malaking bahagdan ng tubig sa mga karagatan patungo sa [[Mantel|manto]] dahil sa pagbaba ng nilalabas na singaw mula sa vent sa kailaliman ng dagat habang unti-unting lumalamig ang kaibuturan ng Daigdig.<ref name="Mello-2020" /><ref name="hess5_4_569" /> Inaasahang [[Ebolusyon ng bituin|magiging]] isang [[pulang higanteng bituin]] ang Araw sa susunod na 5 bilyong taon. Sa prosesong ito, lalaki ang Araw nang 250 beses kumpara sa kasalukuyan nitong laki.<ref name="sun_future" /><ref name="sun_future_schroder" /> Hindi malinaw kung ano ang mangyayari sa Daigdig sa puntong ito. Bilang isang pulang higante, bababa nang halos 30% ang masa ng Araw, na magreresulta sa paglipat ng ligiran ng Daigdig patungo sa layong 1.7 AU mula sa Araw sa pinakamalaking anyo nito, kung sakaling wala na'ng epekto ang [[kati]]. Kung sakaling meron pang kati, maaaring pumasok ang Daigdig sa atmospera ng Araw at tuluyang malusaw, habang lulubog naman ang mga mabibigat na elemento nito patungo sa kaibuturan ng Araw.<ref name="sun_future" /> == Pisikal na katangian == {{See also|Heopisika}} === Laki at hugis === {{Main|Hugis ng Daigdig}} {{See also|Radyus ng Daigdig|Sirkumperensiya ng Daigdig|Bilog na Daigdig|Heomorpolohiya}} [[Talaksan:Earth2014shape_SouthAmerica_small-tl.png|thumb|Ang kanlurang hemispera ng Daigdig, na nagpapakita sa topograpiya kung saan mas matingkad na pula ang mas malayo sa gitna ng planeta, kumpara sa tipikal na pagsukat mula sa karaniwang lebel ng dagat.]] [[Hugis ng Daigdig|Bilog ang Daigdig]] dahil sa [[ekwilibriyong hidrostatiko]],<ref name="Horner 2021">{{cite web |last=Horner |first=Jonti |date=16 July 2021 |title=I've always wondered: why are the stars, planets and moons round, when comets and asteroids aren't? |trans-title=Palagi kong naiisip: bakit bilog ang mga bituin, planeta, at buwan, pero hindi ang mga kometa at asteroyd? |url=https://theconversation.com/ive-always-wondered-why-are-the-stars-planets-and-moons-round-when-comets-and-asteroids-arent-160541 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230303211236/https://theconversation.com/amp/ive-always-wondered-why-are-the-stars-planets-and-moons-round-when-comets-and-asteroids-arent-160541 |archive-date=3 March 2023 |access-date= |website=The Conversation |language=en}}</ref> at may karaniwang diametro na {{Convert|12,742|km|mi|abbr=on}}, ang [[Talaan ng mga bagay sa Sistemang Solar batay sa laki|panglimang pinakamalaking planeta]] sa [[Sistemang Solar]] at ang pinakamalaking [[planetang lupa]] ng naturang sistema.<ref>{{Cite web |last=Lea |first=Robert |date=6 July 2021 |title=How big is Earth? |trans-title=Gaano kalaki ang Daigdig? |url=https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109225632/https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-date=9 January 2024 |access-date= |website=Space.com |language=en}}</ref> Dahil sa [[Pag-ikot ng Daigdig|pag-ikot]] nito, mas malapit ang hugis nito sa isang {{Lang|en|ellipsoid}} kaya [[Pagkaumbok sa ekwador|nakaumbok ang bahaging ekwador]] nito, kung saan nasa {{Convert|43|km|mi|abbr=on}} na mas malawak ito kesa sa magkabilang polo.<ref name="ngdc2006" /><ref name="milbert_smith96" /> Meron ding mga baryasyon ang [[topograpiya]] ng ibabaw nito, kagaya ng sa [[Bambang ng Marianas]], na may lalim na {{Convert|10,925|km|mi|abbr=on}} o 0.17% ng karaniwang diametro ng Daigdig, at ng [[Bundok Everest]], na may taas naman na {{Convert|8,848|km|mi|abbr=on}} o 0.14% ng karaniwang diametro ng planeta.<ref>{{Cite journal |last1=Stewart |first1=Heather A. |last2=Jamieson |first2=Alan J. |date=2019 |title=The five deeps: The location and depth of the deepest place in each of the world's oceans |trans-title=Ang limang malalalim: lokasyon at lalim ng mga pinakamalalalim na lugar sa bawat karagatan ng mundo |journal=Earth-Science Reviews |language=en |volume=197 |bibcode=2019ESRv..19702896S |doi=10.1016/j.earscirev.2019.102896 |issn=0012-8252 |doi-access=free |article-number=102896}}</ref><ref>{{cite web |last1=Tewksbury |first1=Barbara |title=Back-of-the-Envelope Calculations: Scale of the Himalayas |trans-title=Mga Mabilisang Pagkakalkula: Lawak ng Himalayas |url=https://serc.carleton.edu/quantskills/activities/botec_himalayas.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023091247/https://serc.carleton.edu/quantskills/activities/botec_himalayas.html |archive-date=23 October 2020 |access-date= |work=[[Carleton University]] |language=en}}</ref> Dahil sa umbok nito sa ekwador, ang bulkang [[Chimborazo]] sa [[Ecuador]], sa taas na {{Convert|6,384.4|km|mi|abbr=on}}, ay ang pinakamalayong bahagi ng ibabaw mula sa gitna.<ref name="ps20_5_16" /><ref>{{cite web |last1=Krulwich |first1=Robert |author-link=Robert Krulwich |date=7 April 2007 |title=The 'Highest' Spot on Earth |trans-title=Ang 'Pinakamataas' na Punto sa Daigdig |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=9428163 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130164111/http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=9428163 |archive-date=30 January 2013 |access-date= |work=NPR.org |language=en}}</ref> Ginagamit ng mga siyentipiko sa larangan ng [[heodesiya]] ang isang perpektong hugis ng Daigdig sa mga kalkulasyon nila. Isa itong {{Lang|en|geoid}}, na kumakatawan sa Daigdig na walang kahit anong uka o umbok sa ibabaw dulot ng topograpiya nito, kung saan ang karaniwang ibabaw ng dagat naman ang ginagamit naman na sanggunian sa mga pagsusukat.<ref>{{Cite web |title=What is the geoid? |trans-title=Ano ang geoid? |url=https://oceanservice.noaa.gov/facts/geoid.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201017000735/https://oceanservice.noaa.gov/facts/geoid.html |archive-date=17 October 2020 |access-date= |website=oceanservice.noaa.gov |publisher=[[National Ocean Service]] |language=EN-US}}</ref> === Ibabaw === {{See also|Ibabaw ng planeta|Kalupaan|Karagatan|Dagat}} [[Talaksan:AYool_topography_15min-tl.png|thumb|Topograpiya at batimetriya ng Daigdig sa kasalukuyan.]] Tinatayang may lawak na {{Convert|510|e6km2|e6mi2|abbr=unit}} ang kabuuang [[ibabaw ng Daigdig]].<ref name="Pidwirny 2006_8" /> Mahahati ito sa dalawang hemispera: [[Hilagang Hating-globo|Hilaga]] at [[Timog Hating-globo|Katimugan]] kung gagamitin ang latitud, o [[Kanlurang Emisperyo|Kanluran]] at [[Silangang Emisperyo|Silangan]] kung longhitud naman ang gagamitin. Nasa 70.8% nito ang sakop ng katubigan na katumbas ng {{Convert|361|e6km2|e6mi2|abbr=unit}};<ref name="Pidwirny 2006_8" /> dahil dito, tinatagurian din ang Daigdig bilang isang ''planetang tubig''. Tinatawag na [[pandaigdigang karagatan]] ang kabuuang saklaw ng katubigang ito,<ref name="Smith 2021">{{cite web |last=Smith |first=Yvette |date=7 June 2021 |title=Earth Is a Water World |trans-title=Tubig na Mundo ang Daigdig |url=http://www.nasa.gov/image-feature/earth-is-a-water-world |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220827003111/https://www.nasa.gov/image-feature/earth-is-a-water-world/ |archive-date=27 August 2022 |access-date= |website=NASA |language=en}}</ref><ref name="National Geographic Society 2022">{{cite web |date=20 May 2022 |title=Water-Worlds |trans-title=Mga Tubig na Mundo |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/water-worlds/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819111728/https://education.nationalgeographic.org/resource/water-worlds/ |archive-date=19 August 2022 |access-date= |website=National Geographic Society |language=en}}</ref> na kalimitan ay hinahati sa lima: mula pinakamalaki, [[Karagatang Pasipiko]], [[Karagatang Atlantiko|Atlantiko]], [[Karagatang Indiyo|Indiyo]], [[Katimugang Karagatan|Katimugan]], at [[Karagatang Artiko|Artiko]].<ref name="Janin Mandia 2012 p. 20">{{cite book |last1=Janin |first1=H. |url=https://books.google.com/books?id=it27LP5V0ugC&pg=PA20 |title=Rising Sea Levels: An Introduction to Cause and Impact |last2=Mandia |first2=S.A. |publisher=McFarland, Incorporated, Publishers |year=2012 |isbn=978-0-7864-5956-8 |page=20 |language=en |trans-title=Tumataas na Lebel ng Dagat: Panimula sa Sanhi at Epekto |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221195211/https://books.google.com/books?id=it27LP5V0ugC&pg=PA20 |archive-date=21 February 2023 |url-status=live}}</ref><ref name="Ro 2020">{{cite web |last=Ro |first=Christine |date=3 February 2020 |title=Is It Ocean Or Oceans? |trans-title=Karagatan ba o Mga Karagatan? |url=https://www.forbes.com/sites/christinero/2020/02/03/is-it-ocean-or-oceans/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220826231806/https://www.forbes.com/sites/christinero/2020/02/03/is-it-ocean-or-oceans/ |archive-date=26 August 2022 |access-date= |website=Forbes |language=en}}</ref> Sa magkabilang polo, nababalot sa yelo ang katubigan. Samantala, lupa ang natitirang 29.2% ng ibabaw ng Daigdig na katumbas ng {{Convert|149|e6km2|e6mi2|abbr=unit}}. Nahahati ito sa apat na pangunahing [[lupalop]]: mula pinakamalaki, [[Apro-Eurasya]], [[Kaamerikahan]], [[Antartika]], at [[Australya (lupalop)|Australia]].<ref name="DunnMitchell2016">{{cite book |last1=Dunn |first1=Ross E. |url=https://books.google.com/books?id=-aowDwAAQBAJ&pg=PA232 |title=The New World History: A Field Guide for Teachers and Researchers |last2=Mitchell |first2=Laura J. |last3=Ward |first3=Kerry |publisher=Univ of California Press |year=2016 |isbn=978-0-520-28989-5 |pages=232– |language=en |trans-title=Ang Bagong Kasaysayan ng Mundo: Gabay sa Larangan para sa mga Guro at Mananaliksik |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221195225/https://books.google.com/books?id=-aowDwAAQBAJ&pg=PA232 |archive-date=21 February 2023 |url-status=live}}</ref><ref name="Dempsey 2013">{{cite web |last=Dempsey |first=Caitlin |date=15 October 2013 |title=Geography Facts about the World's Continents |trans-title=Mga Fact sa Heograpiya ukol sa mga Kontinente ng Mundo |url=https://www.geographyrealm.com/continents/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220826235549/https://www.geographyrealm.com/continents/ |archive-date=26 August 2022 |access-date= |website=Geography Realm |language=en}}</ref><ref name="McColl">{{cite encyclopedia |year=2005 |title=continents |encyclopedia=Encyclopedia of World Geography |publisher=Facts on File, Inc. |url=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&pg=PA215 |editor=R.W. McColl |volume=1 |page=215 |language=en |trans-title=kontinente |isbn=978-0-8160-7229-3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221195231/https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&pg=PA215 |archive-date=21 February 2023 |url-status=live}}</ref> Nahahati naman ang mga ito sa samu't saring mga pulo gayundin ng mga mas maliliit na [[kontinente]] at [[Kontinente|subkontinente]]. Iba-iba ang elebasyon ng iba't-ibang mga punto nito, mula sa pinakamababa, {{Convert|-418|m|ft}} sa [[Dagat Patay]], hanggang sa pinakamataas, {{Convert|8,848|m|ft}} sa [[Bundok Everest]]. Gayunpaman, nasa {{Convert|797|m|ft}} lamang ang karaniwang elebasyon ng kalupaan.<ref>{{cite web |last=Center |first=National Geophysical Data |date=19 August 2020 |title=Hypsographic Curve of Earth's Surface from ETOPO1 |trans-title=Kurbang Hipsograpiko ng Ibabaw ng Daigdig mula sa ETOPO1 |url=https://www.ncei.noaa.gov/products/etopo-global-relief-model |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170915114233/https://ngdc.noaa.gov/mgg/global/etopo1_surface_histogram.html |archive-date=15 September 2017 |website=ngdc.noaa.gov |language=en}}</ref> Nababalot ito ng tubig, yelo, niyebe, artipisyal na estraktura, o [[behetasyon]], na siyang pinakamadalas.<ref name="Carlowicz Simmon 2019">{{cite web |last1=Carlowicz |first1=Michael |last2=Simmon |first2=Robert |date=15 July 2019 |title=Seeing Forests for the Trees and the Carbon: Mapping the World's Forests in Three Dimensions |trans-title=Pagtingin sa mga Gubat para sa mga Puno at Karbon: Pagmamapa sa mga Kagubatan ng Mundo sa Tatlong Dimensiyon |url=https://earthobservatory.nasa.gov/features/ForestCarbon#:~:text=They%20cover%20about%2030%20percent,percent%20of%20the%20Earth's%20land. |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231005400/https://earthobservatory.nasa.gov/features/ForestCarbon#:~:text=They%20cover%20about%2030%20percent,percent%20of%20the%20Earth's%20land. |archive-date=31 December 2022 |access-date= |website=NASA Earth Observatory |language=en}}</ref> Nasa 10.7% lamang ng kabuuang lawak ng kalupaan ang magagamit para sa [[Agrikultura|pagsasaka]], at tanging 1.3% lamang ang permanenteng sakahan.<ref>{{cite web |title=Arable land |trans-title=Masasakang lupa |url=http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.ARBL.ZS/countries/1W?display=graph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151002170510/http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.ARBL.ZS/countries/1w?display=graph |archive-date=2 October 2015 |access-date= |publisher=World Bank |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Permanent cropland |trans-title=Permanenteng sakahan |url=http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.CROP.ZS/countries?display=graph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713131245/http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.CROP.ZS/countries?display=graph |archive-date=13 July 2015 |access-date=19 October 2015 |publisher=World Bank |language=en}}</ref> Binubuo ng parehong kalupaan at kalapagan sa kailaliman ng mga karagatan ang kabuuang ibabaw ng Daigdig, na siyang bumubuo naman sa [[litospera]] ng planeta kasama ng ilang bahagi ng [[Mantel|itaas na manto]] nito. Mahahati sa dalawa ang ibabaw: [[Pandagat na ibabaw|pandagat]] at [[Pangkontinenteng ibabaw|pangkontinente]]. Tipikal na gawa sa [[basalto]] ang pandagat na ibabaw, habang dominante naman sa pangkontinenteng ibabaw ang mga materyal na may mas mababang densidad kagaya ng mga [[batong sedimentaryo]] at [[Metamorpikong bato|metamorpiko]].<ref name="layers_earth" /> Tinatayang nasa 75% ng pangkontinenteng ibabaw ang gawa sa mga batong sedimentaryo, kahit na tanging kumakatawan lamang ang mga ito sa 5% ng kabuuang masa ng ibabaw.<ref name="jessey" /> === Tektonikong plato === {{Main|Tektonikong plato}} [[Talaksan:Plates_tect2_en.svg|thumb|Mga pangunahing plato ng Daigdig]] Nahahati sa mga [[tektonikong plato]] ang bahagyang gumagalaw na litospera ng Daigdig. Ito ang mga bahaging gumagalaw sa mga hangganan ng bawat isa sa paraang alinman sa tatlo: [[Nagbabanggaang hangganan|nagbabanggaan]] ({{Lang|en|convergent}}), [[Naghihiwalayang hangganan|naghihiwalay]] ({{Lang|en|divergent}}), o [[Nagkikiskisang hangganan|nagkikiskisan]] ({{Lang|en|transform}}). Sa mg hangganang ito nagaganap ang [[Bulkan|bulkanismo]], paglitaw ng mga kabundukan at kalupaan at bambang sa mga karagatan, at mga [[lindol]].<ref name="kious_tilling1999" /> Nakapatong ang mga tektonikong plato sa [[astenospera]], ang solido ngunit bahagyang likidong bahagi ng itaas na manto na responsable sa mga paggalaw ng mga ito.<ref name="seligman2008" /> Dahil sa mga paggalaw ng mga tektonikong plato, [[Pagpapailalim (heolohiya)|pumapailalim]] ang pandagat na ibabaw sa mga hangganan ng banggaan. Samantala, umaakyat ang mga materyal ng [[Mantel|manto]] sa mga hangganan ng hiwalayan na gumagawa sa mga tagaytay sa gitna ng dagat ({{Lang|en|mid-ocean ridge}}). Dahil sa pinagsamang prosesong ito, nareresiklo ang pandagat na ibabaw pabalik sa manto kaya pawang mga bata sa heolohikong pananaw ang malaking bahagdan ng kalapagan sa kailaliman ng mga karagatan (tinatayang nasa 100 Ma lamang). Nasa 200 Ma lamang ang edad ng pinakamatandang bahagi nito,<ref name="duennebier1999" /><ref name="noaa20070307" /> kumpara sa 4,030 Ma na edad ng pinakamatandang bahagi ng pangkontinenteng ibabaw,<ref name="cmp134_3" /> bagamat may mga sirkon na napreserba sa mga batong sedimentaryo noong panahong Eoarkeo na may tandang 4,400 Ma.<ref name="science310_5756_1947" /> May pitong pangunahing plato ang Daigdig: [[Plato ng Pasipiko|Pasipiko]], [[Plato ng Hilagang Amerika|Hilagang Amerika]], [[Plato ng Eurasya|Eurasya]], [[Plato ng Aprika|Aprika]], [[Plato ng Antartika|Antartika]], [[Plato ng Indo-Australia|Indo-Australia]], at [[Plato ng Timog Amerika|Timog Amerika]]. Bukod dito, ilan sa mga malalaking plato ang [[Plato ng Arabia|Arabia]], [[Plato ng Karibe|Karibe]], [[Plato ng Pilipinas|Pilipinas]], [[Plato ng Nazca|Nazca]], at [[Plato ng Scotia|Scotia]]. Pinakabago sa mga ito ang Indo-Australia, na resulta ng pagsasama ng [[plato ng Australia]] at [[Plato ng India|India]] noong 50–55 Ma. Pinakamabilis naman ang [[plato ng Cocos]], na gumagalaw sa bilis na {{Convert|75|mm/year|in/year|abbr=unit}}, na sinusundan ng plato ng Pasipiko na may bilis naman na {{Convert|52-69|mm/year|in/year|abbr=unit}}.<ref name="podp2000" /> Samantala, pinakamabagal ang plato ng Timog Amerika, na gumagalaw lamang sa bilis na {{Convert|10.6|mm/year|in/year|abbr=unit}}.<ref name="Argus_etal_2011">{{Cite journal |last1=Argus |first1=D.F. |last2=Gordon |first2=R.G. |last3=DeMets |first3=C. |date=2011 |title=Geologically current motion of 56 plates relative to the no-net-rotation reference frame |trans-title=Mga heolohikong kasalukuyang galaw ng 56 na plato relatibo sa no-net-rotation reference frame |journal=Geochemistry, Geophysics, Geosystems |language=en |volume=12 |issue=11 |pages=n/a |bibcode=2011GGG....1211001A |doi=10.1029/2011GC003751 |doi-access=free}}</ref> === Loobang estraktura === {{Main|Loobang estraktura ng Daigdig}} [[Talaksan:Earth_cutaway_schematic-tl.png|thumb|Estraktura ng looban ng Daigdig.]] Kagaya ng ibang mga planetang lupa, nahahati ang looban ng Daigdig sa mga patong ayon sa mga katangiang kemikal at pisikal. Nababalot ito ng isang solidong ibabaw, na nakapatong naman sa isang mala-likidong [[Mantel|manto]]. Nakahiwalay ang ibabaw sa manto dahil sa [[hangganang Mohorovičić]].<ref name="GeolSoc" /> Iba-iba ang kapal ng ibabaw ng Daigdig, mula {{Convert|6|km|mi|abbr=on}} sa mga karagatan hanggang sa {{Convert|30-40|km|mi|abbr=on}} naman sa mga kontinente. Tinatawag na [[litospera]] ang ibabaw kasama ng matigas-tigas at malamig na itaas na manto, na nahahati naman sa mga gumagalaw na tektonikong plato.<ref>{{cite news |last1=Micalizio |first1=Caryl-Sue |last2=Evers |first2=Jeannie |date=20 May 2015 |title=Lithosphere |language=en |trans-title=Litospera |work=[[National Geographic]] |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/lithosphere/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220529052948/https://education.nationalgeographic.org/resource/lithosphere/ |archive-date=29 May 2022}}</ref> Sa ilalim ng litospera makikita ang [[astenospera]], ang bahaging medyo mala-likido na kinapapatungan nito. Nagaganap ang mga mahahalagang pagbabago sa estraktura ng mga [[kristal]] pagsapit ng lalim na {{Convert|410 and 660|km|mi|abbr=on}}, na nagsisilbi din bilang [[Sonang transisyonal (Daigdig)|transisyon]] ng itaas at ibabang manto. Sa ilalim naman ng manto makikita ang likidong [[Kaibuturan ng isang planeta|labas na kaibuturan]] na nakapatong naman sa isang solidong [[Kaibuturan ng isang planeta|loob na kaibuturan]].<ref name="tanimoto_ahrens1995" /> Maaaring mas mabilis ang ikot ng loob na kaibuturan ng Daigdig kesa sa ibang mga bahagi nito, na nasusukat mula 0.1–0.5° kada taon, bagamat may mga pananaliksik din na nagbibigay ng mas mataas o mas mababa pang antas kesa rito.<ref name="Deuss_2014" /> Tinatayang sanglima ng radyus ng Daigdig ang radyus ng loob na kaibuturan nito. Mas tumitindi ang densidad habang palalim nang palalim, ang pinakamataas para sa kahit anong planeta sa Sistemang Solar. === Komposisyong kemikal === {{Main|Pagkayabong ng mga elemento sa ibabaw ng Daigdig}} Tinatayang nasa {{Val|5.97|u=kg|e=24}} ang kabuuang [[masa ng Daigdig]]. Nagtataglay ito ng [[bakal]] na kumakatawan sa 32.1% ng masa nito, at sinusundan ng [[oksiheno]] (30.1%), [[Silikon|silisyo]] (15.1%), [[magnesyo]] (13.9%), [[asupre]] (2.9%), [[nikel]] (1.8%), [[Kalsiyo|kalsyo]] (1.5%), [[aluminyo]] (1.4%), at mga maliliit na bakas ng ibang mga elemento (1.2%).<ref name="pnas71_12_6973" /><ref name="comp" /> Dahil sa paghihiwalay ng grabidad, taglay ng kaibuturan ang mga elementong mas mataas ang densidad tulad ng bakal (88.8%), nikel (5.8%), at asupre (4.5%). Pinakakaraniwang taglay ng mga bato sa ibabaw ang mga [[oksido]], na kumakatawan sa lagpas 99% ng ibabaw mula sa labing-isang elemento tulad ng silisyo, aluminyo, bakal, kalsyo, magnesyo, [[potasyo]], o [[sodyo]].<ref name="pnas71_12_6973" /><ref name="brown_mussett1981" /> === Loob na init === {{Main|Badyet sa loob na init ng Daigdig}} [[Talaksan:Earth_heat_flow.jpg|thumb|Mapa ng lumalabas na init mula sa kaibuturan ng Daigdig papunta sa ibabaw nito. Mapapansin na pinakamatindi ito sa mga tagaytay sa gitna ng mga karagatan.]] Nagmumula ang loob na init ng Daigdig sa init na nagawa noong nabuo ito at sa init dahil sa [[Radiyasyon|radyasyon]].<ref name="Turcotte">{{cite book |author1=Donald L. Turcotte |url=https://books.google.com/books?id=-nCHlVuJ4FoC&q=primordial&pg=PA286 |title=Geodynamics |author2=Gerald Schubert |date=25 March 2002 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-66624-4 |language=en |trans-title=Heodinamika}}</ref> Ilan sa mga [[Isotope|isotopo]] na pangunahing nagbibigay ng init sa planeta ay ang [[potasyo 40]], [[uranyo 238]], at [[toryo 232]].<ref name="sanders20031210" /> Aabot ang init sa sentro hanggang {{Convert|6,000|C|F|abbr=on}},<ref>{{cite web |date=25 April 2013 |title=The Earth's Centre is 1000 Degrees Hotter than Previously Thought |trans-title=Mas Mainit nang 1000 Digri ang Sentro ng Daigdig kesa sa Naunang Inakala |url=http://www.esrf.eu/news/general/Earth-Center-Hotter |archive-url=https://web.archive.org/web/20130628075455/http://www.esrf.eu/news/general/Earth-Center-Hotter/Earth-Centre-Hotter/ |archive-date=28 June 2013 |access-date= |website=The European Synchrotron (ESRF) |language=en}}</ref> at presyur hanggang {{Convert|360|GPa|e6psi|abbr=unit}}.<ref name="ptrsl360_1795_1227" /> Dahil nagmumula ang karamihan sa init na nagagawa ng Daigdig mula sa radyasyon, ipinagpapalagay ng mga siyentipiko na mas matindi pa kesa sa kasalukuyan ang produksiyon ng init ng planeta noong panahon kung saan hindi pa nauubos ang mga isotopong may maiiksing buhay. Pagsapit ng tatlong bilyong taon sa hinaharap, inaasahan na dodoble ang produksiyon ng init kumpara sa kasalukuyan, na magpapabilis sa pag-ikot ng init sa manto at dahil dito gayundin sa mga tektonikong plato, at magpapahintulot sa paggawa sa mga bihira ngayong mabuo na mga [[batong igneo]] tulad ng [[komatita]].<ref name="T&S 137" /><ref name="epsl121_1" /> Nasa {{Val|87|u=mW/m2}} ang karaniwang init na nawawala sa Daigdig, para sa kabuuang pagkawala ng init na aabot sa {{Val|4.42|u=W|e=13}}.<ref name="jg31_3_267" /> Ipinagpapalagay na dumadaloy ang init na ito papunta sa ibabaw dahil sa mga [[pagbuga ng manto]], na itinuturong salarin sa mga maanomalyang aktibidad ng ilang mga bulkan.<ref name="science246_4926_103" /> Gayunpaman, karamihan sa init ay nawawala dahil sa paggalaw ng mga tektonikong plato dahil sa pamamaga ng manto sa mga tagaytay sa kailaliman ng mga karagatan. Nailalabas din ang init sa pamamagitan ng konduksiyon ng litospera, na madalas mangyari din sa kailaliman ng mga karagatan.<ref name="heat loss" /> === Grabidad === {{Main|Grabidad ng Daigdig}} Nasa {{Convert|9.8|m/s|ft/s|abbr=on}} ang bilis ng [[Grabedad|grabidad]] malapit sa ibabaw ng Daigdig. Gayunpaman, maaari itong bahagyang magbago dahil sa mga [[Anomalya sa grabidad|anomalya]] bunsod ng topograpiya, heolohiya, at at lokal na estraktura ng tektonikong plato.<ref>{{cite journal |last1=Watts |first1=A. B. |last2=Daly |first2=S. F. |date=May 1981 |title=Long wavelength gravity and topography anomalies |trans-title=Mga anomalya sa mahabang haba ng alon ng grabidad at topograpiya |journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences |language=en |volume=9 |issue=1 |pages=415–418 |bibcode=1981AREPS...9..415W |doi=10.1146/annurev.ea.09.050181.002215}}</ref> === Magnetikong sakop === {{Main|Magnetikong sakop ng Daigdig}} Ginagawa ang pangunahing bahagi ng [[magnetikong sakop ng Daigdig]] sa [[Kaibuturan ng isang planeta|kaibuturan]] nito, kung saan nagaganap ang prosesong [[Teoryang daynamo|daynamo]] na naglilipat sa kinetikong enerhiya mula sa init ng kumbeksiyon patungo sa enerhiyang elektromagnetiko. Umaabot hanggang sa labas ng kaibuturan ang sakop nito, mula sa manto patungo sa ibaba kung saan isa itong [[dipolo]]. Malapit sa heograpikong polo ang dipolo ng Daigdig. Sa ekwador ng magnetikong sakop, ang lakas ng sakop malapit sa ibabaw ay nasa {{Val|3.05|u=T|e=-5}}, na may [[magnetikong momento]] na {{Val|7.79|u=Am{{sup|2}}|e=2}} sa epoch 2000, na bumababa nang mga 6% kada siglo bagamat nananatili pa rin itong mas malakas kumpara sa pangmatagalang karaniwan nito.<ref name="dipole">{{cite journal |last1=Olson |first1=Peter |last2=Amit |first2=Hagay |year=2006 |title=Changes in earth's dipole |trans-title=Mga pagbabago sa dipolo ng Daigdig |url=https://pages.jh.edu/~polson1/pdfs/ChangesinEarthsDipole.pdf |url-status=live |journal=Naturwissenschaften |language=en |volume=93 |issue=11 |pages=519–542 |bibcode=2006NW.....93..519O |doi=10.1007/s00114-006-0138-6 |pmid=16915369 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927110538/http://pages.jh.edu/~polson1/pdfs/ChangesinEarthsDipole.pdf |archive-date=27 September 2019 |s2cid=22283432}}</ref> Magulo ang paggalaw ng kumbeksiyon sa kaibuturan; gumagalaw ang magnetikong polo at nagpapalitan din ng pagkakahanay paminsan-minsan. Nagreresulta ito sa [[Heomagnetikong pagkakaibang sekular|sekular na pagkakaiba]] sa pangunahing sakop at pagpapalitan ng heomagnetikong polo nang ilang beses kada ilang milyong taon. Pinakabago sa mga ito ang pagpapalitan na naganap noong tinatayang 700,000 taon ang nakalipas.<ref name="fitzpatrick2006" /><ref name="campbelwh" /> [[Magnetospera]] ang tawag sa kabuuang saklaw ng magnetikong sakop ng Daigdig. Pinapalihis nito ang mga [[Ion|iono]] at [[elektron]] ng [[hanging solar]]; pinipisat ng hanging solar ang bahaging nakaharap sa Araw nang mga 10 radyus ng Daigdig at nagpapahaba naman sa bahaging nasa likod upang maging isang mahabang buntot.<ref>{{Cite journal |last1=Ganushkina |first1=N. Yu |last2=Liemohn |first2=M. W. |last3=Dubyagin |first3=S. |date=2018 |title=Current Systems in the Earth's Magnetosphere |script-title=Mga Sistema ng Daloy sa Magnetospera ng Daigdig |url=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/2017RG000590 |journal=Reviews of Geophysics |language=en |volume=56 |issue=2 |pages=309–332 |bibcode=2018RvGeo..56..309G |doi=10.1002/2017RG000590 |issn=1944-9208 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331100349/https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/2017RG000590 |archive-date=31 March 2021 |hdl-access=free |hdl=2027.42/145256 |s2cid=134666611}}</ref> Dahil di hamak na mas mabilis ang hanging solar kesa sa bilis ng along dinadala nito, palaging nagaganap ang isang supersonikong [[arko ng banggaan]] ({{Lang|en|bow shock}}) sa bahaging nakaharap sa Araw.<ref>{{cite web |last=Masson |first=Arnaud |date=11 May 2007 |title=Cluster reveals the reformation of the Earth's bow shock |trans-title=Ibinunyag ng klaster ang repormasyon ng arko ng banggaan ng Daigdig |url=http://sci.esa.int/jump.cfm?oid=40994 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331100440/https://sci.esa.int/web/cluster/-/40994-cluster-reveals-the-reformation-of-the-earth-s-bow-shock |archive-date=31 March 2021 |publisher=European Space Agency |language=en}}</ref> Nananatili lamang ang mga [[kargadong partikulo]] sa loob ng magnetospera, partikular na sa rehiyong tinatawag na plasmaspera na sumusunod sa linya ng magnetikong sakop ng Daigdig habang umiikot ito.<ref>{{cite web |last=Gallagher |first=Dennis L. |date=14 August 2015 |title=The Earth's Plasmasphere |trans-title=Ang Plasmaspera ng Daigdig |url=http://plasmasphere.nasa.gov/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160828213813/http://plasmasphere.nasa.gov/ |archive-date=28 August 2016 |publisher=NASA/Marshall Space Flight Center |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last=Gallagher |first=Dennis L. |date=27 May 2015 |title=How the Plasmasphere is Formed |trans-title=Paano Nabuo ang Plasmaspera |url=http://plasmasphere.nasa.gov/formed.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20161115064232/http://plasmasphere.nasa.gov/formed.html |archive-date=15 November 2016 |publisher=NASA/Marshall Space Flight Center |language=en}}</ref> Nabubuo ang pasingsing na daloy dahil sa pagsunod nito sa magnetikong sakop kahit na pawang natatangay lamang ang mga ito dahil sa dominasyon ng magnetikong daloy sa rehiyon.<ref name="BaumjohannTreumann1997">{{cite book |last1=Baumjohann |first1=Wolfgang |title=Basic Space Plasma Physics |last2=Treumann |first2=Rudolf A. |publisher=World Scientific |year=1997 |isbn=978-1-86094-079-8 |pages=8, 31 |language=en |trans-title=Mga Simpleng Pisika ng Plasma ss Kalawakan}}</ref> Samantala, nabubuo naman ang [[sinturong Van Allen]] dahil sa mga random na paggalaw ng mga matitinding kargadong partikulo sa magnetospera.<ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |year=2012 |title=Ionosphere and magnetosphere |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |publisher=Encyclopædia Britannica, Inc. |url=https://www.britannica.com/science/ionosphere-and-magnetosphere/Magnetosphere |last=McElroy |first=Michael B. |language=en |trans-title=Ionospera at magnetospera |archive-url=https://web.archive.org/web/20160703085345/https://www.britannica.com/science/ionosphere-and-magnetosphere/Magnetosphere |archive-date=3 July 2016 |url-status=live}}</ref><ref name="Van Allen">{{cite book |last=Van Allen |first=James Alfred |title=Origins of Magnetospheric Physics |date=2004 |publisher=University of Iowa Press |isbn=978-0-87745-921-7 |language=en |trans-title=Mga Pinagmulan ng Pisika ng Magnetospera |oclc=646887856}}</ref> Tuwing nagaganap ang mga [[magnetikong bagyo]], lumilihis ang mga partikulong mula sa magnetospera at lalo na sa buntot nito patungo sa linya ng magnetikong sakop na papunta sa [[ionospera]] ng Daigdig, kung saan nagreresulta sa mga [[Aurora (astronomiya)|aurora]] sa kalangitan ang interaksyon ng mga ito sa atmospera.<ref name="stern2005" /> == Pag-ikot at paglibot == === Pag-ikot === {{Main|Pag-ikot ng Daigdig}} [[Talaksan:EpicEarth-Globespin-tilt-23.4.gif|thumb|Pag-ikot ng Daigdig, mula sa pinagsama-samang kuha ng mga nakapalibot na satelayt.]] Masusukat ang bilis ng [[pag-ikot ng Daigdig]] depende sa sangguniang gagamitin: ayon sa [[Araw (astronomiya)|Araw]] ({{Lang|en|solar day}}) at ayon sa [[nakapirmeng bituin]] ({{Lang|en|sidereal day}}). Kung gagamitin ang Araw bilang sanggunian, karaniwang umiikot ang Daigdig sa sarili nitong aksis sa bilis na 86,400 segundo (86,400.0025 kung gagamitin ang segundong [[Pandaigdigang Sistema ng mga Yunit|SI]]). Dahil sa epekto ng puwersa ng [[kati]], na nagpapabagal sa pag-ikot, bahagyang nagbabago ang kabuuang haba ng isang araw sa ganitong kahulugan nang 1 o 2 milisegundo kesa sa karaniwan.<ref name="USNO_TSD" /><ref>{{cite journal |date=9 April 2015 |title=Rapid Service/Prediction of Earth Orientation |trans-title=Rapid Service/Prediksyon sa Oryentasyon ng Daigdig |url=http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat |format= |journal=IERS Bulletin-A |language=en |volume=28 |issue=15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150314182157/http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat |archive-date=14 March 2015 |access-date=}}</ref> Samantala, mas mabagal nang 4 na minuto ang araw (ayon sa Araw) kung gagamitin naman ang mga nakapirmeng bituin bilang sanggunian; ang isang araw sa ganitong kahulugan ay katumbas ng 23 oras 56 minuto 4 segundo.<ref name="IERS" /> Mas mabilis ito nang mga 8 milisegundo tuwing [[ekinoksiyo]] sa [[Ekinoksiyo ng Marso|Marso]].<ref name="seidelmann1992" /> Maliban sa mga [[bulalakaw]] at mga [[satelayt]] sa mababang ligiran, natutunghayan mula sa pananaw sa ibabaw ng Daigdig ang paggalaw ng mga bagay sa kalangitan nang pakanluran sa bilis na 15 digri kada oras. Mula sa [[ekwador ng kalangitan]], katumbas ito ng diametro ng parehong Araw at [[Buwan (astronomiya)|Buwan]] kada dalawang minuto; sa pananaw sa ibabaw, tila halos magkasinglaki ang dalawang bagay, na nagpapahintulot sa pagkakaroon ng mga halos perpektong [[laho]] sa Daigdig.<ref name="zeilik1998" /><ref name="angular" /> === Paglibot === {{Main|Ligiran ng Daigdig|Lokasyon ng Daigdig}} [[Talaksan:Seasons-tl.png|thumb|[[Ligiran ng Daigdig]], kabilang na ang mga [[panahon]], [[apsis]], [[solstisyo]], at [[ekinoksiyo]].]] Ikatlong planeta mula sa Araw ang Daigdig, at bahagi ng [[loobang Sistemang Solar]]. Lumilibot ang Daigdig sa Araw sa tinatayang karaniwang layo na {{Convert|150|e6km|e6mi|abbr=unit}}, na siyang basehan ng [[astronomikong yunit]] (AU) at katumbas ng 8.3 [[Sinag-taon|sinag-minuto]] o 380 beses ng [[Distansiyang lunar|distansiya ng Buwan sa Daigdig]]. Karaniwang lumilibot ang Daigdig sa Araw sa loob ng 365.2564 na araw, sa karaniwang bilis na {{Convert|29.7827|km/s|mi/s}}.<ref name="earth_fact_sheet" /> Samantala, lumilibot ang Daigdig at ang buong Sistemang Solar sa [[Ariwanas]] sa tinatayang layo na 28,000 sinag-taon mula sa gitna. Mas mataas naman ito nang nasa 20 [[sinag-taon]] mula sa [[kalapagang galaktiko]], sa [[braso ng Orion]].<ref name="nasa20051201" /> === Pagkatagilid === [[Talaksan:Axial_tilt_vs_tropical_and_polar_circles.svg|thumb|Dahil sa pagkatagilid ng Daigdig, sabay na nakakaranas ang hilaga at timog ng magkaibang kapanahunan. Halimbawa, kung tag-init sa hilaga, taglamig sa timog.]] Nakatagilid ang Daigdig nang 23.439281 digri, kung saan palaging nakaturo ang aksis nito sa mga [[polo sa kalangitan]] nase sa kahulugan. Dahil dito, magkaiba ang natatanggap na sinag ng Araw sa ibabaw ng Daigdig sa paglipas ng taon. Ito ang dahilan kung bakit nagaganap ang mga tinatawag na [[kapanahunan]] sa mga rehiyon lagpas ng mga linya ng tropiko (mula [[ekwador]]): nasa tag-init ang hilaga at taglamig sa timog kung nakaharap sa Araw ang [[Tropiko ng Kanser]], nasa taglamig naman ang hilaga at tag-init sa timog kung nakaharap naman sa Araw ang [[Tropiko ng Kaprikorn]]. Tuwing tag-init, mas matagal na nagpapakita ang Araw sa langit; tuwing taglamig, mas mabilis itong lumulubog.<ref>{{cite book |last1=Rohli |first1=Robert. V. |title=Climatology |last2=Vega |first2=Anthony J. |publisher=Jones & Bartlett Learning |year=2018 |isbn=978-1-284-12656-3 |edition=4 |pages=291–292 |language=en |trans-title=Klimatolohiya}}</ref> Samantala, hindi nakakatanggap ng sinag ng Araw ang mga rehiyong malapit sa magkabilang polo nang ilang linggo kada taon; mas mahaba pa ito sa magkabilang polo mismo, na maaaring tumagal nang ilang buwan. Nakakaranas din sila ng mga araw kung saan hindi lumulubog ang Araw.<ref>{{cite book |last=Burn |first=Chris |url=http://nwtresearch.com/sites/default/files/the-polar-night.pdf |title=The Polar Night |date=March 1996 |publisher=The Aurora Research Institute |language=en |trans-title=Ang Gabing Polar |archive-url=https://web.archive.org/web/20230806150129/https://nwtresearch.com/sites/default/files/the-polar-night.pdf |archive-date=6 August 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |date=24 June 2020 |title=Sunlight Hours |trans-title=Mga Oras ng Sinisinagan |url=https://www.antarctica.gov.au/about-antarctica/weather-and-climate/weather/sunlight-hours/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022025038/https://www.antarctica.gov.au/about-antarctica/weather-and-climate/weather/sunlight-hours/ |archive-date=22 October 2020 |work=Australian Antarctic Programme |language=en}}</ref> Sa astronomikong pananaw, nasusukat ang apat na panahon–taglamig, tagsibol, tag-init, at taglagas–base sa mga [[solstisyo]] at [[ekinoksiyo]]. Sa hilaga, nagaganap ang solstisyo ng taglamig tuwing bandang ika-21 ng Disyembre, solstisyo ng tag-init tuwing bandang ika-21 ng Hunyo, ekinoksiyo ng tagsibol tuwing bandang ika-20 ng Marso, at ekinoksiyo ng taglagas tuwing bandang ika-22 o ika-23 ng Setyembre. Baligtad naman ang sitwasyon sa timog para sa mga petsa ng solstisyo at ekinoksiyo nito.<ref name="bromberg2008" /> Matatag ang pagkatagilid ng aksis ng Daigdig sa mahabang panahon. Gayunpaman, sumasailalim pa rin ito sa [[nutasyon]], o ang bahagyang pagbabago sa pag-ikot nito kada 18.6 na taon. Kabilang sa mga ito ang [[alog na Chandler]], ang [[presesyon]] ng pag-ikot na nakakabuo ng kumpletong bilog kada 25,800 taon, at ang mga bahagyang paggalaw ng polo ng Daigdig. Ang mga ito ay resulta ng hilaan ng Araw at Buwan sa Daigdig.<ref name="fisher19960205" /> Hindi isang [[bilog]] ang ligiran ng Daigdig kundi isang [[Habilog|elipse]]. Tinatawag na [[perihelion]] ang pinakamalapit na punto ng ligiran nito mula sa Araw, at [[aphelion]] naman para sa pinakamalayong punto nito. Sa kasalukuyan, nagaganap ang perihelion kada tuwing ika-3 ng Enero at aphelion kada tuwing ika-4 ng Hulyo. Nagbabago ito sa paglipas ng panahon dahil sa presesyon at pagbabago sa ligiran dahil sa [[siklong Milankovitch]]. Tinatayang nasa 6.8% mas mataas ang natatanggap na [[enerhiyang solar]] tuwing perihelion kada taon kumpara sa aphelion.<ref>{{cite web |last1=Buis |first1=Alan |date=27 February 2020 |title=Milankovitch (Orbital) Cycles and Their Role in Earth's Climate |trans-title=Mga Siklong Milankovitch (Ligiran) at ang Gampanin Nito sa Klima ng Daigdig |url=https://climate.nasa.gov/news/2948/milankovitch-orbital-cycles-and-their-role-in-earths-climate/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030105553/https://climate.nasa.gov/news/2948/milankovitch-orbital-cycles-and-their-role-in-earths-climate/ |archive-date=30 October 2020 |work=NASA |language=en}}</ref> Dahil ang timog ang nakaharap sa Araw pagsapit ng aphelion, bahagyang mas mataas ang natatanggap nito na enerhiyang solar kesa hilaga sa buong taon. Gayunpaman, hindi ito masyadong nadadama dahil sa pagkatagilid ng aksis at ang pagkuha ng karamihan ng sobra sa enerhiyang ito ng katubigan na mas marami sa timog kesa sa hilaga.<ref>{{cite web |last1=Kang |first1=Sarah M. |last2=Seager |first2=Richard |title=Why is the Northern Hemisphere Warmer than the Southern Hemisphere? |trans-title=Bakit mas Mainit ang Hilagang Hemispero kesa sa Katimugang Hemispero? |url=http://ocp.ldeo.columbia.edu/res/div/ocp/pub/seager/Kang_Seager_subm.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210907195739/http://ocp.ldeo.columbia.edu/res/div/ocp/pub/seager/Kang_Seager_subm.pdf |archive-date=7 September 2021 |work=Columbia University |location=New York |language=en}}</ref> == Buwan == {{Main|Buwan (astronomiya)|Ligiran ng Buwan}} [[Talaksan:FullMoon2010.jpg|thumb|Ang harapan o nakikitang bahagi ng [[Buwan (astronomiya)|Buwan]].]] [[Buwan (astronomiya)|Buwan]] ang tanging [[likas na satelayt]] ng Daigdig. Isa itong malaking mala-[[planetang lupa]] na likas na satelayt na may diametrong sang-apat ng Daigdig. Ito ang pinakamalaking buwan sa [[Sistemang Solar]] kumpara sa planeta nito, bagamat mas malaki ang [[Charon]] kung ikukumpara sa [[Pluto]], na isang [[planetang menor]].<ref>{{cite web |last1=Klemetti |first1=Erik |date=17 June 2019 |title=What's so special about our Moon, anyway? |trans-title=Ano bang espesyal sa Buwan natin, ha? |url=https://astronomy.com/news/2019/06/whats-so-special-about-our-moon-anyway |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201106063032/https://astronomy.com/news/2019/06/whats-so-special-about-our-moon-anyway |archive-date=6 November 2020 |access-date= |work=[[Astronomy (magazine)|Astronomy]] |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=19 December 2019 |title=Charon |url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/pluto-moons/charon/in-depth/#:~:text=At%20half%20the%20size%20of,phenomenon%20called%20mutual%20tidal%20locking. |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014164907/https://solarsystem.nasa.gov/moons/pluto-moons/charon/in-depth/#:~:text=At%20half%20the%20size%20of,phenomenon%20called%20mutual%20tidal%20locking. |archive-date=14 October 2020 |access-date= |website=NASA |language=en}}</ref> Kapitalisado ang salitang ''Buwan'' upang ihiwalay ito sa [[Buwan (panahon)|kalendaryong buwan]] gayundin sa mga likas na satelayt ng ibang mga planeta, na tinatawag ding ''buwan''. Kasalukuyang pinaniniwalaan na nabuo ito bilang resulta ng [[Hinuhang matinding pagtama|banggaan]] ng Daigdig at ng isang planetang singlaki ng [[Marte]], na tinatawag na [[Theia (palagay na planeta)|Theia]]. Pinapaliwanag rin nito ang halos kawalan ng makikitang [[bakal]] at ibang mga elementong madaling matunaw sa Buwan pati na rin sa pagkakatulad halos ng komposisyon nito sa ibabaw ng Daigdig.<ref name="canup_asphaug2001b" /> Base sa mga isinagawang simulasyon sa kompyuter, may makikitang dalawang mala-blokeng bakas ng naturang protoplaneta sa loob mismo ng Daigdig.<ref name="NYT-20231101">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=1 November 2023 |title=A 'Big Whack' Formed the Moon and Left Traces Deep in Earth, a Study Suggests - Two enormous blobs deep inside Earth could be remnants of the birth of the moon. |language=en |trans-title=Nabuo ang Buwan dahil sa isang 'Matinding Hampas' at Nag-iwan ng Bakas sa Loob ng Daigdig, ayon sa isang Pag-aaral - Posibleng mga naiwang bakas ng pagkabuo ng Buwan ang dalawang dambuhalang bloke sa kaloob-looban ng Daigdig |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2023/11/01/science/moon-formation-theia.html |url-status=live |access-date= |archive-url=https://archive.today/20231101232849/https://www.nytimes.com/2023/11/01/science/moon-formation-theia.html |archive-date=1 November 2023}}</ref><ref name="NAT-20231101">{{cite journal |author=Yuan, Qian |display-authors=et al. |date=1 November 2023 |title=Moon-forming impactor as a source of Earth's basal mantle anomalies |trans-title=Banggaan na gumawa sa Buwan bilang pinagmulan ng mga anomalya sa basaltong manto ng Daigdig |url=https://www.nature.com/articles/s41586-023-06589-1 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |language=en |volume=623 |issue=7985 |pages=95–99 |bibcode=2023Natur.623...95Y |doi=10.1038/s41586-023-06589-1 |pmid=37914947 |url-access=subscription |archive-url=https://archive.today/20231102061800/https://www.nature.com/articles/s41586-023-06589-1 |archive-date=2 November 2023 |access-date= |s2cid=264869152}}</ref> Ang paghihilaan ng Buwan at ng Daigdig dahil sa [[grabidad]] ang siyang dahilan kung bakit may mga [[kati]].<ref>{{Cite journal |last1=Coughenour |first1=Christopher L. |last2=Archer |first2=Allen W. |last3=Lacovara |first3=Kenneth J. |author-link3=Kenneth Lacovara |date=2009 |title=Tides, tidalites, and secular changes in the Earth–Moon system |trans-title=Kati, tidalite, at mga sekular na pagbabago sa sistemang Daigdig–Buwan |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0012825209001445 |url-status=live |journal=Earth-Science Reviews |language=en |volume=97 |issue=1 |pages=59–79 |bibcode=2009ESRv...97...59C |doi=10.1016/j.earscirev.2009.09.002 |issn=0012-8252 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028000947/http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0012825209001445 |archive-date=28 October 2012 |access-date=}}</ref> Dahil rin dito kaya nakaharap palagi sa Daigdig ang isang bahagi nito, na resulta ng {{Lang|en|[[tidal locking]]}}.<ref>{{Cite news |last=Kelley |first=Peter |date=17 August 2017 |title=Tidally locked exoplanets may be more common than previously thought |language=en |trans-title=Maaaring mas karaniwan kesa sa inaakala noon ang mga naka-tidal lock na eksoplaneta |newspaper=Uw News |url=https://www.washington.edu/news/2017/08/14/tidally-locked-exoplanets-may-be-more-common-than-previously-thought/ |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009192401/https://www.washington.edu/news/2017/08/14/tidally-locked-exoplanets-may-be-more-common-than-previously-thought/ |archive-date=9 October 2020}}</ref> Habang lumilibot ang Buwan sa Daigdig, nasisinagan ang ilang bahagi nito ng Araw; tinatawag ang mga ito bilang mga [[yugto ng buwan]].<ref>{{Cite web |title=Lunar Phases and Eclipses |trans-title=Mga Yugto at Laho ng Buwan |url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/earths-moon/lunar-phases-and-eclipses |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201016180007/https://solarsystem.nasa.gov/moons/earths-moon/lunar-phases-and-eclipses/ |archive-date=16 October 2020 |access-date= |website=NASA Solar System Exploration |language=en}}</ref> Unti-unting lumalayo ang Buwan mula sa Daigdig dahilan sa epekto ng interaksyon ng kati, sa bilis na {{Convert|38|mm/yr|in/yr|abbr=unit}}. Ibig sabihin, iba ang haba ng isang araw at taon ilang milyong taon ang nakaraan at maging sa malayong hinaharap.<ref name="espenak_meeus20070207" /> Halimbawa, noong panahong [[Ediakarano]] (620 milyong taon ang nakaraan), tinatayang 400 araw ang isang taon at halos 22 oras lamang ang isang araw.<ref>{{Cite journal |last=Williams |first=G.E. |date=2000 |title=Geological constraints on the Precambrian history of Earth's rotation and the Moon's orbit |trans-title=Mga heolohikong limitasyon sa kasaysayang Prekambriano ng pag-ikot ng Daigdig at ng ligiran ng Buwan |journal=Reviews of Geophysics |language=en |volume=38 |issue=1 |pages=37–59 |bibcode=2000RvGeo..38...37W |doi=10.1029/1999RG900016 |doi-access=free |s2cid=51948507}}</ref> May malaking bahagi ang Buwan sa pagdebelop ng buhay sa Daigdig dahil sa gampanin nito sa klima. Ayon sa mga pag-aaral sa [[paleontolohiya]] at simulasyon sa kompyuter, naging matatag ang pagkatagilid ng aksis ng Daigdig dahil sa mga kati.<ref name="aaa428_261" /> Ipinagpapalagay ng ilang mga siyentipiko na maaaring maging magulo ang pag-ikot ng Daigdig dahil sa gitgitan ng Araw sa umbok sa ekwador ng Daigdig, na makakaapekto nang matindi sa paglipas ng panahon kagaya ng sa [[Marte]], bagamat kasalukuyan pa rin itong pinagtatalunan.<ref>{{cite web |last1=Cooper |first1=Keith |date=27 January 2015 |title=Earth's moon may not be critical to life |trans-title=Maaaring hindi kritikal sa buhay ang buwan ng Daigdig |url=https://phys.org/news/2015-01-earth-moon-critical-life.html#:~:text=Lissauer's%20team%20found%20that%20without,day%20angle%20of%2023.5%20degrees. |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030120857/https://phys.org/news/2015-01-earth-moon-critical-life.html#:~:text=Lissauer's%20team%20found%20that%20without,day%20angle%20of%2023.5%20degrees. |archive-date=30 October 2020 |access-date= |work=[[Phys.org]] |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Dadarich |first1=Amy |last2=Mitrovica |first2=Jerry X. |author-link2=Jerry X. Mitrovica |last3=Matsuyama |first3=Isamu |last4=Perron |first4=J. Taylor |last5=Manga |first5=Michael |author-link5=Michael Manga |last6=Richards |first6=Mark A. |date=22 November 2007 |title=Equilibrium rotational stability and figure of Mars |trans-title=Pagkamatatag ng pag-ikot sa ekwilibriyo at anyo ng Marte |url=http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf |journal=Icarus |language=en |volume=194 |issue=2 |pages=463–475 |doi=10.1016/j.icarus.2007.10.017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201094104/http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf |archive-date=1 December 2020 |access-date=}}</ref> Mula sa ibabaw ng Daigdig, halos magkasinglaki ang Buwan at Araw. Nagmumukhang ganito ang kaso dahil sa pagiging 400 na mas malaki ang Araw kesa sa Buwan, at 400 din na mas malayo ito mula sa Daigdig.<ref name="angular" /> Dahil dito, posible ang mga halos perpektong [[laho]] sa kalangitan ng Daigdig.<ref>{{cite web |last1=Sharf |first1=Caleb A. |author1-link=Caleb Scharf |date=18 May 2012 |title=The Solar Eclipse Coincidence |trans-title=Ang Nagkataon Lang na Lahong Solar |url=https://blogs.scientificamerican.com/life-unbounded/the-solar-eclipse-coincidence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201015083529/https://blogs.scientificamerican.com/life-unbounded/the-solar-eclipse-coincidence/ |archive-date=15 October 2020 |access-date= |work=[[Scientific American]] |language=en}}</ref> === Asteroyd at artipisyal na satelayt === {{Main|Bagay malapit sa Daigdig|Palagay na buwan ng Daigdig}} [[Talaksan:The_station_pictured_from_the_SpaceX_Crew_Dragon_1.jpg|thumb|Ang [[Pandaigdigang Estasyong Pangkalawakan]] (ISS) noong 2021.]] May mga [[asteroyd]] na dumadaan [[Bagay na malapit sa Daigdig|malapit o nasa mismong ligiran ng Daigdig]]. Kinabibilangan ito ng mga [[kwasisatelayt]], mga bagay na may [[ligirang hugis sapatos ng kabayo]], at mga [[Troyanong asteroyd|trojan]]. Hindi bababa sa pitong kwasisatelayt, kabilang na ang [[469219 Kamoʻoalewa]], na may sukat mula 10 metro hanggang 5000 metro.<ref name="christou_asher2011" /><ref>{{cite journal |last1=Marcos |first1=C. de la Fuente |last2=Marcos |first2=R. de la Fuente |date=8 August 2016 |title=Asteroid (469219) 2016 HO3, the smallest and closest Earth quasi-satellite |trans-title=Asteroyd (469219) 2016 HO3, ang pinakamaliit at pinakamalapit na kwasisatelayt ng Daigdig |url=https://academic.oup.com/mnras/article/462/4/3441/2589984 |url-status=live |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=462 |issue=4 |pages=3441–3456 |arxiv=1608.01518 |bibcode=2016MNRAS.462.3441D |doi=10.1093/mnras/stw1972 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031044749/https://academic.oup.com/mnras/article/462/4/3441/2589984 |archive-date=31 October 2020 |access-date= |doi-access=free |s2cid=118580771}}</ref> Sumasailalim sa [[librasyon]] ang isang asteroyd na trojan, {{mpl|2010 TK|7}}, sa pangunahing [[puntong Lagrange]] na L4 sa ligiran ng Daigdig.<ref name="Choi" /> Samantala, lumalapit naman ang {{mpl|2006 RH|120}}, isang maliit na asteroyd malapit sa Daigdig, sa sistema ng Daigdig at Buwan kada bandang 20 taon. Paminsan-minsan itong lumilibot sa Daigdig sa loob ng maikling panahon tuwing lumalapit ito sa sistema.<ref>{{cite web |title=2006 RH120 ( = 6R10DB9) (A second moon for the Earth?) |trans-title=2006 RH120 ( = 6R10DB9) (Ikalawang buwan ng Daigdig?) |url=http://www.birtwhistle.org/Gallery6R10DB9.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150206154817/http://www.birtwhistle.org/Gallery6R10DB9.htm |archive-date=6 February 2015 |access-date= |website=Great Shefford Observatory |language=en}}</ref> Tinatayang nasa 4,550 [[artipisyal na satelayt]] ang kasalukuyang gumagana at lumilibot sa Daigdig noong Setyembre 2021,<ref name="ucs" /> kabilang na ang [[Pandaigdigang Estasyong Pangkalawakan]] (ISS), ang pinakamalaking artipisyal na satelayt.<ref>{{Cite book |last1=Welch |first1=Rosanne |url=https://books.google.com/books?id=aWGHDwAAQBAJ&q=largest+artificial+satellite&pg=RA2-PA126 |title=Technical Innovation in American History: An Encyclopedia of Science and Technology |last2=Lamphier |first2=Peg A. |publisher=ABC-CLIO |year=2019 |isbn=978-1-61069-094-2 |page=126 |language=en |trans-title=Teknikal na Inobasyon sa Kasaysayang Amerikano: Ensiklopedya ng Agham at Teknolohiya |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810224725/https://books.google.com/books?id=aWGHDwAAQBAJ&q=largest+artificial+satellite&pg=RA2-PA126 |archive-date=10 August 2023 |url-status=live}}</ref> Bukod sa mga ito, lumilibot din sa Daigdig ang mga hindi na gumaganang artipisyal na satelayt, kabilang na ang pinakamatandang satelayt sa ligiran, [[Vanguard 1]], gayundin sa di bababa sa 18,000 tukoy na debri sa kalawakan.<ref>{{cite journal |date=February 2018 |editor1-last=Anz-Meador |editor1-first=Phillip |editor2-last=Shoots |editor2-first=Debi |title=Satellite Box Score |trans-title=Box Score ng mga Satelayt |url=https://orbitaldebris.jsc.nasa.gov/quarterly-news/pdfs/odqnv22i1.pdf |url-status=live |journal=Orbital Debris Quarterly News |language=en |volume=22 |issue=1 |page=12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402034308/https://orbitaldebris.jsc.nasa.gov/quarterly-news/pdfs/odqnv22i1.pdf |archive-date=2 April 2019 |access-date=}}</ref> == Katubigan == {{Main|Hidrospera}} [[Talaksan:Ocean_world_Earth.jpg|thumb|Nababalot ang malaking bahagi ng Daigdig sa tubig. Makikita rito ang mga kaulapan at mga yelo sa rehiyong polar nito.]] Saklaw sa [[hidrospera]] ng Daigdig ang kabuuan ng mga katubigan nito at ang distribusyon nito sa ibabaw. Karamihan sa mga ito ang nasa mga [[karagatan]]. Kabilang din sa hidrospera ang mga katubigan sa kalupaan at himpapawid ng Daigdig. Tinatayang nasa {{Val|1.35|u=metrikong tonelada|e=18}} ang kabuuang masa ng mga karagatan, at may lawak na aabot nang {{Convert|361.8|e6km2|e6mi2|abbr=unit}} at karaniwang lalim na {{Convert|3,682|m|ft|abbr=on}} upang magkaroon ng tinatayang bolyum na {{Convert|1.332|e9km3|e6mi3|abbr=unit}}.<ref name="ocean23_2_112" /> Nasa 97.5% nito ang [[tubig-alat]], at [[tubig-tabang]] naman ang natitirang 2.5%. Pawang mga nasa [[yelo]] ang tinatayang 68.7% ng lahat ng tubig-tabang sa Daigdig,<ref>{{cite web|last=Perlman|first=Howard|date=17 March 2014|title=The World's Water|url=https://water.usgs.gov/edu/earthwherewater.html|access-date=|work=USGS Water-Science School|archive-date=22 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150422113320/http://water.usgs.gov/edu/earthwherewater.html|url-status=live|language=en|trans-title=Ang Katubigan ng Mundo}}</ref> 30% ang [[Groundwater|nakalagak sa loob ng kalupaan]],<ref name="Lake Scientist 20162">{{cite web |title=Where Are Lakes?|website=Lake Scientist|date=28 February 2016|url=https://www.lakescientist.com/where-are-lakes/|access-date=28 February 2023|archive-date=28 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228013824/https://www.lakescientist.com/where-are-lakes/|url-status=live}}</ref> at 1% ang nasa ibabaw ng Daigdig gayundin sa mga maliliit na bakas nito mula sa biolohikal na nilalang at [[singaw]] sa atmospera.<ref name="School 2019">{{cite web |last=School|first=Water Science|title=How Much Water is There on Earth?|website=United States Geological Survey|date=13 November 2019|url=https://www.usgs.gov/special-topics/water-science-school/science/how-much-water-there-earth#science|access-date=|archive-date=9 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220609050627/https://www.usgs.gov/special-topics/water-science-school/science/how-much-water-there-earth#science|url-status=live|trans-title=Gaano Karaming Tubig ang Meron sa Daigdig?|language=en}}</ref><ref name="Education 20222">{{cite web |title=Freshwater Resources|website=Education|date=18 August 2022|url=https://education.nationalgeographic.org/resource/freshwater-resources/|access-date=|archive-date=26 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220526195118/https://education.nationalgeographic.org/resource/freshwater-resources|url-status=live|trans-title=Mga Mapagkukunan ng Tubig Tabang|language=en}}</ref> Sa mga [[rehiyong polar]] ng Daigdig, nananatili ang [[niyebe]] kahit tag-init at [[Pamumuo ng yelo|nagiging yelo]]. Nakakabuo ito kalaunan ng mga [[glasyar]], akumulasyon ng niyebe na unti-unting natutulak pababa dahil sa [[grabidad]]. Nabubuo ito sa mga kabundukan ([[Alpinong glasyar|alpino]]) at mga malalawak na kapatagan ([[Kontinental na glasyar|kontinental]]). Dahil rin sa proseso nito, nakakagawa ito ng mga anyong-lupa kagaya ng mga [[lambak na hugis U]]. Bukod dito, meron ding mga [[Yelo sa dagat|malalaking tipak ng yelo sa mga karagatan]], na kung ipagsasama ay may kabuuang lawak na kapareho halos ng sa Estados Unidos, bagamat unti-unting lumiliit ito dahil sa [[pagbabago ng klima]].<ref>{{Cite book|last=Hendrix|first=Mark|title=Earth Science: An Introduction|publisher=Cengage|year=2019|isbn=978-0-357-11656-2|location=Boston|page=|language=en|trans-title=Agham Pandaigdig: Panimula}}</ref> Nasa 35 gramo ng [[asin]] kada kilo ng tubig-alat ang karaniwang [[salinidad]] (pagkaalat) ng mga karagatan ng Daigdig.<ref name="kennish2001" /> Nagmumula ang karamihan sa mga ito sa mga pagbuga ng bulkan gayundin mula sa mga [[batong igneo]].<ref name="mullen2002" /> Tinutunaw ng karagatan ang mga gas mula sa himpapawid, na mahalaga para sa buhay sa loob nito.<ref name="natsci_oxy4" /> Malaki ang gampanin rin nito sa pagpapanatili sa init ng Daigdig, Maaaring humantong sa mga matitinding pagbabago sa panahon ang mga kahit maliliit na pagbabago sa init nito, kagaya ng [[El Niño at La Niña]] sa [[Karagatang Pasipiko]].<ref name="sample2005" /> Isa sa mga natatanging katangian ng Daigdig ang pagkakaroon nito ng tubig, partikular na ang likidong tubig. Bagamat may mga planeta sa [[Sistemang Solar]] na may atmosperang may singaw ng tubig, wala sa mga ito ang kayang magpanatili ng likidong tubig sa ibabaw.<ref name="Center 2021">{{cite web |last=|first=|title=Tour of Water in the Solar System|website=United States Geological Survey|date=14 October 2021|url=https://www.usgs.gov/news/tour-water-solar-system|access-date=|archive-date=19 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119211912/https://www.usgs.gov/news/tour-water-solar-system|url-status=live|language=en|trans-title=Paglalakbay sa Katubigan ng Sistemang Solar}}</ref> May mga buwan na nagpapakita ng mga senyales ng pagkakaroon ng likidong tubig na maaaring mas marami pa kesa sa lahat ng tubig sa mga karagatan ng Daigdig. Gayunpaman, ang mga ito ay nakapaloob nang ilang daang kilometro sa ilalim ng mga nagyeyelong ibabaw nito.<ref>{{cite web |title=Are there oceans on other planets?|website=NOAA's National Ocean Service|date=1 June 2013|url=https://oceanservice.noaa.gov/facts/et-oceans.html|access-date=|archive-date=19 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170619132905/http://oceanservice.noaa.gov/facts/et-oceans.html|url-status=live|trans-title=May mga karagatan ba sa ibang mga planeta?|language=en}}</ref> == Himpapawid == {{Main|Atmospera ng Daigdig}} Karaniwang nasa {{Convert|101.325|kPa|psi|abbr=on}} ang [[atmosperikong presyur]] ng himpapawid ng Daigdig sa [[eskalang taas]] na mga {{Convert|8.5|km|mi|abbr=on}}.<ref name="Exline2006">{{cite book|last1=Exline|first1=Joseph D.|url=https://www.nasa.gov/pdf/288978main_Meteorology_Guide.pdf|title=Meteorology|last2=Levine|first2=Arlene S.|last3=Levine|first3=Joel S.|date=2006|publisher=NASA/Langley Research Center|page=6|id=NP-2006-08-97-LaRC|access-date=|archive-date=28 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180528181043/https://www.nasa.gov/pdf/288978main_Meteorology_Guide.pdf|url-status=live|language=en|trans-title=Meteorolohiya}}</ref><ref name="earth_fact_sheet" /> Nagtataglay ang tuyong atmospera ng 78.084% [[nitroheno]], 20.946% [[oksiheno]], 0.934% [[argon]], at mga maliliit na bakas ng [[dioksidong karbon]] at ibang mga [[molekula]].<ref name="Exline2006" /> Nasa 0.01% hanggang 4% ang [[singaw ng tubig]],<ref name="Exline2006" /> pero karaniwang nasa 1% ito.<ref name="earth_fact_sheet" /> Natatakpan ng [[Ulap|kaulapan]] ang 2/3 ng ibabaw ng Daigdig, mas madalas sa mga karagatan kesa sa kalupaan.<ref name="King Platnick Menzel Ackerman 2013 pp. 3826–3852">{{cite journal |last1=King|first1=Michael D.|last2=Platnick|first2=Steven|last3=Menzel|first3=W. Paul|last4=Ackerman|first4=Steven A.|last5=Hubanks|first5=Paul A.|title=Spatial and Temporal Distribution of Clouds Observed by MODIS Onboard the Terra and Aqua Satellites|journal=IEEE Transactions on Geoscience and Remote Sensing|publisher=Institute of Electrical and Electronics Engineers (IEEE)|volume=51|issue=7|year=2013|issn=0196-2892|doi=10.1109/tgrs.2012.2227333|pages=3826–3852|bibcode=2013ITGRS..51.3826K|s2cid=206691291|doi-access=free|hdl=2060/20120010368|hdl-access=free|trans-title=Distribusyon sa Espasyo at Panahon ng Kaulapan na Naobserbahan ng MODIS sakay sa mga satelayt na Terra at Aqua|language=en}}</ref> Nakadepende sa latitud ang taas ng [[tropospera]], mula {{Convert|8|km|mi|abbr=on}} sa mga polo hanggang {{Convert|17|km|mi|abbr=on}} sa ekwador.<ref name="geerts_linacre97" /> Matindi ang ginawang pagbabago ng [[Biyospero|biospera]] sa kasalukuyang atmospera ng Daigdig. Nagsimula ang [[potosintesis]] ng oksiheno noong 2.7 bilyong taon ang nakaraan, na siyang bumuo sa kasalukuyang atmospera na puno ng nitroheno at oksiheno.<ref name="NYT-20131003" /> Dahil dito, lumitaw ang mga [[organismong aerobiko]] at nagresulta kalaunan sa pagbuo sa [[Osonang patong|osonong patong]] dahil sa [[Siklong osono-oksiheno|paglipat]] ng {{Chem2|O2}} upang maging {{Chem2|O3}}. Hinaharang nito ang [[Ultrabiyoleta|radyasyong UV]] mula sa Araw, na nagpahintulot sa pagkakaroon ng buhay sa lupa.<ref name="Harrison 2002" /> Bukod dito, ilan sa mga responsibilidad ng himpapawid na mahalaga sa buhay ang paglilipat sa singaw ng tubig, pagbibigay sa mga mahahalagang gas, pagsunog sa mga maliliit na [[bulalakaw]] bago ito tumama sa lupa, at pagpapanatili sa temperatura sa prosesong tinatawag na [[epektong greenhouse]].<ref name="Narottam2008" /> Karaniwang hinahati ang ibabaw na bahagi ng atmospera, ang bahagi sa taas ng tropospera, sa tatlo: [[estratospera]], [[mesospera]], at [[termospera]].<ref name="atmosphere" /> [[Eksospera]] ang hangganan ng atmospera patungo sa [[magnetospera]] ng Daigdig.<ref name="sciweek2004" /> Sa loob ng estratospera makikita ang [[Osonang patong|osonong patong]], na mahalaga sa buhay dahil sa pagharang nito sa mga radyasyong UV. Tinatawag na [[linyang Karman]] ang napagkasunduang hangganan ng atmospera ng Daigdig at kalawakan, na makikita sa taas na 100 km (62 mi).<ref name="cordoba2004" /> === Panahon at klima === {{Main|Panahon|Klima}} Walang tiyak na hangganan ang atmospera ng Daigdig; unti-unti lamang ito numinipis hanggang sa mawala ito sa kalawakan.<ref>{{cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/science/article/where-is-the-edge-of-space-and-what-is-the-karman-line|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304132146/https://www.nationalgeographic.com/science/article/where-is-the-edge-of-space-and-what-is-the-karman-line|archive-date=4 March 2021|title=Where, exactly, is the edge of space? It depends on who you ask|website=[[National Geographic]]|last1=Drake|first1=Nadia|author-link1=Nadia Drake|date=20 December 2018|access-date=|language=en|trans-title=Saan ba talaga ang hangganan ng kalawakan? Depende kung sino ang tinanungan mo}}</ref> Nasa unang 11 km (6.8 mi) mula sa ibabaw ang malaking bahagdan ng kabuuang masa nito; tinatawag itong [[tropospera]].<ref>{{cite web|url=https://spaceplace.nasa.gov/troposphere/en/|title=Troposphere|website=SpacePlace|publisher=[[NASA]]|last1=Erickson|first1=Kristen|last2=Doyle|first2=Heather|date=28 June 2019|access-date=|archive-date=4 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211204093554/https://spaceplace.nasa.gov/troposphere/en/|url-status=live|trans-title=Tropospera|language=en}}</ref> Pinapainitan ito at pati ang ibabaw ng enerhiya mula sa Araw, na siyang nagpapalawak sa ere. Umaangat ang ere na ito na may mababang densidad pataas at pinapalitan ng mas malamig at mas matinding densidad na ere. Nagreresulta ito sa [[sirkulasyon ng hangin]] na siyang nagmamando naman sa [[panahon]] at [[klima]] sa pamamagitan ng pamamahagi ng [[enerhiyang termal]].<ref name="moran2005" /> May dalawang pangunahing hangin sa sirkulasyong ito: ang [[hanging silangan]] ({{Lang|en|easterlies}}) na nasa rehiyong nasa 30° latitud sa ibaba ng ekwador at [[hanging kanluran]] ({{Lang|en|westerlies}}) na nasa mga gitnang latitud sa pagitan ng 30° hanggang 60°.<ref name="berger2002" /> Mahalaga rin sa klima ang [[nilalamang init ng karagatan]] at [[Daloy ng dagat|daloy ng tubig]], lalo na ang [[sirkulasyong termohalina]] na siyang nagdidirekta naman ng init mula sa ekwador patungo sa mga rehiyong polar.<ref name="rahmstorf2003" /> Nakakatanggap ang Daigdig ng {{Val|1361|u=W/m2}} na [[radyasyong solar]],<ref>{{cite journal |first1=Odele|last1=Coddington|first2=Judith L.|last2=Lean|author2-link=Judith Lean|first3=Peter|last3=Pilewskie|first4=Martin|last4=Snow|first5=Doug|last5=Lindholm|date=2016|title=A Solar Irradiance Climate Data Record|journal=Bulletin of the American Meteorological Society|volume=97|issue=7|pages=1265–1282|bibcode=2016BAMS...97.1265C|doi=10.1175/bams-d-14-00265.1|doi-access=free|trans-title=Tala ng Datos ng Klima sa Radyasyong Solar|language=en}}</ref><ref name="earth_fact_sheet" /> na kumokonti habang pataas ng latitud. Bumababa nang {{Convert|0.4|C-change|F-change|abbr=on}} kada digri ng latitud mula sa ekwador ang karaniwang temperatura ng hangin sa lebel ng dagat.<ref name="sadava_heller2006" /> Maaaring hatiin ang Daigdig sa mga rehiyon base sa latitud: [[Tropiko|tropikal]], [[Subtropiko|subtropikal]], [[templado]], at [[Rehiyong polar|polar]].<ref name="climate_zones" /> Sumisingaw ang kalupaan sa proseso ng [[ebaporasyon]] na dinadala ng sirkulasyon ng hangin sa himpapawid. Depende sa kondisyon ng panahon sa lugar, umaangat ang mainit na hangin na siyang [[Kondensasyon|magkokondensa]] at bubuo sa mga ulap at kalauna'y babalik sa ibabaw sa pamamagitan ng [[presipitasyon]] tulad ng [[ulan]] o [[niyebe]].<ref name="moran2005" /> Pagkabagsak sa ibabaw, dadaloy ang tubig patungo sa mga mabababang lugar sa pamamagitan ng mgadaluyan tulad ng [[ilog]] na tipikal na hahantong kalaunan sa mga [[karagatan]] o [[lawa]]. Tinatawag ang prosesong ito bilang ang [[siklo ng tubig]], na isang napakahalagang proseso mapanatili ang buhay sa kalupaan at [[erosyon]] sa paglipas ng heolohikong panahon. Nakadepende sa samu't saring salik kagaya ng topograpiya at temperatura ang dami ng babagsak na ulan o niyebe sa isang lugar.<ref name="hydrologic_cycle" /> == Buhay == {{Main|Biyospero|Kasaysayan ng buhay}} Sa kasalukuyan, Daigdig lamang ang tanging lugar sa buong [[sansinukob]] na may [[buhay]]. Unang umusbong ito sa mga pinakaunang [[Anyong tubig|anyong-tubig]] sa planeta ilang daang milyong taon matapos ito mabuo apat na bilyong taon ang nakaraan. May likidong tubig ang Daigdig, na isang mahalagang sangkap upang mabuo ang mga mas komplikadong [[Kompuwestong organiko|molekulang organiko]] at makapagbigay ng sapat na enerhiya para makapagsimula ng [[metabolismo]]. Kumukuha ng mga [[Sustansiya (nutrisyon)|sustansiya]] mula sa tubig, lupa, at himpapawid ang mga halaman at iba pang mga organismo.<ref name="ab2003" /> Tuloy-tuloy na nareresiklo ng mga espesye ang mga sustansiyang ito.<ref>{{Cite book |last1=Singh |first1=J. S. |author-link1=Jamuna Sharan Singh |title=Ecology environmental science and conservation |last2=Singh |first2=S. P. |author-link2=S. P. Singh (biochemist) |last3=Gupta |first3=S.R. |publisher=S. Chand & Company |year=2013 |isbn=978-93-83746-00-2 |edition=1 |location=New Delhi |language=en |trans-title=Ekolohiya agham pangkalikasan at konserbasyon |oclc=896866658}}</ref> == Mga tao == {{Main|Tao|Mundo}} [[Talaksan:BlackMarble20161km.jpg|thumb|Pinagtagpi-tagping larawan na nagpapakita sa mga liwanag na nagmumula sa mga [[Polusyon sa liwanag|artipisyal na ilaw]] mula sa mga [[lungsod]] tuwing gabi.]] Unang umusbong ang mga tao mula sa mga unang [[Primata|primado]] sa Aprika 300,000 taon ang nakaraan at [[Paglabas sa Aprika|kumalat]] sa Daigdig simula noon. Simula noong umusbong ang [[agrikultura]] tinatayang 12,000 taon ang nakaraan, nanatili sila sa iisang lugar at nakapagtayo ng mga [[lipunan]].<ref>{{Cite web |date=11 July 2022 |title=Introduction to Human Evolution |trans-title=Panimula sa Ebolusyon ng Tao |url=http://humanorigins.si.edu/education/introduction-human-evolution |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108211808/https://humanorigins.si.edu/education/introduction-human-evolution |archive-date=8 November 2023 |access-date= |website=humanorigins.si.edu |language=en}}</ref> Nagawa nilang marating ang [[Antartika]], ang pinakahuling kontinente na walang tao, noon lamang ika-20 siglo, bagamat nananatili pa rin itong limitado. Simula noong ika-19 na siglo, mabilis na dumami ang mga tao, na umabot sa walong bilyon noong dekada 2020s at inaasahang dadami pa hanggang sampung bilyon pagsapit ng ikalawang bahagi ng ika-21 siglo.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2025-11-15 |title=Day of 8 Billion |trans-title=Araw ng Walong Bilyon |url=https://www.un.org/en/dayof8billion |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250523051432/https://www.un.org/en/dayof8billion/ |archive-date=2025-05-23 |access-date= |website=United Nations |language=en}}</ref><ref name="Harvey-2020">{{Cite news |last=Harvey |first=Fiona |author-link=Fiona Harvey |date=15 July 2020 |title=World population in 2100 could be 2 billion below UN forecasts, study suggests |language=en-GB |trans-title=Maaaring 2 bilyon na mas mababa kesa sa pagtataya ng UN ang populasyon ng mundo pagsapit ng 2100, ayon sa pag-aaral |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2020/jul/15/world-population-in-2100-could-be-2-billion-below-un-forecasts-study-suggests |url-status=live |url-access=registration |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20200904212947/https://www.theguardian.com/world/2020/jul/15/world-population-in-2100-could-be-2-billion-below-un-forecasts-study-suggests |archive-date=4 September 2020 |issn=0261-3077}}</ref> Marami sa kanila ang nakatira sa [[Timog Asya|katimugan]] at [[Silangang Asya|silangang bahagi]] ng [[Asya]] at nasa 90% sa kanila ang nakatira sa [[Hilagang Hating-globo|Hilagang Hemispero]] dahil 68% ng kabuuang kalupaan ng Daigdig ay nasa naturang hemispero.<ref>{{Cite web |last1=Lutz |first1=Ashley |date=4 May 2012 |title=MAP OF THE DAY: Pretty Much Everyone Lives In The Northern Hemisphere |trans-title=MAPA NGAYONG ARAW: Halos Lahat ay Nakatira sa Hilagang Hemispero |url=https://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180119181108/http://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5 |archive-date=19 January 2018 |access-date= |work=Business Insider |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Méndez |first1=Abel |author-link1=Abel Méndez |date=6 July 2011 |title=Distribution of landmasses of the Paleo-Earth |trans-title=Distribusyon ng kalupaan sa sinaunang Daigdig |url=http://phl.upr.edu/library/notes/distributionoflandmassesofthepaleo-earth |archive-url=https://web.archive.org/web/20190106010959/http://phl.upr.edu/library/notes/distributionoflandmassesofthepaleo-earth |archive-date=6 January 2019 |access-date= |publisher=University of Puerto Rico at Arecibo |language=en}}</ref> Bukod sa ibabaw ng Daigdig, nagawang manirahan at manatili din ng mga tao sa kailaliman ng parehong dagat at lupa, gayundin sa kalawakan sa pamamagitan ng mga nakadisenyong tirahan tulad ng mga [[estasyong pangkalawakan]], [[Pagmimina|minahan]], at [[submarino]]. Gayunpaman, nananatili pa ring nakatira ang napakalaking bahagdan ng populasyon nila ang ibabaw ng Daigdig, at simula noong ika-20 siglo, may iilang tao na nagawang manirahan nang pansamantala sa mga estasyong pangkalawakan na lumilibot sa Daigdig, at sa mga ito, tanging bilang lamang ang mga tao na nakapaglakbay at nakatapak sa Buwan.<ref name="shayler_vis2005" /><ref>{{Cite news |last=Holmes |first=Oliver |date=19 November 2018 |title=Space: how far have we gone – and where are we going? |language=en-GB |trans-title=Kalawakan: gaano kalayo na ang narating natin – at saan tayo patungo? |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/science/2018/nov/19/space-how-far-have-we-gone-and-where-are-we-going |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20201006041822/https://www.theguardian.com/science/2018/nov/19/space-how-far-have-we-gone-and-where-are-we-going |archive-date=6 October 2020 |issn=0261-3077}}</ref> === Epekto sa kalikasan === {{Main|Pagbabago ng klima|Epekto ng mga tao sa kalikasan}} [[Talaksan:Global_Temperature_And_Forces_With_Fahrenheit.svg|alt=|thumb|Pagbabago sa karaniwang temperatura ng hangin sa ibabaw at mga salik sa pagbabagong ito. Mga tao ang may pakana sa pagtaas sa temperatura, na dumagdag sa mga likas na salik.<ref name=":0">{{Cite book |author=IPCC |author-link=IPCC |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_Full_Report.pdf |title=Climate Change 2021: The Physical Science Basis |publisher=Cambridge University Press (In Press) |year=2021 |editor1-last=Masson-Delmotte |editor1-first=V. |series=Contribution of Working Group I to the [[IPCC Sixth Assessment Report|Sixth Assessment Report]] of the Intergovernmental Panel on Climate Change |place=Cambridge, United Kingdom and New York, NY, US |at=SPM-7 |language=en |trans-title=Climate Change 2021: Piskal na Agham na Basehan |access-date=2 June 2022 |editor2-last=Zhai |editor2-first=P. |editor3-last=Pirani |editor3-first=A. |editor4-last=Connors |editor4-first=S. L. |editor5-last=Péan |editor5-first=C. |editor6-last=Berger |editor6-first=S. |editor7-last=Cau |editor7-first=N. |editor8-last=Chen |editor8-first=Y. |editor9-last=Goldfarb |editor9-first=L. |display-editors=4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813201719/https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_Full_Report.pdf |archive-date=13 August 2021 |url-status=live |editor10-first=M. I. |editor10-last=Gomis}}</ref>]] Malaki ang epekto ng mga gawain ng tao sa kalikasan. Pinapataas ng mga gawain ng tao ang mga [[gas na greenhouse]] sa himpapawid, na [[Pagbabago ng klima|nagpapabago sa klima]].<ref name="ConsensusOnConsensus" /><ref>{{Cite web |last1=Lindsey |first1=Rebecca |date=14 January 2009 |title=Climate and Earth's Energy Budget |trans-title=Klima at Badyet sa Enerhiya ng Daigdig |url=https://earthobservatory.nasa.gov/features/EnergyBalance |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002090444/https://earthobservatory.nasa.gov/features/EnergyBalance |archive-date=2 October 2019 |access-date= |website=Earth Observatory |publisher=[[NASA]] |language=en}}</ref> Tinatayang nasa {{Convert|1.2|C-change|F-change|abbr=on}} na mas mainit kesa bago ang [[Rebolusyong Industriyal]] ang pandaigdigang temperatura noong 2020.<ref name=":0" /> Lima sa siyam na natukoy na [[hangganan ng planeta]] ang lumagpas na sa ligtas na lebel. Noong 2018, wala pa sa mga bansa ang kayang maserbisyuhan ang populasyon nito nang hindi lumalagpas sa mga hangganang ito.<ref name="Boundaries">{{cite web |last1=DiGirolamo |first1=Mike |date=8 September 2021 |title=We've crossed four of nine planetary boundaries. What does this mean? |trans-title=Natawid na natin ang apat sa siyam na hangganan ng planeta. Ano'ng ibig sabihin nito? |url=https://news.mongabay.com/2021/09/weve-crossed-four-of-nine-planetary-boundaries-what-does-this-mean/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127200649/https://news.mongabay.com/2021/09/weve-crossed-four-of-nine-planetary-boundaries-what-does-this-mean/ |archive-date=27 January 2022 |access-date= |website=[[Mongabay]] |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Carrington |first1=Damien |date=18 January 2022 |title=Chemical pollution has passed safe limit for humanity, say scientists |language=en |trans-title=Lumagpas na sa ligtas na hangganan ang polusyong kemikal, sabi ng mga siyentipiko |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/environment/2022/jan/18/chemical-pollution-has-passed-safe-limit-for-humanity-say-scientists |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20220412082940/https://www.theguardian.com/environment/2022/jan/18/chemical-pollution-has-passed-safe-limit-for-humanity-say-scientists |archive-date=12 April 2022}}</ref> Ipinagpapalagay na posible ang [[Sustenibilidad|nasusustentong]] paggamit sa mga likas na yaman habang napupunan pa rin ang mga pangangailangan ng bawat tao sa mundo.<ref>{{Cite journal |last1=O'Neill |first1=Daniel W. |last2=Fanning |first2=Andrew L. |last3=Lamb |first3=William F. |last4=Steinberger |first4=Julia K. |author4-link=Julia Steinberger |date=2018 |title=A good life for all within planetary boundaries |trans-title=Isang maayos na buhay para sa lahat sa loob ng mga hangganan ng planeta |url=https://www.nature.com/articles/s41893-018-0021-4 |url-status=live |journal=Nature Sustainability |language=en |volume=1 |issue=2 |pages=88–95 |bibcode=2018NatSu...1...88O |doi=10.1038/s41893-018-0021-4 |issn=2398-9629 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220201214934/https://www.nature.com/articles/s41893-018-0021-4/ |archive-date=1 February 2022 |access-date= |s2cid=169679920}}</ref> == Tingnan din == * [[Mundo]] * [[Marte]] * [[Buwan (astronomiya)|Buwan]] * [[Benus (planeta)|Benus]] * [[Sistemang Solar]] ==Talababa== <!-- List alphabetized. Please keep it that way, thank you! --> {{reflist |30em |group="n" |refs= <!--<ref name="Aoki">The ultimate source of these figures, uses the term "seconds of UT1" instead of "seconds of mean solar time".—{{cite journal |last1=Aoki |first1=S. |title=The new definition of universal time |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1982-01_105_2/page/358 |journal=Astronomy and Astrophysics |year=1982 |volume=105 |issue=2 |pages=359–361 |bibcode=1982A&A...105..359A |last2=Kinoshita |first2=H. |last3=Guinot |first3=B. |last4=Kaplan |first4=G. H. |last5=McCarthy |first5=D. D. |last6=Seidelmann |first6=P. K.}}</ref>--> <ref name="apsis">{{cite book|page=[https://archive.org/details/probingnewsolars0000wilk/page/144 144]|title=Probing the New Solar System|url=https://archive.org/details/probingnewsolars0000wilk|trans-title=Paglalakbay sa Sistemang Solar|lang=en|last1=Wilkinson|first1=John|year= 2009|publisher=CSIRO Publishing|isbn=978-0-643-09949-4}} aphelion = ''a'' × (1 + ''e''); perihelion = ''a'' × (1&nbsp;– ''e''), kung saan ''a'' ang semimayor na aksis at ''e'' ang tindi ng layo ({{lang|en|eccentricity}}). Ang pagkakaiba ng perihelion at aphelion ng Daigdig ay nasa 5 milyong kilometro.</ref> <ref name="epoch">Paiba-iba ang lahat ng mga astronomikong kantidad, parehong [[Penomenang sekular|sekular]] at [[dalasan|periodiko]]. Mga halaga sa agarang [[J2000.0]] na baryasyong sekular ang lahat ng mga kantidad na binigay rito, at binabalewala ang mga periodikong baryasyon.</ref> <!--<ref name="hill_radius">For Earth, the [[Hill radius]] is <math>R_H = a\left ( \frac{m}{3M} \right )^{\frac{1}{3}}</math>, where ''m'' is the mass of Earth, ''a'' is an astronomical unit, and ''M'' is the mass of the Sun. So the radius in AU is about <math>\left ( \frac{1}{3 \cdot 332,946} \right )^{\frac{1}{3}} = 0.01</math>.</ref>--> <!--<ref name="jaes41_3_379">Including the [[Somali Plate]], which is being formed out of the African Plate. See: {{cite journal |first=Jean |last=Chorowicz |date=October 2005 |title=The East African rift system |journal=[[Journal of African Earth Sciences]] |volume=43 |issue=1–3 |pages=379–410 |doi=10.1016/j.jafrearsci.2005.07.019 |bibcode=2005JAfES..43..379C}}</ref>--> <!--<ref name="solar_energy">Aphelion is 103.4% of the distance to perihelion. Due to the inverse square law, the radiation at perihelion is about 106.9% of the energy at aphelion.</ref>--> <ref name="surfacecover">{{cite web|title=Global Landcover|trans-title=Pandaigdigang Sakop ng Kalupaan|url=http://www.landcover.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20150326085837/http://www.landcover.org/|archive-date=26 Marso 2015|lang=en}} Dahil sa mga likas na pagbabago, kalabuan pagdating sa mga [[Ice shelf|yelo]], at kumbensiyon sa pagmamapa para sa mga [[nakapatayong datos]], walang katuturan ang pagbibigay sa mga eksaktong halaga ng sakop ng karagatan at kalupaan. Batay sa datos mula sa mga dataset nasa 0.6% hanggang 1.0% ng kabuuang ibabaw ng Daigdig ang maidadagdag sa sakop ng katubigan kung isasama ang mga lawa at bukal. Itinuturing bilang bahagi ng kalupaan ang mga yelo sa [[Antartika]] at [[Greenland]], kahit na marami sa mga batong sumusuporta sa mga ito ay nasa ilalim ng dagat.</ref> <!--<ref name="space_debris">As of 4 January 2018, the United States Strategic Command tracked a total of 18,835 artificial objects, mostly debris. See: {{cite journal |url=https://orbitaldebris.jsc.nasa.gov/quarterly-news/pdfs/odqnv22i1.pdf |title=Satellite Box Score |journal=Orbital Debris Quarterly News |editor1-first=Phillip |editor1-last=Anz-Meador |editor2-first=Debi |editor2-last=Shoots |volume=22 |issue=1 |page=12 |date=February 2018 |access-date=18 April 2018 |archive-date=2 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402034308/https://orbitaldebris.jsc.nasa.gov/quarterly-news/pdfs/odqnv22i1.pdf |url-status=live }}</ref>--> }} ==Sanggunian== {{reflist|refs= <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |trans-title=Mga numerikong ekspresyon para sa pormula ng presesyon at mga elemento ng mean ng Buwan at mga planeta|lang=en|journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663–683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |display-authors=et al|bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name=IERS>{{cite web |author=Staff |date=13 March 2021 |url=http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/models/constants.html |title=Useful Constants |trans-title=Mga Magagamit na Konstante|lang=en|publisher=[[International Earth Rotation and Reference Systems Service]] |archive-date=29 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029154942/http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/models/constants.html |url-status=live }}</ref> <ref name="earth_fact_sheet">{{cite web |url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html |title=Earth Fact Sheet|trans-title=Fact Sheet sa Daigdig |lang=en|work=[[NSSDCA]] |publisher=[[NASA Goddard Space Flight Center]] |first=David R. |last=Williams |date=15 November 2024 |archive-date=8 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130508021904/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html |url-status=live }}</ref> <ref name="Allen294">{{cite book |title=Allen's Astrophysical Quantities|lang=en|trans-title=Mga Astropisikong Kantidad ni Allen |last1=Allen |first1=Clabon Walter |author-link1=Clabon Allen |last2=Cox |first2=Arthur N. |editor=Arthur N. Cox |publisher=Springer |date=2000 |isbn=978-0-387-98746-0 |url=https://books.google.com/books?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA294 |page=294 |archive-date=21 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221195157/https://books.google.com/books?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA294 |url-status=live }}</ref> <ref name="hbcp2000">{{cite book |editor=David R. Lide |date=2000 |title=Handbook of Chemistry and Physics|lang=en|trans-title=Handbook ng Kimika at Pisika |edition=81 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-8493-0481-1 |url=https://archive.org/details/crchandbookofche81lide}}</ref> <ref name=usno>{{cite web |title=Selected Astronomical Constants, 2011|trans-title=Mga Piling Astronomikong Konstante, 2011|lang=en |work=The Astronomical Almanac |url=http://asa.usno.navy.mil/SecK/2011/Astronomical_Constants_2011.txt |archive-url=https://web.archive.org/web/20130826043456/http://asa.usno.navy.mil/SecK/2011/Astronomical_Constants_2011.txt |archive-date=26 August 2013}}</ref> <<ref name="WGS-84-2">{{cite web |first1=Sigurd |last1=Humerfelt |date=26 October 2010 |title=How WGS 84 defines Earth|trans-title=Paano dinedepina ng WGS 84 ang Daigdig|lang=en |url=http://home.online.no/~sigurdhu/WGS84_Eng.html |website=Home Online |archive-url=https://web.archive.org/web/20110424104419/http://home.online.no/~sigurdhu/WGS84_Eng.html |archive-date=24 April 2011}}</ref> <ref name=cazenave_ahrens1995>{{cite book |first1=Anny |last1=Cazenave |author-link=Anny Cazenave |editor=Ahrens, Thomas J |date=1995 |title=Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants|lang=en| trans-title=Pandaigdigang Pisika ng Daigdig: Handbook ng mga Pisikal na Konstante|issue=1 |publisher=American Geophysical Union |location=Washington, DC, Ameriks |isbn=978-0-87590-851-9 |chapter-url=http://www.agu.org/reference/gephys/5_cazenave.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20061016024803/http://www.agu.org/reference/gephys/5_cazenave.pdf |archive-date=16 October 2006|chapter=Geoid, Topography and Distribution of Landforms |series=AGU Reference Shelf|trans-chapter=Geoid, Topograpiya, at Distribusyon ng mga Anyong-lupa |volume=1 |doi=10.1029/RF001 |bibcode=1995geph.conf.....A}}</ref> <ref name="IERS2004">{{cite book |author=International Earth Rotation and Reference Systems Service (IERS) Working Group |chapter=General Definitions and Numerical Standards|trans-chapter=Pangkalahatang Kahulugan at Numerikong Pamantayan |chapter-url=http://www.iers.org/SharedDocs/Publikationen/EN/IERS/Publications/tn/TechnNote32/tn32_009.pdf?__blob=publicationFile&v=1 |editor-first=Dennis D. |editor-last=McCarthy |editor-link=Dennis McCarthy (scientist) |editor2-first=Gérard |editor2-last=Petit |url=http://www.iers.org/SharedDocs/Publikationen/EN/IERS/Publications/tn/TechnNote32/tn32.pdf?__blob=publicationFile&v=1 |title=IERS Conventions (2003)| lang=en|trans-title=Pagpupulong ng IERS (2003)|publisher=Verlag des Bundesamts für Kartographie und Geodäsie |year=2004 |format=PDF |location=Frankfurt am Main |page=12 |isbn=978-3-89888-884-4 |archive-date=12 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812171821/https://www.iers.org/SharedDocs/Publikationen/EN/IERS/Publications/tn/TechnNote32/tn32.pdf?__blob=publicationFile&v=1 |url-status=live }}</ref> <ref name="Pidwirny 2006_8">{{cite book |last=Pidwirny |first=Michael |date=2 February 2006 |chapter=Introduction to the Oceans|trans-chapter=Panimula sa mga Karagatan |title=Fundamentals of Physical Geography|trans-title=Mga Pundamental sa Pisikal na Heograpiya|edition=2|lang=en |publisher=[[University of British Columbia, Okanagan]] |chapter-url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html|archive-date=9 December 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061209125035/http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html |url-status=live}}</ref> <ref name=earthmass>{{cite web |url=https://ssd.jpl.nasa.gov/planets/phys_par.html |title=Planetary Physical Parameters|lang=en|trans-title=Pisikal na Parametro ng Planeta |publisher=[[Jet Propulsion Laboratory]] |date=2008}}</ref> <ref name="NIST2008">{{Cite book |url=http://physics.nist.gov/Pubs/SP330/sp330.pdf |title=The international system of units (SI) |lang=en|trans-title=Ang pandaigdigang sistema ng mga yunit (SI)|publisher=[[United States Department of Commerce]], [[National Institute of Standards and Technology|NIST]] Special Publication 330 |page=52 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090205071943/https://physics.nist.gov/Pubs/SP330/sp330.pdf |archive-date=5 February 2009}}</ref> <ref name="Williams1994">{{cite journal |last1=Williams |first1=James G. |title=Contributions to the Earth's obliquity rate, precession, and nutation|trans-title=Mga Ambag sa tindi ng pagkatagilid, presesyon, at nutasyon ng Daigdig|lang=en|journal=The Astronomical Journal |volume=108 |year=1994 |page=711 |issn=0004-6256 |doi=10.1086/117108 |bibcode=1994AJ....108..711W|s2cid=122370108 |doi-access=free }}</ref> <ref name="Allen296">{{cite book |title=Allen's Astrophysical Quantities|trans-title=Mga Astropisikong Kantidad ni Allen |lang=en|last1=Allen |first1=Clabon Walter |author-link1=Clabon Allen |last2=Cox |first2=Arthur N. |editor=Arthur N. Cox |publisher=Springer |date=2000 |isbn=978-0-387-98746-0 |url=https://books.google.com/books?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA296 |page=296 |archive-date=21 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221195213/https://books.google.com/books?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA296 |url-status=live }}</ref> <ref name="Cox2000">{{cite book |last1=Allen |first1=Clabon Walter |author-link1=Clabon Allen |last2=Cox |first2=Arthur N. |editor=Arthur N. Cox |title=Allen's Astrophysical Quantities|trans-title=Mga Astropisikong Kantidad ni Allen|lang=en |url=https://books.google.com/books?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA244 |edition=4th |date=2000 |publisher=AIP Press |location=New York |isbn=978-0-387-98746-0 |page=244 |archive-date=21 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221195217/https://books.google.com/books?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA244 |url-status=live }}</ref> <ref name="asu_highest_temp">{{cite web |url=https://wmo.asu.edu/content/world-highest-temperature |title=World: Highest Temperature|lang=en|trans-title=Mundo: Pinakamataas na Temperatura |work=[[WMO]] Weather and Climate Extremes Archive |publisher=[[Arizona State University]]|archive-date=1 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180501140030/https://wmo.asu.edu/content/world-highest-temperature |url-status=live }}</ref> <ref name="asu_lowest_temp">{{cite web |url=https://wmo.asu.edu/content/world-lowest-temperature |title=World: Lowest Temperature |lang=en|trans-title=Mundo: Pinakamababang Temperatura|work=[[WMO]] Weather and Climate Extremes Archive |publisher=[[Arizona State University]] |archive-date=23 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323204244/https://wmo.asu.edu/content/world-lowest-temperature |url-status=live }}</ref> <ref name="bouvier_wadhwa2010">{{cite journal |last1=Bouvier |first1=Audrey |last2=Wadhwa |first2=Meenakshi |author-link2=Meenakshi Wadhwa|title=The age of the Solar System redefined by the oldest Pb–Pb age of a meteoritic inclusion|trans-title=Binago ang edad ng Sistemang Solar ng pinakamatandang Pb-Pb na edad ng isang inklusyon sa bulalakaw|lang=en|journal=Nature Geoscience |date=September 2010 |volume=3 |issue=9 |pages=637–641 |doi=10.1038/ngeo941 |bibcode=2010NatGe...3..637B }}</ref> <ref name="age_earth1">{{multiref| {{cite book |first1=G. Brent |last1=Dalrymple |author-link1=Brent Dalrymple|date=1991 |title=The Age of the Earth |publisher=Stanford University Press|lang=en|trans-title=Ang Edad ng Daigdig |location=California |isbn=978-0-8047-1569-0}} | {{cite web |last=Newman |first=William L. |date=9 July 2007 |url=http://pubs.usgs.gov/gip/geotime/age.html |title=Age of the Earth |lang=en|trans-title=Ang Edad ng Daigdig |publisher=Publications Services, USGS |archive-date=23 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051223072700/http://pubs.usgs.gov/gip/geotime/age.html |url-status=live }} | {{cite journal |last1=Dalrymple |first1=G. Brent |author-link1=Brent Dalrymple |title=The age of the Earth in the twentieth century: a problem (mostly) solved |lang=en|trans-title=Ang edad ng Daigdig sa ikadalawampung siglo: isang problemang (halos) nalutas na |journal=Geological Society, London, Special Publications |year=2001 |volume=190 |issue=1 |pages=205–221 |url=http://sp.lyellcollection.org/cgi/content/abstract/190/1/205|doi=10.1144/GSL.SP.2001.190.01.14 |bibcode=2001GSLSP.190..205D |s2cid=130092094 |archive-date=11 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071111141237/http://sp.lyellcollection.org/cgi/content/abstract/190/1/205 |url-status=live |url-access=subscription }} }}</ref> <ref name=reilly20091022>{{cite news |first1=Michael |last1=Reilly |date=22 October 2009 |title=Controversial Moon Origin Theory Rewrites History|lang=en|trans-title=Binago ang Kasaysayan ng Kontrobersiyal na Teorya ng Pinagmulan ng Buwan |url=http://news.discovery.com/space/moon-earth-formation.html |website=Discovery News |archive-url=https://web.archive.org/web/20100109042800/http://news.discovery.com/space/moon-earth-formation.html |archive-date=9 January 2010}}</ref> <ref name="watersource">{{cite journal |display-authors=1 |last1=Morbidelli |first1=A. |author-link1=Alessandro Morbidelli (astronomer)|last2=Chambers |first2=J. |last3=Lunine |first3=J. I. |last4=Petit |first4=J. M. |last5=Robert |first5=F. |last6=Valsecchi |first6=G. B. |last7=Cyr |first7=K. E. |title=Source regions and time scales for the delivery of water to Earth |trans-title=Mga pinagmulang rehiyon at eskala ng panahon para sa pagkakaroon ng tubig sa Daigdig|lang=en|journal=Meteoritics & Planetary Science |year=2000 |volume=35 |issue=6 |pages=1309–1320 |bibcode=2000M&PS...35.1309M |doi=10.1111/j.1945-5100.2000.tb01518.x |doi-access=free}}</ref> <ref name="asp2002">{{cite conference |last1=Guinan |first1=E. F. |last2=Ribas |first2=I. |editor=Benjamin Montesinos, Alvaro Gimenez and Edward F. Guinan |title=Our Changing Sun: The Role of Solar Nuclear Evolution and Magnetic Activity on Earth's Atmosphere and Climate|trans-title=Ang Ating Nagbabagong Araw: Ang Gampanin ng Nukleyar na Ebolusyon at Magnetikong Gawain ng Araw sa Atmospera at Klima ng Daigdig|lang=en|work=ASP Conference Proceedings: The Evolving Sun and its Influence on Planetary Environments |year=2002 |location=San Francisco, Amerika |isbn=978-1-58381-109-2 |publisher=Astronomical Society of the Pacific |bibcode=2002ASPC..269...85G}}</ref> <ref name=physorg20100304>{{cite news |author=Staff |title=Oldest measurement of Earth's magnetic field reveals battle between Sun and Earth for our atmosphere |trans-title=Ibinunyag ng pinakamatandang pagsukat sa magnetikong sakop ng Daigdig ang labanan sa pagitan ng Araw at Daigdig para sa ating atmospera|lang=en|date=4 March 2010 |work=[[Phys.org]] |url=http://www.physorg.com/news186922627.html |archive-date=27 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110427064855/http://www.physorg.com/news186922627.html |url-status=live }}</ref> <ref name=science310_5756_1947>{{cite journal |doi=10.1126/science.1117926 |date=December 2005 |last1=Harrison |first1=T. M.|author-link=T. Mark Harrison |last2=Blichert-Toft |first2=J. |author2-link=Janne Blichert-Toft |last3=Müller |first3=W. |last4=Albarede |first4=F. |author4-link=Francis Albarède |last5=Holden |first5=P. |last6=Mojzsis |first6=S. |s2cid=11208727 |title=Heterogeneous Hadean hafnium: evidence of continental crust at 4.4 to 4.5 ga |trans-title=Heteroheneong Hadikong hapniyo: patunay ng kontinental na ibabaw noong 4.4 hanggang 4.5 Ga|lang=en|volume=310 |issue=5756 |pages=1947–1950 |pmid=16293721 |journal=Science |bibcode=2005Sci...310.1947H|doi-access=free }}</ref> <ref name=williams_santosh2004>{{cite book |first1=John James William |last1=Rogers |last2=Santosh |first2=M. |date=2004 |title=Continents and Supercontinents|trans-title=Mga Kontinente at Superkontinente|lang=en|page=48 |publisher=Oxford University Press US |isbn=978-0-19-516589-0}}</ref> <ref name=science164_1229>{{cite journal |last1=Hurley |first1=P. M. |last2=Rand |first2=J. R. |date=June 1969 |title=Pre-drift continental nuclei |url=https://archive.org/details/sim_science_1969-06-13_164_3885/page/1228 |trans-title=Kontinental na nukleus bago ang drift|lang=en|journal=Science |volume=164 |pages=1229–1242 |doi=10.1126/science.164.3885.1229 |pmid=17772560 |issue=3885 |bibcode=1969Sci...164.1229H}}</ref> <ref name="ajes38_613">{{cite journal |last1=Armstrong |first1=R. L. |year=1991 |title=The persistent myth of crustal growth|trans-title=Ang nananaig na mito ng paglaki ng ibabaw |lang=en|journal=Australian Journal of Earth Sciences |volume=38 |issue=5 |pages=613–630 |doi=10.1080/08120099108727995 |bibcode=1991AuJES..38..613A |url=http://www.mantleplumes.org/WebDocuments/Armstrong1991.pdf |citeseerx=10.1.1.527.9577 |archive-date=8 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808214425/http://www.mantleplumes.org/WebDocuments/Armstrong1991.pdf |url-status=live }}</ref> <ref name=tp322_19>{{cite journal |doi=10.1016/S0040-1951(00)00055-X |title=Early formation and long-term stability of continents resulting from decompression melting in a convecting mantle |trans-title=Maagang pagbuo at pangmatagalang katatagan ng mga kontinente na resulta ng pagtunaw sa dekompresyon mula sa paglilipat ng init sa manto|lang=en|year=2000 |last1=De Smet |first1=J. |journal=Tectonophysics |volume=322 |issue=1–2 |pages=19–33 |bibcode=2000Tectp.322...19D |last2=Van Den Berg |first2=A.P. |last3=Vlaar |first3=N.J. |hdl=1874/1653 |url=https://dspace.library.uu.nl/bitstream/1874/1653/1/desmet_etal_00.pdf|archive-date=31 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331100352/https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/1653/desmet_etal_00.pdf;jsessionid=72BE4EE7164C98D3E91FAC2C1347084F?sequence=1 |url-status=live }}</ref> <ref name="Dhuime_etal_2018">{{Cite journal |last1=Dhuime |first1=B. |last2=Hawksworth |first2=C.J. |author-link2=Christopher Hawkesworth|last3=Delavault |first3=H. |last4=Cawood |first4=P.A. |date=2018 |title=Rates of generation and destruction of the continental crust: implications for continental growth |trans-title=Antas ng paggawa at pagkawasak ng kontinental na ibabaw: mga implikasyon sa paglaki ng kontinente|lang=en|journal=Philosophical Transactions A |volume=376 |issue=2132 |doi=10.1098/rsta.2017.0403 |pmc=6189557 |pmid=30275156|bibcode=2018RSPTA.37670403D}}</ref> <ref name="bradley_2011">{{Cite journal |last=Bradley |first=D.C. |author-link1=Donal Bradley|date=2011 |title=Secular Trends in the Geologic Record and the Supercontinent Cycle|trans-title=Mga Sekular na Trend sa Heolohikong Tala at ng Siklo ng Superkontinente|lang=en|journal=Earth-Science Reviews |volume=108 |issue=1–2 |pages=16–33 |doi=10.1016/j.earscirev.2011.05.003 |bibcode=2011ESRv..108...16B |citeseerx=10.1.1.715.6618 |s2cid=140601854}}</ref> <ref name=psc>{{cite web |author=Staff |url=http://www.lakepowell.net/sciencecenter/paleoclimate.htm |title=Paleoclimatology&nbsp;– The Study of Ancient Climates|trans-title=Paleoklimatolohiya – Ang Pag-aaral sa mga Sinaunang Klima|lang=en|publisher=Page Paleontology Science Center |archive-url=https://web.archive.org/web/20070304002646/http://www.lakepowell.net/sciencecenter/paleoclimate.htm |archive-date=4 March 2007}}</ref> <ref name=sa282_6_90>{{cite journal |last1=Doolittle |first1=W. Ford |author-link1=Ford Doolittle|last2=Worm |first2=Boris |author-link2=Boris Worm |url=http://shiva.msu.montana.edu/courses/mb437_537_2005_fall/docs/uprooting.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715111244/http://shiva.msu.montana.edu/courses/mb437_537_2005_fall/docs/uprooting.pdf |archive-date=15 July 2011 |title=Uprooting the tree of life |trans-title=Pag-uugat sa puno ng buhay|lang=en|journal=[[Scientific American]] |date=February 2000 |volume=282 |issue=6 |pages=90–95 |doi=10.1038/scientificamerican0200-90 |pmid=10710791 |bibcode=2000SciAm.282b..90D}}</ref> <ref name=jas22_3_225>{{cite journal |last1=Berkner |first1=L. V. |author-link1=Lloyd Berkner |last2=Marshall |first2=L. C. |title=On the Origin and Rise of Oxygen Concentration in the Earth's Atmosphere|trans-title=Ukol sa Pinagmulan at Pagdami ng Konsentrasyon ng Oksiheno sa Atmospera ng Daigdig|lang=en|journal=Journal of the Atmospheric Sciences |volume=22 |issue=3 |pages=225–261 |bibcode=1965JAtS...22..225B |doi=10.1175/1520-0469(1965)022<0225:OTOARO>2.0.CO;2 |year=1965|doi-access=free}}</ref> <ref name="burton20021129">{{cite web |last1=Burton |first1=Kathleen |date=29 November 2002 |url=http://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2000/00_79AR.html |title=Astrobiologists Find Evidence of Early Life on Land|lang=en|trans-title=May Nakitang Patunay ang mga Astrobiologo para sa Maagang Buhay sa Kalupaan|publisher=NASA |archive-date=11 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111011032824/http://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2000/00_79AR.html }}</ref> <ref name=Stanley_2016>{{Cite journal |last1=Stanley |first1=S. M. |author-link1=Steven M. Stanley |year=2016 |title=Estimates of the magnitudes of major marine mass extinctions in earth history|lang=en|trans-title=Mga pagtataya sa tindi ng mga malawakang pagkalipol sa karagatan sa kasaysayan ng Daigdig|lang=en|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=113 |issue=42 |pages=E6325–E6334 |doi=10.1073/pnas.1613094113 |pmid=27698119 |pmc=5081622 |bibcode=2016PNAS..113E6325S |s2cid=23599425 |doi-access=free}}</ref> <ref name=gould1994>{{cite journal |last1=Gould |first1=Stephen J. |author-link1=Stephen Jay Gould |title=The Evolution of Life on Earth |lang=en|trans-title=Ang Ebolusyon ng Buhay sa Daigdig|journal=[[Scientific American]] |date=October 1994 |url=http://brembs.net/gould.html |doi=10.1038/scientificamerican1094-84 |volume=271 |issue=4 |pages=84–91 |pmid=7939569 |bibcode=1994SciAm.271d..84G |archive-date=25 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070225041021/http://brembs.net/gould.html |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> <ref name="bgsa119_1_140">{{cite journal |last1=Wilkinson |first1=B. H. |last2=McElroy |first2=B. J. |s2cid=128776283 |title=The impact of humans on continental erosion and sedimentation |trans-title=Ang epekto ng mga tao sa kontinental na erosyon at sedimentasyon|lang=en|journal=Bulletin of the Geological Society of America |year=2007 |volume=119 |issue=1–2 |pages=140–156 |doi=10.1130/B25899.1 |bibcode=2007GSAB..119..140W}}</ref> <ref name="sun_future">{{cite journal |last1=Sackmann |first1=I.-J. |last2=Boothroyd |first2=A. I. |last3=Kraemer |first3=K. E. |title=Our Sun|trans-title=Ang Araw Natin|lang=en|journal=Astrophysical Journal |year=1993 |volume=418 |pages=457–468 |doi=10.1086/173407 |bibcode=1993ApJ...418..457S|doi-access=free }}</ref> <ref name="sun_future_schroder">{{cite journal |first1=K.-P. |last1=Schröder |last2=Connon Smith |first2=Robert |year=2008 |title=Distant future of the Sun and Earth revisited|trans-title=Pagbisita muli sa malayong hinaharap ng Araw at Daigdig|lang=en|doi=10.1111/j.1365-2966.2008.13022.x |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |arxiv=0801.4031 |volume=386 |issue=1 |pages=155–163 |doi-access=free |bibcode=2008MNRAS.386..155S |s2cid=10073988}}</ref> <ref name="britt2000">{{cite web |first1=Robert |last1=Britt |website=Space.com|url=http://www.space.com/scienceastronomy/solarsystem/death_of_earth_000224.html |title=Freeze, Fry or Dry: How Long Has the Earth Got? |trans-title=Manigas, Maprito, o Matuyo: Gaano Katagal na Lang ang Daigdig?|lang=en|date=25 February 2000 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090605231345/http://www.space.com/scienceastronomy/solarsystem/death_of_earth_000224.html |archive-date=5 June 2009}}</ref> <ref name=pnas1_24_9576>{{cite journal |last1=Li |first1=King-Fai |last2=Pahlevan |first2=Kaveh |last3=Kirschvink |first3=Joseph L. |author-link3=Joseph Kirschvink |last4=Yung |first4=Yuk L. |author-link4=Yuk L. Yung |year=2009 |title=Atmospheric pressure as a natural climate regulator for a terrestrial planet with a biosphere|trans-title=Atmosperikong presyur bilang tagapamahala ng likas na klima para sa isang planetang lupa na may biospera|lang=en|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=106 |issue=24 |pages=9576–9579 |url=http://www.gps.caltech.edu/~kfl/paper/Li_PNAS2009.pdf |doi=10.1073/pnas.0809436106 |pmid=19487662 |pmc=2701016 |bibcode=2009PNAS..106.9576L |doi-access=free |archive-date=4 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090704102832/http://www.gps.caltech.edu/~kfl/paper/Li_PNAS2009.pdf |url-status=live }}</ref> <ref name=ward_brownlee2002>{{cite book |last1=Ward |first1=Peter D. |author-link1=Peter Ward (paleontologist)|last2=Brownlee |first2=Donald |author-link2=Donald E. Brownlee |date=2002 |title=The Life and Death of Planet Earth: How the New Science of Astrobiology Charts the Ultimate Fate of Our World|lang=en|trans-title=Ang Buhay at Kamatayan ng Planetang Daigdig: Paano Tinatala ng Bagong Agham ng Astrobiolohiya ang Kahahantungan ng Ating Mundo|publisher=Times Books, Henry Holt and Company |location=New York |isbn=978-0-8050-6781-1 |url=https://archive.org/details/isbn_9780805067811}}</ref> <ref name=hess5_4_569>{{cite journal |last1=Bounama |first1=Christine |year=2001 |last2=Franck |first2=S. |last3=Von Bloh |first3=W. |s2cid=14024675 |title=The fate of Earth's ocean|trans-title=Ang kahahantungan ng karagatan ng Daigdig|lang=en|journal=Hydrology and Earth System Sciences |volume=5 |issue=4 |pages=569–575 |doi=10.5194/hess-5-569-2001 |bibcode=2001HESS....5..569B|doi-access=free }}</ref> <ref name="ngdc2006">{{cite web |last1=Sandwell |first1=D. T. |last2=Smith |first2=Walter H. F. |author-link2=Walter H. F. Smith|date=7 July 2006 |url=http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/bathymetry/predicted/explore.HTML |title=Exploring the Ocean Basins with Satellite Altimeter Data |trans-title=Paglalakbay sa mga Kalapagang Pandagat gamit ng Datos ng Altimetro mula sa Satelayt|lang=en|publisher=NOAA/NGDC |archive-url=https://archive.today/20140715142212/http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/bathymetry/predicted/explore.HTML|archive-date=15 July 2014}}</ref> <ref name=milbert_smith96>{{cite web |last1=Milbert |first1=D. G. |last2=Smith |first2=D. A |url=http://www.ngs.noaa.gov/PUBS_LIB/gislis96.html |title=Converting GPS Height into NAVD88 Elevation with the GEOID96 Geoid Height Model |publisher=National Geodetic Survey, NOAA |trans-title= Pag-convert sa Taas ng GPS patungo sa Elebasyong NAVD88 sa modelo ng Taas ng GEOID96 Geoid|lang=en|archive-date=20 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110820090214/http://www.ngs.noaa.gov/PUBS_LIB/gislis96.html |url-status=live }}</ref> <ref name=ps20_5_16>{{cite journal |last1=Senne |first1=Joseph H. |title=Did Edmund Hillary Climb the Wrong Mountain|trans-title=Maling Bundok ba ang Naakyat ni Edmund Hillary|lang=en |url=http://archives.profsurv.com/magazine/article.aspx?i=589 |journal=Professional Surveyor |year=2000 |volume=20 |issue=5 |pages=16–21 |archive-date=17 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150717212545/http://archives.profsurv.com/magazine/article.aspx?i=589 }}</ref> <ref name=layers_earth>{{cite web |author=Staff |url=http://volcano.oregonstate.edu/vwdocs/vwlessons/plate_tectonics/part1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130211014443/http://volcano.oregonstate.edu/vwdocs/vwlessons/plate_tectonics/part1.html |archive-date=11 February 2013 |title=Layers of the Earth |trans-title=Mga Patong ng Daigdig|lang=en|work=Volcano World|publisher=Oregon State University }}</ref> <ref name=jessey>{{cite web |last1=Jessey |first1=David |url=http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070703170212/http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html |archive-date=3 July 2007 |title=Weathering and Sedimentary Rocks|trans-title=Meteorisasyon at mga Batong Sedimentaryo |lang=en|website=[[California State Polytechnic University, Pomona]] }}</ref> <ref name=kious_tilling1999>{{cite web |last1=Kious |first1=W. J. |last2=Tilling |first2=R. I. |date=5 May 1999 |url=http://pubs.usgs.gov/gip/dynamic/understanding.html |title=Understanding plate motions|lang=en|trans-title=Pag-unawa sa mga paggalaw ng mga plato|publisher=USGS |archive-date=10 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810162308/http://pubs.usgs.gov/gip/dynamic/understanding.html |url-status=live }}</ref> <ref name=seligman2008>{{cite web |first1=Courtney |last1=Seligman |year=2008 |url=http://cseligman.com/text/planets/innerstructure.htm |title=The Structure of the Terrestrial Planets|lang=en|trans-title=Ang Estraktura ng mga Planetang Lupa|work=Online Astronomy eText Table of Contents |publisher=cseligman.com |archive-date=22 March 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080322043957/http://cseligman.com/text/planets/innerstructure.htm |url-status=live }}</ref> <ref name=duennebier1999>{{cite web |last1=Duennebier |first1=Fred |date=12 August 1999 |url=http://www.soest.hawaii.edu/GG/ASK/plate-tectonics2.html |title=Pacific Plate Motion|trans-title=Paggalaw ng Plato ng Pasipiko|lang=en|publisher=University of Hawaii |archive-date=31 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110831195803/http://www.soest.hawaii.edu/GG/ASK/plate-tectonics2.html |url-status=live }}</ref> <ref name=noaa20070307>{{cite web |display-authors=1 |last1=Mueller |first1=R. D. |last2=Roest |first2=W. R. |last3=Royer |first3=J.-Y. |last4=Gahagan |first4=L. M. |last5=Sclater |first5=J. G. |date=7 March 2007 |url=http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/fliers/96mgg04.html |title=Age of the Ocean Floor Poster|trans-title=Poster ng Edad ng Kalapagang Pandagat|publisher=NOAA|lang=en |archive-date=5 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110805232321/http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/fliers/96mgg04.html |url-status=live }}</ref> <ref name=cmp134_3>{{cite journal |doi=10.1007/s004100050465 |title=Priscoan (4.00–4.03 Ga) orthogneisses from northwestern Canada|trans-title=Mga orthogneiss mula Priskoano (4.00–4.03 Ga) sa hilagang-kanlurang Canada|lang=en|year=1999 |last1=Bowring |first1=Samuel A. |author-link1=Samuel Bowring|journal=Contributions to Mineralogy and Petrology |volume=134 |issue=1 |pages=3–16 |last2=Williams |first2=Ian S. |s2cid=128376754 |bibcode=1999CoMP..134....3B}}</ref> <ref name=podp2000>{{cite web |last1=Meschede |first1=Martin |last2=Barckhausen |first2=Udo |date=20 November 2000 |url=http://www-odp.tamu.edu/publications/170_SR/chap_07/chap_07.htm |title=Plate Tectonic Evolution of the Cocos-Nazca Spreading Center|trans-title=Ebolusyon ng Sentro ng Pagkalat ng Tektonikong Plato ng Cocos-Nazca|work=Proceedings of the Ocean Drilling Program |publisher=Texas A&M University |lang=en |archive-date=8 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110808174226/http://www-odp.tamu.edu/publications/170_SR/chap_07/chap_07.htm |url-status=live }}</ref> <ref name="GeolSoc">{{Cite web|year=2012|website=London Geological Society|title=The Crust and Lithosphere|trans-title=Ang Ibabaw at ang Litospera|lang=en|url=https://www.geolsoc.org.uk/flood_basalts_2|archive-date=28 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028212039/https://www.geolsoc.org.uk/flood_basalts_2|url-status=live}}</ref> <ref name=tanimoto_ahrens1995>{{cite book |last1=Tanimoto |first1=Toshiro |editor=Thomas J. Ahrens |date=1995 |chapter=Crustal Structure of the Earth|trans-chapter=Estraktura ng Ibabaw ng Daigdig|title=Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants |series=AGU Reference Shelf |trans-title=Pandaigdigang Pisika ng Daigdig: Handbook ng mga Pisikal na Konstante|lang=en|volume=1 |issue=1 |publisher=American Geophysical Union |location=Washington, DC |doi=10.1029/RF001 |isbn=978-0-87590-851-9 |chapter-url=http://www.agu.org/reference/gephys/15_tanimoto.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20061016194153/http://www.agu.org/reference/gephys/15_tanimoto.pdf |archive-date=16 October 2006 |bibcode=1995geph.conf.....A}}</ref> <ref name="Deuss_2014">{{Cite journal |last=Deuss |first=Arwen |date=2014 |title=Heterogeneity and Anisotropy of Earth's Inner Core|trans-title=Heterohenidad at Anisitropiya ng Looba na Kaibuturan ng Daigdig|lang=en|url=https://www.annualreviews.org/doi/pdf/10.1146/annurev-earth-060313-054658 |journal=Annu. Rev. Earth Planet. Sci. |volume=42 |issue=1 |pages=103–126 |doi=10.1146/annurev-earth-060313-054658 |bibcode=2014AREPS..42..103D |archive-date=7 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200507194647/https://www.annualreviews.org/doi/pdf/10.1146/annurev-earth-060313-054658 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> <ref name=pnas71_12_6973>{{cite journal |last1=Morgan |first1=J. W. |last2=Anders |first2=E. |title=Chemical composition of Earth, Venus, and Mercury|trans-title=Komposisyong kemikal ng Daigdig, Benus, at Merkuryo|lang=en|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |year=1980 |volume=77 |issue=12 |pages=6973–6977 |doi=10.1073/pnas.77.12.6973 |pmid=16592930 |pmc=350422 |bibcode=1980PNAS...77.6973M|doi-access=free }}</ref> <ref name="brown_mussett1981">{{cite book |last1=Brown |first1=Geoff C. |last2=Mussett |first2=Alan E. |title=The Inaccessible Earth|trans-title=Ang Di Ma-access na Daigdig |lang=en|edition=2 |date=1981 |page=[https://archive.org/details/inaccessibleeart0000brow_r5i2/page/166 166] |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-04-550028-4 |url=https://archive.org/details/inaccessibleeart0000brow_r5i2/page/166}}</ref> <ref name=sanders20031210>{{cite news |first1=Robert |last1=Sanders |title=Radioactive potassium may be major heat source in Earth's core|trans-title=Maaaring isang pangunahing pinagmumulan ng init sa kaibuturan ng Daigdig ang radyoaktibong potasyo|lang=en|publisher=UC Berkeley News |date=10 December 2003 |url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2003/12/10_heat.shtml |archive-date=26 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130826214233/http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2003/12/10_heat.shtml |url-status=live }}</ref> <ref name=ptrsl360_1795_1227>{{cite journal |last1=Alfè |first1=D. |last2=Gillan |first2=M. J. |last3=Vočadlo |first3=L. |last4=Brodholt |first4=J. |last5=Price |first5=G. D. |title=The ''ab initio'' simulation of the Earth's core |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society|trans-title=Ang simulasyon ''ab initio'' [mula sa simula] ng kaibuturan ng Daigdig|lang=en|year=2002 |volume=360 |issue=1795 |pages=1227–1244 |url=http://chianti.geol.ucl.ac.uk/~dario/pubblicazioni/PTRSA2002.pdf |access-date=28 February 2007 |doi=10.1098/rsta.2002.0992 |pmid=12804276 |bibcode=2002RSPTA.360.1227A |s2cid=21132433 |archive-date=30 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090930142841/http://chianti.geol.ucl.ac.uk/~dario/pubblicazioni/PTRSA2002.pdf |url-status=live }}</ref> <ref name="T&S 137">{{cite book |last1=Turcotte |first1=D. L. |author-link1=Donald L. Turcotte|last2=Schubert |first2=G. |title=Geodynamics|url=https://archive.org/details/geodynamics0000turc |trans-title=Heodinamika|lang=en |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, England |date=2002 |edition=2 |page=[https://archive.org/details/geodynamics0000turc/page/136 137] |chapter=4 |isbn=978-0-521-66624-4}}</ref> <ref name=epsl121_1>{{cite journal |last1=Vlaar |first1=N |last2=Vankeken |first2=P. |last3=Vandenberg |first3=A. |title=Cooling of the Earth in the Archaean: Consequences of pressure-release melting in a hotter mantle|trans-title=Paglamig ng Daigdig noong Arkeo: Mga Kinahinatnan ng pagtutunaw dahil sa pagpapalabas ng presyur sa isang mas mainit na manto|lang=en|year=1994 |journal=Earth and Planetary Science Letters |volume=121 |issue=1–2 |pages=1–18 |doi=10.1016/0012-821X(94)90028-0 |url=http://www.geo.lsa.umich.edu/~keken/papers/Vlaar_EPSL94.pdf |bibcode=1994E&PSL.121....1V |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319181621/http://www.geo.lsa.umich.edu/~keken/papers/Vlaar_EPSL94.pdf |archive-date=19 March 2012}}</ref> <ref name=jg31_3_267>{{cite journal |last1=Pollack |first1=Henry N. |author-link1=Henry Pollack (heopisiko)|last2=Hurter |first2=Suzanne J. |last3=Johnson |first3=Jeffrey R. |title=Heat flow from the Earth's interior: Analysis of the global data set|trans-title=Daloy ng init mula sa looban ng Daigdig : Pagsusuri sa pandaigdigang data set|lang=en|journal=Reviews of Geophysics |volume=31 |issue=3 |pages=267–280 |date=August 1993 |doi=10.1029/93RG01249 |bibcode=1993RvGeo..31..267P}}</ref> <ref name=science246_4926_103>{{cite journal |last1=Richards |first1=M. A. |last2=Duncan |first2=R. A. |last3=Courtillot |first3=V. E. |author-link3=Vincent Courtillot |s2cid=9147772 |title=Flood Basalts and Hot-Spot Tracks: Plume Heads and Tails|url=https://archive.org/details/sim_science_1989-10-06_246_4926/page/102 |trans-title=Mga Flood Basalt at Hotspot Track: Ulo at Buntot ng Pagbuga|lang=en |journal=Science |year=1989 |volume=246 |issue=4926 |pages=103–107 |bibcode=1989Sci...246..103R |doi=10.1126/science.246.4926.103 |pmid=17837768}}</ref> <ref name="heat loss">{{cite journal |doi=10.1029/JB086iB12p11535 |title=Oceans and Continents: Similarities and Differences in the Mechanisms of Heat Loss |lang=en|trans-title=Mga Karagatan at Kontinente: Pagkakatulad at Pagkakaiba sa mga Mekanismo ng Pagkawala ng Init|year=1981 |last1=Sclater |first1=John G |last2=Parsons |first2=Barry |last3=Jaupart |first3=Claude |author-link3=Claude Jaupart|journal=Journal of Geophysical Research |volume=86 |issue=B12 |article-number=11535 |bibcode=1981JGR....8611535S}}</ref> <ref name=fitzpatrick2006>{{cite web |last1=Fitzpatrick |first1=Richard |date=16 February 2006 |url=http://farside.ph.utexas.edu/teaching/plasma/lectures/node69.html |title=MHD dynamo theory |trans-title=Teoryang daynamo ma MHD|publisher=NASA WMAP |archive-date=27 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427090654/http://farside.ph.utexas.edu/teaching/plasma/lectures/node69.html |url-status=live|lang=en }}</ref> <ref name=campbelwh>{{cite book |last1=Campbell |first1=Wallace Hall |title=Introduction to Geomagnetic Fields|trans-title=Panimula sa mga Heomagnetikong Sakop|lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2003 |location=New York |page=57 |isbn=978-0-521-82206-0}}</ref> <ref name=stern2005>{{cite web |last1=Stern |first1=David P. |date=8 July 2005 |url=http://www-spof.gsfc.nasa.gov/Education/wmap.html |title=Exploration of the Earth's Magnetosphere|trans-title=Paglalakbay sa Magnetospera ng Daigdig|lang=en|publisher=NASA |archive-date=14 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130214033726/http://www-spof.gsfc.nasa.gov/Education/wmap.html }}</ref> <ref name=USNO_TSD>{{cite web |title=Leap seconds|lang=en|trans-title=Mga segundong lagpas |publisher=Time Service Department, USNO |url=http://tycho.usno.navy.mil/leapsec.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150312003149/http://tycho.usno.navy.mil/leapsec.html |archive-date=12 March 2015}}</ref> <ref name=seidelmann1992>{{cite book |last1=Seidelmann |first1=P. Kenneth |date=1992 |title=Explanatory Supplement to the Astronomical Almanac|url=https://archive.org/details/explanatorysuppl0003unse |trans-title=Suplemento sa Pagpapaliwanag sa Almanake ng Astronomiya|lang=en|page=[https://archive.org/details/explanatorysuppl0003unse/page/48 48] |publisher=University Science Books |location=Mill Valley, Estados Unidos |isbn=978-0-935702-68-2}}</ref> <ref name=zeilik1998>{{cite book |last1=Zeilik |first1=Michael |last2=Gregory |first2=Stephen A. |title=Introductory Astronomy & Astrophysics |url=https://archive.org/details/introductoryastr0000zeil |trans-title=Panimulang Astronomiya & Astropisika|lang=en|edition=4 |page=[https://archive.org/details/introductoryastr0000zeil/page/56 56] |publisher=Saunders College Publishing |isbn=978-0-03-006228-5 |date=1998}}</ref> <ref name="angular">{{cite web |last1=Williams |first1=David R. |date=10 February 2006 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html |title=Planetary Fact Sheets|trans-title=Fact Sheet ng mga Planeta |publisher=NASA |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304052405/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html |url-status=live }}</ref> <ref name=nasa20051201>{{cite web |author=Astrophysicist team |date=1 December 2005 |url=http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/030827a.html |title=Earth's location in the Milky Way |trans-title=Lokasyon ng Daigdig sa Ariwanas|lang=en|publisher=NASA |archive-url=https://web.archive.org/web/20080701122913/http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/030827a.html |archive-date=1 July 2008}}</ref> <ref name=bromberg2008>{{cite web |last1=Bromberg |first1=Irv |date=1 May 2008 |url=http://www.sym454.org/seasons/ |title=The Lengths of the Seasons (on Earth) |trans-title=Haba ng mga Kapanahunan (sa Daigdig)|lang=en|publisher=[[University of Toronto]]|website=Sym545 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218221421/http://www.sym454.org/seasons/ |archive-date=18 December 2008 }}</ref> <ref name="fisher19960205">{{cite web |last1=Fisher |first1=Rick |date=5 February 1996 |url=http://www.cv.nrao.edu/~rfisher/Ephemerides/earth_rot.html |title=Earth Rotation and Equatorial Coordinates|trans-title=Koordinado ng Pag-ikot at Ekwador ng Daigdig|lang=en|publisher=National Radio Astronomy Observatory |archive-date=18 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110818022004/http://www.cv.nrao.edu/~rfisher/Ephemerides/earth_rot.html }}</ref> <ref name=canup_asphaug2001b>{{cite journal |last1=Canup |first1=R. |author-link1=Robin Canup|last2=Asphaug |first2=E. I. |author-link2=Erik Ian Asphaug|s2cid=4413525 |title=Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2001-08-16_412_6848/page/708 |lang=en|trans-title=Pinagmulan ng Buwan mula sa isang matinding banggaan malapit sa pagtatapos ng pagkabuo ng Daigdig|journal=Nature |volume=412 |pages=708–712 |year=2001 |doi=10.1038/35089010 |pmid=11507633 |issue=6848 |bibcode=2001Natur.412..708C}}</ref> <ref name="espenak_meeus20070207">{{cite web |last1=Espenak |first1=Fred |author-link1=Fred Espenak|last2=Meeus |first2=Jean |author-link2=Jean Meeus|date=7 February 2007 |url=http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/SEcat5/secular.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080302112957/http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/SEcat5/secular.html |archive-date=2 March 2008 |title=Secular acceleration of the Moon |publisher=NASA |lang=en|trans-title=Sekular na pagbilis ng Buwan}}</ref> <ref name="aaa428_261">{{cite journal |display-authors=1 |last1=Laskar |first1=J. |last2=Robutel |first2=P. |last3=Joutel |first3=F. |last4=Gastineau |first4=M. |last5=Correia |first5=A.C.M. |last6=Levrard |first6=B. |title=A long-term numerical solution for the insolation quantities of the Earth |lang=en|trans-title=Pangmatagalang numerikong solusyon para sa mga kantidad ng insolasyon ng Daigdig|journal=Astronomy and Astrophysics |year=2004 |volume=428 |issue=1 |pages=261–285 |bibcode=2004A&A...428..261L |doi=10.1051/0004-6361:20041335 |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00001603/document |doi-access=free |archive-date=17 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180517010908/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00001603/document |url-status=live }}</ref> <ref name=christou_asher2011>{{cite journal |last1=Christou |first1=Apostolos A. |last2=Asher |first2=David J. |author-link2=David J. Asher|date=31 March 2011 |title=A long-lived horseshoe companion to the Earth |trans-title=Isang matagal na horseshoe companion sa Daigdig|lang=en|arxiv=1104.0036 |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18595.x |volume=414 |issue=4 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |pages=2965–2969 |doi-access=free |bibcode=2011MNRAS.414.2965C|s2cid=13832179 }}</ref> <ref name=Choi>{{cite web |last1=Choi |first1=Charles Q. |title=First Asteroid Companion of Earth Discovered at Last|trans-title=Nadiskubre sa Wakas ang Unang Kasamang Asteroyd ng Daigdig|website=[[Space.com]] |url=http://www.space.com/12443-earth-asteroid-companion-discovered-2010-tk7.html |date=27 July 2011 |lang=en |archive-date=26 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130826225911/http://www.space.com/12443-earth-asteroid-companion-discovered-2010-tk7.html |url-status=live }}</ref> <ref name=ucs>{{cite web |url=https://www.ucsusa.org/nuclear-weapons/space-weapons/satellite-database |title=UCS Satellite Database|trans-title=Database ng UCS sa mga Satelayt |work=Nuclear Weapons & Global Security |publisher=[[Union of Concerned Scientists]] |date=1 September 2021 |lang=en |archive-date=25 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160125031401/https://www.ucsusa.org/nuclear-weapons/space-weapons/satellite-database |url-status=live }}</ref> <ref name=ocean23_2_112>{{Cite journal |last1=Charette |first1=Matthew A. |last2=Smith |first2=Walter H. F. |author-link2=Walter H. F. Smith|title=The Volume of Earth's Ocean |trans-title=Ang Bolyum ng Karagatan ng Daigdig|lang=en|journal=Oceanography |volume=23 |issue=2 |pages=112–114 |date=June 2010 |doi=10.5670/oceanog.2010.51 |doi-access=free|bibcode=2010Ocgpy..23b.112C |hdl=1912/3862 |hdl-access=free }}</ref> <ref name=kennish2001>{{cite book |first1=Michael J. |last1=Kennish |author-link1=Michael J. Kennish|date=2001 |title=Practical handbook of marine science|url=https://archive.org/details/practicalhandboo0000unse_f2m3 |lang=en|trans-title=Praktikal na handbook ng agham pandagat |page=[https://archive.org/details/practicalhandboo0000unse_f2m3/page/34 35] |edition=3rd |publisher=CRC Press |series=Marine science series |isbn=978-0-8493-2391-1|doi=10.1201/9781420038484}}</ref> <ref name=mullen2002>{{cite web |last1=Mullen |first1=Leslie |date=11 June 2002 |url=http://www.astrobio.net/news/article223.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070630122335/http://www.astrobio.net/news/article223.html |archive-date=30 June 2007 |title=Salt of the Early Earth|lang=en|trans-title=Asin ng Maagang Daigdig |work=NASA Astrobiology Magazine}}</ref> <ref name=natsci_oxy4>{{cite web |last1=Morris |first1=Ron M |url=http://seis.natsci.csulb.edu/rmorris/oxy/oxy4.html |title=Oceanic Processes|lang=en|trans-title=Mga Proseso ng Karagatan|publisher=NASA Astrobiology Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20090415082741/http://seis.natsci.csulb.edu/rmorris/oxy/oxy4.html |archive-date=15 April 2009}}</ref> <ref name=sample2005>{{cite web |first1=Sharron |last1=Sample |date=21 June 2005 |url=http://science.hq.nasa.gov/oceans/physical/SST.html |title=Sea Surface Temperature|trans-title=Temperatura ng Ibabaw ng Dagat|lang=en|publisher=NASA |archive-url=https://web.archive.org/web/20130427045816/http://science.nasa.gov/earth-science/oceanography/ |archive-date=27 April 2013}}</ref> <ref name="geerts_linacre97">{{cite web |last1=Geerts |first1=B. |last2=Linacre |first2=E. |url=http://www-das.uwyo.edu/~geerts/cwx/notes/chap01/tropo.html |title=The height of the tropopause |trans-title=Ang taas ng tropopos|lang=en|date=November 1997 |work=Resources in Atmospheric Sciences |publisher=University of Wyoming |archive-date=27 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427090700/http://www-das.uwyo.edu/~geerts/cwx/notes/chap01/tropo.html |url-status=live }}</ref> <ref name="Harrison 2002">{{cite book |first1=Roy M. |last1=Harrison |author-link1=Roy M. Harrison |last2=Hester |first2=Ronald E. |date=2002 |title=Causes and Environmental Implications of Increased UV-B Radiation |lang=en|trans-title=Mga Sanhi at Implikasyon sa Kalikasan ng Pagtaas ng Radyasyong UV-B|lang=en|publisher=Royal Society of Chemistry |isbn=978-0-85404-265-4}}</ref> <ref name=Narottam2008>{{cite book |url={{GBurl|id=i4kASIoKym8C|p=40}} |title=Climate Change and International Politics|lang=en|trans-title=Pagbabago ng Klima at Pandaigdigang Politika|publisher=Kalpaz Publications |first=Narottam |last=Gaan |page=40 |year=2008 |isbn=978-81-7835-641-9}}</ref> <ref name="moran2005">{{cite web |last1=Moran |first1=Joseph M. |year=2005 |url=http://www.nasa.gov/worldbook/weather_worldbook.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20101213184908/http://www.nasa.gov/worldbook/weather_worldbook.html |archive-date=13 December 2010 |title=Weather|lang=en|trans-title=Panahon |work=World Book Online Reference Center |publisher=NASA/World Book, Inc }}</ref> <ref name="berger2002">{{cite web |last1=Berger |first1=Wolfgang H. |author-link1=Wolfgang H. Berger |year=2002 |url=http://earthguide.ucsd.edu/virtualmuseum/climatechange1/cc1syllabus.shtml |title=The Earth's Climate System|lang=en|trans-title=Ang Sistema ng Klima ng Daigdig |publisher=University of California, San Diego |archive-date=16 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130316083131/http://earthguide.ucsd.edu/virtualmuseum/climatechange1/cc1syllabus.shtml |url-status=live }}</ref> <ref name=rahmstorf2003>{{cite web |first1=Stefan |last1=Rahmstorf |author-link=Stefan Rahmstorf |year=2003 |url=http://www.pik-potsdam.de/~stefan/thc_fact_sheet.html |title=The Thermohaline Ocean Circulation|trans-title=Ang Sirkulasyong Termohalina ng Karagatan|lang=en|work=Potsdam Institute for Climate Impact Research |archive-date=27 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130327151821/http://www.pik-potsdam.de/~stefan/thc_fact_sheet.html |url-status=live }}</ref> <ref name=sadava_heller2006>{{cite book |last1=Sadava |first1=David E. |last2=Heller |first2=H. Craig |last3=Orians |first3=Gordon H. |author-link3=Gordon Orians|title=Life: the Science of Biology |lang=en|trans-title=Buhay: ang Agham ng Biolohiya|lang=en|publisher=MacMillan |date=2006 |edition=8 |page=[https://archive.org/details/lifescienceofbio00davi/page/1114 1114] |isbn=978-0-7167-7671-0 |url=https://archive.org/details/lifescienceofbio00davi/page/1114}}</ref> <ref name=climate_zones>{{cite web |author=Staff |url=http://www.ace.mmu.ac.uk/eae/climate/older/Climate_Zones.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100808131632/http://www.ace.mmu.ac.uk/eae/climate/older/Climate_Zones.html |archive-date=8 August 2010 |title=Climate Zones |trans-title=Mga Sona ng Klima|lang=en|publisher=UK Department for Environment, Food and Rural Affairs}}</ref> <ref name=hydrologic_cycle>{{cite web |author=Various |date=21 July 1997 |url=http://ww2010.atmos.uiuc.edu/(Gh)/guides/mtr/hyd/home.rxml |title=The Hydrologic Cycle|trans-title=Ang Hidrolohikong Siklo|lang=en |publisher=University of Illinois |archive-date=2 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402205413/http://ww2010.atmos.uiuc.edu/(Gh)/guides/mtr/hyd/home.rxml |url-status=live }}</ref> <ref name="atmosphere">{{cite web |author=Staff |date=8 October 2003 |url=http://www.nasa.gov/audience/forstudents/9-12/features/912_liftoff_atm.html |title=Earth's Atmosphere|trans-title=Atmospera ng Daigdig|lang=en|publisher=NASA |archive-date=27 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427090422/https://www.nasa.gov/audience/forstudents/9-12/features/912_liftoff_atm.html }}</ref> <ref name=sciweek2004>{{cite web |author=Staff |year=2004 |url=http://scienceweek.com/2004/rmps-23.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713053611/http://scienceweek.com/2004/rmps-23.htm |title=Stratosphere and Weather; Discovery of the Stratosphere|trans-title=Estratospera at Panahon: Pagtuklas sa Estratospera|lang=en|work=Science Week |archive-date=13 July 2007 }}</ref> <ref name=cordoba2004>{{cite web |first1=S. Sanz Fernández |last1=de Córdoba |date=21 June 2004 |url=http://www.fai.org/astronautics/100km.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20100115223732/http://www.fai.org/astronautics/100km.asp |archive-date=15 January 2010 |title=Presentation of the Karman separation line, used as the boundary separating Aeronautics and Astronautics|lang=en|trans-title=Presentasyon sa linyang panghiwalay Karman, ginafamit bilang hangganan na naghihiwalay sa Aeronautika at Astronautika|lang=en|publisher=Fédération Aéronautique Internationale }}</ref> <ref name="ab2003">{{cite web |author=Staff |date=September 2003 |url=http://astrobiology.arc.nasa.gov/roadmap/g1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120312212337/http://astrobiology.arc.nasa.gov/roadmap/g1.html |archive-date=12 March 2012 |title=Astrobiology Roadmap |publisher=NASA, Lockheed Martin |lang=en|trans-title=Roadmap sa Astrobiolohiya}}</ref> <ref name=shayler_vis2005>{{cite book |first1=David |last1=Shayler |first2=Bert |last2=Vis |date=2005 |title=Russia's Cosmonauts: Inside the Yuri Gagarin Training Center|lang=en|trans-title=Mga Kosmonauta ng Rusya: Sa Loob ng Yuri Gagarin Training Center|publisher=Birkhäuser |isbn=978-0-387-21894-6}}</ref> <ref name=ConsensusOnConsensus>{{Cite journal | first1=John | last1=Cook | first2=Naomi | last2=Oreskes | author2-link=Naomi Oreskes | first3=Peter T. | last3=Doran | author3-link=Peter Doran | first4=William R. L. | last4=Anderegg | first5=Bart | last5=Verheggen | first6=Ed W | last6=Maibach | author6-link=Edward Maibach | first7=J. Stuart | last7=Carlton | first8=Stephan | last8=Lewandowsky | author8-link=Stephan Lewandowsky | first9=Andrew G. | last9=Skuce | first10=Sarah A. | last10=Green | first11=Dana | last11=Nuccitelli | first12=Peter | last12=Jacobs | first13=Mark | last13=Richardson | first14=Bärbel | last14=Winkler | first15=Rob | last15=Painting | first16=Ken | last16=Rice | date=2016 |title=Consensus on consensus: a synthesis of consensus estimates on human-caused global warming|trans-title=Konsenso sa konsenso: sintesis sa mga konsensong pagtataya sa pagbabago ng klima dahil sa mga tao|journal=Environmental Research Letters |language=en |volume=11 |issue=4 |article-number=048002 |doi=10.1088/1748-9326/11/4/048002 |bibcode=2016ERL....11d8002C |issn=1748-9326|doi-access=free| hdl=1983/34949783-dac1-4ce7-ad95-5dc0798930a6 | hdl-access=free }}</ref> }} ==Link sa labas== * [https://solarsystem.nasa.gov/planets/earth/overview/ Earth&nbsp;– Profile] – Solar System Exploration – [[NASA]] * [http://earthobservatory.nasa.gov/ Earth Observatory] – NASA * Mga bidyo ng Daigdig mula sa [[Pandaigdigang Estasyong Pangkalawakan]] sa [[YouTube]] ** [https://www.youtube.com/watch?v=74mhQyuyELQ Kuha ng Daigdig sa kalawakan sa paglipas ng oras (01:02)] ** [https://www.youtube.com/watch?v=l6ahFFFQBZY Ang Daigdig at mga aurora (00:27)] * [https://www.google.com/maps/@36.6233227,-44.9959756,5662076m/data=!3m1!1e3 Google Earth] * [https://thehappykoala.github.io/Harmony-of-the-Spheres/#/category/Solar%20System/scenario/The%20Earth%20and%20Moon%20System Biswalisasyon sa Araw at ang sistema ng Daigdig at Buwan] * [http://portal.gplates.org/ GPlates Portal] (Pamantasan ng Sydney) {{commons|Earth}} {{Earth}} {{Earth science}} {{Sistemang Solar}} {{Earth's location}} {{Authority control}} [[Kategorya:Mga planeta|Astronomiya]] [[Kategorya:Daigdig|*]] [[Kategorya:Mga planeta ng Sistemang Solar]] py5luqah31tx4xui2fjckil69lw7yyi 0 6799 2208993 2196894 2026-05-25T04:31:19Z ChickenAnnihilator 156352 2208993 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |native_name = ''Repyblika y'u Burundi''<br />''République du Burundi'' |conventional_long_name = Republic of Burundi |common_name = Burundi |image_flag = Flag of Burundi.svg |image_coat = Blason_du_Burundi.svg |national_motto = ''"Ubumwe, Ibikorwa, Iterambere"''{{spaces|2}}<small>([[:en:Kirundi language|Kirundi]])</small><br />''"Unité, Travail, Progrès"''{{spaces|2}}<small>([[Wikang Pranses|Pranses]])<br />"Unity, Work, Progress"&nbsp;<sup>1</sup></small> |image_map = LocationBurundi.svg |national_anthem = ''[[:en:Burundi bwacu|Burundi bwacu]]'' |official_languages = [[:en:Kirundi language|Kirundi]], [[Wikang Pranses|Pranses]] |capital = [[:en:Bujumbura|Bujumbura]] |largest_city = capital |government_type = [[:en:Republic|Republic]] |leader_title1 = [[:en:President of Burundi|Pangulo]] |leader_name1 = {{#statements:P35}} |leader_title2 = Punong Ministro |leader_name2 = {{#statements:P1308|from=Q52728003}} |area_km2 = 27830 |area_sq_mi = 10745 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 246th |percent_water = 7.8% |population_estimate = {{formatnum:{{Infobox settlement/Wikidata/population_total}}}} |population_estimate_year = {{Infobox settlement/Wikidata/population_as_of}} |population_estimate_rank = |population_census = 3,589,434 |population_census_year = 1978 |population_density_km2 = 206.1 |population_density_sq_mi = 533.8 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 43rd |GDP_PPP_year = 2003 |GDP_PPP = 4,517<sup>2</sup> |GDP_PPP_rank = 142 |GDP_PPP_per_capita = US $739 |GDP_PPP_per_capita_rank = 163 |HDI_year = 2004 |HDI = 0.384 |HDI_rank = 169th |sovereignty_type = [[Kalayaan]] |sovereignty_note = mula sa [[Belhika]] |established_event1 = Petsa |established_date1 = 1 Hulyo 1962 |currency = [[:en:Burundi franc|Burundi franc]] (FBu) |currency_code = BIF |time_zone = [[:en:Central Africa Time|CAT]] |utc_offset = +2 |time_zone_DST = - |utc_offset_DST = +2 |cctld = [[:en:.bi|.bi]] |calling_code = 257 |footnote1 = bago ang 1966, "Ganza Sabwa". |footnote2 = Ang pagtataya ay batay sa regresyon; ang iba pang pigura ng PPP ay extrapolated mula sa pinakahuling International Comparison Programme benchmark estimates. }} Ang '''Republika ng Burundi''' ([[Wikipedia:Tulong#Mga pangalang internasyonal ng bansa|internasyunal]]: ''Republic of Burundi'' at dating '''Urundi''') ay isang maliit na bansa sa rehiyon ng [[Great Lakes (Africa)|Great Lakes]] sa [[Aprika]]. Napapaligiran ito ng [[Rwanda]] sa hilaga, [[Tanzania]] sa timog at silangan, at ang [[Demokratikong Republika ng Congo]] sa kanluran. Bagaman walang pampang ang bansa, halos lahat ng kanlurang hangganan nito ay katabi ng [[Lawa ng Tanganyika]]. Ang kabisera nito ay [[Bujumbura]] {{Africa}} [[Kategorya:Mga bansa sa Gitnang Aprika]] {{stub}} kkwpnojcjtlr1v42syxzi14mtjgtb9b 0 7157 2208980 1846603 2026-05-25T03:58:32Z ChickenAnnihilator 156352 2208980 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement/Wikidata}} Ang '''Strasbourg''' ([[Dyalektong Elsässisch ng Aleman|Elsässisch]]: '''Strossburi'''; [[Wikang Aleman|Aleman]]: '''Straßburg''') ang punong lungsod ng ''région'' ng [[Alsace]] sa hilagang-silangang [[France]]. Ito rin ang punong lungsod ng ''département'' ng [[Bas-Rhin]]. Nangangahulugan ang pangalan ng lungsod na “bayan [sa tagpuan] ng mga lansangan”; ‘lansangan’ ang ibig sabihin ng ''Stras-'' habang ‘bayan’ o ‘tanggulan’ naman ang ibig sabihin ng ''-bourg''. Ang Strasbourg ang himpilan ng [[Council of Europe]] at ng [[European Court of Human Rights]] at napaparito rin ang bagong himpilan ng [[Parlamentong Europeo]] (kasama ng [[Brussel]]) pagkaraan ng eskandalo ng [[asbestos]] noong [[dekada 1980]]. [[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]] {{stub|Pransiya}} 8esp4q5k7o5mwrrva1jcdllvgx4m9rj 4 9923 2209031 2208120 2026-05-25T08:18:40Z Ryomaandres 8044 /* Supnayan ng mga napiling Alam ba ninyo? */ 2209031 wikitext text/x-wiki {{ABNkahon}} Ito ang mga huling bagong artikulo sa [[Wikipedia]] na napili sa [[Unang Pahina]] bilang bahagi ng ''[[Template:UnangPahinaAlam|Alam ba ninyo?]]'' Tingnan ang [[Special:Newpages|mga bagong pahina]] para sa kumpletong tala ng mga bagong pahina. May sinusunod na panuntunan ang Wikipediang Tagalog hinggil sa pagdagdag sa "Alam ba ninyo?", subalit maaaring magdagdag ang kahit sino basta ba susundin ang panuntunan na ito. Maaari mong ilagay o idagdag ang iyong mungkahing '''paksa''' (ito ang pangalan ng pahina o ang pamagat ng artikulo) at '''pamukaw na tanong''' sa '''''[[Wikipedia:Paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo|paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo?]]''''' ng mga maaaring gamitin para sa "Alam ba ninyo?". Doon sa handaang iyon kumuha ng pamalit na pangkat para sa ''Unang Pahina''. Basahin sa ibaba kung ilan ang dapat na laman ng bawat pangkat. Pero, ''inuulit po lamang'', na pakibasa muna ang mga hakbang at panuntunan na nasa ibaba bago ito gawin. O, kaya maaaring magmungkahi muna kayo sa ''[[Usapang Wikipedia:Mga huling idinagdag|Usapan hinggil sa mungkahi at paghahanda para sa Alam Ba Ninyo?]]''. ==Mga hakbang at panuntunan== Ito hakbang at panuntunan sa pagdagdag ng paksa sa "Alam ba ninyo?": ====Unang hakbang: Pumili==== *Tumingin ng mga bagong pahina sa [[Special:Newpages|Natatangi: Mga Bagong Pahina]] (o ''[[Special:Newpages]]'') para maidagdag. *Dapat na may '''sanggunian''' ang artikulo o lathalain. Kung wala pa, pakihanapan at pakilagyan. *Bilang tulong at ambag sa Tagalog na Wikipedia, pumili o magsulat po sana ng artikulong hindi bababa sa '''3,000''' titik o karakter (mga 4 ''kilobyte'') ang nilalaman ng katawan ng artikulo hindi kabilang ang pamagat o pangalan ng pahina, mga pamagat ng seksiyon, mga titik na nasa sanggunian, kawing na panlabas, mga kapsyon ng larawan, mga kahon ng impormasyon (''infobox''), talaan, tabla, kategorya, at mga katulad. Isa lamang pong '''''mungkahi''''' at '''''panukala''''' ang mga ito para sa kapakanan ng mga mambabasa at tagagamit ng Tagalog na Wikipedia. Maaari mong bilangin ang mga nilalamang titik ng iyong artikulo sa pamamagitan ng pagkopya nito patungo sa isang pahinang pandokumento ng ''[[Microsoft Windows|Microsoft Word]]'' sa tulong ng ''Tools'' (kasangkapang-kagamitan) kung saan matatagpuan ang ''word count'' o pambilang. Maaari ka ring gumamit ng ibang programa na [[pangkompyuter]], kung ibig. Sa ibang paraan ng pagpapaliwanag: mas mainam ang mahigit sa isang '''dangkal''' na haba ng lathalain kaysa ''kalahating dangkal'' lamang. Mas lalong nakaaangat ang lampas pa sa dalawang dangkal. *Kung minsan, maaari pa rin kayong makakita ng maiikling artikulo sa "Alam ba ninyo?", depende sa bilang ng mga kandidato sa loob ng isang panahon. Sa kasong iyon, hinihiling po na tumulong kayo sa pagpapahaba, pagpapalawig, at pagpapaunlad ng artikulo hanggang sa maabot o malampasan ang hinihinging bilang, maging ang kalidad. Lalo na kung [[:Category:Stub|usbong]] (''[[:Category:Stub|stub]]'') pa ito. Ngunit talaga pong higit na mas mainam kung umabot na sa bilang at pamantayan ang artikulo bago ito mailagay dito sa ''Alam Ba Ninyo?'' dahil mas nakatutulong na sa tagabasa. *Dapat na nakapupukaw ng pansin ang '''pamukaw na tanong''' na gagamitin (tingnan ang mga halimbawang nasa supnayan na nasa ibaba). *Hindi isang pangkalahatang seksiyon ng tribya (''trivia'') ang "Alam ba ninyo?". *Ninumungkahi na dapat nasa loob ng nakaraang 30 araw (isang buwan) ng [[Special:Newpages|Mga Bagong Pahina]] ang artikulo na idadagdag. Hindi mahigpit ang pagsasali ng lahok sa "Alam ba ninyo?" ayon sa tagal ng pagkakalikha nito basta't hindi ito nauulit. *Nasa artikulo dapat ang binanggit sa "Alam ba ninyo?" *Kung minsan, maaaring '''muling mapili''' ang isang lumang artikulo, lalo na kung napalawig ito ng may ikatlong ulit ang haba (''mungkahi'') o higit pa, at may kahalagahan at nakapupukaw ng isipan ang mga nadagdag na kaalamang maipapamahagi nito sa mambabasa. ====Ikalawang hakbang: Ilagay ang lahok sa Padron ng "Alam ba ninyp?"==== *Kapag handa ka nang idagdag ang lahok, idagdag ito sa [[Padron:Unang Pahina/Alam ba ninyo]]. Sa pangkalahatan, nakalimita lamang sa mula '''TATLO''' hanggang '''LIMANG''' (5) paksa, ngunit kung anumang kaso maaaring mahigit dito ngunit hindi lalampas sa '''WALO''' (8). Siguraduhin lamang na susukat ito sa pahina noong mga panahong iyon. Gamitin ang inyong ''sintido kumon'' o "karaniwang kaisipan". *Kailangang may larawan ang isa sa mga lahok at ipahawatig na ito ay nakalarawan sa pamamagitan ng paglalagay ng teksto ito na naka panaklong – (''nakalarawan''). Nasa 100px lamang ang laki ng larawan. *Dapat naka-<nowiki>'''BOLD'''</nowiki> (<nowiki>'''MAKAKAPAL ANG MGA TITIK'''</nowiki>) ng titulo ng bagong dinagdag na paksa sa "Alam ba ninyo?" ====Ikatlong hakbang: Maglagay ng tag sa usapang pahina==== *Pagkatapos ilagay ang lahok, lagyan ng ''tag'' o tatakan ng {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan]]}} ang pahina ng usapan ng artikulo bilang rekord. :Halimbawa: <tt><nowiki>{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}</nowiki></tt> ::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}. ====Ikaapat na hakbang: Magpadala na abiso sa lumikha. Opsyonal kung sariling-gawa==== *Bukod sa itaas, maaari mong padalhan ng isang mensahe ang may-akda o nagsimula ng artikulo sa pamamagitan ng paggamit ng suleras na ito: <tt><nowiki>{{subst:AlamBaNinyoUsapan2|Abril 3|2008|Pangalan ng artikulo}} --~~~~</nowiki></tt> (nagmula sa: {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan2]]}}), upang maipagbigay-alam sa may-akda ang pagkakapili ng kaniyang artikulo. Kung sakaling wala pang panagutan ang nag-ambag ng artikulo, ipadala pa rin ang mensahe upang mahikayat siyang gumawa ng sariling akawnt. Huwag mong kalimutang lumagda sa pahina ng usapan ng pinagbigyan ng mensahe. Ganito ang mababasa ng pinadalhan ng mensahe: ::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan2|Marso 30|2008}} *Opsyonal ito kung artikulo mo ang nilalahok mo. ====Ikalimang hakbang: Idagdag ang naidagdag sa supnayan==== *Idagdag dito sa '''supnayan''' sa ibaba ang mga paksang tinanggal (ayon sa petsa: buwan at taon) - ''dahil nagamit na'' - para sa "Alam ba ninyo?". Pakiusap, maglagay ng patlang o puwang sa pagitan ng bawat pangungusap. *Nilalagay na sa '''mga sinupan''' (ayon sa taon; nasa ibaba, sa gawing kanan) ang mga dating nasupnay dito sa ibaba kapag tapos na ang kasalukuyang taon, o kung masyado nang mahaba ang tala ng supnayan sa ibaba. == Supnayan ng mga napiling ''Alam ba ninyo?'' == <!--SIMULA NG KAHONG SINUPAN (ARKIBO)--> {| class="infobox plainlinks" style="width:238px; background:#addfad; border:1px solid #4F7942; -moz-border-radius:8px;" | style="padding-top:4px; text-align:center;"| [[file:Replacement filing cabinet.svg|center|30px|]] [[/Sinupan 2025|2025]] · [[/Sinupan 2024|2024]] · [[/Sinupan 2023|2023]] · [[/Sinupan 2022|2022]] · [[/Sinupan 2021|2021]] · [[/Sinupan 2020|2020]] · [[/Sinupan 2019|2019]] · [[/Sinupan 2018|2018]] · [[/Sinupan 2017|2017]] · [[/Sinupan 2015|2015]] · [[/Sinupan 2014|2014]] · [[/Sinupan 2013|2013]] · [[/Sinupan 2012|2012]] · [[/Sinupan 2011|2011]] · [[/Sinupan 2010|2010]] · [[/Sinupan 2009|2009]] · [[/Sinupan 2008|2008]] · [[/Sinupan 2007|2007]] · [[/Sinupan 2006|2006]] · [[/Sinupan 2005|2005]] <!---{{Archive list long}}----> |}<!--TAPOS NG KAHONG SINUPAN--> '''''Alam ba ninyo...''''' <!--SA IBABA NITO IDAGDAG ANG MGA KADARAAN LAMANG NA MGA PANG-ALAM BA NINYO! SALAMAT PO--> === Mayo 2026 === *...na ang mga '''[[Kipot ng Turkiya]]''', na kinabibilangan ng mga anyong-tubig ng '''[[Dardanelos]]''' at '''[[Bosforo]]''', pati ang '''[[Dagat ng Marmara]]''', ay bumubuo ng isang '''[[Mga hangganan sa pagitan ng mga lupalop|hangganang lupalop]]''' ng [[Asya]] at [[Europa]]? *...na ang '''[[mga Kuweba ng Ajanta]]''', '''[[mga Kuweba ng Ellora]]''', '''[[Muog ng Agra]]''', at [[Tāj Mahal]] ang unang apat na itinala bilang bahagi ng mga [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa India|Pandaigdigang Pamanang Pook]] sa [[India]]? *...na ang '''[[Templo ng Mundeshwari]]''', matatagpuan sa '''[[mga talampas ng Kaimur]]''' at alay sa diyosang si '''[[Durga]]''' at sa diyos na si [[Shiva]], ay inaangking pinakamatandang gumaganang '''[[templong Hindu]]'''? *...na ang mga [[aktibismo|aktibista]] sa Pilipinas, bilang '''[[Mga protesta laban kay Donald Trump|pagprotesta laban kay Trump]]''', ay nagsunog ng epihiyeng anyong '''[[fidget spinner]]''' na tinawag na ''[[pasismo|fascist]] spinner''? *...na ang '''[[Simbahan ni San Porfirio]]''' at '''[[Dakilang Masjid ng Gaza|Dakilang Masjid]]''' sa '''[[Lungsod Gaza]]''' ay ilan sa maraming pook-sambahang napinsala buhat ng nangyayaring [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Palestina]]? === Abril === *...na ang mga unang nanirahan sa [[Roma]] ay mga '''[[Mga Italiko|Italikong]]''' '''[[Mga Latin (tribung Italiko)|Latin]]'''? *...na ang '''[[Digmaang Daang Taon]]''' ay bunsod ng tunggalian hinggil sa '''[[Dukado ng Aquitania]]'''? *...na ang [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Italya|Pandaigdigang Pamanang Pook]] na '''[[Cinque Terre]]''', na nangangahulugang 'Limang Lupain', ay tumutukoy sa mga [[comune|bayan]] at [[frazione|nayon]] ng '''[[Monterosso al Mare]]''', '''[[Vernazza]]''', '''[[Corniglia]]''', '''[[Manarola]]''', at '''[[Riomaggiore]]'''? *...na ang Pilipinas ay ang kauna-unahang bansa sa mundo na nagdeklara ng '''[[Krisis sa enerhiya sa Pilipinas noong 2026|krisis sa enerhiya]]''' bunga ng [[digmaan sa Iran noong 2026]]? === Marso 2026 === *...na ang dating konserbatibo na ang hinaharap na santo na si '''[[Óscar Romero|Padre Óscar Romero]]''' ay tatalima sa '''[[teolohiya ng pagpapalaya]]''' bunsod ng pagpaslang ng militar sa kaniyang kaibigang si '''[[Rutilio Grande|Padre Rutillo Grande]]'''? *...na ang hinihinalang pinagmulan ng [[tiramisù]], ang '''[[Treviso]]''', ay tinirhan ng mga '''[[Mga Veneto|Veneto]]''' bago ang '''[[Pananakop ng mga Romano sa Italya|pananakop ng mga Romano]]'''? *...na ang '''[[Palasyo ng Golestan]]''' sa [[Teheran]] ay isa sa mga '''[[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Iran|Pandaigdigang Pamanang Pook]]''' na nadamay buhat ng nangyayaring '''[[Digmaan sa Iran noong 2026|Digmaan sa Iran]]'''? *...na naimpluwensiya si '''[[Susenyos I|Haring Susenyos I]]''' ng Etiopia na maging [[Simbahang Katolika|Katoliko]] sa pamamagitan ni Padre '''[[Pedro Páez]]'''? *...na ang '''[[Sundarbans]]''' ay isang '''[[kagubatan ng bakawan]]''' na nabuo sa tagpuan ng mga ilog [[Ilog Ganges|Ganges]], '''[[Ilog Brahmaputra|Brahmaputra]]''', at '''[[Ilog Meghna|Meghna]]'''? <!---Nasa ibaba ang kaurian at mga interwiki--> [[Kaurian:Alam Ba Ninyo ng Wikipedia]] 6b9ebb79bgdqb4niyahopp1o0uttq6p 2209032 2209031 2026-05-25T08:21:05Z Ryomaandres 8044 /* Mayo 2026 */ 2209032 wikitext text/x-wiki {{ABNkahon}} Ito ang mga huling bagong artikulo sa [[Wikipedia]] na napili sa [[Unang Pahina]] bilang bahagi ng ''[[Template:UnangPahinaAlam|Alam ba ninyo?]]'' Tingnan ang [[Special:Newpages|mga bagong pahina]] para sa kumpletong tala ng mga bagong pahina. May sinusunod na panuntunan ang Wikipediang Tagalog hinggil sa pagdagdag sa "Alam ba ninyo?", subalit maaaring magdagdag ang kahit sino basta ba susundin ang panuntunan na ito. Maaari mong ilagay o idagdag ang iyong mungkahing '''paksa''' (ito ang pangalan ng pahina o ang pamagat ng artikulo) at '''pamukaw na tanong''' sa '''''[[Wikipedia:Paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo|paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo?]]''''' ng mga maaaring gamitin para sa "Alam ba ninyo?". Doon sa handaang iyon kumuha ng pamalit na pangkat para sa ''Unang Pahina''. Basahin sa ibaba kung ilan ang dapat na laman ng bawat pangkat. Pero, ''inuulit po lamang'', na pakibasa muna ang mga hakbang at panuntunan na nasa ibaba bago ito gawin. O, kaya maaaring magmungkahi muna kayo sa ''[[Usapang Wikipedia:Mga huling idinagdag|Usapan hinggil sa mungkahi at paghahanda para sa Alam Ba Ninyo?]]''. ==Mga hakbang at panuntunan== Ito hakbang at panuntunan sa pagdagdag ng paksa sa "Alam ba ninyo?": ====Unang hakbang: Pumili==== *Tumingin ng mga bagong pahina sa [[Special:Newpages|Natatangi: Mga Bagong Pahina]] (o ''[[Special:Newpages]]'') para maidagdag. *Dapat na may '''sanggunian''' ang artikulo o lathalain. Kung wala pa, pakihanapan at pakilagyan. *Bilang tulong at ambag sa Tagalog na Wikipedia, pumili o magsulat po sana ng artikulong hindi bababa sa '''3,000''' titik o karakter (mga 4 ''kilobyte'') ang nilalaman ng katawan ng artikulo hindi kabilang ang pamagat o pangalan ng pahina, mga pamagat ng seksiyon, mga titik na nasa sanggunian, kawing na panlabas, mga kapsyon ng larawan, mga kahon ng impormasyon (''infobox''), talaan, tabla, kategorya, at mga katulad. Isa lamang pong '''''mungkahi''''' at '''''panukala''''' ang mga ito para sa kapakanan ng mga mambabasa at tagagamit ng Tagalog na Wikipedia. Maaari mong bilangin ang mga nilalamang titik ng iyong artikulo sa pamamagitan ng pagkopya nito patungo sa isang pahinang pandokumento ng ''[[Microsoft Windows|Microsoft Word]]'' sa tulong ng ''Tools'' (kasangkapang-kagamitan) kung saan matatagpuan ang ''word count'' o pambilang. Maaari ka ring gumamit ng ibang programa na [[pangkompyuter]], kung ibig. Sa ibang paraan ng pagpapaliwanag: mas mainam ang mahigit sa isang '''dangkal''' na haba ng lathalain kaysa ''kalahating dangkal'' lamang. Mas lalong nakaaangat ang lampas pa sa dalawang dangkal. *Kung minsan, maaari pa rin kayong makakita ng maiikling artikulo sa "Alam ba ninyo?", depende sa bilang ng mga kandidato sa loob ng isang panahon. Sa kasong iyon, hinihiling po na tumulong kayo sa pagpapahaba, pagpapalawig, at pagpapaunlad ng artikulo hanggang sa maabot o malampasan ang hinihinging bilang, maging ang kalidad. Lalo na kung [[:Category:Stub|usbong]] (''[[:Category:Stub|stub]]'') pa ito. Ngunit talaga pong higit na mas mainam kung umabot na sa bilang at pamantayan ang artikulo bago ito mailagay dito sa ''Alam Ba Ninyo?'' dahil mas nakatutulong na sa tagabasa. *Dapat na nakapupukaw ng pansin ang '''pamukaw na tanong''' na gagamitin (tingnan ang mga halimbawang nasa supnayan na nasa ibaba). *Hindi isang pangkalahatang seksiyon ng tribya (''trivia'') ang "Alam ba ninyo?". *Ninumungkahi na dapat nasa loob ng nakaraang 30 araw (isang buwan) ng [[Special:Newpages|Mga Bagong Pahina]] ang artikulo na idadagdag. Hindi mahigpit ang pagsasali ng lahok sa "Alam ba ninyo?" ayon sa tagal ng pagkakalikha nito basta't hindi ito nauulit. *Nasa artikulo dapat ang binanggit sa "Alam ba ninyo?" *Kung minsan, maaaring '''muling mapili''' ang isang lumang artikulo, lalo na kung napalawig ito ng may ikatlong ulit ang haba (''mungkahi'') o higit pa, at may kahalagahan at nakapupukaw ng isipan ang mga nadagdag na kaalamang maipapamahagi nito sa mambabasa. ====Ikalawang hakbang: Ilagay ang lahok sa Padron ng "Alam ba ninyp?"==== *Kapag handa ka nang idagdag ang lahok, idagdag ito sa [[Padron:Unang Pahina/Alam ba ninyo]]. Sa pangkalahatan, nakalimita lamang sa mula '''TATLO''' hanggang '''LIMANG''' (5) paksa, ngunit kung anumang kaso maaaring mahigit dito ngunit hindi lalampas sa '''WALO''' (8). Siguraduhin lamang na susukat ito sa pahina noong mga panahong iyon. Gamitin ang inyong ''sintido kumon'' o "karaniwang kaisipan". *Kailangang may larawan ang isa sa mga lahok at ipahawatig na ito ay nakalarawan sa pamamagitan ng paglalagay ng teksto ito na naka panaklong – (''nakalarawan''). Nasa 100px lamang ang laki ng larawan. *Dapat naka-<nowiki>'''BOLD'''</nowiki> (<nowiki>'''MAKAKAPAL ANG MGA TITIK'''</nowiki>) ng titulo ng bagong dinagdag na paksa sa "Alam ba ninyo?" ====Ikatlong hakbang: Maglagay ng tag sa usapang pahina==== *Pagkatapos ilagay ang lahok, lagyan ng ''tag'' o tatakan ng {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan]]}} ang pahina ng usapan ng artikulo bilang rekord. :Halimbawa: <tt><nowiki>{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}</nowiki></tt> ::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}. ====Ikaapat na hakbang: Magpadala na abiso sa lumikha. Opsyonal kung sariling-gawa==== *Bukod sa itaas, maaari mong padalhan ng isang mensahe ang may-akda o nagsimula ng artikulo sa pamamagitan ng paggamit ng suleras na ito: <tt><nowiki>{{subst:AlamBaNinyoUsapan2|Abril 3|2008|Pangalan ng artikulo}} --~~~~</nowiki></tt> (nagmula sa: {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan2]]}}), upang maipagbigay-alam sa may-akda ang pagkakapili ng kaniyang artikulo. Kung sakaling wala pang panagutan ang nag-ambag ng artikulo, ipadala pa rin ang mensahe upang mahikayat siyang gumawa ng sariling akawnt. Huwag mong kalimutang lumagda sa pahina ng usapan ng pinagbigyan ng mensahe. Ganito ang mababasa ng pinadalhan ng mensahe: ::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan2|Marso 30|2008}} *Opsyonal ito kung artikulo mo ang nilalahok mo. ====Ikalimang hakbang: Idagdag ang naidagdag sa supnayan==== *Idagdag dito sa '''supnayan''' sa ibaba ang mga paksang tinanggal (ayon sa petsa: buwan at taon) - ''dahil nagamit na'' - para sa "Alam ba ninyo?". Pakiusap, maglagay ng patlang o puwang sa pagitan ng bawat pangungusap. *Nilalagay na sa '''mga sinupan''' (ayon sa taon; nasa ibaba, sa gawing kanan) ang mga dating nasupnay dito sa ibaba kapag tapos na ang kasalukuyang taon, o kung masyado nang mahaba ang tala ng supnayan sa ibaba. == Supnayan ng mga napiling ''Alam ba ninyo?'' == <!--SIMULA NG KAHONG SINUPAN (ARKIBO)--> {| class="infobox plainlinks" style="width:238px; background:#addfad; border:1px solid #4F7942; -moz-border-radius:8px;" | style="padding-top:4px; text-align:center;"| [[file:Replacement filing cabinet.svg|center|30px|]] [[/Sinupan 2025|2025]] · [[/Sinupan 2024|2024]] · [[/Sinupan 2023|2023]] · [[/Sinupan 2022|2022]] · [[/Sinupan 2021|2021]] · [[/Sinupan 2020|2020]] · [[/Sinupan 2019|2019]] · [[/Sinupan 2018|2018]] · [[/Sinupan 2017|2017]] · [[/Sinupan 2015|2015]] · [[/Sinupan 2014|2014]] · [[/Sinupan 2013|2013]] · [[/Sinupan 2012|2012]] · [[/Sinupan 2011|2011]] · [[/Sinupan 2010|2010]] · [[/Sinupan 2009|2009]] · [[/Sinupan 2008|2008]] · [[/Sinupan 2007|2007]] · [[/Sinupan 2006|2006]] · [[/Sinupan 2005|2005]] <!---{{Archive list long}}----> |}<!--TAPOS NG KAHONG SINUPAN--> '''''Alam ba ninyo...''''' <!--SA IBABA NITO IDAGDAG ANG MGA KADARAAN LAMANG NA MGA PANG-ALAM BA NINYO! SALAMAT PO--> === Mayo 2026 === *...na ang '''[[mga Kipot ng Turkiya]]''', na kinabibilangan ng mga anyong-tubig ng '''[[Dardanelos]]''' at '''[[Bosforo]]''', pati ang '''[[Dagat ng Marmara]]''', ay bumubuo ng isang '''[[Mga hangganan sa pagitan ng mga lupalop|hangganang lupalop]]''' ng [[Asya]] at [[Europa]]? *...na ang '''[[mga Kuweba ng Ajanta]]''', '''[[mga Kuweba ng Ellora]]''', '''[[Muog ng Agra]]''', at [[Tāj Mahal]] ang unang apat na itinala bilang bahagi ng mga [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa India|Pandaigdigang Pamanang Pook]] sa [[India]]? *...na ang '''[[Templo ng Mundeshwari]]''', matatagpuan sa '''[[mga talampas ng Kaimur]]''' at alay sa diyosang si '''[[Durga]]''' at sa diyos na si [[Shiva]], ay inaangking pinakamatandang gumaganang '''[[templong Hindu]]'''? *...na ang mga [[aktibismo|aktibista]] sa Pilipinas, bilang '''[[Mga protesta laban kay Donald Trump|pagprotesta laban kay Trump]]''', ay nagsunog ng epihiyeng anyong '''[[fidget spinner]]''' na tinawag na ''[[pasismo|fascist]] spinner''? *...na ang '''[[Simbahan ni San Porfirio]]''' at '''[[Dakilang Masjid ng Gaza|Dakilang Masjid]]''' sa '''[[Lungsod Gaza]]''' ay ilan sa maraming pook-sambahang napinsala buhat ng nangyayaring [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Palestina]]? === Abril === *...na ang mga unang nanirahan sa [[Roma]] ay mga '''[[Mga Italiko|Italikong]]''' '''[[Mga Latin (tribung Italiko)|Latin]]'''? *...na ang '''[[Digmaang Daang Taon]]''' ay bunsod ng tunggalian hinggil sa '''[[Dukado ng Aquitania]]'''? *...na ang [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Italya|Pandaigdigang Pamanang Pook]] na '''[[Cinque Terre]]''', na nangangahulugang 'Limang Lupain', ay tumutukoy sa mga [[comune|bayan]] at [[frazione|nayon]] ng '''[[Monterosso al Mare]]''', '''[[Vernazza]]''', '''[[Corniglia]]''', '''[[Manarola]]''', at '''[[Riomaggiore]]'''? *...na ang Pilipinas ay ang kauna-unahang bansa sa mundo na nagdeklara ng '''[[Krisis sa enerhiya sa Pilipinas noong 2026|krisis sa enerhiya]]''' bunga ng [[digmaan sa Iran noong 2026]]? === Marso 2026 === *...na ang dating konserbatibo na ang hinaharap na santo na si '''[[Óscar Romero|Padre Óscar Romero]]''' ay tatalima sa '''[[teolohiya ng pagpapalaya]]''' bunsod ng pagpaslang ng militar sa kaniyang kaibigang si '''[[Rutilio Grande|Padre Rutillo Grande]]'''? *...na ang hinihinalang pinagmulan ng [[tiramisù]], ang '''[[Treviso]]''', ay tinirhan ng mga '''[[Mga Veneto|Veneto]]''' bago ang '''[[Pananakop ng mga Romano sa Italya|pananakop ng mga Romano]]'''? *...na ang '''[[Palasyo ng Golestan]]''' sa [[Teheran]] ay isa sa mga '''[[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Iran|Pandaigdigang Pamanang Pook]]''' na nadamay buhat ng nangyayaring '''[[Digmaan sa Iran noong 2026|Digmaan sa Iran]]'''? *...na naimpluwensiya si '''[[Susenyos I|Haring Susenyos I]]''' ng Etiopia na maging [[Simbahang Katolika|Katoliko]] sa pamamagitan ni Padre '''[[Pedro Páez]]'''? *...na ang '''[[Sundarbans]]''' ay isang '''[[kagubatan ng bakawan]]''' na nabuo sa tagpuan ng mga ilog [[Ilog Ganges|Ganges]], '''[[Ilog Brahmaputra|Brahmaputra]]''', at '''[[Ilog Meghna|Meghna]]'''? <!---Nasa ibaba ang kaurian at mga interwiki--> [[Kaurian:Alam Ba Ninyo ng Wikipedia]] f0itc6unstj3ikqqllci3khhpxl8cas 0 13289 2208837 2111142 2026-05-24T13:01:13Z CarlessParking 157192 Inilipat ni CarlessParking ang pahinang [[Kaibigan]] sa [[Pagkakaibigan]] 2111142 wikitext text/x-wiki [[file:Dabarkads.jpg|thumb|Isang matibay na pagkakaibigan]] [[File:Kaibigan.jpg|thumb|Isang samahan]] :[[Talaksan:Deborah madison.jpg|thumb|Kaibigan]]''Para sa ibang mga paggamit, tingnan ang [[{{PAGENAME}} (paglilinaw)]].'' Ang '''kaibigan''' ay isang uri ng tao na maaari mong hilingan ng tulong sa oras ng pangangailangan. Kabaligtaran ito ng isang [[kaaway]]. Ang kaibigan ay isang uri ng tao na laging naka agapay sa iyo. Ito ay ang mga tao na pinili mong pagaalyan ng personal na ugnayan, kalakip ang pagmamahal at pagmamalasakit. Naglalayon ito ng pag-unlad at kabutihan. Ayon kay Aristotle, isang pilosopo, "Ang tunay na pakikipagkaibigan ay sumisibol mula sa pagmamahal ng mga taong malalim na nakilala ang pagkatao sa pananaw ng sarili at iba. Ito'y isang natatanging damdamin para sa espesyal na tao na mas higit ang halaga sa isang ordinaryong kakilala lamang. Hindi ito pumapanig sa kabutihan ng iisa kundi para sa isa,t isa. [[Kategorya:Tao]] [[Kategorya:Pakikipagkaibigan]] [[Kategorya:Pakikipagkapuwa-tao]] [[Kategorya:Pakikipagkapwa-tao]] [[Kategorya:Pakikipag-ugnayang sa ibang tao]] {{stub}} 8n6ed5610km0shhie4bntiaahyjfq0k 0 17391 2208851 2205706 2026-05-24T14:46:02Z ~2026-17217-10 162172 /* Mga kasalukuyang segments */ 2208851 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox television | image = Eat... Bulaga! (2024) logo.svg | caption = ''Title card'' ng ''Eat Bulaga!'' noong 2024 | alt_name = {{Plainlist| *''Eat... Bulaga!'' *''EB'' *''E.A.T.'' }} | genre = [[Variety show]] | director = {{plainlist| * Poochie Rivera<ref>{{cite web|title='Eat Bulaga' signs anew with GMA Network |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/48014/eat-bulaga-signs-anew-with-gma-network/story |website=GMA Network |access-date=September 30, 2023 |archive-date=March 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331025958/https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/48014/eat-bulaga-signs-anew-with-gma-network/story |url-status=live}}</ref> * Pat Plaza * [[Bert de Leon]] (hanggang 2021)<ref>{{cite news|author=Cruz, Dana |title=Bert de Leon, veteran TV director, passes away |url=https://entertainment.inquirer.net/427224/bert-de-leon-veteran-tv-director-passes-away/amp |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |access-date=December 1, 2021 |archive-date=December 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201001049/https://entertainment.inquirer.net/427224/bert-de-leon-veteran-tv-director-passes-away/amp |url-status=live}}</ref> * Norman Ilacad (hanggang 2023) * Moty Apostol (2023-24)}} | creative_director = {{plainlist| * Jeny Ferre * Renato Aure Jr. (2023–24)}} | presenter = {{Plainlist| *[[Tito Sotto]] *[[Vic Sotto]] *[[Joey de Leon]] *[[Allan K.]] *[[Jose Manalo]] *[[Wally Bayola]] *[[Paolo Ballesteros]] *[[Ryan Agoncillo]] *[[Michael V.]] *[[Ryzza Mae Dizon]] *[[Maine Mendoza]] *[[Carren Eistrup]] *[[Miles Ocampo]] *[[Atasha Muhlach]]}} | narrated = {{plainlist| * Tom Alvarez (since 1997) * "Long Tall" Howard Medina (1979–97) * Show Suzuki (2023–24)}} | theme_music_composer = {{plainlist| * Vic Sotto * Vincent Dy Buncio * Pancho Oppus}} | opentheme = * "Eat Bulaga!" {{small|(1982–kasalukuyan; <I>E.A.T.</I> rev. 2023–24)}} * "Tahanang Pinakamasaya, Eat Bulaga!" {{small|(2023–24)}} | country = Pilipinas | language = Tagalog | executive_producer = Liza Marcelo-Lazatin <br>Rod dela Cruz | producer = {{ubl|Antonio P. Tuviera (1979–2023)|Romeo Jalosjos Jr. (2023–24)|Tito Sotto (since 2024)|Vic Sotto (since 2024)|Joey de Leon (since 2024)}} | camera = Multiple-camera setup | location = Studio 4, [[TV5 Media Center]], [[Mandaluyong City]], [[Metro Manila]] | runtime = 180–240 minutes | company = {{plainlist| * Production Specialists, Inc. {{small|(1979-80)}} * [[TAPE Inc.]] {{small|(1981-2024)}} * [[TVJ Productions]] {{small|(2024–kasalukuyan)}} }} | network = {{ubl|[[Radio Philippines Network]] {{small|(1979–89)}}|[[ABS-CBN]] {{small|(1989–95)}}|[[GMA Network]] {{small|(1995–2024)}}|[[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5]] {{small|(rev. 2023–24; 2024-kasalukuyan)}}}} | first_aired = {{start date|1979|7|30}} | last_aired = kasalukuyan | related = {{plainlist| * ''[[Eat Bulaga! Indonesia]]'' * ''[[The New Eat Bulaga! Indonesia]]'' * ''Eat Bulaga! Myanmar'' }} |host=Michael v.}} Ang '''''Eat Bulaga!''''' ay isang ''variety show'' mula sa Pilipinas na pinoprodyus ng [[:en:TVJ Productions|TVJ Productions.]] Pinangungunahan ito nina [[Vicente Sotto III|Tito Sotto]], [[Vic Sotto]], at [[Joey de Leon|Joey De Leon]]; kasama sina Chiqui Hollman at Richie D'Horsie noong una itong sumahimpapawid sa [[Radio Philippines Network|RPN]] noong 30 Hulyo 1979. Sumahimpapawid ang programa sa nasabing channel hanggang 1989, nang lumipat sa [[ABS-CBN]] hanggang 1995, nang lumipat sa [[GMA Network]] hanggang Mayo 31, 2023 (hanggang Enero 5, 2024 sa ilalim ng bagong pamumuno ng [[TAPE Inc.]]), hanggang sa kasalukuyan na ipinalalabas sa [[TV5]] simula noong Hulyo 1, 2023 (bilang '''''E.A.T.''''' hanggang Enero 5, 2024, nang matapos igawad ng korte ang karapatan na gamitin ng TVJ Productions ang pangalang ''Eat Bulaga!'' simula sa susunod na araw na Enero 6).<ref>{{Cite web |title=Court sides with TVJ in 'Eat Bulaga' copyright case vs. TAPE, GMA |url=https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2024/1/5/court-tvj-eat-bulaga-trademark.html |access-date=2024-01-07 |website=cnn |language=en |archive-date=2024-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240107003546/https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2024/1/5/court-tvj-eat-bulaga-trademark.html |url-status=dead }}</ref> Ang mga host ay sina [[Allan K.]], [[Jose Manalo]], [[Wally Bayola]], [[Paolo Ballesteros]], [[Ryan Agoncillo]], [[Ryzza Mae Dizon]], [[Maine Mendoza]], [[Carren Eistrup]], [[Miles Ocampo]], at [[Atasha Muhlach]] na kilala bilang mga "Legit Dabarkads." 1 Pebrero 2024 ay pinapalabas ito ng live sa [[RPTV (TV Program|RPTV]]<ref>{{Cite web |title=RPTV launched on CNN Philippines' frequency following shutdown |url=https://entertainment.inquirer.net/539414/rptv-launched-on-cnn-philippines-frequency-following-shutdown |access-date=2024-02-01 |website=inquirer.net |language=en}}</ref>. Ang programa ay sumasahimpapawid sa buong Pilipinas sa TV5 at sa ''live streaming'' nito sa [[YouTube]] at [[Facebook]]. Mapapanood din sa labas ng bansa via Kapatid Channel. Sa higit apatnapung taon nito sa himpapawid, hawak na ng [[palabas]] ang tala sa pagiging pinakamatagal na pantanghaling ''variety show'' sa kasaysayan ng telebisyon sa Pilpinas.<ref>Godinez, Bong (24 Oktubre 2007). [https://web.archive.org/web/20150722230157/http://www.pep.ph/features/14178/longest-running-television-shows "Longest running television shows"]. ''PEP.ph''. Philippine Entertainment Portal, Inc. Sininop mula [http://www.pep.ph/features/14178/longest-running-television-shows sa orihinal] noong 22 Hulyo 2015. Kinuhang muli noong 22 Hulyo 2015.</ref> Ang ''Eat Bulaga!'' rin ang naging kauna-unahang palabas galing sa Pilipinas na nagkaroon ng ibang ''franchise'' sa ibang bansa nang magkaroon ito ng adaptasyon sa [[Eat Bulaga! Indonesia|Indonesia]]. Inaasahan din ang pagkakaroon nito ng adaptasyon sa [[Myanmar]] mula nang italumpati ito noong ika 30 Hulyo 2019, ang ika-40 guning-taon ng programa. == Kasaysayan ng ''Eat Bulaga!'' == === Panahon sa RPN (1979–1989) === Ideya na noon ng Production Specialists, Inc., isang kompanyang pagmamay-ari ni Romy Jalosjos, na lumikha ng isang pantanghaling palabas para sa [[Radio Philippines Network]] o RPN. Naisip ni Antonio Tuviera, na prodyuser rin ng Production Specialists, Inc., na ang tanyag na ''troika'' nila [[Vicente Sotto III|Tito Sotto]], [[Vic Sotto]] at [[Joey de Leon]] ang magiging pinaka-akmang mga host para sa bagong palabas.<ref name="kd2">{{cite AV media|people=Dantes, Dingdong (Host)|title=Kuwentong Dabarkads|url=https://www.youtube.com/watch?v=Xnvtcw53WpM|medium=Documentary|publisher=GMA Network, Inc.|location=Philippines|date=2011}}</ref> Sa isang pagpupulong sa paradahan ng ngayo'y sarado nang Intercontinental Hotel Manila, inialok ni Tuviera ang ideya na kaagad namang tinanggap ng "TVJ".<ref name="kd2"/><ref name="peproad">{{cite web|url=http://www.pep.ph/news/20047/Tito,-Vic-&-Joey-recall-their-road-to-success/1/1|title=Tito, Vic & Joey recall their road to success|last1=Garcia|first1=Rose|date=26 November 2008|website=PEP.ph|publisher=Philippine Entertainment Portal, Inc.|access-date=22 July 2015|archive-date=22 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722232229/http://www.pep.ph/news/20047/Tito%2C-Vic-%26-Joey-recall-their-road-to-success/1/1|url-status=dead}}</ref> Si Joey de Leon ang binibigyang pagkilala sa paglikha sa pamagat ng palabas. Hango mula sa pambatang laro na "It Bulaga" ay binigyan ni de Leon ng kahulugan ang mga salita mula rito. Ang "it" ay ginawang "''eat''", Ingles para sa "kain" upang kumatawan sa oras ng pag-eere nito sa tanghalian; samantalang ang "''bulaga''" naman ay kakatawan sa balak nilang punuin ang palabas ng maraming sorpresa.<ref name="peproad" /> Nagsimulang umere ang ''Eat Bulaga!'' noong 30 Hulyo 1979 sa RPN Live Studio 1 sa Broadcast City.<ref name="coffeebook2">{{cite book|last=Francisco|first=Butch|date=2011|title=Eat Bulaga: Ang Unang Tatlong Dekada|publisher=TAPE, Inc.|isbn=9789719528302}}</ref>''<ref name="peplong3">{{cite web|url=http://www.pep.ph/features/14178/longest-running-television-shows|title=Longest running television shows|last1=Godinez|first1=Bong|date=24 October 2007|website=PEP.ph|publisher=Philippine Entertainment Portal, Inc.|access-date=22 July 2015|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150722230157/http://www.pep.ph/features/14178/longest-running-television-shows|archivedate=22 July 2015|df=}}</ref>'' Ang TVJ, na sinamahan nina Chiqui Hollmann<ref name="kd2"/> at Richie Reyes (mas kilala bilang si Richie d' Horsie) ang nagsilbing mga orihinal na ''hosts<ref name="peplong3"/>.'' Sa simula ay mahina ang palabas at nanganib din itong makansela hindi lamang dahil sa kompetisyon laban sa noo'y ''number 1'' na palabas sa tanghali,pina ''Student Canteen,'' kundi pati na rin sa kakulangan nito sa mga ''advertiser'' kahit na malaki ang ibinaba nila sa kanilang singil sa pagpapa''advertise.'' Dahilan nito ay hindi nakatanggap ng sweldo ang TVJ at ang mga staff unang anim na buwan ng palabas, pati na ang mga nagpe-perform sa palabas ay hindi makatanggap ng malaking ''talent fee'' dahil dito.<ref name="kd2"/> Upang mapanatili lang pag-ere ng palabas ay pumayag iyony magpalabas ng mga ''trailer'' ng mga pelikula, na lubhang mas mababa ang singilan kaysa mga karaniwang ''commercial''. Kalaunan ay unti-unti ring umakyat ang ''ratings'' ng ''Eat Bulaga!,'' lalo na nang ipakilala ang ''segment'' na "Mr. Macho".<ref name="kd2"/><ref name="coffeebook2"/> Sa kauna-unahang pagkakataon ay natalo ng ''Eat Bulaga!'' ang ''Student Canteen'' sa labanan ng ''ratings''. Sa panahon ding iyon inilipat ng Production Specialists ang pagpoprodyus ng palabas sa ngayo'y TAPE, Inc. ni Tuviera.<ref name="philstar12">{{cite web|url=http://www.philstar.com/entertainment/142832/noontime-shows-through-years|title=Noontime shows through the years|last1=Francisco|first1=Butch|website=Philstar Entertainment|publisher=Philstar|date=8 December 2001|accessdate=21 May 2013}}</ref> 18 Mayo 1982 nang ilunsad ng RPN-9 ang pagsasaDOMSAT (domestic satellite) nito sa mga palabas nito sa isang espesyal na programa ng ''Eat Bulaga!'' mula sa Celebrity Sports Plaza. Dikit pa ang laban sa pagitan ng dalawang programa ngunit nang lumipat si [[Coney Reyes]] mula sa ''Student Canteen'' sa ''Eat Bulaga!'' (bilang kapalit ni Hollman na lumipat naman sa ''Student Canteen'') noong araw ding iyon ay naitatag na ang puwesto ng ''Eat Bulaga!'' bilang ''number 1'' sa laban ng ''ratings'' sa tanghalian.''<ref name="philstar12"/>'' Sa espesyal din na iyon inilunsad ang temang awit ng palabas, na madaling makikilala sa pambungad na pariralang ''Mula Aparri hanggang Jolo.'' Ito ay isinulat nina Vincent Dybuncio at Pancho Oppus. Tuluyan nang ikinansela ng GMA-7 ang ''Student Canteen'' noong 1986''.'' Pumalit dito ang ''[[Lunch Date]]'' na pinangungunahan noon nina Orly Mercado, Rico J. Puno, Chiqui Hollman and Toni Rose Gayda. Tumindi ang laban sa ''ratings'' sa pagitan ng ''Eat Bulaga!'' at ''Lunch Date'' nang sumali doon si Randy Santiago noong 1987. Ngunit sa parehong taon ay sumali si [[Aiza Seguerra]] sa ''Eat Bulaga!'' matapos maging runner-up sa segment na ''Little Miss Philippines.<ref name="kd2"/><ref>{{cite episode|title=Little Miss Philippines: Aiza Seguerra|url=https://www.youtube.com/watch?v=L-xqueoTtwI|series=Eat... Bulaga!|airdate=1987|network=[[Radio Philippines Network]]|station=RPN-9}}</ref>'' Ang kabibuhan ni Aiza, pati na ang tandem nila ni Coney, na kung minsa'y kasa-kasama si Vic, ang muling nagpakiliti sa masa kaya muli ring napasakamay ng ''Eat Bulaga!'' ang puwestong ''number 1.'' Sa isang panayam kay Joey de Leon, sinabi niya na walang kontratang nilagdaan ang TVJ sa ''Eat Bulaga!'' noong sila ay inalok upang maging mga host ng palabas—na nananatili magpahanggang ngayon.<ref name="historicvic2">{{cite web|url=http://www.pep.ph/news/31385/vic-sotto-says-being-part-of-eat-bulaga-makes-him-feel-like-a-historical-figure/1/1#focus|title=Vic Sotto says being part of Eat Bulaga! makes him feel like a "historical figure"|last1=Jimenez|first1=Jocelyn|website=PEP.ph|publisher=Philippine Entertainment Portal, Inc.|date=7 October 2011|accessdate=22 July 2015|archive-date=22 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722225520/http://www.pep.ph/news/31385/vic-sotto-says-being-part-of-eat-bulaga-makes-him-feel-like-a-historical-figure/1/1#focus|url-status=dead}}</ref> Kahit na matapos ang pagsamsam sa RPN-9&nbsp;ng pamahalaan ni [[Corazon Aquino]] matapos ang [[Rebolusyong EDSA ng 1986|Rebolusyon sa EDSA]] noong 1986, nanatili ang ''Eat Bulaga!'' sa pag-ere sa nasabing network kahit na nagsialisan o pinagkakansela na ang ibang palabas nito. Umalis sa ''studio'' nito sa Broadcast City ang programa noong 2 Disyembre 1987 at lumipat sa Grand Ballroom ng katabing Celebrity Sports Plaza noong 3 Disyembre 1987. Subalit dumanas pa ng matinding dagok ang RPN-9 matapos ang naging pagsamsam at humarap din ito sa mga kaguluhang dala ng pagpalit-palit nito ng pamunuan, kaya naman minabuti ni Tony Tuviera na makipag-usap sa noo'y muling-tatag na [[ABS-CBN]] upang ilipat na doon ang ''Eat Bulaga!.'' ===Panahon sa ABS-CBN (1989-1995)=== Matapos ang mga pag-uusap sa pagitan ng kampo ni Tony Tuviera at ng mga ''programming executives'' ng ABS-CBN ay naisapinal na ang paglipat ng mga palabas na pinoprodyus ng TAPE, Inc. sa nasabing himpilang panghimpapawid.<ref name="philstar12"/> Mula sa RPN-9 ay lilipat ang ''Agila'', ''[[Coney Reyes on Camera]]'' at ang ''Eat... Bulaga!,'' pati na ang ''[[Okey Ka Fairy Ko!|Okay Ka, Fairy Ko!]]'' na mula sa [[Intercontinental Broadcasting Corporation|IBC-13]].<ref name="peplong3"/> 18 Pebrero 1989 nang unang ipalabas ang ''Eat... Bulaga!'' sa bago nitong tahanan, sa isang ''TV special'' na pinamagatang "''Eat... Bulaga!: Moving On"'' sa [[Smart Araneta Coliseum|Araneta Coliseum]].<ref name="ebtahanan3">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=QTJw7JrwlUk|title=#EBThrowback: Ang Tahanan ng Eat Bulaga!|date=7 December 2018|publisher=YouTube|accessdate=8 December 2018}}</ref> Bilang pagsalubong sa programa at sa mga hosts ng programa na sina Tito, Vic, Joey, Coney, at Aiza ay nagsipag-''guest'' mga artista ng at mga talento mula sa ABS-CBN. [[Talaksan:Eat... Bulaga! - Moving On 1989.jpg|left|thumb|413x413px|Ang mga ''main hosts'' ng ''Eat... Bulaga!'' na sina Vic Sotto, Coney Reyes, Aiza Seguerra, Joey de Leon at Tito Sotto, sa ''Eat... Bulaga!: Moving On'' na ginanap sa Araneta Coliseum noong Pebrero 1989]] Matapos ang ''TV special'' sa Araneta Coliseum ay tuluyan nang lumipat ang pagsasagawa ng ''Eat... Bulaga!'' sa ABS-CBN Studio 1 (na ngayo'y Dolphy Theatre) sa [[ABS-CBN Broadcasting Center|ABS-CBN Broadcasting Centre]]. Samantalang nasa Studio 2 naman sila kapag mayroong espesyal na mga okasyon ang palabas. Ipinagdiwang noong 23 Setyembre 1989 ang ika-10 guning taon ng palabas sa [[Smart Araneta Coliseum|Araneta Coliseum]].<ref name=":02">{{cite episode|title=Eat Bulaga 10th Anniversary Opening Theme|url=https://www.youtube.com/watch?v=VMrT9yE2mXo|series=Eat... Bulaga!|airdate=September 23, 1989|network=[[ABS-CBN]]}}</ref> Umalis sa palabas si Coney Reyes noong 1991<ref name="philstar12" />, na pinalitan naman ng mga kampeon sa paglangoy na si Christine Jacob at Rio Diaz (sa mungkahi na rin ni Reyes)<ref name="philstar12" />. Si Tito Sotto naman, bagama't 'di umalis, ay madalang na lang kung makita sa palabas matapos manalo (at manguna) sa halalan sa pagkasenador noong Mayo 1992. Lalo nang lumaki at lumakas ang ABS-CBN sa pagtatapos ng taong 1994. Mayroon na rin itong kakayahang magprodyus ng mga sarili nitong palabas at hindi na kailangang umasa pa sa mga palabas na pang-''blocktime''. Inasahan ng TAPE, Inc. na hindi pakikialaman ng ABS-CBN ang mga palabas nito. Sa halip na ganoon ay sinubukan ng ABS-CBN na bilhin ang ''airing rights'' ng ''Eat... Bulaga!'' mula sa TAPE, Inc. na siya namang tinanggihan nina Antonio Tuviera at Malou Choa-Fagar. Kaya naman hindi na ni-''renew'' ng ABS-CBN ang kontrata nito sa TAPE, Inc. at binigyan ng ''ultimatum'' ang mga palabas ng TAPE na ''Eat... Bulaga!,'' ''Valiente'' at ''Okey Ka, Fairy Ko'' (maliban sa ''Coney Reyes on Camera,'' na hindi na pinoprodyus ng TAPE sa panahong ito) na umalis na mula sa mga talaan ng mga palabas ng ABS-CBN hanggang sa huling linggo ng Enero 1995. Nang umalis sa ABS-CBN ang ''Eat... Bulaga!'' ay ni-''reformat'' ang programang pantanghali nito tuwing Linggo na ''Sa Linggo nAPO Sila'' at ginawang pang-isang linggo - ''<nowiki/>'Sang Linggo nAPO Sila -'' bilang kapalit ng ''Eat... Bulaga!''.<ref name="peplong3"/> ===Panahon sa GMA (1995–2024)=== Bago pa man pumasok ang palabas sa [[GMA Network]], tila nagkaroon na ng ''unofficial homecoming'' ang mga ''main host'' ng ''Eat... Bulaga!'' na sina Tito Sotto, Vic Sotto at Joey de Leon noong 1994 nang magsimula silang magpakita sa mga palabas nito. Si Tito ay naging ''main host'' ng ''investigative news magazine program'' ng GMA na ''[[Brigada Siete]]'' samantalang sila Vic at Joey naman ay nasa ''night gag show'' tuwing Lunes na ''Mixed NUTS''. Sa taon ding iyon ay umalis na ang ''Eat... Bulaga!'' sa ABS-CBN Studio 1 at muling bumalik sa Celebrity Sports Plaza sa mga huling bahagi ng 1994 bilang paghahanda sa paglipat nito sa GMA. Ang pagbabalik nina Tito, Vic and Joey's sa [[GMA Network|GMA]] ay naging opisyal na noong 1995, nang pinili nito ang ''Eat Bulaga!'' upang maging pangunahing pantanghaling palabas. Isang espesyal na pirmahan ng kontrata sa pamamagitan ng TAPE, Inc. at GMA ang ginanap sa Shangri-La sa Makati noong 19 Enero 1995 na dinaluhan ng halos lahat ng mga ''host'' nito. Bago iyon ay nagprodyus ang GMA ng kanilang sariling pantanghaling programa, ang ''[[Lunch Date]]'' (na pumalit sa ''Student Canteen'' matapos ang 1986 Rebolusyon sa EDSA) at ang ''SST: Salo-Salo Together'', na mayroong bahagyang tagumpay.<ref name="peplong3"/> 28 Enero 1995 nang magsimulang ipalabas ang ''Eat... Bulaga!'' sa bago nitong tahanan sa GMA. Ginunita ito sa isang TV special na pinamagatang ''Eat... Bulaga!: The Moving!'' na ginanap muli sa [[Smart Araneta Coliseum|Araneta Coliseum]].<ref name="peplong3" /><ref name="ebtahanan3"/><ref name=":12">{{cite news|title='Eat Bulaga' premieres on GMA-7|pages=197|newspaper=[[Manila Standard]]|location=Google News Archive|date=22 January 1995|url=https://news.google.com/newspapers?id=ZjpNAAAAIBAJ&sjid=0QoEAAAAIBAJ&pg=2552%2C4115779|accessdate=22 July 2015}}</ref> Bago maganap ang paglipat na ito ay isang buwang pagpopromote ang ginawa mula Disyembre 1994 hanggang Enero 1995 na nagpakita ng mga patalastas na pumatok at bumenta sa masa gaya ng ''Totoo ang Sie7e at 9 - 2 =7,'' na kapwa pagpapahiwatig sa mga naging paglipat ng palabas mula Channel 9 (RPN) tungo sa Channel 2 (ABS-CBN) tungo sa Channel 7 (GMA). Pansamantalang nanatili sa Celebrity Sports Plaza ang programa mula sa mga huling buwan ng 1994 hanggang sa lumipat ito sa Eastside Studios ng [[:en:Broadway Centrum|Broadway Centrum]] noong 16 Setyembre 1995, sa isang TV special na pinamagatang ''Eat Bulaga!: The East Side Story''. Nadagdagan din ng mga bagong ''co-host'' ang programa, na kinabibilangan nila [[Toni Rose Gayda]] (na nagmula sa dating karibal na programa ng ''Eat... Bulaga!'' na ''[[Lunch Date]]''), [[Allan K]], Samantha Lopez and [[Francis Magalona]] noong 1995, at si [[Anjo Yllana]] noong 1998. Sa panahon sa pagitan ng 1995 at 1998, mangilan-ngilang artista din ang hinirang upang maging ''guest co-hosts.'' Taong 1999 nang ''Eat Bulaga!'' ang maging unang palabas sa telebisyong Pilipino ang magpamigay ng milyon-milyon. Nang ipakilala ng noong pantanghaling palabas ng ABS-CBN na ''[[Magandang Tanghali Bayan]]'' ang "Pera o Bayong", pumatok ito kaagad sa masa, kaya naman naungusan ng ''MTB'' ang ''Eat Bulaga!'' sa kompetisyon ng ratings sa loob ng dalawang taon. Dahil dito ay napilitan ang pamunuan ng ''Eat Bulaga!'' na magpapremyo ng milyones, sa pamamagitan ng mga ''segment'' nito na "Meron o Wala" noong kalagitnaan ng 1999 at ''"''Laban o Bawi" noong mga huling buwan ng 2000 upang maipanumbalik ang interes ng mga manonood.<ref>{{cite web|url=http://www.pep.ph/features/12061/-eat-bulaga-and-27-years-of-making-the-pinoys-happy-|title="Eat...Bulaga!" and 27 years of making the Pinoys happy!|last1=Almo|first1=Nerisa|date=20 March 2007|website=PEP.ph|publisher=Philippine Entertainment Portal, Inc.|access-date=22 July 2015|archive-date=23 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723133943/http://www.pep.ph/features/12061/-eat-bulaga-and-27-years-of-making-the-pinoys-happy-|url-status=dead}}</ref> Noong unang araw ng Enero 2000 (Sabado), ipinalabas ng ''Eat Bulaga!'' ang millenium episode (na ginanap sa [[SM City North EDSA]]) nito noong ika-7:30&nbsp;ng gabi upang magbigay daan sa espesyal na programang [[2000 Today]] na ipinalabas noong tanghali ng araw na iyon. Mayo ng taong 2001 nang matanggal si Francis Magalona sa programa dahil sa 'di umano'y pagkakasangkot sa droga. Pumalit sa kaniya ang artista at mang-aawit na si [[Janno Gibbs]]. Nang mapawalang-sala si Magalona ay nagbalik siya sa ''Eat Bulaga!'' noong Enero ng sumunod na taon. Noong Abril 2002 naman ay napanumbalik ng ''Eat Bulaga!'' ang pangunguna nito sa ratings laban sa ''MTB'' bunsod ng pagsikat ng SexBomb Dancers (sa segment na "Laban o Bawi") at ang kontrobersyal na ''reality segment'' na "Sige, Ano Kaya Mo? SAKMO!"''.'' Sa parehong taon na iyon ay ipina-''renew'' ng programa ang ''blocktime deal'' nito sa GMA Network, na siyang tumapos sa mga haka-hakang lilipat muli ng network ang palabas. Bumalik sa regular na pang-araw-araw na paghohost si Tito Sotto noong 2003. Naidagdag din sa lumalaking listahan ng mga ''host'' ang komedyante at dating contestant ng palabas na si Michael V. at ang mga modelo na sina Tania Paulsen and Alicia Mayer. Itinampok din ang palabas ng dati nitong tahanang himpilan na ABS-CBN sa pagdiriwang nito ng ika-50 taong guning taon. Ipinagdiwang ng ''Eat Bulaga!'' ang ika-25 taon nito sa telebisyon noong 19 Nobyembre 2004 sa ampitheatre ng [[:en:Expo Pilipino|Expo Pilipino]] sa Clark Freeport Zone, [[Angeles, Pampanga]].<ref name="lionsilver">{{cite web|url=http://www.lionheartv.net/2010/03/eat-bulaga-silver-special-on-dvd/|title=Eat, Bulaga! silver special on DVD|date=11 March 2010|website=LionhearTV|publisher=B&L Multimedia Co. Ltd.|access-date=22 July 2015}}</ref> Ipinagdiwang din ng palabas ang pagiging pinakamahabang pantanghaling palabas nito sa kasaysayan ng telebisyon sa Pilipinas. Dinaluhan ng humigit 60 000 katao ang ''television special'' na ito<ref name="lionsilver" /> at tumamasa din ng pinakamataas na rating para sa pang-araw na palabas sa kasaysayan ng telebisyon sa Pilipinas. Napanalunan nito ang ''Best Entertainment (One-Off/Annual) Special'' sa Asian Television Award sa [[Singapore]] noong 1 Disyembre 2005.<ref name="philroad">{{cite web|url=http://www.philstar.com/entertainment/312499/eat-bulaga%C2%92s-road-victory|title=Eat, Bulaga!&#146;s road to victory|last1=Francisco|first1=Butch|date=17 December 2005|website=Philstar Entertainment|publisher=Philstar|access-date=28 April 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.philstar.com/entertainment/313518/more-asian-television-awards|title=More Asian Television Awards|last1=Francisco|first1=Butch|date=24 December 2005|website=Philstar Entertainment|publisher=Philstar|access-date=22 July 2015}}</ref> Ang kaganapan na ito ay ang itinuturing na pinakamatagumpay sa kasaysayan ng telebisyon sa Pilipinas, na halos matapatan lamang ng ''[[:en:StarStruck (Philippine TV series)|1st Starstruck Final Judgement]]''. Ang pagtatanghal na ito, na pinamagatang ''Eat Bulaga Silver Special'', way ipinalabas noong ika-27 (Sabado) at ika-29 (Lunes) ng Nobyembre 2004.<ref name="lionsilver" /> Sa mga panahong ito ay tinanggal na ng palabas ang tatlong tuldok sa pangalan nito: mula ''Eat... Bulaga!'' ay ''Eat Bulaga!'' na lamang ulit ang pamagat nito. Nang ilunsad ng GMA ang [[GMA Pinoy TV]] noong 2005 ay sumahimpapawid na ang ''Eat Bulaga!'' sa iba't ibang bansa sa buong mundo.<ref>{{Cite news|url=http://www.gmanetwork.com/international/articles/2015-07-28/683/GMA-international-channels-now-available-in-Charter-Spectrum-TV-in-the-US/|title=GMA international channels now available in Charter Spectrum TV in the US {{!}} GMA international channels now available in Charter Spectrum TV in the US|last=Inc.|first=GMA New Media,|access-date=2017-05-19|language=en}}</ref> 2006 nang umalis ang SexBond Girls sa programa dahil sa sigalot nito sa mga prodyuser ng programa..<ref name="sexbombbabes">{{cite web|url=http://www.pep.ph/guide/tv/389/sexbomb-returns-to-eat-bulaga-as-regular-performers|title=SexBomb returns to "Eat Bulaga!" as regular performers|last1=Borromeo|first1=Eric|date=12 March 2007|website=PEP.ph|publisher=Philippine Entertainment Portal, Inc.|access-date=22 July 2015|archive-date=23 Hulyo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723135205/http://www.pep.ph/guide/tv/389/sexbomb-returns-to-eat-bulaga-as-regular-performers|url-status=dead}}</ref> Kaya naman nagbukas ang programa ng mga awdisyon para sa mga bagong mananayaw sa ilalim ng pangalang ''EB Babes,'' sa pamamagitan ng pagpapatimpalak. Agosto ng taon ding iyon nang magsimula ang grupo.<ref name="sexbombbabes" /> Marso 2007 naman nang bumalik ang SexBomb Girls, ngunit bilang mga ''co-host''.<ref name="sexbombbabes" /><ref>{{cite web|url=http://www.pep.ph/news/12465/rivalry-between-sexbomb-and-eb-babes-heats-up|title=Rivalry between SexBomb and EB Babes heats up|last1=Nicasio|first1=Nonie|date=11 March 2007|website=PEP.ph|publisher=Philippine Entertainment Portal, Inc.|access-date=23 July 2015|archive-date=24 Hulyo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150724070434/http://www.pep.ph/news/12465/rivalry-between-sexbomb-and-eb-babes-heats-up|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pep.ph/news/12522/eb-babe-kim-wala-namang-dapat-ikainsecure-ang-eb-babes-sa-sexbomb#cxrecs_s|title=EB Babe Kim: "Wala namang dapat ika-insecure ang EB Babes sa SexBomb."|last1=Nicasio|first1=Nonie|date=16 March 2007|website=PEP.ph|publisher=Philippine Entertainment Portal, Inc.|access-date=23 July 2015|archive-date=24 Hulyo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150724024842/http://www.pep.ph/news/12522/eb-babe-kim-wala-namang-dapat-ikainsecure-ang-eb-babes-sa-sexbomb#cxrecs_s|url-status=dead}}</ref> Setyembre 2007 nang magkaroon ng matinding sagutan sa pagitan ni Joey de Leon at [[Willie Revillame]], na noo'y ''host'' ng karibal na programa ng ''Eat Bulaga!'' na ''[[Wowowee]],'' kasunod ng 'di umano'y Hello Pappy scandal.<ref>{{cite web|url=http://www.gmanews.tv/story/58382/Joey-tells-Willie-Explain-before-you-complain|title=Joey tells Willie: Explain before you complain|date=30 August 2007|website=GMA News Online|publisher=GMA Network, Inc.|accessdate=11 April 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/58395/news/nation/roxas-seeks-probe-on-hello-pappy-game-show-controversy|title=Roxas seeks probe on 'Hello, Pappy' game show controversy|date=30 August 2007|website=GMA News Online|publisher=GMA Network, Inc.|accessdate=23 July 2015}}</ref> Nobyembre 2007 naman nang ilunsad ng ''Eat Bulaga!'' ang kauna-unahan nitong panrehiyon na adaptasyon sa GMA Cebu sa pamagat na ''Eat Na Ta!.'' Ang ''Eat na Ta sa Radyo'' (mula Lunes-Biyernes) ay inilunsad noong 12 Nobyembre samantalang ang ''Eat Na Ta sa TV'' (tuwing Sabado) ay inilunsad noong 24 Nobyembre ng taon ding iyon. Nagsilbi itong pampasigla bago ang mismong palabas sa Kabisayaan hanggang 2008. 6 Marso 2009 nang pumanaw ang isa sa mga ''host'' ng palabas na si [[Francis Magalona]] dahil sa [[leukemia]]. Nang sumunod na araw ay nagprodyus ang palabas ng isang ''tribute episode'' sa alaala niya, kung saan inawit ng buong ''cast'' ang mga awit na likha niya. Sa ''tribute'' ding iyon nalaman na si Magalona ang nagpasimula sa paggamit ng salitang ''"dabarkads",'' na magpahanggang ngayon ay ginagamit upang tukuyin ang pamilya at ang manonood ng ''Eat Bulaga!.'' Kilala din is Magalona sa naging tradisyunal na pagsigaw niya ng "''seamless'' na!" na nagpahayag sa pagpapalit ng programa tuwing Sabado mula ''Eat Bulaga!'' tungo sa showbiz talk show na ''[[Startalk]].'' Matapos ang kanyang pagpanaw ay itinuloy ng ''Eat Bulaga!'' at ''Startalk'' ang tradisyon hanggang sa itigil ito sa pagtatapos ng taon. Pinalitan si Magalona ng kilalang actor at ''television personality'' na si [[Ryan Agoncillo]] nang pumasok ito sa palabas noong 24 Oktubre 2009. Ipinagdiwang naman ng ''Eat Bulaga!'' ang ika-30 guning taon nito sa ere, na pinangalanang ''Tatlong Dekads ng Dabarkads'' noong 30 Hulyo 2009. Sa espesyal na ito ay pinagtuunan ng pansin ng palabas ang mga kahanga-hangang mga tao, kabilang na ang 30 kapos sa buhay ngunit masisipag na estudyante, at ang iba pang mga "bayani sa araw-araw" bilang pagtanaw ng utang na loob sa mga manonood ng palabas.<ref>{{cite web|url=http://www.philstar.com/entertainment/473048/eat-bulaga-awards-cash-grants-scholars|title=Eat, Bulaga! awards cash & grants to scholars|date=1 June 2009|website=Philstar Entertainment|publisher=Philstar|accessdate=23 July 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.philstar.com/entertainment/467840/changing-lives-30-young-people|title=Changing the lives of 30 young people|last1=Francisco|first1=Butch|date=16 May 2009|website=Philstar Entertainment|publisher=Philstar|accessdate=23 July 2015}}</ref> Ipina-''renew'' ng palabas ang kontrata nitong ''blocktime partnership'' (para sa dalawang taon pa) sa GMA Network noong Disyembre 2009. Unang araw ng Enero 2010 nang pansamantalang lumipat ang programa sa Westside Studios ng Broadway Centrum, na naging tahanan ng karamihan sa mga naging programa ng GMA mula 1987 hanggang 2010, habang nire-''renovate'' anf Eastside Studios na nagdagdag ng mga bagong LED screens at mga upuang ''cushioned.'' Bumalik din sa renovadang studio ang palabas noong 6 Marso ng taon ding iyon. Pebrero 2011 nang umalis muli ang SexBomb Girls, kasama ang ''choreographer'' nito na si Joy Cancio, ngayon ay para naman sa palabas ng ABS-CBN na ''[[Happy Yipee Yehey!]].''<ref>{{cite web|url=http://entertainment.inquirer.net/3269/no-bad-blood-between-these-sexbombs|title=No bad blood between these SexBombs|last1=Cruz|first1=Marinel R.|website=Inquirer.net|publisher=Philippine Daily Inquirer|date=14 June 2011|accessdate=21 May 2013}}</ref> Marso 2011 nang pahabaan ng GMA Network ang ''blocktime deal'' nito sa palabas hanggang Enero 2016 na nagbigay ng isa pang oras para sa palabas, na siya namang nagbigay daan sa TAPE upang gumawa pa ng isang TV show na magsisilbing palabas pagkatapos ng ''Eat Bulaga!'' Inilunsad naman ng ''Eat Bulaga!'' ang ''coffee table book'' nito na ''Ang Unang Tatlong Dekada''<ref name="coffeebook2"/> na isinulat ng beteranong kolumnista na si Butch Francisco at dinisenyo ng anak ni Joey de Leon na si Jako.<ref>{{cite web|url=http://www.philstar.com/entertainment/735738/why-it-took-8-years-finish-bulaga-book|title=Why it took 8 years to finish the Bulaga! book|last1=Francisco|first1=Butch|date=11 October 2011|website=Philstar Entertainment|publisher=Philstar|accessdate=23 July 2015}}</ref> Kasama ng libro ay nagpamigay din ang ''Eat Bulaga!'' ng 3,000 ''limited edition'' [[DVD]]s ng ''Silver Special'' nito.<ref name="historicvic2"/><ref>{{cite web|url=http://www.pep.ph/news/31387/joey-de-leon-gets-emotional-again-as-eat-bulaga-launches-book-chronicling-its-first-30-years/1/2|title=Joey de Leon gets emotional as Eat Bulaga! launches book chronicling its first 30 years|last1=Santiago|first1=Erwin|date=8 October 2011|website=PEP.ph|publisher=Philippine Entertainment Portal, Inc.|accessdate=23 July 2015|archive-date=24 Hulyo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150724075439/http://www.pep.ph/news/31387/joey-de-leon-gets-emotional-again-as-eat-bulaga-launches-book-chronicling-its-first-30-years/1/2|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gmanews.tv/story/234575/entertainment/eat-bulaga-launches-coffee-table-book|title=Eat Bulaga! launches coffee table book|last1=Jimenez|first1=Fidel R.|date=6 October 2011|website=GMA News Online|publisher=GMA Network, Inc.|accessdate=23 July 2015}}</ref> Nagprodyus din ng isang dokumentaryo ang [[GMA News and Public Affairs]] na pinamagatang ''Kuwentong Dabarkads'' na ipinresenta ni [[Dingdong Dantes]].<ref name="kd2"/> Sa kauna-unahang pagkakataon sa kasaysayan ng ''Eat Bulaga!'', nagkaroon ng kauna-unahang ''international franchise'' sa [[Indonesia]] na pinangalang [[Eat Bulaga! Indonesia]] na umere sa [[SCTV]] noong 16 Hulyo 2012 hanggang 3 Abril 2014, at ang [[The New Eat Bulaga! Indonesia]] na umere naman sa [[ANTV]] mula 17 Nobyembre 2014 hanggang 8 Agosto 2016, Agosto 18 naman ay nag-ere ito ng ''commercial-free special episode'' na nagdiriwang ng ika-33 guning taon nito.<ref>{{cite web|url=http://www.pep.ph/photos/3221/eat-bulaga-celebrates-33rd-anniversary|title=Eat Bulaga! celebrates 33rd anniversary|date=20 August 2012|website=PEP.ph|publisher=Philippine Entertainment Portal, Inc.|accessdate=23 July 2015|archive-date=22 Hulyo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722230008/http://www.pep.ph/photos/3221/eat-bulaga-celebrates-33rd-anniversary|url-status=dead}}</ref> Isang ''soundtrack'' naman, ang ''Dabarkads D' Album: A Party for everyJUAN'', na nagtampok sa mga awit na pinasikat at nilikha ng ''cast'' ng ''Eat Bulaga!'' pati ang ilan sa mga ginamit nitong temang-awit, ay inilunsad noong Hulyo 2013..<ref>{{Cite AV media notes|title=Dabarkads D'Album (A Party For Every Juan!)|others=Eat Bulaga Dabarkads|year=2013|url=https://itunes.apple.com/ph/album/eat-bulaga-dabarkads-dalbum/id796309922|type=Album|publisher=[[:en:Ivory Music and Video|Ivory Music & Video, Inc.]]|location=Pilipinas|website=iTunes Philippines}}</ref> Nitong 7 Hulyo 2018, inilunsad ng Eat Bulaga! ang ''EB ver. 4.0'', kung saan sinimulan ang taunang selebrasyon para sa kanilang ika-apatnapung anibersaryo sa telebisyon, kasunod nito ang pagpapalabas ng ''horror-comedy telemovie'' na ''Pamana'' nitong 28 Hulyo 2018. Nitong 8 Disyembre 2018, Matapos ang 23 taon nang pananatili sa Broadway Centrum, lumipat ang ''Eat Bulaga!'' sa bago nitong state-of-the-art na istudyo, ang APT Studios, na matatagpuan sa [[Cainta]], [[Rizal]], ang paglipat nila sa bagong tahanan ay kasunod nito sa selebrasyon ng kanilang ika-apatnapu na anibersaryo ngayong Hulyo 2019, Pebrero 1 sa sumunod na taon, muling pumirma ang programa sa [[GMA Network]], kasunod ng ika-apatnapu na anibersaryo nila sa telebisyon, at 24 na taon sa GMA. Simula Hulyo 2019, ang mga binalik na ''segments'' ng programa ay sa ''limited engagement'' lamang para sa ika-apatnapung anibersaryo ng programa. Nitong 30 Hulyo 2019, ipinagdiwang ng ''Eat Bulaga!'' ang kanilang ika-40 na anibersaryo sa telebisyon, kasunod nito ang pagkakaroon ng pangalawang ''international franchise'' sa [[Myanmar]], ang pagkakaroon ng bagong ''batch'' ng mga iskolar ng EBEST, at ang pagtatapat ng mga kampeon ng mga ''segments'' ng programa para sa ''grand showdown'' nito, at abangan ang kanilang ika-apat na malaking anunsyo. Sina [[Anjo Yllana]], [[Ruby Rodriguez]] at [[Pia Guanio]] ay umalis sa Programa noong 2020 at 2021. Opisyal na sina [[Maja Salvador]] at [[Miles Ocampo]] bilang host ng programa. === ''Eat Bulaga!'' ng TAPE Inc. at ''E.A.T.'' (2023-24) === Mula 31 Mayo hanggang 4 Hunyo 2023, sinuspende ng “new managenent” (pinangunahan nina [[Jon-jon Jalosjos|Jon-jon]] at [[Bullet Jalosjos]] - mga anak ni TAPE, Inc. chairman [[Romeo Jalosjos]]) ang live production. Inanunsyo nina [[Tito Sotto]], [[Vic Sotto]], at [[Joey de Leon]] na aalis sila sa TAPE, Inc.. Nag-ugat ang anunsyo sa nagpapatuloy na alitan sa pagitan ng tatlo at ng magkapatid na Jalosjos hinggil sa pagtanggal kay [[:en:Antonio Tuviera|Tony Tuviera]] sa pang-araw-araw na operasyon ng ''Eat Bulaga!'', at mga plano ng mga Jalosjos para sa palabas. Ang anunsyo ng TVJ nung nakaraang 31 Mayo 2023 ay sa livestream ng ''Eat Bulaga!'' Facebook Page at YouTube channel nito at sa kamay ng bagong management ng [[TAPE Inc.]] Hindi sila pinayagan ng mag-ere ng live at pawang replay episode ang pinapalabas sa [[GMA Network]]. Ang ibang host ng palabas na ito tulad nina [[Paolo Ballesteros]], [[Jose Manalo]], [[Maine Mendoza]], [[Ryzza Mae Dizon]], [[Wally Bayola]], [[Ryan Agoncillo]] at si [[Allan K.]] ay kasama pati mga miyembro ng produksyon (cameraman, manunulat, sales) ay nagpirma din sila ng resignation sa parehas na araw. Sina TVJ ay nagpirma ng aplikasyon sa IPOPHL para sa pagmamay-ari ng trademark na "Eat Bulaga!" na na-rehistro nito noong 2013 sa ilalim ng TAPE na nakatakdang mage-expire sa 14 Hunyo 2023. Sa ilalim ng pamamahala ng mga Jalosjos, patuloy na ginamit ng TAPE, Inc. ang ''Eat Bulaga!'' bilang pamagat ng kanilang noontime show sa GMA Network mula Hunyo 5, 2023 hanggang Enero 5, 2024 na may mga bagong host at segment, habang hinihintay ang desisyon ng IPOPHL hinggil sa petisyon ng magkapatid na Sotto at De Leon na kanselahin ang trademark ng TAPE na "Eat Bulaga". Sa panahong ito, ang ''Eat Bulaga!'' nito ay pinangunahan nina [[Alexa Miro]], [[Arra San Agustin]], [[Betong Sumaya]], [[Buboy Villar]], Cassy Legaspi, [[Chariz Solomon]], [[Dasuri Choi]], [[Glaiza de Castro]], [[Isko Moreno]], Kimpoy Feliciano, [[Kokoy de Santos]], Mavy Legaspi, [[Michael Sager]], [[Paolo Contis]], [[Winwyn Marquez]], at [[Yasser Marta]]. Noong Hunyo 7, 2023, ang mga noo'y dating host ng ''Eat Bulaga!'' – sina TVJ, Allan K., Jose Manalo, Wally Bayola, Paolo Ballesteros, Ryan Agoncillo, Maine Mendoza, Ryzza Mae Dizon, at Carren Eistrup (na nag-resign rin sa TAPE) ay inihayag ang kanilang paglipat sa [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5]] sa pamamagitan ng bagong nabuong [[TVJ Productions]], isang joint venture sa magulang ng TV5 na MediaQuest Holdings, na nag-anunsyo ng isang bagong noontime Show na papalit sa Itslottime Show nito. Noong Hulyo 1, 2023, ang kanilang bagong noontime show, na pormal na pinamagatang ''E.A.T.'', ay ipinalabas sa TV5. Nagbalik bilang Dabarkads si [[Miles Ocampo]] noong Hulyo 8, 2023, pagkatapos umalis dahil sa mga isyu sa kalusugan, habang si [[Atasha Muhlach]] ay nag-debut noong Setyembre 23, 2023, bilang bagong karagdagan sa cast. Noong Oktubre 2023, ipinakilala ng palabas ang Singing Queens, na nagtatampok ng mga miyembrong sina Anne Ferrer, Eunice Janine, Samantha Rascal, Khayzy Bueno, at Jean Drilon. Nitong 4 Disyembre 2023, Ikinansela ang trademark registration ng TAPE, Inc., ang trademark nitong 'Eat Bulaga' at 'EB'. Matapos mapag-desisyunan ng [https://www.ipophil.gov.ph/ IPOPHL] na ang [[TVJ]] ang may karapatan na magmay-ari ng trademark na 'Eat Bulaga'. Ayon naman sa TAPE, Inc., itutuloy nila ang pagsampa ng apela sa naging desisyon ng [https://www.ipophil.gov.ph/ IPOPHL] para mapabaligtad ang desisyon nito. Sa programang ''Sa Totoo Lang'' ng [[One PH]] at ang istayon ng radyo ng TV5 na [[DWFM|92.3 Radyo5 True FM]] noong 7 Disyembre 2023, ayon sa report ni MJ Marfori, ang isinampang apela ng [[TAPE Inc.|TAPE, Inc.]] laban sa desisyon ng [https://www.ipophil.gov.ph/ IPOPHL] ay ibinasura, kaugnay sa desisyon nito na ang TVJ ang may karapatan na magmay-ari ng trademark na 'Eat Bulaga'. Dahil dito, rehistrado na kay [[Joey de Leon|Joey De Leon]] ang 'Eat Bulaga' trademark sa [https://www.ipophil.gov.ph/ IPOPHL], sa ilalim ng class 41 para sa 'entertainment services'. Ayon din sa [https://www.abante.com.ph/ Abante News], sa Enero 2024 na gagamitin ng TVJ ang 'Eat Bulaga' sa [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5]]. Sa kabilang banda, sa artikulo ng Bored Productive nitong 7 Disyembre 2023, gumagawa na nang plano ang [[TAPE Inc.|TAPE, Inc.]] sa pagpapalit ng pangalan ng kanilang programa, matapos matalo sila sa kasong trademark ng ''Eat Bulaga!''. Noong 5 Enero 2024, pinanalunan ng Marikina Regional Court ang desisyon at pinagbawalan ang TAPE Inc., kasama ang GMA Network, Inc., mula sa: # Paggamit ng ''Eat Bulaga!'' o ang logo nito sa kanilang palabas, programa, proyekto o sa mga promosyon; # Paggamit ng jingle o kanta ng ''Eat Bulaga!'' sa kanilang palabas, programa, proyekto o promosyon; at # Pagpapalabas o pag-eere ng mga kahit anong replay na episode ng ''Eat Bulaga!'' na bago pa inere noong 31 Mayo 2023 sa kanilang channel o platform Ayon naman kay Atty. Maggie Abraham-Garduque (abogado ng TAPE, Inc.), natanggap na nila ang desisyon at nagulat sila sa desisyon ng korte. Magsasampa pa rin sila ng apela sa naging desisyon ng korte. Noong Enero 6, 2024, muling inilunsad ng TAPE Inc. ang kanilang ''Eat Bulaga!'' bilang ''[[Tahanang Pinakamasaya!]]''. Dahil sa mababang rating na nagresulta sa pagbaba ng viewership pati na rin sa pagtaas ng utang, nakansela ang ''Tahanang Pinakamasaya!'' noong Marso 2, 2024 na nagtapos sa 29 na taon ng noontime slot ng GMA sa ilalim ng TAPE. ===Panahon sa TV5 (2024-kasalukuyan)=== Noong Enero 6, 2024, ang ''E.A.T.'' ay pinalitan ng pangalan pabalik sa ''Eat Bulaga!''. Sa parehong araw, ang mga piling programa ng TV5, kasama ang ''Eat Bulaga!'' at [[PBA]], ay nagsimula ang kanilang weekend simulcast sa [[CNN Philippines]], na minarkahan ang pagbabalik ng variety show sa orihinal nitong network (RPN) matapos pumirma ang TV5 Network ng isang kasunduan sa controlling owner ng RPN na Nine Media Corporation para mapabuti ang kanilang network coverage. Matapos ang pagsasara ng CNN Philippines noong 31 Enero 2024, ang parehong mga programa ay dinala sa kapalit nitong channel, ang [[RPTV]], at ang kanilang mga simulcast sa network ay pinalawig hanggang sa mga karaniwang araw simula noong 1 Pebrero 2024. == Tema ng ''Eat Bulaga!'' == [[Talaksan:Eat Bulaga 1990's.jpg|frame|left|Eat Bulaga logo noong 2001-2003]] Ang orihinal na tema ay nagsimula noong 1982 at isinulat ni Tito Sotto, Vic Sotto at Joey de Leon at inayos ni Homer Flores, ngunit nilinaw ng source ng Cabinet Files sa PEP.ph na si Vic ang composer ng melody ng Eat Bulaga!, habang si Vincent Dy Buncio ang sumulat ng lyrics. Nang sumali si [[Aiza Seguerra]] sa palabas noong 1988 at nalipat sa [[ABS-CBN]] noong 1989, ang ikalawa at ikatlong linya ng ikalawang saknong ay naging "Si Aiza at si Coney/Silang lahat ay nagbibigay". Ang ikalawa at ikatlong linya ng saknong ay ginagamit pa rin kahit na si Coney ay umalis sa palabas noong 1991 at may kaunting artista na nadagdag tulad ni [[Jimmy Santos]], Christine Jacob, [[Ruby Rodriguez]], Lady Lee at si [[Rio Diaz]] ay madagdag sa mga tauhan sa palabas ng "''Bulaga''". Nung ang ''Eat Bulaga!'' ay nalipat sa [[GMA]] noong ika-28 Enero 1995, pinalitan ang ikalawang linya sa ikalawang saknong at tinanggal ang pangalan ni Aiza at Coney sa liriko, at sa tugon sa lumalaking grupo ng ''Eat Bulaga''. Ganito ang naging linya: "Barkada'y dumarami". Gayumpaman noong 2003, pinalitan ang linya ng [[SexBomb Girls]] ay gumawa ng sariling salin ng tema ng ''Eat Bulaga!''. Sa komposisyon ni Lito Camo. Ang linya ay naging "Buong tropa ay kasali". Noong ika-25 taong anibersaryo noong 2004, umaawit lahat ang naging kasapi ''Eat Bulaga!'' at ang linyang "Barkada'y dumarami" ang isinama sa liriko. Sa OBB noong 2004 ipinalit ang mga linya sa ibang wika ng Bikolano, Cebuano, Waray-waray at Tagalog. At noong 2005, ilang liriko ay re-arrange ni [[Francis Magalona]]. Ang linya ay "Saan ka man ay halina tayo". Dinagdagan ng mga linya ni Francis Magalona ang sariling salin ng tema ng ''Eat Bulaga''. Gayumpan noong 2007 ibat-ibang musika tulad ng Rock, Jazz, Reggae, Dance-pop at Hip-hop. Kinanta na ang unang bersyon ni Allan, Jimmy, Toni Rose at Ruby. Ang ikalawang bersyon ay kinanta ni Pia, Ciara, Gladys, Paolo, Julia at Janno. Ang linya ay "Ligaya sa ating buhay" na pinagkanta ni Gladys sa unang bersyon ng OBB at ikinanta ni Julia Clarete ang linya sa ikalawang bersyon ng OBB. Sa ikatatlong linya kinanta ni Jose Manalo at Wally Bayola ang bersyon ng reggae. Kinanta ang ika apat na linya ang bersyon ng dance ni Sugar at ang mga EB Babes. Ikinanta ang ika't limang bersyon nina BJ, [[Francis M]], Teri at Cindy, at dinagdagan ang ''Buong mundo'' na pinagrepeat ang ika apat na linya sa kanta. Nitong 2009 at 2014, muling binago ang tono nito sa bagong modernong musiko. Mula 2012 hanggang kasalukuyan, ginamit sa modernong bersyon ang orihinal na tono ng programa. Noong July 2023, iniangkop ng TVJ ang orihinal na theme song ng ''Eat Bulaga!'' na may maliliit na pagbabago, partikular ang tinanggal na pariralang "Eat Bulaga", na pagkatapos ay pinalitan ng "E-A-T" upang maiwasan ang mga posibleng isyu sa trademark sa TAPE. Samantala sa TAPE, inilunsad rin nila ang bagong kanta ng programa nila na ginagamit pa rin ang pangalan ng ''Eat Bulaga!'' noong 29 Hulyo 2023 kasunod ng ika-44 na anibersaryo ng naturang palabas. Noong 6 Disyembre 2023, ginamit ng ''E.A.T.'' ang tagline na "Eat Bulaga!" matapos kanselahin ng Intellectual Property Office of the Philippines (IPOPHL) ang pagpaparehistro ng trademark ng TAPE Inc. para sa ''Eat Bulaga!'' at nagharing pabor kina Tito Sotto, Vic Sotto at Joey de Leon. Noong Enero 5 2024, muling ginamit ng TVJ at Legit Dabarkads ang dating theme song ng ''Eat Bulaga!''. {| class="toccolours" cellpadding="15" align="center" rules="cols" ! colspan="7" bgcolor="" |<big>Pantemang-awit ng ''Eat Bulaga!''</big> |- !1982 - 1987 !1987 - 1995 !1995 - 1998 !1998 - 2023 !2023 - 2024 (rebisyon ng ''E.A.T.'') !2023 - 2024 (bersyon ng TAPE, Inc.) !2024 - kasulukuyan |- | Mula Aparri hanggang Jolo, Saan ka man ay halina kayo Isang libo't isang tuwa Buong bansa... ''Eat Bulaga!'' Buong bansa ay nagkakaisa Sa tuwa't saya na aming dala Isang libo't isang tuwa Buong bansa... ''Eat Bulaga!'' Sina Tito, Vic at Joey, kasama pati si Coney Apat silang nagbibigay ligaya sa ating buhay Buong bansa ay nagkakaisa Sa tuwa't saya na aming dala Isang libo't isang tuwa Buong bansa... ''Eat Bulaga!'' |Mula Aparri hanggang Jolo, Saan ka man ay halina kayo Isang libo't isang tuwa Buong bansa... ''Eat Bulaga!'' Buong bansa ay nagkakaisa Sa tuwa't saya na aming dala Isang libo't isang tuwa Buong bansa... ''Eat Bulaga!'' Sina Tito, Vic at Joey, '''si Aiza at si Coney''' '''Silang lahat ay''' nagbibigay ligaya sa ating buhay Buong bansa ay nagkakaisa Sa tuwa't saya na aming dala Isang libo't isang tuwa Buong bansa... ''Eat Bulaga!'' |Mula Aparri hanggang Jolo, Saan ka man ay halina kayo Isang libo't isang tuwa Buong bansa... ''Eat Bulaga!'' Buong bansa ay nagkakaisa Sa tuwa't saya na aming dala Isang libo't isang tuwa Buong bansa... ''Eat Bulaga!'' Sina Tito, Vic at Joey, '''barkada'y dumarami''' Silang lahat ay nagbibigay ligaya sa ating buhay Buong bansa ay nagkakaisa Sa tuwa't saya na aming dala Isang libo't isang tuwa Buong bansa... ''Eat Bulaga!'' |'''Mula Batanes hanggang Jolo,''' Saan ka man ay halina kayo Isang libo't isang tuwa Buong bansa... ''Eat Bulaga!'' Buong bansa ay nagkakaisa Sa tuwa't saya na aming dala Isang libo't isang tuwa Buong bansa... ''Eat Bulaga!'' Sina Tito, Vic at Joey, barkada'y dumarami Silang lahat ay nagbibigay ligaya sa ating buhay Buong bansa ay nagkakaisa Sa tuwa't saya na aming dala Isang libo't isang tuwa Buong bansa... ''Eat Bulaga!'' |Mula Batanes hanggang Jolo Saan ka man '''na panig ng mundo''' Isang libo't isang tuwa Buong bansa, '''''E-A-T''! (''Bulaga!'')''' '''Ang dabarkads''' ay nagkakaisa Sa tuwa't saya na aming dala Isang libo't isang tuwa Buong bansa, '''''E-A-T''! (''Bulaga!'')''' Sina Tito, Vic, at Joey Barkada'y dumarami Silang lahat ay nagbibigay Ligaya sa ating buhay Buong bansa ay nagkakaisa Sa tuwa't saya na aming dala Isang libo't isang tuwa Buong bansa, '''''E-A-T''! (''Bulaga!'')''' |'''Tahanang pinakamasaya, ''Eat Bulaga!''''' '''Tahanang pinakamasaya, ''Eat Bulaga!''''' '''Tahanang pinakamasaya, ''Eat Bulaga!''''' '''Tahanang pinakamasaya, ''Eat Bulaga!''''' '''Dahil kayo ay nandiyan''' '''Hatid namin ang tulong at saya''' '''Kayong lahat ang dahilan''' '''Kaya kasama pa rin ang''' '''''Eat Bulaga!''''' '''Tahanang pinakamasaya, ''Eat Bulaga!''''' '''Tahanang pinakamasaya, ''Eat Bulaga!''''' '''Tahanang pinakamasaya, ''Eat Bulaga!''''' '''''EB''? Happy! Happy? ''EB''!''' '''Hindi ka iiwan''' '''Saang sulok ka man ng mundo''' '''Kasama pa rin sa tanghalian niyo ''' '''Tahanang pinakamasaya, ''Eat Bulaga!''''' '''Tahanang pinakamasaya, ''Eat Bulaga!''''' '''Kayong lahat ang dahilan''' '''Kaya kasama pa rin ang''' '''''Eat Bulaga!''''' '''''EB''? Happy! Happy? ''EB''!''' |Mula Batanes hanggang Jolo Saan ka man na panig ng mundo Isang libo't isang tuwa Buong bansa... '''''Eat Bulaga!''''' Ang dabarkads ay nagkakaisa Sa tuwa't saya na aming dala Isang libo't isang tuwa Buong bansa... '''''Eat Bulaga!''''' Sina Tito, Vic, at Joey Barkada'y dumarami Silang lahat ay nagbibigay Ligaya sa ating buhay Buong bansa ay nagkakaisa Sa tuwa't saya na aming dala Isang libo't isang tuwa Buong bansa... '''''Eat Bulaga!''''' |} == Mga ''cast'' == ===Mga kasalukuyang hosts at mga tampok=== {{multiple image |direction = vertical |align = right |header = Mainstay Hosts |image1 = Tito_Sotto_III_(cropped).jpg |caption1 = Tito Sotto |width1 = 150 |image2 = Vic_Sotto_2022_(cropped).jpg |caption2 = Vic Sotto |width2 = 150 |image3 = Joey_De_Leon_and_Travis_Kraft_(cropped).jpg |caption3 = Joey de Leon |width3 = 150 |image4 = Jose_Manalo,_Paolo_Ballesteros_and_Wally_Bayola.jpg |caption4 = Jose Manalo, Wally Bayola and Paolo Ballesteros (JoWaPao) |width4 = 150 }} *[[Tito Sotto]] (since 1979) *[[Vic Sotto]] (since 1979) *[[Joey de Leon]] (since 1979) *[[Allan K.]] (since 1995) *[[Jose Manalo]] (since 1994) *[[Wally Bayola]] (since 2000) *[[Paolo Ballesteros]] (since 2001) *[[Ryan Agoncillo]] (since 2009) *[[Ryzza Mae Dizon]] (since 2012) *[[Maine Mendoza]] (since 2015) *Carren Eistrup (since 2023) *[[Miles Ocampo]] (since 2022) *Atasha Muhlach (since 2023) *[[R'Bonney Gabriel]] (segment co-host, since 2025) *Ian Red (segment co-host, since 2025) ===Mga dating hosts at mga tampok=== <!-- Please do not indicate the current status of the previous co-hosts and features of this program. It is unnecessary and unencyclopedic per "Wikipedia:Manual of Style" and "Wikipedia:NOT". And please enclose the years in parenthesis "()". Thank you. --> {{div col|small=yes|colwidth=25em}} *[[Aicelle Santos]] (2016–2017, 2020-2021) *[[Aiko Melendez]] (1989–1995) *[[Aiza Seguerra]] (1987-1997, 2023) *[[Ai-Ai delas Alas]] (1995–2000, 2015–2016, ''Kalyeserye'''s Lola Babah) *Aileen Damiles<ref name="Eat Bulaga and Beauty Queens">{{cite web |url=http://www.missosology.info/forum/viewtopic.php?f=15&t=133488&start=0|title=Eat Bulaga and Beauty Queens|date=22 April 2012|publisher=Missosology|access-date=5 September 2016}}</ref> *Aji Estornino (2002) *[[Alden Richards]] (2015–2021) *Alexa Miro (2023-2024) *Alfie Lorenzo<ref name="ebcoffeebook">{{cite book |last=Francisco|first=Butch|date=2011 |title=Eat Bulaga!: Ang Unang Tatlong Dekada|publisher=TAPE, Inc.|pages=124–125|others=Designed by Jako de Leon|isbn=9789719528302}}</ref> *[[Ali Sotto]] (1993–1994) *[[Alicia Mayer]] (2004–2006) *Alina Bogdanova (2015–2016) *[[Amy Perez]] (1988–1995) *Ana Marie Craig (1996) *Angela Luz (1989–1995) *[[Angelu de Leon]] *[[Anjo Yllana]] (1999–2020) *[[Anne Curtis]] (2004)<ref>{{cite web|url=http://www.pinoyexchange.com/forums/showthread.php?t=446638&page=233|title=EAT BULAGA! 2010 -> hangga't may BATA may EAT.... BULAGA! - Post #4658|date=16 March 2012|publisher=PinoyExchange|access-date=29 September 2016|archive-date=12 Nobiyembre 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171112022028/https://www.pinoyexchange.com/forums/showthread.php?t=446638&page=233|url-status=dead}}</ref> *[[Ariana Barouk]] (2008) *Ariani Nogueira (2007) *Arra San Agustin (2023-2024, de facto) *Atong Redillas (early 1990s)<ref name="ebcoffeebook"/> *[[BJ Forbes]] (2005–2008) *Bababoom Girls (2009–2010) *Babyface (2005)<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=76F00Y3lo0A|title=Bulagaan feb18 2005b - YouTube|date=21 September 2006|publisher=YouTube|access-date=5 September 2016}}</ref> *Bea Bueno (1996) *Becca Godinez (1981) *The Bernardos (2015–2016) *Bessie Badilla<ref name="ebcoffeebook"/> *Betong Sumaya (2023-2024, de facto) *Bikoy Baboy (late 1980s–early 1990s, portrayed by Ronaldo Joseph Joaquin, EB mascot) *[[Bobby Andrews]] *Bonitos (Group) (2009, ''Kakaibang Bida'' segment) *[[Boobay]] (2016, ''Kalyeserye'''s Yaya Pak, 2017, Mother Goose, ''Quiz Vee'' segment) *Boom Boom Pow Boys (2009–2013) *Boy Katawan (2011–2013) *Buboy Villar (2023-2024, de facto) *Camille Ocampo (1998–2001) *[[Carmina Villaroel]] (1989–1995) *Cassy Legaspi (2023-2024, de facto) *[[Ces Quesada]] (1989) *[[Charo Santos]] (1986–1987) *Chia Hollman (2010–2011) *Chiqui Hollman (1979–1981) *Chihuahua Boys (2001–2006) *[[Chris Tsuper]] (2015–2016) *Christelle Abello (2015, Doktora Dora de Explorer's assistant, ''Problem Solving'' segment) *[[Christine Jacob]] (1992–1998) *[[Ciara Sotto]] (2004–2012) *[[Cindy Kurleto]] (2006–2007) *[[Cogie Domingo]] (2001) *[[Coney Reyes]] (1982–1992) *[[Daiana Menezes]] (2007–2012) *Danilo Barrios (1998) *[[Dasuri Choi]] (최다슬) (2014-2016; 2020-2021; 2023-2024, de facto) *[[Dawn Zulueta]]<ref name="coffeebook2"/> *Debraliz Valasote (1979–1982) *[[Derek Ramsay]] (2001–2004) *[[Dencio Padilla]] (1983) *[[Diana Zubiri]] (2003–2005) *Dindin Llarena (1999–2001) *[[Dingdong Avanzado]] (1987–1988) *[[Dingdong Dantes]]<ref name="ebcoffeebook"/> *Dingdong Dantis the Impersonator (2001–2003, 2019-2021) *[[Donita Rose]] (1996–1997, 2002–2003, 2020-2021) *[[Donna Cruz]] (1995–1998) *E-Male Dancers (2001–2006) *[[Edgar Allan Guzman]] (2006–2007, 2024-2025) *Eileen Macapagal (1980s)<ref name="PinoyExchange">{{cite web|url=http://www.pinoyexchange.com/forums/showthread.php?t=132169&page=40|title=Eat Bulaga's 25 years celebration - Page 40|date=23 November 2004|publisher=PinoyExchange|access-date=5 September 2016|archive-date=16 Septiyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160916173625/http://www.pinoyexchange.com/forums/showthread.php?t=132169&page=40|url-status=dead}}</ref> *Eisen Bayubay (2001) *[[Eric Quizon]] (1992–1993, 1996-1998, 2010-2011, 2014-2016) *Felipe Tauro (mid–1990s, ''Alaxan Gladiators'' referee) *[[Francis Magalona]]† (1997–2009) *Fire (Ana Rivera & Soraya Sinsuat) (1995–1997) *Frida Fonda (1980s) *Gabby Abshire (2012) *Gemma Fitzgerald (2000–2002) *[[Gladys Guevarra]] (1999–2007) *[[Glaiza de Castro]] (2023-2024, de facto) *Gov Lloyd (2017, 2021, ''Jackpot En Poy'' referee) *[[Gretchen Barretto]] (1993, 2011) *[[Heart Evangelista]] (2013) *[[Helen Gamboa]] (1985–1986) *[[Helen Vela]]† (1986–1991) *[[Herbert Bautista]] (1989–1992) *Ho and Ha (2007–2012)<ref name="ebcoffeebook"/> *Illac Diaz (1996–1998) *Inday Garutay (1995–1997, 2013-2015) *[[Isabel Granada]]†<ref name="ebcoffeebook"/> *[[Isabelle Daza]] (2011–2014) *[[Isko Moreno]] (2023-2024, de facto) *[[Iza Calzado]] (2011–2012) *Jaime Garchitorena (1991–1993, 2009-2011) *[[Janice de Belen]] (early 1990s)<ref>{{cite web|url=http://www.pinoyexchange.com/forums/showthread.php?t=132169&page=12|title=Eat Bulaga's 25 years celebration - Post #231|date=10 March 2004|publisher=PinoyExchange|access-date=29 September 2016|archive-date=2 Oktubre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161002163547/http://www.pinoyexchange.com/forums/showthread.php?t=132169&page=12|url-status=dead}}</ref> *Janna Tee (2015, Doktora Dora de Explorer's assistant, ''Problem Solving'' segment) *[[Janno Gibbs]] (2001–2007) *[[Jaya (singer)|Jaya]] (1997–1999) *[[Jenny Syquia]] (1997) *[[Jericho Rosales]] (1996–1997) *[[Jessa Zaragoza]]<ref name="ebcoffeebook"/> *[[Joey Albert]]<ref>{{cite web|url=https://www.pinoyexchange.com/discussion/comment/6314844/#Comment_6314844|title=Eat Bulaga's 25 years celebration - Page 48|date=29 November 2004|publisher=PinoyExchange|access-date=26 June 2018|archive-date=26 Hunyo 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180626111400/https://www.pinoyexchange.com/discussion/comment/6314844/#Comment_6314844|url-status=dead}}</ref> *[[Jimmy Santos]] (1983–2022) *John Edric Ulang (2012–2013, 2014-2015) *[[Jomari Yllana]] (2000) *[[John Prats]]<ref name="ebcoffeebook"/> *[[Joyce Jimenez]] (2001–2002) *[[Joyce Pring]] (2014, ''Trip na Trip'' DJ) *Juannie (1997, Allan K Look-alike)<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=OTVenZtYhi0|title=Bulagaan CLASSIC with Vic, Joey, Francis, Christine, Allan|date=2 December 2016|publisher=YouTube|access-date=26 June 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=https://twitter.com/allanklownz/status/1030434765856366592|title=allan k on Twitter: "Siye si juannie- kalook alike ko"|date=17 August 2018|publisher=Twitter|access-date=24 August 2018}}</ref> *Jude Matthew Servilla (2009–2010) *[[Julia Clarete]] (2005–2016) *Julia Gonowon (2017–2018, 2021-2022) *[[K Brosas]] (2001–2003, 2019-2021) *[[Keempee de Leon]] (2004–2016) *Kevin (1990–1995) *Kidz @ Work (1990s)<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=qw3jKv5gJ8g|title=kidz@work opening dance prod in eat bulaga "maria" by ricky martin - YouTube|date=3 October 2013|publisher=YouTube|access-date=5 September 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=n4llxN5Ltqk|title=kidz@work - YouTube|date=21 September 2007|publisher=YouTube|access-date=5 September 2016}}</ref> *Kim Idol† (2008–2010) *Kimpoy Feliciano (2023-2024, de facto) *[[Kitty Girls]] (2009) *Kokoy de Santos (2023-2024, de facto) *Kombatseros (1982)<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/StarNetworkSarimanok/videos/1602736966438139/|title=Eat Bulaga!'s 10th Anniversary TV Special (1989)|date=19 August 2017|publisher=Facebook|access-date=9 October 2017}}</ref> *[[Kris Aquino]] (1988–1989) *Kristine Florendo (1998–2000) *Kurimaw Boyz (2001–2006) *[[Lady Lee]] (1991–1997) *Lalaine Edson (2000) *Lana Asanin (1999–2000) *[[Lana Jalosjos]] (a.k.a. Lana J. or Svetlana) (2004–2006) *[[Lance Serrano]] (2013) *[[Lani Mercado]] (1989–1990) *[[Larry Silva|Larry "Pipoy" Silva]]† (1994)<ref name="eb25pinoyexchangepage48">{{cite web|url=https://www.pinoyexchange.com/discussion/comment/6314354/#Comment_6314354|title=Eat Bulaga's 25 years celebration - Page 48|date=29 November 2004|publisher=PinoyExchange|access-date=26 June 2018|archive-date=26 Hunyo 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180626111112/https://www.pinoyexchange.com/discussion/comment/6314354/#Comment_6314354|url-status=dead}}</ref> *Leila Kuzma (2002–2004) *Leonard Obal (mid–1990s)<ref name="ebcoffeebook"/> *Lindsay Custodio (1998) *Los Viajeros [Pedro, Eduardo & Diego] (2013–2014, 2015-2016) *Lougee Basabas (2007–2009, 2012-2014) *[[Luane Dy]] (2017–2020, 2021-2022) *Lyn Ching-Pascual (1997–1998, 2015-2016) *Macho Men Dancers (1980–1983)<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/williamwallenagbulos/posts/429523620569195|title=William Wallen Agbulos|date=2 August 2015|publisher=Facebook|access-date=7 September 2016}}</ref> *Jinky "Madam Kilay" Cubillan (2017) *[[Maja Salvador]] (2021–2023) *Male AttraXion (1993)<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/StarNetworkSarimanok/photos/a.764403070271537.1073741828.764323553612822/1127079854003855/?type=1&theater|title=ABS-CBN Memories|date=31 March 2016|publisher=Facebook|access-date=7 September 2016}}</ref> *Manny Distor† (1998–1999) *Maneouvres (1990s) *[[Manilyn Reynes]] (1985–1990) *[[Marian Rivera]] (2014–2015, 2016-2017) *[[Maricel Soriano]] (1985–1987, 1995–1996) *Mark Ariel Fresco (2006–2007) *Mausi Wohlfarth (1998–1999) *[[Maureen Wroblewitz]] (2018–2019) *Mavy Legaspi (2023-2024, de facto) *Michael Sager (2023-2024, de facto) *[[Michael V.]] (2003–2016) *[[Michelle van Eimeren]] (1994) *[[Mickey Ferriols]] (1996–2000) *Mike Zerrudo (1998–1999) *[[Mikee Cojuangco-Jaworski]] (1994)<ref>{{cite web|url=http://www.pinoyexchange.com/forums/showthread.php?t=283567&page=98|title=GrEAT BULAGA @ 28: 2007 - Post #1949|date=13 July 2007|publisher=PinoyExchange|access-date=29 September 2016|archive-date=2 Oktubre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161002180305/http://www.pinoyexchange.com/forums/showthread.php?t=283567&page=98|url-status=dead}}</ref> *Millet Advincula (1990s)<ref name="PinoyExchange"/> *[[Mitoy Yonting]] (1997, 2006–2009) *[[Mr. Fu]] (2009) *Nadine Schmidt (2002) *Nicole Hyala (2015–2016) *[[Niño Muhlach]] (early 1990s)<ref name="pinoyexchange.com">{{cite web|url=http://www.pinoyexchange.com/forums/showthread.php?t=132169&page=12|title=Eat Bulaga's 25 years celebration - Post #225|date=10 March 2004|publisher=PinoyExchange|access-date=29 September 2016|archive-date=2 Oktubre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161002163547/http://www.pinoyexchange.com/forums/showthread.php?t=132169&page=12|url-status=dead}}</ref> *[[Nova Villa]] (1989–1995) *OctoArts Dancers (1989–1992) *[[Ogie Alcasid]] (1988–1989) *[[Onemig Bondoc]] (1996–1997) *Paolo Contis (2023-2024, de facto) *Patani Daño (2008) *[[Patricia Tumulak]] (2015–2016) *[[Pauleen Luna]] (2004–2023) *[[Pepe Pimentel]]† (1980s)<ref>{{cite web|url=http://filmacademyphil.org/?p=1532|title=NOONTIME TV SHOWS|date=21 July 2009|publisher=Film Academy of the Philippines|last1=Clarin|first1=Tess|access-date=21 November 2018|archive-date=1 Disyembre 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201182306/http://filmacademyphil.org/?p=1532|url-status=bot: unknown}}</ref> *[[Phoemela Barranda]] (2001–2002) *[[Pia Guanio]] (2003–2021) *Plinky Recto (1989–1992) *[[Pops Fernandez]] (1987–1988) *Priscilla Monteyro (2009–2010, 2014-2015) *The Quandos (2015–2016) *Rachel Ann Wolf<ref name="Eat Bulaga and Beauty Queens"/> *Rading Carlos† (1980s)<ref name="PinoyExchange"/> *[[Randy Santiago]] (mid–1990s)<ref name="pinoyexchange.com"/> *Rannie Raymundo (1993) *Raqi Terra (2018–2019) *Rey de la Cruz† (1980s)<ref name="PinoyExchange"/> *Rey Pumaloy (1995–2000, ''Aminin'' segment) *[[Richard Hwan]] (2014–2015, 2016-2017) *Richard Merk<ref name="eb25pinoyexchangepage43">{{cite web|url=https://www.pinoyexchange.com/discussion/comment/6293570/#Comment_6293570|title=Eat Bulaga's 25 years celebration - Page 43|date=27 November 2004|publisher=PinoyExchange|access-date=26 June 2018|archive-date=26 Hunyo 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180626111003/https://www.pinoyexchange.com/discussion/comment/6293570/#Comment_6293570|url-status=dead}}</ref> *[[Richie D'Horsie]]† (1979–1985, 1994, 2009 bababoom segments) *[[Rio Diaz]]† (1990–1996) *Robert Em† (1996–1998) *Ruby Rodriguez (1991–2021) *[[Ruru Madrid]] (2022–2023) *Robert Ortega<ref name="ebcoffeebook"/> *Robin da Roza (1996–1998) *[[Rosanna Roces]] (1998)<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=T0F7EoxlbGI|title=YouTube - Eat Bulaga's Birit Baby Winners with Jaya|date=9 December 2015|publisher=YouTube|access-date=7 February 2017}}</ref> *[[Ruffa Gutierrez]] (1995–1998, 2017) *Ryan Julio (2006–2007) *[[Sam Y.G.]] (2009–2016) *Samantha "Gracia" Lopez (1994–1997) *Sandy Daza (1990–1999, ''Del Monte Kitchenomics'' segment) *Santa Mesa Boys (1980s)<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/StarNetworkSarimanok/videos/1602736966438139/|title=Eat Bulaga!'s 10th Anniversary TV Special (1989)|date=19 August 2017|publisher=Facebook|access-date=9 October 2017}}</ref> *[[Sarah Lahbati]] (2018) *[[Sebastian Benedict]] (2015–2021) *[[List of minor characters in Kalyeserye|Several Kalyeserye Casts]] (2015–2016) *[[SexBomb Girls]] (1999–2011) *Sharmaine Suarez<ref name="Eat Bulaga and Beauty Queens"/> *[[Sharon Cuneta]] (1983–1984) *Sherilyn Reyes (1999–2002) *[[Sheryl Cruz]] (1985–1989) *[[Shine Kuk]] (2014–2015, 2016-2017) *Sinon Loresca (2016–2018) *Sixbomb Dancers (2014–2015, 2016-2017) *[[Solenn Heussaff]] (2012) *Stefanie Walmsley *Steven Claude Goyong (1999–2000) *Streetboys (1990s) *[[Sugar Mercado]] (2001–2002, 2004–2007) *[[Sunshine Cruz]] (1995–1996) *[[Sunshine Dizon]] *[[Taki Saito]] (2016–2017) *Tania Paulsen (2003) *Teri Onor (2002–2007, 2017, Mother Goose, ''Quiz Vee'' segment) *Tessie Tomas (1981–1987) *[[Tetchie Agbayani]] (1980s)<ref name="PinoyExchange"/> *That's My Baes (2015–2019) *[[Togue Zombie]] (2023) *[[Toni Gonzaga]] (2002–2005) *[[Toni Rose Gayda]] (1996–2014) *Tuck-In Boys (2015-2016) *Twinky (Virtual host) (2006–2008, 2009) *[[Universal Motion Dancers]] (1990s) *Vanessa Matsunaga (2013–2014, 2015-2016) *Vanna Vanna (1995–1997) *[[Val Sotto]] (1994)<ref name="eb25pinoyexchangepage48"/> *Valentin Simon (1997–2000) *[[Valerie Weigmann]] (2013–2014, 2015-2016) *Vicor Dancers (1980s) *Victor "Mama Ten" Mendoza (2018, Executive Assistant ''Kendoll'', ''Boss Madam'' portion, ''Barangay Jokers'' segment) *[[Vina Morales]]<ref name="ebcoffeebook"/> *WEA Dancers (1980s) *Wynwyn Marquez (2023-2024, de facto) *Yasser Marta (2023-2024, de facto) *[[Yoyong Martirez]] (1994)<ref name="eb25pinoyexchangepage48"/> *[[Zoren Legaspi]]<ref name="ebcoffeebook"/> {{div col end}} == Mga kasalukuyang segments == *''Sugod Bahay, Mga Kapatid!'' *''Gimme 5: Laro ng mga Henyo'' *''Peraphy'' *''Barangay Bulagaan'' *''Dear Eat Bulaga'' *''The Age is Right'' *''The Clones: Ka-Voice of the Stars'' **''Clones Open'' == Espesyal na programa == Sa kasaysayan nito ay marami-raming television specials na ang nai-ere ng ''Eat Bulaga!'' na pinagbobrodkast mula sa iba't ibang lugar na mayroong malalawak na espasyo upang makapaglaman ng maraming tao. Sa ibaba ay ang ilan (hindi kumpleto) sa mga naging ''television special'' ng programa: Ang palabas ay nakapag-ere din ng mga ''special commercial-free episodes'': ang ''Eat Bulaga!'s 33rd Anniversary Special''<ref>{{cite web|url=http://www.pep.ph/photos/3221/eat-bulaga-celebrates-33rd-anniversary|title=Eat Bulaga! celebrates 33rd anniversary|date=20 August 2012|website=PEP.ph|publisher=Philippine Entertainment Portal, Inc.|access-date=22 July 2015|archive-date=22 Hulyo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722230008/http://www.pep.ph/photos/3221/eat-bulaga-celebrates-33rd-anniversary|url-status=dead}}</ref> at ''Eat Bulaga!: Sa Tamang Panahon''.<ref name=":2" /> {| class="wikitable" !Pamagat ng ''television special'' !Petsa !Lugar na pinagdausan !Himpilang pantelebisyon ! |- |'''''Eat Bulaga! The DOMSAT Launch''''' |18 Mayo 1982 |Folk Arts Theatre ([[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas|Tanghalang Francisco Balagtas]]) | rowspan="3" |<big>RPN 9</big> | |- |'''''Eat Bulaga! 3rd Anniversary Special''''' |7 Agosto 1982 |[[Smart Araneta Coliseum|Araneta Coliseum]] | |- |'''''Eat Bulaga! Freedom Day Special''''' |25 Pebrero 1987 |[[Quirino Grandstand]] | |- |'''''Eat... Bulaga!: Moving On''''' |18 Pebrero 1989 |[[Smart Araneta Coliseum|Araneta Coliseum]] | rowspan="2" |<big>ABS-CBN 2</big> |'''''<ref name="ebtahanan3"/>''''' |- |'''''Eat... Bulaga! 10th Anniversary Special''''' |23 Setyembre 1989 |[[Smart Araneta Coliseum|Araneta Coliseum]] |<ref name=":02"/> |- |'''''Eat... Bulaga!: The Moving!''''' |28 Enero 1995 |[[Smart Araneta Coliseum|Araneta Coliseum]] | rowspan="14" |<big>GMA 7</big> |<ref name="ebtahanan3" /><ref name=":12"/> |- |'''''Eat... Bulaga!: The East Side Story''''' |16 Setyembre 1995 |[[Broadway Centrum]] | |- |'''''Eat... Bulaga!: Jollibee's 20th Anniversary''''' |5 Setyembre 1998 |[[Smart Araneta Coliseum|Araneta Coliseum]] | |- |'''''Eat... Bulaga!: SM Millennium Magic''''' |1 Enero 2000 |[[SM City North EDSA]] | |- |'''''Eat Bulaga! Silver Special''''' |idinaos: 19 Nobyembre 2004 ipinalabas: 28 at 30 Nobyembre 2004 |Expo Pilipino (ngayo'y [[Clark Centennial Expo]]) | |- |'''''Eat Bulaga! 07 Big Surprise Sa 070707''''' |7 Hulyo 2007 |[[Broadway Centrum]] | |- |'''''Eat Bulaga! Little Miss Philippines''''' '''''Global 2007 Grand Coronation Day''''' |14 Hulyo 2007 |[[Broadway Centrum]] | |- |'''''Eat Bulaga! Sa Abu Dhabi''''' |idinaos: 7 Disyembre 2007 ipinalabas: 29 Disyembre 2007 |[[Abu Dhabi National Theatre]] | |- |'''''Eat Bulaga! Grand Fiesta Sa LA''''' |idinaos: 19 Hulyo 2008 ipinalabas: 2 Agosto 2008 |[[Los Angeles Memorial Sports Arena]] | |- |'''''Eat Bulaga! Nonstop: The 33rd Anniversary Special''''' |18 Agosto 2012 |[[Broadway Centrum]] | |- |'''''Eat Bulaga! Super Sireyna: Queen of Queens''''' |27 Hulyo 2013 |[[Resorts World Manila]] | |- |'''''[[Sa Tamang Panahon|Eat Bulaga! Sa Tamang Panahon]]''''' ''<small>#ALDubEBTamangPanahon</small>'' |24 Oktubre 2015 |[[Philippine Arena]] |<ref name=":2">{{cite web|url=http://entertainment.inquirer.net/181964/aldub-posts-record-breaking-41-m-tamang-panahon-tweets|title='AlDub' posts record-breaking 41-M 'Tamang Panahon' tweets|last1=Hegina|first1=Aries Joseph|website=Inquirer.net|publisher=Philippine Daily Inquirer, Inc.|date=26 October 2015|access-date=2 November 2015}}</ref> |- |'''''Eat Bulaga! Miss Millennial Philippines 2017 Grand Coronation Day''''' |30 Setyembre 2017 |[[Mall of Asia Arena]] |<ref>{{Citation|last=Eat Bulaga!|title=Miss Millennial Philippines 2017 Grand Coronation Day {{!}} September 30, 2017|date=2017-09-30|url=https://www.youtube.com/watch?v=ij5kykup4CY&t=3346s|accessdate=2017-10-01}}</ref> |- |'''''Eat Bulaga! Miss Millennial Philippines 2018 Grand Coronation Day''''' |27 Oktubre 2018 |[[New Frontier Theatre]] | |- |'''''Eat Bulaga! 40th Anniversary sa Barangay''''' |27 Hulyo 2019 |Brgy. N.S. Amoranto, Quezon City | |- |'''''Eat Bulaga! Miss Millenial Philippines 2019 Grand Coronation Day''''' |26 Oktubre 2019 |[[Meralco Theather]] | |- |'''''Media Day with Legit Dabarkads''''' |20 Hunyo 2023 |[[MediaQuest Holdings]] |rowspan="3" |<big>TV5</big> |<ref>{{Citation|last=E.A.T.|title=Kauna-unahang mediacon ng TVJ at iba pang Legit Dabarkads sa bago nilang tahanan sa TV5 {{!}} June 20, 2023|date=2023-06-20|url=https://www.youtube.com/live/SlJwTYCNSLI?si=SFSI7NELBIN_GaCE|accessdate=2024-01-01}}</ref> |- |'''''E.A.T. Pambansang Araw ng Isang Libo't, Isang Tuwa!''''' |1 Hulyo 2023 |[[TV5 Media Center]] |<ref>{{Citation|last=E.A.T.|title=Pambansang Araw ng Isang Libo't, Isang Tuwa! {{!}} July 1, 2023|date=2023-07-01|url=https://youtube.com/l3_bgKkx3Zk?si=KGY75ohFueKjSRQf|accessdate=2024-01-01}}{{Dead link|date=Enero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |'''''E.A.T. 14344! National Dabarkads Day''''' |29 Hulyo 2023 |[[TV5 Media Center]] |<ref>{{Citation|last=E.A.T.|title=14344! National Dabarkads Day! E.A.T. {{!}} July 29, 2023|date=2023-07-29|url=https://youtube.com/y_XoPYawAnI?si=CupxmTtt88Sp0tvQ|accessdate=2024-01-01}}{{Dead link|date=Enero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |'''''TVJ Presscon on Eat Bulaga IPO''''' |06 Disyembre 2023 |[[TV5 Media Center]] | |<ref>{{Citation|last=E.A.T. Bulaga|title=TVJ Presscon on Eat Bulaga IPO {{!}} December 6, 2023|date=2023-12-06|url=https://www.youtube.com/-ylkIBkTBAU?si=Abohul8mXiH5-6LW |accessdate=2024-01-05}}</ref> |- |'''''TVJ's Special Announcement''''' |05 Enero 2024 |[[TV5 Media Center]] | |<ref>{{Citation|last=Eat Bulaga|title=TVJ's Special Annoincement {{!}} January 5, 2024|date=2024-01-05|url=https://www.youtube.com/88QiyXlV_VY?si=KGThS0G2Om2NJt2I |accessdate=2024-01-05}}</ref> |- |-} Ang palabas ay nakapag-ere din ng mga ''special commercial-free episodes'': ang ''Eat Bulaga!'s 33rd Anniversary Special''<ref>{{cite web|url=http://www.pep.ph/photos/3221/eat-bulaga-celebrates-33rd-anniversary|title=Eat Bulaga! celebrates 33rd anniversary|date=20 August 2012|website=PEP.ph|publisher=Philippine Entertainment Portal, Inc.|access-date=22 July 2015|archive-date=22 Hulyo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722230008/http://www.pep.ph/photos/3221/eat-bulaga-celebrates-33rd-anniversary|url-status=dead}}</ref> at ''Eat Bulaga: Sa Tamang Panahon''.<ref name=":2" /> === Telemovies === Ang ''Eat Bulaga!'' ay nakapag-ere na rin ng dalawang ''television films'' na nagtampok sa mga mismong ''Dabarkads''. Nasa ibaba ang talaan ng mga ''telemovie'' ng palabas: {| class="wikitable" !Pamagat ng ''telemovie'' !Petsa |- |'''''Love is...''''' |21 Oktubre 2017 |- |'''''Pamana''''' |28 Hulyo 2018 |} == Mga parangal == * Panalo, ''Best Variety Show - PMPC Star Awards for Television'' (1989-2009) * Panalo, ''Best Entertainment Program Winner "Eat Bulaga Silver Special" - 2005 Asian Television Awards'' sa [[Singapore]] ==Studio na gamit ng Eat Bulaga== {{main article|Broadway Centrum}} Ang Eat Bulaga! ay sumahimpapawid noon sa Broadway Centrum sa [[lungsod Quezon|Lungsod ng Quezon]] mula 16 Setyembre 1995 hanggang 7 Disyembre 2018. Noong 8 Disyembre 2018, nailipat na sa [[APT Studios]] (dating KB Entertainment Studios) sa [[Cainta, Rizal]] para makita ang maraming tao. Magmula Hunyo 2023, nagpatuloy naman ng pag-ere ang TAPE Inc. ng palabas na may ngalang Eat Bulaga! na may mga bagong host at wala ang TVJ. Alinsunod sa desisyon ng korte, iginawad ang karapatan sa pangalang Eat Bulaga! sa TVJ at nagsimulang umere mula sa Studio 4, TV5 Media Center noong 6 Enero 2024. ===Panahon sa RPN=== * Live Studio 1, Broadcast City {{small|(30 Hulyo 1979 - 2 Disyembre 1987)}} * Grand Ballroom, Celebrity Sports Plaza {{small|(3 Disyembre 1987 - 17 Pebrero 1989)}} ===Panahon sa ABS-CBN=== * Dolphy Theatre (Studio 1), [[ABS-CBN Broadcasting Center]] {{small|(20 Pebrero 1989 - 1 Oktubre 1994)}} * Grand Ballroom, Celebrity Sports Plaza {{small|(3 Oktubre 1994 - 27 Enero 1995)}} ===Panahon sa GMA=== * Araneta Coliseum {{small|(28 Enero 1995)}} * Grand Ballroom, Celebrity Sports Plaza {{small|(30 Enero 1995 - 15 Setyembre 1995)}} * [[Broadway Centrum]]; Eastside Studio {{small|(16 Setyembre 1995 - 31 Disyembre 2009; 6 Marso 2010 - 7 Disyembre 2018)}}; Westside Studio {{small|(Enero 1 - 5 Marso 2010)}} * [[APT Studios]] {{small|(8 Disyembre 2018 - 31 Mayo 2023, de jure; 5 Hunyo 2023 - 5 Enero 2024, de facto)}} ===Panahon sa TV5=== * Studio 4, [[TV5 Media Center]] {{small|(rev. 1 Hulyo 2023 - 5 Enero 2024, de facto bilang ''E.A.T.''; 6 Enero 2024 - kasalukuyan, de jure bilang ''Eat Bulaga!'')}} *[[Meralco Theater]] {{small|(TBA)}} == Tingnan din == * [[The New Eat Bulaga! Indonesia]] * [[GMA Network]] * [[ABS-CBN (himpilang pantelebisyon)|ABS-CBN]] * [[Radio Philippines Network|RPN]] *[[TV5]] ==Mga sangunnian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== * {{Official website|tv5.com.ph/shows/e-a-t}} * {{IMDb title|0344642}} [[Kategorya:Radio Philippines Network shows]] [[Kategorya:ABS-CBN shows]] [[Kategorya:TV5 Shows]] [[Kategorya:GMA Network shows]] [[Kategorya:Philippine variety television shows]] [[Kategorya:Eat Bulaga!]] [[Kategorya:Telebisyon]] bgwx14sox7me5vp0fvujjy9qnmx46p1 0 18242 2208995 1981253 2026-05-25T06:10:16Z ~2026-31221-19 162215 /* */ Inupdate ko ang litrato. 2208995 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image =Vhong Navarro GMA Gala.jpg | caption =Navarro sa ABS-CBN Ball 2023 | name = Vhong Navarro | birth_name = Ferdinand Hipolito Navarro | nickname = | birth_date = {{birth date and age|1977|01|04}} | birth_place = [[Makati]], [[Pilipinas]] | occupation = [[Aktor]], [[mananayaw]], [[mang-aawit]], [[TV presenter|host]] | years_active = 1990–kasalukuyan }} Si '''Vhong Navarro''' (ipinanganak na '''Ferdinand Hipolito Navarro''' noong Enero 4, 1977) sa siyudad ng [[Makati]], ay isang [[Pilipino]]ng aktor na dating miyembro ng pangkat na mananayaw na [[Streetboys]]. ==Mga pinasikat na awitin== *Pamela (Mula Sa Pelikulang [[Otso-Otso, Pamela-melawan]] ) *Totoy Bibbo *Don Romantiko (Mula sa Pelikulang [[D'Anothers]]) *Chickboy (Mula Sa Pelikulang [[Agent x444]]) *Da Vhong (Mula sa Pelikulang [[Da Possessed]]) ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== {| class="wikitable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! Year !! Title !! Role !! Network |- |- | 2017 || [[Minute to Win It: Last Man Standing]] || Player || rowspan=24|[[ABS-CBN]] |- | 2015 || [[Dance Kids]] || Judge |- | rowspan=2|2014 || ''[[Wansapanataym|Wansapanataym: Nato De Coco]]'' || Oscar "Oca" Palmera |- | ''[[Home Sweetie Home]]'' || Jerome |- | 2011–2013 || ''[[Toda Max]]'' || Justin Bibbo |- | 2011 || ''[[100 Days to Heaven]]'' || Elpidio "Pido" Abucay |- |rowspan=3|2010 || ''[[Kokey @ Ako]]'' || Bruce Kho Reyes/Belat |- | ''[[Wowowee]]'' || Host/himself |- | ''[[Magpasikat]]'' || Host/himself |- | 2009–present || ''[[It's Showtime (variety show)|It's Showtime]]'' (formerly ''Showtime'') || Host/himself |- | rowspan=2|2009 || ''[[George and Cecil]]'' || Guest appearance |- | ''[[May Bukas Pa]]'' || Moy |- |rowspan=3| 2008 || ''[[Pilipinas, Game KNB?]]'' || Host/himself |- |''[[I Love Betty La Fea]]'' || Nicholas "Kulas" Moro |- |''[[I am KC]]: Love to Dance'' || Eman |- | 2007 || ''[[Mars Ravelo's Lastikman (TV series)|Mars Ravelo's Lastikman]]'' || Eskappar/Miguel Asis/Lastikman |- | 2006–2009 || ''[[ASAP (Variety Show)|ASAP]]'' || Host/himself |- |rowspan=3| 2006 || ''[[Love Spell|Love Spell:Pasko Na Santa Ko]]'' || Donato |- |''[[Da Adventures of Pedro Penduko|Komiks Presents: Da Adventures of Pedro Penduko]]'' || Gary |- |''[[Gudtaym]]'' || Host/himself |- |rowspan=3| 2004 || ''[[Yes, Yes Show!|Yes Yes Show]]'' || Host/himself |- |''[[Magandang Tanghali Bayan#MTB: Ang Saya Saya|MTB Ang Saya Saya]]'' || Host/himself |- |''Pirated CD (Celebrity Disguise)'' || Host/himself |- |rowspan=2| 2003 || ''[[Bida si Mister, Bida si Misis]]'' || Bok Tyson |- |''[[Wazzup Wazzup]]'' || Host/Himself || [[Studio 23]] |- | 2001 || ''Whattamen'' || Elton ||rowspan=5| [[ABS-CBN]] |- | 1999–2001 || ''[[Pwedeng Pwede]]'' || as Samson |- | 1997 || ''Spice Boys'' || ????? |- | 1996–1999 || ''[[Super Laff-In]]'' || Host/himself |- | 1992 || ''[[Home Along Da Riles]]'' || Hurculies |} ===Pelikula=== {| class="wikitable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! Year !! Title !! Role |- ||2018 || Unli Life || Lead Role |- | rowspan=2|2017 || [[Woke Up Like This (2017 film)|Woke Up Like This]] || Nando |- || [[Mang Kepweng Returns]]<ref>{{cite web|url=http://news.abs-cbn.com/entertainment/08/08/16/vhong-navarro-is-new-mang-kepweng|title=Vhong Navarro is new 'Mang Kepweng'|publisher=[[ABS-CBN News]]|date=Agosto 8, 2016|accessdate=Hulyo 1, 2018}} </ref> || Mang Kepweng |- | rowspan=3|2014 || ''[[Moron 5.2: The Transformation]]'' || Vhong Navarro |- || ''[[Da Possessed]]''<ref>{{cite web|url=https://philnews.ph/2014/02/26/vhong-navarro-resume-acting-da-possessed-movie-video/|title=Vhong Navarro to Resume Acting for “Da Possessed” Movie (Video)|author=Ed Umbao|publisher=Philippine News|date=Pebrero 26, 2014|accessdate=Hulyo 1, 2018}} </ref> || Ramon |- || ''[[Starting Over Again (film)|Starting Over Again]]'' || Cameo |- || 2012 || ''[[Shake, Rattle & Roll 14|Shake Rattle and Roll 14:The Invasion]]'' || Hank |- || 2011 || ''[[Bulong (film)|Bulong]]'' || Conan |- || 2010 || ''[[RPG: Metanoia]]'' || Cel/Sargo <small>(voice)</small> |- |rowspan=2| 2009 || ''[[Kimmy Dora]]'' || Waiter <small>(cameo)</small> |- | ''Astig'' || Real Estate Buyer |- |rowspan=2| 2008 || ''[[My Only U]]'' || Bong |- | ''[[Supahpapalicious]]'' || Adonis |- || 2007 || '' [[Agent X44]] '' || Reserve Agent King Agila / Agent X44 |- | [[2005 in film|2005]] || ''[[D' Anothers]]'' || Hesus Resurrection |- |rowspan=2| [[2004 in film|2004]] || ''Otso-Otso Pamela One'' || Amboy/Dao |- |''[[Gagamboy]]'' || Junie/Gagamboy |- |rowspan=6| 2003 || ''[[Mr. Suave]]'' || Rico Suave |- | ''Utang ng Ama'' || Babaero |- | ''AsBoobs: Asal Bobo'' || Kitoy |- | ''[[Pinay Pie]]'' || Butch |- |''Keka'' || Bhong |- |''[[Spirit Warriors: The Shortcut]]'' || Thor |- |rowspan=4| 2002 || ''JOLOGS'' || Kulas |- |''Cass And Carry: Who Wants to be a Billionaire'' || Carry |- |''[[Got 2 Believe]]'' || Rudolph |- |''May Pag-ibig Pa Kaya?'' || Lesther |- |rowspan=2| 2001 || ''Banyo Queen'' (Navarro's first Viva film) || Pating |- |''Oops Teka Lang Diskarte Ko 'To'' || Dencio |- |rowspan=4| 2000|| ''[[Spirit Warriors (film)|Spirit Warriors]]'' || Thor |- | ''Anghel Dela Guardia'' || Raphael |- | ''Daddy O! Baby O!'' || Benny |- | ''Tugatog'' || Monset |- | 1998 || ''Labs Kita...Okey Ka Lang'' || Jason |- | 1996 || ''Istokwa'' || Macky |- | 1994 || ''Separada'' || Streetboys |} ==Mga Parangal== *PMPC Star Awards For Television **Best Talent Search Program Hosts (2010 & 2011) **Best Reality Game Show Hosts (2012) *2014 Yahoo OMG! Awards Philippines - Winner of Best Male TV Host == Sanggunian == {{BD|1977|LIVING|Navarro, Vhong}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga taga-Kalakhang Maynila]] q3yt48pvxw5a5yuv9w3fkvap3y6s92t 0 20049 2208867 2208551 2026-05-24T19:39:28Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260524)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208867 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{MOS|date=Mayo 2024}} {{cleanup|date=Mayo 2024|reason=Kailangan ayusin ang pagkakasulat at balarila. Kailangan din isalin ang mga banyagang salita.}} }} {{Evolutionary biology}} Ang '''Kasunlaran''', '''pag-unlad''', o '''ebolusyon''' ay ang pagbabago sa mga [[pagmamana ng mga katangian|namamanang katangian]] ng mga [[populasyon|tipon]] ng organismo sa loob ng mga sunod-sunod na henerasyon sa paglipas ng mahabang panahon. Ang '''kasunlaran''' ang paliwanag na tinatanggap sa [[agham]] ng paglitaw ng mga magkakaiba ngunit magkakaugnay na mga anyo ng buhay sa mundo.<ref>{{cite journal | url = http://nihrecord.od.nih.gov/newsletters/2006/07_28_2006/story03.htm | last = Delgado | first = Cynthia | title = Finding evolution in medicine | journal = NIH Record | volume = 58 | issue = 15 | accessdate = 2007-10-22 | date = 2006-07-28 | format = hmtl | ref = harv | archive-date = 2008-11-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081122022815/http://nihrecord.od.nih.gov/newsletters/2006/07_28_2006/story03.htm | url-status = dead }}</ref><ref name="dover_pg83">[[Wikisource:Kitzmiller v. Dover Area School District/4:Whether ID Is Science#Page 83 of 139|Ruling, Kitzmiller v. Dover page 83]]</ref> Ang sentral na ideya ng kasunlarang biyolohikal ay ang lahat ng mga anyo ng buhay sa mundo ay nagsasalo ng isang pinagmulang [[karaniwang ninuno]]. Ito ay nangangahulugang ang mga organismo mula sa mga tao, ibon, mga [[balyena]] at hanggang sa mga halaman ay mga magkakamag-anak. Ang karaniwang ninuno na ito ay nagsanga o naghiwalay sa iba't ibang mga [[species]](espesye) sa pangyayaring tinatawag na [[speciation]]. Sa paglipas ng mahabang panahon, ang kasunlaran ay lumikha at kasalukuyan pa ring lumilikha ng mga pagbabago at mga iba't ibang espesye sanhi ng mga pagbabagong pangkasunlaran na [[natural na seleksiyon]], [[mutasyon]], [[daloy ng gene]], at [[genetic drift]].<ref>{{cite web |url=http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/VSpeciation.shtml |title=Speciation |access-date=2013-06-20 |archive-date=2014-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140606045646/http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/VSpeciation.shtml |url-status=dead }}</ref> Si [[Charles Darwin]] ang unang bumuo ng argumentong siyentipiko para sa teoriya ng kasunlaran sa pamamagitan ng [[natural na seleksiyon]].<ref name="Lewontin70">{{cite journal |last1 = Lewontin |first1 = R. C. |title = The units of selection |journal = Annual Review of Ecology and Systematics |year = 1970 |volume = 1 |pages = 1–18 |jstor = 2096764 |doi = 10.1146/annurev.es.01.110170.000245 }}</ref><ref name="On The Origin of Species">{{cite book |last1 = Darwin |first1 = Charles |title = On The Origin of Species |chapter = XIV |year = 1859 |page = 503 |url = http://en.wikisource.org/wiki/On_the_Origin_of_Species_(1859)/Chapter_XIV |isbn = 0-8014-1319-2 }}</ref> Ang kasunlaran sa pamamagitan ng natural na seleksiyon ay hinahango mula sa tatlong mga katotohanan tungkol sa mga populasyon: # ang mas maraming supling ng organismo ay malilikha kesa sa posibleng makapagpatuloy na mabuhay, # may pagkakaiba iba sa mga katangian sa pagitan ng mga indibidwal sa isang populasyon. Ang ilan sa mga pagkakaibang ito ay maaaring gumawa sa isang organismo na mas mahusay na makapagpapatuloy at makapagpaparami kesa sa ibang organismo na walang katangian nito sa isang partikular na kapaligiran # ang mga iba ibang katangiang ito ay namamana. Dahil dito, kapag ang mga kasapi ng isang populasyon ay namatay, ang mga ito ay pinapalitan ng mga supling o inapo na mas mahusay na nakaangkop na makapagpatuloy at makapagparami sa kapaligirang pinangyarihan ng natural na seleksiyon. Ang [[natural na seleksiyon]] ang tanging alam na sanhi ng [[pag-aangkop]](''adaptation'') ngunit hindi ang tanging sanhi ng kasunlaran. Ang iba pang mga hindi-pag-aangkop na sanhi ng kasunlarn ay kinabibilangan ng [[mutasyon]] at [[genetic drift]].<ref name="Kimura M 1991 367–86">{{cite journal |author = Kimura M |title = The neutral theory of molecular evolution: a review of recent evidence |url = http://www.jstage.jst.go.jp/article/jjg/66/4/66_367/_article |journal = Jpn. J. Genet. |volume = 66 |issue = 4 |pages = 367–86 |year = 1991 |pmid = 1954033 |doi = 10.1266/jjg.66.367 |ref = harv |access-date = 2012-09-27 |archive-date = 2008-12-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20081211132302/http://www.jstage.jst.go.jp/article/jjg/66/4/66_367/_article |url-status = dead }}</ref> Ang buhay sa [[daigdig]] ay [[abiohenesis|nagsimula]] at pagkatapos ay nagsunlad mula sa [[huling pangkalahatang ninuno|pangkalahatang karaniwang ninuno]] sa tinatayang 3.7 bilyong mga taon ang nakalilipas. Ang paulit ulit na [[espesiasyon]] at [[anahenesis|diberhensiya]] ng buhay ay maaaring mahango mula sa magkasalong mga hanay ng mga katangiang [[biokemika]]l at [[morpolohiya|morpolohikal]] o sa pamamagitan ng pinagsasaluhang mga sekwensiya ng [[DNA]]. Ang mga katangiang [[homolohiya (biolohiya)|homolohosong]] ito at mga sekwensiya ng [[DNA]] ay mas magkatulad sa mga espesyeng nagsasalo ng isang mas kamakailang karaniwang ninuno at maaaring gamitin upang magsagawa ng [[pilohenetika|rekonstruksiyon]] ng [[puno ng buhay (biolohiya)|mga kasaysayang ebolusyonaryo]] gamit ang parehong mga umiiral na espesye at ang [[fossil record]].<ref name="Cracraft05">{{cite book | editor1-last=Cracraft | editor1-first=J. | editor2-last=Donoghue | editor2-first=M. J. |title = Assembling the tree of life |publisher = Oxford University Press |year = 2005 |page = |isbn = 0-19-517234-5 |url = http://books.google.ca/books?id=6lXTP0YU6_kC&printsec=frontcover&dq=Assembling+the+tree+of+life#v=onepage&q&f=false | pages=576}}</ref> Isinasaad din sa teoriyang ito na ang [[huling karaniwang ninuno ng tao at chimpanzee|isang espesye ng mga Aprikanong Ape]] ang pinagsasaluhang ninuno ng mga [[tao]], [[chimpanzee]] at [[bonobo]].<ref name="pmid9847414">{{cite journal |author=Arnason U, Gullberg A, Janke A |title=Molecular timing of primate divergences as estimated by two nonprimate calibration points |journal=J. Mol. Evol. |volume=47 |issue=6 |pages=718–27 |year=1998 |month=December |pmid=9847414 |doi= 10.1007/PL00006431|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-molecular-evolution_1998-12_47_6/page/718}}</ref> Sa simula nang ika-20 siglo, ang [[henetika]] [[modernong ebolusyonaryong sintesis|ay isinama]] sa teoriyang ebolusyon ni Darwin sa pamamagitan ng [[natural na seleksiyon]] sa pamamagitan ng displinang [[henetikang populasyon]]. Ang ebolusyon ay sinusuportahan ng mga ebidensiya at mga obserbasyon sa mga larangan ng [[biyolohiya]] na [[biyolohiyang molekular]], [[henetika]] gayundin sa [[paleontolohiya]], [[antropolohiya]] at iba pa.<ref>{{Cite web |title=IAP Statement on the Teaching of Evolution |url=http://www.interacademies.net/10878/13901.aspx |access-date=2011-11-04 |archive-date=2011-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717190031/http://www.interacademies.net/10878/13901.aspx |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.paleosoc.org/evolutioncomplete.htm |title=The Paleontological Society Position Statement: Evolution |access-date=2013-06-19 |archive-date=2013-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513045709/http://paleosoc.org/evolutioncomplete.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.nabt.org/websites/institution/?p=92 |title=National Association of Biology Teachers Position Statement on Teaching Evolution |access-date=2013-06-19 |archive-date=2015-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150916020337/http://www.nabt.org/websites/institution/?p=92 |url-status=dead }}</ref> Ang kasunlaran ay nilalapat sa iba't ibang mga larangan ng agham kabilang ang [[henetika]], [[neurosiyensiya]], [[ekonomika]], [[bioimpormatika]], [[medisina]], [[agrikultura]], [[agham pangkompyuter]], [[sikolohiya]], [[antropolohiya]] at iba pa. == Charles Darwin == Ang mungkahing ang isang uri ng hayop ay maaaring magmula sa isang hayop ng iba pang uri ay bumabalik sa unang mga pilosopong Griyego gaya nina [[Anaximander]] at [[Empedocles]].<ref name="Kirk1">{{cite book |last1 = Kirk |first1 = Geoffrey |last2 = Raven |first2 = John |last3 = Schofield |first3 = John |title = The Presocratic Philosophers: A Critical History with a Selection of Texts |edition=3rd |publisher = The University of Chicago Press |location = Chicago |year = 1984a |isbn = 0-521-27455-9 |pages=100–142}}</ref><ref name="Kirk2">{{cite book |last1 = Kirk |first1 = Geoffrey |last2 = Raven |first2 = John |last3 = Schofield |first3 = John |title = The Presocratic Philosophers: A Critical History with a Selection of Texts |edition=3rd |publisher = The University of Chicago Press |location = Chicago |year = 1984b |isbn = 0-521-27455-9 |pages=280–321}}</ref> Salungat sa mga pananaw na [[materyalismo|materyalistikong]] ito, naunawaan ni [[Aristoteles]] na ang lahat ng mga natural na bagay hindi lamang ng mga nabubuhay na bagay bilang hindi perpektong mga [[aktuwalidad|aktuwalisasyon]] ng iba't ibang uri ng mga nakatakdang natural na posibilidad na kilala bilang [[teoriya ng mga anyo]], [[idealismo|mga ideya]] at "species".<ref name="Torrey37">{{cite journal | last1 = Torrey | first1 = Harry Beal | last2 = Felin | first2 = Frances | title = Was Aristotle an evolutionist? | url = https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1937-03_12_1/page/1 | journal = The Quarterly Review of Biology | year = 1937 | month = March | volume = 12 | issue = 1 | pages = 1–18 | jstor = 2808399 | doi = 10.1086/394520 }}</ref><ref name="Hull67">{{cite journal | last1=Hull | first1=D. L. | year=1967 | title=The metaphysics of evolution | journal=The British Journal for the History of Science | volume=3 | issue=4 | pages=309–337 | jstor=4024958 | doi=10.1017/S0007087400002892}}</ref> Ito ay bahagi ng pagkaunawang [[teleohikal]] ni Aristoteles na ang lahat ng mga bagay ay may nilalayong papel na ginagamitan sa isang kaayusang kosmiko ng [[diyos]]. Ang manunula at pilosopong Romano na si [[Lucretius]] ay nagmungkahi ng posibilidad ng mga pagbabagong pagkakasunlad ng mga organismo.<ref name=Carus2011>Carus TL (2011) ''De Rerum Natura''. New York, NY: Nabu Press.</ref> Ang mga iba ibang uri ng ideyang ito ay naging pamantayang pagkaunawa sa mga [[Gitnang Panahon]] at isinama sa pag-aaral ng mga [[Kristiyano]] ngunit hindi hiningi ni Aristoteles na ang lahat ng mga tunay na uri ng hayop ay tumutugon ng isa-sa-isa na may eksaktong mga anyong [[metapisikal]] at spesipikong nagbigay ng mga halimbawa kung paanong ang mga bagong uri ng mga nabubuhay na bagay ay umiiral.<ref>Mason, ''A History of the Sciences'' pp 43–44</ref> Noong ika-17 siglo, ang pakikitungo ni Aristoteles ay itinakwil ng bagong ''[[pamamaraang siyentipiko]]'' ng modernong agham at naghanap ng mga paliwanag ng natural na phenomena sa mga termino ng mga batas ng kalikasan na pareho para sa lahat ng mga nakikitang bagay at hindi nangangailangang magpalagay ng anumang itinakdang mga kategoryal natural o anumang mga kaayusang kosmiko ng diyos. Gayunpaman, ang pakikitungong ito ay mabagal na maitatag sa mga agham biolohiko at naging huling matibay na posisyon ng konsepto ng mga nakatakdang uring natural. Ginamit ni [[Johan Ray]] ang isa sa nakaraang mas pangkalahatang termino para sa mga nakatakdang uring natural na "species" upang ilapat sa mga uring hayop at halaman ngunit hindi tulad ni Aristoteles, kanyang striktong tinukoy ang bawat uri ng mga nabubuhay na bagay bilang espesye at nagmungkahing ang bawat espesye ay maaaring mailarawan ng mga katangian na nagpaparami sa sarili nito sa bawat henerasyon.<ref>Mayr ''Growth of biological thought'' p256; original was Ray, ''History of Plants''. 1686, trans E. Silk.</ref> Ang mga espesyeng ito ay inangking dinisenyo ng [[Diyos]] ngunit nagpapakita ng mga pagkakaiba na sanhi ng mga lokal na kondisyon. Nakita rin ng biolohikong klasipikasyon na ipinakilala ni [[Carolus Linnaeus]] noong 1735 ang espesye bilang nakatakda ayon sa mga plano ng diyos.<ref>{{cite web|url=http://www.ucmp.berkeley.edu/history/linnaeus.html|title=Carl Linnaeus - berkeley.edu|accessdate=11 Pebrero 2012}}</ref> [[Talaksan:Charles Darwin aged 51.jpg|220px|thumb|Noong 1842, isinulat ni [[Charles Darwin]] ang unang guhit ng naging ''[[On the Origin of Species]]''.<ref name="Darwin09">{{cite book |last1 = Darwin |first1 = F. |title = The foundations of the origin of species, a sketch written in 1942 by Charles Darwin |year = 1909 |publisher = Cambridge University Press |page = 53 |url = http://darwin-online.org.uk/pdf/1909_Foundations_F1555.pdf |access-date = 2012-09-27 |archive-date = 2012-05-16 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120516200017/http://darwin-online.org.uk/pdf/1909_Foundations_F1555.pdf |url-status = dead }}</ref>]] Ang mga ibang naturalista sa panahong ito ay nagpalagay ng pagbabagong pangkasunlad ng espesye sa paglipas ng panahon ayon sa mga natural na batas. Isinulat ni [[Maupertius]] noong 1751 ang mga natural na pagbabago na nagyayari sa reproduksiyon at nagtitipon sa loob ng maraming mga henerasyon upang lumikha ng bagong espesye.<ref>Bowler, Peter J. 2003. ''Evolution: the history of an idea''. Berkeley, CA. p73–75</ref> Iminungkahi ni [[Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon|Buffon]] ang espesye ay maaaring mag-[[dehenerasyon|dehenera]] sa iba't ibang mga organismo at iminungkahi ni [[Erasmus Darwin]] na ang lahat ng may mainit na dugong mga hayop ay nagmula sa isang mikro-organismo o ("filament").<ref>{{cite web|url=http://www.ucmp.berkeley.edu/history/Edarwin.html|title=Erasmus Darwin - berkeley.edu|accessdate=11 Pebrero 2012}}</ref> Ang unang buong umunlad na skema ng kasunlaran ang teoriyang [[transmutasyon]] ni [[Lamarck]] noong 1809 <ref name=Lamarck1809>Lamarck (1809) Philosophie Zoologique</ref> na nakakita ng kusang loob na paglikha ng patuloy na paglilikha ng mga simpleng anyo ng buhay na umunlad sa may mas malaking pagiging komplikado na kahilera ng mga lipi na may likas na kagawiang pagpapatuloy at sa isang lokal na lebel, ang mga liping ito ay umangkop sa kapaligiran sa pamamagitan ng pagmamana ng mga pagbabago na sanhi ng paggamit o hindi paggamit sa mga magulang.<ref name="Margulis91" /><ref name="Gould02">{{cite book | last = Gould | first = S.J. | authorlink = Stephen Jay Gould | title = [[The Structure of Evolutionary Theory]] | publisher = Belknap Press ([[Harvard University Press]]) | location = Cambridge | year = 2002 | isbn = 978-0-674-00613-3 | ref = harv }}</ref> (Ang huling proseso ay kalaunang tinawag na [[Lamarckismo]]).<ref name="Margulis91">{{cite book | last1 = Margulis | first1 = Lynn | last2 = Fester | first2 = René | title = Symbiosis as a source of evolutionary innovation: Speciation and morphogenesis | publisher = The MIT Press | year = 1991 | page = 470 | isbn = 0-262-13269-9 | url = http://books.google.ca/books?id=3sKzeiHUIUQC&pg=PA162&dq=inauthor:%22Lynn+Margulis%22+lamarck#v=onepage&q=inauthor%3A%22Lynn%20Margulis%22%20lamarck&f=false }}</ref><ref name="ImaginaryLamarck">{{cite book |last = Ghiselin |first = Michael T. |authorlink = Michael Ghiselin|publication-date = September/Oktubre 1994 |contribution = Nonsense in schoolbooks: 'The Imaginary Lamarck'|contribution-url =http://www.textbookleague.org/54marck.htm |title = The Textbook Letter |publisher = The Textbook League |url = http://www.textbookleague.org/ |accessdate = 23 Enero 2008 }}</ref><ref>{{cite book |last = Magner |first = Lois N. |title = A History of the Life Sciences |edition = Third |publisher = [[Marcel Dekker]], [[CRC Press]] |year = 2002 |isbn = 978-0-203-91100-6 |url = http://books.google.com/?id=YKJ6gVYbrGwC&printsec=frontcover#v=onepage&q }}</ref><ref name="Jablonka07">{{cite journal |last1 = Jablonka |first1 = E. |last2 = Lamb |first2 = M. J. |year = 2007 |title = Précis of evolution in four dimensions |journal = Behavioural and Brain Sciences |volume = 30 |pages = 353–392 |doi = 10.1017/S0140525X07002221 |url = http://journals.cambridge.org/download.php?file=%2FBBS%2FBBS30_04%2FS0140525X07002361a.pdf&code=eb63ecba4b606e8e388169c5ae3c5095 |issue = 4 |access-date = 2012-09-27 |archive-date = 2013-05-27 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130527003141/http://journals.cambridge.org/download.php?file=%2FBBS%2FBBS30_04%2FS0140525X07002361a.pdf&code=eb63ecba4b606e8e388169c5ae3c5095 |url-status = dead }}</ref> Ang mga ideyang ito ay kindonena ng establisyimentong mga naturalista bilang haka haka na walang mga suportang [[empirikal]]. Sa partikular, iginiit ni [[Georges Cuvier]] na ang espesye ay hindi magkaugnay at nakatakda na ang mga pagkakatulad nito ay nagpapakita ng disenyo ng diyos para sa mga pangangailangang pang-tungkulin. Samantala, ang mga ideya ni Raye ng isang mabuting disenyo ay pinaunlad ni [[William Paley]] sa isang [[natural na teolohiya]] na nagmungkahi ng mga komplikadong pag-aangkop bilang ebidensiya ng disenyo ng diyos at ito ay hinanggan ni Charles Darwin.<ref name="Darwin91">{{cite book | editor1-last=Burkhardt | editor1-first=F. | editor2-last=Smith | editor2-first=S. |year = 1991 |title = The correspondence of Charles Darwin |volume = 7 |pages = 1858–1859 |publisher = Cambridge University Press |place = Cambridge }}</ref><ref name="Sulloway09">{{cite journal |last1 = Sulloway |first1 = F. J. |year = 2009 |title = Why Darwin rejected intelligent design |journal = Journal of Biosciences |volume = 34 |issue = 2 |pages = 173–183 |doi = 10.1007/s12038-009-0020-8 |pmid = 19550032 }}</ref><ref name="Dawkins90">{{cite book |last1 = Dawkins |first1 = R. |title = Blind Watchmaker |year = 1990 |publisher = Penguin Books |isbn = 0-14-014481-1 |page = 368 }}</ref> Ang mahalagang pagkalas mula sa konsepto ng nakatakdang espesye sa biolohiya ay nagsimula sa teoriya ng kasunlaran sa pamamagitan ng [[natural na seleksiyon]] na pinormula ni [[Charles Darwin]]. Ito ay sa isang bahaging naimpluwensiyahan ng ''[[An Essay on the Principle of Population]]'' ni [[Thomas Robert Malthus]]. Isinaad ni Darwin na ang paglago ng populasyon ay tutungo sa isang "pakikibaka para sa pag-iral" kung saan ang mga mapapaburang bariasyon ay mananaig habang ang iba ay mapapahamak. Sa bawat henerasyon, maraming mga supling ay nabibigong makapagpatuloy sa edad ng reproduksiyon dahil sa mga limitadong mapagkukunan. Ito ay maaaring magpaliwanag sa dibersidad ng mga hayop at halaman mula sa isang karaniwang ninuno sa pamamagitan ng paggawa ng mga natural na batas na gumagawa ng pareho para sa lahat ng mga uri ng bagay.<ref name="Sober09">{{cite journal |last1 = Sober |first1 = E. |year = 2009 |title = Did Darwin write the origin backwards? |journal = Proceedings of the National Academy of Sciences |volume = 106 |issue = S1 |pages = 10048–10055 |doi = 10.1073/pnas.0901109106 |url = http://www.pnas.org/content/106/suppl.1/10048.full.pdf+html |bibcode = 2009PNAS..10610048S |access-date = 2012-09-27 |archive-date = 2012-11-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20121124020127/http://www.pnas.org/content/106/suppl.1/10048.full.pdf+html |url-status = dead }}</ref><ref>Mayr, Ernst (2001) ''What evolution is''. Weidenfeld & Nicolson, London. p165</ref><ref>{{cite book |author = Bowler, Peter J. |title = Evolution: the history of an idea |url = https://archive.org/details/evolutionhistory0000bowl_n7y8 |publisher = University of California Press |location = Berkeley |year = 2003 |pages = [https://archive.org/details/evolutionhistory0000bowl_n7y8/page/145 145]–146 |isbn = 0-520-23693-9 |oclc = |doi = }} page 147"</ref><ref>{{cite journal |doi = 10.1086/282646 |author = Sokal RR, Crovello TJ |title = The biological species concept: A critical evaluation |journal = The American Naturalist |volume = 104 |issue = 936 |pages = 127–153 |year = 1970 |pmid = |url = http://hymenoptera.tamu.edu/courses/ento601/pdf/Sokal_Crovello_1970.pdf |format = PDF |jstor = 2459191 |access-date = 2012-09-27 |archive-date = 2011-07-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110715111243/http://hymenoptera.tamu.edu/courses/ento601/pdf/Sokal_Crovello_1970.pdf |url-status = dead }}</ref> Pinapaunlad ni Darwin ang kanyang teoriya ng [[natural na seleksiyon]] mula 1838 hanggang sa pinadalhan siya ni [[Alfred Russel Wallace]] ng isang kaparehong teoriya noong 1858. Parehong ipinrisinta nina Darwin at Wallace ang kanilang mga magkahiwalay na papel sa [[Linnean Society of London]].<ref>{{cite journal | last1 = Darwin | first1 = Charles | last2 = Wallace | first2 = Alfred | url = http://darwin-online.org.uk/content/frameset?itemID=F350&viewtype=text&pageseq=1 | title = On the Tendency of Species to form Varieties and on the Perpetuation of Varieties and Species by Natural Means of Selection | journal = Journal of the Proceedings of the Linnean Society of London. Zoology | volume = 3 | issue = 2 | year = 1858 | month = August | pages = 45–62 | accessdate = 13 Mayo 2007 | doi = 10.1111/j.1096-3642.1858.tb02500.x | ref = harv }}</ref> [[Talaksan:Huxley - Mans Place in Nature.jpg|thumb|400px|Si [[Thomas Henry Huxley]] ay gumamit ng mga ilustrasyon upang ipakita na ang mga [[tao]] at [[ape]] ay may parehong pundamental na mga istraktura ng kalansay.<ref>{{harvnb|Bowler|2003|p=208}}</ref>]] Sa huli nang 1859, ang paglilimbag ng [[On the Origin of Species]](''Tungkol sa Pinagmulan ng Espesye'') ay detalyadong nagpaliwanag ng [[natural na seleksiyon]] at sa isang paraan ay tumungo sa isang papataas na malawak na pagtanggap sa [[Darwinismo|ebolusyong Darwinian]]. Inilapat ni [[Thomas Henry Huxley]] ang mga ideya ni Darwin sa mga tao gamit ang [[paleontolohiya]] at [[anatomiyang paghahambing]] upang magbigay ng malakas na ebidensiya na ang mga tao at [[ape]] ay nagsasalo ng isang karaniwang ninuno. Ang ilan ay nabalisa dito dahil ito ay nagpapahiwatig na ang mga tao ay walang espesyal na lugar sa [[uniberso]].<ref>{{cite web |url = http://www.britannica.com/EBchecked/topic/277746/T-H-Huxley |title = Encyclopædia Britannica Online |publisher = Britannica.com |date = |accessdate = 11 Enero 2012 }}</ref> Noong mga 1920 at 1930, ang isang [[modernong ebolusyonaryong sintesis]] ay nag-ugnay ng [[natural na seleksiyon]], teoriya ng [[mutasyon]] at [[pagmamanang Mendelian]] sa isang pinag-isang teoriya na pangkalahatang lumalapat sa anumang sangay ng [[biolohiya]]. Nagawang maipaliwanag ng modernong sintesis ang mga paternong napagmasdan sa buong mga espesye sa mga populasyon sa pamamagitan ng mga [[transisyonal na fossil]] sa [[paleontolohiya]] at kahit sa mga komplikadong mekanismong [[selula]]r sa [[biolohiyang pag-unlad]].<ref name="Gould02" /><ref>{{cite book |last = Bowler |first = Peter J. |authorlink = Peter J. Bowler |year = 1989 |title = The Mendelian Revolution: The Emergence of Hereditarian Concepts in Modern Science and Society |url = https://archive.org/details/mendelianrevolut0000bowl |publisher = Johns Hopkins University Press |location = Baltimore |isbn = 978-0-8018-3888-0 }}</ref> Ang publikasyon ng istraktura ng [[DNA]] nina [[James D. Watson|James Watson]] at [[Francis Crick]] noong 1953 ay nagpakita ng isang basehang pisikal para sa pagmamana.<ref name="Watson53">{{cite journal |last1 = Watson |first1 = J. D. |last2 = Crick |first2 = F. H. C. |title = Molecular structure of nucleic acids: A structure for deoxyribose nucleic acid |journal = Nature |volume = 171 |pages = 737–738 |doi = 10.1038/171737a0 |url = http://profiles.nlm.nih.gov/SC/B/B/Y/W/_/scbbyw.pdf |bibcode = 1953Natur.171..737W |issue = 4356 |pmid = 13054692 |year = 1953 }}</ref> Napabuti rin ng [[biolohiyang molekular]] ang ating pagkaunawa sa relasyon sa pagitan ng [[henotipo]] at [[penotipo]]. Ang mga pagsulong ay nagawa sa sistematikang [[pilohenetika|pilohenetiko]] na nagmamapa ng transisiyon ng mga katangian sa isang maihahambing at masusubok na balangkas sa pamamagitan ng publikasyon at paggamit ng [[punong pilohenetiko|mga punong ebolusyonaryo]].<ref name="Hennig99">{{cite book |last1 = Hennig |first1 = W. |last2 = Lieberman |first2 = B. S. |title = Phylogenetic systematics |page = 280 |publisher = University of Illinois Press |edition = New edition (Mar 1, 1999) |isbn = 0-252-06814-9 |year = 1999 |url = http://books.google.ca/books?id=xsi6QcQPJGkC&printsec=frontcover&dq=phylogenetic+systematics#v=onepage&q&f=false }}</ref><ref name="Wiley11">{{cite book |title = Phylogenetics: Theory and practice of phylogenetic systematics |url = https://archive.org/details/isbn_9780470905968 |year = 2011 |edition = 2nd |publisher = Wiley-Blackwell |page = [https://archive.org/details/isbn_9780470905968/page/390 390] |doi = 10.1002/9781118017883.fmatter }}</ref> Noong 1973, isinulat ng biologong ebolusyonaryo na si [[Theodosius Dobzhansky]] na "nothing in biology makes sense except in the light of evolution"(wala sa biolohiya ang may saysay malibang sa liwanag ng ebolusyon) dahil ito ay nagbigay liwanag sa mga relasyon ng unang tila hindi magkakaugnay na mga katotohanan sa natural na kasaysayan sa isang magkaayon na nagpapaliwanag na katawan ng kaalaman na naglalarawan at humuhula ng maraming mga mapagmamasdang katotohanan tungkol sa buhay sa planetang ito.<ref name="Dobzhansky73">{{cite journal |last1 = Dobzhansky |first1 = T. |year = 1973 |title = Nothing in biology makes sense except in the light of evolution |journal = The American Biology Teacher |volume = 35 |issue = 3 |pages = 125–129 |url = http://img.signaly.cz/upload/1/0/9a462eb6be1ed7828f57a184cde3c0/Dobzhansky.pdf |doi = 10.2307/4444260 |access-date = 2012-09-27 |archive-date = 2018-10-04 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181004065506/http://img.signaly.cz/upload/1/0/9a462eb6be1ed7828f57a184cde3c0/Dobzhansky.pdf |url-status = dead }}</ref> Simula nito, ang modernong ebolusyonaryong sintesis ay karagdagan pang pinalawig upang ipaliwanag ang mga phenomenang biolohiko sa buo at nagsasamang iskala ng hierarkang biolohiko mula sa mga gene hanggang sa espesye. Ang pagpapalawig na ito ay tinawag na "[[Evolutionary developmental biology|eco-evo-devo]]".<ref name=Kutschera>{{cite journal |author = Kutschera U, Niklas K |title = The modern theory of biological evolution: an expanded synthesis |journal = Naturwissenschaften |volume = 91 |issue = 6 |pages = 255–76 |year = 2004 |pmid = 15241603 |doi = 10.1007/s00114-004-0515-y |ref = harv |bibcode = 2004NW.....91..255K }}</ref><ref name=Kutschera/><ref name="Cracraft04">{{cite book |editor1-last = Cracraft |editor1-first = J. |editor2-last = Bybee |editor2-first = R. W. |title = Evolutionary science and society: Educating a new generation |year = 2004 |place = Chicago, IL |series = Revised Proceedings of the BSCS, AIBS Symposium |url = http://www.bscs.org/curriculumdevelopment/highschool/evolution/pdf.html |access-date = 2012-09-27 |archive-date = 2011-07-20 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110720001405/http://www.bscs.org/curriculumdevelopment/highschool/evolution/pdf.html |url-status = dead }}</ref><ref name="Avise10">{{cite journal |last1 = Avise |first1 = J. C. |last2 = Ayala |first2 = F. J. |title = In the Light of Evolution IV. The Human Condition (introduction) |year = 2010 |journal = Proceedings of the National Academy of Sciences USA |volume = 107 |issue = S2 |pages = 8897–8901 |url = http://faculty.sites.uci.edu/johncavise/files/2011/03/311-intro-to-ILE-IV.pdf |doi = 10.1073/pnas.100321410 }}</ref> == Pagmamana == [[Talaksan:ADN static.png|thumb|upright|Istruktura ng [[DNA]]]] Ang ebolusyon sa mga organismo ay nangyayari sa pamamagitan ng mga pagbabago sa mga katangiang mamamana. Halimbawa, sa mga tao, ang [[kulay ng mata]] ay isang namamanang katangian at ang isang indibidwal ay makapagmamana ng katangiang kulay kayumangging mata mula sa isa nitong magulang.<ref>{{cite journal |author = Sturm RA, Frudakis TN |title = Eye colour: portals into pigmentation genes and ancestry |url = https://archive.org/details/sim_trends-in-genetics_2004-08_20_8/page/n5 |journal = Trends Genet. |volume = 20 |issue = 8 |pages = 327–32 |year = 2004 |pmid = 15262401 |doi = 10.1016/j.tig.2004.06.010 |ref = harv }}</ref> Ang mga namamanang mga katangian ay kinokontrol ng mga [[gene]] at ang kumpletong hanay ng mga gene sa loob ng isang organismo ay tinatawag na [[genotype]] nito.<ref name=Pearson_2006>{{cite journal |author = Pearson H |title = Genetics: what is a gene? |url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-05-25_441_7092/page/398 |journal = Nature |volume = 441 |issue = 7092 |pages = 398–401 |year = 2006 |pmid = 16724031 |doi = 10.1038/441398a |ref = harv |bibcode = 2006Natur.441..398P }}</ref> Ang kumpletong hanay ng mga mapagmamasdang mga katangian na bumubuo ng istruktura at pag-aasal ng isang organismo ay tinatawag na [[phenotype]] nito. Ang mga katangiang ito ay nagmumula mula sa interaksiyon ng genotype nito sa kapaligiran.<ref>{{cite journal |author = Visscher PM, Hill WG, Wray NR |title = Heritability in the genomics era—concepts and misconceptions |journal = Nat. Rev. Genet. |volume = 9 |issue = 4 |pages = 255–66 |year = 2008 |pmid = 18319743 |doi = 10.1038/nrg2322 |ref = harv }}</ref> Dahil dito, maraming mga aspeto ng phenotype ay hindi namamana. Halimbawa, ang balat na [[sun tanning|na-suntan]] ay nagmumula sa interaksiyon sa pagitan ng genotype ng isang tao at sa sikat ng araw at kaya ang mga suntan ay hindi naipapasa sa mga anak ng mga tao. Gayunpaman, ang ilang mga tao ay mas madaling magka-tan dahil sa mga pagkakaiba ng kanilang genotype, halimbawa may mga taong may namamanang katangian na [[albinismo]] na hindi nag-tatan at napakasensitibo sa [[paso ng araw]].<ref>{{cite journal |author = Oetting WS, Brilliant MH, King RA |title = The clinical spectrum of albinism in humans |journal = Molecular medicine today |volume = 2 |issue = 8 |pages = 330–5 |year = 1996 |pmid = 8796918 |doi = 10.1016/1357-4310(96)81798-9 |ref = harv }}</ref> Ang mga mamamanang katangian ay naipapasa mula sa isang henerasyon tungo sa isa pang henerasyon sa pamamagitan ng [[DNA]] na molekulang nagkokodigo ng impormasyong henetiko. Bago naghahati ang isang selula, ang DNA ay kinokopya upang ang bawat nagreresultang mga dalawang selula ay magmamana ng sekwensiyang DNA. Ang mga bahagi ng molekulang DNA na tumutukoy sa unit na pangtungkulin ay tinatawag na mga gene. Ang mga magkakaibang gene ay may iba ibang mga sekwensiya ng mga base. Sa loob ng mga selula, ang mga mahahabang strand ng DNA ay bumubuo ng kondensadong mga istrukturang tinatawag na mga [[kromosoma]]. Ang spesipikong lokasyon ng sekwensiyang DNA sa loob ng isang kromosoma ay kilala bilang [[locus]]. Kung ang sekwensiyang DNA sa isang locus ay iba iba sa pagitan ng mga indibidwal, ang mga iba ibang anyo ng sekwensiyang ito ay tinatawag na mga [[allele]]. Ang mga sekwensiyang DNA ay mababago sa pamamagitan ng mga [[mutasyon]] na lumilikha ng mga bagong allele. Kung isang mutasyon ay nangyayari sa loob ng isang gene, ang bagong allele ay makakaapekto sa katangian na kinokontrol ng gene na nagbabago ng phenotype ng organismo.<ref name=Futuyma>{{cite book |last = Futuyma |first = Douglas J. |authorlink = Douglas J. Futuyma |year = 2005 |title = Evolution |url = https://archive.org/details/evolution0000futu |publisher = Sinauer Associates, Inc |location = Sunderland, Massachusetts |isbn = 0-87893-187-2 }}</ref> Ang karamihan ng mga katangian ay mas masalimuot at kinokontrol ng mga maraming nag-uugnayan mga gene.<ref>{{cite journal |author = Phillips PC |title = Epistasis—the essential role of gene interactions in the structure and evolution of genetic systems |journal = Nat. Rev. Genet. |volume = 9 |issue = 11 |pages = 855–67 |year = 2008 |pmid = 18852697 |doi = 10.1038/nrg2452 |pmc = 2689140 |ref = harv }}</ref><ref name=Lin>{{cite journal |author = Wu R, Lin M |title = Functional mapping&nbsp;– how to map and study the genetic architecture of dynamic complex traits |journal = Nat. Rev. Genet. |volume = 7 |issue = 3 |pages = 229–37 |year = 2006 |pmid = 16485021 |doi = 10.1038/nrg1804 |ref = harv }}</ref> Nakumpirma ng mga kamakailang pag-aaral ang mga mahahalagang mga halimbawa ng mga mamamanang mga pagbabago na hindi maipapaliwanag ng mga pagbabago sa sekwensiya ng mga nucleotide sa DNA. Ang mga ito ay tinatawag na mga sistemang pagmamanang epihenetiko.<ref name="Jablonk09">{{cite journal |last1 = Jablonka |first1 = E. |last2 = Raz |first2 = G. |title = Transgenerational epigenetic inheritance: Prevalence, mechanisms and implications for the study of heredity and evolution |journal = The Quarterly Review of Biology |volume = 84 |issue = 2 |pages = 131–176 |year = 2009 |url = http://compgen.unc.edu/wiki/images/d/df/JablonkaQtrRevBio2009.pdf |pmid = 19606595 |doi = 10.1086/598822 |access-date = 2013-06-16 |archive-date = 2011-07-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110715111243/http://compgen.unc.edu/wiki/images/d/df/JablonkaQtrRevBio2009.pdf |url-status = dead }}</ref> == Bariasyon == [[Talaksan:Portulaca grandiflora mutant1.jpg|thumb|right|Ang isang [[mutasyon]] ay nagsanhi sa [[moss rose]] na ito na lumikha ng mga bulaklak na may magkaibang mga kulay.]] Ang lahat ng nabubuhay na organismo ay nagpapakita ng bariasyon o pagkakaiba sa loob ng isang populasyon at sa pagitan ng mga populasyon. Ang bariasyong henetiko ay mahalaga dahil nagbibigay ito ng materyal na henetiko para sa [[natural na seleksiyon]]. Ang pagkakaibang henetiko ay matutukoy sa iba't ibang mga lebel. Posibleng matukoy ang pagkakaibang henetiko mula sa mga pagmamasid ng mga pagkakaiba sa [[phenotype]] gayundin sa pagsisiyasat ng mga pagkakaiba sa lebel ng mga ensaym at gayundin sa pagkakaiba sa pagkakaayos ng mga base ng mga nucleotide sa mga [[gene]]. Inilalarawan ng [[modern evolutionary synthesis]] ang ebolusyon bilang ang pagbabago sa paglipas ng panahon ng bariasyong henetikong ito. Ang prekwensiya ng isang partikular na [[allele]] ay magiging higit kumulang na nananaig nang relatibo sa ibang mga anyo ng gene na ito. Ang bariasyon ay naglalaho kapag ang isang allele ay umaabot sa punto ng [[fixation (population genetics)|fixation]]&nbsp;— kapag ito ay naglalaho mula sa populasyon o pumapalit nang buo sa allele ng ninuno nito.<ref name=Amos>{{cite journal |author = Harwood AJ |title = Factors affecting levels of genetic diversity in natural populations |journal = Philos. Trans. R. Soc. Lond., B, Biol. Sci. |volume = 353 |issue = 1366 |pages = 177–86 |year = 1998 |pmid = 9533122 |pmc = 1692205 |doi = 10.1098/rstb.1998.0200 |last2 = Harwood |first2 = J |ref = harv }}</ref> Ang [[natural na seleksiyon]] ay nagsasanhi lamang ng ebolusyon kapag may sapat na bariasyon o pagkakaibang henetiko sa isang populasyon. Ang ''[[prinsipyong Hardy-Weinberg]]'' ay nagbibigay ng solusyon sa kung paanong ang bariasyon ay napapanatili sa isang populasyon sa [[pagmamanang Mendelian]]. Ang mga prekwensiya ng mga [[allele]] ay nananatiling hindi nagbabago sa kawalan ng natural na seleksiyon, mutasyon, migrasyon at genetic drift.<ref name="Ewens W.J. 2004">{{cite book |author = Ewens W.J. |year = 2004 |title = Mathematical Population Genetics (2nd Edition) |url = https://archive.org/details/mathematicalpopu0000ewen_u3t1 |publisher = Springer-Verlag, New York |isbn = 0-387-20191-2 }}</ref> Ang mga pagkakaibang henetiko sa loob ng populasyon ay sanhi ng mga sumusunod: ang [[mutasyon]] na mga pagbabago sa [[DNA]], ang pagdaloy ng gene na anumang pagkilos ng mga gene mula sa isang populasyon sa isa pang populasyon at ang [[reproduksiyong seksuwal]] na makakalikha ng bagong kombinasyon ng gene mula sa mga magulang sa isang populasyon. === Mutasyon === [[Talaksan:Gene-duplication.png|thumb|right|[[Duplikasyon ng gene]]]] Ang mga henetikong bariasyon ay napapadami sa pamamagitan ng [[mutasyon]]. Ang mga mutasyon ang mga pagbabago sa sekwensiya ng DNA ng [[genome]] ng isang selula. Kapag nangyari ang mga mutasyon, ito ay maaaring walang epekto, magbago ng produkto ng gene o magpigil sa gene na gumana. Ang karamihan sa mga pagbabago sa [[DNA]] ay nagdudulot ng panganib ngunit ang ilan sa mga ito ay neutral o isang kapakinabangan sa isang organismo. Ang mutasyon ay maaaring mangyari sanhi ng mga pagkakamali kung ang [[meiosis]] ay lumilikha ng mga [[selulang gamete]]([[ovum|itlog]] at [[sperm]]) gayundin ng [[radiasyon]] o ng ilang mga kemikal ngunit ang mga mutasyon ay minsan nangyayari ng random. Ang ilang pangunahing uri ng mga mutasyon sa DNA ay: [[Pagbura (henetika)|Henetikong pagbura]] kung saan ang isa o maraming mga base ng [[DNA]] ay nabura, [[Pagpasok (henetika)|Henetikong pagpasok]] kung saan ang isa o maraming mga base ng DNA ay nadagdag, [[Paghalili (henetika)|Henetikong paghalili]] kung saan ang isa o maraming mga base ng DNA ay humalili(substituted) para sa ibang mga base sa sekwensiya, [[Duplikasyon ng gene]] kung saan ang buong [[gene]] ay kinopya. Ang duplikasyon ay may malaking papel na ginampanan sa ebolusyon. Ito ay nagpapakilala ng karagdagang mga kopya ng [[gene]] sa isang [[genome]]. Ang karagdagang(extra) mga kopya ng gene ang pangunahing pinagmumulan ng hilaw na bagay(raw material) para ang mga bagong gene ay mag-ebolb. Ito ay mahalaga dahil ang karamihan sa mga bagong gene ay nag-ebolb sa loob ng mga pamilya ng gene mula sa naunang umiiral na mga gene na may pinagsaluhang mga ninuno. Halimbawa, ang [[mata]] ng isang tao ay gumagamit ng apat na [[gene]] upang lumikha ng mga estruktura na nakakadama ng liwanag. Ang tatlo ay para sa pagtingin ng kulay(color vision) at ang isa ay para sa paningin na pang-gabi(night vision). Ang lahat ng apat na gene na ito ay nagmula sa isang sinaunang gene. Ang mga bagong gene ay maaaring malikha mula sa isang ancestral o sinaunang gene kapag ang duplikadong kopya ay nag-mutate at nagkamit ng panibagong silbi o tungkulin. Ang prosesong ito ay mas madali pag ang gene ay na-duplicate dahil ito ay nagdadagdag ng pagdami nito sa sistema. Ang isang gene sa pares ay maaaring magkamit ng panibagong silbi o tungkulin samantalang ang ibang mga kopya ay patuloy na nagsasagawa ng orihinal nitong tungkulin. Kahit ang ibang mga uri ng mutasyon ay maaaring kabuuang makalikha ng panibagong mga gene mula sa mga nakaraang noncoding na DNA. Ang henerasyon ng mga bagong gene ay maaari ring sumangkot sa mga maliit na bahagi ng ilang mga gene na dinuduplicate at sa mga pragmentong ito ay naghahalong muli upang bumuo ng mga bagong kombinasyon na may mga bagong mga tungkulin. Kung ang mga gene ay nabuo mula sa paghahalo ng mga naunang umiiral na mga bahagi, ang domains ay umaasal bilang mga module na may simpleng independyenteng tungkulin na maaaring pagsaluhin upang lumikha ng mga bagong kombinasyon na may bago at komplikadong mga tungkulin. Bilang karagdagan sa pagiging pangunahing pinagmulan ng bariasyon, ang mutasyon ay maaari ring magsilbing mekanismo ng kasunlaran kung may mga iba't ibang [[probabilidad]] sa molecular level para ang iba't ibang mga mutasyon ay mangyari. Ang prosesong ito ay tinatawag na "pagkiling na mutasyon". Halimbawa, kung ang dalawang [[genotype]] na ang isa sa mga ito ay may [[nukleyotida]] na G at ang isa ay may nucleotide na A sa parehong posisyon at may parehong fitness(kaangkupan) ngunit ang mutasyon mulsa sa G patungo sa A ay kadalasang nangyayari kesa sa mutasyon mula sa A patungo sa G, ang mga genotype na may A ay magagawing mag-ebolb. Ang iba't ibang insertion laban sa deletion na mga mutation bias sa iba't ibang [[taksa]] ay maaring magdulot ng kasunlaran ng iba't ibang mga sukat ng genome. Ang developmental o mutational biases ay napagmasdan din sa [[ebolusyong morpolohikal]]. Halimbawa, ayon sa phenotype-first teoriya ng kasunlaran, ang mga mutasyon ay kalaunang magdudulot ng henetikong asimilasyon o pagsasama ng mga katangian(trait) na sa nakaraan ay hinimok ng kapaligiran. Ang mga epekto ng mutation bias ay ipinapatong sa ibang mga proseso. Kung ang seleksiyon ay papabor sa isa sa dalawang mga mutasyon ngunit walang karagdagang benepisyo sa pagkakaroon ng dalawang mutasyong ito, ang mutasyon nangyayari ng madalas ang siyang malamang na matatakda(fixed) sa isang populasyon. Ang mga mutasyon na nagdudulot ng paglaho ng silbi o tungkulin ng isang gene ay mas karaniwang kesa sa mga mutasyong bumubuo ng bago at buong may silbing gene. Ang karamihan sa mga mutasyon ng paglaho ng tungkulin ay umaapekto sa kasunlaran. Halimbawa, ang mga pigment(kulay) ay hindi na magagamit ng mga hayop na nakatira sa mga kweba at karaniwang naglalaho. Ang uring ito ng paglaho ng tungkulin ay nangyayari dahil sa mutation bias at/o ang tungkulin ay magastos. Ang pagkawala ng kakayang sporulation(proseso ng paglikha ng spore) sa isang [[bacteria]] sa isang kasunlaran sa laboratoryo ay lumilitaw na sanhi ng mutation bias kesa sa natural selection laban sa gastos ng pagpapanatili ng kakayahang ito. Kung walang seleksiyon para sa paglaho ng tungkulin, ang bilis kung saan ang paglaho ay nag-eebolb ay mas lalong dumidepende sa rate(bilis) ng mutasyon kesa sa epektibong sukat ng populasyon na nagpapakitang ito ay mas itinutulak ng mutation bias kesa sa genetic drift. === Reproduksiyong seksuwal at rekombinasyon === Sa mga organismong [[aseksuwal]], ang lahat ng mga gene ay namamana lamang sa isang magulang dahil hindi ito makapaghahalo ng mga gene ng ibang mga organismo tuwing [[reproduksiyong aseksuwal]]. Taliwas dito, ang supling ng mga organismo sa [[reproduksiyong seksuwal]] ay naglalaman ng mga paghahalo ng mga [[kromosoma]] ng kanilang mga magulang. Sa isang nauugnay na prosesong tinatawag na homologosong rekombinasyon, ang mga organismong seksuwal ay nagpapalit ng DNA sa pagitan ng dalawang magkatugmang mga kromosoma. Ang rekombinasyon ay hindi nagbabago ng mga prekwensiya ng allele ngunit sa halip ay nagbabago kung aling mga allele ang nauugnay sa bawat isa na lumilikha ng supling na may mga bagong paghahalo ng mga allele. === Daloy ng gene === Ang daloy ng [[gene]] ang pagpapalitan ng mga gene sa pagitan ng mga populasyon gayundin pagitan ng mga espesye. Ang presensiya o kawalan ng daloy ng gene ay pundamental na nagpapabago ng kurso ng kasunralan. Dahil sa kompleksidad ng mga organismo, anumang dalawang kumpletong magkahiwalay na populasyon ay kalaunang mag-eebolb ng mga inkompatibilidad na henetiko sa pamamagitan ng mga neutral na proseso gaya ng sa modelong Bateson-Dobzhansky-Muller kahit pa ang parehong mga populasyon ay mananatiling magkatulad sa kanilang pag-aangkop sa kapaligiran. Kung ang pagkakaibang henetiko sa pagitan ng mga populasyon ay nabuo, ang daloy ng gene sa pagitan ng mga populasyon ay maaaring magpakilala ng mga katangian o allele na hindi mapapakinabangan sa lokal na populasyon at ito ay maaaring magdulot sa organismo sa loob ng mga populasyong ito na mag ebolb ng mga mekanismo na pipigil sa pagtatalik ng mga magkakalayo sa henetikong mga organismo(o mga organismong malayo ang pagkakatulad ng gene) na kalaunan ay magreresulta sa paglitaw ng mga bagong [[species]]. Ang paglipat ng gene sa pagitan ng mga species ay kinabibilangan ng mga pagbuo ng mga organismong [[hybrid]] at [[horizontal gene transfer]]. Ang [[Horizontal gene transfer]] ang paglilipat ng materyal na henetiko mula sa isa organismo tungo sa isa pa na hindi nito supling. Ito ay karaniwan sa mga [[bakterya]].<ref>{{cite journal |author = Boucher Y, Douady CJ, Papke RT, Walsh DA, Boudreau ME, Nesbo CL, Case RJ, Doolittle WF |title = Lateral gene transfer and the origins of prokaryotic groups |doi = 10.1146/annurev.genet.37.050503.084247 |journal = Annu Rev Genet |volume = 37 |issue = 1 |pages = 283–328 |year = 2003 |pmid = 14616063 |ref = harv }}</ref> Sa [[medisina]], ito ay nag-aambag sa pagkalat ng [[hindi pagtalab ng antibiyotiko]] o resistansiya gaya nang kapag ang bakterya ay nagkakamit ng resistansiyang mga gene na mabilis nitong maililipat sa ibang species.<ref name=GeneticEvolution>{{cite journal |author = Walsh T |title = Combinatorial genetic evolution of multiresistance |journal = Curr. Opin. Microbiol. |volume = 9 |issue = 5 |pages = 476–82 |year = 2006 |pmid = 16942901 |doi = 10.1016/j.mib.2006.08.009 |ref = harv }}</ref> Ang Horizontal gene transfer mula sa bakterya tungo sa mga [[eukaryote]] gaya yeast ''[[Saccharomyces cerevisiae]]'' at adzuki bean beetle ''Callosobruchus chinensis'' ay nangyari.<ref>{{cite journal |author = Kondo N, Nikoh N, Ijichi N, Shimada M, Fukatsu T |title = Genome fragment of Wolbachia endosymbiont transferred to X chromosome of host insect |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume = 99 |issue = 22 |pages = 14280–5 |year = 2002 |pmid = 12386340 |doi = 10.1073/pnas.222228199 |pmc = 137875 |ref = harv |bibcode = 2002PNAS...9914280K }}</ref><ref>{{cite journal |author = Sprague G |title = Genetic exchange between kingdoms |journal = Curr. Opin. Genet. Dev. |volume = 1 |issue = 4 |pages = 530–3 |year = 1991 |pmid = 1822285 |doi = 10.1016/S0959-437X(05)80203-5 |ref = harv }}</ref> Ang isang mas malaking iskalang paglipat ng mga gene ang mga eukaryotikong [[Bdelloidea|bdelloid rotifers]] na nakatanggap ng isang saklaw ng mga gene mula sa bakterya, fungi at mga halaman.<ref>{{cite journal |author = Gladyshev EA, Meselson M, Arkhipova IR |title = Massive horizontal gene transfer in bdelloid rotifers |journal = Science |volume = 320 |issue = 5880 |pages = 1210–3 |year = 2008 |pmid = 18511688 |doi = 10.1126/science.1156407 |ref = harv |bibcode = 2008Sci...320.1210G }}</ref> Ang mga [[Virus]] ay nagdadala rin ng DNA sa pagitan ng mga organismo na pumapayag sa paglilipat ng mga gene sa ibayong mga [[dominyo]].<ref>{{cite journal |author = Baldo A, McClure M |title = Evolution and horizontal transfer of dUTPase-encoding genes in viruses and their hosts |journal = J. Virol. |volume = 73 |issue = 9 |pages = 7710–21 |date = 1 Setyembre 1999 |pmid = 10438861 |pmc = 104298 |ref = harv }}</ref> Ang mga malaking iskalang paglipat ng gene ay nangyari rin sa pagitan ng mga ninuno ng mga selulang eukaryotiko at bakterya noong pagkakamit ng mga [[chloroplast]] at mga [[Mitochondrion|mitochondria]]. Posibleng ang mga mismong eukaryote ay nagmula mula sa mga horizontal gene transfer sa pagitan ng bakterya at [[archaea]].<ref>{{cite journal |author = River, M. C. and Lake, J. A. |title = The ring of life provides evidence for a genome fusion origin of eukaryotes |journal = Nature |volume = 431 |issue = 9 |pages = 152–5 |year = 2004 |pmid = 15356622 |doi = 10.1038/nature02848 |ref = harv |bibcode = 2004Natur.431..152R }}</ref> == Mga mekanismo ng ebolusyon == === Natural na seleksiyon === [[Talaksan:Lichte en zwarte versie berkenspanner.jpg|thumb|Ang Morpha ''typica'' at morpha ''carbonaria'' na mga [[Morph (zoology)|morph]] ng [[peppered moth]] na nakahimlay sa parehong puno. Ang ''typica'' na may kulay maliwanag(sa ilalim ng sugat ng bark) ay mahirap makita sa punong ito kesa sa ''carbonaria''(kulay madilim) at kaya ay nakakapagtago sa predator nito gaya ng mga [[Great Tit]]. Ito ay gumagawa sa mga ''typica'' na patuloy na mabuhay at makapagparami ng mga supling na kulay maliwanag.]] Ang [[natural na seleksiyon]] ang proseso kung saan ang organismong may kanais nais na katangian ay mas malamang na dumami. Sa paggawa nito, ipinapasa ng mga ito ang mga katangiang ito sa susunod na henerasyon. Sa paglipas ng panahon, ito ay gumagawa sa mga organismo na umangkop sa kapaligiran nito. Ang dahilan nito ay ang dami ng [[gene]] para sa mga kanais nais na katangian ay dumadami sa populasyon. Ito ay kadalasang tinatawag na mekanismong "ebidente sa sarili" dahil ito ay kinakailangang sumunod sa tatlong mga simpleng katotohanan: # Ang mamamanang bariasyon ay umiiral sa loob ng mga populasyon ng mga organismo # Ang mga organismo ay lumilikha ng mas maraming mga supling kesa sa makapagpapatuloy # Ang mga supling na ito ay nag-iiba sa kakayahan ng mga ito na makapagpatuloy at makagparami. Ang sentral na konsepto ng natural na seleksiyon ang [[pagiging akma]] ng organismo.<ref name=Orr>{{cite journal |author = Orr HA |title = Fitness and its role in evolutionary genetics |journal = Nat. Rev. Genet. |volume = 10 |issue = 8 |pages = 531–9 |year = 2009 |pmid = 19546856 |doi = 10.1038/nrg2603 |pmc = 2753274 |ref = harv }}</ref> Ang pagiging akma ay nasusukat ng kakayahan ng organismo na makapagpatuloy at makapagparami na tumutukoy sa sukat ng kontribusyong henetiko nito sa susunod na henerasyon.<ref name=Orr/> Gayunpaman, ang pagiging akma ay hindi katumbas ng kabuuang bilang ng supling nito. Bagkus, ang pagiging akma ay tinutukoy ng proporsiyon ng mga kalaunang henerasyon na nagdadala ng mga [[gene]] ng organismo.<ref name=Haldane>{{cite journal |author = Haldane J |title = The theory of natural selection today |url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1959-03-14_183_4663/page/710 |journal = Nature |volume = 183 |issue = 4663 |pages = 710–3 |year = 1959 |pmid = 13644170 |doi = 10.1038/183710a0 |ref = harv |bibcode = 1959Natur.183..710H }}</ref> Halimbawa, kung ang organismo ay mahusay na makapagpapatuloy ngunit ang supling nito ay labis na maliit at mahina upang makapagpatuloy, ang organismong ito ay makagagawa ng kaunting kontribusyon sa mga hinaharap na henerasyon ay mayroong isang mababang pagiging akma.<ref name=Orr/> Kung ang allele ay nagpapataas ng pagiging akma nang higit sa ibang mga allele ng gene na ito, sa bawat henerasyon, ang allele na ito ay magiging mas karaniwan sa loob ng populasyon. Ang mga katangiang ito ay sinasabing "pinili para". Kapag ang mas mababang pagiging hindi akma ay sinanhi ng pagkakaroon ng kaunting mapapakinabangan o nakapipinsala na nagreresulta sa allele na ito na maging bihira, ito ay sinasabing "pinili laban".<ref name="Lande">{{cite journal |author = Lande R, Arnold SJ |year = 1983 |title = The measurement of selection on correlated characters |url = https://archive.org/details/sim_evolution_1983-11_37_6/page/1210 |journal = Evolution |volume = 37 |pages = 1210–26 |doi = 10.2307/2408842 |issue = 6 |ref = harv |jstor = 2408842 }}</ref> Ang pagiging akma ng isang allele ay hindi isang nakatakdang katangian. Kapag ang kapaligiran ay nagbabago, ang mga nakaraang neutral o nakapipinsalang mga katangian ay maaaring maging mapapakinabangan at ang nakaraang mga mapapakinabangang mga katangian ay maaaring maging mapanganib.<ref name="Futuyma" /> Gayunpaman, kahit pa ang direksiyon ng pagpili ay bumaliktad sa paraang ito, ang mga katangiang nawala sa nakaraan ay maaaring hindi na muling mag-ebolb sa isang katulad na anyo([[batas ni Dollo]]).<ref>{{cite journal |doi = 10.1111/j.1558-5646.2008.00505.x |pmid = 18764918 |volume = 62 |issue = 11 |pages = 2727–2741 |last = Goldberg |first = Emma E |title = On phylogenetic tests of irreversible evolution |url = https://archive.org/details/sim_evolution_2008-11_62_11/page/n15 |journal = Evolution |year = 2008 |last2 = Igić |first2 = B |ref = harv }}</ref><ref>{{cite journal |doi = 10.1016/j.tree.2008.06.013 |pmid = 18814933 |volume = 23 |issue = 11 |pages = 602–609 |last = Collin |first = Rachel |title = Reversing opinions on Dollo's Law |journal = Trends in Ecology & Evolution |year = 2008 |last2 = Miglietta |first2 = MP |ref = harv }}</ref> [[File:Selection Types Chart.png|thumb|left|Isang chart na nagpapakita ng tatlong mga uri ng seleksiyon o pagpili. 1. [[Disruptibong seleksiyon]] 2. [[Nagpapatatag na seleksiyon]] 3. [[Direksiyonal na seleksiyon]]]] Ang natural na seleksiyon sa loob ng isang populasyon para sa isang katangian na maaring iba iba sa ibayo ng isang saklaw ng mga halaga gaya ng taas ay mauuri sa tatlong mga magkakaibang uri. Ang una ang [[direksiyonal na seleksiyon]] na isang paglipat sa halagang aberahe ng isang katangian sa paglipas ng panahon, halimbawa, ang mga organismo na unti unting nagiging mas matangkad.<ref>{{cite journal |author = Hoekstra H, Hoekstra J, Berrigan D, Vignieri S, Hoang A, Hill C, Beerli P, Kingsolver J |title = Strength and tempo of directional selection in the wild |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume = 98 |issue = 16 |pages = 9157–60 |year = 2001 |pmid = 11470913 |pmc = 55389 |doi = 10.1073/pnas.161281098 |ref = harv |bibcode = 2001PNAS...98.9157H }}</ref> Ang ikalawa, ang [[disruptibong seleksiyon]] na pagpili ng mga sukdulang katangiang halaga at kadalasang nagreresulta sa [[distribusyong bimodal|dalawang magkaibang mga halaga]] na maging mas karaniwan na may pagili laban sa halagang aberahe. Ito ay kapag ang mga organismong maliit o matangkad ay may kapakinabangan ngunit hindi ang mga may taas na midyum. Ang huli ang [[nagpapatatag na seleksiyon]] na may pagpili laban sa mga sukdulang halagang katangian sa parehong mga dulo na nagsasanhi ng pagbabawas ng isang [[variance]] sa palibot ng halagang aberahe at kaunting pagkakaiba.<ref name=Hurst>{{cite journal |author = Hurst LD |title = Fundamental concepts in genetics: genetics and the understanding of selection |journal = Nat. Rev. Genet. |volume = 10 |issue = 2 |pages = 83–93 |year = 2009 |pmid = 19119264 |doi = 10.1038/nrg2506 |ref = harv }}</ref> <ref>{{cite journal |author = Felsenstein |title = Excursions along the Interface between Disruptive and Stabilizing Selection |journal = Genetics |volume = 93 |issue = 3 |pages = 773–95 |date = 1 Nobyembre 1979 |pmid = 17248980 |pmc = 1214112 |ref = harv }}</ref> Ito ay halimbawang magsasanhi sa mga organismo na unti unting maging lahat na may parehong taas. Ang isang espesyal na kaso ng natural na seleksiyon ang [[seksuwal na seleksiyon]] na pagpili para sa anumang katangiang nagpapataas ng tagumpay sa pakikipagtalik sa pamamagitan ng pagpapataas ng pagiging kaakit-akit ng isang organismo sa mga potensiyal na mga makakatalik nito.<ref>{{cite journal |author = Andersson M, Simmons L |title = Sexual selection and mate choice |journal = Trends Ecol. Evol. (Amst.) |volume = 21 |issue = 6 |pages = 296–302 |year = 2006 |pmid = 16769428 |doi = 10.1016/j.tree.2006.03.015 |ref = harv }}</ref> Ang mga katangiang nagebolb sa pamamagitan ng seksuwal na seleksiyon ay partikular na prominente sa mga lalake sa ilang mga species ng hayop sa kabila ng mga katangiang gaya ng mga mahirap na mga antler, mga pagtawag ng pagtatalik o mga maningning na mga kulay na nakakaakit ng mga maninila na nagpapaliit ng pagpapatuloy ng mga indbidwal na lalake.<ref>{{cite journal |author = Kokko H, Brooks R, McNamara J, Houston A |title = The sexual selection continuum |pmc = 1691039 |journal = Proc. Biol. Sci. |volume = 269 |issue = 1498 |pages = 1331–40 |year = 2002 |pmid = 12079655 |doi = 10.1098/rspb.2002.2020 |ref = harv }}</ref> Ang hindi kapakinabangang ito sa pagpapatuloy ay nababalanse ng mga tagumpay sa pagpaparami ng mga lalake na nagpapakita ng [[prinsipyong kapansanan|mahirap na dayain]] na mga napapiling seksuwal na katangian.<ref>{{cite journal |author = Hunt J, Brooks R, Jennions M, Smith M, Bentsen C, Bussière L |title = High-quality male field crickets invest heavily in sexual display but die young |journal = Nature |volume = 432 |issue = 7020 |pages = 1024–7 |year = 2004 |pmid = 15616562 |doi = 10.1038/nature03084 |ref = harv |bibcode = 2004Natur.432.1024H }}</ref> Ang henetikong bariasyon sa loob ng isang populasyon ng mga organismo ay maaaring magdulot sa ilang mga indibidwal na makapagpatuloy o mas matagumpay na makapagparami kesa sa iba. Ang natural seleksiyon ay kumikilos sa mga [[phenotype]] o mga mapagmamasdang mga katangian ng isang organismo ngunit ang henetiko o namamanang basehan ng anumang phenotype na nagbibigay ng kalamangang reproduktibo ay mas magiging karaniwan sa isang populasyon. Sa paglipas ng panahon, ang prosesong ito ay magreresulta ng pagiging angkop sa kapaligiran na gumagawa sa mga populasyong ito na espesyal para sa mga partikular na kapaligirang ekolohikal at kalaunan ay maaaring magresulta ng paglitaw ng mga bagong espesye. Sa ibang salita, ang natural na seleksiyon ay isang mahalagang proseso(ngunit hindi lamang ang proseso) kung saan ang ebolusyon ay nangyayari sa loob ng isang populasyon ng mga organismo. Bilang kabaligtaran, ang [[artipisyal na seleksiyon]] ang prosesong isinasagawa ng tao upang ipagpatuloy ang mga kanais nais na katangian ng isang organismo samantalang ang [[natural na seleksiyon]] ay isinasagawa ng kalikasan sa paglipas ng mahabang panahon. Ang natural na seleksiyon ay maaaring umasal sa iba't ibang mga lebel ng organisasyon gaya ng mga [[gene]], [[selula]], mga indibidwal na organismo at espesye.<ref name="Okasha07">{{cite book |last1 = Okasha |first1 = S. |year = 2007 |title = Evolution and the Levels of Selection |url = https://archive.org/details/evolutionlevelso0000okas |publisher = Oxford University Press |isbn = 0-19-926797-9 }}</ref><ref name=Gould>{{cite journal |author = Gould SJ |title = Gulliver's further travels: the necessity and difficulty of a hierarchical theory of selection |journal = Philos. Trans. R. Soc. Lond., B, Biol. Sci. |volume = 353 |issue = 1366 |pages = 307–14 |year = 1998 |pmid = 9533127 |pmc = 1692213 |doi = 10.1098/rstb.1998.0211 |ref = harv }}</ref><ref name=Mayr1997>{{cite journal |author = Mayr E |title = The objects of selection |doi = 10.1073/pnas.94.6.2091 |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume = 94 |issue = 6 |pages = 2091–4 |year = 1997 |pmid = 9122151 |pmc = 33654 |ref = harv |bibcode = 1997PNAS...94.2091M }}</ref> Ang seleksiyon ay maaaring umasal sa maraming mga lebel ng sabay sabay.<ref>{{cite journal |author = Maynard Smith J |title = The units of selection |journal = Novartis Found. Symp. |volume = 213 |pages = 203–11; discussion 211–7 |year = 1998 |pmid = 9653725 |ref = harv }}</ref> Ang isang halimbawa ng seleksiyon na nangyayari sa ilalim ng lebel ng indibidwal ang mga gene na tinatawag na mga [[transposon]] na maaaring mag-replika at kumalat sa buong [[genome]].<ref>{{cite journal |author = Hickey DA |title = Evolutionary dynamics of transposable elements in prokaryotes and eukaryotes |journal = Genetica |volume = 86 |issue = 1–3 |pages = 269–74 |year = 1992 |pmid = 1334911 |doi = 10.1007/BF00133725 |ref = harv }}</ref> === Genetic drift === Ang [[genetic drift]] ang pagbabago sa prekwensiya ng anyo ng isang [[gene]] ([[allele]]) sa isang populasyon na sanhi ng random(nangyayari na lamang) na mga pagsasampol. Ang mga allele sa supling ang mga sampol ng mga magulang at ang tsansa o kapalaran ay may papel sa pagtukoy kung ang isang inidibidwal ay makakapagpatuloy o makakagpaparami. Ang prekwensiya ng allele ng populasyon ang praksiyon ng mga kopya ng gene na nagsasalo ng partikular na anyo. Ang genetic drift ay maaaring magsanhi ng kumpletong paglaho ng mga variant ng gene at sa gayon ay magbabawas ng bariasyong henetiko. Halimbawa, sa isang henerasyon, ang dalawang kayumangging [[beetle]] ay nagkataong nagkaroon ng apat na supling na nabuhay upang magparami. Ang ilang mga berdeng beetle ay namatay nang ang mga ito ay maapakan ng isang tao at hindi nagkaroon ng supling. Ang susunod na henerasyon ay mag-aangkin ng mas marami ng kayumangging beetle kesa sa nakaraang henerasyon ngunit ito ay nangyari dahil sa kapalaran. Ang mga pagbabagong ito sa bawat henerasyon ay tinatawag na genetic drift. Kung ang mga selektibong pwersa ay hindi umiiral o mahina, ang prekwensiya ng allele ay tumatakbo ng pataas o pababa ng random. Ang paglipat na ito ay humihinto kung ang isang allele ay kalauang naging pirme na maaaring resulta ng paglaho sa populasyon o kabuuang pagpapalit ng mga ibang allele. Sa gayon, ang henetikong pagtakbo ay maaaring magtanggal ng ilang mga allele mula sa populasyon sanhi ng kapalaran lamang. Kahit sa kawalan ng mga selektibong pwersa, ang henetikong pagtakbo ay maaaring magsanhi ng dalawang magkahiwalay na mga populasyon na nagmula sa parehong strakturang henetiko upang tumakbo ng magkahiwalay sa dalawang magkaibang populasyon na may magkaibang hanay ng mga allele. === Henetikong pagsakay === Ang rekombinasyon ng gene ay pumapayag sa mga allele sa parehong hibla ng [[DNA]] na humiwalay. Gayunpaman, ang bilis ng rekombinasyon ay mababa o mga dalawang pangyayari kada [[kromosoma]] sa bawat henerasyon. Ang nagiging resulta ay ang mga gene na magkalapit sa kromosoma ay maaaring hindi palaging malilipat ng magkalayo sa bawat isa at ang mga gene na magkakalapit ay maaring mamana ng sabay na isang penomenon na tinatawag na linkage. Ang pagtungong ito ay masusukat sa pamamagitan ng paghahanap kung gaanon ang dalawang allele ay sabay na nangyayari kumpara sa mga ekspektasyon na tinatawag na linkage disequilibrium nito. Ito ay maaaring mahalaga kung ang isang allele sa isang partikular na haplotype ay malakas na mapakikinabangan. Ang natural na seleksiyon ay maaaring magpatakbo ng pinipiling paglilinis na magsasanhi rin sa ibang mga allele sa haplotype na maging mas karaniwan sa populasyon. Ang epektong ito tinatawag na genetic hitchhiking o genetic draft. Ang genetic draft na sanhi ng katotohanang ang ilang mga neutral na gene ay magkakaugnay na henetiko sa iba na nasa ilalim ng pagpipili ay maaaring sa isang bahagi mabihag ng angkop na epektibong sukat ng populasyon. == Mga kinalalabasan == Ang ebolusyon ay nakakaimpluwensiya sa bawat aspeto ng anyo at pag-aasal ng mga organismo. Ang pinakakilala ang spesipikong [[pag-aangkop]] na pang-pag-aasal at mga pisikal na na resulta ng [[natural na seleksiyon]]. Ang mga pag-aangkop na ito ay nagpapataas ng pagiging angkop sa pamamagitan ng pagtulong ng mga gawain gaya ng paghahanap ng pagkain, pag-iwas sa mga maninila o sa pag-akit ng mga makakatalik. Ang mga organismo ay maaari ring tumugon sa seleksiyon sa pamamagitan ng [[pakikipagtulungan (ebolusyon)|pakikipagtulungan]] sa bawat isa na karaniwan ay sa pamamagitan ng pagtulong sa mga kamag-anak nito o sa pakikilahok sa parehong mapakikinabangang [[symbiosis]]. Sa mas matagal, ang ebolusyon ay lumilikha ng bagong espesye sa pamamagitan ng paghahati ng mga populasyon ng ninuno ng organismo sa mga bagong pangkat na hindi maaari o hindi makakapagtalik. Ang mga kinalalabasan ng ebolusyong ito ay minsang hinahati sa [[makroebolusyon]] na ebolusyong nangyayari sa o sa itaas ng lebel ng species gaya ng [[ekstinksiyon]] at [[espesiasyon]] at ang [[mikroebolusyon]] na tumutukoy sa mas maliliit na mga pagbabagong ebolusyon sa loob ng isang species o populasyon.<ref name=ScottEC>{{cite journal |author = Scott EC, Matzke NJ |title = Biological design in science classrooms |volume = 104 |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |issue = suppl_1 |pages = 8669–76 |year = 2007 |pmid = 17494747 |pmc = 1876445 |doi = 10.1073/pnas.0701505104 |ref = harv |bibcode = 2007PNAS..104.8669S }}</ref> Sa pangkalahatan, ang makroebolusyon ay itinuturing na kinalalabasan ng mahahabang panahon ng mikroebolusyon.<ref>{{cite journal |author = Hendry AP, Kinnison MT |title = An introduction to microevolution: rate, pattern, process |journal = Genetica |volume = 112–113 |pages = 1–8 |year = 2001 |pmid = 11838760 |doi = 10.1023/A:1013368628607 |ref = harv }}</ref> Kaya ang distinksiyon sa pagitan ng mikroebolusyon at makroebolusyon ay isang pundamental. Ang pagkakaiba ay simpleng ang panahong nasasangkot.<ref>{{cite journal |author = Leroi AM |title = The scale independence of evolution |journal = Evol. Dev. |volume = 2 |issue = 2 |pages = 67–77 |year = 2000 |pmid = 11258392 |doi = 10.1046/j.1525-142x.2000.00044.x |ref = harv }}</ref> Gayunpaman, sa makroebolusyon, ang mga katangian ng buong espesye ay maaaring mahalaga. Halimbawa, ang isang malaking halaga ng bariasyon sa mga indibidwal ay pumapayag sa espesye na mabilis na makaangkop sa mga bagong habitat na nagpapabawas sa tsansa na maging ekstinto ito samantalang ang isang malawakang saklaw na heograpiko ay nagpapataas ng tsansa ng [[espesiasyon]] na gumagawang malamang na ang bahagi ng populasyon ay nagiging hiwalay. Sa kahulugang ito, ang [[makroebolusyon]] at [[mikroebolusyon]] ay maaaring kasangkutan ng seleksiyon sa iba't ibang mga lebel na ang mikroebolusyon ay umaasal sa mga gene at organismo laban sa mga prosesong makroebolusyonaryo gaya ng [[seleksiyon ng espesye]] na umaasal sa buong espesye at umaapekto sa mga rate nito ng [[espesiasyon]] at [[ekstinsiyon]]. {{sfn|Gould|2002|pp=657–658}}<ref>{{cite journal |author = Gould SJ |title = Tempo and mode in the macroevolutionary reconstruction of Darwinism |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume = 91 |issue = 15 |pages = 6764–71 |year = 1994 |pmid = 8041695 |pmc = 44281 |doi = 10.1073/pnas.91.15.6764 |ref = harv |bibcode = 1994PNAS...91.6764G }}</ref><ref name=Jablonski2000>{{cite journal |author = Jablonski, D. |year = 2000 |title = Micro- and macroevolution: scale and hierarchy in evolutionary biology and paleobiology |journal = Paleobiology |volume = 26 |issue = sp4 |pages = 15–52 |doi = 10.1666/0094-8373(2000)26[15:MAMSAH]2.0.CO;2 |ref = harv }}</ref> Ang isang karaniwang maling paniniwala ay ang ebolusyon ay may mga layunin o mga pangmatagalang plano. Gayunpaman, sa katotohanan, ang ebolusyon ay walang pangmatagalang layunin at hindi nangangailangang lumikha ng mas malaking kompleksidad.<ref name=sciam>Michael J. Dougherty. [http://www.sciam.com/article.cfm?id=is-the-human-race-evolvin Is the human race evolving or devolving?] ''[[Scientific American]]'' 20 Hulyo 1998.</ref><ref>[[TalkOrigins Archive]] response to [[Creationist]] claims&nbsp;– [http://www.talkorigins.org/indexcc/CB/CB932.html Claim CB932: Evolution of degenerate forms]</ref> Bagaman ang mga [[ebolusyon ng pagiging komplikado|komplikadong espesye]] ay nag-ebolb, ang mga ito ay pangalawang epekto ng kabuuang bilang ng mga organismo na dumadami at ang mga simpleng anyo ng buhay ay karaniwan pa rin sa biospero.<ref name=Carroll>{{cite journal |author = Carroll SB |title = Chance and necessity: the evolution of morphological complexity and diversity |url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2001-02-22_409_6823/page/1101 |journal = Nature |volume = 409 |issue = 6823 |pages = 1102–9 |year = 2001 |pmid = 11234024 |doi = 10.1038/35059227 |ref = harv }}</ref> Halimbawa, ang labis na karamihan ng mga espesye ay mikroskopikong [[prokaryote]] na bumubuo ng mga kalahatan ng [[biomasa]] ng daigdig kabilang ng maliliit na sukat ng mga ito<ref>{{cite journal |author = Whitman W, Coleman D, Wiebe W |title = Prokaryotes: the unseen majority |doi = 10.1073/pnas.95.12.6578 |journal = Proc Natl Acad Sci U S A |volume = 95 |issue = 12 |pages = 6578–83 |year = 1998 |pmid = 9618454 |pmc = 33863 |ref = harv |bibcode = 1998PNAS...95.6578W }}</ref> at bumubuo sa malawak na karamihan ng mga biodibersidad sa daigdig.<ref name=Schloss>{{cite journal |author = Schloss P, Handelsman J |title = Status of the microbial census |journal = Microbiol Mol Biol Rev |volume = 68 |issue = 4 |pages = 686–91 |year = 2004 |pmid = 15590780 |pmc = 539005 |doi = 10.1128/MMBR.68.4.686-691.2004 |ref = harv }}</ref> Kaya ang mga simpleng organismo ang nananaig na anyo ng buhay sa daigdig sa buong kasaysayan nito at patuloy na nagiging pangunahing anyo ng buhay hanggang sa kasalukuyan at ang komplikadong buhay ay lumilitaw lamang dahil ito ay [[may kinikilingang sampol|mas mapapansin]].<ref>{{cite journal |author = Nealson K |title = Post-Viking microbiology: new approaches, new data, new insights |journal = Orig Life Evol Biosph |volume = 29 |issue = 1 |pages = 73–93 |year = 1999 |pmid = 11536899 |doi = 10.1023/A:1006515817767 |ref = harv }}</ref> Ang katunayan, ang ebolusyon ng mga mikroorganismo ay partikular na mahalaga sa modernong pagsasaliksik na ebolusyonaryo dahil ang mabilis na pagdami ng mga ito ay pumapayag sa pag-aaral ng [[ebolusyong eksperimental]] at ang obserbasyon ng ebolusyon at pag-aangkop sa nangyayring panahon.<ref name=Buckling>{{cite journal |author = Buckling A, Craig Maclean R, Brockhurst MA, Colegrave N |title = The Beagle in a bottle |url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-02-12_457_7231/page/824 |journal = Nature |volume = 457 |issue = 7231 |pages = 824–9 |year = 2009 |pmid = 19212400 |doi = 10.1038/nature07892 |ref = harv |bibcode = 2009Natur.457..824B }}</ref><ref>{{cite journal |author = Elena SF, Lenski RE |title = Evolution experiments with microorganisms: the dynamics and genetic bases of adaptation |journal = Nat. Rev. Genet. |volume = 4 |issue = 6 |pages = 457–69 |year = 2003 |pmid = 12776215 |doi = 10.1038/nrg1088 |ref = harv }}</ref> === Pag-aangkop === Ang pag-aangkop ang proseso na gumagawa sa mga organismo mas angkop sa [[habitat]] ng mga ito.<ref>Mayr, Ernst 1982. ''The growth of biological thought''. Harvard. p483: "Adaptation... could no longer be considered a static condition, a product of a creative past and became instead a continuing dynamic process."</ref><ref>The ''Oxford Dictionary of Science'' defines ''adaptation'' as "Any change in the structure or functioning of an organism that makes it better suited to its environment".</ref> Gayundin, ang terminong pag-aangkop ay maaari ring tumukoy sa katangian na mahalaga sa pagpapatuloy ng isang organismo. Halimbawa nito ang pag-aangkop ng mga ngipin ng [[kabayo]] sa pagdurog ng mga damo. Sa paggamit ng terminong pag-aangkop para sa prosesong ebolusyonaryo at pag-aangkop na katangian para sa produkto(ang bahaging pang-katawan o tungkulin), ang dalawang mga kahulugan ay maitatangi. Ang mga pag-aangkop ay nalilikha ng [[natural na seleksiyon]].<ref>{{cite journal |author = Orr H |title = The genetic theory of adaptation: a brief history |journal = Nat. Rev. Genet. |volume = 6 |issue = 2 |pages = 119–27 |year = 2005 |pmid = 15716908 |doi = 10.1038/nrg1523 |ref = harv }}</ref> Ang mga sumusunod na kahulugan ay mula kay [[Theodosius Dobzhansky]]. # Ang pag-aangkop ang prosesong ebolusyonaryo kung saan ang organismo ay nagiging mas may kakayahan na mamuhay sa habitat o kapaligiran nito.<ref>{{cite book |last1 = Dobzhansky |first1 = T. |last2 = Hecht |first2 = MK |last3 = Steere |first3 = WC |year = 1968 |chapter = On some fundamental concepts of evolutionary biology |title = Evolutionary biology volume 2 |pages = 1–34 |publisher = Appleton-Century-Crofts |location = New York |edition = 1st }}</ref> # Ang pagiging umangkop ang katayuan ng naging angkop kung saan ang isang organismo ay patuloy na nabubuhay at nakakapagparami sa isang ibinigay na hanay ng mga habitat o kapaligiran.<ref>{{cite book |last1 = Dobzhansky |first1 = T. |year = 1970 |title = Genetics of the evolutionary process |publisher = Columbia |location = N.Y. |pages = 4–6, 79–82, 84–87 |isbn = 0-231-02837-7 }}</ref> # Ang umaangkop na katangian ay isang aspeto ng pattern na pang-pag-unlad ng organismo na pumapayag o nagpapalakas sa probabilidad ng organismong ito na makapagpatuloy at makapagparami.<ref>{{cite journal |doi = 10.2307/2406099 |last1 = Dobzhansky |first1 = T. |year = 1956 |title = Genetics of natural populations XXV. Genetic changes in populations of ''Drosophila pseudoobscura'' and ''Drosphila persimilis'' in some locations in California |url = https://archive.org/details/sim_evolution_1956-03_10_1/page/82 |journal = Evolution |volume = 10 |issue = 1 |pages = 82–92 |jstor = 2406099 }}</ref> Ang pag-aangkop ay maaaring magsanhi ng pakinabang sa isang bagong katangian o pagkawala ng katangian ng ninuno nito. Ang halimbawa na napapakita ng parehong mga uri ng pagbabago ang pag-aangkop ng [[bakterya]] sa seleksiyon ng [[antibiotiko]] kung saan ang mga pagbabagong henetiko ay nagsasanhi ng [[resistansiya sa antibiotiko]] sa parehong pagbabago ng pinupuntiryang gamot o sa pagpapataas ng gawain ng mga tagadala na nag-aalis ng gamot sa selula.<ref>{{cite journal |author = Nakajima A, Sugimoto Y, Yoneyama H, Nakae T |title = High-level fluoroquinolone resistance in Pseudomonas aeruginosa due to interplay of the MexAB-OprM efflux pump and the DNA gyrase mutation |journal = Microbiol. Immunol. |volume = 46 |issue = 6 |pages = 391–5 |year = 2002 |pmid = 12153116 |ref = harv }}</ref> Ang ibang mga halimbawa ang bakteryang ''[[Escherichia coli]]'' na nag-ebolb ng kakayahang gumamit ng [[asidong sitriko]] bilang nutriento sa pangmatagalang eksperimento sa laboratoryo,<ref>{{cite journal |author = Blount ZD, Borland CZ, Lenski RE |title = Inaugural Article: Historical contingency and the evolution of a key innovation in an experimental population of Escherichia coli |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume = 105 |issue = 23 |pages = 7899–906 |year = 2008 |pmid = 18524956 |doi = 10.1073/pnas.0803151105 |pmc = 2430337 |ref = harv |bibcode = 2008PNAS..105.7899B }}</ref> ang ''[[Flavobacterium]]'' na nag-ebolb ng [[ensima]] na pumapayag sa bakteryang ito na makakapagdigest ng ilang mga byproduct ng manupakturang [[nylon 6]],<ref>{{cite journal |author = Okada H, Negoro S, Kimura H, Nakamura S |title = Evolutionary adaptation of plasmid-encoded enzymes for degrading nylon oligomers |journal = Nature |volume = 306 |issue = 5939 |pages = 203–6 |year = 1983 |pmid = 6646204 |doi = 10.1038/306203a0 |ref = harv |bibcode = 1983Natur.306..203O }}</ref><ref>{{cite journal |author = Ohno S |title = Birth of a unique enzyme from an alternative reading frame of the preexisted, internally repetitious coding sequence |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume = 81 |issue = 8 |pages = 2421–5 |year = 1984 |pmid = 6585807 |pmc = 345072 |doi = 10.1073/pnas.81.8.2421 |ref = harv |bibcode = 1984PNAS...81.2421O }}</ref> at ang bakterya sa lupa na ''[[Sphingobium]]'' na nag-ebolb ng isan gbuong bagong [[landas na metaboliko]] na sumisira sa sintetikong [[pestisidyo]]ng [[pentachlorophenol]].<ref>{{cite journal |author = Copley SD |title = Evolution of a metabolic pathway for degradation of a toxic xenobiotic: the patchwork approach |journal = Trends Biochem. Sci. |volume = 25 |issue = 6 |pages = 261–5 |year = 2000 |pmid = 10838562 |doi = 10.1016/S0968-0004(00)01562-0 |ref = harv }}</ref><ref>{{cite journal |author = Crawford RL, Jung CM, Strap JL |title = The recent evolution of pentachlorophenol (PCP)-4-monooxygenase (PcpB) and associated pathways for bacterial degradation of PCP |journal = Biodegradation |volume = 18 |issue = 5 |pages = 525–39 |year = 2007 |pmid = 17123025 |doi = 10.1007/s10532-006-9090-6 |ref = harv }}</ref> [[Talaksan:Whale skeleton.png|350px|thumb|Ang isang kalansay ng [[balyenang baleen]], ang ''a'' at ''b'' ang mga butong flipper na umangkop mula sa harapang mga buto ng hita samantalang ang ''c'' ay nagpapakita ng mga [[bestihiyal]] na buto ng likurang hita na nagpapakita ng pag-aangkop mula sa lupain tungo sa dagat.<ref name="transformation445">{{cite journal |author = Bejder L, Hall BK |title = Limbs in whales and limblessness in other vertebrates: mechanisms of evolutionary and developmental transformation and loss |journal = Evol. Dev. |volume = 4 |issue = 6 |pages = 445–58 |year = 2002 |pmid = 12492145 |doi = 10.1046/j.1525-142X.2002.02033.x |ref = harv }}</ref>]] Ang pag-aangkop ay nangyayri sa pamamagitan ng unti unting pagbabago ng mga umiiral na istruktura. Dahil dito, ang mga istruktura na may parehong panloob na organisasyon ay maaaring may iba't ibang mga tungkulin sa mga nauugnay na organismo. Ito ang resulta ng isang istrukturang pang-ninuno na inangkop sa tungkulin sa iba't ibang mga paraan. Halimbawa, ang mga buto sa loob ng pakpak ng mga [[paniki]] ay labis na katulad ng mga paa ng [[daga]] at mga kamay ng mga [[primado]] sanhi ng pinagmulan ng lahat ng istrukturang ito mula sa isang karaniwang ninunong [[mamalya]].<ref>{{cite journal |doi = 10.1554/05-233.1 |pmid = 16526515 |volume = 59 |issue = 12 |pages = 2691–704 |last = Young |first = Nathan M. |title = Serial homology and the evolution of mammalian limb covariation structure |journal = Evolution |accessdate = 24 Setyembre 2009 |year = 2005 |url = http://www.bioone.org/doi/abs/10.1554/05-233.1 |last2 = Hallgrímsson |first2 = B |ref = harv }}</ref> Gayunpaman, dahil ang lahat ng mga buhay na organismo ay magkakaugnay sa isang paraan,<ref name=Penny1999>{{cite journal |author = Penny D, Poole A |title = The nature of the last universal common ancestor |journal = Curr. Opin. Genet. Dev. |volume = 9 |issue = 6 |pages = 672–77 |year = 1999 |pmid = 10607605 |doi = 10.1016/S0959-437X(99)00020-9 |ref = harv }}</ref> kahit ang mga organo na lumilitaw na may kaunting pagkakatulad sa istuktura gaya ng [[arthropoda]], [[pusit]] at mga mata ng [[bertebrata]] ay maaaring nakasalalay sa isang karaniwang hanay ng mga gene na homolohoso na kumokontrol sa pagtitipon at tungkulin nito. Ito ay tinatawag na [[malalim na homolohiya]].<ref>{{cite journal |doi = 10.1017/S1464793102006097 |pmid = 14558591 |volume = 78 |issue = 3 |pages = 409–433 |last = Hall |first = Brian K |title = Descent with modification: the unity underlying homology and homoplasy as seen through an analysis of development and evolution |journal = Biological Reviews of the Cambridge Philosophical Society |year = 2003 |ref = harv }}</ref><ref>{{cite journal |doi = 10.1038/nature07891 |pmid = 19212399 |volume = 457 |issue = 7231 |pages = 818–823 |last = Shubin |first = Neil |title = Deep homology and the origins of evolutionary novelty |url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-02-12_457_7231/page/818 |journal = Nature |year = 2009 |last2 = Tabin |first2 = C |last3 = Carroll |first3 = S |ref = harv |bibcode = 2009Natur.457..818S }}</ref> Sa ebolusyon, ang ilang mga istruktura ay maaaring mawalan ng orihinal na tungkulin nito at maging [[bestihiyalidad|istrukturang bestihiyal]].<ref name=Fong>{{cite journal |author = Fong D, Kane T, Culver D |title = Vestigialization and Loss of Nonfunctional Characters |journal = Ann. Rev. Ecol. Syst. |volume = 26 |issue = 4 |pages = 249–68 |year = 1995 |doi = 10.1146/annurev.es.26.110195.001341 |ref = harv |pmid = }}</ref> Ang gayong mga istruktura ay may kaunti o walang tungkulin sa kasalukuyang espesye ngunit may maliwanag na tungkulin sa ninuno nito o ibang mga kaugnay na espesye. Ang mga halimbawa ay kinabibilangan ng mga [[pseudogene]],<ref>{{cite journal |author = Zhang Z, Gerstein M |title = Large-scale analysis of pseudogenes in the human genome |journal = Curr. Opin. Genet. Dev. |volume = 14 |issue = 4 |pages = 328–35 |year = 2004 |pmid = 15261647 |doi = 10.1016/j.gde.2004.06.003 |ref = harv }}</ref> ang hindi gumaganang mga labi ng mga mata sa naninirahan sa kwebang bulag na isda,<ref>{{cite journal |author = Jeffery WR |title = Adaptive evolution of eye degeneration in the Mexican blind cavefish |doi = 10.1093/jhered/esi028 |journal = J. Hered. |volume = 96 |issue = 3 |pages = 185–96 |year = 2005 |pmid = 15653557 |ref = harv }}</ref> mga pakpak sa mga hindi makalipad na ibon gaya ng [[ostrich]] at [[emu]],<ref>{{cite journal |author = Maxwell EE, Larsson HC |title = Osteology and myology of the wing of the Emu (Dromaius novaehollandiae) and its bearing on the evolution of vestigial structures |journal = J. Morphol. |volume = 268 |issue = 5 |pages = 423–41 |year = 2007 |pmid = 17390336 |doi = 10.1002/jmor.10527 |ref = harv }}</ref> at ang pag-iral ng mga butong balakang sa mga balyena at ahas.<ref name="transformation445" /> Ang mga halimbawa ng [[bestihiyalidad|istrukturang bestihiyal]] sa mga tao ang [[wisdom teeth]],<ref>{{cite journal |author = Silvestri AR, Singh I |title = The unresolved problem of the third molar: would people be better off without it? |url = http://jada.ada.org/cgi/content/full/134/4/450 |journal = Journal of the American Dental Association (1939) |volume = 134 |issue = 4 |pages = 450–5 |year = 2003 |pmid = 12733778 |doi = |ref = harv |access-date = 2012-09-27 |archive-date = 2014-08-23 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140823063158/http://jada.ada.org/content/134/4/450.full |url-status = dead }}</ref> ang [[coccyx]],<ref name=Fong/> ang [[vermiform appendix]],<ref name=Fong/> at iba pang mga pang-pag-aasal na mga [[bestihiyalidad|bestihiyal]] gaya ng mga [[goose bump]](pagtayo ng balahibo)<ref>{{cite book |last = Coyne |first = Jerry A. |authorlink = Jerry A. Coyne |title = Why Evolution is True |url = https://archive.org/details/whyevolutionistr0000coyn_o0w9 |publisher = Penguin Group |year = 2009 |isbn = 978-0-670-02053-9 |page = [https://archive.org/details/whyevolutionistr0000coyn_o0w9/page/62 62] }}</ref><ref>Darwin, Charles. (1872) ''[[The Expression of the Emotions in Man and Animals]]'' John Murray, London.</ref> at mga [[primitibong repleks]].<ref>{{cite book |title = Psychology |url = https://archive.org/details/psychology0000gray |edition = fifth |author = Peter Gray |year = 2007 |page = [https://archive.org/details/psychology0000gray/page/66 66] |publisher = Worth Publishers |isbn = 0-7167-0617-2 }}</ref><ref>{{cite book |title = Why Evolution Is True |url = https://archive.org/details/whyevolutionistr0000coyn_o0w9 |last = Coyne |first = Jerry A. |year = 2009 |pages = [https://archive.org/details/whyevolutionistr0000coyn_o0w9/page/84 85]–86 |publisher = Penguin Group |isbn = 978-0-670-02053-9 }}</ref><ref>{{cite book |title = Archetype: A Natural History of the Self |author = Anthony Stevens |year = 1982 |page = 87 |publisher = Routledge & Kegan Paul |isbn = 0-7100-0980-1 }}</ref> Gayunpaman, ang maraming mga katangian na lumilitaw sa mga simpleng pag-aangkop ay katunayang mga [[eksaptasyon]] na mga istrakturang orihinal na inangkop para sa isang tungkulin ngunit sabay na naging magagamit para sa ibang tungkulin sa proseso. {{sfn|Gould|2002|pp=1235–1236}} Ang isang halimbawa ang butiking Aprikano na ''[[Holaspis guentheri]]'' na nagpaunlad ng labis na patag ng ulo para sa pagtatago sa mga siwang gaya ng makikita sa pagtingin sa mga malalapit na kamag-anak nito. Gayunpaman, sa espesyeng ito, ang ulo ay naging labis na patag na nakatutulong dito sa paglipat mula sa puno sa puno na isang eksaptasyon. {{sfn|Gould|2002|pp=1235–1236}} Sa loob ng mga [[selula]], ang [[makinang molekular]] gaya ng bakteryal na [[flagella]]<ref>{{cite journal |doi = 10.1038/nrmicro1493 |pmid = 16953248 |volume = 4 |issue = 10 |pages = 784–790 |last = Pallen |first = Mark J. |title = From The Origin of Species to the origin of bacterial flagella |journal = Nat Rev Micro |accessdate = 18 Setyembre 2009 |date = 2006-10 |url = http://home.planet.nl/~gkorthof/pdf/Pallen_Matzke.pdf |last2 = Matzke |first2 = NJ |ref = harv }}</ref> at [[translocase ng panloob na membrano|makineryang nagsasaayos ng protina]] <ref>{{cite journal |doi = 10.1073/pnas.0908264106 |pmid = 19717453 |volume = 106 |issue = 37 |pages = 15791–15795 |last = Clements |first = Abigail |title = The reducible complexity of a mitochondrial molecular machine |journal = Proceedings of the National Academy of Sciences |year = 2009 |last2 = Bursac |first2 = D |last3 = Gatsos |first3 = X |last4 = Perry |first4 = AJ |last5 = Civciristov |first5 = S |last6 = Celik |first6 = N |last7 = Likic |first7 = VA |last8 = Poggio |first8 = S |last9 = Jacobs-Wagner |first9 = C |pmc = 2747197 |ref = harv |bibcode = 2009PNAS..10615791C }}</ref> ay nag-ebolb sa pagkalap ng mga ensaym mula sa [[glycolosis]] at [[metabolismong xenobiotic]] upang magsilbing mga protinang istruktura na tinatawag na mga [[crystallin]] sa loob ng mga lente ng mga mata ng organismo.<ref>{{cite journal |author = Piatigorsky J, Kantorow M, Gopal-Srivastava R, Tomarev SI |title = Recruitment of enzymes and stress proteins as lens crystallins |journal = EXS |volume = 71 |pages = 241–50 |year = 1994 |pmid = 8032155 |ref = harv }}</ref><ref>{{cite journal |author = Wistow G |title = Lens crystallins: gene recruitment and evolutionary dynamism |journal = Trends Biochem. Sci. |volume = 18 |issue = 8 |pages = 301–6 |year = 1993 |pmid = 8236445 |doi = 10.1016/0968-0004(93)90041-K |ref = harv }}</ref> Ang isang mahalagang halimbawa ng [[ekolohiya]] ay ng [[kompetetibong eksklusyon]] na walang mga dalawang espesye na maaaring sumakop sa parehong niche sa parehong kapaligiran sa loob ng mahabang panahon.<ref>{{cite journal |author = Hardin G |authorlink = Garrett Hardin |title = The competitive exclusion principle |url = https://archive.org/details/sim_science_1960-04-29_131_3409/page/n18 |journal = Science |volume = 131 |issue = 3409 |pages = 1292–7 |year = 1960 |pmid = 14399717 |doi = 10.1126/science.131.3409.1292 |ref = harv |bibcode = 1960Sci...131.1292H }}</ref> Dahil dito, ang natural na seleksiyon ay magagawing pumilit sa espesye na umangkop sa ibang mga niche na ekolohikal. Ito ay maaaring mangahulugan na halimbawa, ang dalawang espesye ng isdang [[cichlid]] ay umangkop na mamuhay sa magkaibang habitat na magpapaliit ng kompetisyon para sa pagkain sa pagitan ng mga ito.<ref>{{cite journal |author = Kocher TD |title = Adaptive evolution and explosive speciation: the cichlid fish model |journal = Nat. Rev. Genet. |volume = 5 |issue = 4 |pages = 288–98 |year = 2004 |pmid = 15131652 |doi = 10.1038/nrg1316 |url = http://hcgs.unh.edu/staff/kocher/pdfs/Kocher2004.pdf |ref = harv |access-date = 2012-09-27 |archive-date = 2011-07-20 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110720092925/http://hcgs.unh.edu/staff/kocher/pdfs/Kocher2004.pdf |url-status = dead }}</ref> === Kapwa ebolusyon === [[Talaksan:Thamnophis sirtalis sirtalis Wooster.jpg|thumb|Ang [[Common Garter Snake]] (''Thamnophis sirtalis sirtalis'') na nag-ebolb ng resistansiya o pagiging hindi tinatalaban sa [[tetrodoxin]] sa sinisilang ampibyan nito.]] Ang mga interaksiyon sa pagitan ng mga organismo ay maaaring lumikha ng tunggalian at pakikipagtulungan. Kapag ang interaksiyon ay sa pagitan ng mga pares ng espesye, gaya ng isang [[patoheno]] at isang [[hosto (biolohiya)|hosto]], o isang isang [[maninila]](predator) at [[sinisila]](prey), ang mga espesyeng ito ay maaaring magpaunlad ng mga hanay ng mga pag-aangkop. Dito, ang ebolusyon ng isang espesye ay nagsasanhi ng mga pag-aangkop sa unang espesye. Ang siklong ito ng seleksiyon at tugon ay tinatawag na [[kapwa-ebolusyon]].<ref>{{cite journal |author = Wade MJ |title = The co-evolutionary genetics of ecological communities |journal = Nat. Rev. Genet. |volume = 8 |issue = 3 |pages = 185–95 |year = 2007 |pmid = 17279094 |doi = 10.1038/nrg2031 |ref = harv }}</ref> Ang isang halimbawa ang produksiyon ng [[tetradoxin]] sa [[may magaspang na balat na newt]] at ang ebolusyon ng resistansiya sa maninila nito na [[Common Garter Snake|common garter snake]]. Sa pares na maninila-sinisilang ito, ang [[ebolusyonasyonaryong takbuhan sa armas]] ay lumikha ng mga matataas na lebel ng lason sa newt at tumutugong matataas na mga lebel ng resistansiya sa lason sa ahas.<ref>{{cite journal |author = Geffeney S, Brodie ED, Ruben PC, Brodie ED |title = Mechanisms of adaptation in a predator-prey arms race: TTX-resistant sodium channels |url = https://archive.org/details/sim_science_2002-08-23_297_5585/page/1336 |journal = Science |volume = 297 |issue = 5585 |pages = 1336–9 |year = 2002 |pmid = 12193784 |doi = 10.1126/science.1074310 |ref = harv |bibcode = 2002Sci...297.1336G }}<br />*{{cite journal |author = Brodie ED, Ridenhour BJ, Brodie ED |title = The evolutionary response of predators to dangerous prey: hotspots and coldspots in the geographic mosaic of coevolution between garter snakes and newts |url = https://archive.org/details/sim_evolution_2002-10_56_10/page/2067 |journal = Evolution |volume = 56 |issue = 10 |pages = 2067–82 |year = 2002 |pmid = 12449493 |ref = harv }}<br />*{{cite news |url = http://www.nytimes.com/2009/12/22/science/22creature.html?hpw |title = Remarkable Creatures&nbsp;– Clues to Toxins in Deadly Delicacies of the Animal Kingdom |publisher = New York Times |author = Sean B. Carroll |date = 21 Disyembre 2009 }}</ref> === Pakikipagtulungan === Hindi lahat ng kapwa nag-ebolb na mga interaksiyon sa pagitan ng espesye ay kinasasangkutan ng alitan.<ref>{{cite journal |author = Sachs J |title = Cooperation within and among species |journal = J. Evol. Biol. |volume = 19 |issue = 5 |pages = 1415–8; discussion 1426–36 |year = 2006 |pmid = 16910971 |doi = 10.1111/j.1420-9101.2006.01152.x |ref = harv }}<br />*{{cite journal |author = Nowak M |title = Five rules for the evolution of cooperation |journal = Science |volume = 314 |issue = 5805 |pages = 1560–3 |year = 2006 |pmid = 17158317 |doi = 10.1126/science.1133755 |ref = harv |bibcode = 2006Sci...314.1560N |pmc=3279745}}</ref> Ang maraming mga kaso ng parehong mga interaksiyong mapapakinabangan ay nag-ebolb. Halimbawa, ang sukdulang pakikipatulungan ay umiiral sa pagitan ng mga halaman at ang [[Mycorrhiza|mycorrhizal fungi]] na lumalago sa mga ugat at tumutulong sa halaman sa pagsisipsip ng mga nutriento mula sa lupa.<ref>{{cite journal |author = Paszkowski U |title = Mutualism and parasitism: the yin and yang of plant symbioses |journal = Curr. Opin. Plant Biol. |volume = 9 |issue = 4 |pages = 364–70 |year = 2006 |pmid = 16713732 |doi = 10.1016/j.pbi.2006.05.008 |ref = harv }}</ref> Ito ay isang [[resiprosidad (ebolusyon)|resiprokal]] na relasyon dahil ang mga halaman ay nagbibigay ng fungi na may mga asukal mula sa photosynthesis. Dito, ang fungi ay aktuwal na lumalago sa loob ng mga selula ng halaman na pumapayag sa mga ito na makipagpalitan ng mga nutriento sa mga hosto nito samantalang nagpapadala ng mga [[tranduksiyong signal]] na sumusupil sa [[sistemang immuno]] ng halaman.<ref>{{cite journal |author = Hause B, Fester T |title = Molecular and cell biology of arbuscular mycorrhizal symbiosis |journal = Planta |volume = 221 |issue = 2 |pages = 184–96 |year = 2005 |pmid = 15871030 |doi = 10.1007/s00425-004-1436-x |ref = harv }}</ref> Ang mga koalisyon sa pagitan ng mga organismo ng parehong espesye ay nag-ebolb rin. Ang isang sukdulang kaso ang [[eusosyalidad]] na matatagpuan sa mga insektong nakikisalamuha gaya ng mga [[bubuyog]], mga [[anay]] at mga [[langgam]] kung saan ang mga baog na insekto ay nagpapakain at nagbabantay sa maliit na bilang ng mga organismo sa [[koloniya]] na makapagpaparami. Sa kahit mas maliit na iskala, ang mga [[selulang somatiko]] na bumubuo sa katawan ng hayop ay naglilimita sa reproduksiyon ng mga ito upang mapanitili nito ang isang matatag na organismo na sumusumporta naman sa isang maliit na bilang ng mga [[selulang germ]] upang lumikha ng supling. Dito, ang mga selulang somatiko ay tumutugon sa spesipikong mga signal at hindi angkop na nagpaparami at ang hindi nakontrol na paglago nito ay nagsasanhi ng [[kanser]].<ref name=Bertram>{{cite journal |author = Bertram J |title = The molecular biology of cancer |journal = Mol. Aspects Med. |volume = 21 |issue = 6 |pages = 167–223 |year = 2000 |pmid = 11173079 |doi = 10.1016/S0098-2997(00)00007-8 |ref = harv }}</ref> Ang gayong pagkikipagtulungan sa loob ng espesye ay maaaring nag-ebolb sa pamamagitan ng isang proseso ng [[pagpili ng kamag-anak]] kung saan ang organismo ay tumutulong sa pagpapalaki ng supling ng kamag-anak nito.<ref>{{cite journal |author = Reeve HK, Hölldobler B |title = The emergence of a superorganism through intergroup competition |doi = 10.1073/pnas.0703466104 |journal = Proc Natl Acad Sci U S A. |volume = 104 |issue = 23 |pages = 9736–40 |year = 2007 |pmid = 17517608 |pmc = 1887545 |ref = harv |bibcode = 2007PNAS..104.9736R }}</ref> Ang gawaing ito ay napili dahil kung ang pagtulong sa mga indibidwal ay naglalaman ng mga allele na nagtataguyod ng gawaing pagtulong, malamang na ang kamag-anak nito ay naglalaman rin ng mga allele na ito at kaya ang mga allele na ito ay maipapasa.<ref>{{cite journal |author = Axelrod R, Hamilton W |title = The evolution of cooperation |journal = Science |volume = 211 |issue = 4489 |pages = 1390–6 |year = 2005 |pmid = 7466396 |doi = 10.1126/science.7466396 |ref = harv |bibcode = 1981Sci...211.1390A }}</ref> Ang ibang mga proseso na nagtataguyod ng pakikipagtulungan ay kinabibilangan ng [[seleksiyon ng pangkat]] kung saan ang pakikipagtulungan ay nagbibigay ng mga pakinaban sa isang pangkat ng mga organismo.<ref>{{cite journal |author = Wilson EO, Hölldobler B |title = Eusociality: origin and consequences |doi = 10.1073/pnas.0505858102 |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume = 102 |issue = 38 |pages = 13367–71 |year = 2005 |pmid = 16157878 |pmc = 1224642 |ref = harv |bibcode = 2005PNAS..10213367W }}</ref> === Espesiyasyon === [[Talaksan:Speciation modes edit.svg|left|thumb|350px|Ang apat na mekanismo ng [[espesiasyon]].]] Ang [[espesiasyon]](''speciation'') ang proseso kung saan ang isang ninunong espesye ay [[diberhenteng ebolusyon|nagpapalitaw]] sa dalawa o higit pang mga inapong espesye na iba at natatangi mula sa ninuno nito.<ref name=Gavrilets>{{cite journal |author = Gavrilets S |title = Perspective: models of speciation: what have we learned in 40 years? |url = https://archive.org/details/sim_evolution_2003-10_57_10/page/n1 |journal = Evolution |volume = 57 |issue = 10 |pages = 2197–215 |year = 2003 |pmid = 14628909 |doi = 10.1554/02-727 |ref = harv }}</ref> May maraming mga paraan upang ilarawan ang konsepto ng espesye. Ang pagpipilian ng depinisyon ay nakasalalay sa mga partikularidad ng isinasaalang alang na espesye.<ref name=Queiroz>{{cite journal |author = de Queiroz K |title = Ernst Mayr and the modern concept of species |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume = 102 |issue = Suppl 1 |pages = 6600–7 |year = 2005 |pmid = 15851674 |pmc = 1131873 |doi = 10.1073/pnas.0502030102 |ref = harv |bibcode = 2005PNAS..102.6600D }}</ref> Halimbawa, ang ilang mga konseptong espesye ay lumalapat ng mas handa tungo sa mga organismong seksuwal na nagpaparami samantalang ang iba ay mahusay na nag-aangkop ng kanilang sarili tungo sa mga organismong [[aseksuwal]]. Sa kabila ng dibersidad ng iba't ibang mga konsepto ng espesye, ang mga iba't ibang konseptong ito ay maaaring ilagay sa isa sa tatlong mga malawak na pakikitungong pilosopikal: pagtatalik, ekolohikal at pilohenetiko.<ref name="Ereshsefsky92">{{cite journal |doi = 10.1086/289701 |last = Ereshefsky |first = M. |title = Eliminative pluralism |url = https://archive.org/details/sim_philosophy-of-science_1992-12_59_4/page/671 |journal = Philosophy of Science |volume = 59 |issue = 4 |pages = 671–690 |year = 1992 |jstor = 188136 }}</ref> Ang biological species concept (BSC) ay isang klasikong halimbawa ng pakikitungong pakikipagtalik. Ito ay inilarawan ni Ernst Mayr noong 1942 at nagsasaad na ang "espesye ay mga pangkat na aktuwal o potensiyal na nakikipagtalik na mga natural na populasyon na reproduktibong nahiwalay mula sa ibang mga pangkat".<ref name="Mayr42">{{cite book |author = Mayr, E. |title = Systematics and the Origin of Species |url = https://archive.org/details/systematicsorigi0000erne |year = 1942 |publisher = Columbia Univ. Press |place = New York |isbn = 978-0-231-05449-2 | page = [https://archive.org/details/systematicsorigi0000erne/page/120 120] }}</ref> Sa kabila ng malawakan at pang-matagalang gamit nito, ang BSC tulad ng iba pa ay hindi walang kontrobersiya. Halimbawa dahil ang mga konseptong ito ay hindi mailalapat sa mga [[prokaryote]]<ref>{{cite journal |author = Fraser C, Alm EJ, Polz MF, Spratt BG, Hanage WP |title = The bacterial species challenge: making sense of genetic and ecological diversity |journal = Science |volume = 323 |issue = 5915 |pages = 741–6 |year = 2009 |pmid = 19197054 |doi = 10.1126/science.1159388 |ref = harv |bibcode = 2009Sci...323..741F }}</ref> at ito ay tinawag na [[problema ng espesye]].<ref name=Queiroz /> Tinangka ng ilang mga mananaliksik ang isang nagkakaisang monistikong depinisyon ng espesye samantalang ang iba ay gumamit ng isang plurastikong pakikitungo at nagmumungkahing maaaaring may iba't ibang mga paraan na lohikong mapakahulugan ang depinisyon ng espesye.<ref name=Queiroz /><ref name="Ereshsefsky92" /> " Ang [[isolasyong reproduktibo|mga harang sa reproduksiyon]] sa pagitan ng naghihiwalay na mga populasyong seksuwal ay kailangan para sa mga populasyon na [[espesiasyon|maging bagong espesye]]. Ang daloy ng gene ay maaaring magpabagal ng prosesong ito sa pamamagitan ng pagkakalat rin ng bagong mga henetikong variant sa ibang mga populasyon. Depende sa kung gaano kalayo ang dalawang espesye ay nag-iba at humiwalay simula nang [[pinaka-kamakailang karaniwang ninuno]] ng mga ito, maaaring posible pa rin na para sa mga ito na lumikha ng supling gaya ng mga nagtatalik na [[kabayo]] at [[asno]] upang lumikha ng mga [[hybrid]] na [[mule]].<ref>{{cite journal |author = Short RV |title = The contribution of the mule to scientific thought |journal = J. Reprod. Fertil. Suppl. |issue = 23 |pages = 359–64 |year = 1975 |pmid = 1107543 |ref = harv }}</ref> Ang gayong mga [[hybrid (biolohiya)|hybrid]] ay karamihang baog. Sa kasong ito, ang mga malapit na magkakaugnay na mga espesye ay maaaring regular na magtalik ngunit ang mga hybrid ay mapipili ng laban at ang espesye ay mananatiling natatangi. Gayunpaman, ang mga magagawang hybrid ay minsang nabubuo at ang mga espesyeng ito ay maaaring mag-angking ng mga katangian na isang pagitan(intermediate) sa pagitan ng mga magulang na espesye o mag-angkin ng isang buong bagong [[phenotype]].<ref>{{cite journal |author = Gross B, Rieseberg L |title = The ecological genetics of homoploid hybrid speciation |doi = 10.1093/jhered/esi026 |journal = J. Hered. |volume = 96 |issue = 3 |pages = 241–52 |year = 2005 |pmid = 15618301 |pmc = 2517139 |ref = harv }}</ref> Ang kahalagahan ng [[hybridisasyon]] sa paglikha ng [[espesiasyong hybrid|bagong espesye]] ng mga hayop ay hindi maliwanag bagaman ang mga kaso ay nakita sa maraming mga uri ng hayop <ref>{{cite journal |author = Burke JM, Arnold ML |title = Genetics and the fitness of hybrids |journal = Annu. Rev. Genet. |volume = 35 |issue = 1 |pages = 31–52 |year = 2001 |pmid = 11700276 |doi = 10.1146/annurev.genet.35.102401.085719 |ref = harv }}</ref> na ang [[gray na punong palaka]] ang isang partikular na mahusay na napag-aralang halimbawa.<ref>{{cite journal |author = Vrijenhoek RC |title = Polyploid hybrids: multiple origins of a treefrog species |journal = Curr. Biol. |volume = 16 |issue = 7 |year = 2006 |pmid = 16581499 |doi = 10.1016/j.cub.2006.03.005 |ref = harv |pages = R245–7 }}</ref> Ang espesiasyon ay napagmasdan ng maraming mga beses sa ilalim ng kontroladong mga kondisyong laboratoryo at sa kalikasan.<ref>{{cite journal |author = Rice, W.R. |year = 1993 |title = Laboratory experiments on speciation: what have we learned in 40 years |url = https://archive.org/details/sim_evolution_1993-12_47_6/page/1637 |journal = Evolution |volume = 47 |issue = 6 |pages = 1637–1653 |doi = 10.2307/2410209 |author2 = Hostert |ref = harv }}<br />*{{cite journal |author = Jiggins CD, Bridle JR |title = Speciation in the apple maggot fly: a blend of vintages? |journal = Trends Ecol. Evol. (Amst.) |volume = 19 |issue = 3 |pages = 111–4 |year = 2004 |pmid = 16701238 |doi = 10.1016/j.tree.2003.12.008 |ref = harv }}<br />*{{cite web |author = Boxhorn, J |year = 1995 |url = http://www.talkorigins.org/faqs/faq-speciation.html |title = Observed Instances of Speciation |publisher = [[TalkOrigins Archive]] |accessdate = 26 Disyembre 2008 }}<br />*{{cite journal |author = Weinberg JR, Starczak VR, Jorg, D |title = Evidence for Rapid Speciation Following a Founder Event in the Laboratory |url = https://archive.org/details/sim_evolution_1992-08_46_4/page/1214 |journal = Evolution |volume = 46 |issue = 4 |pages = 1214–20 |year = 1992 |doi = 10.2307/2409766 |ref = harv |jstor = 2409766 }}</ref> Sa mga lumikha ng seksuwal na mga organismo, ang espesiasyon ay nagreresulta mula sa reproduktibong paghihiwalay na sinundan ng paghihiwalay sa angkan. May apat na mga mekanismo para sa espesiasyon. Ang pinaka-karaniwan sa mga hayop ang [[espesiasyong allopatriko]] na nangyayari sa mga populasyon na simulang nahiwalay ng heograpiko gaya ng [[pragmentasyon ng habitat]] o [[migrasyon]]. Ang seleksiyon sa ilalim ng mga kondisyong ito ay lumilikha ng napakabilis na mga pagbabago sa hitsura at pag-aasal ng mga organismo.<ref>{{cite journal |year = 2008 |title = Rapid large-scale evolutionary divergence in morphology and performance associated with exploitation of a different dietary resource |journal = Proceedings of the National Academy of Sciences |volume = 105 |issue = 12 |pages = 4792–5 |pmid = 18344323 |doi = 10.1073/pnas.0711998105 |author = Herrel, A.; Huyghe, K.; Vanhooydonck, B.; Backeljau, T.; Breugelmans, K.; Grbac, I.; Van Damme, R.; Irschick, D.J. |pmc = 2290806 |ref = harv |bibcode = 2008PNAS..105.4792H }}</ref><ref name=Losos1997>{{cite journal |year = 1997 |title = Adaptive differentiation following experimental island colonization in Anolis lizards |url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1997-05-01_387_6628/page/70 |journal = Nature |volume = 387 |issue = 6628 |pages = 70–3 |doi = 10.1038/387070a0 |author = Losos, J.B. Warhelt, K.I. Schoener, T.W. |ref = harv |bibcode = 1997Natur.387...70L }}</ref> Habang ang seleksiyon at genetic drift ay umaaasal ng independiyente sa mga populasyong nahiwalay mula sa ibang mga espesye nito, ang paghihiwalay ay maaaring lumikha ng mga organismo na hindi na makakapagparami.<ref>{{cite journal |author = Hoskin CJ, Higgle M, McDonald KR, Moritz C |year = 2005 |title = Reinforcement drives rapid allopatric speciation |url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-10-27_437_7063/page/1352 |journal = Nature |pmid = 16251964 |volume = 437 |issue = 7063 |pages = 1353–356 |doi = 10.1038/nature04004 |ref = harv |bibcode = 2005Natur.437.1353H }}</ref> Ang ikalawang mekanismo ng espesiasyon ang [[espesiasyong peripatriko]] na nangyayari kapag ang maliliit na mga populasyon ng organismo ay nahiwalay sa isang bagong kapaligiran. Ito ay iba sa epesiasyong allopatriko dahil ang mga hiwalay na populasyon ay mas maliit sa bilang kesa sa populasyon ng magulang. Dito, ang [[epektong tagapagtatag]] ay nagsasanhi ng mabilisang espesiasyon pagkatapos na ang isang pagtaas sa [[loob na pagtatalik]] ay nagpapataas ng seleksiyon sa mga [[homozygote]] na tumutungo sa mabilis na pagbabagong henetiko.<ref>{{cite journal |author = Templeton AR |title = The theory of speciation via the founder principle |url = http://www.genetics.org/cgi/reprint/94/4/1011 |journal = Genetics |volume = 94 |issue = 4 |pages = 1011–38 |date = 1 Abril 1980 |pmid = 6777243 |pmc = 1214177 |ref = harv |access-date = 28 Septiyembre 2012 |archive-date = 4 Hunyo 2009 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090604204506/http://www.genetics.org/cgi/reprint/94/4/1011 |url-status = dead }}</ref> Ang ikatlong mekanismo ng espesiasyon ang [[espesiasyong parapatriko]]. Ito ay katulad ng espesiasyong peripatriko dahil ang isang maliit na populasyon ay pumapasok sa isang bagong habitat ngunit nag-iiba dito dahil walang pisikal na paghihiwalay sa pagitan ng dalawang mga populasyong ito. Bagkus, ang espesiasyon ay nagreresulta mula sa ebolusyon ng mga mekanismo na nagpapaliit ng daloy ng gene sa pagitan ng dalawang populasyon.<ref name=Gavrilets/> Sa pangkalahatan, ito ay nangyayari dahil may isang drastikong pagbabago sa kapaligiran sa loob ng habitat ng mga espesyeng magulang. Ang isang halimbawa ang damong ''[[Anthoxanthum|Anthoxanthum odoratum]]'' na maaaring sumailalim sa parapatrikong espesiasyon bilang tugon sa lokalisadong metal na polusyon mula sa mga mina.<ref>{{cite journal |author = Antonovics J |title = Evolution in closely adjacent plant populations X: long-term persistence of prereproductive isolation at a mine boundary |journal = Heredity |volume = 97 |issue = 1 |pages = 33–7 |year = 2006 |pmid = 16639420 |url = http://www.nature.com/hdy/journal/v97/n1/full/6800835a.html |doi = 10.1038/sj.hdy.6800835 |ref = harv }}</ref> Dito, ang mga halaman ay nag-eebolb na may resistansiya sa mga matataas na lebel ng metal sa lupa. Ang seleksiyon laban sa pagtatalik sa sensitibo sa metal na populasyong magulang ay lumikha ng isang unti unting pagbabago sa panahong ng pagbubulaklak ng hindi tinatablan ng metal na mga halaman na kalaunang lumilikha ng kumpletong reproduktibong isolasyon. Ang seleksiyon laban sa mga hybrid sa pagitan ng dalawang mga populasyon ay maaaring magsanhi ng pagpapalakas na ebolusyon ng mga katangian na nagtataguyod ng pagtatalik sa loob ng isang espesye gayundin ang pagpapalis ng katangian na nangyayari kapag ang dalawang espesye ay naging mas natatangi sa hitsura.<ref>{{cite journal |author = Nosil P, Crespi B, Gries R, Gries G |title = Natural selection and divergence in mate preference during speciation |url = https://archive.org/details/sim_genetica_2007-03_129_3/page/309 |journal = Genetica |volume = 129 |issue = 3 |pages = 309–27 |year = 2007 |pmid = 16900317 |doi = 10.1007/s10709-006-0013-6 |ref = harv }}</ref> [[Talaksan:Darwin's finches.jpeg|frame|Ang pagiging hiwalay sa heograpiya ng [[mga finch ni Darwin]] sa [[Islang Galápagos]] ay lumikha ng higit sa isang dosenang mga bagong espesye.]] Sa ikaapat na mekanismo na [[espesiasyong sympatriko]], ang espesye ay naghihiwalay nang walang isolasyon sa heograpiya o mga pagbabago sa habitat. Ang anyong ito ay bihira dahil kahit ang isang maliit na halaga ng [[daloy ng gene]] ay maaaring mag-alis ng mga pagkakaibang henetiko sa pagitan ng mga bahagi ng isang populasyon.<ref>{{cite journal |author = Savolainen V, Anstett M-C, Lexer C, Hutton I, Clarkson JJ, Norup MV, Powell MP, Springate D, Salamin N, Baker WJr |year = 2006 |title = Sympatric speciation in palms on an oceanic island |url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-05-11_441_7090/page/210 |journal = Nature |volume = 441 |pages = 210–3 |pmid = 16467788 |doi = 10.1038/nature04566 |issue = 7090 |ref = harv |bibcode = 2006Natur.441..210S }}<br />*{{cite journal |author = Barluenga M, Stölting KN, Salzburger W, Muschick M, Meyer A |year = 2006 |title = Sympatric speciation in Nicaraguan crater lake cichlid fish |url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-02-09_439_7077/page/718 |journal = Nature |volume = 439 |pages = 719–23 |pmid = 16467837 |doi = 10.1038/nature04325 |issue = 7077 |ref = harv |bibcode = 2006Natur.439..719B }}</ref> Sa pangkalahatan, ang espesiasyong sympatriko sa mga hayop ay nangangailangan ng ebolusyon ng parehong [[polimorpismo (biolohiya)|polimorpismo]] at [[nagsasaayos na pagtatalik|hindi random na pagtatalik]] upang pumayag sa reproduksiyong isolasyon na mag-ebolb. G<ref>{{cite journal |author = Gavrilets S |title = The Maynard Smith model of sympatric speciation |journal = J. Theor. Biol. |volume = 239 |issue = 2 |pages = 172–82 |year = 2006 |pmid = 16242727 |doi = 10.1016/j.jtbi.2005.08.041 |ref = harv }}</ref> Ang isang uri ng espesiasyong sympatriko ay kinasasangkutan ng pagtatalik ng magkaibang uri ng dalawang mga magkaugnay na espesye upang lumikha ng bagong espesyeng [[hybrid]]. Ito ay hindi karaniwan sa mga hayop dahil ang mga hybrid na hayop ay karamihang karaniwang baog. Ito ay dahil sa [[meiosis]], ang mga [[kromosomang homolohoso]] mula sa bawat magulang ay mula sa magkaibang espesye at hindi maaaring matagumpay na magpares. Gayunpaman, ito ay mas karaniwan sa mga halaman dahil ang mga halaman ay kadalasang nagdodoble ng kanilang ng mga [[kromosoma]] upang bumuo ng [[polyploidy|mga polyploid]].<ref>{{cite journal |author = Wood TE, Takebayashi N, Barker MS, Mayrose I, Greenspoon PB, Rieseberg LH |title = The frequency of polyploid speciation in vascular plants |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume = 106 |issue = 33 |pages = 13875–9 |year = 2009 |pmid = 19667210 |doi = 10.1073/pnas.0811575106 |pmc = 2728988 |ref = harv |bibcode = 2009PNAS..10613875W }}</ref> Ito ay pumapayag sa mga kromosoma mula sa bawat magulang na espesye na bumuo ng magkatugmang mga pares sa meiosis dahil ang mga kromosoma ng bawat magulang ay kinatawan na ng isang pares.<ref>{{cite journal |author = Hegarty Mf, Hiscock SJ |title = Genomic clues to the evolutionary success of polyploid plants |journal = Current Biology |volume = 18 |issue = 10 |pages = 435–44 |year = 2008 |pmid = 18492478 |doi = 10.1016/j.cub.2008.03.043 |ref = harv }}</ref> Ang isang halimbawa ng gayong pangyayaring espesiasyon ay kapag ang espesye ng halamang ''[[Arabidopsis thaliana]]'' at ''Arabidopsis arenosa'' na nagtatalik upang bumuo ng bagong espesye na ''Arabidopsis suecica''.<ref>{{cite journal |author = Jakobsson M, Hagenblad J, Tavaré S |title = A unique recent origin of the allotetraploid species Arabidopsis suecica: Evidence from nuclear DNA markers |url = https://archive.org/details/sim_molecular-biology-and-evolution_2006-06_23_6/page/1217 |journal = Mol. Biol. Evol. |volume = 23 |issue = 6 |pages = 1217–31 |year = 2006 |pmid = 16549398 |doi = 10.1093/molbev/msk006 |ref = harv }}</ref> Ito ay nangyari noong mga 20,000 taon ang nakalilipas <ref>{{cite journal |author = Säll T, Jakobsson M, Lind-Halldén C, Halldén C |title = Chloroplast DNA indicates a single origin of the allotetraploid Arabidopsis suecica |journal = J. Evol. Biol. |volume = 16 |issue = 5 |pages = 1019–29 |year = 2003 |pmid = 14635917 |doi = 10.1046/j.1420-9101.2003.00554.x |ref = harv }}</ref> at ang prosesong espesiasyong ito ay naulit sa laboratoryo na pumapayag sa pag-aaral ng mga mekanismong henetiko na nasasangkot sa prosesong ito.<ref>{{cite journal |author = Bomblies K, Weigel D |title = Arabidopsis-a model genus for speciation |journal = Curr Opin Genet Dev |volume = 17 |issue = 6 |pages = 500–4 |year = 2007 |pmid = 18006296 |doi = 10.1016/j.gde.2007.09.006 |ref = harv }}</ref> Ang katunayan, ang kromosomang dumodoble sa loob ng isang espesye ay maaaring isang karaniwang sanhi ng reproduktibong isolasyon dahil ang kalahati ng dumobleng mga kromosoma ay magiging hindi natugmaan kapag nagtatalik sa mga hindi nadobleng organismo.<ref name=Semon>{{cite journal |author = Sémon M, Wolfe KH |title = Consequences of genome duplication |journal = Curr Opin Genet Dev |volume = 17 |issue = 6 |pages = 505–12 |year = 2007 |pmid = 18006297 |doi = 10.1016/j.gde.2007.09.007 |ref = harv }}</ref> Ang mga pangyayaring espesiasyon ay mahalaga sa teoriya ng [[punctuated equilibrium]] na nagpapaliwanag ng pattern sa fossil rekord ng maiikling mga ebolusyon na pinasukan ng relatibong mahahabang mga yugto ng stasis kung saan ang espesye ay nananatiling relatibong hindi nabago.<ref name=pe1972>Niles Eldredge and Stephen Jay Gould, 1972. [http://www.blackwellpublishing.com/ridley/classictexts/eldredge.asp "Punctuated equilibria: an alternative to phyletic gradualism"] In T.J.M. Schopf, ed., ''Models in Paleobiology''. San Francisco: Freeman Cooper. pp. 82–115. Reprinted in N. Eldredge ''Time frames''. Princeton: Princeton Univ. Press. 1985</ref> Sa teoriyang ito, ang espesiasyon at mabilis na ebolusyon ay magkaugnay at ang [[natural na seleksiyon]] at genetic drift ay umaasal ng pinakamalakas sa mga organismong sumasailalim sa espesiasyon sa mga nobelang habitat o maliliit na mga populasyon. Bilang resulta, ang mga yugto ng stasis sa fossil rekord ay tumutugon sa populasyong pang-magulang at ang mga organismong sumasailalim sa espesiasyon at mabilis na ebolusyon ay natatagpuan sa maliliit na mga populasyon o sa limitado sa heograpikong mga habitat at kaya ay bihirang maingatan sa mga fossil.<ref>{{cite journal |author = Gould SJ |title = Tempo and mode in the macroevolutionary reconstruction of Darwinism |doi = 10.1073/pnas.91.15.6764 |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume = 91 |issue = 15 |pages = 6764–71 |year = 1994 |pmid = 8041695 |pmc = 44281 |ref = harv |bibcode = 1994PNAS...91.6764G }}</ref> == Kasaysayang ebolusyonaryo ng mundo == {{PhylomapA|size=320px|align=right|caption=Isang [[Punong pilohenetiko|puno ng ebolusyon]] na nagpapakita ng pagsasanga ng mga modernong species mula sa isang [[karaniwang ninuno]] sa gitna.<ref name=Ciccarelli>{{cite journal |author = Ciccarelli FD, Doerks T, von Mering C, Creevey CJ, Snel B, Bork P |title = Toward automatic reconstruction of a highly resolved tree of life |url = https://archive.org/details/sim_science_2006-03-03_311_5765/page/1282 |journal = Science |volume = 311 |issue = 5765 |pages = 1283–87 |year = 2006 |pmid = 16513982 |doi = 10.1126/science.1123061 |ref = harv |bibcode = 2006Sci...311.1283C }}</ref> Ang tatlong [[dominyo (biyolohiya)|dominyo]] ay may kulay na asul([[bakterya]]), berde([[archaea]]) at pula([[eukaryote]]).}} Ang mga [[Prokaryote]] ay unang lumitaw sa mundo noong mga tinatayang 3–4 bilyong taong nakakaraan.<ref name=Cavalier-Smith>{{cite journal |author = Cavalier-Smith T |title = Cell evolution and Earth history: stasis and revolution |journal = Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci |volume = 361 |issue = 1470 |pages = 969–1006 |year = 2006 |pmid = 16754610 |doi = 10.1098/rstb.2006.1842 |pmc = 1578732 |ref = harv }}</ref><ref>{{cite journal |author = Schopf J |title = Fossil evidence of Archaean life |journal = Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci |volume = 361 |issue = 1470 |pages = 869–85 |year = 2006 |pmid = 16754604 |doi = 10.1098/rstb.2006.1834 |pmc = 1578735 |ref = harv }}<br />*{{cite journal |author = Altermann W, Kazmierczak J |title = Archean microfossils: a reappraisal of early life on Earth |journal = Res Microbiol |volume = 154 |issue = 9 |pages = 611–17 |year = 2003 |pmid = 14596897 |doi = 10.1016/j.resmic.2003.08.006 |ref = harv }}</ref> Walang mga pagbabago sa [[morpolohiya]] o organisasyong pang-[[selula]] na nangyari sa mga organismong ito sa mga sumunod na bilyong taon.<ref>{{cite journal |author = Schopf J |title = Disparate rates, differing fates: tempo and mode of evolution changed from the Precambrian to the Phanerozoic |doi = 10.1073/pnas.91.15.6735 |journal = Proc Natl Acad Sci U S A |volume = 91 |issue = 15 |pages = 6735–42 |year = 1994 |pmid = 8041691 |pmc = 44277 |ref = harv |bibcode = 1994PNAS...91.6735S }}</ref> Noong mga 3.5 bilyong taong nakakaraan, ang bakterya at archea ay naghiwalay mula sa isang karaniwang ninuno. Ang bakterya ay nagpaunlad ng primitibong anyo ng photosynthesis na hindi lumilikha ng oksiheno dahil hindi sila gumagamit ng tubig bilang electron donor kundi hydrogen, suflur o iba pang mga molekulang organiko. Noong mga 3 bilyong taong nakakaraan ay lumitaw ang cyanobacteria na gumagamit ng photosynthesis na naglalabas ng itinatapong produktong [[oksiheno]] na [[pangyayaring malaking oksihenasyon|sukdulang nagpabago sa atmospero ng mundo]] noong mga 2.4 bilyong taong nakakaraan at malamang na nagsanhi ng pagunlad ng mga bagong anyo ng buhay sa mundo. Ang mga [[eukaryote]] ay unang lumitaw sa pagitan ng 1.6&nbsp;– 2.7 bilyong taong nakakaraan. Ang sumunod na malaking pagbabago sa istruktura ng selula ay nangyari nang ang [[bakterya]] ay lumamon sa mga selulang eukaryotiko sa isang ugnayang pagtutulungang tinatawag na [[endosymbiont|endosymbiosis]].<ref name = "rgruqh">{{cite journal |author = Poole A, Penny D |title = Evaluating hypotheses for the origin of eukaryotes |journal = BioEssays |volume = 29 |issue = 1 |pages = 74–84 |year = 2007 |pmid = 17187354 |doi = 10.1002/bies.20516 |ref = harv }}</ref><ref name=Dyall>{{cite journal |author = Dyall S, Brown M, Johnson P |title = Ancient invasions: from endosymbionts to organelles |url = https://archive.org/details/sim_science_2004-04-09_304_5668/page/252 |journal = Science |volume = 304 |issue = 5668 |pages = 253–57 |year = 2004 |pmid = 15073369 |doi = 10.1126/science.1094884 |ref = harv |bibcode = 2004Sci...304..253D }}</ref> Pagkatapos nito, ang nilamong bakterya at ang selulang host ay sumailalim sa kapwa-ebolusyon na ang bakterya ay nagebolb tungo sa [[mitochondrion|mitochondria]] o mga [[hydrogenosome]].<ref>{{cite journal |author = Martin W |title = The missing link between hydrogenosomes and mitochondria |url = https://archive.org/details/sim_trends-in-microbiology_2005-10_13_10/page/457 |journal = Trends Microbiol. |volume = 13 |issue = 10 |pages = 457–59 |year = 2005 |pmid = 16109488 |doi = 10.1016/j.tim.2005.08.005 |ref = harv }}</ref> Ang isa pang paglamon ng mga tulad ng [[cyanobacteria]] na organismo ay humantong sa pagkakabuo ng mga [[chloroplast]] sa mga algae at mga halaman.<ref>{{cite journal |author = Lang B, Gray M, Burger G |title = Mitochondrial genome evolution and the origin of eukaryotes |journal = Annu Rev Genet |volume = 33 |issue = 1 |pages = 351–97 |year = 1999 |pmid = 10690412 |doi = 10.1146/annurev.genet.33.1.351 |ref = harv }}<br />*{{cite journal |author = McFadden G |title = Endosymbiosis and evolution of the plant cell |journal = Curr Opin Plant Biol |volume = 2 |issue = 6 |pages = 513–19 |year = 1999 |pmid = 10607659 |doi = 10.1016/S1369-5266(99)00025-4 |ref = harv }}</ref> Ang mga anyo ng buhay na umiiral hanggang noong mga 610 milyong taong nakakaraan ay mga [[uniselular]] na mga eukaryote, mga [[prokaryote]] at [[archaea]]. Pagkatapos nito, ang mga organismong [[multiselular]] ay nagsimulang lumitaw sa mga karagatan sa panahong [[Ediacara biota|Ediacaran]] .<ref name=Cavalier-Smith/><ref>{{cite journal |author = DeLong E, Pace N |title = Environmental diversity of bacteria and archaea |journal = Syst Biol |volume = 50 |issue = 4 |pages = 470–8 |year = 2001 |pmid = 12116647 |doi = 10.1080/106351501750435040 |ref = harv }}</ref> Ang ebolusyong ng pagiging [[multiselular]] ay nangyari sa maraming mga independiyenteng mga pangyayari sa mga organismo gaya ng mga [[sponge]], kayumangging lumot, [[cyanobacteria]], [[slime mold|slime mould]] at [[myxobacteria]].<ref>{{cite journal |author = Kaiser D |title = Building a multicellular organism |journal = Annu. Rev. Genet. |volume = 35 |issue = 1 |pages = 103–23 |year = 2001 |pmid = 11700279 |doi = 10.1146/annurev.genet.35.102401.090145 |ref = harv }}</ref> Pagkatapos ng paglitaw ng mga organismong multiselular, ang isang malaking halaga ng dibersidad ay lumitaw sa isang pangyayaring tinatawag na [[pagsabog na Cambrian]] kung saan ang marami sa mga [[phylum]] ay lumitaw sa fossil record na kalaunang naging [[ekstinto]].<ref name=Valentine>{{cite journal |author = Valentine JW, Jablonski D, Erwin DH |title = Fossils, molecules and embryos: new perspectives on the Cambrian explosion |url = https://journals.biologists.com/dev/article/126/5/851/40578/Fossils-molecules-and-embryos-new-perspectives-on |journal = Development |volume = 126 |issue = 5 |pages = 851–9 |date = 1 Marso 1999 |pmid = 9927587 |ref = harv }}</ref> Ang iba't ibang mga dahilan para sa pangyayaring ito ay iminungkahi gaya ng pagtitipon ng [[oksiheno]] sa atmospero mula sa [[photosynthesis]].<ref>{{cite journal |author = Ohno S |title = The reason for as well as the consequence of the Cambrian explosion in animal evolution |series = 44 |journal = J. Mol. Evol. |volume = 1 |issue = S1 |pages = S23–7 |year = 1997 |pmid = 9071008 |doi = 10.1007/PL00000055 |ref = harv }}<br />*{{cite journal |author = Valentine J, Jablonski D |title = Morphological and developmental macroevolution: a paleontological perspective |url = http://www.ijdb.ehu.es/web/paper.php?doi=14756327 |journal = Int. J. Dev. Biol. |volume = 47 |issue = 7–8 |pages = 517–22 |year = 2003 |pmid = 14756327 |ref = harv }}</ref> Noong mga 500 milyong taong nakakaraan, sinakop ng mga halaman at mga [[fungus]] ang lupain at sinundan ng mga [[arthropod]] at ibang mga hayop.<ref>{{cite journal |author = Waters ER |title = Molecular adaptation and the origin of land plants |journal = Mol. Phylogenet. Evol. |volume = 29 |issue = 3 |pages = 456–63 |year = 2003 |pmid = 14615186 |doi = 10.1016/j.ympev.2003.07.018 |ref = harv }}</ref> Ang mga halamang panglupain ay unang lumitaw sa fossil record noong mga 450 milyong taong nakakaraan. Ang mga [[tetrapod]] ay unang lumitaw sa fossil record noong mga 390 milyong taong nakakaraan na nagebolb mula sa mga isdang Rhipidistia. Ang mga [[Amphibian]] ay unang lumitaw sa fossil record noong mga 364 milyong taong nakakalipas na nagebolb mula sa isda. Ito ay sinundan ng paglitaw ng mga [[amniota]] na nagebolb mula sa mga ampibyan. Ang mga basal amniota ay nagsanga sa mga pangkat na synapsid(mga mammal) at sauropsid(mga reptile). Ang mga therapsid ay lumitaw na nag-ebolb mula sa mga synapsid. Noong mga 310 milyong taong nakakaraan, ang mga [[reptile]] ay unang lumitaw sa fossil record na nagebolb sa mga mukhang reptile na mga [[amphibian]]. Ang mga [[dinosaur]] ay unang lumitaw sa fossil record noong mga 230 milyong taong nakakaraan na nagebolb mula sa mga archosaur. Noong mga 220 milyong taong nakakaraan, ang mga [[mamalya]] ay unang lumitaw sa fossil record na nagebolb mula sa therapsid. Noong mga 150 milyong taong nakakaran, ang mga [[ibon]] ay unang lumitaw sa fossil record na nagebolb mula sa mga dinosaur. Noong mga 130 milyong taong nakakaraan, ang mga halamang namumulaklak ay unang lumitaw sa fossil record na malamang na nakatulong sa kapwa-ebolusyon sa mga insektong nagpopollinate. Noong mga 85-65 milyong taon, ang mga primado ay humilaway mula sa ibang mga [[mamalya]]. Noong mga 65 milyong taong nakakaraan, ang mga hindi-ibong dinosaur ay naging [[ekstinto]] sa fossil record. Noong mga 40 milyong taong nakakaraan, ang primado ay nagsanga sa dalawang pangkat: Strepsirrhini at Haplorrhini (na kinabibilangan ng mga [[bakulaw]]). Noong mga 15 milyong taong nakakaraan, ang mga [[gibbon]] ay humilaway mula sa mga primadong [[bakulaw]] at noong mga 12-15 milyong taong nakakalipas, ang [[Ponginae]](mga orangutan) ay humiwalay mula sa mga [[bakulaw]]. Pagkatapos nito, ang mga gorilya ay humiwalay sa linya na tumutungo sa [[Pan (hayop)|Pan]](chimpanzee at bonobo) at tao noong mga 10 milyong taong nakakalipas at noong mga 6 hanggang 7 milyong taong nakakalipas ang linyang Pan(chimpanzee at bonobo) ay humiwalay sa linya na tumutungo sa tao. Pagkatapos nito, ang chimpanzee at bonobo ay naghiwalay noong kaunti sa 1 milyong taong nakakalipas. Pagkatapos ng paghihiwalay ng mga linyang Pan at tao, ang linyang tumutungo sa tao ay nag-ebolb tungo sa henus na [[Australopithecus]] noong mga 4 milyong taong nakakalipas na posibleng mula sa [[Ardipithecus]]. Noong mga 2 milyong taong nakakalipas, ang Australopithecus ay nag-ebolb tungo sa henus na [[Homo]] na nagpalitaw naman sa iba't ibang mga species gaya ng mga [[neanderthal]] noong mga 400,000 taong nakakaran at mga [[tao]] noong mga 200,000 taong nakakaraan. == Mga ebidensiya ng ebolusyon == === Ebidensiya mula sa paleontolohiya === ==== Mga fossil ==== {{multiple image|direction=vertical|width=250 | image1 =Horseevolution.svg | image2 = Equine evolution.jpg | footer = Ang [[ebolusyon ng kabayo]] na nagpapakita ng rekonstruksiyon ng mga espesyeng fossil na nakuha mula sa magkakasunod na mga [[strata]] ng bato. }} Ang mga [[fossil]] ang mga labi ng mga organismong nabuhay sa nakaraang panahon na naingatan .<ref name=Bowler>Bowler, Peter H. 2003. ''Evolution: the history of an idea''. 3rd ed, University of California Press, p108.</ref> Ang kabuuan ng mga fossil na natuklasan at hindi natuklasan at ang kanilang pagkakalagay sa mga bato at patong na sedimentaryo o [[strata]] ay kilala bilang fossil record. Posibleng malaman kung paanong ang mga partikular na pangkat ng organismo ay nag-ebolb sa pamamagitan ng pagsasaayos ng mga fossil record sa isang kronolohikal na pagkakasunod nito. Ang gayong pagkakasunod ay matutukoy dahil ang mga fossil ay pangunahing matatagpuan sa mga [[batong sedimentaryo]]. Ang batong sedimentaryo ay nabubuo sa pamamagitan ng mga patong ng silt o putik sa ibabaw ng bawat iba pa. Dahil dito, ang nagreresultang bato ay naglalaman ng mga magkakapatong na patong o [[strata]]. Ang mga edad ng bato at mga fossil ay tumpak na mapepetsahan ng mga heologo sa pamamagfitan ng pagsukat ng mga proporsiyon ng mga [[elementong kimikal]] na matatag at [[radyoaktibo]] sa isang ibinigay na patong na tinatawag na [[radiometric dating]]. Ang pinakailalim na strata ay naglalaman ng pinakamatandang bato gayundin ng mga pinakamaagang mga fossil ng organismo samantalang ang pinakaibabaw na strata ay naglalaman ng pinakabatang bato gayundin ng mas kamakailang lumitaw na mga fossil ng organismo.<ref name=mjs>Rudwick M.J.S. 1972. ''The meaning of fossils: episodes in the history of palaeontology''. Chicago University Press.</ref><ref>Whewell, William 1837. ''History of the inductive sciences, from the earliest to the present time''. vol III, Parker, London. Book XVII The palaeotiological sciences. Chapter 1 Descriptive geology, section 2. Early collections and descriptions of fossils, p405.</ref> Natuklasan ng mga siyentipiko na ang mga batong mas matanda ay naglalaman ng mas kaunting mga uri ng mga fossil na may mas simpleng mga istruktura samantalang ang mas batang mga bato ay naglalaman ng mas malaking pagkakaiba iba ng mga fossil na kadalasang nagpapakita ng mas komplikadong mga istruktura.<ref>{{cite book|author=Coyne, Jerry A. |title=Why Evolution is True|url=https://archive.org/details/whyevolutionistr00coyn |publisher=Viking|year=2009 |pages=[https://archive.org/details/whyevolutionistr00coyn/page/26 26]–28|isbn=978-0-670-02053-9}}</ref> Halimbawa, walang fossil ng tao na natagpuan sa bato sa panahong unang lumitaw ang mas simpleng organismo gaya ng mga insekto o [[ampibya]] at sa mga panahon bago nito <ref>The most convincing evidence for the occurrence of evolution is the discovery of extinct organisms in older geological strata... The older the [[strata]] are...the more different the fossil will be from living representatives... that is to be expected if the [[fauna]] and [[flora]] of the earlier strata had gradually evolved into their descendents.|''[[Ernst Mayr]]'', Mayr, Ernst. 2001. What evolution is. Weidenfeld & Nicolson, London. ISBN 0297807413</ref> Ayon kay [[Richard Dawkins]], "kung may isang [[hippopotamus]] o [[kuneho]] na natagpuan sa panahong [[Cambrian]], ito ay kumpletong tatalo sa ebolusyon. Walang ganito ang kailanman natagpuan sa fossil record.<ref>{{Cite web |title=Time Magazine, 15 Agosto 2005, page 32 |url=http://www.time.com/time/archive/preview/0,10987,1090909,00.html |access-date=23 Hunyo 2013 |archive-date=13 Hunyo 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060613211455/http://www.time.com/time/archive/preview/0,10987,1090909,00.html |url-status=dead }}</ref> Nakita rin sa fossil rekord ang mga ''[[:Kategorya:Mga fossil na transisyonal|fossil na transisyonal]]'' na mga labi ng fossiladong organismo na nagpapakita ng mga katangian na karaniwan sa parehong mga organismong mas naunang lumitaw sa fossil rekord(ninuno) at sa mga organismong kalaunang lumitaw sa fossil rekord(inapo).<ref name=Herron>{{cite book|last=Herron|first=Scott Freeman, Jon C.|title=Evolutionary analysis|url=https://archive.org/details/evolutionaryanal00free|year=2004|publisher=Pearson Education|location=Upper Saddle River, NJ|isbn=978-0-13-101859-4|page=816|edition=3rd}}</ref> Noong 1859, nang unang ilimbag ang ''[[On the Origin of Species]]'' ni [[Charles Darwin]], ang fossil rekord ay hindi mahusay na alam. Inilarawan ni Darwin ang nakita sa panahong ito na kakulangan sa fossil na transisyonal sa fossil rekord bilang "''ang pinakahalata at pinamatinding pagtutol na mahihimok laban sa teoriya ko''" ngunit kanyang ipinaliwanag ito sa pag-uugnay nito sa sukdulang imperpeksiyon sa rekord na heolohikal.<ref>{{harvnb|Darwin|1859|pp = [http://darwin-online.org.uk/content/frameset?viewtype=text&itemID=F373&pageseq=297 279–280]}}</ref><ref>{{harvnb|Darwin|1859|pp = [http://darwin-online.org.uk/content/frameset?viewtype=text&itemID=F373&pageseq=359 341–343]}}</ref> Ang isa sa mga fossil na ''[[Archaeopteryx]]'' ay natuklasan mga dalawang taon lamang pagkatapos ng publikasyon ng akda ni Darwin noong 1861 at kumakatawan sa isang anyong transisyonal sa pagitan ng mga [[dinosauro]] at [[ibon]]. Mula nito, mas maraming mga [[:Kategorya:Mga fossil na transisyonal|fossil na transisyonal]] ang natuklasan at mayroon na ngayong itinuturing na saganang mga ebidensiya kung paanong ang mga klase ng mga bertebrata ay magkakaugnay at ang karamihan sa mga ito ay sa anyo ng mga fossil na transisyonal.<ref name = "NS2645">{{Cite journal|publisher = [[New Scientist]]|date = 2008-02-27|issue = 2645|pages = 35–40|url = http://www.newscientist.com/article/mg19726451.700-evolution-what-missing-link.html?full=true|title = Evolution: What missing link?|first = D|last = Prothero|ref = harv}}</ref> Sa kabila ng relatibong pagiging bihira ng mga angkop na kondisyon para sa fossilisasyon, ang tinatayang mga 250,000 mga espesyeng fossil ay alam sa kasalukuyan.<ref>[http://facstaff.gpc.edu/~pgore/geology/historical_lab/2010Preservation.pdf Laboratory 11 – Fossil Preservation], by Pamela J. W. Gore, Georgia Perimeter College</ref> Ang bilang ng mga indibidwal na fossil na kinakatawan nito ay malaking iba iba mula espesye hanggang espesye ngunit maraming mga milyong fossil ang nakuha. Halimbawa, ang higit sa tatlong milyong mga fossil mula sa huling [[Panahong Yelo]] ay nakuha mula sa [[La Brea Tar Pits]] sa Los Angeles.<ref>{{cite web |url=http://www.tarpits.org/info/faq/faqfossil.html |title=Frequently Asked Questions |accessdate=2011-02-21 |publisher=The Natural History Museum of Los Angeles County Foundation |archive-date=2011-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110311233346/http://www.tarpits.org/info/faq/faqfossil.html |url-status=dead }}</ref> Marami pang mga fossil ang nasa ilalim ng lupa sa iba't iba mga [[pagkakabuo (stratigrapiya)|pagkakabuong heolohiko]] na alam na naglalaman ng isang mataas na densidad ng [[fossil]]. Ito ay pumapayag sa pagtatantiya ng kabuuang nilalamang fossil ng mga pagkakabuong ito. Ang isang halimbawa ang [[Pagkakabuong Beaufort]] sa [[Timog Aprika]] na mayaman sa mga fossil ng bertebrata kabilang ang mga [[therapsida]] na mga anyong transisyonal sa pagitan ng mga [[reptilya]] at [[mamalya]].<ref>{{cite book | title=The Karoo: Ecological Patterns and Processes| url=https://archive.org/details/isbn_9780521554503| author=William Richard John Dean and Suzanne Jane Milton| year=1999| page=[https://archive.org/details/isbn_9780521554503/page/31 31]| publisher=Cambridge University Press| isbn=0-521-55450-0}}</ref> Tinatayang ang pagkakabuong ito ay naglalaman ng mga 800 bilyong fossil ng bertebrata.<ref>{{cite journal| title=Six "Flood" Arguments Creationists Can't Answer| author=Robert J. Schadewald| journal=Creation Evolution Journal| year=1982| volume=3| pages=12–17| url=http://ncseprojects.org/cej/3/3/six-flood-arguments-creationists-cant-answer| access-date=2012-10-06| archive-date=2015-09-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20150919190944/http://ncseprojects.org/cej/3/3/six-flood-arguments-creationists-cant-answer| url-status=dead}}</ref> === Ebidensiya mula sa distribusyong heograpikal === [[File:Snider-Pellegrini Wegener fossil map.svg|right|thumb|upright=1.5|Mga pattern ng [[fossil]] sa buong mundo ([[Gondwana]]). ]] Ang lahat ng mga organismo ay umangkop sa kanilang kapiligiran. Ang [[pag-aangkop]] ay paraan ng organismo na makaligtas o mabuhay sa isang kapiligiran, halimbawa ang mga [[polar bear]] sa mga magiginaw na lugar at mga [[Kangaroo rat]] sa mga tuyo at maiinit na lugar. Kung ang bagong [[species]] ay lumilitaw na karaniwan ay sa pakikipaghiwalay sa mga mas matandang species, ito ay nangyayari sa isang lugar sa mundo. Pagkatapos nito, ang mga bagong species ay maaari ng kumalat sa ibang mga lugar at hindi sa ibang mga lugar. Ang [[Australasia]] ay nawalay sa ibang mga kontinente sa loob ng mga milyong taon. Sa pinakapangunahing bahagi ng kontinente na [[Australia]], 83% ng mga [[mammal]], 89% ng mga [[reptile]], 90% ng mga [[isda]] at [[insekto]] at 93% ng mga [[amphibia]]n ay tanging matatagpuan sa mga lugar na ito. Ang mga katutubong mammal nito ay mga [[marsupial]] gaya ng [[kangaroo]], [[bandicoot]] at [[quoll]]. Sa kabaligtaran nito, ang mga marsupial ay hindi matatagpuan sa kasalukuyan sa [[Aprika]] at bumubuo ng maliit na bahagi sa mammalian [[fauna]] sa [[Timog Amerika]] gaya ng [[opossum]], [[shrew opossum]] at [[monito del monte]]. Ang tanging representatibo lamang ng mga primitibong naglalabas ng itlog na [[mammal]] na tinatawag na [[monotreme]] ang [[echidna]] at [[platypus]]. Ang mga ito ay tanging matatagpuan sa Australasia kabilang ang [[Tasmania]] at [[New Guinea]] at [[Kangaroo Island]]. Ang mga monotreme na ito ay lubos na hindi makikita sa ibang panig ng munod. Sa kabaligtaran, ang Australia ay hindi kinakikitaan ng maraming mga grupo ng mga placental na mammal na karaniwang sa ibang mga kontinente (carnivora, artiodactyls, shrews, squirrels, lagomorphs) bagaman ito ay may mga indigenuous na mga paniki at rodent na kalaunang dumating dito. Ayon sa kasaysayang ebolusyonaryo, ang mga placental mammal ay nag-ebolb sa [[Eurasia]]. Ang mga [[marsupial]], [[placental mammal]] at consentitual mammal ay humiwalay mula sa [[monotreme]] noong [[Kretaseyoso|Panahong Kretaseyoso]]. Ang mga marsupial ay nakarating sa Australia sa pamamagitan ng [[Antarctica]] mga 50 milyong taon ang nakakalipas pagkatapos humiwalay ang Australia sa Antarctica. ==== Singsing na espesye==== {{main|Espesyeng singsing}} Sa biolohiya, ang isang singsing na species o ''ring species'' ay isang magkakadugtong na serye na mga magkakapitbahay na populasyon na ang bawat isa ay makapagtatalik at makapagpaparami ngunit may umiiral na hindi bababa sa dalawang mga "dulong" populasyon sa serye na labis na malayong magkaugnay para makapagparami bagaman may isang potensiyal na pagdaloy ng gene sa pagitan ng "magkakaugnay" na species. Ang gayong hindi pwedeng pagpaparami na bagaman magkaugnay ng henetiko na mga dulong populasyon ay maaaring kapwa umiral sa parehong rehiyon at kaya ay nagsasara ng singsing. Ang singsing na species ay nagbibigay ng isang mahalagang ebidensiya sa ebolusyon sa dahilang ito ay nagpapakita kung anong mangyayari sa paglipas ng panahon habang ang mga populasyon ay henetikong nagsasanga o naghihiwalay. Ito ay espesyal dahil ang mga ito ay kumakatawan sa mga nabubuhay na populasyon kung anong normal na nangyayari sa pagitan ng matagal nang namatay na mga populasyong ninuno at mga nabubuhay na populasyon kung saan ang mga pagitan ay naging ekstinto. Ayon kay Richard Dawkins , ang ring species ay "nagpapakita lamang sa atin sa dimensiyong pang-espasyo ng isang bagay na palaging mangyayari sa panahong dimensiyon. Sa pormal, ang isyu ay ang interfertile na kakayahang makapagparami sa iba ay hindi isang ugnayang transitibo. Kung ang A ay makapagpaparami sa B at ang B ay makapagpaparami sa C, hindi sumusunod na ang A ay makapagpaparami sa C at kaya ay hindi naglalarawan ng ugnayang pagkakatumbas. Ang isang singsing na species ay isang species na nagpapakita ng isang kontra-halimbawa sa transitibidad. [[Talaksan:Ring species seagull.svg|thumb|right|Ang mga ''Larus'' gull ay makapagtatalik at makapagpaparami sa isang singsing sa palibot ng arktiko. 1: [[European Herring Gull|''L. argentatus argentatus'']], 2: [[Lesser Black-backed Gull|''L. fuscus'']], 3: [[Heuglin's Gull|''L. heuglini'']], 4: [[Birula's Gull|''L. vegae birulai'']], 5: [[East Siberian Herring Gull|''L. vegae'']], 6: [[American Herring Gull|''L. smithsonianus'']], 7: [[European Herring Gull#Subspecies|''L. argentatus argenteus'']].]] [[Talaksan:PT05 ubt.jpeg|thumb|left|Herring Gull (''Larus argentatus'') (harap) at Lesser Black-backed Gull (''Larus fuscus'') (likuran) in Norway: dalawang mga [[phenotype]] na may maliwanag na mga pagkakaiba]] Ang isang klasikong halimbawa ng isang singsing na species ang sirkumpolar na singsing na species na mga ''[[Larus]]'' gull. Ang saklaw ng mga gull na ito ay bumubuo ng isang singsing sa palibot ng [[Hilagang Polo]] na hindi normal na dinadaanan ng mga gull. Ang [[European Herring Gull]] (''L. argentatus argenteus'') na pangunahing nakatira sa Gran Britanya at Ireland ay pwedeng magparami o bumuo ng supling upang lumikha ng [[hybrid]] sa [[American Herring Gull]] (''L. smithsonianus''), (na nakatira sa Hilagang Amerika) na makapagpaparami rin sa Vega o [[East Siberian Herring Gull]] (''L. vegae'') na kanluraning subspecies na ang [[Birula's Gull]] (''L. vegae birulai'') ay makapagpaparami sa [[Heuglin's gull]] (''L. heuglini'') na makapagpaparami naman sa Siberian [[Lesser Black-backed Gull]] (''L. fuscus''). Ang lahat na apat ng mga ito ay nakatira sa ibayo ng hilaga ng [[Siberia]]. Ang huli ang silanganing kinatawan ng mga T Lesser Black-backed Gull sa hilagang kanlurang Europa kabilang ang Gran Britanya. Ang mga Lesser Black-backed Gull at mga Herring Gull ay sapat na magkaiba na ang mga ito ay hindi normal na makapagpaparami o makakabuo ng supling. Kaya ang pangkat ng mga gull ay bumubuo ng isang continuum maliban kung saan ang dalanwang angkan ay nagtatagpo sa Europa. === Ebidensiya mula sa komparatibong anatomiya === Ang komparatibo o paghahambing ng [[anatomiya]] ng mga pangkat ng mga organismo ay naghahayag ng mga katangian sa istrukura na pundamental na magkatulad. ==== Mga istrukturang magkakatulad ==== [[Talaksan:Evolution pl.png|thumb|400px|Paghahambing ng mga pendactyl limb ng mga hayop na pundamental na magkakatulad.]] Ang basikong istruktura ng lahat ng mga bulaklak ay binubuo ng mga sepal, petal, stigma, style at obaryo ngunit ang mga hugis, kulay, at mga spesipikong istruktura ay iba iba sa bawat species nito. Ang mga insekto ay magkaka-ugnay. Ang mga ito ay nagsasalo ng parehong hitsura ng katawan na kinokontrol ng master regulatory gene. Ang mga ito ay may anim na hita, mga matigas na bahagi sa laban ng katawan o exoskeleton at mga matang binubuo ng maraming magkakahiwalay na lalagyan at iba pa. Ito ay maipapaliwanag ng ebolusyon. Ang lahat ng mga insekto ay inapo(descendant) ng isang grupo ng mga hayop na nabuhay na matagal na panahon na ang nakakalipas. Ang mga insekto ngayon ay meron pa rin ng mga pangunahing bahaging ito ngunit ang mga detalye ay nagbago. Ang mga insekto na nabubuhay ngayon ay iba na sa insekto noong sinaunang panahon dahil sa ebolusyon. Ang ebidensiya sa [[molekular na biolohiya]] ay sumusuporta sa pananaw na ito. Ang [[pentadactyl limb]] ay isang halimbawa ng mga istrukturang homologoso. Ito ay matatagpuan sa lahat ng mga klase ng mga [[tetrapod]] (''i.e.'' mula sa mga [[amphibian]] tungo sa mga [[mammal]]). Ito ay mababakas kahit sa mga [[palikpik]] ng ilang mga [[isdang fossil]] na ninuno ng mga unang amphibian. Ang limb ay isang butong proximal ([[humerus]]), dalawang butong ([[Radius (bone)|radius]] at [[ulna]]), at isang serye ng mga [[carpal]] (mga buto ng [[wrist]]) na sinundan ng limang serye ng mga metacarpal(mga butong [[palm]]) at mga [[phalange]](mga dailiri). Sa buong mga tetrapod, ang pundamental na istruktura ng mga pendactyl limb ay pareho na nagpapaktia ng karaniwang ninuno. Sa paglipas ng ebolusyon, ang mga pundamental na istrukturang ito ay nagbago. Ang mga ito ay nagkaroon ng iba't ibang mga silbi upang umangkop sa iba't ibang mga kapaligiran. Halimbawa, sa mga [[unggoy]], ang mga harapang limb ay mas mahaba upang bumuo ng humahawak na kamay para sa pag-akyat at pagduyan sa mga puno, sa [[baboy]], ang unang daliri ay nawala at ang ikalawa at ikalimang mga daliri ay lumiit. Ang dalawang mga natitirang daliri ay mas mahaba at mas malapad kesa sa iba pa. Ito ay may hoof para suportahan ang katawan. Sa kabayo, ang mga harapang limb ay umangkop para sa suporta at pagtakbo sa pamamagitan ng malaking paghaba ng ikatlong daliri na may hoof. Ang mga mole ay may isang pares ng maiikli na tulad ng spade na mga harapang limb para sa paglulungga, ang mga [[anteater]] ay may mahabang ikatlong daliri para sa gibain ang mga burol ng langgam at mga pugad ng mga anay, sa [[balyena]], ang mga harapang limb ay naging mga [[flipper]] para maglayag at magpanatili ng ekwilbriyum tuwing lumalangoy, sa paniki, ang mga harapang limb ay naging mga pakpak para sa paglipad sa pamamagitan ng pagpapahaba ng apat na daliri samantalang ang tulad ng kalawit na unang daliri ay nananatiling malaya para makabitin sa mga puno. ==== Mga atabismo ==== {{Main|Atavismo}} [[Talaksan:HindlegsOfHumpbackWhale.jpg|thumb|right|150px|Mga likurang hita ng [[balyena]]ng humpback na iniulat noong 1921 ng ]] Ang [[atavismo]] ang kagawian ng isang organismo na bumalik sa anyo ng ninuno nito. Ito ang pagbabalik o muling paglitaw sa organismo ng mga naglahong mga katangian nito.<ref name="talkorigins">{{cite web|url=http://www.talkorigins.org/faqs/comdesc/section2.html#atavisms|title=29+ Evidences for Macroevolution: Part 2|author=TalkOrigins Archive|authorlink=TalkOrigins Archive|accessdate=2006-11-08}}</ref> Ang mga atavismo ay nangyayari sa ilang paraan. Ang isang paraan ay kapag ang mga [[gene]] para sa nakaraang umiiral na mga katangian ay naingatan sa DNA at ang mga ito ay nahayag sa pamamagitan ng isang [[mutasyon]] na nag-alis ng nangingibabaw ng mga gene para sa bagong katangian o ang mga nakaraang katangian ay nangibabaw sa bagong katangian.<ref>Lambert, Katie. (2007-10-29) [http://animals.howstuffworks.com/animal-facts/atavism.htm HowStuffWorks "How Atavisms Work"]. Animals.howstuffworks.com. Retrieved on 2011-12-06.</ref> Ang ilang mga halimbawa nito ang mga [[ahas]] na may likurang hita,<ref name="universe-review.ca" >[http://universe-review.ca/I10-10-snake.jpg JPG image]</ref>, mga [[balyena]]ng may likurang hita<ref>[http://www.edwardtbabinski.us/whales/atavisms.html Evolutionary Atavisms]. Edwardtbabinski.us. Retrieved on 2011-12-06.</ref><ref>{{cite journal|title=A REMARKABLE CASE OF EXTERNAL HIND LIMBS IN A HUMPBACK WHALE|first=Roy Chapman|last=Andrews|date=3 Hunyo 1921|journal=American Museum Novitates|url=http://digitallibrary.amnh.org/dspace/bitstream/2246/4849/1/N0009.pdf|ref=harv|access-date=20 Hunyo 2013|archive-date=13 Hunyo 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070613050024/http://digitallibrary.amnh.org/dspace/bitstream/2246/4849/1/N0009.pdf|url-status=dead}}</ref>, mga ekstrang daliri ng paa ng mga [[ungulate]] na hindi sumasayad sa lupa,<ref>{{Cite journal |title=Skeletal Atavism in a Miniature Horse |journal=Veterinary Radiology & Ultrasound |volume=45 |issue=4 |date=Hulyo 2004 |pages=315–317 |last1=Tyson |first1=Reid |last2=Graham |first2=John P. |last3=Colahan |first3=Patrick T. |last4=Berry |first4=Clifford R. |postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. --> |doi=10.1111/j.1740-8261.2004.04060.x |ref=harv}}</ref> mga ngipin ng [[manok]],<ref>{{Cite journal |url=http://www.sciam.com/article.cfm?id=mutant-chicken-grows-alli |title=Mutant Chicken Grows Alligatorlike Teeth |first=David |last=Biello |date=2006-02-22 |journal=[[Scientific American]] |accessdate=2009-03-08 |postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. --> |ref=harv}}</ref> muling paglitaw ng [[reproduksiyong seksuwal]] sa ''[[Hieracium pilosella]]'' at [[Crotoniidae]];<ref>{{Cite journal |title=Reevolution of sexuality breaks Dollo's law |first1=Katja |last1=Domes |first2=Roy A. |last2=Norton |first3=Mark |last3=Maraun |first4=Stefan |last4=Scheu |journal=[[PNAS]] |url=http://www.pnas.org/content/104/17/7139 |date=2007-04-24 |volume=104 |issue=17 |pages=7139–7144 |accessdate=2009-04-08 |pmid=17438282 |doi=10.1073/pnas.0700034104 |pmc=1855408 |postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. --> |bibcode=2007PNAS..104.7139D |ref=harv |archive-date=2019-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404042127/https://www.pnas.org/content/104/17/7139 |url-status=dead }}</ref> [[buntot sa tao]],<ref name="talkorigins" /> mga ekstrang [[utong]],<ref name="universe-review.ca" /> at malalaking ngiping [[canine tooth|canine]]. .<ref name="universe-review.ca" /> ==== Embriyolohiya ==== Mula ika-18 siglo, alam na ang mga [[embryo]] ng iba't ibang espesye ay pare pareho kesa sa mga matandang organismo ng mga ito. Sa partikular, ang ilang mga bahagi ng embryo ay nagpapakita ng ebolusyonaryong nakaraan. Halimbawa, ang embryo ng [[bertebrata]]ng pang-lupain ay lumilikha ng mga [[gill slit]] tulad ng mga embryo ng isda. Ang mga proto-gill slit ay bahagi ng mas komplikadong sistema ng pagbuo kaya ang mga ito ay nagpatuloy. Ang isa pang halimbawa ang mga ngiping embryonic ng mga [[baleen whale]]. Ang mga ito ay kalaunang nawala. Ang baleen filter ay nabubuo mula sa ibang tissue na tinatawag na keratin. Ang sinaunang [[fossil]] ng baleen whale ay may ngipin gayon din ang baleen. Ang isa pang halimbawa ang [[barnacle]]. Umabot sa napakaraming mga siglo bago natuklasan ng mga historian na ang barnacle ay mga [[crustacea]]. Ang mga matandang barnacle ay sobrang iba sa iba pang mga crustacea ngunit ang larvae(bata) ay labis na katulad ng ibang mga crustacea. ==== Mga istrukturang bestihiyal ==== Ang isang malakas na ebidensiya para sa karaniwang pinagmulan ang mga istrakturang [[bestihiyal]]. Ang mga walang silbing pakpak ng mga hindi lumilipad na [[beetle]] ay nakasara sa ilalim ng pinagsamang mga takip na pakpak. Ito ay maipapaliwanag na ang mga beetle ngayon ay nagmula sa mga sinaunang beetle na may pakpak na gumagana. Ang mga rudimentaryong bahagi ng katawan o mga bahaging mas maliit at mas simple sa katulad na bahagi sa mga sinaunang species ay tinatawag na mga istrakturang [[bestihiyal]]. Ang mga istrakturang ito ay may silbi sa sinaunang espesye ngunit ang mga ito ay wala ng silbi sa kasalukuyan o may bago ng silbi. Ang mga halimbawa nito ang mga pelvic girdle ng mga [[whale]], halteres(likod na pakpak) ng mga langaw, pakpak ng mga hindi lumilipad na ibon gaya ng [[ostrich]] at mga halaman ng ilang [[xerophyte]] gaya ng [[cactus]] at parasitikong mga halaman gaya ng [[dodder]]. Gayunpaman, maaring napalitan na ang kanilang orihinal na silbi ng mga istrakturang [[bestihiyal]] sa isang bagong silbi. Halimbawa ang mga halteres sa langaw ay nakakatulong sa pagbalanse ng mga insektong habang lumilipad at ang mga pakpak ng ostrich ay ginagamit sa mga ritual ng pakikipagtalik at pagpapakitang agresibo. Sa mga tao, ang mga istrakturang [[bestihiyal]] ay kinabibilangan ng [[appendix]] at [[wisdom teeth]]. Ang wisdom teeth ay wala ng silbi sa tao kaya ito ay karaniwang binubunot upang maibsan ang sakit na dulot nito sa isang tao. Ang mga istrakturang bestihiyal na ito ay minsan may seleksiyon laban sa mga ito. Ang mga orihinal na istraktura ay gumagamit ng napalaking pinagkukunan. Kung ang mga ito ay wala ng silbi, ang pagpapaliit ng mga sukat nito ay nagpapaigi ng paggamit nito. Ang ilan sa mga direktang ebidensiya nito ang ilang mga [[crustacean]] ma may mas maliit na mga mata ay tagumpay na nakakapagparami kesa sa mga may malalaking mata. Ito ay dahil ang [[tisyus]] ng [[sistemang nerbiyos]] na hinggil sa pagtingin ay mas naging magagamit para sa ibang mga sensory input. === Henetika === {{PhylomapB|caption=Isang [[punong pilohenetiko]] ng lahat ng mga nabubuhay na bagay batay sa datos ng kanilang [[rRNA]] [[gene]]. Ito ay nagpapakita ng paghihiwalay ng mga tatlong sakop na [[bacterium|bacteria]], [[archaea]], at [[eukaryote]]. Ang mga puno na nilikha gamit ang ibang mga gene ay pangkalahatang pareho bagaman ang mga ito ay maaaring maglagay ng isang mas maagang mga pangkat na sumanga nang napakaiba na pinagpapalagay na dahil sa mabilis na ebolusyon ng [[rRNA]].}} Ang isa pinakamatibay na ebidensiya ng ebolusyon mula sa karaniwang pinagmulan o common descent ang pag-aaral ng mga gene sequences. Ang pagsasaliksik na pagkukumpara ng mga sequence sa pagitan ng [[DNA]] ng iba't ibang mga species ay nagbigay ng sobrang tibay na ebidensiya para sa karaniwang pinagmulan common descent na iminungkahi ni [[Charles Darwin]]. Ito ay makikita sa pamamagitan ng pagmamana ng DNA sa ninuno ng mga inapo(descendant) nitong organismo. Ang mas malapit na magkakaugnay na mga species ay may mas malaking praksiyon ng magkatulad na sequence ng DNA at mayroong magkasalong substitusyon kesa sa mas malayong magkakaugnay na mga species. Ang pinakasimple at pinakamakapangyarihan ay ibinibigay ng rekonstruksiyong [[pilohenetika|pilohenetiko]]. Ang rekonstruksiyong ito kung isasagawa gamit ang mabagal na nag-eebolb na sekwensiyang protina ay maaaring gamitin upang muling likhain ang kasaysayang ebolusyonaryo ng mga modernong organismo at kahit ng mga ekstinto o hindi na umiiral na organismo gaya ng [[mammoth]], [[neandertal]], [[T.rex]] at iba pa. Ipinapakita ng mga muling nilikhang phylogenies ang relasyon na napatunayan sa mga morpolohikal at biokemikal na mga pag-aaral ng mga organismo. Ang pinakadetalyadong mga rekonstruksiyon ay isinagawa sa basehan ng mga mitochondrial genome na pinagsasaluhan ng lahat ng mga organismong [[eukaryote|eukaryotiko]] na mas maikli at mas madaling i-sekwensiya. Ang pinakamalawak na rekonstruksiyon ay isinagawa gamit ang mga sekwensiya ng ilang sinaunang mga protina o gamit ang ribosomal na sekwenisyang [[RNA]]. Ang mga relasyong pilohenetiko ay lumalapat din sa sobrang lawak na uri ng mga walang silbing elementong sekwensiya kabilang ang repeats, [[transposons]], [[pseudogene]], at mutasyon sa nakokodigo ng protinang mga sekwensiya na hindi nagreresulta sa sekwensiyang [[asidong amino]]. Bagamang ang maliit na mga elementong ito ay kalaunang natagpuang nagiingat ng silbi o tungkulin, sa pinagsama, ito ay nagpapakita ng identity na produkto ng common descent(karaniwang pinagmulan) kesa sa karaniwang tungkulin. ==== Unibersal na biokemikal na organisasyon ==== Lahat ng kilalang umiiral na mga organismo ay nakasalig sa isang parehong pundamental o pangunahing mga biokemikal na organisasyon. Ang mga ito ang henetikong impormasyon na nakokodigo sa [[asidong nukleyiko]]([[DNA]], o [[RNA]] para sa mga [[virus]]), naka-transkriba sa [[RNA]], at isinalin sa mga protina(mga polimero ng [[asidong amino]]) sa pamamagitan ng labis na naingatang [[ribosoma]]. Ang kodigong henetiko(ang tablang salin) sa pagitan ng DNA at asidong amino ay pareho sa halos lahat ng mga organismo na ang ibig sabihin ay ang piraso ng DNA sa isang [[bakterya]] ay nagkokodigo para sa parehong asidong amino na nasa tao(human). Ang [[ATP]] ay ginagamit bilang kurensiya ng enerhiya ng lahat ng mga nabubuhay na organismo. Ang isang malalim na pagkaunawa ng biolohiya ng pag-unlad ay nagpapakitang ang karaniwang [[morpolohiya]] ay produkto ng pinagsaluhang elementong henetiko. Halimbawa, ang isang sekwensiya ng DNA na nagkokodigo para sa [[insulin]] sa mga tao ay nagkokodigo rin ng insulin kapag ipinasok sa ibang mga organismo gaya ng mga halaman.<ref>[http://www.businessweek.com/magazine/content/07_33/b4046083.htm From SemBiosys, A New Kind Of Insulin] INSIDE WALL STREET By Gene G. Marcial(AUGUST 13, 2007)</ref> Bagaman ang mga matang tulad ng [[camera]] ay pinaniniwalaang nag-ebolb ng independyente sa maraming mga hiwalay na okasyon, ang mga ito ay nagsasalo ng isang karaniwang hanay ng mga nakakadama ng liwanag na mga protina (opsins) na nagpapakita ng karaniwang pinagmulan ng lahat ng mga may matang organismo. Ang isa pang halimbawa ang planong katawan ng [[bertebrata]] na ang istruktura ay kinokontrol ng pamilyang homeobox (Hox) ng mga [[gene]]. ==== Pagsisekwensiya ng DNA ==== Ang komparison ng sekwensiyang [[DNA]] ay nagbibigay ng kakayahan upang ang mga organismo ay mai-grupo sa pagkakatulad ng sekensiya at ang nagreresultang mga punong pilohenetiko ay tipikal na umaayon sa tradisyonal na [[taksonomiya]] at karaniwang ginagamit upang i-tama o palakasin ang mga klasipikasyong taksonomiko. Ang paghahambing ng sekwensiya ay tinuturing na sukat na sapat na mayaman upang i-tama ang mga maling asumpsiyon sa mga punong pilohenetiko sa mga instansiyang ang ibang mga ebidensiya ay kulang. Halimbawa, ang neutral na sekwensiyang DNA ng tao(human) ay tinatayang 1.2% na [[ebolusyong diberhente|diberhente]] o iba batay sa substitusyon mula sa pinakamalapit ng kamag-anak ng tao na [[chimpanzee]], 1.6% mula sa [[gorilla]], at 6.6% mula sa [[baboon]]. Sa ibang salita, ang [[tao]] at [[chimpanzee]] ay mayroong 98.8% na magkatulad na DNA, kumpara sa tao at gorilla na may 98.4% na magkatulad na DNA at sa pagitan ng tao at baboon na mayroong 93.4 % na magkatulad na DNA.<ref>http://www.livescience.com/1411-monkey-dna-points-common-human-ancestor.html</ref> Kaya ang ebidensiya ng sekwensiyang DNA ay pumapayag sa paghinuha at relasyong henetiko sa pagitan ng tao at ibang mga [[ape]]. Ang sequence ng 16S ribosomal RNA gene na isang mahalagang [[gene]] sa pagko-code ng isang bahagi ng [[ribosoma]] ay ginamit upang hanapin ang malawak ng relasyong phylogenetic sa pagitan ng mga nabubuhay na organismo. Ang analisis na orihinal na ginawa ni Carl Woese ay nagresulta sa sistemang tatlong sakop na naghihinuha para sa dalawang pangmalakihang paghihiwalay sa sinaunang ebolusyon ng buhay. Ang unang paghihiwalay ay nagdulot ng modernong bakterya at ang kalaunang paghihiwalay ay nagdulot ng modernong [[Arkeya]] at [[Eukaryote]]. ==== Mga endogenous retrovirus ==== Ang mga [[Endogenous retrovirus]] (ERV) ang mga labing sekwensiya ng [[genome]] na naiwan mula sa mga sinaunang impeksiyong pang-virus sa isang organismo. Ang mga retrovirus o virogene ay palaging naipapasa sa sumunod na henerasyon ng organismong na nakatanggap ng impeksiyon. Ito ay nag-iiwan sa virogene na maiwan sa genome. Dahil ang pangyayaring ito ay bihira at random, ang paghahanp ng mga magkatulad na mga posisyong kromosomal ng isang virogene sa dalawang magkaibang species ay nagmumungkahi ng karaniwang ninuno.<ref>{{cite web |url=http://www.talkorigins.org/faqs/comdesc/ |title=29+ Evidences for Macroevolution: The Scientific Case for Common Descent |accessdate=2011-03-10 |publisher= Theobald, Douglas }}</ref> === Mga protina === Ang ebidensiyang [[proteome|proteomiko]] ay sumusuporta sa pangkalahatang pinagmulang ninuno ng mga anyo ng buhay. Ang mga mahahalagang protina gaya ng [[ribosome]], [[DNA polymerase]], at [[RNA polymerase]] ay matatagpuan sa lahat ng mga organismo na may parehong mga tungkulin mula sa pinakasinaunang mga bakterya hanggang sa mga pinakamasalimuot na mga hayop. Ang mga mas maunlad na mga organismo ay nag-ebolb ng mga karagdagang mga [[protein subunit]] na malaking umaapketo sa regulasyon ng [[interaksiyong protina-sa-protina]] ng mga mahahalagang protina. Ang [[DNA]], [[RNA]], amino acids, at [[lipid bilayer]] na matatagpuan sa lahat ng mga umiiral na organismo ay sumusuporta sa karaniwang pinagmulang ninuno ng mga ito. Ang pagsisiyasat na pilohenetiko ng mga sekwensiya ng protina ay lumilikha ng mga parehong puno ng mga ugnayan sa pagitan ng lahat ng mga organismo.<ref>[http://phylointelligence.org/combined.html "Converging Evidence for Evolution."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727173947/http://phylointelligence.org/combined.html |date=2011-07-27 }} Phylointelligence: Evolution for Everyone. Web. 26 Nov. 2010.</ref> Ang [[chirality (chemistry)|chirality]] ng DNA, RNA, at mga amino acid ay naingatan sa lahat ng mga alam na buhay. Dahil walang kapakinabangang pantungkulin sa kaliwa o kanang panig na molecular chriality, ang pinakasimpleng hipotesis ay ang pagpipili ay ginawang random ng mas maagang mga organismo at ipinasa sa lahat ng mga umiiral na buhay sa pamamagitan ng karaniwang pinagmulang ninuno. Ang karagdagang ebidensiya para sa muling pagbuo ng mga angkang pangninuo ay nagmumula sa [[junk DNA]] gaya ng mga [[pseudogene]] na mga "patay" na [[gene]] na patuloy na nagtitipon ng mga [[mutasyon]].<ref>{{cite journal |author=Petrov DA, Hartl DL |title=Pseudogene evolution and natural selection for a compact genome |journal=J Hered. |volume=91 |issue=3 |pages=221–7 |year=2000 |pmid=10833048 |doi=10.1093/jhered/91.3.221 |ref=harv}}</ref> ==== Mga pseudogene ==== {{main|Pseudogene}} Ang mga [[pseudogene]] o [[noncoding DNA|hindi nagkokodigong DNA]] ang mga karagdagang [[DNA]] sa genome na hindi nata-transkriba tungo sa [[RNA]] upang magsynthesize ng mga [[protina]]. Ang ilan sa mga hindi nagkokodigong DNA na ito ay maaaring may ilang mga silbi ngunit ang karamihan sa mga ito ay walang silbi at tinatawag na "basurang DNA". Ito ay isang halimbawa, ng isang [[vestige]] dahil ang parereplika ng mga gene na ito ay gumagamit ng enerhiya na gumagawa ritong pagsasayang sa maraming mga kaso. Ang mga basurang DNA ay bumubuo ng 98% ng [[genome]] ng tao samantalang ang may silbing DNA ay bumubuo lamang ng 2% ng genome ng tao.<ref name=junkdna>http://www.livescience.com/31939-junk-dna-mystery-solved.html</ref> Ang isang pseudogene ay malilikha kapag ang isang nagkokodigong gene ay nagtitipon ng mga [[mutasyon]] na nagpipigil ritong matranskriba na gumagawa ritong walang silbi. Ngunit dahil hindi ito natatranskriba, ito ay walang epekto sa organismo.<ref name=junkdna/> Ang mga pinagsasaluhang mga sekwensiya ng mga hindi gumaganang DNA ay isang pangunahing ebidensiya para sa karaniwang ninuno sa pagitan ng mga organismo.<ref name=TO-FAQ>[http://www.talkorigins.org/faqs/molgen/ "Plagiarized Errors and Molecular Genetics"], [[talkorigins]], by Edward E. Max, M.D., Ph.D.</ref> === Artipisyal na seleksiyon === [[Talaksan:Maize-teosinte.jpg| thumb | right |100px | kanan: isang ligaw na halamang [[teosinte]] na ninuno ng modernong mais, kanan: modernong mais na [[domestikasyon|dinomestika]] mula sa teosinte, gitna: [[hybrid]] ng mais-teosinte]] {{main|Artipisyal na seleksiyon}} Tinalakay ni Darwin ang [[artipisyal na seleksiyon]] bilang isang modelo ng [[natural na seleksiyon]] noong 1859 sa unang edisyon ng kanyang aklat na [[On the Origin of Species]]: {{cquote|Bagaman mabagal ang proseso ng seleksiyon, kung ang mahinang tao ay makakagawa ng higit sa kanyang kapangyarihan ng artipisyal na seleksiyon, wala akong nakikitang limitasyon sa halaga ng pagbabago...na maaaring likhain sa mahabang kurso ng panahon sa pamamagitan ng kapangyarihan ng kalikasan ng seleksiyon.}} Si [[Charles Darwin]] ay nabuhay sa panahon na ang [[pagsasaka ng hayop]] at mga [[domestikasyon|domestikadong pananim]] ay napakahalaga. Sa [[artipisyal na seleksiyon]], pinagtatalik o pinaparami ng mga magsasaka ang dalawang hayop o halaman na may espesyal o kanais nais na mga katangian at iniiwasang paramihin ang mga hayop o halaman na may hindi magandang katangian. Ito ay nakita sa pagsasakang agrikultural noong ika-18 hanggang ika-19 siglo at ang artipisyal na pagpipili ng magtatalik na mga hayop o halaman ay bahagi nito. Walang tunay na pagkakaiba sa prosesong [[gene|henetiko]] na pinagsasaligan ng artipisyal at natural na seleksiyon. Ang pagkakaibang praktikal ang rate o bilis ng ebolusyon sa [[artipisyal na seleksiyon]] na kahit papaano ay dalawang order ng magnitudo(o 100 beses) na mas mabilis kesa sa rate na [[natural na seleksiyon|makikita sa kalikasan]]. === Ebidensiya mula sa mga napagmasdang pagbabago sa pamamagitan ng natural na seleksiyon === ==== Bakterya ==== ===== Bakteryang hindi tinatalaban ng antibiyotiko ===== Ang mga pagbabago ay mabilis na mangyayari sa mas maliit at simpleng mga organismo. Halimbawa, ang ilan sa mga [[bakterya]] na nagsasanhi ng sakit ay hindi na mapapatay gamit ang ilang mga [[antibiyotiko]]. Ang mga medisinang ito ay ginagamit pa lamang sa loob ng 89 taon at sa simula ay sobrang epektibo laban sa mga bakteryang ito. Ang mga bakterya ay nag-ebolb upang ang mga ito ay hindi na talaban ng mga antibiyotiko. Gayunpaman, ang mga antibiyotiko ay nakakapatay pa rin ng karamihan sa mga bakterya maliban sa mga bakteryang nagkamit ng resistansiya. ===== E.coli ===== Napagmasdan ni [[Richard Lenski]] na ang ilang mga strain ng ''[[E. coli]]'' ay nag-ebolb ng masalimuot na bagong kakayahan na mag-metabolisa ng [[citrate]] pagkatapos ng mga sampung mga libong henerasyon.<ref name="newscientist">{{cite web|last=Le Page|first=Michael|title=NS:bacteria make major evolutionary shift in the lab|url=http://www.newscientist.com/channel/life/dn14094-bacteria-make-major-evolutionary-shift-in-the-lab.htm|date=16 Abril 2008|publisher=New Scientist|accessdate=9 Hulyo 2012}}</ref> Ang bagong katangiang ito ay hindi umiiral sa lahat ng iba pang mag anyo ng E. Coli kabilang sa simulang strain na ginamit rito.<ref name=Lenski>{{cite journal|last=Blount|first=Z. D.|author2=Borland, C. Z.; Lenski, R. E.|title=Inaugural Article: Historical contingency and the evolution of a key innovation in an experimental population of Escherichia coli|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=4|year=2008|month=June|volume=105|issue=23|pages=7899–7906|doi=10.1073/pnas.0803151105|url=http://www.pnas.org/content/105/23/7899|accessdate=9 Hulyo 2012|pmid=18524956|pmc=2430337|ref=harv}}</ref> ===== Bakteryang kumakain ng nylon ===== Ang [[bakteryang kumakain ng nylon]] ay isang strain ng ''[[Flavobacterium]]'' na makakapagdigest ng ilang mga byproduct ng manupakturang [[nylon 6]]. Ang nga substansiyang ito ay hindi alam na umiral bago ang imbensiyon ng [[nylon]] noong 1935. Ang karagdagang pag-aaral ay naghayag na ang mga tatlong [[ensima]] na ginagamit ng bakteriya upang idigest ang mga byproduct ng nylon ay malaking iba mula sa ibang mga ensima na nililikha ng ibang mga strain na ''Flavobacterium'' o iba pang mga bakterya. Ang mga ensima na ito ay hindi epektibo sa mga anumang materyal maliban sa mga byproduct ng ginawa ng tao na nylon.<ref>{{cite journal | author = Kinoshita, S. | author2 = Kageyama, S., Iba, K., Yamada, Y. and Okada, H. |title=Utilization of a cyclic dimer and linear oligomers of e-aminocaproic acid by Achromobacter guttatus |journal=Agricultural & Biological Chemistry |volume=39 |issue=6 |pages=1219−23 |year=1975 |issn=0002-1369 |doi=10.1271/bbb1961.39.1219}}</ref> Napagmasdan rin ng mga siyentipiko sa laboratoryo ang pag-eebolb ng parehong kakayahang ito na makapagdigest ng mga byproduct ng nylon sa ''[[Pseudomonas aeruginosa]]'' na inilagay sa isang kapaligiran na walang mga ibang mapagkukunan ng nutriyento. Ang strain na ''P. aeruginosa'' ay hindi gumamit ng parehong mga ensima na ginagamit ng strain na ''[[Flavobacterium]]''.<ref>{{cite journal |author=Prijambada ID, Negoro S, Yomo T, Urabe I |title=Emergence of nylon oligomer degradation enzymes in Pseudomonas aeruginosa PAO through experimental evolution |journal=Appl. Environ. Microbiol. |volume=61 |issue=5 |pages=2020–2 |year=1995 |month=May |pmid=7646041 |pmc=167468 |url=http://aem.asm.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=7646041 }}{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Nagawa rin ng ibang mga siyentipiko na mailipat ang kakayahang lumikha ng mga ensima na nagdidigest ng nylon mula sa strain ''Flavobacterium'' papunta sa strain ng bakteryang ''[[E. coli]]'' sa pamamagitan ng paglilipat ng [[plasmid]].<ref>{{cite journal |author=Negoro S, Taniguchi T, Kanaoka M, Kimura H, Okada H |title=Plasmid-determined enzymatic degradation of nylon oligomers |journal=J. Bacteriol. |volume=155 |issue=1 |pages=22–31 |year=1983 |month=July |pmid=6305910 |pmc=217646 |url=http://jb.asm.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=6305910}}</ref> Ayon sa mga siyentipiko, ang kakayahang ito na magsynthesize ng [[nylonase]] ay pinakamalamang na umunlad bilang isang hakbang na [[mutasyon]] na nakapagpatuloy dahil sa napabuting pag-aangkop ng bakterya na nag-angkin ng mutasyon na ito.<ref>{{cite journal |author=Thwaites WM |title=New Proteins Without God's Help |journal=Creation Evolution Journal |volume=5 |issue=2 |pages=1–3 |date=Summer 1985 |publisher=National Center for Science Education (NCSE) |url=http://ncse.com/cej/5/2/new-proteins-without-gods-help |ref=harv}}</ref><ref>[http://www.nmsr.org/nylon.htm Evolution and Information: The Nylon Bug]. Nmsr.org. Retrieved on 2011-12-06.</ref><ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/9452500/page/2/ Why scientists dismiss 'intelligent design'], Ker Than, [[MSNBC]], Sept. 23, 2005</ref><ref>Miller, Kenneth R. [[Only a Theory|''Only a Theory: Evolution and the Battle for America's Soul'']] (2008) pp. 80–82</ref> ==== Lamok ==== Lumitaw ang pagiging hindi tinatalaban ng [[DDT]] sa iba't ibang mga uri ng mga lamok na [[Anopheles mosquitoes]].<ref>http://www.malariajournal.com/content/8/1/299</ref> ==== Kuneho ==== Lumitaw ang pagiging hindi tinatalaban ng [[myxomatosis]] sa mga populasyon ng [[kuneho]] sa Australia.<ref>http://www.publish.csiro.au/paper/ZO9900697.htm</ref> ==== Beetle ==== Ang mga [[Colorado beetle]] ay kilala sa kakayahann nitong hindi talaban ng mga pesticide. Sa loob ng 50 taon, ito ay naging hindi tinatalaban ng 52 [[kompuwestong kimikal]] na ginagamit sa mga insecticide kabilang ang [[cyanide]]. Ang natural na seleksiyon na ito ay pinabilis ng mga artipisyal na kondisyon. Gayunpaman, ang ilang populasyon ng beetle ay tinatalaban sa bawat kemikal na ito. Ang mga populasyon ay naging hindi tinatalaban lamang sa kemikal na ginagamit sa kapaligiran ng mga ito.<ref>Alyokhin, A., M. Baker, D. Mota-Sanchez, G. Dively, and E. Grafius. 2008. Colorado potato beetle resistance to insecticides. American Journal of Potato Research 85: 395–413.</ref> ==== Langaw ==== Naipakita ng mga pag-aaral sa Estados Unidos, na ang mga langaw pamprutas na namemeste ng mga orange grove ay nagiging hindi tinatalaban ng [[malathion]] na pesticide na ginagamit upang patayin sila.<ref>Doris Stanley (Enero 1996), [https://archive.today/20120710120600/findarticles.com/p/articles/mi_m3741/is_n1_v44/ai_18019289 Natural product outdoes malathion - alternative pest control strategy]. Retrieved on 15 Setyembre 2007.</ref> ==== Diamondback moth ==== Sa [[Hawaii]], [[Japan]] at [[Tennessee]], ang [[diamondback moth]] ay nagebolb ng hindi pagiging tinatalaban sa ''[[Bacillus thuringiensis]]'' na ginagamit na biolohikal na pesticide pagkatapos ng mga tatlong taon na gamitin ito.<ref>Daly H, Doyen JT, and Purcell AH III (1998), Introduction to insect biology and diversity, 2nd edition. Oxford University Press. New York, New York. Chapter 14, Pages 279-300.</ref> ==== Daga ==== Sa [[Inglatera]], ang mga daga sa ilang lugar ay nag-ebolb ng pagiging hindi tinatalaban ng [[lason para sa daga]] na nagawa nilang kainin ng kasing rami ng limang beses sa normal na daga nang hindi namamatay.<ref>http://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/10/1/l_101_02.html</ref> ==== Amaranthus palmeri ==== Sa katimugang Estados Unidos, ang weed na [[Amaranthus palmeri]] na humahadlang sa produksiyon ng [[bulak]] ay nag-ebolb ng malawakang resistansiya sa herbicide na [[glyphosate]].<ref>{{Cite web |title=Andrew Leonard, "Monsanto's bane: The evil pigweed", &#91;&#91;Salon.com&#93;&#93;, Aug. 27, 2008. |url=http://www.salon.com/tech/htww/2008/08/27/monsantos_bane/index.html |access-date=2013-06-23 |archive-date=2008-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080910020017/http://www.salon.com/tech/htww/2008/08/27/monsantos_bane/index.html |url-status=dead }}</ref> ==== Tomcod ==== Pagkatapos nang pagtatapon ng [[General Electric]] ng mga [[polychlorinated biphenyls]] (PCB) sa [[Hudson River]] mula 1947 hanggang 1976, ang mga [[Microgadus tomcod|tomcod]] na nakatira sa ilog na ito ay natagpuang nag-ebolb ng hindi pagtalab sa mga epektong nakakalason ng kimikal na ito.<ref name="Welsh">{{cite web| last = Welsh| first = Jennifer | title = Fish Evolved to Survive GE Toxins in Hudson River| publisher = [[LiveScience]]| date = 17 Pebrero 2011 | url = http://www.livescience.com/12897-fish-evolved-survive-ge-toxins-hudson-110218.html | accessdate =2011-02-19 }}</ref> Sa simula, ang populasyon ng tomcod ay nawasak ngunit nakaahon. Natukoy ng mga siyentipiko ang [[mutasyon]] na nagkaloob ng kakayahang ito nang paging hindi tinatalaban. Ang anyong mutasyon ay umiiral sa 99&nbsp;ng mga nabubuhay na tomcod sa ilog na ito kumpara sa mas kaunti sa 10 porsiyento ng mga tomcod mula sa ibang mga katubigan.<ref name="Welsh"/> ==== Peppered moth ==== Ang isang klasikong halimbawa ng [[pag-aangkop]] bilang tugon sa pamamagitan ng [[natural na seleksiyon]] ang kaso ng peppered moth. Bago ang [[rebolusyong industriyal]], sa [[Inglatera]], ang mga [[peppered moth]] na makikita dito ay karamihang may kulay na maliwanag na gray na may kaunting mga itim na batik. Dahil dito, nagawa ng mga kulay maliwanag na moth na makapagtago sa mga lichen at bark ng puno na kulay maliwanag rin at makapagtago sa mga predator nitong [[ibon]]. Ang prekwensiya ng mga itim na [[allele]] ng moth sa panahong ito ay 0.01%. Noong mga maagang dekada ng rebolusyong industriyal sa Inglatera, ang countryside sa pagitan ng [[London]] at [[Manchester]] ay natakpan ng itim na [[soot]] mula sa mga pabrikang nagsusunog ng [[coal]]. Marami sa mga lichen na kulay maliwanag ay namatay mula sa mga emisyong [[sulfur dioxide|sulphur dioxide]] at ang mga puno ay natakpan ng itim na soot. Ito ay humantong sa pagtaas ng pagkain ng mga ibon sa mga moth na ''kulay maliwanag'' dahil sa hindi na nito kayang makapagtago sa mga itim na puno. Sa kabilang dako, ang mga itim na moth ay nakapagtago([[camouflage]]) sa mga itim na puno. Sa simula, bagaman ang karamihan ng mga moth na kulay maliwanag ay patuloy na nakakapagparami, ang karamihan sa kanila ay hindi nakaligtas samantalang ang mga moth na kulay itim ay patuloy na dumadami. Sa paglipas ng maraming mga henerasyon, ang prekwensiya ng [[allele]] ay unti unting lumilipat tungo sa ''kulay itim'' na nakakaligtas at nakakapagparami. Sa gitna ng ika-19 siglo, ang bilang ng mga moth na kulay itim ay tumaas at noong 1895, ang persentahe ng mga moth na kulay itim sa populasyon ng Manchester peppered moth ay iniulat na 98% na isang dramatikong pagbabago ng mga halos 1000% mula sa orihinal na prekwensiya.<ref name="miller">Miller, Ken (1999). ''[http://www.millerandlevine.com/km/evol/Moths/moths.html The Peppered Moth: An Update]''</ref> Ang nag-ebolb na pagiging kulay itim sa populasyon ng mga peppered moth noong [[industriyalisasyon]] ay nakilala bilang ''industrial [[melanism]]''. Gamit ang genetic analysis, iniulat noong 2011 na natukoy ng mga siyentipiko ang isang [[mutasyon]] sa isang ninuno na humantong paglitaw at pag-aangkop ng mga itim na moth noong mga 1840.<ref>http://www.nature.com/news/2011/110414/full/news.2011.238.html</ref><ref>http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21493823</ref> ==== Radiotrophic fungus ==== Ang [[Radiotrophic fungi]] ang [[fungi]] na gumagamit ng pigment na [[melanin]] upang ikomberte ang [[radyasyong gamma]] tungo sa enerhiyang kimikal para sa paglago.<ref name="sciencenews.org">[http://www.sciencenews.org/articles/20070526/fob5.asp Science News, Dark Power: Pigment seems to put radiation to good use], Week of 26 Mayo 2007; Vol. 171, No. 21, p. 325 by Davide Castelvecchi</ref><ref>{{cite journal |title = Ionizing Radiation Changes the Electronic Properties of Melanin and Enhances the Growth of Melanized Fungi |author = Dadachova E, Bryan RA, Huang X, Moadel T, Schweitzer AD, Aisen P, Nosanchuk JD, Casadevall A. |year = 2007 |journal = PLoS ONE |volume = 2 |pages = e457 |pmid = 17520016 |url = http://www.plosone.org/article/fetchArticle.action?articleURI=info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pone.0000457 |doi =10.1371/journal.pone.0000457 |issue = 5 |pmc = 1866175 |editor1-last = Rutherford |editor1-first = Julian|bibcode = 2007PLoSO...2..457D |ref = harv }}</ref> Ito ay unang natuklasan noong 2007 bilang mga itim na [[mold]] na lumalago sa loob at palibot ng [[Chernobyl Nuclear Power Plant]].<ref name="sciencenews.org"/> Ang pagsasaliksik sa [[Albert Einstein College of Medicine]] ay nagpapakitang ang tatlong naglalaman ng melanin na fungi na ''[[Cladosporium sphaerospermum]]'', ''[[Wangiella dermatitidis]]'', at ''[[Cryptococcus neoformans]]'' ay tumaas sa [[biomassa]] at mas mabilis na nagtipon ng [[acetate]] sa kapiligiran na ang lebel ng [[radyasyon]] ay 500 beses na mas mataas kesa sa isang normal na kapaligiran. ==== Ibon ==== Ayon sa isang ulat noong Marso 2013, ang mga Cliff swallows (Petrochelidon pyrrhonota) ay nag-ebolb ng mas maikling mga pakpak upang makaligtas sa mga sasakyan sa lansangan.<ref>http://www.newscientist.com/article/dn23288-birds-evolve-shorter-wings-to-survive-on-roads.html#.UcEFS-cqYwQ</ref> ==== Tao ==== Ang [[natural na seleksiyon]] ay nangyayari sa mga kasalukuyang modernong populasyon ng tao.<ref>{{Cite web |url=http://www.time.com/time/health/article/0,8599,1931757,00.html |title=Darwin Lives! Modern Humans Are Still Evolving |access-date=2013-06-19 |archive-date=2013-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130617124416/http://www.time.com/time/health/article/0,8599,1931757,00.html |url-status=dead }}</ref> Halimbawa, ang populasyon na nanganganib sa malalang sakit na [[kuru (disease)|kuru]] ay may malaking sobrang representasyon ng anyo ng immune na [[prion protein]] gene G127V kesa sa hindi mga immune na allele. Ang prekwensiya ng [[mutasyon]] na ito ay sanhi ng survival ng mga taong immune.<ref>{{Cite news|last=Medical Research Council (UK)|title=Brain Disease 'Resistance Gene' evolves in Papua New Guinea community; could offer insights Into CJD|newspaper=Science Daily (online)|location=Science News|date=21 Nobyembre 2009|url=http://www.sciencedaily.com/releases/2009/11/091120091959.htm|accessdate=2009-11-22|archiveurl=https://www.webcitation.org/5uQpeiOxE?url=http://www.sciencedaily.com/releases/2009/11/091120091959.htm|archivedate=2010-11-22|deadurl=no|url-status=live}}</ref><ref name="MeadWhitfield2009">{{cite journal|last1=Mead|first1=Simon|last2=Whitfield|first2=Jerome|last3=Poulter|first3=Mark|last4=Shah|first4=Paresh|last5=Uphill|first5=James|last6=Campbell|first6=Tracy|last7=Al-Dujaily|first7=Huda|last8=Hummerich|first8=Holger|last9=Beck|first9=Jon|last10=Mein|first10=Charles A.|last11=Verzilli|first11=Claudio|last12=Whittaker|first12=John|last13=Alpers|first13=Michael P.|last14=Collinge|first14=John|title=A Novel Protective Prion Protein Variant that Colocalizes with Kuru Exposure|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2009-11-19_361_21/page/2056|journal=New England Journal of Medicine|volume=361|issue=21|year=2009|pages=2056–2065|issn=0028-4793|doi=10.1056/NEJMoa0809716}}</ref> Ang ibang mga direksiyong pang-ebolusyon sa ibang mga populasyon ng tao ay kinabibilangan ng paghaba ng panahong reproduktibo, pagbawas sa mga lebel ng cholesterol, blood glucose at blood pressure.<ref name="ByarsEwbank2009">{{cite journal|last1=Byars|first1=S. G.|last2=Ewbank|first2=D.|last3=Govindaraju|first3=D. R.|last4=Stearns|first4=S. C.|title=Natural selection in a contemporary human population|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=107|issue=suppl_1|year=2009|pages=1787–1792|issn=0027-8424|doi=10.1073/pnas.0906199106}}</ref> Ang [[Lactose intolerance]] ang kawalang kakayahan sa isang tao na i-[[metabolismo|metabolisa]] ang [[lactose]] dahil sa kawalan ng kailangang ensima na [[lactase]] sa [[sistemang dihestibo]] nito. Ang normal na kondisyon sa mga mammal ay ang isang bata ng species nito na makaranas ng nabawasang produksiyon ng [[lactase]] sa dulo ng panahong [[weaning]]. Sa mga tao, ang produksiyon ng lactase ay bumabagsak ng mga 90% sa tuwing unang apat na taon ng buhay nito bagaman ang eksaktong pagbagsak sa paglipas ng panahon ay iba iba.<ref name=soy>[https://web.archive.org/web/20071215230655/http://www.soynutrition.com/SoyHealth/SoyLactoseIntolerance.aspx Soy and Lactose Intolerance] Wayback: Soy Nutrition</ref> Ang ilang mga populasyon ng tao ay nag-aangkin ng [[mutasyon]] sa [[kromosoma 2]] na nag-aalis ng pagtigil ng produksiyon ng lactase na gumagawa sa mga taong ito na patuloy na makainom ng hilaw na gatas at iba pang mga permentadong mga produktong gatas sa kanilang buong buhay. Ito ay isang kamakailang pag-aangkop na ebolusyonaryo sa ilang populasyon ng tao na nangyari ng independiyente sa parehong hilagang Europa at silangang Aprika sa mga populasyong may pamumuhay sa kasaysayan ng pagpapastol ng mga hayop.<ref name="autogenerated1">{{cite web |url=http://genome.wellcome.ac.uk/doc_WTX038968.html |author=Coles Harriet |title=The lactase gene in Africa: Do you take milk? |publisher=The Human Genome, Wellcome Trust |date=2007-01-20 |accessdate=2008-07-18 |archive-date=2008-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080929134018/http://genome.wellcome.ac.uk/doc_WTX038968.html |url-status=dead }}</ref> === Ebidensiya mula sa mga napagmasdang paglitaw ng bagong species === Ang [[speciation]] ang proseso ng ebolusyon ng paglitaw ng mga bagong species. Ang speciation ay maaaring mangyari na mula sa iba't ibang mga sanhi at inuuri sa mga iba't ibang anyo nito (e.g. allopatric, sympatric, polyploidization, etc.). Napagmasdan ng mga siyentipiko ang maraming mga halimbawa ng speciation sa laboratoryo at sa kalikasan. ==== Blackcap ==== Ang species ng ibon na ''[[Blackcap|Sylvia atricapilla]]'' na mas kilala bilang mga Blackcap ay nakatira sa [[Alemanya]] at lumilipad patimog-kanluran sa [[Espanya]] samantalang ang isang maliit na pangkat nito ay lumilipad pahilagang-kanluran sa [[Gran Britanya]] tuwing taglamig. Natagpuan ni Gregor Rolshausen mula sa [[University of Freiburg]] na ang paghihiwalay sa [[gene]] ng dalawang mga populasyon ng parehong species ay umuunlad na. Ang mga pagkakaiba ay natagpuang lumitaw sa loob ng mga 30 henerasyon. Sa pagsisikwensiya ng [[DNA]], ang mga indibidwal ay matutukoy sa kinabibilangang pangkat ng species na ito na may akurasyang 85%. Ayon kay Stuart Bearhop ng [[University of Exeter]], ang mga ibon na lumilipad tuwing taglamig sa Inglatera ay nakikipagtalik lamang sa mga sarili nito at sa mga lumilipad tuwing taglamig sa Mediterranean.<ref>{{cite journal | year = 2005 | title = Assortative mating as a mechanism for rapid evolution of a migratory divide | url = https://archive.org/details/sim_science_2005-10-21_310_5747/page/502 | journal = Science | volume = 310 | issue = 5747| pages = 502–504 | doi = 10.1126/science.1115661 | pmid = 16239479 | last1 = Bearhop | first1 = S. | last2 = Fiedler | first2 = W | last3 = Furness | first3 = RW | last4 = Votier | first4 = SC | last5 = Waldron | first5 = S | last6 = Newton | first6 = J | last7 = Bowen | first7 = GJ | last8 = Berthold | first8 = P | last9 = Farnsworth | first9 = K |bibcode = 2005Sci...310..502B | ref = harv }} [http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/sci;310/5747/502/DC1 Supporting Online Material]</ref><ref>{{cite web |url=http://scienceblogs.com/notrocketscience/2009/12/british_birdfeeders_split_blackcaps_into_two_genetically_dis.php |title=British birdfeeders split blackcaps into two genetically distinct groups : Not Exactly Rocket Science |author=Ed Yong |date=3 Disyembre 2009 |publisher=[[ScienceBlogs]] |accessdate=2010-05-21 |archive-date=2010-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100608112332/http://scienceblogs.com/notrocketscience/2009/12/british_birdfeeders_split_blackcaps_into_two_genetically_dis.php |url-status=dead }}</ref> ==== ''Drosophila melanogaster'' ==== [[Talaksan:Drosophila speciation experiment.svg|thumb|200px|right|Eksperimentong Drosophila melanogaster]] Ang pina-dokumentadong bagong espesye ay nagmula sa mga eksperimentong laboratoryo noong mga 1980. Ipinagtalik nina William Rice at G.W. Salt ang mga langaw pamprutas na [[Drosophila melanogaster]] gamit ang [[maze]] na may tatlong iba't ibang mapagpipilian gaya ng liwanag/dilim at basa/tuyo. Ang bawat henerasyon ay inilagay sa maze at ang mga grupo ng langaw na lumabas sa dalawa sa walong labasan ay inihiwalay upang makipagtalik sa kanilang mga respektibong grupo. Pagkatapos ng tatlumput-limang henerasyon, ang dalawang mga grupo at ang mga supling nito ay inihiwalay sa pakikipagtalik dahil sa kanilang malakas na preperensiya ng habitat o kapaligiran. Ang mga ito ay nakipagtalik lamang sa mga kapaligiran na kanilang gusto at hindi nakipagtalik sa mga langaw na iba ang kapaligiran na gusto.<ref>{{cite journal | title=The Evolution of Reproductive Isolation as a Correlated Character Under Sympatric Conditions: Experimental Evidence| author=William R. Rice, George W. Salt| journal=Evolution, Society for the Study of Evolution| year=1990| volume=44 | ref=harv}}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.lifesci.ucsb.edu/eemb/faculty/rice/publications/pdf/25.pdf |title=he Evolution of Reproductive Isolation as a Correlated Character Under Sympatric Conditions: Experimental Evidence |accessdate=2010-05-23 |publisher= William R. Rice, George W. Salt}}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.talkorigins.org/faqs/faq-speciation.html |title= Observed Instances of Speciation, 5.3.5 Sympatric Speciation in Drosophila melanogaster |accessdate=2010-05-23 |publisher= Joseph Boxhorn }}</ref> Naipakita rin ni Diane Dodd na ang paghihilaway reproduktibo ay mabubuo mula sa preperensiya ng pakikipagtalik sa langaw na Drosophila pseudoobscura pagkatapos lamang ng walong mga henerasyon gamit ang iba't ibang uri ng pagkain, starch at maltose. ==== Langaw na Hawthorn ==== Ang langaw na hawthorn na ''[[Rhagoletis pomonella]]'' na kilala rin bilang maggot fly ay sumasailalim sa isang [[sympatric speciation]].<ref>{{cite journal |author=Feder JL, Roethele JB, Filchak K, Niedbalski J, Romero-Severson J |title=Evidence for inversion polymorphism related to sympatric host race formation in the apple maggot fly, Rhagoletis pomonella |journal=Genetics |volume=163 |issue=3 |pages=939–53 |date=1 Marso 2003|pmid=12663534 |pmc=1462491 |ref=harv }}</ref> Ang mga magkakaibang populasyon ng langaw na hawthorn ay kumakain ng mga iba't ibang prutas. Ang isang natatanging populasyon ay lumitaw sa Hilagang Amerika noong ika-19 siglo pagkatapos na ang [[mansanas]] na hindi isang katutubong species sa Hilagang Amerika ay ipinakilala rito. Ang mga populasyon ng langaw na kumakain lamang ng mga mansanas ay hindi kumakain ng kinakain sa kasaysyan ng species na ito na mga [[Crataegus|hawthorn]]. Ang kasalukuyang populasyon naman na kumakain ng hawthorn ay hindi kumakain ng mga mansanas. Ang ilang ebidensiya ng pagkakaiba sa dalawang populasyon ng species na ito ang pagkakaiba sa 6 sa 13 na [[allozyme]] loci, ang mga langaw na hawthorn ay mas huling tumatanda sa panahon, mas matagal na tumatanda kesa sa mga langaw na kumakain ng mansanas at may kaunting ebidensiya ng pagtatalik sa pagitan ng dalawang populasyong ito.<ref>{{cite journal |author=Berlocher SH, Bush GL |title=An electrophoretic analysis of Rhagoletis (Diptera: Tephritidae) phylogeny |journal=Systematic Zoology |volume=31 |issue= 2|pages=136–55 |year=1982 |doi=10.2307/2413033 |jstor=2413033 |ref=harv}}<br /> {{cite journal |author=Berlocher SH, Feder JL |title=Sympatric speciation in phytophagous insects: moving beyond controversy? |url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-entomology_2002_47/page/773 |journal=Annu Rev Entomol. |volume=47 |pages=773–815 |year=2002 |pmid=11729091 |doi=10.1146/annurev.ento.47.091201.145312 |ref=harv }}<br /> {{cite journal |author=Bush GL |title=Sympatric host race formation and speciation in frugivorous flies of the genus Rhagoletis (Diptera: Tephritidae) |url=https://archive.org/details/sim_evolution_1969-06_23_2/page/237 |journal=Evolution |volume=23 |issue= 2|pages=237–51 |year=1969 |doi=10.2307/2406788 |jstor=2406788 |ref=harv}}<br /> {{cite journal |author=Prokopy RJ, Diehl SR, Cooley SS |title=Behavioral evidence for host races in Rhagoletis pomonella flies |jstor=4218647 |journal=[[Oecologia]] |volume=76 |issue=1 |pages=138–47 |year=1988 |url=http://www.springerlink.com/content/p1716r36n2164855/?p=d8018d5a59294c2984f253b7152445b7&pi=20 |doi=10.1007/BF00379612 |ref=harv |access-date=2013-06-19 |archive-date=2020-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200410162914/http://www.springerlink.com/content/p1716r36n2164855/?p=d8018d5a59294c2984f253b7152445b7&pi=20 |url-status=dead }}<br /> {{cite journal |author=Feder JL, Roethele JB, Wlazlo B, Berlocher SH |title=Selective maintenance of allozyme differences among sympatric host races of the apple maggot fly |journal=Proc Natl Acad Sci USA. |volume=94 |issue=21 |pages=11417–21 |year=1997 |pmid=11038585 |pmc=23485 |doi=10.1073/pnas.94.21.11417|bibcode = 1997PNAS...9411417F |ref=harv }}</ref> ==== Lamok na London Underground ==== Ang [[lamok na London Underground]] ay isang species ng lamok sa henus na ''[[Culex]]'' na matatagpuan sa [[London Underground]]. Ito ay nagebolb mula sa species sa overground na ''Culex pipiens''. Bagaman ang lamok na ito ay unang natuklasan sa sistemang London Underground, ito ay natagpuan sa mga sistemang underground sa buong mundo. Ito ay nagmumungkahing ito ay umangkop sa mga sistemang underground na gawa ng tao simula sa huling siglo mula sa local na above-ground na ''Culex pipiens'',<ref name="Times"/>. Gayunpaman, may mas kamakailang ebidensiya na ito ay uring katimugang lamok na nauugnay sa Culex pipiens na umangkop sa mainit na mga lugar na underground ng mga hilagaang siyudad.<ref name="Fonseca"/> Ang species na ito ay may napakaibang mga pag-aasal,<ref name="Burdick">{{cite journal |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1134/is_1_110/ai_70770157 |title=Insect From the Underground&nbsp;— London, England Underground home to different species of mosquitos |journal=[[Natural History (magazine)|Natural History]] |year=2001 |author=Alan Burdick |ref=harv}}</ref> labis na mahirap na makatalik,<ref name="Times">{{cite news |url=http://www.gene.ch/gentech/1998/Jul-Sep/msg00188.html |publisher=The Times |date=1998-08-26 |title=London underground source of new insect forms |access-date=2013-06-19 |archive-date=2016-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161026192922/http://www.gene.ch/gentech/1998/Jul-Sep/msg00188.html |url-status=dead }}</ref> at may ibang prekwensiya ng allele na umaayon sagenetic drift noong [[founder event]].<ref>{{cite journal |author=Byrne K, Nichols RA |title=Culex pipiens in London Underground tunnels: differentiation between surface and subterranean populations |url=https://archive.org/details/sim_heredity_1999-01_82_1/page/7 |journal=Heredity |volume=82 |issue=1 |pages=7–15 |year=1999 |pmid=10200079 |doi=10.1038/sj.hdy.6884120 |ref=harv}}</ref> Ang lamok na ''Culex pipiens molestus'' ay nagtatalik at nagpaparami sa buong taon, hindi pwede sa malalamig na lugar at kumakagat ng mga daga, mga tao. Ito ay taliwas sa species na above ground na ''Culex pipiens'' na pwede sa malalamig na lugar, nag hihibernate sa taglamig at kumakagat lamang ng mga ibon. Kapag ang dalawang uri ay pinagtalik, ang mga itlog ay hindi makakabuo ng supling na nagmumungkahin may paghihiwalay na reproduktibo.<ref name="Times"/><ref name="Burdick"/> Ang henetikong mga datos ay nagpapakitang ang molestus na lamok na London Underground ay may isang karaniwang ninuno sa halip na ang populasyon sa bawat estasyon ay nauugnay sa pinakamalapit na populasyong above-ground population (i.e. anyong ''pipiens'' ). Ang malawakang mga magkahiwalay na populasyong ito ay natatangi ng napakaliit na mga pagkakaibang henetiko na nagmumungkahing ang anyong molestus ay nabuo: ang isang pagkakaibang [[mtDNA]] na pinagsasaluhan sa mga populasyong underground sa 10 siyudad ng Rusya<ref>{{cite journal|author=Vinogradova EB and Shaikevich EV |title=Morphometric, physiological and molecular characteristics of underground populations of the urban mosquito Culex pipiens Linnaeus f. molestus Forskål (Diptera: Culicidae) from several areas of Russia|url=http://e-m-b.org/sites/e-m-b.org/files/European_Mosquito_Bulletin_Publications811/EMB22/EMB22_04.pdf |journal=European Mosquito Bulletin|volume= 22|year=2007|pages=17–24|ref=harv}}</ref> at isang pagkakaibang [[Microsatellite (genetics)|microsatellite]] sa mga populasyon sa Europe, Japan, Australia, middle East at Atlantic islands.<ref name = "Fonseca">{{cite journal |title=Emerging vectors in the Culex pipiens complex |journal=Science |volume=303 |issue=5663 |pages=1535–8 |year=2004 |pmid=15001783 |doi=10.1126/science.1094247 |url=http://www.mosquitocatalog.org/files/pdfs/wr380.pdf |last1=Fonseca |first1=D. M. |last2=Keyghobadi |first2=N |last3=Malcolm |first3=CA |last4=Mehmet |first4=C |last5=Schaffner |first5=F |last6=Mogi |first6=M |last7=Fleischer |first7=RC |last8=Wilkerson |first8=RC |bibcode=2004Sci...303.1535F |ref=harv |access-date=2013-06-19 |archive-date=2011-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723204249/http://www.mosquitocatalog.org/files/pdfs/wr380.pdf |url-status=dead }}</ref> ==== Dagang pambahay na Madeira ==== Ang mga dagang madeira ang species ng daga na nagmula sa dagang pambahay(''Mus musculus''). Ito ay sumailalim sa speciation pagkatapos ng kolonisasyon ng islang [[Madeira]] noong mga 1400. Ang mga anim na natatanging species ay umiiral na sanhi ng mga translokasyong Robertsonian na pagsasanib ng mga magkakaibang ibang bilang mga kromosoma.<ref>{{cite journal|doi=10.1038/35003116|year=2000|last1=Britton-Davidian|first1=Janice|last2=Catalan|first2=Josette|last3=Da Graça Ramalhinho|first3=Maria|last4=Ganem|first4=Guila|last5=Auffray|first5=Jean-Christophe|last6=Capela|first6=Ruben|last7=Biscoito|first7=Manuel|last8=Searle|first8=Jeremy B.|last9=Da Luz Mathias|first9=Maria|journal=Nature|volume=403|issue=6766|page=158|pmid=10646592|title=Rapid chromosomal evolution in island mice|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2000-01-13_403_6766/page/n63|bibcode = 2000Natur.403..158B|ref=harv }}</ref> Ang mga populasyon ng dagang Madeira ay mayroong kromosoma sa pagitan ng 22 at 30 bagaman ang kanilang ninuno na unang dumating sa isla ay may 40 kromosoma. Ang bawat pangkat ay mayroon ng sarili nitong species. Ito ay nangyari sa loob lamang ng mga 500 taon sa pagitan ng 1,500 hanggang 2,000 henerasyon. Sa karagdagan, ang malaking pagkakaiba ng mga kromosoma ay tanging nag-ebolb mula sa isolasyong heograpiko sa halip na pag-aangkop sa iba't ibang mga kapaligiran. Wala sa mga dagang ito ay mga [[hybrid]] ng anuman sa anim na pangkat ng daga.<ref>http://www.genomenewsnetwork.org/articles/04_00/island_mice.shtml</ref> ==== Mga ''Molly'' ==== Ang Shortfin Molly (''[[Poecilia|Poecilia mexicana]]'') ay isang maliit na isda na nakatira sa mga [[Lechuguilla Cave|kwebang sulfur]] ng [[Mehiko]]. Natagpuan ng maraming taon ng pag-aaral ng species na ito na ang dalawang mga natatanging populasyon ng mga molly, na may loob na madilim at maliwanag na tubig pang-ibabaw ay nagiging magkahiwalay na [[gene|henetiko]].<ref>Tobler, Micheal (2009). Does a predatory insect contribute to the divergence between cave- and surface-adapted fish populations? Biology Letters {{doi|10.1098/rsbl.2009.0272}}</ref> Ang mga populasyon ay walang hadlang sa pagitan ng dalawa ngunit natagpuan ng mga siyentipiko na ang mga molly ay hinuhuli ng isang malaking bug na pantubig na (''[[Belostomatidae|Belostoma spp]]''). Tinipon ni Tobler ang bug at parehong mga uri ng molly at inilagay ang mga ito sa malalaking mga bote at muling inilagay sa kweba. Pagkatapos ng isang araw, natagpua nna sa liwanag, ang umangkop sa kwebang isa ay dumanas ng pinakapinsala na apat kada limang mga sugat na pagtusok mula sa mga bug. Sa kadiliman, ang sitwasyon ay kabaligtaran. Ang mga pandama ng molly ay makakadetekta ng banta ng bug sa kabilang sariling habitat ngunit hindi sa iba pa. Ang paglipat mula sa isang habitat tungo sa iba pa ay malaking nagpapataas ng panganib ng kamatayan ng mga ito. Pinaplano ni Tobler ang mga karagdagang eksperimento ngunit naniniwala siyang ito ay isang magandang halimbaw ng paglitaw ng isang bagong species.<ref>{{cite web |url= http://scienceblogs.com/notrocketscience/2009/05/giant_insect_splits_cavefish_into_distinct_populations.php |title= Giant insect splits cavefish into distinct populations |accessdate= 2010-05-22 |publisher= Ed Yong |archive-date= 2010-02-01 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100201061035/http://scienceblogs.com/notrocketscience/2009/05/giant_insect_splits_cavefish_into_distinct_populations.php |url-status= dead }}</ref> ==== Osong polar ==== Ang isang spesipikong halimbawa ng malakihang iskalang ebolusyon ang [[osong polar]] (''Ursus maritimus''). Ito ay nauugnay sa [[brown bear]] (''Ursus arctos''). Ang dalawang ito ay makakapagtalik at makakalikha pa rin ng supling na [[Grizzly–polar bear hybrid]].<ref>[http://www.scienceray.com/Biology/Zoology/Adaptive-Traits-of-the-Polar-Bear-Ursus-Maritimus.207777 Adaptive Traits of the Polar Bear (Ursus Maritimus)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110810000309/http://scienceray.com/biology/zoology/adaptive-traits-of-the-polar-bear-ursus-maritimus/ |date=2011-08-10 }}. Scienceray.com (2008-08-13). Retrieved on 2011-12-06.</ref> Bagaman malapit na magkaugnay, ang polar bear ay nagkamit ng malalaking mga pagkakaiba mula sa brown bear. Ang mga pagkakaibang ito ay pumayag sa polar bear na makaligtas sa mga kondisyon na hindi magagawa ng mga brown bear. Kabilang dito ang kakayahang makalangoy ng 60 na milya sa mga ma-yelong katubigan, manatiling mainit sa mga kapaligirang maginaw na [[Arktiko]], mahabang leeg na gumagawang madali na panatilihin ang kanilang ulo sa ibabaw ng tubig samantalang lumalangoy, labis na malalaking mga may web na mga paa na nagsisilbing mga paddle kapag lumalanngoy, ang nag-ebolb na maliliit na papillae, ang tulad ng vauole na mga suction cup sa talampakan ng kanilang mga paa na gumagawa sa kanilang hindi madulas sa yelo, kanilang paa na natatakpan ng labis na matting upang ingatan ang mga ito sa masidhing lamig at magbigay traksiyon, ang kanilang mas maliliit na mga tenga ay nagbabawas ng pagkawala ng init, ang kanilang mga talukap ng mata na nagsisilbing mga sunglass, ang mga akomodasyon para sa kanilang diyetang karne, isang malaking tiyan upang payagan ang oportunistikong pagkain at kakayahan na [[mag-ayuno]] hanggang 9 na buwan habang nireresiklo ang kanilang urea.<ref>[http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts/polar-bear-evolution/ Polar Bear Evolution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110810000926/http://www.polarbearsinternational.org/polar-bears/bear-essentials-polar-style/adaptation/evolution |date=2011-08-10 }}. Polarbearsinternational.org (2011-12-01). Retrieved on 2011-12-06.</ref><ref>{{Cite web |title=Ron Rayborne Accepts Hovind's Challenge |url=http://www.kent-hovind.com/250K/ron.htm |access-date=2013-06-20 |archive-date=2011-08-20 |archive-url=https://www.webcitation.org/6158s8XO5?url=http://www.kent-hovind.com/250K/ron.htm |url-status=dead }}</ref> ==== Hibridisasyon ==== {{main|Hybrid}} Ang mga bagong species ay nalilikha sa pamamagitan ng [[domestikasyon]] ng mga hayop. Halimbawa, ang mga [[domestikasyon|domestikadong tupa]](''ovis aries'') ay nilikha sa pamamagitan ng [[hybridisasyon]] at hindi na pwede pang magkaanak sa pakikipagtalik sa isang species ng tupa na ''Ovis orientalis'' na pinagmulan nito. Ang mga [[domestikadong baka]] ay maaaring ituring na parehong espesye ng ilang mga uri wild ox, gaur, yak, etc., dahil ang mga ito ay maaaring magkaanak sa pakikipagtalik sa mga ito. Ang ''[[Raphanobrassica]]'' ay kinabibilangan ng lahat ng mga [[intergeneric hybrid]] sa pagitan ng henera na ''[[Raphanus]]'' (labanos) and ''[[Brassica]]'' (repolyo, etc.).<ref>[[Georgii Karpechenko|Karpechenko, G.D.]], Polyploid hybrids of ''Raphanus sativus'' X ''Brassica oleracea'' L., Bull. Appl. Bot. 17:305–408 (1927).</ref><ref>Terasawa, Y. Crossing between ''Brassico-raphanus'' and ''B. chinensis'' and ''Raphanus sativus''. Japanese Journal of Genetics. 8(4): 229–230 (1933).</ref> Ang ''Raphanobrassica'' ay isang [[allopolyploid]] sa pagitan ng [[labanos]] (''Raphanus sativus'') at [[repolyo]] (''Brassica oleracea''). Ang mga halaman ng angkang ito ay kilala bilang mga radiocole. Ang ibang mga anyo ng ''Raphanobrassica'' ay alam din. Ang Raparadish na isang allopolyploid hybrid sa pagitan ng ''Raphanus sativus'' at ''Brassica rapa'' ay pinapalago bilang isang pananim na fodder. Ang "Raphanofortii" ang allopolyploid hybrid sa pagitan ng ''[[Brassica tournefortii]]'' at ''[[Raphanus caudatus]]''. Ang mga [[salsify]] ay isang halimbawa ng napagmasdang [[hybrid speciation]]. Noong ika-20 siglo, ipinakilala ng mga tao ang tatlong species ng goatsbeard sa Hilagang Amerika. Ang mga species na ito na western salsify (''Tragopogon dubius''), meadow salsify (''Tragopogon pratensis''), at [[Tragopogon porrifolius|oyster plant]] (''Tragopogon porrifolius'') ay mga karaniwang weed na ngayon sa mga urban wasteland. Noong mga 1950, natagpuan ng mga botanista ang dalawang mga bagong species sa mga rehiyon ng [[Idaho]] at [[Washington (estado)|Washington]] na sabay na pinaglalaguan ng ng tatlong species. Ang isang bagong species na ''[[Tragopogon miscellus]]'' ay isang [[tetraploid]] hybrid ng ''T. dubius'' at ''T. pratensis''. Ang isa pang bagong species na ''[[Tragopogon mirus]]'' ay isa ring allopolyploid ngunit ang mga ninuno nito ang ''T. dubius'' at ''T. porrifolius''. Ang mga bagong species na ito ay karaniwang tinatawag na "mga Ownbey hybrid" na ipinangalan sa botanistang unang naglarawan nito. Ang populasyong''T. mirus'' ay pangunahing lumalago sa pamamagitan ng reproduksiyon ng sarili nitong mga kasapi ngunit ang karagdagang mga episodyo ng [[hybrid]]ization ay patuloy na nagdadagdag ng populasyong ''T. mirus''.<ref>{{cite book | title= Life, the science of biology | edition=7| author= William Kirkwood Purves, David E. Sadava, Gordon H. Orians, and H. Craig Heller| year=2006| page=487| publisher=Sinaur Associates, Inc.| isbn=0-7167-9856-5}}</ref> Ang ''T. dubius'' at ''T. pratensis'' ay nagtalik sa [[Europa]] ngunit hindi nagawang makabuo ng supling. Natagpuan ng isang pag-aaral noong Marso 2011 na nang ipakilala ang mga dalawang halamang ito sa Hilagang Amerika noong mga 1920, ang mga ito ay nagtalik at dumoble ang bilang ng mga kromosoma sa kanilang hybrid ''Tragopogon miscellus'' na pumapayag ng isang rest ng kanilang mga gene na pumayag naman sa mas malaking bariasyong henetiko. Ayon kay Propesor Doug Soltis ng [[University of Florida]], "aming nahuli ang ebolusyon sa akto...ang mga bago at iba ibang mga pattern ng ekspresyon ng gene ay pumapayag sa mga bagong species na mabilis na umangkop sa mga bagong kapaligiran".<ref>{{cite news| url=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2011-03/uof-urf031611.php| title=UF researcher: Flowering plant study 'catches evolution in the act'| author=Pam Soltis| publisher=EurekAlert, American Association for the Advancement of Science| date=2011-03-17| accessdate=2011-03-28| archive-date=2018-01-25| archive-url=https://web.archive.org/web/20180125020339/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2011-03/uof-urf031611.php| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal | title=Transcriptomic Shock Generates Evolutionary Novelty in a Newly Formed, Natural Allopolyploid Plant| journal=Current Biology| year=2011| volume=21| pages=551–6| doi=10.1016/j.cub.2011.02.016| pmid=21419627 | issue=7 | last1=Buggs | first1=Richard J.A. | last2=Zhang | first2=Linjing | last3=Miles | first3=Nicholas | last4=Tate | first4=Jennifer A. | last5=Gao | first5=Lu | last6=Wei | first6=Wu | last7=Schnable | first7=Patrick S. | last8=Barbazuk | first8=W. Brad | last9=Soltis | first9=Pamela S. | ref=harv}}</ref> Ang napagmasdang pangyayaring ito sa pamamagitan ng [[hybrid]]ization ay karagdagang nagpasulong ng ebidensiya ng karaniwang pinagmulan ng mga organismo. Ang mga [[hybrid]]ization na ito ay artipisyal na isinasagawa sa mga laboratoryo mula 2004 hanggang sa kasaulukuyan. == Mga maling paniniwala tungkol sa ebolusyon == * Ang ebolusyon ay hindi totoo dahil ito ay isa lamang [[teoriya]]. Sagot: Ang miskonsepsiyong ito ay nagmula sa hindi siyentipikong kahulugan ng salitang "teoriya". Para sa mga pang-araw araw na gamit ng salitang teoriya, ito ay nagpapahiwatig ng mga bagay na "walang ebidensiya". Ang isa pang nagpapakomplikado dito ang kilalang miskonsepsiyon na kung ang isang [[teoriya]] ay may sapat na ebidensiya, ito ay nagiging batas na nagpapahiwatig na ang mga teoriyang siyentipiko ay mas mababa sa mga [[batas ng agham]]. Dapat maunawaan na ang teoriya ay may ibang kahulugan sa agham dahil sa agham ang mga teoriya ang pinakamahalagang lebel ng pang-unawa at hindi lamang mga "paghula"(guess). Sa wastong paglalarawan, ang teoriyang siyentipiko ay tumutukoy sa mga paliwanag ng mga penomena na mahigpit na nasubok samantalang ang mga batas ay paglalarawang pangkalahatan ng mga penonomena. Kabilang sa mga siyentipikong teoriya na may matibay na mga ebidensiya at nakapasa sa mga eksperimentong siyentipiko ang [[Pangkalahatang relatibidad|Teoriyang Pangkalatang Relatibidad]] ni [[Einstein]] at [[Mekaniks na Kwantum|Teoriyang Mekaniks na Kwantum]] na dalawang pundamental na saligan ng [[pisika]]. * Ang mga tao ay hindi nag-ebolb mula sa mga [[unggoy]] dahil ang mga unggoy ay umiiral pa rin. Sagot: Isang maling paniniwala na ang tao ay nag-ebolb mula sa mga kasalukuyang nabubuhay na [[unggoy]]. Inaangkin ng mga ''hindi naniniwala'' sa ebolusyon na kung ang tao ay nag-ebolb mula sa mga unggoy, dapat ang lahat ng unggoy ay naging tao na. Ang ebolusyon ay isang proseso ng pagsasanga kung saan ang isang species ay maaaring magpalitaw sa dalawa o higit pang mga species.<ref name=abc>http://www.abc.net.au/science/articles/2011/10/04/3331957.htm</ref> Ang tao ay nagmula sa isang karaniwang ninuno na ninuno rin ng ibang mga ''[[dakilang bakulaw]]''<ref>http://www.livescience.com/7929-human-evolution-closest-living-relatives-chimps.html</ref> at ang pinakamalapit na nabubuhay na kamag-anak ng mga tao ang ''[[dakilang bakulaw]]'' na [[chimpanzee]] na nagsasalo ng ''karaniwang ninuno'' sa tao na nabuhay noong mga 5-8 milyong taong nakakaraan.<ref>http://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/faq/cat02.html</ref> Ang mga organismong ''[[primado]]'' ay nag-ebolb mula sa mga ''[[mamalya]]'' noong mga 65 milyong taong nakakaraan. Ang mga sinaunang primado ay nag-ebolb at naghiwalay tungo sa mga pangkat na [[Haplorhini]] at [[Strepsirrhini]] noong mga 63 milyong taong nakakaraan. Noong mga 58 milyong taong nakakaraan, ang mga tarsier ay humiwalay mula sa mga ibang [[Haplorhini]]. Ang natitirang Haplorhini na [[Simian]] ay naghiwalay sa mga pangkat na [[Catarrhini]] at [[Platyrrhini]]. Ang linyang Platyrrihni([[Bagong Daigdig na unggoy]]) ay humiwalay mula sa linyang [[Catarrhini]]([[bakulaw]] at mga [[Lumang Daigdig na unggoy]]) noong mga 40 milyong taong nakakaraan. Pagkatapos nito, ang Catarrhini ay naghiwalay sa mga pangkat na [[bakulaw]] at [[Lumang Daigdig na unggoy]] noong mga 25-30 milyong taong nakakaraan batay sa mga [[orasang molekular]].<ref>http://www.nature.com/news/fossils-indicate-common-ancestor-for-two-primate-groups-1.12997</ref> Ang linyang [[bakulaw]] ay naghiwalay sa [[gibbon]] at [[dakilang bakulaw]] noong mga 15-20 milyong taong nakakaraan. Ang Ponginae(mga orangutan) ay humiwalay mula sa [[dakilang bakulaw]] noong mga 12 milyong taong nakakaraan. Ang mga gorilya ay humiwalay mula sa mga [[dakilang bakulaw]] na linyang tumutungo sa [[Pan (hayop)|Pan]](chimpanzee at bonobo) at tao noong mga 10 milyong taong nakakaraan. Ang tao at chimpanzee ay naghiwalay noong 5-8 milyong taong nakakaraan. Ang linyang [[Pan (hayop)|Pan]] ay naghiwalay sa [[chimpanzee]] at [[bonobo]] noong 1 milyong taong nakakaraan. Ang linyang tumutungo sa tao ay nagpalitaw sa genus na [[australopithecus]] noong mga 4 milyong taong nakakaraan na kalaunan namang nagebolb sa genus na [[Homo]] noong 2 milyong nakakaraan na kalaunan namang nag-ebolb sa species na [[homo sapiens]] o tao noong mga 200,000 taong nakakaraan. Ang pinakamatandang natuklasang mga fossil ng mga ''[[homo sapiens]]'' ang mga [[labing Omo]] na may edad na 195,000 (±5,000) taong gulang.<ref>{{cite journal|date=17 Pebrero 2005|title=Fossil Reanalysis Pushes Back Origin of Homo sapiens|journal=[[Scientific American]]|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=fossil-reanalysis-pushes}}</ref><ref>{{cite journal|last=McDougall|first=Ian|author2=Brown, Francis H.; Fleagle, John G.|title=Stratigraphic placement and age of modern humans from Kibish, Ethiopia|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-02-17_433_7027/page/733|journal=Nature|date=17 Pebrero 2005|volume=433|issue=7027|pages=733–736|doi=10.1038/nature03258|pmid=15716951}}</ref> * Ang natural na seleksiyon ay kinasasangkutan ng mga organismong nagtatangka o nagsisikap na makaangkop sa kanilang kapaligiran. Sagot: Ang [[natural na seleksiyon]] ay humahantong sa pag-aangkop ng species sa paglipas ng panahon ngunit hindi kinasasangkutan ng pagtatangka, pagsisikap o pagnanais ng organismo. Ang natural na seleksiyon ay nagreresulta mula sa bariasyon o pagkakaiba-ibang henetiko sa isang populasyon. Ang bariasyong ito ay nalilika ng random na [[mutasyon]] na isang prosesong hindi naaapektuhan sa pagsisikap ng isang oragnismo. Ang isang indibidwal ay maaaring may [[gene]] para sa katangiang sapat na mabuti upang makapagpatuloy at makapagparami o wala nito. Halimbawa, ang bakterya ay hindi nagebolb ng resistansiya o hindi pagtalab ng antibiyotiko dahil tinangka nila. Sa halip, ang resistansiya ay nag-ebolb dahil sa random na mutasyon na gumawa sa ilang mga indibidwal na bakterya na hindi talaban ng antibiyotiko at makapagparami at sa gayon makapag-iwan ng mga supling na hindi rin tinatalaban ng antibiyotiko.<ref>http://evolution.berkeley.edu/evolibrary/misconceptions_faq.php#a2</ref> * Ang ebolusyon ay palaging nagsasanhi sa mga organismo na maging mas mabuti. Sagot: Ang natural na seleksiyon ay nagreresulta sa bumuting mga kakayahan ng organismo na makaangkop at makapagparami. Gayunpaman, hindi ito nangangahulugang pagsulong. Ang natural na seleksiyon ay hindi lumilikha ng mga organismo na perpektong umangkop sa kanilang kapaligiran. Ito ay kadalasang pumapayag sa pagpapatuloy ng mga indibidwal na may isang saklaw ng mga katangian na sapat na mabuti upang makapagpatuloy. Sa isang hindi nagbabagong kapaligiran, ang natural na seleksiyon ay nagpapanatili sa isang organismo na hindi nagbabago. May iba ring mga mekanismo ng ebolusyon na hindi nagsasanhi ng pagbabagong pag-aangkop ng organismo. Ang mutasyon, migrasyon, at genetic drift ay maaaring magsanhi sa mga populasyon na mag-ebolb sa mga paraang mapanganib o mas hindi angkop sa kapaligiran. Halimbawa, ang populasyong [[Afrikaner]] ay may hindi karaniwang mataas na prekwensiya ng [[gene]] na responsable sa [[sakit ni Huntington]] dahil ang bersiyon ng gene ay lumipat sa mataas na prekwensiya habang ang populasyon ay lumalago mula sa isang simulang maliit na populasyon.<ref>http://evolution.berkeley.edu/evolibrary/misconceptions_faq.php#a3</ref> * Ang ebolusyon ay lumalabag sa ikalawang batas ng termodinamika. Sagot:Ang pag-aangkin na ang ebolusyon ay lumalabag sa batas ng [[termodinamika]] ay batay sa maling pagkaunawa ng [[ikalawang batas ng termodinamika]] na nagsasaad na ang anumang hiwalay na sistema ay magpapataas ng kabuuang entropiya nito sa paglipas na panahon. Ang isang hiwalay na sistema ay inilalarawan na sistemang walang anumang input ng labas na enerhiya. Ang batas na ito ay lumalapat sa [[uniberso]] dahil isa itong hiwalay na sistema. Gayunpaman, dahil sa ang daigdig ay hindi isang hiwalay na sistema, ang kaayusan sa daigdig ay maaaring mangyari at magpalitaw ng mga komplikadong organismo hangga't may input ng enerhiya gaya ng liwanag ng araw. Ang proseso ng natural na seleksiyon na responsable sa gayong lokal na pagtaas ng kaayusan ay maaaring mahango ng matematikal mula sa ekspresyon ng ekwasyon ng ikalawang batas para sa magkaugnay na hindi-ekwilibrium na mga bukas na sistema.<ref>{{Cite journal|doi=10.1098/rspa.2008.0178 |title=Natural selection for least action |author=Kaila, V. R. and Annila, A.|journal=Proceedings of the Royal Society A |date=8 Nobyembre 2008 |volume=464 |issue=2099 |pages=3055–3070|bibcode = 2008RSPSA.464.3055K }}</ref> * Ang mga komplikadong anyo ng buhay ay biglaang lumitaw sa pagsabog na Cambrian. Sagot: Ang tinatawag na pagsabog na Cambrian ang tila biglaang paglitaw ng mga maraming mga phyla ng hayop noong mga 543 milyong taon ang nakakalipas. Ang kasalukuyang ebidensiya ay nagpapakitang ang "pagsabog" ay nangyari sa loob ng mga 20 milyong taon hanggang 40 milyong taon. Ayon sa mga siyentipiko, ang pagsabog na Cambrian ay hindi pinagmulan ng komplikadong buhay sa mundo. Ang ebidensiya ng buhay [[multiselular]] ay lumitaw sa pagkakabuong Doushantuo sa Tsina noong bago ang Cambrian noong mga 590 hanggang 560 milyong taong nakakalipas. Ang mga iba ibang mga fossil ay lumitaw bago ang 555 milyong taong nakakalipas.<ref>{{Cite web |url=http://talkorigins.org/indexcc/CC/CC300.html |title=Archive copy |access-date=2013-06-24 |archive-date=2013-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130807224131/http://www.talkorigins.org/indexcc/CC/CC300.html |url-status=dead }}</ref> Ayon sa mga kritiko, mali na angkining ang lahat ng mga phyla ng mga hayop ay lumitaw sa Cambrian. Ang molekular na ebidensiya ay nagpapakitang ang hindi bababa sa mga anim na phyla ng hayop ay lumitaw bago ang panahong Cambrian. Ang mga plano ng katawan ng hayop na lumitaw sa Cambrian ay hindi rin kinabibilangan ng mga modernong pangkat ng mga hayop gaya ng mga [[starfish]], mga talangka, mga insekto, mga isda, mga butiki at mga [[mammal]] na kalaunang lumitaw sa fossil record. Ang mga anyo ng hayop na lumitaw sa "pagsabog na Cambrian" ay mas primitibo kesa sa mga kalaunang lumitaw na hayop na ito at ang karamihan sa mga hayop sa Cambrian ay may malalambot na katawan. Ang mga hayop na lumitaw sa Cambrian ay kinabilangan rin ng mga ilang transisyonal na fossil kabilang ang Hallucigenia at Anomalocaris. * Ang Piltdown Man at Nebraska Man ay mga pandaraya ng ebolusyon. Sagot: Noong 1912, itinanghal nina [[Charles Dawson]] at [[Arthur Smith Woodward]] ang buto ng panga at isang bungo na kanilang inangking 500,000 taong gulang. Gayunpaman, hindi lahat ng mga siyentipiko ay tumanggap sa pagiging tunay ng mga butong ito. Pagkatapos ng 40 taon, ito ay napatunayang pineke. Bagaman ang [[Nebraska man]] ay hindi isang sinadyang pandaraya, ang orihinal na pag-uuri ay napatunayang mali. Inaangkin ng mga anti-ebolusyonista na ang pagiging pandaraya ng [[Piltdown man]] ay nagpapamali sa kabuuan ng ebolusyon. Gayunpaman, ang Piltdown man ay hindi kailanmang ginamit na ebidensiya para sa ebolusyon at ang isang pandaraya ay hindi rin nagpapataob sa mga aktuwal na ebidensiya na umiiral at hindi pandaraya. Ang Piltdown man ay nagsisilbi ngayong isang mahusay na halimbawa ng mga katangiang pagtutuwid sa sarili ng agham. == Mga pananaw panrelihiyon == === Pagtanggap sa ebolusyon === {{bar box |title=Mga pagkakaiba sa mga relihiyon tungkol sa tanong ng Ebolusyon sa Estados Unidos<br />Ang persentahe ng mga relihiyoso na umaayon na ang ebolusyon ang pinakamahusay na paliwanag ng pinagmulan ng tao sa mundo |caption=Kabuuang persentahe ng populasyon ng Estados Unidos:48%<br />Sanggunian: [[Pew Forum]]<ref>[http://pewforum.org/Science-and-Bioethics/Religious-Differences-on-the-Question-of-Evolution.aspx Religious Groups: Opinions of Evolution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730045010/http://www.pewforum.org/Science-and-Bioethics/Religious-Differences-on-the-Question-of-Evolution.aspx |date=2013-07-30 }}, [[Pew Forum]] (Isinagawa noong 2007, inilabas noong 2008)</ref> |float=center |bars= {{bar pixel|[[Budismo|Budista]]|silver|405||81%}} {{bar pixel|[[Hindu]]|black|400||80%}} {{bar pixel|[[Hudaismo|Hudyo]]|silver|385||77%}} {{bar pixel|Walang kinabibilangang denominasyon|black|360||72%}} {{bar pixel|[[Simbahang Katoliko Romano|Romano Katoliko]]|silver|290||58%}} {{bar pixel|[[Silangang Ortodokso|Ortodokso]]|black|270||54%}} {{bar pixel|Nananaig na Protestantismo|silver|255||51%}} {{bar pixel|[[Islam|Muslim]]|black|225||45%}} {{bar pixel|Hist. na Itim na Protestante|silver|190||38%}} {{bar pixel|Ebanghelikal na Protestante|black|120||24%}} {{bar pixel|[[Mormon]]|silver|110||22%}} {{bar pixel|[[Mga Saksi ni Jehova]]|black|40||8%}} }} May mga [[relihiyon]] na naniniwalang ang ebolusyon ay ''hindi'' sumasalungat sa kanilang pananampalataya. Ang pananaw na ito ay karaniwang tinatawag na mga [[theistic evolution]]. Halimbawa, ang mga 12 na nagsakdal laban sa pagtuturo ng [[kreasyonismo]] sa Estados Unidos sa kaso ng korte na ''[[McLean v. Arkansas]]'' ay binubuo ng mga klero at [[mangangaral]] na kumakatawan sa mga pangkat na Methodist, Episcopal, African Methodist Episcopal, Katoliko, Southern Baptist, Reform Jewish, at Presbyterian.<ref>[http://www.encyclopediaofarkansas.net/encyclopedia/entry-detail.aspx?entryID=2243 McLean v Arkansas, Encyclopedia of Arkansas]</ref><ref>[http://ncse.com/media/voices/religion ''Defending the teaching of evolution in public education, Statements from Religious Organizations'']</ref> Ang [[Arsobispo ng Canterbury]], Dr. [[Rowan Williams]], ay naglabas ng mga pahayag na sumusuporta sa ebolusyon noong 2006.<ref>[http://www.theregister.co.uk/2006/03/21/archbishop_backs_evolution/ ''Archbishop of Canterbury backs evolution: Well, he is a Primate,'' Chris Williams, The Register, Tuesday 21 Marso 2006]</ref> Natagpuan ni Molleen Matsumura ng [[National Center for Science Education]] na sa mga Amerikano sa 12 pinakamalalaking mga denominasyong Kristiayno, ang hindi bababa sa 77% ay kabilang sa mga denominasyong sumusuporta sa pagtuturo ng ebolusyon.<ref>{{harvnb|Matsumura|1998|p=9}} notes that, "''Table 1 demonstrates that Americans in the 12 largest Christian denominations, 89.6% belong to churches that support evolution education! Indeed, many of the statements in ''Voices'' insist quite strongly that evolution must be included in science education and "creation science" must be excluded. Even if we subtract the [[Southern Baptist Convention]], which has changed its view of evolution since [[McLean v Arkansas]] and might take a different position now, the percentage those in denominations supporting evolution is still a substantial 77%. Furthermore, many other Christian and non-Christian denominations, including the [[United Church of Christ]] and the National Sikh Center, have shown some degree of support for evolution education (as defined by inclusion in 'Voices' or the "Joint Statement").''" Matsumura produced her table from a June, 1998 article titled ''Believers: Dynamic Dozen'' put out by Religion News Services which in turn cites the ''1998 Yearbook of American and Canadian Churches''. Matsurmura's calculations include the [[Southern Baptist Convention|SBC]] based on a brief they filed in [[McLean v. Arkansas]], where the SBC took a position it has since changed, according to Matsurmura. See also {{harvnb|NCSE|2002}}.</ref> Ang mga pangkat na ito ay kinabibilangan ng [[Simbahang Katoliko Romano]], Protestantism, kabilang [[United Methodist Church]], [[National Baptist Convention, USA, Inc.|National Baptist Convention, USA]], [[Evangelical Lutheran Church in America]], [[Presbyterian Church (USA)]], [[National Baptist Convention of America]], [[African Methodist Episcopal Church]], the [[Episcopal Church in the United States of America|Episcopal Church]], at iba pa.<ref>[http://www.emporia.edu/biosci/schrock/docs/Eagle-25.pdf ''Christianity, Evolution Not in Conflict'', John Richard Schrock, Wichita Eagle 17 Mayo 2005 page 17A] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927061932/http://www.emporia.edu/biosci/schrock/docs/Eagle-25.pdf |date=2011-09-27 }}<!-- This editorial mischaracterizes the Matsurmura|1998 article--></ref><ref>{{harvnb|Matsumura|1998|p=9}}</ref> Ang isang bilang na mas malapit sa mga 71% ay itinanghal ng pagsisiyasat nina Walter B. Murfin at David F. Beck.<ref>[http://www.cesame-nm.org/index.php?name=Sections&req=viewarticle&artid=43&page=4 ''The Bible: Is it a True and Accurate Account of Creation? (Part 2): The Position of Major Christian Denominations on Creation and Inerrancy''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015234023/http://www.cesame-nm.org/index.php?name=Sections&req=viewarticle&artid=43&page=4 |date=2007-10-15 }}, Walter B. Murfin, David F. Beck, 13 Abril 1998, hosted on [http://www.cesame-nm.org/index.php Coalition for Excellence in Science and Math Education] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015233002/http://www.cesame-nm.org/index.php |date=2007-10-15 }} website</ref> Ang [[Simbahang Katoliko Romano]] ay tumatanggap rin sa ebolusyon.<ref name="Alberta">{{cite web|url = http://www.lastseminary.com/genesis-modern-science/Evolutionary%20Creation.pdf|title = Evolutionary Creation|quote = Evolutionary creation best describes the official position of the Roman Catholic Church, though it is often referred to in this tradition as 'theistic evolution.'|publisher = [[University of Alberta]]|accessdate = 2007-10-18|archive-date = 2012-01-04|archive-url = https://web.archive.org/web/20120104203221/http://www.lastseminary.com/genesis-modern-science/Evolutionary%20Creation.pdf|url-status = dead}}</ref><ref> {{quote|[Theistic evolutionism] is the official position of the Catholic church. In 1996, Pope John Paul VI reiterated the Catholic TE position, according to which God created, evolution occurred, human beings may indeed have been descended from more primitive forms, and the Hand of God was required for the production of the human soul", |[[Eugenie Scott]], Director of the US [[National Center for Science Education]]}}</ref> Ang Kilusang [[Ahmadiyya]] ay tumatanggap sa ebolusyon at aktibo itong itinataguyod. Isinaad ni [[Mirza Tahir Ahmad]], ang ikaapat na [[Khalifatul Masih|kalipa]] ng kilusang [[Ahmadiyya]] na ang ebolusyon ay nangyari ngunit sa pamamagitan lamang ng diyos na nagpangyari nito. Hindi sila naniniwala na si [[Adan at Eba|Adan]] ang unang tao sa mundo ngunit isa lamang propeta na tumanggap ng pahayag ng diyos sa mundo. Ang pundamental na bahagi ng mga katuruan ni [[`Abdul-Bahá]] tungkol sa ebolusyon ang paniniwal ana ang lahat ng mga buhay ay nagmula sa parehong pinagmulan.<ref>{{harvnb|Effendi|1912|p=350}}</ref><ref>{{harvnb|`Abdu'l-Bahá|1912|pp= 51–52}}</ref> Ang mga [[Hindu]] ay naniniwala sa konsepto ng ebolusyon ng buhay sa mundo.<ref>[http://www.msu.edu/~hernan94] Dave Hernandez - Michigan State University</ref> Ang mga konsepto ng [[Dashavatara]] na mga iba ibang [[inkarnasyon]] ng diyos mula sa mga simpleng organismo at patuloy na nagiging mas komplikado gayundin ang araw at gabi ni [[Braham]] ay pangkalahatang nakikita bilang mga instansiya ng pagtanggap ng Hinduismo sa ebolusyon. Kabilang din sa mga siyentipikong relihiyoso na naniniwala sa ebolusyon si [[Francis Collins]] na dating direktor ng [[Human Genome Project]].<ref>http://discovermagazine.com/2007/feb/interview-francis-collins</ref> === Pagtutol sa ebolusyon === {{main|Kreasyonismo|Argumento mula sa palpak na disenyo|Intelihenteng disenyo|Mito ng paglikha|Unang tao}} Ayon sa ilang mga [[teista]] partikular ang mga pundamentalista o literal na naniniwala sa [[Bibliya]], ang tao ay hindi nag-ebolb dahil ayon sa kanilang interpretasyon ng [[Bibliya]], ang unang taong si [[Adan at Eba|Adan]] ay literal na nilikha ng [[diyos]] mula sa alikabok ng lupa. Para sa mga pundamentalista, ang pananaw ng agham na ang modernong tao ay nagebolb mula sa sinaunang ninuno(common ancestor) na ninuno rin ng mga [[ape]] gaya ng [[chimpanzee]], [[gorilla]] at iba pa ay pagsasalungat o pagmamali sa kanilang interpretasyon na ang tao ay espesyal na nilikha ng diyos. Ayon sa mga siyentipiko, ang paniniwalang ang tao ay nagmula sa [[unang tao|isang babae at lalake]] na tinawag na [[Adan at Eba]] ay sinasalungat ng mga ebidensiyang [[henetiko]]. Imposibleng ang tao ay nagmula sa dalawang tao lamang dahil ayon sa ebidensiyang henetiko, ang mga modernong tao ay nagmula sa isang pangkat ng hindi bababa sa 10,000 mga ninuno o indibidwal.<ref name=npr/> Imposibleng ang mga tao sa kasalukuyan ay magmula lamang sa dalawa lamang tao dahil ito ay mangangailangan ng imposibleng sobrang taas na rate ng [[mutasyon]] upang mangyari ang mga bariasyon sa mga kasalukuyang tao.<ref name="npr">{{cite news |title=Evangelicals Question The Existence Of Adam And Eve |author=Barbara Bradley Hagerty |newspaper=[[All Things Considered]] |date=9 Agosto 2011 |url=http://www.npr.org/2011/08/09/138957812/evangelicals-question-the-existence-of-adam-and-eve}} [http://www.npr.org/2011/08/09/138957812/evangelicals-question-the-existence-of-adam-and-eve Transcript]</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist|2}} == Mga kawing na panlabas == * [http://evolution.berkeley.edu/ Understanding Evolution] * [http://www.talkorigins.org/ Talk Origins] {{Biology nav}} [[Kategorya:Mga teoriyang pambiyolohiya]] [[Kategorya:Biyolohiyang ebolutiba]] 1y84xlfsudkiu7zjoyz4j4ythkzy5dd 0 21954 2208849 1907744 2026-05-24T13:15:12Z ~2026-31001-14 162171 /* */ 2208849 wikitext text/x-wiki {{For|isang nayon sa Slovakia|Poráč}} {{Infobox Philippine municipality 2 | infoboxtitle = Bayan ng Porac | sealfile = | caption = Mapa ng [[Pampanga]] na nagpapakita sa lokasyon ng Porac. | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | province = {{PH wikidata|province}} | districts = Ika-2 na Distrito ng Pampanga | barangays = 29 | class = Ika-2 klase; | mayor = Jing Capil | areakm2 = | population_density_km2 = | website = | coordinates_wikidata = yes }} Ang '''Bayan ng Porac''' ay isang ika-3 klaseng [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pampanga]], [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. ==Mga Barangay== Ang bayan ng Porac ay binubuo ng 29 mga [[barangay]]. <table border=0><tr> <td valign=top> * Babo Pangulo * Babo Sacan * Balubad * Calzadang Bayu * Camias * Cangatba * Diaz * Dolores (Hacienda Dolores) * Jalung * Mancatian * Manibaug Libutad * Manibaug Paralaya * Manibaug Pasig * Manuali * Mitla Proper </td><td valign=top> * Palat * Pias * Pio * Planas * Poblacion * Pulong Santol * Salu * San Jose Mitla * Santa Cruz * Sepung Bulaun * Sinura * Villa Maria (Aetas) * Inararo (Aetas) * Sapang Uwak (Aetas) </td></tr></table> ==Demograpiko== {{Populasyon}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Pampanga}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas]] {{stub}} cvc42ydbxnrg0k8fnycwjwze08g9sk4 0 21956 2208850 1907946 2026-05-24T13:16:14Z ~2026-31001-14 162171 /* */ 2208850 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine municipality 2 | infoboxtitle = Bayan ng Santa Ana | sealfile = | caption = Mapa ng [[Pampanga]] na nagpapakita sa lokasyon ng Santa Ana. | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | province = {{PH wikidata|province}} | districts = Ika-3 na Distrito ng Pampanga | barangays = 14 | class = Ika-3 klase; | mayor = Engr. Ferdinand P. Labung | areakm2 = | population_density_km2 = | website = | coordinates_wikidata = yes }} Ang '''Bayan ng Santa Ana''' ay isang ika-3 klaseng [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pampanga]], [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. ==Mga Barangay== Ang bayan ng Santa Ana ay nahahati sa 14 mga [[barangay]]. * San Agustin (Sumpung) * San Bartolome (Patayum) * San Isidro (Quenabuan) * San Joaquin (Poblacion, Canukil) * San Jose (Catmun) * San Juan (Tinajeru) * San Nicolas (Sepung Ilug) * San Pablo (Muzun) * San Pedro (Calumpang) * San Roque (Tuclung) * Santa Lucia (Calinan) * Santa Maria (Balen Bayu) * Santiago (Culsara) * Santo Rosario (Pagbatuan) ==Demograpiko== {{Populasyon}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Pampanga}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas]] {{stub}} iq9ywaisqpenb3lfpyy9iuzdyd2kmcr 0 22102 2208887 2198738 2026-05-24T20:41:53Z HJ Mitchell 18122 rm spam 2208887 wikitext text/x-wiki :''Para sa ibang gamit ng pamimili, puntahan ang pamimili [[pamimili (paglilinaw)|(paglilinaw)]].'' Ang pamimili (sa Ingles: ''marketing'') ay isang pamamaraan ng pagpapahayag ng halaga ng isang bagay o serbisyo sa mga mamimili upang maibenta ang nasabing produkto o serbisyo. Isa sa mga pinakaluma, simple at natural na paraan ay ang pananalita, kung saan ang mga mamimili ay nagpapahayag ng kanilang mga karanasan tungkol sa mga produkto o serbisyo at ito'y napapasa sa kanilang pang araw-araw na komunikasyon. Ito ay pwedeng magdulot ng positibo o negatibong tingin sa mga produkto o serbisyong inihahayag. Kamakailan lang, ang internet ay nakapagbigay daan para sa malawakang pananalitang pamimili kung saan ang mga mamimili ay nagbibigay ng grado at opinyon sa mga produkto at serbisyo. Para sa mga organisasyong gustong kumita, ginagawa ang pamimili upang lumakas ang benta ng mga produkto at palakasin ang kita ng kompanya. Sa pamimili na hindi pagkita ang layunin, ang pinakapakay nito'y mas magamit ng tao ang serbisyo ng kumpanya. Ang gobyerno naman ay gumagamit ng panlipunang pamimili para mamahagi ng mga importanteng mensahe tungkol sa kaligtasan ng mga tao. Para sa mga kumpanyang gustong kumita, ang pamimili ay madalas sinusuportahan ang na nagbebenta sa pamamagitan ng pagkakalat ng impormasyon sa mga tinatarget na mamimili. Kasama sa mga pamamaraan ng pagmamarket ay paghahanap ng tamang mamimili sa pamamagitan ng pagaanalisa ng merkado at ang paguunawa sa mga kaugalian ng mga mamimili at ang pagpapakita ng halaga ng mga produkto. == Pamamahala sa pamilihan == Ang "pamamahala sa pamilihan" ay ang pagplano at pagpapalakad ng isang proyektong pamprodukto o serbisyo upang tumugon sa mga hinihingi (''demands'') at pangangailangan (''needs'') ng isang pamilihan. Ginagamitan ito ng mga estratehiya, batas at gabay na tumutulong sa pagpapaunlad ng isang [[negosyo]]. May apat itong konseptong natatangi. Ito ang "Proyektong Pamprodukto at Serbisyo", "Hinihingi (''Demands'')", "Pangangailangan (''Needs'')" at "Merkado". === Proyektong pamprodukto at serbisyo === Tiyak na namamahagi ng produkto at/o serbisyo ang isang negosyo kapalit ng pera. Sa pamamahagi ng mga produkto at serbisyo, dapat bigyan nang pansin ng isang negosyante o manedyer ang apat na "P" sa pamimili. Nariyan ang: # [[Produkto]] (''Product'') # [[Presyo]] (''Price'') # [[Pagmamahagi]] (''Distribution''/''Placement'') # [[Pagpapalaganap]] (''Promotion'') === Merkado o market === Hindi pamilihan ang tinutukoy na market sa pamimili management. Ang Merkado o Market ay isang grupo ng mga mamimili na hindi nagkakaiba ang mga ninanais at pangangailangan na napapaloob sa isang natatanging lugar. Ang mga "Babae sa Pilipinas" ay isang market na naiiba sa mga "Babae sa Tsina". Naiiba ang merkado na "mga babae sa Pilipinas" at "mga babae sa Tsina" dahil may malaking pagkakaiba sa pangangailangan nila. Ang market ng sabon na "[[Safeguard (tatak)|Safeguard]]" ay naiiba sa merkado ng "Likas Papaya" dahil ang "Safeguard" ay tumutugon sa kabuuang pangangailangan ng pamilya laban sa mikrobyo na dulot ng hindi paggamit ng sabon sa pagligo man o paghugas ng kamay. Ang "Likas Papaya" naman ay tumutugon sa pangangailangan ng mga babaeng ninanais na pumuti ang kanilang kutis. Makikita nating pareho silang sabon na may kakayahang maglinis ng katawan, ngunit may kaniya-kaniya silang merkado o market na binibigyan ng pansin. === Pangangailangan at hinihingi === Ang pangangailangan (''Needs'') ay mga produkto o/at serbisyong hinahangad ng mga tao sa isang market. Ang hinihingi (''Demands'') naman ay ang mga hinahangad na produkto o/at serbisyo na kayang gastusan ng mga tao sa isang market. Kung titingnan ang kahulugan ng Needs at Demands, halos hindi nagkakalayo ang dalawa. Tanging ang pariralang "kayang gastusan" ang siyang magpapaliwanag sa kaibahan ng dalawa. Ito ay dahil sa ang pangangailangan ng mga tao ay posibleng hindi kayang gastusan ng mga tao at ang mga hinihingi sa makalawa'y kinakailangan ng mga tao at nais nilang paggastusan ng kanilang mga salapi. Kinakailangan ng bawat pamilyang Pilipino ang isang "malinis na palikuran", ngunit masgugustuhin pa ng mga pamilya na makapagkarga sa kanilang mga [[teleponong selular]]. May mga rason kung bakit ganuon na lamang ang desisyon ng mga pamilya ukol sa paggastos. Maaaring hindi nila kakayanang gumasta ng malaking halaga para sa isang malinis na palikuran ngunit nagagawa nilang gumasta ng pamiso-miso para sa kanilang mga pang-araw-araw na mga "text message" (tingnan ang pahina ng [[Ugali ng mga Kumukunsumo]] o ''[[Consumer Behavior]]'' para sa mas malawak na pagpapaliwanag). == Mga pilosopiyang pangkalakalan sa pamilihan == May iba-ibang pilosopiya o konseptong pangkalakalan na sinusundan ang bawat negosyo sa pamilihan. Sa isang kompanyang namamahagi ng maraming produkto, serbisyo o tatak ([[brand]]), maaari silang magkaroon ng magkakaibang pilosopiya sa bawat isa. Maaaring magkaiba ang market na tinutugunan ng bawat produkto, serbisyo o tatak. Narito ang mga sikat na konseptong ginagamit ng mga kompanya sa mundo. === Konseptong pamprodukto === Ang prinsipyo ng Konseptong Pamprodukto ay umiikot sa produktong binebenta ng isang kompanya. Binibigyang diin ang gamit at kalidad ng produkto dahil pinaniniwalaan ng konseptong ito na binibili ng mamimili ang isang produkto ayon sa tibay,bilis ng paggamit at mga katangian ng produkto. Tulad ng produktong [[Kotse]],tuloy-tuloy ang pananaliksik ng mga enhinyero sa mga maaaring idagdag na katangian dito. Nagsimula ang kotse sa manwal(manual) at ngayo'y hindi na bago sa atin ang makinang automatiko. Maaari na rin tayong makapanuod ng balita at "makapag-playstation" sa loob ng kotse sa kasalukuyan. Isang mabisang [[pilosopiya]] ang Konseptong Pamprodukto kung ang katangian ng produkto ang siyang pinahahalagahan ng tinuturing na market. === Konsepto sa pagbebenta === Ang dami at bilis ng pagbenta ang tinututukan ng konseptong ito. Ang pangunahing layunin nito ay maparami ang [[benta]] (sales) ng produkto sa likod ng hindi magandang kalidad at mababang presyo. Naniniwala ang konseptong ito na kahit maliit ang kita sa bawat piraso ng produkto, tataas ang kita kung maramihan ang mabebenta. Malaki ang binabayad sa mga ''sales force'' ng isang kompanyang naniniwala sa konseptong ito dahil dito nakasalalay ang pagtaas ng kanilang kita. Isang magandang halimbawa ang produktong kwaderno sa konseptong ito. Hindi na kailangan ng mga kompanya ng papel ang magpatalastas ng kanilang mga tatak sa telebisyon o sa radio dahil ang presensiya ng kanilang mga tatak sa pamilihan ay magdudulot ng mataas na benta. Hindi mapili ang karamihan sa market ng kwaderno dahil hindi ito ang kanilang pinahahalagahan. Dahil sa madami ang kinakailangang kwaderno ng isang mag-aaral sa elementarya at hayskul, hinahanap ng mga magulang ang murang mga kwaderno. Tinuturing ng konseptong ito ang market na hindi pinapansin ang kalidad at sensitibo sa presyo. Madalas na ginagamit ito sa mga mabilis na mabentang produktong pangkonsumo (fast moving consumer goods). === Konseptong pamproduksiyon === Ang teknikal at proseso ng paggawa ng isang produkto ang binibigyang diin ng Konseptong Pamproduksiyon. Naniniwala ang pilosopiyang ito na kung masmura ang halaga ng paggawa sa isang produkto, mas malaki ang kita ng kompanya. Ang simpleng ''formula'' ng kita o ''profit'' ay KITA = PRESYO NG PAGBENTA - HALAGA NG PAGGAWA Kung ibababa ng kompanya ang halaga ng paggawa sa isang produkto nang hindi ginagala ang presyo ng pagbenta,tataas ang kita. Napapaloob din sa konseptong pamproduksiyon ang tinatawag na ''[[Economies of Scale]]'' (EOS) o "mga ekonomiya ng sukatan". Ayon sa EOS, kung mas madalas na ang paggawa sa isang produkto at maramihan ang paggawa dito, bumababa ang halaga nito upang mabuo. Kung hindi ibababa ang presyo ng pagbenta sa produkto siguradong madaragdagan ang kita ng kompanya sa pagbenta. Kung gagamitin nating halimbawa ang pagimprenta ng mga poster,masmakakamura ang [[kliyente]] kung maramihan ang kaniyang pagagawa dahil minsanan na lamang ang pagpapatakbo sa [[makina]] na gumagamit ng kuryente. Bumababa ang nagagamit na kuryente sa pagpapagawa ng mga posters kung kaya't bumababa ang halaga ng bawat isang poster na mabubuo. Mga produkto o serbisyong pangkalakalan ang karamihang ginagamitan ng konseptong ito. === Konsepto ng pagmamarket === Ito ang pangunahing pilosopiya sa negosyo na ginagamitan ng mga paniniwala at mga konsepto sa pamimili. Pinahahalagahan ng konseptong ito ang market o mga mamimili. Ang mga desisyon sa produkto o serbisyo ay napapalibot sa mga pangangailangan at hinihingi ng market. Binibigyan diin din ng konseptong ito ang apat na "P" ng Pagmamarket na tinatawag nating Produkto, Presyo, Pamamahagi at Pagpapalaganap Dahil dito sinasabi ng konseptong ito na kinakailangan na ang produkto o serbisyo ay tumutugon sa pangangailangan ng market, mabilis makita at mabili sa mga tindahan at abot-kaya ng market ang presyo. Ito ang konsepto na kung saan ang pagbuo sa produkto ay naaayon sa mga mamimili, kung kaya tanyag ito sa lahat ng uri ng produkto o serbisyo. === Konsepto ng pagmamarket: panlipunan === Ang konseptong ito ay hango sa konsepto ng ''pamimili''. Ngunit binibigyan ng diin ng konseptong ito ang kapakanan ng lipunan. Binibigyan ng pansin ang kapakanan ng lipunan bago mabuo at ibenta ang mga produkto at serbisyo. Pumapasok din sa konseptong ito ang tinatawag nating [[Pamamahala ng Kapaligiran]] (o ''[[Environmental Management]]'') sa larangan ng Pagnenegosyo. Isang halimbawa dito ang paglabas ng mga ''unleaded'' o walang [[tingga]]ng gasolina sa pamilihan. Hindi maganda ang naidudulot ng paglaganap ng mga sasakyang gumagamit ng diesel at gasolina sa lipunan dahil ang [[mono-oksidong karbon]] na ibinubuga ay unti-unting sumisira sa [[Saping Osona]] ng [[daigdig]] na siyang sumasangga sa atin laban sa mga [[sinag na ultra-biyoleta]] ng araw. Sa pagimbento at pagpapalaganap ng gasolina walang tingga, naipakita ng mga kompanya ng gasolina na sila ay tumutulong at nagiisip din para sa kapakanan ng lipunan. Kadalasan ito ang sinusundan ng mga kompanya na sa paggamit o pagbenta ng produkto'y may negatibong epekto sa lipunan. Ngunit madalas din itong ginagamit ng mga kompanyang nais mapalapit sa puso ng kanilang market. Tulad ng "Colgate", nagsagawa ito ng programang libreng pagpapatingin ng mga bata sa dentista at ang kanilang Sambayanang Pagsisipilyo o sabay-sabay na pagsisipilyo ng mga bata sa iba-ibang lugar sa Pilipinas. == Mga punto ng estratehiya sa pamamahala na pangmerkado == === Pananaliksik na pangmerkado === Ang layunin ng [[Pananaliksik na Pangmerkado]] o "Pagsasaliksik sa Market" ay alamin ang mga pangangailangan, kaugalian, paraan ng pamimili at paniniwala ng isang market. Ginagamit din ito sa pagtuklas ng mga bagong market sa isang lugar. Kadalasang ginagamit ang pagtatanong, pakikipanayam, at diskusyong panggrupo sa Pananaliksik na Pampamilihan. Sa pagtatanong na pampamilihan, ginagamit din ang dalawang pangunahing pamamaraan ng pagkalap ng impormasyon. Ito ay ang mga pamamaraang ''kuwantitatibo'' at ''kuwalitatibo''. Ang paraang kuwantitatibo ay ginagamit sa mga impormasyong nabibilang tulad ng edad, kasarian at ginagamit na tatak. Inaalam natin kung ilang porsyento ang lalaki at babae na bumubuo sa mga naservey,kung ilang porsyento ang matanda,binata o dalaga. Maaari rin malaman sa paraang ito kung ilan ang mga lalake na gumagamit ng Tatak A laban sa mga lalakeng gumagamit ng Tatak B. Limitado ang mga maaaring makuhang impormasyon sa Paraang Kuwantitatibo dahil hindi nito kayang alamin ang ugali, pagkilos at pag-iisip ng mga tinatanong. Dito pumapasok ang kahalagahan ng Paraang Kuwalitative. Ang paraang kuwalitatibo ay ginagamit upang malaman ang saloobin ng isang market. Sa tulong ng Paraang Kuwalitatibo, maaari nating malaman kung ano ang kadalasang dahilan ng market kung bakit Tatak A at hindi Tatak B ang kanilang binibili at ginagamit. Nalalaman din natin ang paraan ng mga mamimili sa paggastos ng kanilang mga salapi, ang kanilang pang-araw-araw na buhay at ang nakikitang nilang imahe sa mga kilalang Tatak ng mga produkto o serbisyo. Ginagamit din sa pananaliksik na pampalihan ang mga interbyu upang mas makilala ng mga marketer ang kanilang mga mamimili. Dito isa-isang sinasagot ng iniinterbyu (mamimili) ang mga tanong ng interbyuwer o tagapanayam (marketer o nagtatanong). Kung kaya maspersonal ang dating ng mga impormasyon. Hindi ito madalas nagagamit ng mga marketers dahil may pagkamahal ang gastusin para maisagawa ang mga interbyus. Liban dito ay ang oras na dapat ibigay ng interbyu para sa mga kinakapanayam. Ang diskusyong panggrupo ay tulad nang sa Interbyu ngunit imbes na isa, mga lima pataas ang kasapi sa mga interbyuwees. Ang paraang ito ay magbibigay sa marketer ng mga sagot na karaniwan sa buong grupo kung kaya't masmainam ang paggamit ng Diskusyon Panggrupo kaysa sa pag-iinterbyu. Ang mga nakalap na impormasyon sa mga surveys at interviews ay maaaring gawan ng mga ''trends'' o gabay ukol sa market. Ginagamitan ito ng pamamaraan sa [[estadistika]] o mga ''Statistical Tools'' upang magamit ng isang ''marketer''. Sa simpleng statistika, ginagamit ang mapaglarawang estadistika. Sa mas pinalawak na pananaliksik at estadistika ginagamit ang [[imperensiyang estadistiko]]. Kapag natapos na ang pagkalap at pag-unawa sa mga impormasyong ukol sa market, maaari nang malaman ng marketer ang mga posibleng market na papasukin at ang mga kaugalian, kinakailangan at hinihingi ng naturang market. === Segmentasyon ng merkado at puntiryang merkado === Ang [[segmentasyon ng merkado]] o paghahati sa market ay ginagawa ng mga marketer upang malaman nang husto ang tutugmang target market para sa kanilang produkto o serbisyo. Ginagamit din ang stratehiyang ito upang malaman ang mga market segment o parte ng market na hindi pa natutustusan ng angkop na produktong kanilang hinihingi. Halimbawa, ang "Young's Gel" na isang sikat na pamada ay isa sa nagpauso sa pagbebenta ng tingi sa nasabing produkto. Nang malaman nilang mabigat para sa mga kabataang lalaki ang bumili ng isang buong bote ng gel, nagawa nilang bigyan sila ng pagkakataon na makapag-ayos ng kanilang buhok na sumusunod sa uso at modernong fashion. Tulad din ng produktong ''feminine wash'' (Lactacid at PH Care), nalaman ng mga kompanya na ang imahe ng feminine wash sa mga kababaihang Pilipino ay gamot at hindi pang-araw-araw. Sinubukan ng mga naturang produkto na ipatalastas ang feminine wash bilang isang paraan ng paglilinis sa katawan ng isang babae na walang kaibahan sa paggamit ng ''shampoo'' sa buhok. Nagdulot ito ng malawakang paggamit ng mga kababaihan sa feminine wash bilang isang pangangailangan upang maging malinis sa katawan. Maraming pamamaraan ang ginagamit upang mahati ang isang market sa iba't-ibang mga ''segment''. Madalas gamitin ang Demograpiko, Heograpiko, Sikograpiko, at Sosyo-kultural na segmentasyon. :Demograhiya<b></i> :Tinutukoy ang isang puntiryang merkado ayon sa kanilang kasarian, edad, halaga ng suweldo, edukasyon at trabaho. :'''Heograpiya''' :Dito naaayon ang target market sa kanilang lugar o lokasyon, klima ng lokasyon at kalakihan ng lugar. :'''Sikolohiya''' :Tinutukoy din ang target market ayon sa kanilang pag-iisip at kaugalian. Maaaring ayon sa kanilang mga pangangailangan, personalidad at kabuhayan(lifestyle). :'''Sosyo-kultura''' :Sa larangan ng Sosyo-kulturang segmentasyon, inaalam ng mga marketer ang kabansaan, relihiyon at klaseng panlipunan. Kung gagamitin natin ang produktong I-Pod Shuffle, ang posibleng puntiryang merkado ay ganito: :'''Produkto''': I-POD SHUFFLE :'''Kasarian''': Babae at Lalake (mas marami ang kababaihan) :'''Edad''': 16 taon hanggang 30 taon :'''Halaga ng Suweldo''': 15,000 pesos buwanan pataas :'''Lugar''': sa mga lungsod :'''Pangangailangan''': mahilig sa musika at kinakailangang makinig sa musika upang mapagaan ang buhay :'''Nasyonalidad''': Pilipino :'''Antas panlipunan''': Nakatataas na Gitnang Klaseng C hanggang A === Pagpoposisyon ng merkado === Ang Pagpoposisyon ng Merkado ay ang paraan ng pagpuntirya ng mga produkto sa mga napiling market segments. Sina Al Ries at Jack Trout ang nagpasimuno ng konseptong ''Market Positioning'' sa kanilang librong "''Positioning''", ngunit nakapokus ang pagposisyon ng produkto sa utak o pag-iisip ng mga mamimili. Importante sa konseptong ito ang katayuan ng isang produkto sa isipan ng mga tao. Tinatawag ang katayuang ito bilang Top-of-Mind. Naniniwala ang mga marketer na malaki ang epekto ng pagiging Top-of-Mind ng isang produkto sa benta at katanyagan ng isang produkto o tatak (brand). May mga benepisyo ang stratehiyang Market Positioning. Narito ang ilan sa mga ito. :1. Magkakaroon ng isang "pagkatao" o pagkakakilanlan (identidad) ang produkto o tatak. :2. Lilitaw ang tatak sa lupon ng mga makakahawig na produkto. :3. Magkakaroon ng pokus na puntiryang merkado. :4. Magkakaroon ng isang basehan para sa mga taktikang pamprodukto, presyo, pamamahagi at pagpapalaganap. Kadalasan,ginagawan ng isang Mapang Perseptuwal ang mga produkto o tatak sa isang industriya at dito aalamin ng mga marketer ang pipiliin na Posisyon ng Merkado ng mga bagong produkto. Maari ring magkaroon ng Repositioning o pagbabago ng posisyon para sa mga lumang produkto upang muling maging aktibo ang produkto o tatak sa merkado o market. Makikita ang isang halimbawa ng Mapang Perseptuwal para sa industriya ng mga bolpen sa Pilipinas. == Mga sanggunian == {{reflist}} *Kotler,Philip & Armstrong,Gary. ''"Principles of Marketing"'', Prentice Hall, 1999. *Ang, Swee Hoon, Siew Meng Leong, Tan Chin Tiong, at Philip Kotler. ''"Marketing Management: An Asian Perspective"'', Prentice Hall, 1999. *Roberto, Ned. ''"User-Friendly Marketing Research"'', Life Cycle Press Asia, 1996. *Roberto, Ned. ''"The Marketer's Guide to Socio-Economic Classifications of Consumers"'', Asian Institute of Management, 2002. *Schiffman, Leon at Leslie Lazar Kanuk. ''"Consumer Behavior"'', Prentice Hall, 1997. [[Kategorya:Negosyo]] [[Kategorya:Marketing| ]] 37t8pt7n908w29wsu7wh96yo9awo3dt 0 22804 2208951 2169438 2026-05-25T02:52:58Z Rosamiaa 162200 Created by translating the section "Government" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1355982917|Mangatarem]]" 2208951 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine municipality 2 | infoboxtitle = Bayan ng Mangatarem | sealfile = | caption = Mapa ng [[Pangasinan]] na nagpapakita sa lokasyon ng Mangatarem. | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | province = {{PH wikidata|province}} | districts = 8 | barangays = 82 | class = Ika-2 Klase | mayor = Teodoro "Teddy" C. Cruz | areakm2 = | website = | founded = }} Ang '''Bayan ng Mangatarem''' ay isang ika-2 klaseng [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pangasinan]], [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. ==Mga Barangay== Ang bayan ng Mangatarem ay nahahati sa 82 mga [[barangay]]. <table border=0><tr> <td valign=top> * Paola Bañaga * Arellano Street (Pob.) * Bantay * Bantocaling * Baracbac * Peania Pedania (Bedania) * Bogtong Bolo * Bogtong Bunao * Bogtong Centro * Bogtong Niog * Bogtong Silag * Buaya * Buenlag * Bueno * Bunagan * Bunlalacao * Burgos Street (Pob.) * Cabaluyan 1st * Cabaluyan 2nd * Cabarabuan * Cabaruan * Cabayaoasan * Cabayugan * Cacaoiten * Calumboyan Norte * Calumboyan Sur * Calvo (Pob.) * Casilagan </td><td valign=top> * Catarataraan * Caturay Norte * Caturay Sur * [[Caviernesan]] * Dorongan Ketaket * Dorongan Linmansangan * Dorongan Punta * Dorongan Sawat * Dorongan Valerio * General Luna (Pob.) * Historia * Lawak Langka * Linmansangan * Lopez (Pob.) * Mabini (Pob.) * Macarang * Malabobo * Malibong * Malunec(original) * Maravilla (Pob.) * Maravilla-Arellano Ext. (Pob.) * Muelang * Naguilayan East * Naguilayan West * Nancasalan * Cabison-Bulaney-Niog * Olegario-Caoile (Pob.) </td><td valign=top> * Olo Cacamposan * Olo Cafabrosan * Olo Cagarlitan * Osmeña (Pob.) * Pacalat * Pampano * Parian * Paul * Pogon-Aniat * Pogon-Lomboy (Pob.) * Ponglo-Baleg * Ponglo-Muelag * Quetegan (Pogon-Baleg) * Quezon (Pob.) * Salavante * Sapang * Sonson Ongkit * Suaco * Tagac * Takipan * Talogtog * Tococ Barikir * Torre 1st * Torre 2nd * Torres Bugallon (Pob.) * Umangan * Zamora (Pob.) </td></tr></table> ==Demograpiko== {{Populasyon}} == Government == === Lokal na Pamahalaan === Ang Mangatarem ay parte ng Ikalawang Congressional na distrito probinsya ng Pangasinan Ito ay pinamumunuan ng isang alkalde, na itinalaga bilang lokal na punong ehekutibo, at ng isang sangguniang bayan/panlungsod bilang katawang pambatas nito, alinsunod sa Kodigo ng Pamahalaang Lokal. Ang Alkalde,bise alcalde, at mga komsehal ay inihahalal ng mga tao sa pamamagitan ng isang eleksyon na ginaganap kada tatlong taon == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== * [http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} * [http://www.pangasinan.gov.ph Official Website of the Provincial Government of Pangasinan] * [http://www.pasyalan.net/pangasinan/ Pasyalan Pangasinan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070519094236/http://www.pasyalan.net/pangasinan/ |date=2007-05-19 }} * [http://www.dalityapi.com Pangasinan: Preservation and Revitalization of the Pangasinan Language and Literature] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191008135138/https://www.dalityapi.com/ |date=2019-10-08 }} {{Pangasinan}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas]] 5yd4xsas29gvmofp8hfojfhq8hkjt15 2208954 2208951 2026-05-25T02:56:26Z Zozopernova 162201 Created by translating the section "Economy" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1355982917|Mangatarem]]" 2208954 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine municipality 2 | infoboxtitle = Bayan ng Mangatarem | sealfile = | caption = Mapa ng [[Pangasinan]] na nagpapakita sa lokasyon ng Mangatarem. | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | province = {{PH wikidata|province}} | districts = 8 | barangays = 82 | class = Ika-2 Klase | mayor = Teodoro "Teddy" C. Cruz | areakm2 = | website = | founded = }} Ang '''Bayan ng Mangatarem''' ay isang ika-2 klaseng [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pangasinan]], [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. ==Mga Barangay== Ang bayan ng Mangatarem ay nahahati sa 82 mga [[barangay]]. <table border=0><tr> <td valign=top> * Paola Bañaga * Arellano Street (Pob.) * Bantay * Bantocaling * Baracbac * Peania Pedania (Bedania) * Bogtong Bolo * Bogtong Bunao * Bogtong Centro * Bogtong Niog * Bogtong Silag * Buaya * Buenlag * Bueno * Bunagan * Bunlalacao * Burgos Street (Pob.) * Cabaluyan 1st * Cabaluyan 2nd * Cabarabuan * Cabaruan * Cabayaoasan * Cabayugan * Cacaoiten * Calumboyan Norte * Calumboyan Sur * Calvo (Pob.) * Casilagan </td><td valign=top> * Catarataraan * Caturay Norte * Caturay Sur * [[Caviernesan]] * Dorongan Ketaket * Dorongan Linmansangan * Dorongan Punta * Dorongan Sawat * Dorongan Valerio * General Luna (Pob.) * Historia * Lawak Langka * Linmansangan * Lopez (Pob.) * Mabini (Pob.) * Macarang * Malabobo * Malibong * Malunec(original) * Maravilla (Pob.) * Maravilla-Arellano Ext. (Pob.) * Muelang * Naguilayan East * Naguilayan West * Nancasalan * Cabison-Bulaney-Niog * Olegario-Caoile (Pob.) </td><td valign=top> * Olo Cacamposan * Olo Cafabrosan * Olo Cagarlitan * Osmeña (Pob.) * Pacalat * Pampano * Parian * Paul * Pogon-Aniat * Pogon-Lomboy (Pob.) * Ponglo-Baleg * Ponglo-Muelag * Quetegan (Pogon-Baleg) * Quezon (Pob.) * Salavante * Sapang * Sonson Ongkit * Suaco * Tagac * Takipan * Talogtog * Tococ Barikir * Torre 1st * Torre 2nd * Torres Bugallon (Pob.) * Umangan * Zamora (Pob.) </td></tr></table> ==Demograpiko== {{Populasyon}} == Government == === Lokal na Pamahalaan === Ang Mangatarem ay parte ng Ikalawang Congressional na distrito probinsya ng Pangasinan Ito ay pinamumunuan ng isang alkalde, na itinalaga bilang lokal na punong ehekutibo, at ng isang sangguniang bayan/panlungsod bilang katawang pambatas nito, alinsunod sa Kodigo ng Pamahalaang Lokal. Ang Alkalde,bise alcalde, at mga komsehal ay inihahalal ng mga tao sa pamamagitan ng isang eleksyon na ginaganap kada tatlong taon == Economy == Sa usapin ng mga gawaing pang-ekonomiya, ang Mangatarem ay pangunahing pinapatakbo ng agrikultura. Malaking porsyento ng mga pamilya nito ay may mga kapamilyang nagtatrabaho o nanirahan na sa ibang bansa. Ang ''poblacion'' ng bayan ay patuloy na humihikayat ng mga pangunahing negosyo ng pagkain, pamilihan, at serbisyo mula sa Metro Manila at mga kalapit na lungsod sa loob ng lalawigan ng Pangasinan. Kasama sa mga establisyimento ng serbisyo ang mga banko, tagahatid ng gamit, mga sanglaan, at bilihan ng mga motor at sasakyan. == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== * [http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} * [http://www.pangasinan.gov.ph Official Website of the Provincial Government of Pangasinan] * [http://www.pasyalan.net/pangasinan/ Pasyalan Pangasinan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070519094236/http://www.pasyalan.net/pangasinan/ |date=2007-05-19 }} * [http://www.dalityapi.com Pangasinan: Preservation and Revitalization of the Pangasinan Language and Literature] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191008135138/https://www.dalityapi.com/ |date=2019-10-08 }} {{Pangasinan}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas]] qmdt7blq8206iek6j984sjulb26xwn7 2208955 2208954 2026-05-25T03:02:20Z Rosamiaa 162200 Created by translating the section "History" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1355982917|Mangatarem]]" 2208955 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine municipality 2 | infoboxtitle = Bayan ng Mangatarem | sealfile = | caption = Mapa ng [[Pangasinan]] na nagpapakita sa lokasyon ng Mangatarem. | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | province = {{PH wikidata|province}} | districts = 8 | barangays = 82 | class = Ika-2 Klase | mayor = Teodoro "Teddy" C. Cruz | areakm2 = | website = | founded = }} Ang '''Bayan ng Mangatarem''' ay isang ika-2 klaseng [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pangasinan]], [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. ==Mga Barangay== Ang bayan ng Mangatarem ay nahahati sa 82 mga [[barangay]]. <table border=0><tr> <td valign=top> * Paola Bañaga * Arellano Street (Pob.) * Bantay * Bantocaling * Baracbac * Peania Pedania (Bedania) * Bogtong Bolo * Bogtong Bunao * Bogtong Centro * Bogtong Niog * Bogtong Silag * Buaya * Buenlag * Bueno * Bunagan * Bunlalacao * Burgos Street (Pob.) * Cabaluyan 1st * Cabaluyan 2nd * Cabarabuan * Cabaruan * Cabayaoasan * Cabayugan * Cacaoiten * Calumboyan Norte * Calumboyan Sur * Calvo (Pob.) * Casilagan </td><td valign=top> * Catarataraan * Caturay Norte * Caturay Sur * [[Caviernesan]] * Dorongan Ketaket * Dorongan Linmansangan * Dorongan Punta * Dorongan Sawat * Dorongan Valerio * General Luna (Pob.) * Historia * Lawak Langka * Linmansangan * Lopez (Pob.) * Mabini (Pob.) * Macarang * Malabobo * Malibong * Malunec(original) * Maravilla (Pob.) * Maravilla-Arellano Ext. (Pob.) * Muelang * Naguilayan East * Naguilayan West * Nancasalan * Cabison-Bulaney-Niog * Olegario-Caoile (Pob.) </td><td valign=top> * Olo Cacamposan * Olo Cafabrosan * Olo Cagarlitan * Osmeña (Pob.) * Pacalat * Pampano * Parian * Paul * Pogon-Aniat * Pogon-Lomboy (Pob.) * Ponglo-Baleg * Ponglo-Muelag * Quetegan (Pogon-Baleg) * Quezon (Pob.) * Salavante * Sapang * Sonson Ongkit * Suaco * Tagac * Takipan * Talogtog * Tococ Barikir * Torre 1st * Torre 2nd * Torres Bugallon (Pob.) * Umangan * Zamora (Pob.) </td></tr></table> ==Demograpiko== {{Populasyon}} == Government == === Lokal na Pamahalaan === Ang Mangatarem ay parte ng Ikalawang Congressional na distrito probinsya ng Pangasinan Ito ay pinamumunuan ng isang alkalde, na itinalaga bilang lokal na punong ehekutibo, at ng isang sangguniang bayan/panlungsod bilang katawang pambatas nito, alinsunod sa Kodigo ng Pamahalaang Lokal. Ang Alkalde,bise alcalde, at mga komsehal ay inihahalal ng mga tao sa pamamagitan ng isang eleksyon na ginaganap kada tatlong taon == Economy == Sa usapin ng mga gawaing pang-ekonomiya, ang Mangatarem ay pangunahing pinapatakbo ng agrikultura. Malaking porsyento ng mga pamilya nito ay may mga kapamilyang nagtatrabaho o nanirahan na sa ibang bansa. Ang ''poblacion'' ng bayan ay patuloy na humihikayat ng mga pangunahing negosyo ng pagkain, pamilihan, at serbisyo mula sa Metro Manila at mga kalapit na lungsod sa loob ng lalawigan ng Pangasinan. Kasama sa mga establisyimento ng serbisyo ang mga banko, tagahatid ng gamit, mga sanglaan, at bilihan ng mga motor at sasakyan. == Kasaysayang Pinagmulan == Ang Mangatarem ay unang itinatag bilang isang visita ng [[San Carlos, Pangasinan|San Carlos]] . Ito ay naging isang malayang parokya sa pamumuno ni Don Ambrocio Gutierrez bilang gobernadorcillo nuong 1835 Tinanggap ng [[Ordeng Dominikano|mga Dominiko]] ang pamahalaan ng Mangatarem noong 1837. <ref>{{Cite web |title=Mangatarem |url=https://www.pangasinan.gov.ph/city-municipalities/mangatarem/ |access-date=September 14, 2024 |website=The Official Website of the Province of Pangasinan}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== * [http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} * [http://www.pangasinan.gov.ph Official Website of the Provincial Government of Pangasinan] * [http://www.pasyalan.net/pangasinan/ Pasyalan Pangasinan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070519094236/http://www.pasyalan.net/pangasinan/ |date=2007-05-19 }} * [http://www.dalityapi.com Pangasinan: Preservation and Revitalization of the Pangasinan Language and Literature] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191008135138/https://www.dalityapi.com/ |date=2019-10-08 }} {{Pangasinan}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas]] 4d1x52mh5j3jzmxda7l938u3is7y55l 2208957 2208955 2026-05-25T03:04:58Z Zozopernova 162201 Created by translating the section "Government" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1355982917|Mangatarem]]" 2208957 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine municipality 2 | infoboxtitle = Bayan ng Mangatarem | sealfile = | caption = Mapa ng [[Pangasinan]] na nagpapakita sa lokasyon ng Mangatarem. | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | province = {{PH wikidata|province}} | districts = 8 | barangays = 82 | class = Ika-2 Klase | mayor = Teodoro "Teddy" C. Cruz | areakm2 = | website = | founded = }} Ang '''Bayan ng Mangatarem''' ay isang ika-2 klaseng [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pangasinan]], [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. ==Mga Barangay== Ang bayan ng Mangatarem ay nahahati sa 82 mga [[barangay]]. <table border=0><tr> <td valign=top> * Paola Bañaga * Arellano Street (Pob.) * Bantay * Bantocaling * Baracbac * Peania Pedania (Bedania) * Bogtong Bolo * Bogtong Bunao * Bogtong Centro * Bogtong Niog * Bogtong Silag * Buaya * Buenlag * Bueno * Bunagan * Bunlalacao * Burgos Street (Pob.) * Cabaluyan 1st * Cabaluyan 2nd * Cabarabuan * Cabaruan * Cabayaoasan * Cabayugan * Cacaoiten * Calumboyan Norte * Calumboyan Sur * Calvo (Pob.) * Casilagan </td><td valign=top> * Catarataraan * Caturay Norte * Caturay Sur * [[Caviernesan]] * Dorongan Ketaket * Dorongan Linmansangan * Dorongan Punta * Dorongan Sawat * Dorongan Valerio * General Luna (Pob.) * Historia * Lawak Langka * Linmansangan * Lopez (Pob.) * Mabini (Pob.) * Macarang * Malabobo * Malibong * Malunec(original) * Maravilla (Pob.) * Maravilla-Arellano Ext. (Pob.) * Muelang * Naguilayan East * Naguilayan West * Nancasalan * Cabison-Bulaney-Niog * Olegario-Caoile (Pob.) </td><td valign=top> * Olo Cacamposan * Olo Cafabrosan * Olo Cagarlitan * Osmeña (Pob.) * Pacalat * Pampano * Parian * Paul * Pogon-Aniat * Pogon-Lomboy (Pob.) * Ponglo-Baleg * Ponglo-Muelag * Quetegan (Pogon-Baleg) * Quezon (Pob.) * Salavante * Sapang * Sonson Ongkit * Suaco * Tagac * Takipan * Talogtog * Tococ Barikir * Torre 1st * Torre 2nd * Torres Bugallon (Pob.) * Umangan * Zamora (Pob.) </td></tr></table> ==Demograpiko== {{Populasyon}} == Government == === Lokal na Pamahalaan === Ang Mangatarem ay parte ng Ikalawang Congressional na distrito probinsya ng Pangasinan Ito ay pinamumunuan ng isang alkalde, na itinalaga bilang lokal na punong ehekutibo, at ng isang sangguniang bayan/panlungsod bilang katawang pambatas nito, alinsunod sa Kodigo ng Pamahalaang Lokal. Ang Alkalde,bise alcalde, at mga komsehal ay inihahalal ng mga tao sa pamamagitan ng isang eleksyon na ginaganap kada tatlong taon == Economy == Sa usapin ng mga gawaing pang-ekonomiya, ang Mangatarem ay pangunahing pinapatakbo ng agrikultura. Malaking porsyento ng mga pamilya nito ay may mga kapamilyang nagtatrabaho o nanirahan na sa ibang bansa. Ang ''poblacion'' ng bayan ay patuloy na humihikayat ng mga pangunahing negosyo ng pagkain, pamilihan, at serbisyo mula sa Metro Manila at mga kalapit na lungsod sa loob ng lalawigan ng Pangasinan. Kasama sa mga establisyimento ng serbisyo ang mga banko, tagahatid ng gamit, mga sanglaan, at bilihan ng mga motor at sasakyan. == Kasaysayang Pinagmulan == Ang Mangatarem ay unang itinatag bilang isang visita ng [[San Carlos, Pangasinan|San Carlos]] . Ito ay naging isang malayang parokya sa pamumuno ni Don Ambrocio Gutierrez bilang gobernadorcillo nuong 1835 Tinanggap ng [[Ordeng Dominikano|mga Dominiko]] ang pamahalaan ng Mangatarem noong 1837. <ref>{{Cite web |title=Mangatarem |url=https://www.pangasinan.gov.ph/city-municipalities/mangatarem/ |access-date=September 14, 2024 |website=The Official Website of the Province of Pangasinan}}</ref> == Gobyerno == Ang bayan ng Mangatarem ay nasa ilalim at bahagi ng ikalawang distrito ng kongreso ng probinsya ng [[Pangasinan]] . Ito ay pinapatakbo ng isang aklade o mayor, na inihalal bilang punong ehekutibo ng mga lokal sa bayan at ng isang konsehong munisipal bilang lehislatibo nitong katawan alinsunod sa Kodigo ng Pamahalaang Lokal. Ang alkalde, bise alkalde, at mga konsehal ay direktang inihahalal ng mga tao sa pamamagitan ng isang halalan na ginaganap tuwing tatlong taon. == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== * [http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} * [http://www.pangasinan.gov.ph Official Website of the Provincial Government of Pangasinan] * [http://www.pasyalan.net/pangasinan/ Pasyalan Pangasinan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070519094236/http://www.pasyalan.net/pangasinan/ |date=2007-05-19 }} * [http://www.dalityapi.com Pangasinan: Preservation and Revitalization of the Pangasinan Language and Literature] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191008135138/https://www.dalityapi.com/ |date=2019-10-08 }} {{Pangasinan}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas]] stf574f6m8b2bccdh2tscl5rg2codwy 2208977 2208957 2026-05-25T03:48:13Z Rosamiaa 162200 Created by translating the section "Economy" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1355982917|Mangatarem]]" 2208977 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine municipality 2 | infoboxtitle = Bayan ng Mangatarem | sealfile = | caption = Mapa ng [[Pangasinan]] na nagpapakita sa lokasyon ng Mangatarem. | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | province = {{PH wikidata|province}} | districts = 8 | barangays = 82 | class = Ika-2 Klase | mayor = Teodoro "Teddy" C. Cruz | areakm2 = | website = | founded = }} Ang '''Bayan ng Mangatarem''' ay isang ika-2 klaseng [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pangasinan]], [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. ==Mga Barangay== Ang bayan ng Mangatarem ay nahahati sa 82 mga [[barangay]]. <table border=0><tr> <td valign=top> * Paola Bañaga * Arellano Street (Pob.) * Bantay * Bantocaling * Baracbac * Peania Pedania (Bedania) * Bogtong Bolo * Bogtong Bunao * Bogtong Centro * Bogtong Niog * Bogtong Silag * Buaya * Buenlag * Bueno * Bunagan * Bunlalacao * Burgos Street (Pob.) * Cabaluyan 1st * Cabaluyan 2nd * Cabarabuan * Cabaruan * Cabayaoasan * Cabayugan * Cacaoiten * Calumboyan Norte * Calumboyan Sur * Calvo (Pob.) * Casilagan </td><td valign=top> * Catarataraan * Caturay Norte * Caturay Sur * [[Caviernesan]] * Dorongan Ketaket * Dorongan Linmansangan * Dorongan Punta * Dorongan Sawat * Dorongan Valerio * General Luna (Pob.) * Historia * Lawak Langka * Linmansangan * Lopez (Pob.) * Mabini (Pob.) * Macarang * Malabobo * Malibong * Malunec(original) * Maravilla (Pob.) * Maravilla-Arellano Ext. (Pob.) * Muelang * Naguilayan East * Naguilayan West * Nancasalan * Cabison-Bulaney-Niog * Olegario-Caoile (Pob.) </td><td valign=top> * Olo Cacamposan * Olo Cafabrosan * Olo Cagarlitan * Osmeña (Pob.) * Pacalat * Pampano * Parian * Paul * Pogon-Aniat * Pogon-Lomboy (Pob.) * Ponglo-Baleg * Ponglo-Muelag * Quetegan (Pogon-Baleg) * Quezon (Pob.) * Salavante * Sapang * Sonson Ongkit * Suaco * Tagac * Takipan * Talogtog * Tococ Barikir * Torre 1st * Torre 2nd * Torres Bugallon (Pob.) * Umangan * Zamora (Pob.) </td></tr></table> ==Demograpiko== {{Populasyon}} == Government == === Lokal na Pamahalaan === Ang Mangatarem ay parte ng Ikalawang Congressional na distrito probinsya ng Pangasinan Ito ay pinamumunuan ng isang alkalde, na itinalaga bilang lokal na punong ehekutibo, at ng isang sangguniang bayan/panlungsod bilang katawang pambatas nito, alinsunod sa Kodigo ng Pamahalaang Lokal. Ang Alkalde,bise alcalde, at mga komsehal ay inihahalal ng mga tao sa pamamagitan ng isang eleksyon na ginaganap kada tatlong taon == Economy == Sa usapin ng mga gawaing pang-ekonomiya, ang Mangatarem ay pangunahing pinapatakbo ng agrikultura. Malaking porsyento ng mga pamilya nito ay may mga kapamilyang nagtatrabaho o nanirahan na sa ibang bansa. Ang ''poblacion'' ng bayan ay patuloy na humihikayat ng mga pangunahing negosyo ng pagkain, pamilihan, at serbisyo mula sa Metro Manila at mga kalapit na lungsod sa loob ng lalawigan ng Pangasinan. Kasama sa mga establisyimento ng serbisyo ang mga banko, tagahatid ng gamit, mga sanglaan, at bilihan ng mga motor at sasakyan. == Kasaysayang Pinagmulan == Ang Mangatarem ay unang itinatag bilang isang visita ng [[San Carlos, Pangasinan|San Carlos]] . Ito ay naging isang malayang parokya sa pamumuno ni Don Ambrocio Gutierrez bilang gobernadorcillo nuong 1835 Tinanggap ng [[Ordeng Dominikano|mga Dominiko]] ang pamahalaan ng Mangatarem noong 1837. <ref>{{Cite web |title=Mangatarem |url=https://www.pangasinan.gov.ph/city-municipalities/mangatarem/ |access-date=September 14, 2024 |website=The Official Website of the Province of Pangasinan}}</ref> == Gobyerno == Ang bayan ng Mangatarem ay nasa ilalim at bahagi ng ikalawang distrito ng kongreso ng probinsya ng [[Pangasinan]] . Ito ay pinapatakbo ng isang aklade o mayor, na inihalal bilang punong ehekutibo ng mga lokal sa bayan at ng isang konsehong munisipal bilang lehislatibo nitong katawan alinsunod sa Kodigo ng Pamahalaang Lokal. Ang alkalde, bise alkalde, at mga konsehal ay direktang inihahalal ng mga tao sa pamamagitan ng isang halalan na ginaganap tuwing tatlong taon. == Ekonomiya == Sa usapin ng mga gawaing pang-ekonomiya, ang Mangatarem ay agrikulturaang unang hanap buhay. Ang munisipalidad ang may pinakamalaking lawak ng lupain sa buong lalawigan ng Pangasinan. Malaking porsyento ng mga mamayan nito ay mayroon ding mga kapamilyang nagtatrabaho o lumipat sa ibang bansa. == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== * [http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} * [http://www.pangasinan.gov.ph Official Website of the Provincial Government of Pangasinan] * [http://www.pasyalan.net/pangasinan/ Pasyalan Pangasinan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070519094236/http://www.pasyalan.net/pangasinan/ |date=2007-05-19 }} * [http://www.dalityapi.com Pangasinan: Preservation and Revitalization of the Pangasinan Language and Literature] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191008135138/https://www.dalityapi.com/ |date=2019-10-08 }} {{Pangasinan}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas]] o7m611drzwrd21xl2r9vg2rn2fzd4fi 0 26083 2208844 2186430 2026-05-24T13:14:01Z Glennznl 73709 2208844 wikitext text/x-wiki {{year nav|2014}} Ang '''2014''' ('''MMXIV''') ay isang [[Karaniwang Panahon]] na nagsisimula sa [[Miyerkules]] sa [[kalendaryong Gregoryano]]. Ito ang ika-2014 na taon sa mga pagtatalagang Karaniwang Panahon o [[Anno Domini]] (AD); ang ika-14 taon sa [[ika-3 milenyo]] at sa [[ika-21 dantaon]]; at ang ika-5 taon sa [[dekada 2010]]. {{TOC limit|2}} == Kaganapan == === Enero === * [[Enero 1]] &ndash; Opisyal na ginamit ng [[Latvia]] ang [[euro]] bilang [[pananalapi]] nito at naging ang ika-18 kasapi ng Eurosona.<ref>{{cite news|title=Latvia becomes 18th state to join the eurozone|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-25567096|access-date=31 Enero 2014|work=[[BBC News]]|date=1 Enero 2014|language=en}}</ref> === Pebrero === * [[Pebrero]] &ndash; Nagsimula ang birus na [[Ebola]] sa Kanlurang Aprika, at nanghawa ng mahigit 28,000 katao at pinatay ang mahigit 13,000 katao.<ref>http://www.cdc.gov/vhf/ebola/outbreaks/2014-west-africa/case-counts.html</ref> * [[Pebrero 7]]&ndash;[[Pebrero 23|23]] &ndash; Ginanap ang ika-22 [[Palarong Olimpiko sa Taglamig 2014]] sa [[Talaan ng mga lungsod at bayan sa Rusya|Sochi]] sa bansang [[Rusya]]. === Marso === * [[Marso 8]] &ndash; Nawala ang [[Lipad 370 ng Malaysia Airlines]] habang papunta sa bansang [[Tsina]] mula sa siyudad ng [[Kuala Lumpur]] sa bansang [[Malaysia]]. Nawala ito sa Gulpo ng Thailand kasama ang 239 pasahero at tripulanteng sakay nito. Ipinalagay na bumagsak ito sa [[Karagatang Indiyano]].<ref>{{cite news|title=Search intensifies for Malaysian airliner and 239 people, rescue ships head to sea|url=http://edition.cnn.com/2014/03/07/world/asia/malaysia-airlines-plane-missing|access-date=8 Marso 2014|publisher=CNN|date=8 Marso 2014|author=Watkins, Tom|author2=Carter, Chelsea J.|language=en}}</ref> === Abril === * [[Abril 14]] &#x2013; Higit-kumulang na 276 na mga babae ay dinukot at binihag mula sa isang eskwelahan sa bansang [[Nigerya]]. * [[Abril 27]] &#x2013; Itinanghal na santo sina Papa [[Papa Juan XXIII|Juan XXIII]] at [[Papa Juan Pablo II|Juan Pablo II]] ng [[Simbahang Katoliko]].<ref>{{cite news|title=Sainthood for John Paul II and John XXIII, as crowds pack St. Peter's Square|url=http://edition.cnn.com/2014/04/27/world/pope-canonization/?hpt=hp_t2|access-date=27 Abril 2014|publisher=CNN|date=27 Abril 2014|author=Smith-Spark, Laura|author2=Gallagher, Delia|author3=Wedeman, Ben|language=en}}</ref> === Mayo === * [[Mayo 12]] – Sariling idineklera ng [[Republikang Bayan ng Luhansk]] ang kalayaan nito mula sa [[Ukraine]].<ref>{{cite web|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/luhansk-region-declares-independence-at-rally-in-luhansk-347498.html|title=Luhansk region declares independence at rally in Luhansk|date=12 Mayo 2014|url-access=subscription |work=Kyiv Post|language=en}}</ref> === Hunyo === * [[Hunyo 12]]–[[Hulyo 13]] &#x2013; Ginanap ang [[Pandaigdigang Kopa ng Futbol]] ng 2014 sa [[Rio de Janeiro]], [[Brasil]],<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/27779059|title=World Cup 2014 kicks off with colourful ceremony|date=12 June 2014|newspaper=BBC News|access-date=12 Pebrero 2017|language=en-GB}}</ref> at pinanalunan ito ng [[Alemanya]].<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2014/jul/13/germany-argentina-world-cup-final-2014-match-report|title=Germany beat Argentina to win World Cup final with late Mario Götze goal|last=Taylor|first=Daniel|date=13 Hulyo 2014|newspaper=The Guardian|access-date=12 Pebrero 2017|issn=0261-3077|language=en}}</ref> *[[Hunyo 29]] – Idineklera ng [[Islamikong Estado]] ang sarili bilang isang kalipato.<ref>{{Cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/06/isil-declares-new-islamic-caliphate-201462917326669749.html|title=Sunni rebels declare new 'Islamic caliphate'|date=30 Hunyo 2014|website=Al Jazeera|access-date=12 Pebrero 2017}}</ref> === Hulyo === * [[Hulyo 17]] – Lumagpak ang [[Lipad 17 ng Malaysia Airlines]], isang Boeing 777, sa silangang [[Ukraine]] pagkatapos pabagsakin ng isang misil. Namatay lahat ng 298 katao na nasa loob.<ref>{{Cite news|url=http://www.cbsnews.com/news/malaysia-airlines-flight-17-crashes-in-ukraine/|title=Malaysia Airlines Flight 17: Plane with 298 on board shot down in Ukraine|date=17 Hulyo 2014|newspaper=CBS News|access-date=13 Pebrero 2017|language=en}}</ref> === Agosto === * [[Agosto 9]] – Nagdulot ng kaguluhan ang pagbaril kay Michael Brown, isang [[Aprikanong Amerikano|Aprikano-Amerikano]], ng isang pulis na nangyari sa Ferguson, [[Missouri]].<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/interactive/2014/11/25/us/evidence-released-in-michael-brown-case.html|title=The New York Times.|date=15 Disyembre 2014|access-date=6 Nobyembre 2017|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-30190224|title=Ferguson riots: Ruling sparks night of violence|date=25 Nobyembre 2014|via=www.bbc.com|language=en}}</ref> === Setyembre === * [[Setyembre 22]] – Pinamunuang pamamagitan ng Amerikano sa [[Sirya]]: Nagsimula ang [[Estados Unidos]] at ilang kasamang Arabe ng kampanyang pagsalakay sa himpapawid sa Sirya.<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/twitter-user-live-tweets-attack-before-pentagon-breaks-news-9749973.html|title=Syria air strike: Twitter user Abdulkader Hariri live tweets US Islamic State attack 'before Pentagon breaks news'|last=Saul|first=Heather|date=23 September 2014|work=The Independent|access-date=27 Setyembre 2014|language=en|archive-date=15 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190715234020/https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/twitter-user-live-tweets-attack-before-pentagon-breaks-news-9749973.html|url-status=dead}}</ref><ref name="abc22sept">{{cite web|url=https://abcnews.go.com/International/us-airstrikes-syria/story?id=25686031|title=U.S. airstrikes hit ISIS inside Syria for first time|last=Raddatz|first=Martha|last2=Martinez|first2=Luis|date=22 September 2014|last3=Ferran|first3=Lee|work=ABC News|access-date=27 Setyembre 2014|language=en}}</ref> === Oktubre === * [[Oktubre 19]] – Nagkaroon ng beatipikasyon si [[Papa Pablo VI]] ng [[Simbahang Romano Katoliko]].<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/10/20/world/europe/pope-francis-beatifies-pope-paul-vi.html|title=Pope Francis Beatifies an Earlier Reformer, Paul VI|last=Povoledo|first=Elisabetta|date=19 Oktubre 2014|newspaper=The New York Times|access-date=13 Pebrero 2017|language=en|issn=0362-4331}}</ref> * [[Oktubre 20]] – Pinasinayaan si [[Joko Widodo]] bilang ika-7 Pangulo ng [[Indonesia]].<ref>{{cite news | url= https://www.bbc.com/news/world-asia-29684776 | title= Joko Widodo sworn in as Indonesian president | work= BBC News | date= 20 Oktubre 2014 | access-date= 6 Abril 2019 | language=en }}</ref> === Nobyembre === * [[Nobyembre 12]] – Matagumpay na lumapag ang walang-tao na ''Philae'' na sasakyang pangkalawakan na Rosetta sa [[Kometa]] 67P, ang unang pagkakataon sa kasaysayan na isang sasakyang pangkalawakan na lumapag sa ganoong bagay.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-30026398|title=Probe makes historic comet landing|work=BBC News|access-date=12 Nobyembre 2014|language=en}}</ref> === Disyembre === * [[Disyembre 28]] &#x2013; Nawala ang Lipad 8501 ng AirAsia Indonesia-Singapore sa karagatang sakop ng [[Indonesia]].<ref>''[http://www.rappler.com/world/regions/asia-pacific/indonesia/bahasa/englishedition/113896-timeline-air-asia-qz501-crash "TIMELINE: What happened to AirAsia QZ8501?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161014211226/http://www.rappler.com/world/regions/asia-pacific/indonesia/bahasa/englishedition/113896-timeline-air-asia-qz501-crash |date=2016-10-14 }} Rappler.'' 11-24-2015. Hinango 10-15-2016. (sa Ingles)</ref> == Kamatayan == <gallery> File:Ariel Sharon, by Jim Wallace (Smithsonian Institution).jpg|thumb|120px|[[Ariel Sharon]] File:Temple Black 1990.jpg|thumb|120px|[[Shirley Temple]] File:Adolfo Suarez 03 cropped.jpg|thumb|120px|[[Adolfo Suárez]] File:Mickey Rooney still.jpg|thumb|120px|[[Mickey Rooney]] File:Gabriel Garcia Marquez.jpg|thumb|120px|[[Gabriel García Márquez]] File:Wojciech Jaruzelski.jpg|thumb|120px|[[Wojciech Jaruzelski]] File:Maya Angelou visits YCP Feb 2013.jpg|thumb|120px|[[Maya Angelou]] File:Casey Kasem.jpg|thumb|120px|[[Casey Kasem]] File:Robin Williams Happy Feet premiere.jpg|thumb|120px|[[Robin Williams]] File:Lauren Bacall 1945 press photo.jpg|thumb|120px|[[Lauren Bacall]] </gallery> * [[Enero 6]] &ndash; [[Mónica Spear]], artistang taga-Venezuela, Miss Venezuela 2004 (ipinanganak 1984) * [[Enero 11]] &ndash; [[Ariel Sharon]], ika-11th Punong Ministro ng Israel (ipinanganak 1928) * [[Pebrero 10]] &ndash; [[Shirley Temple]], Amerikanong artista, mananayaw at diplomata (ipinanganak 1928) * [[Pebrero 13]] &ndash; [[Ralph Waite]], Amerikanong artista at aktibistang pampolitika (ipinanganak 1928) * [[Marso 23]] – [[Adolfo Suárez]], 138th Prime Minister of Spain (ipinanganak 1932) * [[Abril 6]] – [[Mickey Rooney]], Amerikanong aktor, mang-aawit, at mananayaw (ipinanganak 1920) * [[Abril 17]] &ndash; [[Gabriel García Márquez]], taga-Colombia na manunulat na Nobel (ipinanganak 1927) * [[Abril 29]] – [[Bob Hoskins]], Britanikong aktor (ipinanganak 1942) * [[Mayo 25]] &ndash; [[Wojciech Jaruzelski]], Komunistang pinunon ng Polonya (ipinanganak 1923) * [[Mayo 28]] &ndash; [[Maya Angelou]], Amerikanong manunula at may-akda (ipinanganak 1928) * [[Hunyo 15]] &ndash; [[Casey Kasem]], Amerikaong punong-abala sa radyo at nagboboses na aktor (ipinanganak 1932) * [[Agosto 11]] &ndash; [[Robin Williams]], Amerikanong komedyante at aktor (ipinanganak 1951) * [[Agosto 12]] – [[Lauren Bacall]], Amerikanong aktres (b. 1924) * [[Agosto 27]] – [[Peret]], Kastila-Romaning musikero (ipinanganak 1935) * [[Setyembre 4]] &ndash; [[Joan Rivers]], Amerikanong manunulat, komedyante, artista at punong-abala sa telebisyon (ipinanganak 1933) * [[Setyembre 10]] &ndash; [[Richard Kiel]], Amerikanong artista (ipinanganak 1939) * [[Setyembre 20]] &ndash; [[Polly Bergen]], Amerikanong artista (ipinanganak 1930) * [[Setyembre 30]] – [[Martin Lewis Perl]], Amerikanong pisikong Nobel (ipinanganak 1927) * [[Nobyembre 10]] – [[Ken Takakura]], artistang Hapon (ipinanganak 1931) == Mga sanggunian == <references /> [[Kategorya:2014]] [[Kategorya:Taon]] p2x2k778ogikaax9ddb4j0qlzg2z4zf 0 27365 2208972 2198733 2026-05-25T03:45:29Z ალექსანდრე ლევანი 162205 /* */ 2208972 wikitext text/x-wiki '''Si Kathryn Chandria Manuel Bernardo''' <ref>{{Cite magazine |last=Batislaong, Acer |date=2023-03-28 |title=Kathryn Bernardo Is Back With New Projects For Her New Era |url=https://nylonmanila.com/pop-culture/kathryn-bernardo-is-back-here-are-the-new-projects-from-the-box-office-queen-to-get-excited-about |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250127102127/https://nylonmanila.com/pop-culture/kathryn-bernardo-is-back-here-are-the-new-projects-from-the-box-office-queen-to-get-excited-about/ |archive-date=January 27, 2025 |access-date=2024-11-22 |magazine=[[Nylon (magazine)|Nylon]] |issn=1524-1750}}</ref> (isinilang noong Marso 26, 1996) ay isang artistang Pilipino. Kilala sa kanyang trahabo sa mainstream productions, siya ay nagbida sa tatlo sa pinakamataas na kita na pelikulang pilipino sa lahat ng pahanon ; ''ang The Hows of Us'' (2018), ''[[Hello, Love, Goodbye]]'' (2019), at ''Hello, Love, Again'' (2024). Kabilang sa kanyang mga parangal ang isang Seoul International Drama Award, isang Asian World Film Festival Award, dalawang [[FAMAS|FAMAS Awards]], at 14 na Box Office Entertainment Awards . <ref>{{Cite web |title=Kathryn Bernardo as a child star{{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/tonightwithboyabunda/videos/kathryn-bernardo-looks-back-on-the-challenges-of-being-a-child-star-337478/amp |access-date=July 27, 2023 |website=ent.abs-cbn.com |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=January 12, 2022 |title=LOOK: Throwback photos of Kathryn Bernardo from 'Mara Clara' remake |url=https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/throwback-photos-kathryn-bernardo-mara-clara-remake/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/throwback-photos-kathryn-bernardo-mara-clara-remake/ |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=CC |first=JE |date=July 5, 2021 |title=Box Office Royalties Ranked: The Biggest-Grossing Filipino Movie Stars since 2010 |url=https://www.lionheartv.net/2021/07/box-office-royalties-ranked-the-biggest-grossing-filipino-movie-stars-since-2010/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920171720/https://www.lionheartv.net/2021/07/box-office-royalties-ranked-the-biggest-grossing-filipino-movie-stars-since-2010/ |archive-date=September 20, 2022 |access-date=July 27, 2023 |website=LionhearTV |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite news |date=December 19, 2019 |title=People Asia hails Kathryn Bernardo as 'box office queen of her generation' |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |url-status=live |access-date=July 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710102118/https://news.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |archive-date=July 10, 2021}}</ref> Isinilang sa [[Cabanatuan]], Nueva Ecija, sinimulan ni Bernardo ang kanyang karera bilang isang batang aktres noong dekada 2000 at sumikat dahil sa kanyang pagganap bilang isa sa mga pangunahing tauhan sa ''[[Mara Clara (2010)|Mara Clara]]'' (2010). Mas malawak ang kanyang natanggap na atensyon dahil sa kanyang pagganap bilang isang nawawalang prinsesa sa romantikong drama na ''[[Princess and I]]'' (2012), ang una sa ilang kolaborasyon kasama ang aktor na [[Daniel Padilla|si Daniel Padilla]] . Nang taong iyon, gumanap siya bilang isang batang embalsamador sa supernatural horror ''[[pagpag: Siyam na Buhay|na Pagpag: Siyam na Buhay]]'', kung saan nakakuha siya ng nominasyon para sa Metro Manila Film Festival Award para sa Best Actress . Nakamit ni Bernardo ang karagdagang tagumpay sa komersyo sa pamamagitan ng isang serye ng mga romantikong pelikula, kabilang ang ''The Hows of Us'' (2018), kung saan nanalo siya ng Star Award para sa Movie Actress of the Year . <ref>{{Cite web |date=December 19, 2019 |title=People Asia hails Kathryn Bernardo as 'box office queen of her generation' |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |access-date=July 10, 2021 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=September 10, 2019 |title=Rom-Com 'Hello, Love, Goodbye' Becomes Highest-Grossing Filipino Film of All Time |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/hello-love-goodbye-sets-record-at-philippines-box-office-1238526/ |access-date=July 27, 2023 |website=The Hollywood Reporter}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Quintos |first=Napoleon |date=May 11, 2011 |title=Kathryn Bernardo feels pressured about her launching movie with Star Cinema |work=Push |url=http://www.push.com.ph/features/3243/kathryn-bernardo-feels-pressured-about-her-launching-movie-with-star-cinema/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120609121550/http://www.push.com.ph/features/3243/kathryn-bernardo-feels-pressured-about-her-launching-movie-with-star-cinema/ |archive-date=June 9, 2012}}</ref> Para sa kanyang pagganap bilang isang naghihirap na kasambahay sa romantikong drama na ''Hello, Love, Goodbye'' (2019), nakatanggap siya ng mga nominasyon para sa Luna Award at Gawad Urian para sa Best Actress . Kalaunan ay ginalugad niya ang mga papel sa iba pang mga genre, kung saan ginampanan niya ang papel kasama [[Dolly de Leon|si Dolly de Leon]] sa black comedy ''na A Very Good Girl'' (2023), na nagkamit sa kanya ng FAMAS Award para sa Best Actress (FAMAS Award for Best Actress. Pinangalanan siya ng ''[[Forbes|Forbes Asia]]'' bilang isa sa mga pinaka-maimpluwensyang tao sa [[Asya-Pasipiko|Asia-Pacific]] . <ref>{{Cite web |date=December 8, 2020 |title=7 Filipino stars join Forbes Asia's Top 100 Digital List |url=https://lifestyle.inquirer.net/375866/7-filipino-stars-join-forbes-asias-top-100-digital-list/ |access-date=July 10, 2021 |website=Inquirer Lifestyle |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=March 4, 2018 |title=Anne, Vice, Angel lead Metro Society's most influential list |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/03/04/18/anne-vice-angel-lead-metro-societys-most-influential-list |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710102118/https://news.abs-cbn.com/entertainment/03/04/18/anne-vice-angel-lead-metro-societys-most-influential-list |archive-date=July 10, 2021 |access-date=July 10, 2021 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Pia Wurtzbach, Nadine Lustre, and other Filipino celebrities earning the most through Instagram |url=https://philstarlife.com/celebrity/792784-top-10-earning-instagram-celebrities-philippines?page=2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://philstarlife.com/celebrity/792784-top-10-earning-instagram-celebrities-philippines?page=2 |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=Philstar Life}}</ref> <ref>{{Cite web |date=October 19, 2022 |title=LIST: Top Instagram earners in PH |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/19/22/list-top-instagram-earners-in-ph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://news.abs-cbn.com/life/10/19/22/list-top-instagram-earners-in-ph |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> == Maagang buhay == Si Kathryn Chandria Manuel Bernardo ay isinilang noong Marso 26, 1996 <ref>{{Cite news |last=Deveza, Reyma |date=March 27, 2024 |title=Here's how Kathryn Bernardo celebrated her 28th birthday |publisher=[[News.ABS-CBN.com|ABS-CBN News]] |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/3/26/here-s-how-kathryn-bernardo-celebrated-her-28th-birthday-736 |url-status=live |access-date=November 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328161808/https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/3/26/here-s-how-kathryn-bernardo-celebrated-her-28th-birthday-736 |archive-date=March 28, 2025}}</ref> sa [[Cabanatuan]], Nueva Ecija, Pilipinas. Siya ang bunso sa apat na magkakapatid at pinalaki ng kanyang mga magulang na sina Luzviminda at Teodore Bernardo. <ref>{{Cite news |last=Tuazon, Nikko |date=January 8, 2022 |title=Kathryn Bernardo's "dream home" for parents is halfway completed |publisher=[[GMA New Media#Subsidiaries and joint ventures|Philippine Entertainment Portal]] |url=https://www.pep.ph/lifestyle/home/163039/kathryn-bernardo-dream-home-parents-a721-20220108 |url-status=live |access-date=November 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220108133816/https://www.pep.ph/lifestyle/home/163039/kathryn-bernardo-dream-home-parents-a721-20220108 |archive-date=January 8, 2022}}</ref> Lumaki si Bernardo bilang miyembro ng [[Iglesia ni Cristo]] . <ref name="Iglesia ni Cristo personalities">{{Cite news |last=Francisco |first=Katerina |date=July 22, 2014 |title=Famous Iglesia ni Cristo personalities |work=Rappler |url=http://www.rappler.com/entertainment/64021-iglesia-ni-cristo-prominent-celebrities-personalities |url-status=live |access-date=August 27, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122135253/https://www.rappler.com/entertainment/64021-iglesia-ni-cristo-prominent-celebrities-personalities |archive-date=November 22, 2018}}</ref> Noong 2016, naiulat na siya ay naging isang Kristiyanong ipinanganak muli (born again). <ref>{{Cite news |last=Quilingguing |first=Uriel |date=May 9, 2016 |title=Kathryn Bernardo 'leaves INC, converts religion' |work=sunstar.com.ph |url=https://www.sunstar.com.ph/more-articles/kathryn-bernardo-leaves-inc-converts-religion |url-status=live |access-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204223418/https://www.sunstar.com.ph/more-articles/kathryn-bernardo-leaves-inc-converts-religion |archive-date=February 4, 2024}}</ref> === Edukasyon === Bago nagsimula ang kanyang karera sa pag-arte noong 2003, nag-aral si Kathryn Chandria Manuel Bernardo sa Flowerlane Montessori Children's House sa Cabanatuan City. Kalaunan ay nag-aral din siya sa OB Montessori Center sa Quezon City. Noong 2011, dahil sa kanyang abalang iskedyul sa pag-arte, sumali siya sa homeschooling program ng UST Angelicum College upang maipagpatuloy ang kanyang pag-aaral habang nagtatrabaho. Nag-aral din siya sa Enderun Colleges kung saan kumuha siya ng kursong marketing, ngunit pansamantala niyang itinigil ang kanyang pag-aaral dahil sa conflict sa iskedyul ng kanyang teleseryeng Got to Believe. Noong 2021, ipinahayag niya na nais pa rin niyang makapagtapos ng kolehiyo sa kursong marketing o communication arts. == Karera == === 2003–2011: Maagang karera at tagumpay === Nagsimulang umarte si Bernardo noong 2003, lumabas siya bilang batang Cielo sa ''[[It Might Be You]]'' ng ABS-CBN. Noong 2006, nagkaroon siya ng unang pangunahing papel sa serye sa TV ''[[Super Inggo|na Super Inggo]]'', kung saan ginampanan niya ang papel ni Maya, ang karelasyon ng pangunahing karakter. Pagkatapos, lumabas siya sa iba't ibang palabas sa ABS-CBN, kabilang ang ''Krystala'' at ''[[Vietnam Rose]]'', bago sumali sa palabas na komedya ng mga bata ''[[Goin' Bulilit|na Goin' Bulilit]]'' . Bilang isang batang aktres, ginampanan ni Bernardo ang mga papel ng batang Victoria sa ''[[Magkaribal]]'' ng ABS-CBN at batang Jenny sa ''[[Endless Love]]'' ng GMA, at parehong ipinalabas ang mga palabas noong Hunyo 28, 2010. <ref>{{Cite news |last=Santiago |first=Erwin |date=June 25, 2010 |title=Endless Love stars Kristoffer Martin and Kathryn Bernardo: The next Joshua Dionisio and Barbie Forteza? |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/news/25997/endless-love-stars-kristoffer-martin-and-kathryn-bernardo-the-next-joshua-dionisio-and-barbie-forteza/1/1 |url-status=live |access-date=September 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004233814/http://www.pep.ph/news/25997/endless-love-stars-kristoffer-martin-and-kathryn-bernardo-the-next-joshua-dionisio-and-barbie-forteza/1/1 |archive-date=October 4, 2013}}</ref> Ang kanyang pambihirang papel ay dumating nang makuha niya ang pangunahing papel bilang Mara David sa remake ng 1992 drama series ''[[Mara Clara (2010)|na Mara Clara]]'' . Ang serye ay isang malaking tagumpay at pinatibay ang kanyang reputasyon bilang isang sumisikat na aktres. <ref>{{Cite news |last=Villagomez |first=Kaye |date=April 24, 2011 |title='Mara Clara' scores int'l award body's nod |work=Manila Bulletin |url=http://mb.com.ph/node/315264/mara-clara- |url-status=dead |access-date=October 7, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520040507/http://mb.com.ph/node/315264/mara-clara- |archive-date=May 20, 2011}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng seryeng ''Mara Clara'', si Bernardo ay nagbida sa palabas na nakatuon sa mga kabataan ''na Growing Up'', kung saan gumanap siya bilang Ella, isang 15-taong-gulang na batang babae na nakatira kasama ang kanyang nag-iisang ina. <ref>{{Cite news |last=Montealegre |first=Lyn Luna |date=September 1, 2011 |title=Diego Loyzaga, Julia Montes, Kathryn Bernardo and Daniel Padilla reveal their growing-up insecurities |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/guide/tv/8818/diego-loyzaga-julia-montes-kathryn-bernardo-and-daniel-padilla-reveal-their-growing-up-insecurities/1/2 |url-status=dead |access-date=October 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104181623/http://www.pep.ph/guide/tv/8818/diego-loyzaga-julia-montes-kathryn-bernardo-and-daniel-padilla-reveal-their-growing-up-insecurities/1/2 |archive-date=November 4, 2013}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Santiago |first=Erwin |date=September 6, 2011 |title=Kantar Media-TNS National Household Ratings (Sept. 2–5): Kapamilya shows rule primetime race; 100 Days To Heaven leads ABS-CBN campaign |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/guide/tns/8861/kantar-media-tns-national-household-ratings-sept-2-5-kapamilya-shows-rule-primetime-race-100-days-to-heaven-leads-abs-cbn-campaign |url-status=dead |access-date=October 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104181618/http://www.pep.ph/guide/tns/8861/kantar-media-tns-national-household-ratings-sept-2-5-kapamilya-shows-rule-primetime-race-100-days-to-heaven-leads-abs-cbn-campaign |archive-date=November 4, 2013}}</ref> [[Kategorya:Mga taga-Nueva Ecija]] [[Kategorya:Pilipinong Kristiyano]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1996]] [[Kategorya:Articles with hCards]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 1s2f9m4jqbjf3h1velngfaq1wv2zrtw 2208973 2208972 2026-05-25T03:45:41Z ალექსანდრე ლევანი 162205 /* */ 2208973 wikitext text/x-wiki '''Si Kathryn Chandria Manuel Bernardo'''<ref>{{Cite magazine |last=Batislaong, Acer |date=2023-03-28 |title=Kathryn Bernardo Is Back With New Projects For Her New Era |url=https://nylonmanila.com/pop-culture/kathryn-bernardo-is-back-here-are-the-new-projects-from-the-box-office-queen-to-get-excited-about |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250127102127/https://nylonmanila.com/pop-culture/kathryn-bernardo-is-back-here-are-the-new-projects-from-the-box-office-queen-to-get-excited-about/ |archive-date=January 27, 2025 |access-date=2024-11-22 |magazine=[[Nylon (magazine)|Nylon]] |issn=1524-1750}}</ref> (isinilang noong Marso 26, 1996) ay isang artistang Pilipino. Kilala sa kanyang trahabo sa mainstream productions, siya ay nagbida sa tatlo sa pinakamataas na kita na pelikulang pilipino sa lahat ng pahanon ; ''ang The Hows of Us'' (2018), ''[[Hello, Love, Goodbye]]'' (2019), at ''Hello, Love, Again'' (2024). Kabilang sa kanyang mga parangal ang isang Seoul International Drama Award, isang Asian World Film Festival Award, dalawang [[FAMAS|FAMAS Awards]], at 14 na Box Office Entertainment Awards . <ref>{{Cite web |title=Kathryn Bernardo as a child star{{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/tonightwithboyabunda/videos/kathryn-bernardo-looks-back-on-the-challenges-of-being-a-child-star-337478/amp |access-date=July 27, 2023 |website=ent.abs-cbn.com |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=January 12, 2022 |title=LOOK: Throwback photos of Kathryn Bernardo from 'Mara Clara' remake |url=https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/throwback-photos-kathryn-bernardo-mara-clara-remake/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/throwback-photos-kathryn-bernardo-mara-clara-remake/ |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=CC |first=JE |date=July 5, 2021 |title=Box Office Royalties Ranked: The Biggest-Grossing Filipino Movie Stars since 2010 |url=https://www.lionheartv.net/2021/07/box-office-royalties-ranked-the-biggest-grossing-filipino-movie-stars-since-2010/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920171720/https://www.lionheartv.net/2021/07/box-office-royalties-ranked-the-biggest-grossing-filipino-movie-stars-since-2010/ |archive-date=September 20, 2022 |access-date=July 27, 2023 |website=LionhearTV |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite news |date=December 19, 2019 |title=People Asia hails Kathryn Bernardo as 'box office queen of her generation' |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |url-status=live |access-date=July 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710102118/https://news.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |archive-date=July 10, 2021}}</ref> Isinilang sa [[Cabanatuan]], Nueva Ecija, sinimulan ni Bernardo ang kanyang karera bilang isang batang aktres noong dekada 2000 at sumikat dahil sa kanyang pagganap bilang isa sa mga pangunahing tauhan sa ''[[Mara Clara (2010)|Mara Clara]]'' (2010). Mas malawak ang kanyang natanggap na atensyon dahil sa kanyang pagganap bilang isang nawawalang prinsesa sa romantikong drama na ''[[Princess and I]]'' (2012), ang una sa ilang kolaborasyon kasama ang aktor na [[Daniel Padilla|si Daniel Padilla]] . Nang taong iyon, gumanap siya bilang isang batang embalsamador sa supernatural horror ''[[pagpag: Siyam na Buhay|na Pagpag: Siyam na Buhay]]'', kung saan nakakuha siya ng nominasyon para sa Metro Manila Film Festival Award para sa Best Actress . Nakamit ni Bernardo ang karagdagang tagumpay sa komersyo sa pamamagitan ng isang serye ng mga romantikong pelikula, kabilang ang ''The Hows of Us'' (2018), kung saan nanalo siya ng Star Award para sa Movie Actress of the Year . <ref>{{Cite web |date=December 19, 2019 |title=People Asia hails Kathryn Bernardo as 'box office queen of her generation' |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |access-date=July 10, 2021 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=September 10, 2019 |title=Rom-Com 'Hello, Love, Goodbye' Becomes Highest-Grossing Filipino Film of All Time |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/hello-love-goodbye-sets-record-at-philippines-box-office-1238526/ |access-date=July 27, 2023 |website=The Hollywood Reporter}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Quintos |first=Napoleon |date=May 11, 2011 |title=Kathryn Bernardo feels pressured about her launching movie with Star Cinema |work=Push |url=http://www.push.com.ph/features/3243/kathryn-bernardo-feels-pressured-about-her-launching-movie-with-star-cinema/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120609121550/http://www.push.com.ph/features/3243/kathryn-bernardo-feels-pressured-about-her-launching-movie-with-star-cinema/ |archive-date=June 9, 2012}}</ref> Para sa kanyang pagganap bilang isang naghihirap na kasambahay sa romantikong drama na ''Hello, Love, Goodbye'' (2019), nakatanggap siya ng mga nominasyon para sa Luna Award at Gawad Urian para sa Best Actress . Kalaunan ay ginalugad niya ang mga papel sa iba pang mga genre, kung saan ginampanan niya ang papel kasama [[Dolly de Leon|si Dolly de Leon]] sa black comedy ''na A Very Good Girl'' (2023), na nagkamit sa kanya ng FAMAS Award para sa Best Actress (FAMAS Award for Best Actress. Pinangalanan siya ng ''[[Forbes|Forbes Asia]]'' bilang isa sa mga pinaka-maimpluwensyang tao sa [[Asya-Pasipiko|Asia-Pacific]] . <ref>{{Cite web |date=December 8, 2020 |title=7 Filipino stars join Forbes Asia's Top 100 Digital List |url=https://lifestyle.inquirer.net/375866/7-filipino-stars-join-forbes-asias-top-100-digital-list/ |access-date=July 10, 2021 |website=Inquirer Lifestyle |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=March 4, 2018 |title=Anne, Vice, Angel lead Metro Society's most influential list |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/03/04/18/anne-vice-angel-lead-metro-societys-most-influential-list |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710102118/https://news.abs-cbn.com/entertainment/03/04/18/anne-vice-angel-lead-metro-societys-most-influential-list |archive-date=July 10, 2021 |access-date=July 10, 2021 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Pia Wurtzbach, Nadine Lustre, and other Filipino celebrities earning the most through Instagram |url=https://philstarlife.com/celebrity/792784-top-10-earning-instagram-celebrities-philippines?page=2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://philstarlife.com/celebrity/792784-top-10-earning-instagram-celebrities-philippines?page=2 |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=Philstar Life}}</ref> <ref>{{Cite web |date=October 19, 2022 |title=LIST: Top Instagram earners in PH |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/19/22/list-top-instagram-earners-in-ph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://news.abs-cbn.com/life/10/19/22/list-top-instagram-earners-in-ph |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> == Maagang buhay == Si Kathryn Chandria Manuel Bernardo ay isinilang noong Marso 26, 1996 <ref>{{Cite news |last=Deveza, Reyma |date=March 27, 2024 |title=Here's how Kathryn Bernardo celebrated her 28th birthday |publisher=[[News.ABS-CBN.com|ABS-CBN News]] |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/3/26/here-s-how-kathryn-bernardo-celebrated-her-28th-birthday-736 |url-status=live |access-date=November 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328161808/https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/3/26/here-s-how-kathryn-bernardo-celebrated-her-28th-birthday-736 |archive-date=March 28, 2025}}</ref> sa [[Cabanatuan]], Nueva Ecija, Pilipinas. Siya ang bunso sa apat na magkakapatid at pinalaki ng kanyang mga magulang na sina Luzviminda at Teodore Bernardo. <ref>{{Cite news |last=Tuazon, Nikko |date=January 8, 2022 |title=Kathryn Bernardo's "dream home" for parents is halfway completed |publisher=[[GMA New Media#Subsidiaries and joint ventures|Philippine Entertainment Portal]] |url=https://www.pep.ph/lifestyle/home/163039/kathryn-bernardo-dream-home-parents-a721-20220108 |url-status=live |access-date=November 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220108133816/https://www.pep.ph/lifestyle/home/163039/kathryn-bernardo-dream-home-parents-a721-20220108 |archive-date=January 8, 2022}}</ref> Lumaki si Bernardo bilang miyembro ng [[Iglesia ni Cristo]] . <ref name="Iglesia ni Cristo personalities">{{Cite news |last=Francisco |first=Katerina |date=July 22, 2014 |title=Famous Iglesia ni Cristo personalities |work=Rappler |url=http://www.rappler.com/entertainment/64021-iglesia-ni-cristo-prominent-celebrities-personalities |url-status=live |access-date=August 27, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122135253/https://www.rappler.com/entertainment/64021-iglesia-ni-cristo-prominent-celebrities-personalities |archive-date=November 22, 2018}}</ref> Noong 2016, naiulat na siya ay naging isang Kristiyanong ipinanganak muli (born again). <ref>{{Cite news |last=Quilingguing |first=Uriel |date=May 9, 2016 |title=Kathryn Bernardo 'leaves INC, converts religion' |work=sunstar.com.ph |url=https://www.sunstar.com.ph/more-articles/kathryn-bernardo-leaves-inc-converts-religion |url-status=live |access-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204223418/https://www.sunstar.com.ph/more-articles/kathryn-bernardo-leaves-inc-converts-religion |archive-date=February 4, 2024}}</ref> === Edukasyon === Bago nagsimula ang kanyang karera sa pag-arte noong 2003, nag-aral si Kathryn Chandria Manuel Bernardo sa Flowerlane Montessori Children's House sa Cabanatuan City. Kalaunan ay nag-aral din siya sa OB Montessori Center sa Quezon City. Noong 2011, dahil sa kanyang abalang iskedyul sa pag-arte, sumali siya sa homeschooling program ng UST Angelicum College upang maipagpatuloy ang kanyang pag-aaral habang nagtatrabaho. Nag-aral din siya sa Enderun Colleges kung saan kumuha siya ng kursong marketing, ngunit pansamantala niyang itinigil ang kanyang pag-aaral dahil sa conflict sa iskedyul ng kanyang teleseryeng Got to Believe. Noong 2021, ipinahayag niya na nais pa rin niyang makapagtapos ng kolehiyo sa kursong marketing o communication arts. == Karera == === 2003–2011: Maagang karera at tagumpay === Nagsimulang umarte si Bernardo noong 2003, lumabas siya bilang batang Cielo sa ''[[It Might Be You]]'' ng ABS-CBN. Noong 2006, nagkaroon siya ng unang pangunahing papel sa serye sa TV ''[[Super Inggo|na Super Inggo]]'', kung saan ginampanan niya ang papel ni Maya, ang karelasyon ng pangunahing karakter. Pagkatapos, lumabas siya sa iba't ibang palabas sa ABS-CBN, kabilang ang ''Krystala'' at ''[[Vietnam Rose]]'', bago sumali sa palabas na komedya ng mga bata ''[[Goin' Bulilit|na Goin' Bulilit]]'' . Bilang isang batang aktres, ginampanan ni Bernardo ang mga papel ng batang Victoria sa ''[[Magkaribal]]'' ng ABS-CBN at batang Jenny sa ''[[Endless Love]]'' ng GMA, at parehong ipinalabas ang mga palabas noong Hunyo 28, 2010. <ref>{{Cite news |last=Santiago |first=Erwin |date=June 25, 2010 |title=Endless Love stars Kristoffer Martin and Kathryn Bernardo: The next Joshua Dionisio and Barbie Forteza? |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/news/25997/endless-love-stars-kristoffer-martin-and-kathryn-bernardo-the-next-joshua-dionisio-and-barbie-forteza/1/1 |url-status=live |access-date=September 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004233814/http://www.pep.ph/news/25997/endless-love-stars-kristoffer-martin-and-kathryn-bernardo-the-next-joshua-dionisio-and-barbie-forteza/1/1 |archive-date=October 4, 2013}}</ref> Ang kanyang pambihirang papel ay dumating nang makuha niya ang pangunahing papel bilang Mara David sa remake ng 1992 drama series ''[[Mara Clara (2010)|na Mara Clara]]'' . Ang serye ay isang malaking tagumpay at pinatibay ang kanyang reputasyon bilang isang sumisikat na aktres. <ref>{{Cite news |last=Villagomez |first=Kaye |date=April 24, 2011 |title='Mara Clara' scores int'l award body's nod |work=Manila Bulletin |url=http://mb.com.ph/node/315264/mara-clara- |url-status=dead |access-date=October 7, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520040507/http://mb.com.ph/node/315264/mara-clara- |archive-date=May 20, 2011}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng seryeng ''Mara Clara'', si Bernardo ay nagbida sa palabas na nakatuon sa mga kabataan ''na Growing Up'', kung saan gumanap siya bilang Ella, isang 15-taong-gulang na batang babae na nakatira kasama ang kanyang nag-iisang ina. <ref>{{Cite news |last=Montealegre |first=Lyn Luna |date=September 1, 2011 |title=Diego Loyzaga, Julia Montes, Kathryn Bernardo and Daniel Padilla reveal their growing-up insecurities |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/guide/tv/8818/diego-loyzaga-julia-montes-kathryn-bernardo-and-daniel-padilla-reveal-their-growing-up-insecurities/1/2 |url-status=dead |access-date=October 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104181623/http://www.pep.ph/guide/tv/8818/diego-loyzaga-julia-montes-kathryn-bernardo-and-daniel-padilla-reveal-their-growing-up-insecurities/1/2 |archive-date=November 4, 2013}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Santiago |first=Erwin |date=September 6, 2011 |title=Kantar Media-TNS National Household Ratings (Sept. 2–5): Kapamilya shows rule primetime race; 100 Days To Heaven leads ABS-CBN campaign |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/guide/tns/8861/kantar-media-tns-national-household-ratings-sept-2-5-kapamilya-shows-rule-primetime-race-100-days-to-heaven-leads-abs-cbn-campaign |url-status=dead |access-date=October 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104181618/http://www.pep.ph/guide/tns/8861/kantar-media-tns-national-household-ratings-sept-2-5-kapamilya-shows-rule-primetime-race-100-days-to-heaven-leads-abs-cbn-campaign |archive-date=November 4, 2013}}</ref> [[Kategorya:Mga taga-Nueva Ecija]] [[Kategorya:Pilipinong Kristiyano]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1996]] [[Kategorya:Articles with hCards]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] q67nzzk2jhjpoqli10f9otjxeqhsv84 2208974 2208973 2026-05-25T03:46:01Z ალექსანდრე ლევანი 162205 2208974 wikitext text/x-wiki '''Si Kathryn Chandria Manuel Bernardo'''<ref>{{Cite magazine |last=Batislaong, Acer |date=2023-03-28 |title=Kathryn Bernardo Is Back With New Projects For Her New Era |url=https://nylonmanila.com/pop-culture/kathryn-bernardo-is-back-here-are-the-new-projects-from-the-box-office-queen-to-get-excited-about |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250127102127/https://nylonmanila.com/pop-culture/kathryn-bernardo-is-back-here-are-the-new-projects-from-the-box-office-queen-to-get-excited-about/ |archive-date=January 27, 2025 |access-date=2024-11-22 |magazine=[[Nylon (magazine)|Nylon]] |issn=1524-1750}}</ref> (isinilang noong Marso 26, 1996) ay isang artistang Pilipino. Kilala sa kanyang trahabo sa mainstream productions, siya ay nagbida sa tatlo sa pinakamataas na kita na pelikulang pilipino sa lahat ng pahanon ; ''ang The Hows of Us'' (2018), ''[[Hello, Love, Goodbye]]'' (2019), at ''Hello, Love, Again'' (2024). Kabilang sa kanyang mga parangal ang isang Seoul International Drama Award, isang Asian World Film Festival Award, dalawang [[FAMAS|FAMAS Awards]], at 14 na Box Office Entertainment Awards . <ref>{{Cite web |title=Kathryn Bernardo as a child star{{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/tonightwithboyabunda/videos/kathryn-bernardo-looks-back-on-the-challenges-of-being-a-child-star-337478/amp |access-date=July 27, 2023 |website=ent.abs-cbn.com |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=January 12, 2022 |title=LOOK: Throwback photos of Kathryn Bernardo from 'Mara Clara' remake |url=https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/throwback-photos-kathryn-bernardo-mara-clara-remake/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/throwback-photos-kathryn-bernardo-mara-clara-remake/ |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=CC |first=JE |date=July 5, 2021 |title=Box Office Royalties Ranked: The Biggest-Grossing Filipino Movie Stars since 2010 |url=https://www.lionheartv.net/2021/07/box-office-royalties-ranked-the-biggest-grossing-filipino-movie-stars-since-2010/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920171720/https://www.lionheartv.net/2021/07/box-office-royalties-ranked-the-biggest-grossing-filipino-movie-stars-since-2010/ |archive-date=September 20, 2022 |access-date=July 27, 2023 |website=LionhearTV |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite news |date=December 19, 2019 |title=People Asia hails Kathryn Bernardo as 'box office queen of her generation' |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |url-status=live |access-date=July 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710102118/https://news.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |archive-date=July 10, 2021}}</ref> Isinilang sa [[Cabanatuan]], Nueva Ecija, sinimulan ni Bernardo ang kanyang karera bilang isang batang aktres noong dekada 2000 at sumikat dahil sa kanyang pagganap bilang isa sa mga pangunahing tauhan sa ''[[Mara Clara (2010)|Mara Clara]]'' (2010). Mas malawak ang kanyang natanggap na atensyon dahil sa kanyang pagganap bilang isang nawawalang prinsesa sa romantikong drama na ''[[Princess and I]]'' (2012), ang una sa ilang kolaborasyon kasama ang aktor na [[Daniel Padilla|si Daniel Padilla]] . Nang taong iyon, gumanap siya bilang isang batang embalsamador sa supernatural horror ''[[pagpag: Siyam na Buhay|na Pagpag: Siyam na Buhay]]'', kung saan nakakuha siya ng nominasyon para sa Metro Manila Film Festival Award para sa Best Actress . Nakamit ni Bernardo ang karagdagang tagumpay sa komersyo sa pamamagitan ng isang serye ng mga romantikong pelikula, kabilang ang ''The Hows of Us'' (2018), kung saan nanalo siya ng Star Award para sa Movie Actress of the Year . <ref>{{Cite web |date=December 19, 2019 |title=People Asia hails Kathryn Bernardo as 'box office queen of her generation' |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |access-date=July 10, 2021 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=September 10, 2019 |title=Rom-Com 'Hello, Love, Goodbye' Becomes Highest-Grossing Filipino Film of All Time |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/hello-love-goodbye-sets-record-at-philippines-box-office-1238526/ |access-date=July 27, 2023 |website=The Hollywood Reporter}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Quintos |first=Napoleon |date=May 11, 2011 |title=Kathryn Bernardo feels pressured about her launching movie with Star Cinema |work=Push |url=http://www.push.com.ph/features/3243/kathryn-bernardo-feels-pressured-about-her-launching-movie-with-star-cinema/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120609121550/http://www.push.com.ph/features/3243/kathryn-bernardo-feels-pressured-about-her-launching-movie-with-star-cinema/ |archive-date=June 9, 2012}}</ref> Para sa kanyang pagganap bilang isang naghihirap na kasambahay sa romantikong drama na ''Hello, Love, Goodbye'' (2019), nakatanggap siya ng mga nominasyon para sa Luna Award at Gawad Urian para sa Best Actress . Kalaunan ay ginalugad niya ang mga papel sa iba pang mga genre, kung saan ginampanan niya ang papel kasama [[Dolly de Leon|si Dolly de Leon]] sa black comedy ''na A Very Good Girl'' (2023), na nagkamit sa kanya ng FAMAS Award para sa Best Actress (FAMAS Award for Best Actress. Pinangalanan siya ng ''[[Forbes|Forbes Asia]]'' bilang isa sa mga pinaka-maimpluwensyang tao sa [[Asya-Pasipiko|Asia-Pacific]] . <ref>{{Cite web |date=December 8, 2020 |title=7 Filipino stars join Forbes Asia's Top 100 Digital List |url=https://lifestyle.inquirer.net/375866/7-filipino-stars-join-forbes-asias-top-100-digital-list/ |access-date=July 10, 2021 |website=Inquirer Lifestyle |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=March 4, 2018 |title=Anne, Vice, Angel lead Metro Society's most influential list |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/03/04/18/anne-vice-angel-lead-metro-societys-most-influential-list |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710102118/https://news.abs-cbn.com/entertainment/03/04/18/anne-vice-angel-lead-metro-societys-most-influential-list |archive-date=July 10, 2021 |access-date=July 10, 2021 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Pia Wurtzbach, Nadine Lustre, and other Filipino celebrities earning the most through Instagram |url=https://philstarlife.com/celebrity/792784-top-10-earning-instagram-celebrities-philippines?page=2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://philstarlife.com/celebrity/792784-top-10-earning-instagram-celebrities-philippines?page=2 |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=Philstar Life}}</ref> <ref>{{Cite web |date=October 19, 2022 |title=LIST: Top Instagram earners in PH |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/19/22/list-top-instagram-earners-in-ph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://news.abs-cbn.com/life/10/19/22/list-top-instagram-earners-in-ph |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> == Maagang buhay == Si Kathryn Chandria Manuel Bernardo ay isinilang noong Marso 26, 1996<ref>{{Cite news |last=Deveza, Reyma |date=March 27, 2024 |title=Here's how Kathryn Bernardo celebrated her 28th birthday |publisher=[[News.ABS-CBN.com|ABS-CBN News]] |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/3/26/here-s-how-kathryn-bernardo-celebrated-her-28th-birthday-736 |url-status=live |access-date=November 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328161808/https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/3/26/here-s-how-kathryn-bernardo-celebrated-her-28th-birthday-736 |archive-date=March 28, 2025}}</ref> sa [[Cabanatuan]], Nueva Ecija, Pilipinas. Siya ang bunso sa apat na magkakapatid at pinalaki ng kanyang mga magulang na sina Luzviminda at Teodore Bernardo. <ref>{{Cite news |last=Tuazon, Nikko |date=January 8, 2022 |title=Kathryn Bernardo's "dream home" for parents is halfway completed |publisher=[[GMA New Media#Subsidiaries and joint ventures|Philippine Entertainment Portal]] |url=https://www.pep.ph/lifestyle/home/163039/kathryn-bernardo-dream-home-parents-a721-20220108 |url-status=live |access-date=November 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220108133816/https://www.pep.ph/lifestyle/home/163039/kathryn-bernardo-dream-home-parents-a721-20220108 |archive-date=January 8, 2022}}</ref> Lumaki si Bernardo bilang miyembro ng [[Iglesia ni Cristo]] . <ref name="Iglesia ni Cristo personalities">{{Cite news |last=Francisco |first=Katerina |date=July 22, 2014 |title=Famous Iglesia ni Cristo personalities |work=Rappler |url=http://www.rappler.com/entertainment/64021-iglesia-ni-cristo-prominent-celebrities-personalities |url-status=live |access-date=August 27, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122135253/https://www.rappler.com/entertainment/64021-iglesia-ni-cristo-prominent-celebrities-personalities |archive-date=November 22, 2018}}</ref> Noong 2016, naiulat na siya ay naging isang Kristiyanong ipinanganak muli (born again). <ref>{{Cite news |last=Quilingguing |first=Uriel |date=May 9, 2016 |title=Kathryn Bernardo 'leaves INC, converts religion' |work=sunstar.com.ph |url=https://www.sunstar.com.ph/more-articles/kathryn-bernardo-leaves-inc-converts-religion |url-status=live |access-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204223418/https://www.sunstar.com.ph/more-articles/kathryn-bernardo-leaves-inc-converts-religion |archive-date=February 4, 2024}}</ref> === Edukasyon === Bago nagsimula ang kanyang karera sa pag-arte noong 2003, nag-aral si Kathryn Chandria Manuel Bernardo sa Flowerlane Montessori Children's House sa Cabanatuan City. Kalaunan ay nag-aral din siya sa OB Montessori Center sa Quezon City. Noong 2011, dahil sa kanyang abalang iskedyul sa pag-arte, sumali siya sa homeschooling program ng UST Angelicum College upang maipagpatuloy ang kanyang pag-aaral habang nagtatrabaho. Nag-aral din siya sa Enderun Colleges kung saan kumuha siya ng kursong marketing, ngunit pansamantala niyang itinigil ang kanyang pag-aaral dahil sa conflict sa iskedyul ng kanyang teleseryeng Got to Believe. Noong 2021, ipinahayag niya na nais pa rin niyang makapagtapos ng kolehiyo sa kursong marketing o communication arts. == Karera == === 2003–2011: Maagang karera at tagumpay === Nagsimulang umarte si Bernardo noong 2003, lumabas siya bilang batang Cielo sa ''[[It Might Be You]]'' ng ABS-CBN. Noong 2006, nagkaroon siya ng unang pangunahing papel sa serye sa TV ''[[Super Inggo|na Super Inggo]]'', kung saan ginampanan niya ang papel ni Maya, ang karelasyon ng pangunahing karakter. Pagkatapos, lumabas siya sa iba't ibang palabas sa ABS-CBN, kabilang ang ''Krystala'' at ''[[Vietnam Rose]]'', bago sumali sa palabas na komedya ng mga bata ''[[Goin' Bulilit|na Goin' Bulilit]]'' . Bilang isang batang aktres, ginampanan ni Bernardo ang mga papel ng batang Victoria sa ''[[Magkaribal]]'' ng ABS-CBN at batang Jenny sa ''[[Endless Love]]'' ng GMA, at parehong ipinalabas ang mga palabas noong Hunyo 28, 2010. <ref>{{Cite news |last=Santiago |first=Erwin |date=June 25, 2010 |title=Endless Love stars Kristoffer Martin and Kathryn Bernardo: The next Joshua Dionisio and Barbie Forteza? |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/news/25997/endless-love-stars-kristoffer-martin-and-kathryn-bernardo-the-next-joshua-dionisio-and-barbie-forteza/1/1 |url-status=live |access-date=September 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004233814/http://www.pep.ph/news/25997/endless-love-stars-kristoffer-martin-and-kathryn-bernardo-the-next-joshua-dionisio-and-barbie-forteza/1/1 |archive-date=October 4, 2013}}</ref> Ang kanyang pambihirang papel ay dumating nang makuha niya ang pangunahing papel bilang Mara David sa remake ng 1992 drama series ''[[Mara Clara (2010)|na Mara Clara]]'' . Ang serye ay isang malaking tagumpay at pinatibay ang kanyang reputasyon bilang isang sumisikat na aktres. <ref>{{Cite news |last=Villagomez |first=Kaye |date=April 24, 2011 |title='Mara Clara' scores int'l award body's nod |work=Manila Bulletin |url=http://mb.com.ph/node/315264/mara-clara- |url-status=dead |access-date=October 7, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520040507/http://mb.com.ph/node/315264/mara-clara- |archive-date=May 20, 2011}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng seryeng ''Mara Clara'', si Bernardo ay nagbida sa palabas na nakatuon sa mga kabataan ''na Growing Up'', kung saan gumanap siya bilang Ella, isang 15-taong-gulang na batang babae na nakatira kasama ang kanyang nag-iisang ina. <ref>{{Cite news |last=Montealegre |first=Lyn Luna |date=September 1, 2011 |title=Diego Loyzaga, Julia Montes, Kathryn Bernardo and Daniel Padilla reveal their growing-up insecurities |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/guide/tv/8818/diego-loyzaga-julia-montes-kathryn-bernardo-and-daniel-padilla-reveal-their-growing-up-insecurities/1/2 |url-status=dead |access-date=October 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104181623/http://www.pep.ph/guide/tv/8818/diego-loyzaga-julia-montes-kathryn-bernardo-and-daniel-padilla-reveal-their-growing-up-insecurities/1/2 |archive-date=November 4, 2013}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Santiago |first=Erwin |date=September 6, 2011 |title=Kantar Media-TNS National Household Ratings (Sept. 2–5): Kapamilya shows rule primetime race; 100 Days To Heaven leads ABS-CBN campaign |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/guide/tns/8861/kantar-media-tns-national-household-ratings-sept-2-5-kapamilya-shows-rule-primetime-race-100-days-to-heaven-leads-abs-cbn-campaign |url-status=dead |access-date=October 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104181618/http://www.pep.ph/guide/tns/8861/kantar-media-tns-national-household-ratings-sept-2-5-kapamilya-shows-rule-primetime-race-100-days-to-heaven-leads-abs-cbn-campaign |archive-date=November 4, 2013}}</ref> [[Kategorya:Mga taga-Nueva Ecija]] [[Kategorya:Pilipinong Kristiyano]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1996]] [[Kategorya:Articles with hCards]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 5spbe5adh7895h5zh2ql59i6dls3kf6 2208975 2208974 2026-05-25T03:46:15Z ალექსანდრე ლევანი 162205 2208975 wikitext text/x-wiki '''Si Kathryn Chandria Manuel Bernardo'''<ref>{{Cite magazine |last=Batislaong, Acer |date=2023-03-28 |title=Kathryn Bernardo Is Back With New Projects For Her New Era |url=https://nylonmanila.com/pop-culture/kathryn-bernardo-is-back-here-are-the-new-projects-from-the-box-office-queen-to-get-excited-about |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250127102127/https://nylonmanila.com/pop-culture/kathryn-bernardo-is-back-here-are-the-new-projects-from-the-box-office-queen-to-get-excited-about/ |archive-date=January 27, 2025 |access-date=2024-11-22 |magazine=[[Nylon (magazine)|Nylon]] |issn=1524-1750}}</ref> (isinilang noong Marso 26, 1996) ay isang artistang Pilipino. Kilala sa kanyang trahabo sa mainstream productions, siya ay nagbida sa tatlo sa pinakamataas na kita na pelikulang pilipino sa lahat ng pahanon ; ''ang The Hows of Us'' (2018), ''[[Hello, Love, Goodbye]]'' (2019), at ''Hello, Love, Again'' (2024). Kabilang sa kanyang mga parangal ang isang Seoul International Drama Award, isang Asian World Film Festival Award, dalawang [[FAMAS|FAMAS Awards]], at 14 na Box Office Entertainment Awards . <ref>{{Cite web |title=Kathryn Bernardo as a child star{{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/tonightwithboyabunda/videos/kathryn-bernardo-looks-back-on-the-challenges-of-being-a-child-star-337478/amp |access-date=July 27, 2023 |website=ent.abs-cbn.com |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=January 12, 2022 |title=LOOK: Throwback photos of Kathryn Bernardo from 'Mara Clara' remake |url=https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/throwback-photos-kathryn-bernardo-mara-clara-remake/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/throwback-photos-kathryn-bernardo-mara-clara-remake/ |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=CC |first=JE |date=July 5, 2021 |title=Box Office Royalties Ranked: The Biggest-Grossing Filipino Movie Stars since 2010 |url=https://www.lionheartv.net/2021/07/box-office-royalties-ranked-the-biggest-grossing-filipino-movie-stars-since-2010/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920171720/https://www.lionheartv.net/2021/07/box-office-royalties-ranked-the-biggest-grossing-filipino-movie-stars-since-2010/ |archive-date=September 20, 2022 |access-date=July 27, 2023 |website=LionhearTV |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite news |date=December 19, 2019 |title=People Asia hails Kathryn Bernardo as 'box office queen of her generation' |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |url-status=live |access-date=July 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710102118/https://news.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |archive-date=July 10, 2021}}</ref> Isinilang sa [[Cabanatuan]], Nueva Ecija, sinimulan ni Bernardo ang kanyang karera bilang isang batang aktres noong dekada 2000 at sumikat dahil sa kanyang pagganap bilang isa sa mga pangunahing tauhan sa ''[[Mara Clara (2010)|Mara Clara]]'' (2010). Mas malawak ang kanyang natanggap na atensyon dahil sa kanyang pagganap bilang isang nawawalang prinsesa sa romantikong drama na ''[[Princess and I]]'' (2012), ang una sa ilang kolaborasyon kasama ang aktor na [[Daniel Padilla|si Daniel Padilla]] . Nang taong iyon, gumanap siya bilang isang batang embalsamador sa supernatural horror ''[[pagpag: Siyam na Buhay|na Pagpag: Siyam na Buhay]]'', kung saan nakakuha siya ng nominasyon para sa Metro Manila Film Festival Award para sa Best Actress . Nakamit ni Bernardo ang karagdagang tagumpay sa komersyo sa pamamagitan ng isang serye ng mga romantikong pelikula, kabilang ang ''The Hows of Us'' (2018), kung saan nanalo siya ng Star Award para sa Movie Actress of the Year . <ref>{{Cite web |date=December 19, 2019 |title=People Asia hails Kathryn Bernardo as 'box office queen of her generation' |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |access-date=July 10, 2021 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=September 10, 2019 |title=Rom-Com 'Hello, Love, Goodbye' Becomes Highest-Grossing Filipino Film of All Time |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/hello-love-goodbye-sets-record-at-philippines-box-office-1238526/ |access-date=July 27, 2023 |website=The Hollywood Reporter}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Quintos |first=Napoleon |date=May 11, 2011 |title=Kathryn Bernardo feels pressured about her launching movie with Star Cinema |work=Push |url=http://www.push.com.ph/features/3243/kathryn-bernardo-feels-pressured-about-her-launching-movie-with-star-cinema/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120609121550/http://www.push.com.ph/features/3243/kathryn-bernardo-feels-pressured-about-her-launching-movie-with-star-cinema/ |archive-date=June 9, 2012}}</ref> Para sa kanyang pagganap bilang isang naghihirap na kasambahay sa romantikong drama na ''Hello, Love, Goodbye'' (2019), nakatanggap siya ng mga nominasyon para sa Luna Award at Gawad Urian para sa Best Actress . Kalaunan ay ginalugad niya ang mga papel sa iba pang mga genre, kung saan ginampanan niya ang papel kasama [[Dolly de Leon|si Dolly de Leon]] sa black comedy ''na A Very Good Girl'' (2023), na nagkamit sa kanya ng FAMAS Award para sa Best Actress (FAMAS Award for Best Actress. Pinangalanan siya ng ''[[Forbes|Forbes Asia]]'' bilang isa sa mga pinaka-maimpluwensyang tao sa [[Asya-Pasipiko|Asia-Pacific]] . <ref>{{Cite web |date=December 8, 2020 |title=7 Filipino stars join Forbes Asia's Top 100 Digital List |url=https://lifestyle.inquirer.net/375866/7-filipino-stars-join-forbes-asias-top-100-digital-list/ |access-date=July 10, 2021 |website=Inquirer Lifestyle |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=March 4, 2018 |title=Anne, Vice, Angel lead Metro Society's most influential list |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/03/04/18/anne-vice-angel-lead-metro-societys-most-influential-list |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710102118/https://news.abs-cbn.com/entertainment/03/04/18/anne-vice-angel-lead-metro-societys-most-influential-list |archive-date=July 10, 2021 |access-date=July 10, 2021 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Pia Wurtzbach, Nadine Lustre, and other Filipino celebrities earning the most through Instagram |url=https://philstarlife.com/celebrity/792784-top-10-earning-instagram-celebrities-philippines?page=2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://philstarlife.com/celebrity/792784-top-10-earning-instagram-celebrities-philippines?page=2 |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=Philstar Life}}</ref> <ref>{{Cite web |date=October 19, 2022 |title=LIST: Top Instagram earners in PH |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/19/22/list-top-instagram-earners-in-ph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://news.abs-cbn.com/life/10/19/22/list-top-instagram-earners-in-ph |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> == Maagang buhay == Si Kathryn Chandria Manuel Bernardo ay isinilang noong Marso 26, 1996<ref>{{Cite news |last=Deveza, Reyma |date=March 27, 2024 |title=Here's how Kathryn Bernardo celebrated her 28th birthday |publisher=[[News.ABS-CBN.com|ABS-CBN News]] |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/3/26/here-s-how-kathryn-bernardo-celebrated-her-28th-birthday-736 |url-status=live |access-date=November 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328161808/https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/3/26/here-s-how-kathryn-bernardo-celebrated-her-28th-birthday-736 |archive-date=March 28, 2025}}</ref> sa [[Cabanatuan]], Nueva Ecija, Pilipinas. Siya ang bunso sa apat na magkakapatid at pinalaki ng kanyang mga magulang na sina Luzviminda at Teodore Bernardo.<ref>{{Cite news |last=Tuazon, Nikko |date=January 8, 2022 |title=Kathryn Bernardo's "dream home" for parents is halfway completed |publisher=[[GMA New Media#Subsidiaries and joint ventures|Philippine Entertainment Portal]] |url=https://www.pep.ph/lifestyle/home/163039/kathryn-bernardo-dream-home-parents-a721-20220108 |url-status=live |access-date=November 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220108133816/https://www.pep.ph/lifestyle/home/163039/kathryn-bernardo-dream-home-parents-a721-20220108 |archive-date=January 8, 2022}}</ref> Lumaki si Bernardo bilang miyembro ng [[Iglesia ni Cristo]] . <ref name="Iglesia ni Cristo personalities">{{Cite news |last=Francisco |first=Katerina |date=July 22, 2014 |title=Famous Iglesia ni Cristo personalities |work=Rappler |url=http://www.rappler.com/entertainment/64021-iglesia-ni-cristo-prominent-celebrities-personalities |url-status=live |access-date=August 27, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122135253/https://www.rappler.com/entertainment/64021-iglesia-ni-cristo-prominent-celebrities-personalities |archive-date=November 22, 2018}}</ref> Noong 2016, naiulat na siya ay naging isang Kristiyanong ipinanganak muli (born again). <ref>{{Cite news |last=Quilingguing |first=Uriel |date=May 9, 2016 |title=Kathryn Bernardo 'leaves INC, converts religion' |work=sunstar.com.ph |url=https://www.sunstar.com.ph/more-articles/kathryn-bernardo-leaves-inc-converts-religion |url-status=live |access-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204223418/https://www.sunstar.com.ph/more-articles/kathryn-bernardo-leaves-inc-converts-religion |archive-date=February 4, 2024}}</ref> === Edukasyon === Bago nagsimula ang kanyang karera sa pag-arte noong 2003, nag-aral si Kathryn Chandria Manuel Bernardo sa Flowerlane Montessori Children's House sa Cabanatuan City. Kalaunan ay nag-aral din siya sa OB Montessori Center sa Quezon City. Noong 2011, dahil sa kanyang abalang iskedyul sa pag-arte, sumali siya sa homeschooling program ng UST Angelicum College upang maipagpatuloy ang kanyang pag-aaral habang nagtatrabaho. Nag-aral din siya sa Enderun Colleges kung saan kumuha siya ng kursong marketing, ngunit pansamantala niyang itinigil ang kanyang pag-aaral dahil sa conflict sa iskedyul ng kanyang teleseryeng Got to Believe. Noong 2021, ipinahayag niya na nais pa rin niyang makapagtapos ng kolehiyo sa kursong marketing o communication arts. == Karera == === 2003–2011: Maagang karera at tagumpay === Nagsimulang umarte si Bernardo noong 2003, lumabas siya bilang batang Cielo sa ''[[It Might Be You]]'' ng ABS-CBN. Noong 2006, nagkaroon siya ng unang pangunahing papel sa serye sa TV ''[[Super Inggo|na Super Inggo]]'', kung saan ginampanan niya ang papel ni Maya, ang karelasyon ng pangunahing karakter. Pagkatapos, lumabas siya sa iba't ibang palabas sa ABS-CBN, kabilang ang ''Krystala'' at ''[[Vietnam Rose]]'', bago sumali sa palabas na komedya ng mga bata ''[[Goin' Bulilit|na Goin' Bulilit]]'' . Bilang isang batang aktres, ginampanan ni Bernardo ang mga papel ng batang Victoria sa ''[[Magkaribal]]'' ng ABS-CBN at batang Jenny sa ''[[Endless Love]]'' ng GMA, at parehong ipinalabas ang mga palabas noong Hunyo 28, 2010. <ref>{{Cite news |last=Santiago |first=Erwin |date=June 25, 2010 |title=Endless Love stars Kristoffer Martin and Kathryn Bernardo: The next Joshua Dionisio and Barbie Forteza? |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/news/25997/endless-love-stars-kristoffer-martin-and-kathryn-bernardo-the-next-joshua-dionisio-and-barbie-forteza/1/1 |url-status=live |access-date=September 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004233814/http://www.pep.ph/news/25997/endless-love-stars-kristoffer-martin-and-kathryn-bernardo-the-next-joshua-dionisio-and-barbie-forteza/1/1 |archive-date=October 4, 2013}}</ref> Ang kanyang pambihirang papel ay dumating nang makuha niya ang pangunahing papel bilang Mara David sa remake ng 1992 drama series ''[[Mara Clara (2010)|na Mara Clara]]'' . Ang serye ay isang malaking tagumpay at pinatibay ang kanyang reputasyon bilang isang sumisikat na aktres. <ref>{{Cite news |last=Villagomez |first=Kaye |date=April 24, 2011 |title='Mara Clara' scores int'l award body's nod |work=Manila Bulletin |url=http://mb.com.ph/node/315264/mara-clara- |url-status=dead |access-date=October 7, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520040507/http://mb.com.ph/node/315264/mara-clara- |archive-date=May 20, 2011}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng seryeng ''Mara Clara'', si Bernardo ay nagbida sa palabas na nakatuon sa mga kabataan ''na Growing Up'', kung saan gumanap siya bilang Ella, isang 15-taong-gulang na batang babae na nakatira kasama ang kanyang nag-iisang ina. <ref>{{Cite news |last=Montealegre |first=Lyn Luna |date=September 1, 2011 |title=Diego Loyzaga, Julia Montes, Kathryn Bernardo and Daniel Padilla reveal their growing-up insecurities |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/guide/tv/8818/diego-loyzaga-julia-montes-kathryn-bernardo-and-daniel-padilla-reveal-their-growing-up-insecurities/1/2 |url-status=dead |access-date=October 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104181623/http://www.pep.ph/guide/tv/8818/diego-loyzaga-julia-montes-kathryn-bernardo-and-daniel-padilla-reveal-their-growing-up-insecurities/1/2 |archive-date=November 4, 2013}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Santiago |first=Erwin |date=September 6, 2011 |title=Kantar Media-TNS National Household Ratings (Sept. 2–5): Kapamilya shows rule primetime race; 100 Days To Heaven leads ABS-CBN campaign |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/guide/tns/8861/kantar-media-tns-national-household-ratings-sept-2-5-kapamilya-shows-rule-primetime-race-100-days-to-heaven-leads-abs-cbn-campaign |url-status=dead |access-date=October 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104181618/http://www.pep.ph/guide/tns/8861/kantar-media-tns-national-household-ratings-sept-2-5-kapamilya-shows-rule-primetime-race-100-days-to-heaven-leads-abs-cbn-campaign |archive-date=November 4, 2013}}</ref> [[Kategorya:Mga taga-Nueva Ecija]] [[Kategorya:Pilipinong Kristiyano]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1996]] [[Kategorya:Articles with hCards]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] la6m97bsvlnid2at0oc3r8zrlyodbz2 2208976 2208975 2026-05-25T03:46:35Z ალექსანდრე ლევანი 162205 2208976 wikitext text/x-wiki '''Si Kathryn Chandria Manuel Bernardo'''<ref>{{Cite magazine |last=Batislaong, Acer |date=2023-03-28 |title=Kathryn Bernardo Is Back With New Projects For Her New Era |url=https://nylonmanila.com/pop-culture/kathryn-bernardo-is-back-here-are-the-new-projects-from-the-box-office-queen-to-get-excited-about |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250127102127/https://nylonmanila.com/pop-culture/kathryn-bernardo-is-back-here-are-the-new-projects-from-the-box-office-queen-to-get-excited-about/ |archive-date=January 27, 2025 |access-date=2024-11-22 |magazine=[[Nylon (magazine)|Nylon]] |issn=1524-1750}}</ref> (isinilang noong Marso 26, 1996) ay isang artistang Pilipino. Kilala sa kanyang trahabo sa mainstream productions, siya ay nagbida sa tatlo sa pinakamataas na kita na pelikulang pilipino sa lahat ng pahanon ; ''ang The Hows of Us'' (2018), ''[[Hello, Love, Goodbye]]'' (2019), at ''Hello, Love, Again'' (2024). Kabilang sa kanyang mga parangal ang isang Seoul International Drama Award, isang Asian World Film Festival Award, dalawang [[FAMAS|FAMAS Awards]], at 14 na Box Office Entertainment Awards . <ref>{{Cite web |title=Kathryn Bernardo as a child star{{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/tonightwithboyabunda/videos/kathryn-bernardo-looks-back-on-the-challenges-of-being-a-child-star-337478/amp |access-date=July 27, 2023 |website=ent.abs-cbn.com |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=January 12, 2022 |title=LOOK: Throwback photos of Kathryn Bernardo from 'Mara Clara' remake |url=https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/throwback-photos-kathryn-bernardo-mara-clara-remake/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/throwback-photos-kathryn-bernardo-mara-clara-remake/ |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=CC |first=JE |date=July 5, 2021 |title=Box Office Royalties Ranked: The Biggest-Grossing Filipino Movie Stars since 2010 |url=https://www.lionheartv.net/2021/07/box-office-royalties-ranked-the-biggest-grossing-filipino-movie-stars-since-2010/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920171720/https://www.lionheartv.net/2021/07/box-office-royalties-ranked-the-biggest-grossing-filipino-movie-stars-since-2010/ |archive-date=September 20, 2022 |access-date=July 27, 2023 |website=LionhearTV |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite news |date=December 19, 2019 |title=People Asia hails Kathryn Bernardo as 'box office queen of her generation' |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |url-status=live |access-date=July 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710102118/https://news.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |archive-date=July 10, 2021}}</ref> Isinilang sa [[Cabanatuan]], Nueva Ecija, sinimulan ni Bernardo ang kanyang karera bilang isang batang aktres noong dekada 2000 at sumikat dahil sa kanyang pagganap bilang isa sa mga pangunahing tauhan sa ''[[Mara Clara (2010)|Mara Clara]]'' (2010). Mas malawak ang kanyang natanggap na atensyon dahil sa kanyang pagganap bilang isang nawawalang prinsesa sa romantikong drama na ''[[Princess and I]]'' (2012), ang una sa ilang kolaborasyon kasama ang aktor na [[Daniel Padilla|si Daniel Padilla]] . Nang taong iyon, gumanap siya bilang isang batang embalsamador sa supernatural horror ''[[pagpag: Siyam na Buhay|na Pagpag: Siyam na Buhay]]'', kung saan nakakuha siya ng nominasyon para sa Metro Manila Film Festival Award para sa Best Actress . Nakamit ni Bernardo ang karagdagang tagumpay sa komersyo sa pamamagitan ng isang serye ng mga romantikong pelikula, kabilang ang ''The Hows of Us'' (2018), kung saan nanalo siya ng Star Award para sa Movie Actress of the Year . <ref>{{Cite web |date=December 19, 2019 |title=People Asia hails Kathryn Bernardo as 'box office queen of her generation' |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |access-date=July 10, 2021 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=September 10, 2019 |title=Rom-Com 'Hello, Love, Goodbye' Becomes Highest-Grossing Filipino Film of All Time |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/hello-love-goodbye-sets-record-at-philippines-box-office-1238526/ |access-date=July 27, 2023 |website=The Hollywood Reporter}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Quintos |first=Napoleon |date=May 11, 2011 |title=Kathryn Bernardo feels pressured about her launching movie with Star Cinema |work=Push |url=http://www.push.com.ph/features/3243/kathryn-bernardo-feels-pressured-about-her-launching-movie-with-star-cinema/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120609121550/http://www.push.com.ph/features/3243/kathryn-bernardo-feels-pressured-about-her-launching-movie-with-star-cinema/ |archive-date=June 9, 2012}}</ref> Para sa kanyang pagganap bilang isang naghihirap na kasambahay sa romantikong drama na ''Hello, Love, Goodbye'' (2019), nakatanggap siya ng mga nominasyon para sa Luna Award at Gawad Urian para sa Best Actress . Kalaunan ay ginalugad niya ang mga papel sa iba pang mga genre, kung saan ginampanan niya ang papel kasama [[Dolly de Leon|si Dolly de Leon]] sa black comedy ''na A Very Good Girl'' (2023), na nagkamit sa kanya ng FAMAS Award para sa Best Actress (FAMAS Award for Best Actress. Pinangalanan siya ng ''[[Forbes|Forbes Asia]]'' bilang isa sa mga pinaka-maimpluwensyang tao sa [[Asya-Pasipiko|Asia-Pacific]] . <ref>{{Cite web |date=December 8, 2020 |title=7 Filipino stars join Forbes Asia's Top 100 Digital List |url=https://lifestyle.inquirer.net/375866/7-filipino-stars-join-forbes-asias-top-100-digital-list/ |access-date=July 10, 2021 |website=Inquirer Lifestyle |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=March 4, 2018 |title=Anne, Vice, Angel lead Metro Society's most influential list |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/03/04/18/anne-vice-angel-lead-metro-societys-most-influential-list |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710102118/https://news.abs-cbn.com/entertainment/03/04/18/anne-vice-angel-lead-metro-societys-most-influential-list |archive-date=July 10, 2021 |access-date=July 10, 2021 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Pia Wurtzbach, Nadine Lustre, and other Filipino celebrities earning the most through Instagram |url=https://philstarlife.com/celebrity/792784-top-10-earning-instagram-celebrities-philippines?page=2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://philstarlife.com/celebrity/792784-top-10-earning-instagram-celebrities-philippines?page=2 |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=Philstar Life}}</ref> <ref>{{Cite web |date=October 19, 2022 |title=LIST: Top Instagram earners in PH |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/19/22/list-top-instagram-earners-in-ph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://news.abs-cbn.com/life/10/19/22/list-top-instagram-earners-in-ph |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> == Maagang buhay == Si Kathryn Chandria Manuel Bernardo ay isinilang noong Marso 26, 1996<ref>{{Cite news |last=Deveza, Reyma |date=March 27, 2024 |title=Here's how Kathryn Bernardo celebrated her 28th birthday |publisher=[[News.ABS-CBN.com|ABS-CBN News]] |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/3/26/here-s-how-kathryn-bernardo-celebrated-her-28th-birthday-736 |url-status=live |access-date=November 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328161808/https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/3/26/here-s-how-kathryn-bernardo-celebrated-her-28th-birthday-736 |archive-date=March 28, 2025}}</ref> sa [[Cabanatuan]], Nueva Ecija, Pilipinas. Siya ang bunso sa apat na magkakapatid at pinalaki ng kanyang mga magulang na sina Luzviminda at Teodore Bernardo.<ref>{{Cite news |last=Tuazon, Nikko |date=January 8, 2022 |title=Kathryn Bernardo's "dream home" for parents is halfway completed |publisher=[[GMA New Media#Subsidiaries and joint ventures|Philippine Entertainment Portal]] |url=https://www.pep.ph/lifestyle/home/163039/kathryn-bernardo-dream-home-parents-a721-20220108 |url-status=live |access-date=November 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220108133816/https://www.pep.ph/lifestyle/home/163039/kathryn-bernardo-dream-home-parents-a721-20220108 |archive-date=January 8, 2022}}</ref> Lumaki si Bernardo bilang miyembro ng [[Iglesia ni Cristo]].<ref name="Iglesia ni Cristo personalities">{{Cite news |last=Francisco |first=Katerina |date=July 22, 2014 |title=Famous Iglesia ni Cristo personalities |work=Rappler |url=http://www.rappler.com/entertainment/64021-iglesia-ni-cristo-prominent-celebrities-personalities |url-status=live |access-date=August 27, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122135253/https://www.rappler.com/entertainment/64021-iglesia-ni-cristo-prominent-celebrities-personalities |archive-date=November 22, 2018}}</ref> Noong 2016, naiulat na siya ay naging isang Kristiyanong ipinanganak muli (born again).<ref>{{Cite news |last=Quilingguing |first=Uriel |date=May 9, 2016 |title=Kathryn Bernardo 'leaves INC, converts religion' |work=sunstar.com.ph |url=https://www.sunstar.com.ph/more-articles/kathryn-bernardo-leaves-inc-converts-religion |url-status=live |access-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204223418/https://www.sunstar.com.ph/more-articles/kathryn-bernardo-leaves-inc-converts-religion |archive-date=February 4, 2024}}</ref> === Edukasyon === Bago nagsimula ang kanyang karera sa pag-arte noong 2003, nag-aral si Kathryn Chandria Manuel Bernardo sa Flowerlane Montessori Children's House sa Cabanatuan City. Kalaunan ay nag-aral din siya sa OB Montessori Center sa Quezon City. Noong 2011, dahil sa kanyang abalang iskedyul sa pag-arte, sumali siya sa homeschooling program ng UST Angelicum College upang maipagpatuloy ang kanyang pag-aaral habang nagtatrabaho. Nag-aral din siya sa Enderun Colleges kung saan kumuha siya ng kursong marketing, ngunit pansamantala niyang itinigil ang kanyang pag-aaral dahil sa conflict sa iskedyul ng kanyang teleseryeng Got to Believe. Noong 2021, ipinahayag niya na nais pa rin niyang makapagtapos ng kolehiyo sa kursong marketing o communication arts. == Karera == === 2003–2011: Maagang karera at tagumpay === Nagsimulang umarte si Bernardo noong 2003, lumabas siya bilang batang Cielo sa ''[[It Might Be You]]'' ng ABS-CBN. Noong 2006, nagkaroon siya ng unang pangunahing papel sa serye sa TV ''[[Super Inggo|na Super Inggo]]'', kung saan ginampanan niya ang papel ni Maya, ang karelasyon ng pangunahing karakter. Pagkatapos, lumabas siya sa iba't ibang palabas sa ABS-CBN, kabilang ang ''Krystala'' at ''[[Vietnam Rose]]'', bago sumali sa palabas na komedya ng mga bata ''[[Goin' Bulilit|na Goin' Bulilit]]'' . Bilang isang batang aktres, ginampanan ni Bernardo ang mga papel ng batang Victoria sa ''[[Magkaribal]]'' ng ABS-CBN at batang Jenny sa ''[[Endless Love]]'' ng GMA, at parehong ipinalabas ang mga palabas noong Hunyo 28, 2010. <ref>{{Cite news |last=Santiago |first=Erwin |date=June 25, 2010 |title=Endless Love stars Kristoffer Martin and Kathryn Bernardo: The next Joshua Dionisio and Barbie Forteza? |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/news/25997/endless-love-stars-kristoffer-martin-and-kathryn-bernardo-the-next-joshua-dionisio-and-barbie-forteza/1/1 |url-status=live |access-date=September 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004233814/http://www.pep.ph/news/25997/endless-love-stars-kristoffer-martin-and-kathryn-bernardo-the-next-joshua-dionisio-and-barbie-forteza/1/1 |archive-date=October 4, 2013}}</ref> Ang kanyang pambihirang papel ay dumating nang makuha niya ang pangunahing papel bilang Mara David sa remake ng 1992 drama series ''[[Mara Clara (2010)|na Mara Clara]]'' . Ang serye ay isang malaking tagumpay at pinatibay ang kanyang reputasyon bilang isang sumisikat na aktres. <ref>{{Cite news |last=Villagomez |first=Kaye |date=April 24, 2011 |title='Mara Clara' scores int'l award body's nod |work=Manila Bulletin |url=http://mb.com.ph/node/315264/mara-clara- |url-status=dead |access-date=October 7, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520040507/http://mb.com.ph/node/315264/mara-clara- |archive-date=May 20, 2011}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng seryeng ''Mara Clara'', si Bernardo ay nagbida sa palabas na nakatuon sa mga kabataan ''na Growing Up'', kung saan gumanap siya bilang Ella, isang 15-taong-gulang na batang babae na nakatira kasama ang kanyang nag-iisang ina. <ref>{{Cite news |last=Montealegre |first=Lyn Luna |date=September 1, 2011 |title=Diego Loyzaga, Julia Montes, Kathryn Bernardo and Daniel Padilla reveal their growing-up insecurities |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/guide/tv/8818/diego-loyzaga-julia-montes-kathryn-bernardo-and-daniel-padilla-reveal-their-growing-up-insecurities/1/2 |url-status=dead |access-date=October 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104181623/http://www.pep.ph/guide/tv/8818/diego-loyzaga-julia-montes-kathryn-bernardo-and-daniel-padilla-reveal-their-growing-up-insecurities/1/2 |archive-date=November 4, 2013}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Santiago |first=Erwin |date=September 6, 2011 |title=Kantar Media-TNS National Household Ratings (Sept. 2–5): Kapamilya shows rule primetime race; 100 Days To Heaven leads ABS-CBN campaign |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/guide/tns/8861/kantar-media-tns-national-household-ratings-sept-2-5-kapamilya-shows-rule-primetime-race-100-days-to-heaven-leads-abs-cbn-campaign |url-status=dead |access-date=October 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104181618/http://www.pep.ph/guide/tns/8861/kantar-media-tns-national-household-ratings-sept-2-5-kapamilya-shows-rule-primetime-race-100-days-to-heaven-leads-abs-cbn-campaign |archive-date=November 4, 2013}}</ref> [[Kategorya:Mga taga-Nueva Ecija]] [[Kategorya:Pilipinong Kristiyano]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1996]] [[Kategorya:Articles with hCards]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] daftnqflvr859osz4j0jckaymkrcr12 2208978 2208976 2026-05-25T03:48:44Z ალექსანდრე ლევანი 162205 /* Karera */ 2208978 wikitext text/x-wiki '''Si Kathryn Chandria Manuel Bernardo'''<ref>{{Cite magazine |last=Batislaong, Acer |date=2023-03-28 |title=Kathryn Bernardo Is Back With New Projects For Her New Era |url=https://nylonmanila.com/pop-culture/kathryn-bernardo-is-back-here-are-the-new-projects-from-the-box-office-queen-to-get-excited-about |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250127102127/https://nylonmanila.com/pop-culture/kathryn-bernardo-is-back-here-are-the-new-projects-from-the-box-office-queen-to-get-excited-about/ |archive-date=January 27, 2025 |access-date=2024-11-22 |magazine=[[Nylon (magazine)|Nylon]] |issn=1524-1750}}</ref> (isinilang noong Marso 26, 1996) ay isang artistang Pilipino. Kilala sa kanyang trahabo sa mainstream productions, siya ay nagbida sa tatlo sa pinakamataas na kita na pelikulang pilipino sa lahat ng pahanon ; ''ang The Hows of Us'' (2018), ''[[Hello, Love, Goodbye]]'' (2019), at ''Hello, Love, Again'' (2024). Kabilang sa kanyang mga parangal ang isang Seoul International Drama Award, isang Asian World Film Festival Award, dalawang [[FAMAS|FAMAS Awards]], at 14 na Box Office Entertainment Awards . <ref>{{Cite web |title=Kathryn Bernardo as a child star{{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/tonightwithboyabunda/videos/kathryn-bernardo-looks-back-on-the-challenges-of-being-a-child-star-337478/amp |access-date=July 27, 2023 |website=ent.abs-cbn.com |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=January 12, 2022 |title=LOOK: Throwback photos of Kathryn Bernardo from 'Mara Clara' remake |url=https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/throwback-photos-kathryn-bernardo-mara-clara-remake/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/throwback-photos-kathryn-bernardo-mara-clara-remake/ |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=CC |first=JE |date=July 5, 2021 |title=Box Office Royalties Ranked: The Biggest-Grossing Filipino Movie Stars since 2010 |url=https://www.lionheartv.net/2021/07/box-office-royalties-ranked-the-biggest-grossing-filipino-movie-stars-since-2010/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920171720/https://www.lionheartv.net/2021/07/box-office-royalties-ranked-the-biggest-grossing-filipino-movie-stars-since-2010/ |archive-date=September 20, 2022 |access-date=July 27, 2023 |website=LionhearTV |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite news |date=December 19, 2019 |title=People Asia hails Kathryn Bernardo as 'box office queen of her generation' |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |url-status=live |access-date=July 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710102118/https://news.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |archive-date=July 10, 2021}}</ref> Isinilang sa [[Cabanatuan]], Nueva Ecija, sinimulan ni Bernardo ang kanyang karera bilang isang batang aktres noong dekada 2000 at sumikat dahil sa kanyang pagganap bilang isa sa mga pangunahing tauhan sa ''[[Mara Clara (2010)|Mara Clara]]'' (2010). Mas malawak ang kanyang natanggap na atensyon dahil sa kanyang pagganap bilang isang nawawalang prinsesa sa romantikong drama na ''[[Princess and I]]'' (2012), ang una sa ilang kolaborasyon kasama ang aktor na [[Daniel Padilla|si Daniel Padilla]] . Nang taong iyon, gumanap siya bilang isang batang embalsamador sa supernatural horror ''[[pagpag: Siyam na Buhay|na Pagpag: Siyam na Buhay]]'', kung saan nakakuha siya ng nominasyon para sa Metro Manila Film Festival Award para sa Best Actress . Nakamit ni Bernardo ang karagdagang tagumpay sa komersyo sa pamamagitan ng isang serye ng mga romantikong pelikula, kabilang ang ''The Hows of Us'' (2018), kung saan nanalo siya ng Star Award para sa Movie Actress of the Year . <ref>{{Cite web |date=December 19, 2019 |title=People Asia hails Kathryn Bernardo as 'box office queen of her generation' |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |access-date=July 10, 2021 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=September 10, 2019 |title=Rom-Com 'Hello, Love, Goodbye' Becomes Highest-Grossing Filipino Film of All Time |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/hello-love-goodbye-sets-record-at-philippines-box-office-1238526/ |access-date=July 27, 2023 |website=The Hollywood Reporter}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Quintos |first=Napoleon |date=May 11, 2011 |title=Kathryn Bernardo feels pressured about her launching movie with Star Cinema |work=Push |url=http://www.push.com.ph/features/3243/kathryn-bernardo-feels-pressured-about-her-launching-movie-with-star-cinema/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120609121550/http://www.push.com.ph/features/3243/kathryn-bernardo-feels-pressured-about-her-launching-movie-with-star-cinema/ |archive-date=June 9, 2012}}</ref> Para sa kanyang pagganap bilang isang naghihirap na kasambahay sa romantikong drama na ''Hello, Love, Goodbye'' (2019), nakatanggap siya ng mga nominasyon para sa Luna Award at Gawad Urian para sa Best Actress . Kalaunan ay ginalugad niya ang mga papel sa iba pang mga genre, kung saan ginampanan niya ang papel kasama [[Dolly de Leon|si Dolly de Leon]] sa black comedy ''na A Very Good Girl'' (2023), na nagkamit sa kanya ng FAMAS Award para sa Best Actress (FAMAS Award for Best Actress. Pinangalanan siya ng ''[[Forbes|Forbes Asia]]'' bilang isa sa mga pinaka-maimpluwensyang tao sa [[Asya-Pasipiko|Asia-Pacific]] . <ref>{{Cite web |date=December 8, 2020 |title=7 Filipino stars join Forbes Asia's Top 100 Digital List |url=https://lifestyle.inquirer.net/375866/7-filipino-stars-join-forbes-asias-top-100-digital-list/ |access-date=July 10, 2021 |website=Inquirer Lifestyle |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=March 4, 2018 |title=Anne, Vice, Angel lead Metro Society's most influential list |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/03/04/18/anne-vice-angel-lead-metro-societys-most-influential-list |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710102118/https://news.abs-cbn.com/entertainment/03/04/18/anne-vice-angel-lead-metro-societys-most-influential-list |archive-date=July 10, 2021 |access-date=July 10, 2021 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Pia Wurtzbach, Nadine Lustre, and other Filipino celebrities earning the most through Instagram |url=https://philstarlife.com/celebrity/792784-top-10-earning-instagram-celebrities-philippines?page=2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://philstarlife.com/celebrity/792784-top-10-earning-instagram-celebrities-philippines?page=2 |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=Philstar Life}}</ref> <ref>{{Cite web |date=October 19, 2022 |title=LIST: Top Instagram earners in PH |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/19/22/list-top-instagram-earners-in-ph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://news.abs-cbn.com/life/10/19/22/list-top-instagram-earners-in-ph |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> == Maagang buhay == Si Kathryn Chandria Manuel Bernardo ay isinilang noong Marso 26, 1996<ref>{{Cite news |last=Deveza, Reyma |date=March 27, 2024 |title=Here's how Kathryn Bernardo celebrated her 28th birthday |publisher=[[News.ABS-CBN.com|ABS-CBN News]] |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/3/26/here-s-how-kathryn-bernardo-celebrated-her-28th-birthday-736 |url-status=live |access-date=November 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328161808/https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/3/26/here-s-how-kathryn-bernardo-celebrated-her-28th-birthday-736 |archive-date=March 28, 2025}}</ref> sa [[Cabanatuan]], Nueva Ecija, Pilipinas. Siya ang bunso sa apat na magkakapatid at pinalaki ng kanyang mga magulang na sina Luzviminda at Teodore Bernardo.<ref>{{Cite news |last=Tuazon, Nikko |date=January 8, 2022 |title=Kathryn Bernardo's "dream home" for parents is halfway completed |publisher=[[GMA New Media#Subsidiaries and joint ventures|Philippine Entertainment Portal]] |url=https://www.pep.ph/lifestyle/home/163039/kathryn-bernardo-dream-home-parents-a721-20220108 |url-status=live |access-date=November 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220108133816/https://www.pep.ph/lifestyle/home/163039/kathryn-bernardo-dream-home-parents-a721-20220108 |archive-date=January 8, 2022}}</ref> Lumaki si Bernardo bilang miyembro ng [[Iglesia ni Cristo]].<ref name="Iglesia ni Cristo personalities">{{Cite news |last=Francisco |first=Katerina |date=July 22, 2014 |title=Famous Iglesia ni Cristo personalities |work=Rappler |url=http://www.rappler.com/entertainment/64021-iglesia-ni-cristo-prominent-celebrities-personalities |url-status=live |access-date=August 27, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122135253/https://www.rappler.com/entertainment/64021-iglesia-ni-cristo-prominent-celebrities-personalities |archive-date=November 22, 2018}}</ref> Noong 2016, naiulat na siya ay naging isang Kristiyanong ipinanganak muli (born again).<ref>{{Cite news |last=Quilingguing |first=Uriel |date=May 9, 2016 |title=Kathryn Bernardo 'leaves INC, converts religion' |work=sunstar.com.ph |url=https://www.sunstar.com.ph/more-articles/kathryn-bernardo-leaves-inc-converts-religion |url-status=live |access-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204223418/https://www.sunstar.com.ph/more-articles/kathryn-bernardo-leaves-inc-converts-religion |archive-date=February 4, 2024}}</ref> === Edukasyon === Bago nagsimula ang kanyang karera sa pag-arte noong 2003, nag-aral si Kathryn Chandria Manuel Bernardo sa Flowerlane Montessori Children's House sa Cabanatuan City. Kalaunan ay nag-aral din siya sa OB Montessori Center sa Quezon City. Noong 2011, dahil sa kanyang abalang iskedyul sa pag-arte, sumali siya sa homeschooling program ng UST Angelicum College upang maipagpatuloy ang kanyang pag-aaral habang nagtatrabaho. Nag-aral din siya sa Enderun Colleges kung saan kumuha siya ng kursong marketing, ngunit pansamantala niyang itinigil ang kanyang pag-aaral dahil sa conflict sa iskedyul ng kanyang teleseryeng Got to Believe. Noong 2021, ipinahayag niya na nais pa rin niyang makapagtapos ng kolehiyo sa kursong marketing o communication arts. == Karera == === 2003–2011: Maagang karera at tagumpay === Nagsimulang umarte si Bernardo noong 2003, lumabas siya bilang batang Cielo sa ''[[It Might Be You]]'' ng ABS-CBN. Noong 2006, nagkaroon siya ng unang pangunahing papel sa serye sa TV ''[[Super Inggo|na Super Inggo]]'', kung saan ginampanan niya ang papel ni Maya, ang karelasyon ng pangunahing karakter. Pagkatapos, lumabas siya sa iba't ibang palabas sa ABS-CBN, kabilang ang ''Krystala'' at ''[[Vietnam Rose]]'', bago sumali sa palabas na komedya ng mga bata ''[[Goin' Bulilit|na Goin' Bulilit]]'' . Bilang isang batang aktres, ginampanan ni Bernardo ang mga papel ng batang Victoria sa ''[[Magkaribal]]'' ng ABS-CBN at batang Jenny sa ''[[Endless Love]]'' ng GMA, at parehong ipinalabas ang mga palabas noong Hunyo 28, 2010. <ref>{{Cite news |last=Santiago |first=Erwin |date=June 25, 2010 |title=Endless Love stars Kristoffer Martin and Kathryn Bernardo: The next Joshua Dionisio and Barbie Forteza? |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/news/25997/endless-love-stars-kristoffer-martin-and-kathryn-bernardo-the-next-joshua-dionisio-and-barbie-forteza/1/1 |url-status=live |access-date=September 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004233814/http://www.pep.ph/news/25997/endless-love-stars-kristoffer-martin-and-kathryn-bernardo-the-next-joshua-dionisio-and-barbie-forteza/1/1 |archive-date=October 4, 2013}}</ref> Ang kanyang pambihirang papel ay dumating nang makuha niya ang pangunahing papel bilang Mara David sa remake ng 1992 drama series ''[[Mara Clara (2010)|na Mara Clara]]'' . Ang serye ay isang malaking tagumpay at pinatibay ang kanyang reputasyon bilang isang sumisikat na aktres. <ref>{{Cite news |last=Villagomez |first=Kaye |date=April 24, 2011 |title='Mara Clara' scores int'l award body's nod |work=Manila Bulletin |url=http://mb.com.ph/node/315264/mara-clara- |url-status=dead |access-date=October 7, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520040507/http://mb.com.ph/node/315264/mara-clara- |archive-date=May 20, 2011}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng seryeng ''Mara Clara'', si Bernardo ay nagbida sa palabas na nakatuon sa mga kabataan ''na Growing Up'', kung saan gumanap siya bilang Ella, isang 15-taong-gulang na batang babae na nakatira kasama ang kanyang nag-iisang ina. <ref>{{Cite news |last=Montealegre |first=Lyn Luna |date=September 1, 2011 |title=Diego Loyzaga, Julia Montes, Kathryn Bernardo and Daniel Padilla reveal their growing-up insecurities |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/guide/tv/8818/diego-loyzaga-julia-montes-kathryn-bernardo-and-daniel-padilla-reveal-their-growing-up-insecurities/1/2 |url-status=dead |access-date=October 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104181623/http://www.pep.ph/guide/tv/8818/diego-loyzaga-julia-montes-kathryn-bernardo-and-daniel-padilla-reveal-their-growing-up-insecurities/1/2 |archive-date=November 4, 2013}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Santiago |first=Erwin |date=September 6, 2011 |title=Kantar Media-TNS National Household Ratings (Sept. 2–5): Kapamilya shows rule primetime race; 100 Days To Heaven leads ABS-CBN campaign |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/guide/tns/8861/kantar-media-tns-national-household-ratings-sept-2-5-kapamilya-shows-rule-primetime-race-100-days-to-heaven-leads-abs-cbn-campaign |url-status=dead |access-date=October 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104181618/http://www.pep.ph/guide/tns/8861/kantar-media-tns-national-household-ratings-sept-2-5-kapamilya-shows-rule-primetime-race-100-days-to-heaven-leads-abs-cbn-campaign |archive-date=November 4, 2013}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Mga taga-Nueva Ecija]] [[Kategorya:Pilipinong Kristiyano]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1996]] [[Kategorya:Articles with hCards]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] hlwh5pnfua1dke9wnmx4krvockqnaaf 2208979 2208978 2026-05-25T03:49:38Z ალექსანდრე ლევანი 162205 /* */ 2208979 wikitext text/x-wiki '''Si Kathryn Chandria Manuel Bernardo'''<ref>{{Cite magazine |last=Batislaong, Acer |date=2023-03-28 |title=Kathryn Bernardo Is Back With New Projects For Her New Era |url=https://nylonmanila.com/pop-culture/kathryn-bernardo-is-back-here-are-the-new-projects-from-the-box-office-queen-to-get-excited-about |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250127102127/https://nylonmanila.com/pop-culture/kathryn-bernardo-is-back-here-are-the-new-projects-from-the-box-office-queen-to-get-excited-about/ |archive-date=January 27, 2025 |access-date=2024-11-22 |magazine=[[Nylon (magazine)|Nylon]] |issn=1524-1750}}</ref> (isinilang noong Marso 26, 1996) ay isang artistang Pilipino. Kilala sa kanyang trahabo sa mainstream productions, siya ay nagbida sa tatlo sa pinakamataas na kita na pelikulang pilipino sa lahat ng pahanon ; ''ang The Hows of Us'' (2018), ''[[Hello, Love, Goodbye]]'' (2019), at ''Hello, Love, Again'' (2024). Kabilang sa kanyang mga parangal ang isang Seoul International Drama Award, isang Asian World Film Festival Award, dalawang [[FAMAS|FAMAS Awards]], at 14 na Box Office Entertainment Awards . <ref>{{Cite web |title=Kathryn Bernardo as a child star{{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/tonightwithboyabunda/videos/kathryn-bernardo-looks-back-on-the-challenges-of-being-a-child-star-337478/amp |access-date=July 27, 2023 |website=ent.abs-cbn.com |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=January 12, 2022 |title=LOOK: Throwback photos of Kathryn Bernardo from 'Mara Clara' remake |url=https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/throwback-photos-kathryn-bernardo-mara-clara-remake/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/throwback-photos-kathryn-bernardo-mara-clara-remake/ |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=CC |first=JE |date=July 5, 2021 |title=Box Office Royalties Ranked: The Biggest-Grossing Filipino Movie Stars since 2010 |url=https://www.lionheartv.net/2021/07/box-office-royalties-ranked-the-biggest-grossing-filipino-movie-stars-since-2010/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920171720/https://www.lionheartv.net/2021/07/box-office-royalties-ranked-the-biggest-grossing-filipino-movie-stars-since-2010/ |archive-date=September 20, 2022 |access-date=July 27, 2023 |website=LionhearTV |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite news |date=December 19, 2019 |title=People Asia hails Kathryn Bernardo as 'box office queen of her generation' |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |url-status=live |access-date=July 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710102118/https://news.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |archive-date=July 10, 2021}}</ref> Isinilang sa [[Cabanatuan]], Nueva Ecija, sinimulan ni Bernardo ang kanyang karera bilang isang batang aktres noong dekada 2000 at sumikat dahil sa kanyang pagganap bilang isa sa mga pangunahing tauhan sa ''[[Mara Clara (2010)|Mara Clara]]'' (2010). Mas malawak ang kanyang natanggap na atensyon dahil sa kanyang pagganap bilang isang nawawalang prinsesa sa romantikong drama na ''[[Princess and I]]'' (2012), ang una sa ilang kolaborasyon kasama ang aktor na [[Daniel Padilla|si Daniel Padilla]] . Nang taong iyon, gumanap siya bilang isang batang embalsamador sa supernatural horror ''[[pagpag: Siyam na Buhay|na Pagpag: Siyam na Buhay]]'', kung saan nakakuha siya ng nominasyon para sa Metro Manila Film Festival Award para sa Best Actress . Nakamit ni Bernardo ang karagdagang tagumpay sa komersyo sa pamamagitan ng isang serye ng mga romantikong pelikula, kabilang ang ''The Hows of Us'' (2018), kung saan nanalo siya ng Star Award para sa Movie Actress of the Year . <ref>{{Cite web |date=December 19, 2019 |title=People Asia hails Kathryn Bernardo as 'box office queen of her generation' |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |access-date=July 10, 2021 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=September 10, 2019 |title=Rom-Com 'Hello, Love, Goodbye' Becomes Highest-Grossing Filipino Film of All Time |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/hello-love-goodbye-sets-record-at-philippines-box-office-1238526/ |access-date=July 27, 2023 |website=The Hollywood Reporter}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Quintos |first=Napoleon |date=May 11, 2011 |title=Kathryn Bernardo feels pressured about her launching movie with Star Cinema |work=Push |url=http://www.push.com.ph/features/3243/kathryn-bernardo-feels-pressured-about-her-launching-movie-with-star-cinema/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120609121550/http://www.push.com.ph/features/3243/kathryn-bernardo-feels-pressured-about-her-launching-movie-with-star-cinema/ |archive-date=June 9, 2012}}</ref> Para sa kanyang pagganap bilang isang naghihirap na kasambahay sa romantikong drama na ''Hello, Love, Goodbye'' (2019), nakatanggap siya ng mga nominasyon para sa Luna Award at Gawad Urian para sa Best Actress . Kalaunan ay ginalugad niya ang mga papel sa iba pang mga genre, kung saan ginampanan niya ang papel kasama [[Dolly de Leon|si Dolly de Leon]] sa black comedy ''na A Very Good Girl'' (2023), na nagkamit sa kanya ng FAMAS Award para sa Best Actress (FAMAS Award for Best Actress. Pinangalanan siya ng ''[[Forbes|Forbes Asia]]'' bilang isa sa mga pinaka-maimpluwensyang tao sa [[Asya-Pasipiko|Asia-Pacific]] . <ref>{{Cite web |date=December 8, 2020 |title=7 Filipino stars join Forbes Asia's Top 100 Digital List |url=https://lifestyle.inquirer.net/375866/7-filipino-stars-join-forbes-asias-top-100-digital-list/ |access-date=July 10, 2021 |website=Inquirer Lifestyle |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=March 4, 2018 |title=Anne, Vice, Angel lead Metro Society's most influential list |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/03/04/18/anne-vice-angel-lead-metro-societys-most-influential-list |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710102118/https://news.abs-cbn.com/entertainment/03/04/18/anne-vice-angel-lead-metro-societys-most-influential-list |archive-date=July 10, 2021 |access-date=July 10, 2021 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Pia Wurtzbach, Nadine Lustre, and other Filipino celebrities earning the most through Instagram |url=https://philstarlife.com/celebrity/792784-top-10-earning-instagram-celebrities-philippines?page=2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://philstarlife.com/celebrity/792784-top-10-earning-instagram-celebrities-philippines?page=2 |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=Philstar Life}}</ref> <ref>{{Cite web |date=October 19, 2022 |title=LIST: Top Instagram earners in PH |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/19/22/list-top-instagram-earners-in-ph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://news.abs-cbn.com/life/10/19/22/list-top-instagram-earners-in-ph |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> == Maagang buhay == Si Kathryn Chandria Manuel Bernardo ay isinilang noong Marso 26, 1996<ref>{{Cite news |last=Deveza, Reyma |date=March 27, 2024 |title=Here's how Kathryn Bernardo celebrated her 28th birthday |publisher=[[News.ABS-CBN.com|ABS-CBN News]] |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/3/26/here-s-how-kathryn-bernardo-celebrated-her-28th-birthday-736 |url-status=live |access-date=November 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328161808/https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/3/26/here-s-how-kathryn-bernardo-celebrated-her-28th-birthday-736 |archive-date=March 28, 2025}}</ref> sa [[Cabanatuan]], Nueva Ecija, Pilipinas. Siya ang bunso sa apat na magkakapatid at pinalaki ng kanyang mga magulang na sina Luzviminda at Teodore Bernardo.<ref>{{Cite news |last=Tuazon, Nikko |date=January 8, 2022 |title=Kathryn Bernardo's "dream home" for parents is halfway completed |publisher=[[GMA New Media#Subsidiaries and joint ventures|Philippine Entertainment Portal]] |url=https://www.pep.ph/lifestyle/home/163039/kathryn-bernardo-dream-home-parents-a721-20220108 |url-status=live |access-date=November 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220108133816/https://www.pep.ph/lifestyle/home/163039/kathryn-bernardo-dream-home-parents-a721-20220108 |archive-date=January 8, 2022}}</ref> Lumaki si Bernardo bilang miyembro ng [[Iglesia ni Cristo]].<ref name="Iglesia ni Cristo personalities">{{Cite news |last=Francisco |first=Katerina |date=July 22, 2014 |title=Famous Iglesia ni Cristo personalities |work=Rappler |url=http://www.rappler.com/entertainment/64021-iglesia-ni-cristo-prominent-celebrities-personalities |url-status=live |access-date=August 27, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122135253/https://www.rappler.com/entertainment/64021-iglesia-ni-cristo-prominent-celebrities-personalities |archive-date=November 22, 2018}}</ref> Noong 2016, naiulat na siya ay naging isang Kristiyanong ipinanganak muli (born again).<ref>{{Cite news |last=Quilingguing |first=Uriel |date=May 9, 2016 |title=Kathryn Bernardo 'leaves INC, converts religion' |work=sunstar.com.ph |url=https://www.sunstar.com.ph/more-articles/kathryn-bernardo-leaves-inc-converts-religion |url-status=live |access-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204223418/https://www.sunstar.com.ph/more-articles/kathryn-bernardo-leaves-inc-converts-religion |archive-date=February 4, 2024}}</ref> === Edukasyon === Bago nagsimula ang kanyang karera sa pag-arte noong 2003, nag-aral si Kathryn Chandria Manuel Bernardo sa Flowerlane Montessori Children's House sa Cabanatuan City. Kalaunan ay nag-aral din siya sa OB Montessori Center sa Quezon City. Noong 2011, dahil sa kanyang abalang iskedyul sa pag-arte, sumali siya sa homeschooling program ng UST Angelicum College upang maipagpatuloy ang kanyang pag-aaral habang nagtatrabaho. Nag-aral din siya sa Enderun Colleges kung saan kumuha siya ng kursong marketing, ngunit pansamantala niyang itinigil ang kanyang pag-aaral dahil sa conflict sa iskedyul ng kanyang teleseryeng Got to Believe. Noong 2021, ipinahayag niya na nais pa rin niyang makapagtapos ng kolehiyo sa kursong marketing o communication arts. == Karera == === 2003–2011: Maagang karera at tagumpay === Nagsimulang umarte si Bernardo noong 2003, lumabas siya bilang batang Cielo sa ''[[It Might Be You]]'' ng ABS-CBN. Noong 2006, nagkaroon siya ng unang pangunahing papel sa serye sa TV ''[[Super Inggo|na Super Inggo]]'', kung saan ginampanan niya ang papel ni Maya, ang karelasyon ng pangunahing karakter. Pagkatapos, lumabas siya sa iba't ibang palabas sa ABS-CBN, kabilang ang ''Krystala'' at ''[[Vietnam Rose]]'', bago sumali sa palabas na komedya ng mga bata ''[[Goin' Bulilit|na Goin' Bulilit]]'' . Bilang isang batang aktres, ginampanan ni Bernardo ang mga papel ng batang Victoria sa ''[[Magkaribal]]'' ng ABS-CBN at batang Jenny sa ''[[Endless Love]]'' ng GMA, at parehong ipinalabas ang mga palabas noong Hunyo 28, 2010.<ref>{{Cite news |last=Santiago |first=Erwin |date=June 25, 2010 |title=Endless Love stars Kristoffer Martin and Kathryn Bernardo: The next Joshua Dionisio and Barbie Forteza? |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/news/25997/endless-love-stars-kristoffer-martin-and-kathryn-bernardo-the-next-joshua-dionisio-and-barbie-forteza/1/1 |url-status=live |access-date=September 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004233814/http://www.pep.ph/news/25997/endless-love-stars-kristoffer-martin-and-kathryn-bernardo-the-next-joshua-dionisio-and-barbie-forteza/1/1 |archive-date=October 4, 2013}}</ref> Ang kanyang pambihirang papel ay dumating nang makuha niya ang pangunahing papel bilang Mara David sa remake ng 1992 drama series ''[[Mara Clara (2010)|na Mara Clara]]'' . Ang serye ay isang malaking tagumpay at pinatibay ang kanyang reputasyon bilang isang sumisikat na aktres.<ref>{{Cite news |last=Villagomez |first=Kaye |date=April 24, 2011 |title='Mara Clara' scores int'l award body's nod |work=Manila Bulletin |url=http://mb.com.ph/node/315264/mara-clara- |url-status=dead |access-date=October 7, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520040507/http://mb.com.ph/node/315264/mara-clara- |archive-date=May 20, 2011}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng seryeng ''Mara Clara'', si Bernardo ay nagbida sa palabas na nakatuon sa mga kabataan ''na Growing Up'', kung saan gumanap siya bilang Ella, isang 15-taong-gulang na batang babae na nakatira kasama ang kanyang nag-iisang ina.<ref>{{Cite news |last=Montealegre |first=Lyn Luna |date=September 1, 2011 |title=Diego Loyzaga, Julia Montes, Kathryn Bernardo and Daniel Padilla reveal their growing-up insecurities |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/guide/tv/8818/diego-loyzaga-julia-montes-kathryn-bernardo-and-daniel-padilla-reveal-their-growing-up-insecurities/1/2 |url-status=dead |access-date=October 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104181623/http://www.pep.ph/guide/tv/8818/diego-loyzaga-julia-montes-kathryn-bernardo-and-daniel-padilla-reveal-their-growing-up-insecurities/1/2 |archive-date=November 4, 2013}}</ref><ref>{{Cite news |last=Santiago |first=Erwin |date=September 6, 2011 |title=Kantar Media-TNS National Household Ratings (Sept. 2–5): Kapamilya shows rule primetime race; 100 Days To Heaven leads ABS-CBN campaign |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/guide/tns/8861/kantar-media-tns-national-household-ratings-sept-2-5-kapamilya-shows-rule-primetime-race-100-days-to-heaven-leads-abs-cbn-campaign |url-status=dead |access-date=October 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104181618/http://www.pep.ph/guide/tns/8861/kantar-media-tns-national-household-ratings-sept-2-5-kapamilya-shows-rule-primetime-race-100-days-to-heaven-leads-abs-cbn-campaign |archive-date=November 4, 2013}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Mga taga-Nueva Ecija]] [[Kategorya:Pilipinong Kristiyano]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1996]] [[Kategorya:Articles with hCards]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] cbhfnypjj8iajh6n7ty78u1290ypbr1 2208981 2208979 2026-05-25T04:08:08Z ~2026-29651-10 161938 restore 2208981 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Kathryn Bernardo | image = File:Kathryn Bernardo at the Celebrate Mega in Iceland, 2016.jpg | caption = Si Bernardo sa Celebrate Mega sa Iceland | birth_name = Kathryn Chandria Manuel Bernardo | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1996|3|26}} | birth_place = [[Cabanatuan]], [[Nueva Ecija]], Pilipinas | nickname = Kath | occupation = {{flatlist|*Aktres *modelo *endorser<ref>{{cite news | url=http://www.bench.com.ph/press.php?-smell-like-a-star=20 | work=Bench | title=Press Release: Smell Like a Star | date=September 2, 2011 | accessdate=March 30, 2015 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150626130156/http://www.bench.com.ph/press.php?-smell-like-a-star=20 | archivedate=June 26, 2015 | df=mdy-all }}</ref> *[[Music artist (occupation)|recording artist]]<ref>{{cite web|url=http://www.showbiznest.com/2012/06/princess-and-i-stars-release-love-songs.html|title=‘Princess and I’ Stars Release "Love Songs from Princess and I" Album|date=June 16, 2012|work=showbiznest.com|accessdate=July 18, 2012|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130119160906/http://www.showbiznest.com/2012/06/princess-and-i-stars-release-love-songs.html|archivedate=January 19, 2013}}</ref>}} | years_active = {{Start date|2003}}–kasalukuyan | agent = [[Star Magic]] ({{Start date|2003}}{{ndash}}kasalukuyan) | height = 162.56 cm<ref>{{cite news | url=https://starmagic.abs-cbn.com/site/profile/a/13715/kathryn--bernardo |work=Star Magic| title=Kathryn Bernardo | date=2017 | accessdate=April 27, 2019 | url-status=live | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170524185731/https://starmagic.abs-cbn.com/site/profile/a/13715/kathryn--bernardo | archivedate=May 24, 2017 |df=mdy-all}}</ref> | partner = [[Alden Richards ]]<br/>(2024) | website = | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | background = solo_singer | instrument = {{Flatlist| * Vocals}} | genre = {{Flatlist| * Pop * [[Music of the Philippines|OPM]]}} | label = [[Star Music]] (2014–kasalukuyan) | years_active = 2014{{ndash}}kasalukuyan }} }} Si '''Kathryn Chandria Manuel Bernardo'''<ref>{{Cite magazine |last=Batislaong, Acer |date=2023-03-28 |title=Kathryn Bernardo Is Back With New Projects For Her New Era |url=https://nylonmanila.com/pop-culture/kathryn-bernardo-is-back-here-are-the-new-projects-from-the-box-office-queen-to-get-excited-about |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250127102127/https://nylonmanila.com/pop-culture/kathryn-bernardo-is-back-here-are-the-new-projects-from-the-box-office-queen-to-get-excited-about/ |archive-date=January 27, 2025 |access-date=2024-11-22 |magazine=[[Nylon (magazine)|Nylon]] |issn=1524-1750}}</ref> (isinilang noong Marso 26, 1996) ay isang artistang Pilipino. Kilala sa kanyang trahabo sa mainstream productions, siya ay nagbida sa tatlo sa pinakamataas na kita na pelikulang pilipino sa lahat ng pahanon ; ''ang The Hows of Us'' (2018), ''[[Hello, Love, Goodbye]]'' (2019), at ''Hello, Love, Again'' (2024). Kabilang sa kanyang mga parangal ang isang Seoul International Drama Award, isang Asian World Film Festival Award, dalawang [[FAMAS|FAMAS Awards]], at 14 na Box Office Entertainment Awards . <ref>{{Cite web |title=Kathryn Bernardo as a child star{{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/tonightwithboyabunda/videos/kathryn-bernardo-looks-back-on-the-challenges-of-being-a-child-star-337478/amp |access-date=July 27, 2023 |website=ent.abs-cbn.com |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=January 12, 2022 |title=LOOK: Throwback photos of Kathryn Bernardo from 'Mara Clara' remake |url=https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/throwback-photos-kathryn-bernardo-mara-clara-remake/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/throwback-photos-kathryn-bernardo-mara-clara-remake/ |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=CC |first=JE |date=July 5, 2021 |title=Box Office Royalties Ranked: The Biggest-Grossing Filipino Movie Stars since 2010 |url=https://www.lionheartv.net/2021/07/box-office-royalties-ranked-the-biggest-grossing-filipino-movie-stars-since-2010/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920171720/https://www.lionheartv.net/2021/07/box-office-royalties-ranked-the-biggest-grossing-filipino-movie-stars-since-2010/ |archive-date=September 20, 2022 |access-date=July 27, 2023 |website=LionhearTV |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite news |date=December 19, 2019 |title=People Asia hails Kathryn Bernardo as 'box office queen of her generation' |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |url-status=live |access-date=July 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710102118/https://news.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |archive-date=July 10, 2021}}</ref> Isinilang sa [[Cabanatuan]], Nueva Ecija, sinimulan ni Bernardo ang kanyang karera bilang isang batang aktres noong dekada 2000 at sumikat dahil sa kanyang pagganap bilang isa sa mga pangunahing tauhan sa ''[[Mara Clara (2010)|Mara Clara]]'' (2010). Mas malawak ang kanyang natanggap na atensyon dahil sa kanyang pagganap bilang isang nawawalang prinsesa sa romantikong drama na ''[[Princess and I]]'' (2012), ang una sa ilang kolaborasyon kasama ang aktor na [[Daniel Padilla|si Daniel Padilla]] . Nang taong iyon, gumanap siya bilang isang batang embalsamador sa supernatural horror ''[[pagpag: Siyam na Buhay|na Pagpag: Siyam na Buhay]]'', kung saan nakakuha siya ng nominasyon para sa Metro Manila Film Festival Award para sa Best Actress . Nakamit ni Bernardo ang karagdagang tagumpay sa komersyo sa pamamagitan ng isang serye ng mga romantikong pelikula, kabilang ang ''The Hows of Us'' (2018), kung saan nanalo siya ng Star Award para sa Movie Actress of the Year . <ref>{{Cite web |date=December 19, 2019 |title=People Asia hails Kathryn Bernardo as 'box office queen of her generation' |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |access-date=July 10, 2021 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=September 10, 2019 |title=Rom-Com 'Hello, Love, Goodbye' Becomes Highest-Grossing Filipino Film of All Time |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/hello-love-goodbye-sets-record-at-philippines-box-office-1238526/ |access-date=July 27, 2023 |website=The Hollywood Reporter}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Quintos |first=Napoleon |date=May 11, 2011 |title=Kathryn Bernardo feels pressured about her launching movie with Star Cinema |work=Push |url=http://www.push.com.ph/features/3243/kathryn-bernardo-feels-pressured-about-her-launching-movie-with-star-cinema/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120609121550/http://www.push.com.ph/features/3243/kathryn-bernardo-feels-pressured-about-her-launching-movie-with-star-cinema/ |archive-date=June 9, 2012}}</ref> Para sa kanyang pagganap bilang isang naghihirap na kasambahay sa romantikong drama na ''Hello, Love, Goodbye'' (2019), nakatanggap siya ng mga nominasyon para sa Luna Award at Gawad Urian para sa Best Actress . Kalaunan ay ginalugad niya ang mga papel sa iba pang mga genre, kung saan ginampanan niya ang papel kasama [[Dolly de Leon|si Dolly de Leon]] sa black comedy ''na A Very Good Girl'' (2023), na nagkamit sa kanya ng FAMAS Award para sa Best Actress (FAMAS Award for Best Actress. Pinangalanan siya ng ''[[Forbes|Forbes Asia]]'' bilang isa sa mga pinaka-maimpluwensyang tao sa [[Asya-Pasipiko|Asia-Pacific]] . <ref>{{Cite web |date=December 8, 2020 |title=7 Filipino stars join Forbes Asia's Top 100 Digital List |url=https://lifestyle.inquirer.net/375866/7-filipino-stars-join-forbes-asias-top-100-digital-list/ |access-date=July 10, 2021 |website=Inquirer Lifestyle |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=March 4, 2018 |title=Anne, Vice, Angel lead Metro Society's most influential list |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/03/04/18/anne-vice-angel-lead-metro-societys-most-influential-list |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710102118/https://news.abs-cbn.com/entertainment/03/04/18/anne-vice-angel-lead-metro-societys-most-influential-list |archive-date=July 10, 2021 |access-date=July 10, 2021 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Pia Wurtzbach, Nadine Lustre, and other Filipino celebrities earning the most through Instagram |url=https://philstarlife.com/celebrity/792784-top-10-earning-instagram-celebrities-philippines?page=2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://philstarlife.com/celebrity/792784-top-10-earning-instagram-celebrities-philippines?page=2 |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=Philstar Life}}</ref> <ref>{{Cite web |date=October 19, 2022 |title=LIST: Top Instagram earners in PH |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/19/22/list-top-instagram-earners-in-ph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://news.abs-cbn.com/life/10/19/22/list-top-instagram-earners-in-ph |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> == Maagang buhay == Si Kathryn Chandria Manuel Bernardo ay isinilang noong Marso 26, 1996<ref>{{Cite news |last=Deveza, Reyma |date=March 27, 2024 |title=Here's how Kathryn Bernardo celebrated her 28th birthday |publisher=[[News.ABS-CBN.com|ABS-CBN News]] |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/3/26/here-s-how-kathryn-bernardo-celebrated-her-28th-birthday-736 |url-status=live |access-date=November 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328161808/https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/3/26/here-s-how-kathryn-bernardo-celebrated-her-28th-birthday-736 |archive-date=March 28, 2025}}</ref> sa [[Cabanatuan]], Nueva Ecija, Pilipinas. Siya ang bunso sa apat na magkakapatid at pinalaki ng kanyang mga magulang na sina Luzviminda at Teodore Bernardo.<ref>{{Cite news |last=Tuazon, Nikko |date=January 8, 2022 |title=Kathryn Bernardo's "dream home" for parents is halfway completed |publisher=[[GMA New Media#Subsidiaries and joint ventures|Philippine Entertainment Portal]] |url=https://www.pep.ph/lifestyle/home/163039/kathryn-bernardo-dream-home-parents-a721-20220108 |url-status=live |access-date=November 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220108133816/https://www.pep.ph/lifestyle/home/163039/kathryn-bernardo-dream-home-parents-a721-20220108 |archive-date=January 8, 2022}}</ref> Lumaki si Bernardo bilang miyembro ng [[Iglesia ni Cristo]].<ref name="Iglesia ni Cristo personalities">{{Cite news |last=Francisco |first=Katerina |date=July 22, 2014 |title=Famous Iglesia ni Cristo personalities |work=Rappler |url=http://www.rappler.com/entertainment/64021-iglesia-ni-cristo-prominent-celebrities-personalities |url-status=live |access-date=August 27, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122135253/https://www.rappler.com/entertainment/64021-iglesia-ni-cristo-prominent-celebrities-personalities |archive-date=November 22, 2018}}</ref> Noong 2016, naiulat na siya ay naging isang Kristiyanong ipinanganak muli (born again).<ref>{{Cite news |last=Quilingguing |first=Uriel |date=May 9, 2016 |title=Kathryn Bernardo 'leaves INC, converts religion' |work=sunstar.com.ph |url=https://www.sunstar.com.ph/more-articles/kathryn-bernardo-leaves-inc-converts-religion |url-status=live |access-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204223418/https://www.sunstar.com.ph/more-articles/kathryn-bernardo-leaves-inc-converts-religion |archive-date=February 4, 2024}}</ref> === Edukasyon === Bago nagsimula ang kanyang karera sa pag-arte noong 2003, nag-aral si Kathryn Chandria Manuel Bernardo sa Flowerlane Montessori Children's House sa Cabanatuan City. Kalaunan ay nag-aral din siya sa OB Montessori Center sa Quezon City. Noong 2011, dahil sa kanyang abalang iskedyul sa pag-arte, sumali siya sa homeschooling program ng UST Angelicum College upang maipagpatuloy ang kanyang pag-aaral habang nagtatrabaho. Nag-aral din siya sa Enderun Colleges kung saan kumuha siya ng kursong marketing, ngunit pansamantala niyang itinigil ang kanyang pag-aaral dahil sa conflict sa iskedyul ng kanyang teleseryeng Got to Believe. Noong 2021, ipinahayag niya na nais pa rin niyang makapagtapos ng kolehiyo sa kursong marketing o communication arts. == Karera == === 2003–2011: Maagang karera at tagumpay === Nagsimulang umarte si Bernardo noong 2003, lumabas siya bilang batang Cielo sa ''[[It Might Be You]]'' ng ABS-CBN. Noong 2006, nagkaroon siya ng unang pangunahing papel sa serye sa TV ''[[Super Inggo|na Super Inggo]]'', kung saan ginampanan niya ang papel ni Maya, ang karelasyon ng pangunahing karakter. Pagkatapos, lumabas siya sa iba't ibang palabas sa ABS-CBN, kabilang ang ''Krystala'' at ''[[Vietnam Rose]]'', bago sumali sa palabas na komedya ng mga bata ''[[Goin' Bulilit|na Goin' Bulilit]]'' . Bilang isang batang aktres, ginampanan ni Bernardo ang mga papel ng batang Victoria sa ''[[Magkaribal]]'' ng ABS-CBN at batang Jenny sa ''[[Endless Love]]'' ng GMA, at parehong ipinalabas ang mga palabas noong Hunyo 28, 2010.<ref>{{Cite news |last=Santiago |first=Erwin |date=June 25, 2010 |title=Endless Love stars Kristoffer Martin and Kathryn Bernardo: The next Joshua Dionisio and Barbie Forteza? |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/news/25997/endless-love-stars-kristoffer-martin-and-kathryn-bernardo-the-next-joshua-dionisio-and-barbie-forteza/1/1 |url-status=live |access-date=September 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004233814/http://www.pep.ph/news/25997/endless-love-stars-kristoffer-martin-and-kathryn-bernardo-the-next-joshua-dionisio-and-barbie-forteza/1/1 |archive-date=October 4, 2013}}</ref> Ang kanyang pambihirang papel ay dumating nang makuha niya ang pangunahing papel bilang Mara David sa remake ng 1992 drama series ''[[Mara Clara (2010)|na Mara Clara]]'' . Ang serye ay isang malaking tagumpay at pinatibay ang kanyang reputasyon bilang isang sumisikat na aktres.<ref>{{Cite news |last=Villagomez |first=Kaye |date=April 24, 2011 |title='Mara Clara' scores int'l award body's nod |work=Manila Bulletin |url=http://mb.com.ph/node/315264/mara-clara- |url-status=dead |access-date=October 7, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520040507/http://mb.com.ph/node/315264/mara-clara- |archive-date=May 20, 2011}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng seryeng ''Mara Clara'', si Bernardo ay nagbida sa palabas na nakatuon sa mga kabataan ''na Growing Up'', kung saan gumanap siya bilang Ella, isang 15-taong-gulang na batang babae na nakatira kasama ang kanyang nag-iisang ina.<ref>{{Cite news |last=Montealegre |first=Lyn Luna |date=September 1, 2011 |title=Diego Loyzaga, Julia Montes, Kathryn Bernardo and Daniel Padilla reveal their growing-up insecurities |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/guide/tv/8818/diego-loyzaga-julia-montes-kathryn-bernardo-and-daniel-padilla-reveal-their-growing-up-insecurities/1/2 |url-status=dead |access-date=October 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104181623/http://www.pep.ph/guide/tv/8818/diego-loyzaga-julia-montes-kathryn-bernardo-and-daniel-padilla-reveal-their-growing-up-insecurities/1/2 |archive-date=November 4, 2013}}</ref><ref>{{Cite news |last=Santiago |first=Erwin |date=September 6, 2011 |title=Kantar Media-TNS National Household Ratings (Sept. 2–5): Kapamilya shows rule primetime race; 100 Days To Heaven leads ABS-CBN campaign |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/guide/tns/8861/kantar-media-tns-national-household-ratings-sept-2-5-kapamilya-shows-rule-primetime-race-100-days-to-heaven-leads-abs-cbn-campaign |url-status=dead |access-date=October 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104181618/http://www.pep.ph/guide/tns/8861/kantar-media-tns-national-household-ratings-sept-2-5-kapamilya-shows-rule-primetime-race-100-days-to-heaven-leads-abs-cbn-campaign |archive-date=November 4, 2013}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Mga taga-Nueva Ecija]] [[Kategorya:Pilipinong Kristiyano]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1996]] [[Kategorya:Articles with hCards]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 5g0806hcdmqk2kehqy0tf47561ecomu 2208982 2208981 2026-05-25T04:18:19Z ალექსანდრე ლევანი 162205 /* */ 2208982 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Kathryn Bernardo | image = File:Kathryn Bernardo at the Celebrate Mega in Iceland, 2016.jpg | caption = Si Bernardo sa Celebrate Mega sa Iceland | birth_name = Kathryn Chandria Manuel Bernardo | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1996|3|26}} | birth_place = [[Cabanatuan]], [[Nueva Ecija]], Pilipinas | nickname = Kath | occupation = {{flatlist|*Aktres *modelo *endorser<ref>{{cite news | url=http://www.bench.com.ph/press.php?-smell-like-a-star=20 | work=Bench | title=Press Release: Smell Like a Star | date=September 2, 2011 | accessdate=March 30, 2015 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150626130156/http://www.bench.com.ph/press.php?-smell-like-a-star=20 | archivedate=June 26, 2015 | df=mdy-all }}</ref> *[[Music artist (occupation)|recording artist]]<ref>{{cite web|url=http://www.showbiznest.com/2012/06/princess-and-i-stars-release-love-songs.html|title=‘Princess and I’ Stars Release "Love Songs from Princess and I" Album|date=June 16, 2012|work=showbiznest.com|accessdate=July 18, 2012|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130119160906/http://www.showbiznest.com/2012/06/princess-and-i-stars-release-love-songs.html|archivedate=January 19, 2013}}</ref>}} | years_active = {{Start date|2003}}–kasalukuyan | agent = [[Star Magic]] ({{Start date|2003}}{{ndash}}kasalukuyan) | height = 162.56 cm<ref>{{cite news | url=https://starmagic.abs-cbn.com/site/profile/a/13715/kathryn--bernardo |work=Star Magic| title=Kathryn Bernardo | date=2017 | accessdate=April 27, 2019 | url-status=live | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170524185731/https://starmagic.abs-cbn.com/site/profile/a/13715/kathryn--bernardo | archivedate=May 24, 2017 |df=mdy-all}}</ref> | partner = [[Alden Richards ]]<br/>(2024) | website = | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | background = solo_singer | instrument = {{Flatlist| * Vocals}} | genre = {{Flatlist| * Pop * [[Music of the Philippines|OPM]]}} | label = [[Star Music]] (2014–kasalukuyan) | years_active = 2014{{ndash}}kasalukuyan }} }} Si '''Kathryn Chandria Manuel Bernardo'''<ref>{{Cite magazine |last=Batislaong, Acer |date=2023-03-28 |title=Kathryn Bernardo Is Back With New Projects For Her New Era |url=https://nylonmanila.com/pop-culture/kathryn-bernardo-is-back-here-are-the-new-projects-from-the-box-office-queen-to-get-excited-about |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250127102127/https://nylonmanila.com/pop-culture/kathryn-bernardo-is-back-here-are-the-new-projects-from-the-box-office-queen-to-get-excited-about/ |archive-date=January 27, 2025 |access-date=2024-11-22 |magazine=[[Nylon (magazine)|Nylon]] |issn=1524-1750}}</ref> (isinilang noong Marso 26, 1996) ay isang artistang Pilipino. Kilala sa kanyang trahabo sa mainstream productions, siya ay nagbida sa tatlo sa pinakamataas na kita na pelikulang pilipino sa lahat ng pahanon ; ''ang The Hows of Us'' (2018), ''[[Hello, Love, Goodbye]]'' (2019), at ''Hello, Love, Again'' (2024). Kabilang sa kanyang mga parangal ang isang Seoul International Drama Award, isang Asian World Film Festival Award, dalawang [[FAMAS|FAMAS Awards]], at 14 na Box Office Entertainment Awards.<ref>{{Cite web |title=Kathryn Bernardo as a child star{{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/tonightwithboyabunda/videos/kathryn-bernardo-looks-back-on-the-challenges-of-being-a-child-star-337478/amp |access-date=July 27, 2023 |website=ent.abs-cbn.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=January 12, 2022 |title=LOOK: Throwback photos of Kathryn Bernardo from 'Mara Clara' remake |url=https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/throwback-photos-kathryn-bernardo-mara-clara-remake/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/throwback-photos-kathryn-bernardo-mara-clara-remake/ |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=CC |first=JE |date=July 5, 2021 |title=Box Office Royalties Ranked: The Biggest-Grossing Filipino Movie Stars since 2010 |url=https://www.lionheartv.net/2021/07/box-office-royalties-ranked-the-biggest-grossing-filipino-movie-stars-since-2010/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920171720/https://www.lionheartv.net/2021/07/box-office-royalties-ranked-the-biggest-grossing-filipino-movie-stars-since-2010/ |archive-date=September 20, 2022 |access-date=July 27, 2023 |website=LionhearTV |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=December 19, 2019 |title=People Asia hails Kathryn Bernardo as 'box office queen of her generation' |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |url-status=live |access-date=July 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710102118/https://news.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |archive-date=July 10, 2021}}</ref> Isinilang sa [[Cabanatuan]], Nueva Ecija, sinimulan ni Bernardo ang kanyang karera bilang isang batang aktres noong dekada 2000 at sumikat dahil sa kanyang pagganap bilang isa sa mga pangunahing tauhan sa ''[[Mara Clara (2010)|Mara Clara]]'' (2010). Mas malawak ang kanyang natanggap na atensyon dahil sa kanyang pagganap bilang isang nawawalang prinsesa sa romantikong drama na ''[[Princess and I]]'' (2012), ang una sa ilang kolaborasyon kasama ang aktor na [[Daniel Padilla|si Daniel Padilla]] . Nang taong iyon, gumanap siya bilang isang batang embalsamador sa supernatural horror ''[[pagpag: Siyam na Buhay|na Pagpag: Siyam na Buhay]]'', kung saan nakakuha siya ng nominasyon para sa Metro Manila Film Festival Award para sa Best Actress . Nakamit ni Bernardo ang karagdagang tagumpay sa komersyo sa pamamagitan ng isang serye ng mga romantikong pelikula, kabilang ang ''The Hows of Us'' (2018), kung saan nanalo siya ng Star Award para sa Movie Actress of the Year . <ref>{{Cite web |date=December 19, 2019 |title=People Asia hails Kathryn Bernardo as 'box office queen of her generation' |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |access-date=July 10, 2021 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=September 10, 2019 |title=Rom-Com 'Hello, Love, Goodbye' Becomes Highest-Grossing Filipino Film of All Time |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/hello-love-goodbye-sets-record-at-philippines-box-office-1238526/ |access-date=July 27, 2023 |website=The Hollywood Reporter}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Quintos |first=Napoleon |date=May 11, 2011 |title=Kathryn Bernardo feels pressured about her launching movie with Star Cinema |work=Push |url=http://www.push.com.ph/features/3243/kathryn-bernardo-feels-pressured-about-her-launching-movie-with-star-cinema/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120609121550/http://www.push.com.ph/features/3243/kathryn-bernardo-feels-pressured-about-her-launching-movie-with-star-cinema/ |archive-date=June 9, 2012}}</ref> Para sa kanyang pagganap bilang isang naghihirap na kasambahay sa romantikong drama na ''Hello, Love, Goodbye'' (2019), nakatanggap siya ng mga nominasyon para sa Luna Award at Gawad Urian para sa Best Actress . Kalaunan ay ginalugad niya ang mga papel sa iba pang mga genre, kung saan ginampanan niya ang papel kasama [[Dolly de Leon|si Dolly de Leon]] sa black comedy ''na A Very Good Girl'' (2023), na nagkamit sa kanya ng FAMAS Award para sa Best Actress (FAMAS Award for Best Actress. Pinangalanan siya ng ''[[Forbes|Forbes Asia]]'' bilang isa sa mga pinaka-maimpluwensyang tao sa [[Asya-Pasipiko|Asia-Pacific]] . <ref>{{Cite web |date=December 8, 2020 |title=7 Filipino stars join Forbes Asia's Top 100 Digital List |url=https://lifestyle.inquirer.net/375866/7-filipino-stars-join-forbes-asias-top-100-digital-list/ |access-date=July 10, 2021 |website=Inquirer Lifestyle |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=March 4, 2018 |title=Anne, Vice, Angel lead Metro Society's most influential list |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/03/04/18/anne-vice-angel-lead-metro-societys-most-influential-list |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710102118/https://news.abs-cbn.com/entertainment/03/04/18/anne-vice-angel-lead-metro-societys-most-influential-list |archive-date=July 10, 2021 |access-date=July 10, 2021 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Pia Wurtzbach, Nadine Lustre, and other Filipino celebrities earning the most through Instagram |url=https://philstarlife.com/celebrity/792784-top-10-earning-instagram-celebrities-philippines?page=2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://philstarlife.com/celebrity/792784-top-10-earning-instagram-celebrities-philippines?page=2 |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=Philstar Life}}</ref> <ref>{{Cite web |date=October 19, 2022 |title=LIST: Top Instagram earners in PH |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/19/22/list-top-instagram-earners-in-ph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://news.abs-cbn.com/life/10/19/22/list-top-instagram-earners-in-ph |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> == Maagang buhay == Si Kathryn Chandria Manuel Bernardo ay isinilang noong Marso 26, 1996<ref>{{Cite news |last=Deveza, Reyma |date=March 27, 2024 |title=Here's how Kathryn Bernardo celebrated her 28th birthday |publisher=[[News.ABS-CBN.com|ABS-CBN News]] |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/3/26/here-s-how-kathryn-bernardo-celebrated-her-28th-birthday-736 |url-status=live |access-date=November 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328161808/https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/3/26/here-s-how-kathryn-bernardo-celebrated-her-28th-birthday-736 |archive-date=March 28, 2025}}</ref> sa [[Cabanatuan]], Nueva Ecija, Pilipinas. Siya ang bunso sa apat na magkakapatid at pinalaki ng kanyang mga magulang na sina Luzviminda at Teodore Bernardo.<ref>{{Cite news |last=Tuazon, Nikko |date=January 8, 2022 |title=Kathryn Bernardo's "dream home" for parents is halfway completed |publisher=[[GMA New Media#Subsidiaries and joint ventures|Philippine Entertainment Portal]] |url=https://www.pep.ph/lifestyle/home/163039/kathryn-bernardo-dream-home-parents-a721-20220108 |url-status=live |access-date=November 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220108133816/https://www.pep.ph/lifestyle/home/163039/kathryn-bernardo-dream-home-parents-a721-20220108 |archive-date=January 8, 2022}}</ref> Lumaki si Bernardo bilang miyembro ng [[Iglesia ni Cristo]].<ref name="Iglesia ni Cristo personalities">{{Cite news |last=Francisco |first=Katerina |date=July 22, 2014 |title=Famous Iglesia ni Cristo personalities |work=Rappler |url=http://www.rappler.com/entertainment/64021-iglesia-ni-cristo-prominent-celebrities-personalities |url-status=live |access-date=August 27, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122135253/https://www.rappler.com/entertainment/64021-iglesia-ni-cristo-prominent-celebrities-personalities |archive-date=November 22, 2018}}</ref> Noong 2016, naiulat na siya ay naging isang Kristiyanong ipinanganak muli (born again).<ref>{{Cite news |last=Quilingguing |first=Uriel |date=May 9, 2016 |title=Kathryn Bernardo 'leaves INC, converts religion' |work=sunstar.com.ph |url=https://www.sunstar.com.ph/more-articles/kathryn-bernardo-leaves-inc-converts-religion |url-status=live |access-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204223418/https://www.sunstar.com.ph/more-articles/kathryn-bernardo-leaves-inc-converts-religion |archive-date=February 4, 2024}}</ref> === Edukasyon === Bago nagsimula ang kanyang karera sa pag-arte noong 2003, nag-aral si Kathryn Chandria Manuel Bernardo sa Flowerlane Montessori Children's House sa Cabanatuan City. Kalaunan ay nag-aral din siya sa OB Montessori Center sa Quezon City. Noong 2011, dahil sa kanyang abalang iskedyul sa pag-arte, sumali siya sa homeschooling program ng UST Angelicum College upang maipagpatuloy ang kanyang pag-aaral habang nagtatrabaho. Nag-aral din siya sa Enderun Colleges kung saan kumuha siya ng kursong marketing, ngunit pansamantala niyang itinigil ang kanyang pag-aaral dahil sa conflict sa iskedyul ng kanyang teleseryeng Got to Believe. Noong 2021, ipinahayag niya na nais pa rin niyang makapagtapos ng kolehiyo sa kursong marketing o communication arts. == Karera == === 2003–2011: Maagang karera at tagumpay === Nagsimulang umarte si Bernardo noong 2003, lumabas siya bilang batang Cielo sa ''[[It Might Be You]]'' ng ABS-CBN. Noong 2006, nagkaroon siya ng unang pangunahing papel sa serye sa TV ''[[Super Inggo|na Super Inggo]]'', kung saan ginampanan niya ang papel ni Maya, ang karelasyon ng pangunahing karakter. Pagkatapos, lumabas siya sa iba't ibang palabas sa ABS-CBN, kabilang ang ''Krystala'' at ''[[Vietnam Rose]]'', bago sumali sa palabas na komedya ng mga bata ''[[Goin' Bulilit|na Goin' Bulilit]]'' . Bilang isang batang aktres, ginampanan ni Bernardo ang mga papel ng batang Victoria sa ''[[Magkaribal]]'' ng ABS-CBN at batang Jenny sa ''[[Endless Love]]'' ng GMA, at parehong ipinalabas ang mga palabas noong Hunyo 28, 2010.<ref>{{Cite news |last=Santiago |first=Erwin |date=June 25, 2010 |title=Endless Love stars Kristoffer Martin and Kathryn Bernardo: The next Joshua Dionisio and Barbie Forteza? |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/news/25997/endless-love-stars-kristoffer-martin-and-kathryn-bernardo-the-next-joshua-dionisio-and-barbie-forteza/1/1 |url-status=live |access-date=September 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004233814/http://www.pep.ph/news/25997/endless-love-stars-kristoffer-martin-and-kathryn-bernardo-the-next-joshua-dionisio-and-barbie-forteza/1/1 |archive-date=October 4, 2013}}</ref> Ang kanyang pambihirang papel ay dumating nang makuha niya ang pangunahing papel bilang Mara David sa remake ng 1992 drama series ''[[Mara Clara (2010)|na Mara Clara]]'' . Ang serye ay isang malaking tagumpay at pinatibay ang kanyang reputasyon bilang isang sumisikat na aktres.<ref>{{Cite news |last=Villagomez |first=Kaye |date=April 24, 2011 |title='Mara Clara' scores int'l award body's nod |work=Manila Bulletin |url=http://mb.com.ph/node/315264/mara-clara- |url-status=dead |access-date=October 7, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520040507/http://mb.com.ph/node/315264/mara-clara- |archive-date=May 20, 2011}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng seryeng ''Mara Clara'', si Bernardo ay nagbida sa palabas na nakatuon sa mga kabataan ''na Growing Up'', kung saan gumanap siya bilang Ella, isang 15-taong-gulang na batang babae na nakatira kasama ang kanyang nag-iisang ina.<ref>{{Cite news |last=Montealegre |first=Lyn Luna |date=September 1, 2011 |title=Diego Loyzaga, Julia Montes, Kathryn Bernardo and Daniel Padilla reveal their growing-up insecurities |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/guide/tv/8818/diego-loyzaga-julia-montes-kathryn-bernardo-and-daniel-padilla-reveal-their-growing-up-insecurities/1/2 |url-status=dead |access-date=October 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104181623/http://www.pep.ph/guide/tv/8818/diego-loyzaga-julia-montes-kathryn-bernardo-and-daniel-padilla-reveal-their-growing-up-insecurities/1/2 |archive-date=November 4, 2013}}</ref><ref>{{Cite news |last=Santiago |first=Erwin |date=September 6, 2011 |title=Kantar Media-TNS National Household Ratings (Sept. 2–5): Kapamilya shows rule primetime race; 100 Days To Heaven leads ABS-CBN campaign |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/guide/tns/8861/kantar-media-tns-national-household-ratings-sept-2-5-kapamilya-shows-rule-primetime-race-100-days-to-heaven-leads-abs-cbn-campaign |url-status=dead |access-date=October 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104181618/http://www.pep.ph/guide/tns/8861/kantar-media-tns-national-household-ratings-sept-2-5-kapamilya-shows-rule-primetime-race-100-days-to-heaven-leads-abs-cbn-campaign |archive-date=November 4, 2013}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Mga taga-Nueva Ecija]] [[Kategorya:Pilipinong Kristiyano]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1996]] [[Kategorya:Articles with hCards]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] ehmslg3n0b8hsu1jsh4thrs735qu8ua 2208983 2208982 2026-05-25T04:18:39Z ალექსანდრე ლევანი 162205 /* */ 2208983 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Kathryn Bernardo | image = File:Kathryn Bernardo at the Celebrate Mega in Iceland, 2016.jpg | caption = Si Bernardo sa Celebrate Mega sa Iceland | birth_name = Kathryn Chandria Manuel Bernardo | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1996|3|26}} | birth_place = [[Cabanatuan]], [[Nueva Ecija]], Pilipinas | nickname = Kath | occupation = {{flatlist|*Aktres *modelo *endorser<ref>{{cite news | url=http://www.bench.com.ph/press.php?-smell-like-a-star=20 | work=Bench | title=Press Release: Smell Like a Star | date=September 2, 2011 | accessdate=March 30, 2015 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150626130156/http://www.bench.com.ph/press.php?-smell-like-a-star=20 | archivedate=June 26, 2015 | df=mdy-all }}</ref> *[[Music artist (occupation)|recording artist]]<ref>{{cite web|url=http://www.showbiznest.com/2012/06/princess-and-i-stars-release-love-songs.html|title=‘Princess and I’ Stars Release "Love Songs from Princess and I" Album|date=June 16, 2012|work=showbiznest.com|accessdate=July 18, 2012|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130119160906/http://www.showbiznest.com/2012/06/princess-and-i-stars-release-love-songs.html|archivedate=January 19, 2013}}</ref>}} | years_active = {{Start date|2003}}–kasalukuyan | agent = [[Star Magic]] ({{Start date|2003}}{{ndash}}kasalukuyan) | height = 162.56 cm<ref>{{cite news | url=https://starmagic.abs-cbn.com/site/profile/a/13715/kathryn--bernardo |work=Star Magic| title=Kathryn Bernardo | date=2017 | accessdate=April 27, 2019 | url-status=live | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170524185731/https://starmagic.abs-cbn.com/site/profile/a/13715/kathryn--bernardo | archivedate=May 24, 2017 |df=mdy-all}}</ref> | partner = [[Alden Richards ]]<br/>(2024) | website = | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | background = solo_singer | instrument = {{Flatlist| * Vocals}} | genre = {{Flatlist| * Pop * [[Music of the Philippines|OPM]]}} | label = [[Star Music]] (2014–kasalukuyan) | years_active = 2014{{ndash}}kasalukuyan }} }} Si '''Kathryn Chandria Manuel Bernardo'''<ref>{{Cite magazine |last=Batislaong, Acer |date=2023-03-28 |title=Kathryn Bernardo Is Back With New Projects For Her New Era |url=https://nylonmanila.com/pop-culture/kathryn-bernardo-is-back-here-are-the-new-projects-from-the-box-office-queen-to-get-excited-about |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250127102127/https://nylonmanila.com/pop-culture/kathryn-bernardo-is-back-here-are-the-new-projects-from-the-box-office-queen-to-get-excited-about/ |archive-date=January 27, 2025 |access-date=2024-11-22 |magazine=[[Nylon (magazine)|Nylon]] |issn=1524-1750}}</ref> (isinilang noong Marso 26, 1996) ay isang artistang Pilipino. Kilala sa kanyang trahabo sa mainstream productions, siya ay nagbida sa tatlo sa pinakamataas na kita na pelikulang pilipino sa lahat ng pahanon ; ''ang The Hows of Us'' (2018), ''[[Hello, Love, Goodbye]]'' (2019), at ''Hello, Love, Again'' (2024). Kabilang sa kanyang mga parangal ang isang Seoul International Drama Award, isang Asian World Film Festival Award, dalawang [[FAMAS|FAMAS Awards]], at 14 na Box Office Entertainment Awards.<ref>{{Cite web |title=Kathryn Bernardo as a child star{{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/tonightwithboyabunda/videos/kathryn-bernardo-looks-back-on-the-challenges-of-being-a-child-star-337478/amp |access-date=July 27, 2023 |website=ent.abs-cbn.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=January 12, 2022 |title=LOOK: Throwback photos of Kathryn Bernardo from 'Mara Clara' remake |url=https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/throwback-photos-kathryn-bernardo-mara-clara-remake/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/throwback-photos-kathryn-bernardo-mara-clara-remake/ |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=CC |first=JE |date=July 5, 2021 |title=Box Office Royalties Ranked: The Biggest-Grossing Filipino Movie Stars since 2010 |url=https://www.lionheartv.net/2021/07/box-office-royalties-ranked-the-biggest-grossing-filipino-movie-stars-since-2010/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920171720/https://www.lionheartv.net/2021/07/box-office-royalties-ranked-the-biggest-grossing-filipino-movie-stars-since-2010/ |archive-date=September 20, 2022 |access-date=July 27, 2023 |website=LionhearTV |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=December 19, 2019 |title=People Asia hails Kathryn Bernardo as 'box office queen of her generation' |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |url-status=live |access-date=July 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710102118/https://news.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |archive-date=July 10, 2021}}</ref> Isinilang sa [[Cabanatuan]], Nueva Ecija, sinimulan ni Bernardo ang kanyang karera bilang isang batang aktres noong dekada 2000 at sumikat dahil sa kanyang pagganap bilang isa sa mga pangunahing tauhan sa ''[[Mara Clara (2010)|Mara Clara]]'' (2010). Mas malawak ang kanyang natanggap na atensyon dahil sa kanyang pagganap bilang isang nawawalang prinsesa sa romantikong drama na ''[[Princess and I]]'' (2012), ang una sa ilang kolaborasyon kasama ang aktor na [[Daniel Padilla|si Daniel Padilla]] . Nang taong iyon, gumanap siya bilang isang batang embalsamador sa supernatural horror ''[[pagpag: Siyam na Buhay|na Pagpag: Siyam na Buhay]]'', kung saan nakakuha siya ng nominasyon para sa Metro Manila Film Festival Award para sa Best Actress . Nakamit ni Bernardo ang karagdagang tagumpay sa komersyo sa pamamagitan ng isang serye ng mga romantikong pelikula, kabilang ang ''The Hows of Us'' (2018), kung saan nanalo siya ng Star Award para sa Movie Actress of the Year.<ref>{{Cite web |date=December 19, 2019 |title=People Asia hails Kathryn Bernardo as 'box office queen of her generation' |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |access-date=July 10, 2021 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=September 10, 2019 |title=Rom-Com 'Hello, Love, Goodbye' Becomes Highest-Grossing Filipino Film of All Time |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/hello-love-goodbye-sets-record-at-philippines-box-office-1238526/ |access-date=July 27, 2023 |website=The Hollywood Reporter}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Quintos |first=Napoleon |date=May 11, 2011 |title=Kathryn Bernardo feels pressured about her launching movie with Star Cinema |work=Push |url=http://www.push.com.ph/features/3243/kathryn-bernardo-feels-pressured-about-her-launching-movie-with-star-cinema/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120609121550/http://www.push.com.ph/features/3243/kathryn-bernardo-feels-pressured-about-her-launching-movie-with-star-cinema/ |archive-date=June 9, 2012}}</ref> Para sa kanyang pagganap bilang isang naghihirap na kasambahay sa romantikong drama na ''Hello, Love, Goodbye'' (2019), nakatanggap siya ng mga nominasyon para sa Luna Award at Gawad Urian para sa Best Actress . Kalaunan ay ginalugad niya ang mga papel sa iba pang mga genre, kung saan ginampanan niya ang papel kasama [[Dolly de Leon|si Dolly de Leon]] sa black comedy ''na A Very Good Girl'' (2023), na nagkamit sa kanya ng FAMAS Award para sa Best Actress (FAMAS Award for Best Actress. Pinangalanan siya ng ''[[Forbes|Forbes Asia]]'' bilang isa sa mga pinaka-maimpluwensyang tao sa [[Asya-Pasipiko|Asia-Pacific]] . <ref>{{Cite web |date=December 8, 2020 |title=7 Filipino stars join Forbes Asia's Top 100 Digital List |url=https://lifestyle.inquirer.net/375866/7-filipino-stars-join-forbes-asias-top-100-digital-list/ |access-date=July 10, 2021 |website=Inquirer Lifestyle |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=March 4, 2018 |title=Anne, Vice, Angel lead Metro Society's most influential list |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/03/04/18/anne-vice-angel-lead-metro-societys-most-influential-list |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710102118/https://news.abs-cbn.com/entertainment/03/04/18/anne-vice-angel-lead-metro-societys-most-influential-list |archive-date=July 10, 2021 |access-date=July 10, 2021 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Pia Wurtzbach, Nadine Lustre, and other Filipino celebrities earning the most through Instagram |url=https://philstarlife.com/celebrity/792784-top-10-earning-instagram-celebrities-philippines?page=2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://philstarlife.com/celebrity/792784-top-10-earning-instagram-celebrities-philippines?page=2 |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=Philstar Life}}</ref> <ref>{{Cite web |date=October 19, 2022 |title=LIST: Top Instagram earners in PH |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/19/22/list-top-instagram-earners-in-ph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://news.abs-cbn.com/life/10/19/22/list-top-instagram-earners-in-ph |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> == Maagang buhay == Si Kathryn Chandria Manuel Bernardo ay isinilang noong Marso 26, 1996<ref>{{Cite news |last=Deveza, Reyma |date=March 27, 2024 |title=Here's how Kathryn Bernardo celebrated her 28th birthday |publisher=[[News.ABS-CBN.com|ABS-CBN News]] |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/3/26/here-s-how-kathryn-bernardo-celebrated-her-28th-birthday-736 |url-status=live |access-date=November 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328161808/https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/3/26/here-s-how-kathryn-bernardo-celebrated-her-28th-birthday-736 |archive-date=March 28, 2025}}</ref> sa [[Cabanatuan]], Nueva Ecija, Pilipinas. Siya ang bunso sa apat na magkakapatid at pinalaki ng kanyang mga magulang na sina Luzviminda at Teodore Bernardo.<ref>{{Cite news |last=Tuazon, Nikko |date=January 8, 2022 |title=Kathryn Bernardo's "dream home" for parents is halfway completed |publisher=[[GMA New Media#Subsidiaries and joint ventures|Philippine Entertainment Portal]] |url=https://www.pep.ph/lifestyle/home/163039/kathryn-bernardo-dream-home-parents-a721-20220108 |url-status=live |access-date=November 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220108133816/https://www.pep.ph/lifestyle/home/163039/kathryn-bernardo-dream-home-parents-a721-20220108 |archive-date=January 8, 2022}}</ref> Lumaki si Bernardo bilang miyembro ng [[Iglesia ni Cristo]].<ref name="Iglesia ni Cristo personalities">{{Cite news |last=Francisco |first=Katerina |date=July 22, 2014 |title=Famous Iglesia ni Cristo personalities |work=Rappler |url=http://www.rappler.com/entertainment/64021-iglesia-ni-cristo-prominent-celebrities-personalities |url-status=live |access-date=August 27, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122135253/https://www.rappler.com/entertainment/64021-iglesia-ni-cristo-prominent-celebrities-personalities |archive-date=November 22, 2018}}</ref> Noong 2016, naiulat na siya ay naging isang Kristiyanong ipinanganak muli (born again).<ref>{{Cite news |last=Quilingguing |first=Uriel |date=May 9, 2016 |title=Kathryn Bernardo 'leaves INC, converts religion' |work=sunstar.com.ph |url=https://www.sunstar.com.ph/more-articles/kathryn-bernardo-leaves-inc-converts-religion |url-status=live |access-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204223418/https://www.sunstar.com.ph/more-articles/kathryn-bernardo-leaves-inc-converts-religion |archive-date=February 4, 2024}}</ref> === Edukasyon === Bago nagsimula ang kanyang karera sa pag-arte noong 2003, nag-aral si Kathryn Chandria Manuel Bernardo sa Flowerlane Montessori Children's House sa Cabanatuan City. Kalaunan ay nag-aral din siya sa OB Montessori Center sa Quezon City. Noong 2011, dahil sa kanyang abalang iskedyul sa pag-arte, sumali siya sa homeschooling program ng UST Angelicum College upang maipagpatuloy ang kanyang pag-aaral habang nagtatrabaho. Nag-aral din siya sa Enderun Colleges kung saan kumuha siya ng kursong marketing, ngunit pansamantala niyang itinigil ang kanyang pag-aaral dahil sa conflict sa iskedyul ng kanyang teleseryeng Got to Believe. Noong 2021, ipinahayag niya na nais pa rin niyang makapagtapos ng kolehiyo sa kursong marketing o communication arts. == Karera == === 2003–2011: Maagang karera at tagumpay === Nagsimulang umarte si Bernardo noong 2003, lumabas siya bilang batang Cielo sa ''[[It Might Be You]]'' ng ABS-CBN. Noong 2006, nagkaroon siya ng unang pangunahing papel sa serye sa TV ''[[Super Inggo|na Super Inggo]]'', kung saan ginampanan niya ang papel ni Maya, ang karelasyon ng pangunahing karakter. Pagkatapos, lumabas siya sa iba't ibang palabas sa ABS-CBN, kabilang ang ''Krystala'' at ''[[Vietnam Rose]]'', bago sumali sa palabas na komedya ng mga bata ''[[Goin' Bulilit|na Goin' Bulilit]]'' . Bilang isang batang aktres, ginampanan ni Bernardo ang mga papel ng batang Victoria sa ''[[Magkaribal]]'' ng ABS-CBN at batang Jenny sa ''[[Endless Love]]'' ng GMA, at parehong ipinalabas ang mga palabas noong Hunyo 28, 2010.<ref>{{Cite news |last=Santiago |first=Erwin |date=June 25, 2010 |title=Endless Love stars Kristoffer Martin and Kathryn Bernardo: The next Joshua Dionisio and Barbie Forteza? |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/news/25997/endless-love-stars-kristoffer-martin-and-kathryn-bernardo-the-next-joshua-dionisio-and-barbie-forteza/1/1 |url-status=live |access-date=September 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004233814/http://www.pep.ph/news/25997/endless-love-stars-kristoffer-martin-and-kathryn-bernardo-the-next-joshua-dionisio-and-barbie-forteza/1/1 |archive-date=October 4, 2013}}</ref> Ang kanyang pambihirang papel ay dumating nang makuha niya ang pangunahing papel bilang Mara David sa remake ng 1992 drama series ''[[Mara Clara (2010)|na Mara Clara]]'' . Ang serye ay isang malaking tagumpay at pinatibay ang kanyang reputasyon bilang isang sumisikat na aktres.<ref>{{Cite news |last=Villagomez |first=Kaye |date=April 24, 2011 |title='Mara Clara' scores int'l award body's nod |work=Manila Bulletin |url=http://mb.com.ph/node/315264/mara-clara- |url-status=dead |access-date=October 7, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520040507/http://mb.com.ph/node/315264/mara-clara- |archive-date=May 20, 2011}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng seryeng ''Mara Clara'', si Bernardo ay nagbida sa palabas na nakatuon sa mga kabataan ''na Growing Up'', kung saan gumanap siya bilang Ella, isang 15-taong-gulang na batang babae na nakatira kasama ang kanyang nag-iisang ina.<ref>{{Cite news |last=Montealegre |first=Lyn Luna |date=September 1, 2011 |title=Diego Loyzaga, Julia Montes, Kathryn Bernardo and Daniel Padilla reveal their growing-up insecurities |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/guide/tv/8818/diego-loyzaga-julia-montes-kathryn-bernardo-and-daniel-padilla-reveal-their-growing-up-insecurities/1/2 |url-status=dead |access-date=October 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104181623/http://www.pep.ph/guide/tv/8818/diego-loyzaga-julia-montes-kathryn-bernardo-and-daniel-padilla-reveal-their-growing-up-insecurities/1/2 |archive-date=November 4, 2013}}</ref><ref>{{Cite news |last=Santiago |first=Erwin |date=September 6, 2011 |title=Kantar Media-TNS National Household Ratings (Sept. 2–5): Kapamilya shows rule primetime race; 100 Days To Heaven leads ABS-CBN campaign |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/guide/tns/8861/kantar-media-tns-national-household-ratings-sept-2-5-kapamilya-shows-rule-primetime-race-100-days-to-heaven-leads-abs-cbn-campaign |url-status=dead |access-date=October 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104181618/http://www.pep.ph/guide/tns/8861/kantar-media-tns-national-household-ratings-sept-2-5-kapamilya-shows-rule-primetime-race-100-days-to-heaven-leads-abs-cbn-campaign |archive-date=November 4, 2013}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Mga taga-Nueva Ecija]] [[Kategorya:Pilipinong Kristiyano]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1996]] [[Kategorya:Articles with hCards]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] imyeo5fmmpuu3coe8g395e6ceymfce8 2208984 2208983 2026-05-25T04:19:03Z ალექსანდრე ლევანი 162205 /* */ 2208984 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Kathryn Bernardo | image = File:Kathryn Bernardo at the Celebrate Mega in Iceland, 2016.jpg | caption = Si Bernardo sa Celebrate Mega sa Iceland | birth_name = Kathryn Chandria Manuel Bernardo | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1996|3|26}} | birth_place = [[Cabanatuan]], [[Nueva Ecija]], Pilipinas | nickname = Kath | occupation = {{flatlist|*Aktres *modelo *endorser<ref>{{cite news | url=http://www.bench.com.ph/press.php?-smell-like-a-star=20 | work=Bench | title=Press Release: Smell Like a Star | date=September 2, 2011 | accessdate=March 30, 2015 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150626130156/http://www.bench.com.ph/press.php?-smell-like-a-star=20 | archivedate=June 26, 2015 | df=mdy-all }}</ref> *[[Music artist (occupation)|recording artist]]<ref>{{cite web|url=http://www.showbiznest.com/2012/06/princess-and-i-stars-release-love-songs.html|title=‘Princess and I’ Stars Release "Love Songs from Princess and I" Album|date=June 16, 2012|work=showbiznest.com|accessdate=July 18, 2012|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130119160906/http://www.showbiznest.com/2012/06/princess-and-i-stars-release-love-songs.html|archivedate=January 19, 2013}}</ref>}} | years_active = {{Start date|2003}}–kasalukuyan | agent = [[Star Magic]] ({{Start date|2003}}{{ndash}}kasalukuyan) | height = 162.56 cm<ref>{{cite news | url=https://starmagic.abs-cbn.com/site/profile/a/13715/kathryn--bernardo |work=Star Magic| title=Kathryn Bernardo | date=2017 | accessdate=April 27, 2019 | url-status=live | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170524185731/https://starmagic.abs-cbn.com/site/profile/a/13715/kathryn--bernardo | archivedate=May 24, 2017 |df=mdy-all}}</ref> | partner = [[Alden Richards ]]<br/>(2024) | website = | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | background = solo_singer | instrument = {{Flatlist| * Vocals}} | genre = {{Flatlist| * Pop * [[Music of the Philippines|OPM]]}} | label = [[Star Music]] (2014–kasalukuyan) | years_active = 2014{{ndash}}kasalukuyan }} }} Si '''Kathryn Chandria Manuel Bernardo'''<ref>{{Cite magazine |last=Batislaong, Acer |date=2023-03-28 |title=Kathryn Bernardo Is Back With New Projects For Her New Era |url=https://nylonmanila.com/pop-culture/kathryn-bernardo-is-back-here-are-the-new-projects-from-the-box-office-queen-to-get-excited-about |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250127102127/https://nylonmanila.com/pop-culture/kathryn-bernardo-is-back-here-are-the-new-projects-from-the-box-office-queen-to-get-excited-about/ |archive-date=January 27, 2025 |access-date=2024-11-22 |magazine=[[Nylon (magazine)|Nylon]] |issn=1524-1750}}</ref> (isinilang noong Marso 26, 1996) ay isang artistang Pilipino. Kilala sa kanyang trahabo sa mainstream productions, siya ay nagbida sa tatlo sa pinakamataas na kita na pelikulang pilipino sa lahat ng pahanon ; ''ang The Hows of Us'' (2018), ''[[Hello, Love, Goodbye]]'' (2019), at ''Hello, Love, Again'' (2024). Kabilang sa kanyang mga parangal ang isang Seoul International Drama Award, isang Asian World Film Festival Award, dalawang [[FAMAS|FAMAS Awards]], at 14 na Box Office Entertainment Awards.<ref>{{Cite web |title=Kathryn Bernardo as a child star{{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/tonightwithboyabunda/videos/kathryn-bernardo-looks-back-on-the-challenges-of-being-a-child-star-337478/amp |access-date=July 27, 2023 |website=ent.abs-cbn.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=January 12, 2022 |title=LOOK: Throwback photos of Kathryn Bernardo from 'Mara Clara' remake |url=https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/throwback-photos-kathryn-bernardo-mara-clara-remake/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/throwback-photos-kathryn-bernardo-mara-clara-remake/ |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=CC |first=JE |date=July 5, 2021 |title=Box Office Royalties Ranked: The Biggest-Grossing Filipino Movie Stars since 2010 |url=https://www.lionheartv.net/2021/07/box-office-royalties-ranked-the-biggest-grossing-filipino-movie-stars-since-2010/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920171720/https://www.lionheartv.net/2021/07/box-office-royalties-ranked-the-biggest-grossing-filipino-movie-stars-since-2010/ |archive-date=September 20, 2022 |access-date=July 27, 2023 |website=LionhearTV |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=December 19, 2019 |title=People Asia hails Kathryn Bernardo as 'box office queen of her generation' |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |url-status=live |access-date=July 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710102118/https://news.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |archive-date=July 10, 2021}}</ref> Isinilang sa [[Cabanatuan]], Nueva Ecija, sinimulan ni Bernardo ang kanyang karera bilang isang batang aktres noong dekada 2000 at sumikat dahil sa kanyang pagganap bilang isa sa mga pangunahing tauhan sa ''[[Mara Clara (2010)|Mara Clara]]'' (2010). Mas malawak ang kanyang natanggap na atensyon dahil sa kanyang pagganap bilang isang nawawalang prinsesa sa romantikong drama na ''[[Princess and I]]'' (2012), ang una sa ilang kolaborasyon kasama ang aktor na [[Daniel Padilla|si Daniel Padilla]] . Nang taong iyon, gumanap siya bilang isang batang embalsamador sa supernatural horror ''[[pagpag: Siyam na Buhay|na Pagpag: Siyam na Buhay]]'', kung saan nakakuha siya ng nominasyon para sa Metro Manila Film Festival Award para sa Best Actress . Nakamit ni Bernardo ang karagdagang tagumpay sa komersyo sa pamamagitan ng isang serye ng mga romantikong pelikula, kabilang ang ''The Hows of Us'' (2018), kung saan nanalo siya ng Star Award para sa Movie Actress of the Year.<ref>{{Cite web |date=December 19, 2019 |title=People Asia hails Kathryn Bernardo as 'box office queen of her generation' |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |access-date=July 10, 2021 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 10, 2019 |title=Rom-Com 'Hello, Love, Goodbye' Becomes Highest-Grossing Filipino Film of All Time |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/hello-love-goodbye-sets-record-at-philippines-box-office-1238526/ |access-date=July 27, 2023 |website=The Hollywood Reporter}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Quintos |first=Napoleon |date=May 11, 2011 |title=Kathryn Bernardo feels pressured about her launching movie with Star Cinema |work=Push |url=http://www.push.com.ph/features/3243/kathryn-bernardo-feels-pressured-about-her-launching-movie-with-star-cinema/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120609121550/http://www.push.com.ph/features/3243/kathryn-bernardo-feels-pressured-about-her-launching-movie-with-star-cinema/ |archive-date=June 9, 2012}}</ref> Para sa kanyang pagganap bilang isang naghihirap na kasambahay sa romantikong drama na ''Hello, Love, Goodbye'' (2019), nakatanggap siya ng mga nominasyon para sa Luna Award at Gawad Urian para sa Best Actress . Kalaunan ay ginalugad niya ang mga papel sa iba pang mga genre, kung saan ginampanan niya ang papel kasama [[Dolly de Leon|si Dolly de Leon]] sa black comedy ''na A Very Good Girl'' (2023), na nagkamit sa kanya ng FAMAS Award para sa Best Actress (FAMAS Award for Best Actress. Pinangalanan siya ng ''[[Forbes|Forbes Asia]]'' bilang isa sa mga pinaka-maimpluwensyang tao sa [[Asya-Pasipiko|Asia-Pacific]] . <ref>{{Cite web |date=December 8, 2020 |title=7 Filipino stars join Forbes Asia's Top 100 Digital List |url=https://lifestyle.inquirer.net/375866/7-filipino-stars-join-forbes-asias-top-100-digital-list/ |access-date=July 10, 2021 |website=Inquirer Lifestyle |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=March 4, 2018 |title=Anne, Vice, Angel lead Metro Society's most influential list |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/03/04/18/anne-vice-angel-lead-metro-societys-most-influential-list |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710102118/https://news.abs-cbn.com/entertainment/03/04/18/anne-vice-angel-lead-metro-societys-most-influential-list |archive-date=July 10, 2021 |access-date=July 10, 2021 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Pia Wurtzbach, Nadine Lustre, and other Filipino celebrities earning the most through Instagram |url=https://philstarlife.com/celebrity/792784-top-10-earning-instagram-celebrities-philippines?page=2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://philstarlife.com/celebrity/792784-top-10-earning-instagram-celebrities-philippines?page=2 |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=Philstar Life}}</ref> <ref>{{Cite web |date=October 19, 2022 |title=LIST: Top Instagram earners in PH |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/19/22/list-top-instagram-earners-in-ph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://news.abs-cbn.com/life/10/19/22/list-top-instagram-earners-in-ph |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> == Maagang buhay == Si Kathryn Chandria Manuel Bernardo ay isinilang noong Marso 26, 1996<ref>{{Cite news |last=Deveza, Reyma |date=March 27, 2024 |title=Here's how Kathryn Bernardo celebrated her 28th birthday |publisher=[[News.ABS-CBN.com|ABS-CBN News]] |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/3/26/here-s-how-kathryn-bernardo-celebrated-her-28th-birthday-736 |url-status=live |access-date=November 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328161808/https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/3/26/here-s-how-kathryn-bernardo-celebrated-her-28th-birthday-736 |archive-date=March 28, 2025}}</ref> sa [[Cabanatuan]], Nueva Ecija, Pilipinas. Siya ang bunso sa apat na magkakapatid at pinalaki ng kanyang mga magulang na sina Luzviminda at Teodore Bernardo.<ref>{{Cite news |last=Tuazon, Nikko |date=January 8, 2022 |title=Kathryn Bernardo's "dream home" for parents is halfway completed |publisher=[[GMA New Media#Subsidiaries and joint ventures|Philippine Entertainment Portal]] |url=https://www.pep.ph/lifestyle/home/163039/kathryn-bernardo-dream-home-parents-a721-20220108 |url-status=live |access-date=November 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220108133816/https://www.pep.ph/lifestyle/home/163039/kathryn-bernardo-dream-home-parents-a721-20220108 |archive-date=January 8, 2022}}</ref> Lumaki si Bernardo bilang miyembro ng [[Iglesia ni Cristo]].<ref name="Iglesia ni Cristo personalities">{{Cite news |last=Francisco |first=Katerina |date=July 22, 2014 |title=Famous Iglesia ni Cristo personalities |work=Rappler |url=http://www.rappler.com/entertainment/64021-iglesia-ni-cristo-prominent-celebrities-personalities |url-status=live |access-date=August 27, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122135253/https://www.rappler.com/entertainment/64021-iglesia-ni-cristo-prominent-celebrities-personalities |archive-date=November 22, 2018}}</ref> Noong 2016, naiulat na siya ay naging isang Kristiyanong ipinanganak muli (born again).<ref>{{Cite news |last=Quilingguing |first=Uriel |date=May 9, 2016 |title=Kathryn Bernardo 'leaves INC, converts religion' |work=sunstar.com.ph |url=https://www.sunstar.com.ph/more-articles/kathryn-bernardo-leaves-inc-converts-religion |url-status=live |access-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204223418/https://www.sunstar.com.ph/more-articles/kathryn-bernardo-leaves-inc-converts-religion |archive-date=February 4, 2024}}</ref> === Edukasyon === Bago nagsimula ang kanyang karera sa pag-arte noong 2003, nag-aral si Kathryn Chandria Manuel Bernardo sa Flowerlane Montessori Children's House sa Cabanatuan City. Kalaunan ay nag-aral din siya sa OB Montessori Center sa Quezon City. Noong 2011, dahil sa kanyang abalang iskedyul sa pag-arte, sumali siya sa homeschooling program ng UST Angelicum College upang maipagpatuloy ang kanyang pag-aaral habang nagtatrabaho. Nag-aral din siya sa Enderun Colleges kung saan kumuha siya ng kursong marketing, ngunit pansamantala niyang itinigil ang kanyang pag-aaral dahil sa conflict sa iskedyul ng kanyang teleseryeng Got to Believe. Noong 2021, ipinahayag niya na nais pa rin niyang makapagtapos ng kolehiyo sa kursong marketing o communication arts. == Karera == === 2003–2011: Maagang karera at tagumpay === Nagsimulang umarte si Bernardo noong 2003, lumabas siya bilang batang Cielo sa ''[[It Might Be You]]'' ng ABS-CBN. Noong 2006, nagkaroon siya ng unang pangunahing papel sa serye sa TV ''[[Super Inggo|na Super Inggo]]'', kung saan ginampanan niya ang papel ni Maya, ang karelasyon ng pangunahing karakter. Pagkatapos, lumabas siya sa iba't ibang palabas sa ABS-CBN, kabilang ang ''Krystala'' at ''[[Vietnam Rose]]'', bago sumali sa palabas na komedya ng mga bata ''[[Goin' Bulilit|na Goin' Bulilit]]'' . Bilang isang batang aktres, ginampanan ni Bernardo ang mga papel ng batang Victoria sa ''[[Magkaribal]]'' ng ABS-CBN at batang Jenny sa ''[[Endless Love]]'' ng GMA, at parehong ipinalabas ang mga palabas noong Hunyo 28, 2010.<ref>{{Cite news |last=Santiago |first=Erwin |date=June 25, 2010 |title=Endless Love stars Kristoffer Martin and Kathryn Bernardo: The next Joshua Dionisio and Barbie Forteza? |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/news/25997/endless-love-stars-kristoffer-martin-and-kathryn-bernardo-the-next-joshua-dionisio-and-barbie-forteza/1/1 |url-status=live |access-date=September 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004233814/http://www.pep.ph/news/25997/endless-love-stars-kristoffer-martin-and-kathryn-bernardo-the-next-joshua-dionisio-and-barbie-forteza/1/1 |archive-date=October 4, 2013}}</ref> Ang kanyang pambihirang papel ay dumating nang makuha niya ang pangunahing papel bilang Mara David sa remake ng 1992 drama series ''[[Mara Clara (2010)|na Mara Clara]]'' . Ang serye ay isang malaking tagumpay at pinatibay ang kanyang reputasyon bilang isang sumisikat na aktres.<ref>{{Cite news |last=Villagomez |first=Kaye |date=April 24, 2011 |title='Mara Clara' scores int'l award body's nod |work=Manila Bulletin |url=http://mb.com.ph/node/315264/mara-clara- |url-status=dead |access-date=October 7, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520040507/http://mb.com.ph/node/315264/mara-clara- |archive-date=May 20, 2011}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng seryeng ''Mara Clara'', si Bernardo ay nagbida sa palabas na nakatuon sa mga kabataan ''na Growing Up'', kung saan gumanap siya bilang Ella, isang 15-taong-gulang na batang babae na nakatira kasama ang kanyang nag-iisang ina.<ref>{{Cite news |last=Montealegre |first=Lyn Luna |date=September 1, 2011 |title=Diego Loyzaga, Julia Montes, Kathryn Bernardo and Daniel Padilla reveal their growing-up insecurities |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/guide/tv/8818/diego-loyzaga-julia-montes-kathryn-bernardo-and-daniel-padilla-reveal-their-growing-up-insecurities/1/2 |url-status=dead |access-date=October 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104181623/http://www.pep.ph/guide/tv/8818/diego-loyzaga-julia-montes-kathryn-bernardo-and-daniel-padilla-reveal-their-growing-up-insecurities/1/2 |archive-date=November 4, 2013}}</ref><ref>{{Cite news |last=Santiago |first=Erwin |date=September 6, 2011 |title=Kantar Media-TNS National Household Ratings (Sept. 2–5): Kapamilya shows rule primetime race; 100 Days To Heaven leads ABS-CBN campaign |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/guide/tns/8861/kantar-media-tns-national-household-ratings-sept-2-5-kapamilya-shows-rule-primetime-race-100-days-to-heaven-leads-abs-cbn-campaign |url-status=dead |access-date=October 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104181618/http://www.pep.ph/guide/tns/8861/kantar-media-tns-national-household-ratings-sept-2-5-kapamilya-shows-rule-primetime-race-100-days-to-heaven-leads-abs-cbn-campaign |archive-date=November 4, 2013}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Mga taga-Nueva Ecija]] [[Kategorya:Pilipinong Kristiyano]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1996]] [[Kategorya:Articles with hCards]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] l1wb64f7dvymr39uge5h937lqypg3ui 2208985 2208984 2026-05-25T04:19:22Z ალექსანდრე ლევანი 162205 /* */ 2208985 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Kathryn Bernardo | image = File:Kathryn Bernardo at the Celebrate Mega in Iceland, 2016.jpg | caption = Si Bernardo sa Celebrate Mega sa Iceland | birth_name = Kathryn Chandria Manuel Bernardo | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1996|3|26}} | birth_place = [[Cabanatuan]], [[Nueva Ecija]], Pilipinas | nickname = Kath | occupation = {{flatlist|*Aktres *modelo *endorser<ref>{{cite news | url=http://www.bench.com.ph/press.php?-smell-like-a-star=20 | work=Bench | title=Press Release: Smell Like a Star | date=September 2, 2011 | accessdate=March 30, 2015 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150626130156/http://www.bench.com.ph/press.php?-smell-like-a-star=20 | archivedate=June 26, 2015 | df=mdy-all }}</ref> *[[Music artist (occupation)|recording artist]]<ref>{{cite web|url=http://www.showbiznest.com/2012/06/princess-and-i-stars-release-love-songs.html|title=‘Princess and I’ Stars Release "Love Songs from Princess and I" Album|date=June 16, 2012|work=showbiznest.com|accessdate=July 18, 2012|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130119160906/http://www.showbiznest.com/2012/06/princess-and-i-stars-release-love-songs.html|archivedate=January 19, 2013}}</ref>}} | years_active = {{Start date|2003}}–kasalukuyan | agent = [[Star Magic]] ({{Start date|2003}}{{ndash}}kasalukuyan) | height = 162.56 cm<ref>{{cite news | url=https://starmagic.abs-cbn.com/site/profile/a/13715/kathryn--bernardo |work=Star Magic| title=Kathryn Bernardo | date=2017 | accessdate=April 27, 2019 | url-status=live | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170524185731/https://starmagic.abs-cbn.com/site/profile/a/13715/kathryn--bernardo | archivedate=May 24, 2017 |df=mdy-all}}</ref> | partner = [[Alden Richards ]]<br/>(2024) | website = | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | background = solo_singer | instrument = {{Flatlist| * Vocals}} | genre = {{Flatlist| * Pop * [[Music of the Philippines|OPM]]}} | label = [[Star Music]] (2014–kasalukuyan) | years_active = 2014{{ndash}}kasalukuyan }} }} Si '''Kathryn Chandria Manuel Bernardo'''<ref>{{Cite magazine |last=Batislaong, Acer |date=2023-03-28 |title=Kathryn Bernardo Is Back With New Projects For Her New Era |url=https://nylonmanila.com/pop-culture/kathryn-bernardo-is-back-here-are-the-new-projects-from-the-box-office-queen-to-get-excited-about |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250127102127/https://nylonmanila.com/pop-culture/kathryn-bernardo-is-back-here-are-the-new-projects-from-the-box-office-queen-to-get-excited-about/ |archive-date=January 27, 2025 |access-date=2024-11-22 |magazine=[[Nylon (magazine)|Nylon]] |issn=1524-1750}}</ref> (isinilang noong Marso 26, 1996) ay isang artistang Pilipino. Kilala sa kanyang trahabo sa mainstream productions, siya ay nagbida sa tatlo sa pinakamataas na kita na pelikulang pilipino sa lahat ng pahanon ; ''ang The Hows of Us'' (2018), ''[[Hello, Love, Goodbye]]'' (2019), at ''Hello, Love, Again'' (2024). Kabilang sa kanyang mga parangal ang isang Seoul International Drama Award, isang Asian World Film Festival Award, dalawang [[FAMAS|FAMAS Awards]], at 14 na Box Office Entertainment Awards.<ref>{{Cite web |title=Kathryn Bernardo as a child star{{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/tonightwithboyabunda/videos/kathryn-bernardo-looks-back-on-the-challenges-of-being-a-child-star-337478/amp |access-date=July 27, 2023 |website=ent.abs-cbn.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=January 12, 2022 |title=LOOK: Throwback photos of Kathryn Bernardo from 'Mara Clara' remake |url=https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/throwback-photos-kathryn-bernardo-mara-clara-remake/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/throwback-photos-kathryn-bernardo-mara-clara-remake/ |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=CC |first=JE |date=July 5, 2021 |title=Box Office Royalties Ranked: The Biggest-Grossing Filipino Movie Stars since 2010 |url=https://www.lionheartv.net/2021/07/box-office-royalties-ranked-the-biggest-grossing-filipino-movie-stars-since-2010/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920171720/https://www.lionheartv.net/2021/07/box-office-royalties-ranked-the-biggest-grossing-filipino-movie-stars-since-2010/ |archive-date=September 20, 2022 |access-date=July 27, 2023 |website=LionhearTV |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=December 19, 2019 |title=People Asia hails Kathryn Bernardo as 'box office queen of her generation' |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |url-status=live |access-date=July 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710102118/https://news.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |archive-date=July 10, 2021}}</ref> Isinilang sa [[Cabanatuan]], Nueva Ecija, sinimulan ni Bernardo ang kanyang karera bilang isang batang aktres noong dekada 2000 at sumikat dahil sa kanyang pagganap bilang isa sa mga pangunahing tauhan sa ''[[Mara Clara (2010)|Mara Clara]]'' (2010). Mas malawak ang kanyang natanggap na atensyon dahil sa kanyang pagganap bilang isang nawawalang prinsesa sa romantikong drama na ''[[Princess and I]]'' (2012), ang una sa ilang kolaborasyon kasama ang aktor na [[Daniel Padilla|si Daniel Padilla]] . Nang taong iyon, gumanap siya bilang isang batang embalsamador sa supernatural horror ''[[pagpag: Siyam na Buhay|na Pagpag: Siyam na Buhay]]'', kung saan nakakuha siya ng nominasyon para sa Metro Manila Film Festival Award para sa Best Actress . Nakamit ni Bernardo ang karagdagang tagumpay sa komersyo sa pamamagitan ng isang serye ng mga romantikong pelikula, kabilang ang ''The Hows of Us'' (2018), kung saan nanalo siya ng Star Award para sa Movie Actress of the Year.<ref>{{Cite web |date=December 19, 2019 |title=People Asia hails Kathryn Bernardo as 'box office queen of her generation' |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |access-date=July 10, 2021 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 10, 2019 |title=Rom-Com 'Hello, Love, Goodbye' Becomes Highest-Grossing Filipino Film of All Time |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/hello-love-goodbye-sets-record-at-philippines-box-office-1238526/ |access-date=July 27, 2023 |website=The Hollywood Reporter}}</ref><ref>{{Cite news |last=Quintos |first=Napoleon |date=May 11, 2011 |title=Kathryn Bernardo feels pressured about her launching movie with Star Cinema |work=Push |url=http://www.push.com.ph/features/3243/kathryn-bernardo-feels-pressured-about-her-launching-movie-with-star-cinema/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120609121550/http://www.push.com.ph/features/3243/kathryn-bernardo-feels-pressured-about-her-launching-movie-with-star-cinema/ |archive-date=June 9, 2012}}</ref> Para sa kanyang pagganap bilang isang naghihirap na kasambahay sa romantikong drama na ''Hello, Love, Goodbye'' (2019), nakatanggap siya ng mga nominasyon para sa Luna Award at Gawad Urian para sa Best Actress . Kalaunan ay ginalugad niya ang mga papel sa iba pang mga genre, kung saan ginampanan niya ang papel kasama [[Dolly de Leon|si Dolly de Leon]] sa black comedy ''na A Very Good Girl'' (2023), na nagkamit sa kanya ng FAMAS Award para sa Best Actress (FAMAS Award for Best Actress. Pinangalanan siya ng ''[[Forbes|Forbes Asia]]'' bilang isa sa mga pinaka-maimpluwensyang tao sa [[Asya-Pasipiko|Asia-Pacific]] . <ref>{{Cite web |date=December 8, 2020 |title=7 Filipino stars join Forbes Asia's Top 100 Digital List |url=https://lifestyle.inquirer.net/375866/7-filipino-stars-join-forbes-asias-top-100-digital-list/ |access-date=July 10, 2021 |website=Inquirer Lifestyle |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=March 4, 2018 |title=Anne, Vice, Angel lead Metro Society's most influential list |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/03/04/18/anne-vice-angel-lead-metro-societys-most-influential-list |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710102118/https://news.abs-cbn.com/entertainment/03/04/18/anne-vice-angel-lead-metro-societys-most-influential-list |archive-date=July 10, 2021 |access-date=July 10, 2021 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Pia Wurtzbach, Nadine Lustre, and other Filipino celebrities earning the most through Instagram |url=https://philstarlife.com/celebrity/792784-top-10-earning-instagram-celebrities-philippines?page=2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://philstarlife.com/celebrity/792784-top-10-earning-instagram-celebrities-philippines?page=2 |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=Philstar Life}}</ref> <ref>{{Cite web |date=October 19, 2022 |title=LIST: Top Instagram earners in PH |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/19/22/list-top-instagram-earners-in-ph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://news.abs-cbn.com/life/10/19/22/list-top-instagram-earners-in-ph |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> == Maagang buhay == Si Kathryn Chandria Manuel Bernardo ay isinilang noong Marso 26, 1996<ref>{{Cite news |last=Deveza, Reyma |date=March 27, 2024 |title=Here's how Kathryn Bernardo celebrated her 28th birthday |publisher=[[News.ABS-CBN.com|ABS-CBN News]] |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/3/26/here-s-how-kathryn-bernardo-celebrated-her-28th-birthday-736 |url-status=live |access-date=November 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328161808/https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/3/26/here-s-how-kathryn-bernardo-celebrated-her-28th-birthday-736 |archive-date=March 28, 2025}}</ref> sa [[Cabanatuan]], Nueva Ecija, Pilipinas. Siya ang bunso sa apat na magkakapatid at pinalaki ng kanyang mga magulang na sina Luzviminda at Teodore Bernardo.<ref>{{Cite news |last=Tuazon, Nikko |date=January 8, 2022 |title=Kathryn Bernardo's "dream home" for parents is halfway completed |publisher=[[GMA New Media#Subsidiaries and joint ventures|Philippine Entertainment Portal]] |url=https://www.pep.ph/lifestyle/home/163039/kathryn-bernardo-dream-home-parents-a721-20220108 |url-status=live |access-date=November 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220108133816/https://www.pep.ph/lifestyle/home/163039/kathryn-bernardo-dream-home-parents-a721-20220108 |archive-date=January 8, 2022}}</ref> Lumaki si Bernardo bilang miyembro ng [[Iglesia ni Cristo]].<ref name="Iglesia ni Cristo personalities">{{Cite news |last=Francisco |first=Katerina |date=July 22, 2014 |title=Famous Iglesia ni Cristo personalities |work=Rappler |url=http://www.rappler.com/entertainment/64021-iglesia-ni-cristo-prominent-celebrities-personalities |url-status=live |access-date=August 27, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122135253/https://www.rappler.com/entertainment/64021-iglesia-ni-cristo-prominent-celebrities-personalities |archive-date=November 22, 2018}}</ref> Noong 2016, naiulat na siya ay naging isang Kristiyanong ipinanganak muli (born again).<ref>{{Cite news |last=Quilingguing |first=Uriel |date=May 9, 2016 |title=Kathryn Bernardo 'leaves INC, converts religion' |work=sunstar.com.ph |url=https://www.sunstar.com.ph/more-articles/kathryn-bernardo-leaves-inc-converts-religion |url-status=live |access-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204223418/https://www.sunstar.com.ph/more-articles/kathryn-bernardo-leaves-inc-converts-religion |archive-date=February 4, 2024}}</ref> === Edukasyon === Bago nagsimula ang kanyang karera sa pag-arte noong 2003, nag-aral si Kathryn Chandria Manuel Bernardo sa Flowerlane Montessori Children's House sa Cabanatuan City. Kalaunan ay nag-aral din siya sa OB Montessori Center sa Quezon City. Noong 2011, dahil sa kanyang abalang iskedyul sa pag-arte, sumali siya sa homeschooling program ng UST Angelicum College upang maipagpatuloy ang kanyang pag-aaral habang nagtatrabaho. Nag-aral din siya sa Enderun Colleges kung saan kumuha siya ng kursong marketing, ngunit pansamantala niyang itinigil ang kanyang pag-aaral dahil sa conflict sa iskedyul ng kanyang teleseryeng Got to Believe. Noong 2021, ipinahayag niya na nais pa rin niyang makapagtapos ng kolehiyo sa kursong marketing o communication arts. == Karera == === 2003–2011: Maagang karera at tagumpay === Nagsimulang umarte si Bernardo noong 2003, lumabas siya bilang batang Cielo sa ''[[It Might Be You]]'' ng ABS-CBN. Noong 2006, nagkaroon siya ng unang pangunahing papel sa serye sa TV ''[[Super Inggo|na Super Inggo]]'', kung saan ginampanan niya ang papel ni Maya, ang karelasyon ng pangunahing karakter. Pagkatapos, lumabas siya sa iba't ibang palabas sa ABS-CBN, kabilang ang ''Krystala'' at ''[[Vietnam Rose]]'', bago sumali sa palabas na komedya ng mga bata ''[[Goin' Bulilit|na Goin' Bulilit]]'' . Bilang isang batang aktres, ginampanan ni Bernardo ang mga papel ng batang Victoria sa ''[[Magkaribal]]'' ng ABS-CBN at batang Jenny sa ''[[Endless Love]]'' ng GMA, at parehong ipinalabas ang mga palabas noong Hunyo 28, 2010.<ref>{{Cite news |last=Santiago |first=Erwin |date=June 25, 2010 |title=Endless Love stars Kristoffer Martin and Kathryn Bernardo: The next Joshua Dionisio and Barbie Forteza? |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/news/25997/endless-love-stars-kristoffer-martin-and-kathryn-bernardo-the-next-joshua-dionisio-and-barbie-forteza/1/1 |url-status=live |access-date=September 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004233814/http://www.pep.ph/news/25997/endless-love-stars-kristoffer-martin-and-kathryn-bernardo-the-next-joshua-dionisio-and-barbie-forteza/1/1 |archive-date=October 4, 2013}}</ref> Ang kanyang pambihirang papel ay dumating nang makuha niya ang pangunahing papel bilang Mara David sa remake ng 1992 drama series ''[[Mara Clara (2010)|na Mara Clara]]'' . Ang serye ay isang malaking tagumpay at pinatibay ang kanyang reputasyon bilang isang sumisikat na aktres.<ref>{{Cite news |last=Villagomez |first=Kaye |date=April 24, 2011 |title='Mara Clara' scores int'l award body's nod |work=Manila Bulletin |url=http://mb.com.ph/node/315264/mara-clara- |url-status=dead |access-date=October 7, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520040507/http://mb.com.ph/node/315264/mara-clara- |archive-date=May 20, 2011}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng seryeng ''Mara Clara'', si Bernardo ay nagbida sa palabas na nakatuon sa mga kabataan ''na Growing Up'', kung saan gumanap siya bilang Ella, isang 15-taong-gulang na batang babae na nakatira kasama ang kanyang nag-iisang ina.<ref>{{Cite news |last=Montealegre |first=Lyn Luna |date=September 1, 2011 |title=Diego Loyzaga, Julia Montes, Kathryn Bernardo and Daniel Padilla reveal their growing-up insecurities |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/guide/tv/8818/diego-loyzaga-julia-montes-kathryn-bernardo-and-daniel-padilla-reveal-their-growing-up-insecurities/1/2 |url-status=dead |access-date=October 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104181623/http://www.pep.ph/guide/tv/8818/diego-loyzaga-julia-montes-kathryn-bernardo-and-daniel-padilla-reveal-their-growing-up-insecurities/1/2 |archive-date=November 4, 2013}}</ref><ref>{{Cite news |last=Santiago |first=Erwin |date=September 6, 2011 |title=Kantar Media-TNS National Household Ratings (Sept. 2–5): Kapamilya shows rule primetime race; 100 Days To Heaven leads ABS-CBN campaign |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/guide/tns/8861/kantar-media-tns-national-household-ratings-sept-2-5-kapamilya-shows-rule-primetime-race-100-days-to-heaven-leads-abs-cbn-campaign |url-status=dead |access-date=October 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104181618/http://www.pep.ph/guide/tns/8861/kantar-media-tns-national-household-ratings-sept-2-5-kapamilya-shows-rule-primetime-race-100-days-to-heaven-leads-abs-cbn-campaign |archive-date=November 4, 2013}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Mga taga-Nueva Ecija]] [[Kategorya:Pilipinong Kristiyano]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1996]] [[Kategorya:Articles with hCards]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] oiyegeowhrkvm0sjngzj8bhx79m9549 2208986 2208985 2026-05-25T04:20:01Z ალექსანდრე ლევანი 162205 /* */ 2208986 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Kathryn Bernardo | image = File:Kathryn Bernardo at the Celebrate Mega in Iceland, 2016.jpg | caption = Si Bernardo sa Celebrate Mega sa Iceland | birth_name = Kathryn Chandria Manuel Bernardo | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1996|3|26}} | birth_place = [[Cabanatuan]], [[Nueva Ecija]], Pilipinas | nickname = Kath | occupation = {{flatlist|*Aktres *modelo *endorser<ref>{{cite news | url=http://www.bench.com.ph/press.php?-smell-like-a-star=20 | work=Bench | title=Press Release: Smell Like a Star | date=September 2, 2011 | accessdate=March 30, 2015 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150626130156/http://www.bench.com.ph/press.php?-smell-like-a-star=20 | archivedate=June 26, 2015 | df=mdy-all }}</ref> *[[Music artist (occupation)|recording artist]]<ref>{{cite web|url=http://www.showbiznest.com/2012/06/princess-and-i-stars-release-love-songs.html|title=‘Princess and I’ Stars Release "Love Songs from Princess and I" Album|date=June 16, 2012|work=showbiznest.com|accessdate=July 18, 2012|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130119160906/http://www.showbiznest.com/2012/06/princess-and-i-stars-release-love-songs.html|archivedate=January 19, 2013}}</ref>}} | years_active = {{Start date|2003}}–kasalukuyan | agent = [[Star Magic]] ({{Start date|2003}}{{ndash}}kasalukuyan) | height = 162.56 cm<ref>{{cite news | url=https://starmagic.abs-cbn.com/site/profile/a/13715/kathryn--bernardo |work=Star Magic| title=Kathryn Bernardo | date=2017 | accessdate=April 27, 2019 | url-status=live | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170524185731/https://starmagic.abs-cbn.com/site/profile/a/13715/kathryn--bernardo | archivedate=May 24, 2017 |df=mdy-all}}</ref> | partner = [[Alden Richards ]]<br/>(2024) | website = | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | background = solo_singer | instrument = {{Flatlist| * Vocals}} | genre = {{Flatlist| * Pop * [[Music of the Philippines|OPM]]}} | label = [[Star Music]] (2014–kasalukuyan) | years_active = 2014{{ndash}}kasalukuyan }} }} Si '''Kathryn Chandria Manuel Bernardo'''<ref>{{Cite magazine |last=Batislaong, Acer |date=2023-03-28 |title=Kathryn Bernardo Is Back With New Projects For Her New Era |url=https://nylonmanila.com/pop-culture/kathryn-bernardo-is-back-here-are-the-new-projects-from-the-box-office-queen-to-get-excited-about |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250127102127/https://nylonmanila.com/pop-culture/kathryn-bernardo-is-back-here-are-the-new-projects-from-the-box-office-queen-to-get-excited-about/ |archive-date=January 27, 2025 |access-date=2024-11-22 |magazine=[[Nylon (magazine)|Nylon]] |issn=1524-1750}}</ref> (isinilang noong Marso 26, 1996) ay isang artistang Pilipino. Kilala sa kanyang trahabo sa mainstream productions, siya ay nagbida sa tatlo sa pinakamataas na kita na pelikulang pilipino sa lahat ng pahanon ; ''ang The Hows of Us'' (2018), ''[[Hello, Love, Goodbye]]'' (2019), at ''Hello, Love, Again'' (2024). Kabilang sa kanyang mga parangal ang isang Seoul International Drama Award, isang Asian World Film Festival Award, dalawang [[FAMAS|FAMAS Awards]], at 14 na Box Office Entertainment Awards.<ref>{{Cite web |title=Kathryn Bernardo as a child star{{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/tonightwithboyabunda/videos/kathryn-bernardo-looks-back-on-the-challenges-of-being-a-child-star-337478/amp |access-date=July 27, 2023 |website=ent.abs-cbn.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=January 12, 2022 |title=LOOK: Throwback photos of Kathryn Bernardo from 'Mara Clara' remake |url=https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/throwback-photos-kathryn-bernardo-mara-clara-remake/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/throwback-photos-kathryn-bernardo-mara-clara-remake/ |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=CC |first=JE |date=July 5, 2021 |title=Box Office Royalties Ranked: The Biggest-Grossing Filipino Movie Stars since 2010 |url=https://www.lionheartv.net/2021/07/box-office-royalties-ranked-the-biggest-grossing-filipino-movie-stars-since-2010/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920171720/https://www.lionheartv.net/2021/07/box-office-royalties-ranked-the-biggest-grossing-filipino-movie-stars-since-2010/ |archive-date=September 20, 2022 |access-date=July 27, 2023 |website=LionhearTV |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=December 19, 2019 |title=People Asia hails Kathryn Bernardo as 'box office queen of her generation' |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |url-status=live |access-date=July 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710102118/https://news.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |archive-date=July 10, 2021}}</ref> Isinilang sa [[Cabanatuan]], Nueva Ecija, sinimulan ni Bernardo ang kanyang karera bilang isang batang aktres noong dekada 2000 at sumikat dahil sa kanyang pagganap bilang isa sa mga pangunahing tauhan sa ''[[Mara Clara (2010)|Mara Clara]]'' (2010). Mas malawak ang kanyang natanggap na atensyon dahil sa kanyang pagganap bilang isang nawawalang prinsesa sa romantikong drama na ''[[Princess and I]]'' (2012), ang una sa ilang kolaborasyon kasama ang aktor na [[Daniel Padilla|si Daniel Padilla]] . Nang taong iyon, gumanap siya bilang isang batang embalsamador sa supernatural horror ''[[pagpag: Siyam na Buhay|na Pagpag: Siyam na Buhay]]'', kung saan nakakuha siya ng nominasyon para sa Metro Manila Film Festival Award para sa Best Actress . Nakamit ni Bernardo ang karagdagang tagumpay sa komersyo sa pamamagitan ng isang serye ng mga romantikong pelikula, kabilang ang ''The Hows of Us'' (2018), kung saan nanalo siya ng Star Award para sa Movie Actress of the Year.<ref>{{Cite web |date=December 19, 2019 |title=People Asia hails Kathryn Bernardo as 'box office queen of her generation' |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |access-date=July 10, 2021 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 10, 2019 |title=Rom-Com 'Hello, Love, Goodbye' Becomes Highest-Grossing Filipino Film of All Time |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/hello-love-goodbye-sets-record-at-philippines-box-office-1238526/ |access-date=July 27, 2023 |website=The Hollywood Reporter}}</ref><ref>{{Cite news |last=Quintos |first=Napoleon |date=May 11, 2011 |title=Kathryn Bernardo feels pressured about her launching movie with Star Cinema |work=Push |url=http://www.push.com.ph/features/3243/kathryn-bernardo-feels-pressured-about-her-launching-movie-with-star-cinema/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120609121550/http://www.push.com.ph/features/3243/kathryn-bernardo-feels-pressured-about-her-launching-movie-with-star-cinema/ |archive-date=June 9, 2012}}</ref> Para sa kanyang pagganap bilang isang naghihirap na kasambahay sa romantikong drama na ''Hello, Love, Goodbye'' (2019), nakatanggap siya ng mga nominasyon para sa Luna Award at Gawad Urian para sa Best Actress . Kalaunan ay ginalugad niya ang mga papel sa iba pang mga genre, kung saan ginampanan niya ang papel kasama [[Dolly de Leon|si Dolly de Leon]] sa black comedy ''na A Very Good Girl'' (2023), na nagkamit sa kanya ng FAMAS Award para sa Best Actress (FAMAS Award for Best Actress. Pinangalanan siya ng ''[[Forbes|Forbes Asia]]'' bilang isa sa mga pinaka-maimpluwensyang tao sa [[Asya-Pasipiko|Asia-Pacific]] . <ref>{{Cite web |date=December 8, 2020 |title=7 Filipino stars join Forbes Asia's Top 100 Digital List |url=https://lifestyle.inquirer.net/375866/7-filipino-stars-join-forbes-asias-top-100-digital-list/ |access-date=July 10, 2021 |website=Inquirer Lifestyle |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=March 4, 2018 |title=Anne, Vice, Angel lead Metro Society's most influential list |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/03/04/18/anne-vice-angel-lead-metro-societys-most-influential-list |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710102118/https://news.abs-cbn.com/entertainment/03/04/18/anne-vice-angel-lead-metro-societys-most-influential-list |archive-date=July 10, 2021 |access-date=July 10, 2021 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pia Wurtzbach, Nadine Lustre, and other Filipino celebrities earning the most through Instagram |url=https://philstarlife.com/celebrity/792784-top-10-earning-instagram-celebrities-philippines?page=2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://philstarlife.com/celebrity/792784-top-10-earning-instagram-celebrities-philippines?page=2 |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=Philstar Life}}</ref><ref>{{Cite web |date=October 19, 2022 |title=LIST: Top Instagram earners in PH |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/19/22/list-top-instagram-earners-in-ph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://news.abs-cbn.com/life/10/19/22/list-top-instagram-earners-in-ph |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> == Maagang buhay == Si Kathryn Chandria Manuel Bernardo ay isinilang noong Marso 26, 1996<ref>{{Cite news |last=Deveza, Reyma |date=March 27, 2024 |title=Here's how Kathryn Bernardo celebrated her 28th birthday |publisher=[[News.ABS-CBN.com|ABS-CBN News]] |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/3/26/here-s-how-kathryn-bernardo-celebrated-her-28th-birthday-736 |url-status=live |access-date=November 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328161808/https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/3/26/here-s-how-kathryn-bernardo-celebrated-her-28th-birthday-736 |archive-date=March 28, 2025}}</ref> sa [[Cabanatuan]], Nueva Ecija, Pilipinas. Siya ang bunso sa apat na magkakapatid at pinalaki ng kanyang mga magulang na sina Luzviminda at Teodore Bernardo.<ref>{{Cite news |last=Tuazon, Nikko |date=January 8, 2022 |title=Kathryn Bernardo's "dream home" for parents is halfway completed |publisher=[[GMA New Media#Subsidiaries and joint ventures|Philippine Entertainment Portal]] |url=https://www.pep.ph/lifestyle/home/163039/kathryn-bernardo-dream-home-parents-a721-20220108 |url-status=live |access-date=November 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220108133816/https://www.pep.ph/lifestyle/home/163039/kathryn-bernardo-dream-home-parents-a721-20220108 |archive-date=January 8, 2022}}</ref> Lumaki si Bernardo bilang miyembro ng [[Iglesia ni Cristo]].<ref name="Iglesia ni Cristo personalities">{{Cite news |last=Francisco |first=Katerina |date=July 22, 2014 |title=Famous Iglesia ni Cristo personalities |work=Rappler |url=http://www.rappler.com/entertainment/64021-iglesia-ni-cristo-prominent-celebrities-personalities |url-status=live |access-date=August 27, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122135253/https://www.rappler.com/entertainment/64021-iglesia-ni-cristo-prominent-celebrities-personalities |archive-date=November 22, 2018}}</ref> Noong 2016, naiulat na siya ay naging isang Kristiyanong ipinanganak muli (born again).<ref>{{Cite news |last=Quilingguing |first=Uriel |date=May 9, 2016 |title=Kathryn Bernardo 'leaves INC, converts religion' |work=sunstar.com.ph |url=https://www.sunstar.com.ph/more-articles/kathryn-bernardo-leaves-inc-converts-religion |url-status=live |access-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204223418/https://www.sunstar.com.ph/more-articles/kathryn-bernardo-leaves-inc-converts-religion |archive-date=February 4, 2024}}</ref> === Edukasyon === Bago nagsimula ang kanyang karera sa pag-arte noong 2003, nag-aral si Kathryn Chandria Manuel Bernardo sa Flowerlane Montessori Children's House sa Cabanatuan City. Kalaunan ay nag-aral din siya sa OB Montessori Center sa Quezon City. Noong 2011, dahil sa kanyang abalang iskedyul sa pag-arte, sumali siya sa homeschooling program ng UST Angelicum College upang maipagpatuloy ang kanyang pag-aaral habang nagtatrabaho. Nag-aral din siya sa Enderun Colleges kung saan kumuha siya ng kursong marketing, ngunit pansamantala niyang itinigil ang kanyang pag-aaral dahil sa conflict sa iskedyul ng kanyang teleseryeng Got to Believe. Noong 2021, ipinahayag niya na nais pa rin niyang makapagtapos ng kolehiyo sa kursong marketing o communication arts. == Karera == === 2003–2011: Maagang karera at tagumpay === Nagsimulang umarte si Bernardo noong 2003, lumabas siya bilang batang Cielo sa ''[[It Might Be You]]'' ng ABS-CBN. Noong 2006, nagkaroon siya ng unang pangunahing papel sa serye sa TV ''[[Super Inggo|na Super Inggo]]'', kung saan ginampanan niya ang papel ni Maya, ang karelasyon ng pangunahing karakter. Pagkatapos, lumabas siya sa iba't ibang palabas sa ABS-CBN, kabilang ang ''Krystala'' at ''[[Vietnam Rose]]'', bago sumali sa palabas na komedya ng mga bata ''[[Goin' Bulilit|na Goin' Bulilit]]'' . Bilang isang batang aktres, ginampanan ni Bernardo ang mga papel ng batang Victoria sa ''[[Magkaribal]]'' ng ABS-CBN at batang Jenny sa ''[[Endless Love]]'' ng GMA, at parehong ipinalabas ang mga palabas noong Hunyo 28, 2010.<ref>{{Cite news |last=Santiago |first=Erwin |date=June 25, 2010 |title=Endless Love stars Kristoffer Martin and Kathryn Bernardo: The next Joshua Dionisio and Barbie Forteza? |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/news/25997/endless-love-stars-kristoffer-martin-and-kathryn-bernardo-the-next-joshua-dionisio-and-barbie-forteza/1/1 |url-status=live |access-date=September 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004233814/http://www.pep.ph/news/25997/endless-love-stars-kristoffer-martin-and-kathryn-bernardo-the-next-joshua-dionisio-and-barbie-forteza/1/1 |archive-date=October 4, 2013}}</ref> Ang kanyang pambihirang papel ay dumating nang makuha niya ang pangunahing papel bilang Mara David sa remake ng 1992 drama series ''[[Mara Clara (2010)|na Mara Clara]]'' . Ang serye ay isang malaking tagumpay at pinatibay ang kanyang reputasyon bilang isang sumisikat na aktres.<ref>{{Cite news |last=Villagomez |first=Kaye |date=April 24, 2011 |title='Mara Clara' scores int'l award body's nod |work=Manila Bulletin |url=http://mb.com.ph/node/315264/mara-clara- |url-status=dead |access-date=October 7, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520040507/http://mb.com.ph/node/315264/mara-clara- |archive-date=May 20, 2011}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng seryeng ''Mara Clara'', si Bernardo ay nagbida sa palabas na nakatuon sa mga kabataan ''na Growing Up'', kung saan gumanap siya bilang Ella, isang 15-taong-gulang na batang babae na nakatira kasama ang kanyang nag-iisang ina.<ref>{{Cite news |last=Montealegre |first=Lyn Luna |date=September 1, 2011 |title=Diego Loyzaga, Julia Montes, Kathryn Bernardo and Daniel Padilla reveal their growing-up insecurities |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/guide/tv/8818/diego-loyzaga-julia-montes-kathryn-bernardo-and-daniel-padilla-reveal-their-growing-up-insecurities/1/2 |url-status=dead |access-date=October 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104181623/http://www.pep.ph/guide/tv/8818/diego-loyzaga-julia-montes-kathryn-bernardo-and-daniel-padilla-reveal-their-growing-up-insecurities/1/2 |archive-date=November 4, 2013}}</ref><ref>{{Cite news |last=Santiago |first=Erwin |date=September 6, 2011 |title=Kantar Media-TNS National Household Ratings (Sept. 2–5): Kapamilya shows rule primetime race; 100 Days To Heaven leads ABS-CBN campaign |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/guide/tns/8861/kantar-media-tns-national-household-ratings-sept-2-5-kapamilya-shows-rule-primetime-race-100-days-to-heaven-leads-abs-cbn-campaign |url-status=dead |access-date=October 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104181618/http://www.pep.ph/guide/tns/8861/kantar-media-tns-national-household-ratings-sept-2-5-kapamilya-shows-rule-primetime-race-100-days-to-heaven-leads-abs-cbn-campaign |archive-date=November 4, 2013}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Mga taga-Nueva Ecija]] [[Kategorya:Pilipinong Kristiyano]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1996]] [[Kategorya:Articles with hCards]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 94kmw9wvu092ifngiekyfv3gs9y4jqk 2208987 2208986 2026-05-25T04:20:34Z ალექსანდრე ლევანი 162205 /* */ 2208987 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Kathryn Bernardo | image = File:Kathryn Bernardo at the Celebrate Mega in Iceland, 2016.jpg | caption = Si Bernardo sa Celebrate Mega sa Iceland | birth_name = Kathryn Chandria Manuel Bernardo | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1996|3|26}} | birth_place = [[Cabanatuan]], [[Nueva Ecija]], Pilipinas | nickname = Kath | occupation = {{flatlist|*Aktres *modelo *endorser<ref>{{cite news | url=http://www.bench.com.ph/press.php?-smell-like-a-star=20 | work=Bench | title=Press Release: Smell Like a Star | date=September 2, 2011 | accessdate=March 30, 2015 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150626130156/http://www.bench.com.ph/press.php?-smell-like-a-star=20 | archivedate=June 26, 2015 | df=mdy-all }}</ref> *[[Music artist (occupation)|recording artist]]<ref>{{cite web|url=http://www.showbiznest.com/2012/06/princess-and-i-stars-release-love-songs.html|title=‘Princess and I’ Stars Release "Love Songs from Princess and I" Album|date=June 16, 2012|work=showbiznest.com|accessdate=July 18, 2012|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130119160906/http://www.showbiznest.com/2012/06/princess-and-i-stars-release-love-songs.html|archivedate=January 19, 2013}}</ref>}} | years_active = {{Start date|2003}}–kasalukuyan | agent = [[Star Magic]] ({{Start date|2003}}{{ndash}}kasalukuyan) | height = 162.56 cm<ref>{{cite news | url=https://starmagic.abs-cbn.com/site/profile/a/13715/kathryn--bernardo |work=Star Magic| title=Kathryn Bernardo | date=2017 | accessdate=April 27, 2019 | url-status=live | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170524185731/https://starmagic.abs-cbn.com/site/profile/a/13715/kathryn--bernardo | archivedate=May 24, 2017 |df=mdy-all}}</ref> | partner = [[Alden Richards ]]<br/>(2024) | website = | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | background = solo_singer | instrument = {{Flatlist| * Vocals}} | genre = {{Flatlist| * Pop * [[Music of the Philippines|OPM]]}} | label = [[Star Music]] (2014–kasalukuyan) | years_active = 2014{{ndash}}kasalukuyan }} }} Si '''Kathryn Chandria Manuel Bernardo'''<ref>{{Cite magazine |last=Batislaong, Acer |date=2023-03-28 |title=Kathryn Bernardo Is Back With New Projects For Her New Era |url=https://nylonmanila.com/pop-culture/kathryn-bernardo-is-back-here-are-the-new-projects-from-the-box-office-queen-to-get-excited-about |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250127102127/https://nylonmanila.com/pop-culture/kathryn-bernardo-is-back-here-are-the-new-projects-from-the-box-office-queen-to-get-excited-about/ |archive-date=January 27, 2025 |access-date=2024-11-22 |magazine=[[Nylon (magazine)|Nylon]] |issn=1524-1750}}</ref> (isinilang noong Marso 26, 1996) ay isang artistang Pilipino. Kilala sa kanyang trahabo sa mainstream productions, siya ay nagbida sa tatlo sa pinakamataas na kita na pelikulang pilipino sa lahat ng pahanon ; ''ang The Hows of Us'' (2018), ''[[Hello, Love, Goodbye]]'' (2019), at ''Hello, Love, Again'' (2024). Kabilang sa kanyang mga parangal ang isang Seoul International Drama Award, isang Asian World Film Festival Award, dalawang [[FAMAS|FAMAS Awards]], at 14 na Box Office Entertainment Awards.<ref>{{Cite web |title=Kathryn Bernardo as a child star{{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/tonightwithboyabunda/videos/kathryn-bernardo-looks-back-on-the-challenges-of-being-a-child-star-337478/amp |access-date=July 27, 2023 |website=ent.abs-cbn.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=January 12, 2022 |title=LOOK: Throwback photos of Kathryn Bernardo from 'Mara Clara' remake |url=https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/throwback-photos-kathryn-bernardo-mara-clara-remake/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/throwback-photos-kathryn-bernardo-mara-clara-remake/ |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=CC |first=JE |date=July 5, 2021 |title=Box Office Royalties Ranked: The Biggest-Grossing Filipino Movie Stars since 2010 |url=https://www.lionheartv.net/2021/07/box-office-royalties-ranked-the-biggest-grossing-filipino-movie-stars-since-2010/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920171720/https://www.lionheartv.net/2021/07/box-office-royalties-ranked-the-biggest-grossing-filipino-movie-stars-since-2010/ |archive-date=September 20, 2022 |access-date=July 27, 2023 |website=LionhearTV |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=December 19, 2019 |title=People Asia hails Kathryn Bernardo as 'box office queen of her generation' |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |url-status=live |access-date=July 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710102118/https://news.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |archive-date=July 10, 2021}}</ref> Isinilang sa [[Cabanatuan]], Nueva Ecija, sinimulan ni Bernardo ang kanyang karera bilang isang batang aktres noong dekada 2000 at sumikat dahil sa kanyang pagganap bilang isa sa mga pangunahing tauhan sa ''[[Mara Clara (2010)|Mara Clara]]'' (2010). Mas malawak ang kanyang natanggap na atensyon dahil sa kanyang pagganap bilang isang nawawalang prinsesa sa romantikong drama na ''[[Princess and I]]'' (2012), ang una sa ilang kolaborasyon kasama ang aktor na [[Daniel Padilla|si Daniel Padilla]] . Nang taong iyon, gumanap siya bilang isang batang embalsamador sa supernatural horror ''[[pagpag: Siyam na Buhay|na Pagpag: Siyam na Buhay]]'', kung saan nakakuha siya ng nominasyon para sa Metro Manila Film Festival Award para sa Best Actress . Nakamit ni Bernardo ang karagdagang tagumpay sa komersyo sa pamamagitan ng isang serye ng mga romantikong pelikula, kabilang ang ''The Hows of Us'' (2018), kung saan nanalo siya ng Star Award para sa Movie Actress of the Year.<ref>{{Cite web |date=December 19, 2019 |title=People Asia hails Kathryn Bernardo as 'box office queen of her generation' |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |access-date=July 10, 2021 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 10, 2019 |title=Rom-Com 'Hello, Love, Goodbye' Becomes Highest-Grossing Filipino Film of All Time |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/hello-love-goodbye-sets-record-at-philippines-box-office-1238526/ |access-date=July 27, 2023 |website=The Hollywood Reporter}}</ref><ref>{{Cite news |last=Quintos |first=Napoleon |date=May 11, 2011 |title=Kathryn Bernardo feels pressured about her launching movie with Star Cinema |work=Push |url=http://www.push.com.ph/features/3243/kathryn-bernardo-feels-pressured-about-her-launching-movie-with-star-cinema/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120609121550/http://www.push.com.ph/features/3243/kathryn-bernardo-feels-pressured-about-her-launching-movie-with-star-cinema/ |archive-date=June 9, 2012}}</ref> Para sa kanyang pagganap bilang isang naghihirap na kasambahay sa romantikong drama na ''Hello, Love, Goodbye'' (2019), nakatanggap siya ng mga nominasyon para sa Luna Award at Gawad Urian para sa Best Actress . Kalaunan ay ginalugad niya ang mga papel sa iba pang mga genre, kung saan ginampanan niya ang papel kasama [[Dolly de Leon|si Dolly de Leon]] sa black comedy ''na A Very Good Girl'' (2023), na nagkamit sa kanya ng FAMAS Award para sa Best Actress (FAMAS Award for Best Actress. Pinangalanan siya ng ''[[Forbes|Forbes Asia]]'' bilang isa sa mga pinaka-maimpluwensyang tao sa [[Asya-Pasipiko|Asia-Pacific]] . <ref>{{Cite web |date=December 8, 2020 |title=7 Filipino stars join Forbes Asia's Top 100 Digital List |url=https://lifestyle.inquirer.net/375866/7-filipino-stars-join-forbes-asias-top-100-digital-list/ |access-date=July 10, 2021 |website=Inquirer Lifestyle |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=March 4, 2018 |title=Anne, Vice, Angel lead Metro Society's most influential list |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/03/04/18/anne-vice-angel-lead-metro-societys-most-influential-list |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710102118/https://news.abs-cbn.com/entertainment/03/04/18/anne-vice-angel-lead-metro-societys-most-influential-list |archive-date=July 10, 2021 |access-date=July 10, 2021 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pia Wurtzbach, Nadine Lustre, and other Filipino celebrities earning the most through Instagram |url=https://philstarlife.com/celebrity/792784-top-10-earning-instagram-celebrities-philippines?page=2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://philstarlife.com/celebrity/792784-top-10-earning-instagram-celebrities-philippines?page=2 |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=Philstar Life}}</ref><ref>{{Cite web |date=October 19, 2022 |title=LIST: Top Instagram earners in PH |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/19/22/list-top-instagram-earners-in-ph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://news.abs-cbn.com/life/10/19/22/list-top-instagram-earners-in-ph |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> == Maagang buhay == Si Kathryn Chandria Manuel Bernardo ay isinilang noong Marso 26, 1996<ref>{{Cite news |last=Deveza, Reyma |date=March 27, 2024 |title=Here's how Kathryn Bernardo celebrated her 28th birthday |publisher=[[News.ABS-CBN.com|ABS-CBN News]] |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/3/26/here-s-how-kathryn-bernardo-celebrated-her-28th-birthday-736 |url-status=live |access-date=November 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328161808/https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/3/26/here-s-how-kathryn-bernardo-celebrated-her-28th-birthday-736 |archive-date=March 28, 2025}}</ref> sa [[Cabanatuan]], Nueva Ecija, Pilipinas. Siya ang bunso sa apat na magkakapatid at pinalaki ng kanyang mga magulang na sina Luzviminda at Teodore Bernardo.<ref>{{Cite news |last=Tuazon, Nikko |date=January 8, 2022 |title=Kathryn Bernardo's "dream home" for parents is halfway completed |publisher=[[GMA New Media#Subsidiaries and joint ventures|Philippine Entertainment Portal]] |url=https://www.pep.ph/lifestyle/home/163039/kathryn-bernardo-dream-home-parents-a721-20220108 |url-status=live |access-date=November 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220108133816/https://www.pep.ph/lifestyle/home/163039/kathryn-bernardo-dream-home-parents-a721-20220108 |archive-date=January 8, 2022}}</ref> Lumaki si Bernardo bilang miyembro ng [[Iglesia ni Cristo]].<ref name="Iglesia ni Cristo personalities">{{Cite news |last=Francisco |first=Katerina |date=July 22, 2014 |title=Famous Iglesia ni Cristo personalities |work=Rappler |url=http://www.rappler.com/entertainment/64021-iglesia-ni-cristo-prominent-celebrities-personalities |url-status=live |access-date=August 27, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122135253/https://www.rappler.com/entertainment/64021-iglesia-ni-cristo-prominent-celebrities-personalities |archive-date=November 22, 2018}}</ref> Noong 2016, naiulat na siya ay naging isang Kristiyanong ipinanganak muli (born again).<ref>{{Cite news |last=Quilingguing |first=Uriel |date=May 9, 2016 |title=Kathryn Bernardo 'leaves INC, converts religion' |work=sunstar.com.ph |url=https://www.sunstar.com.ph/more-articles/kathryn-bernardo-leaves-inc-converts-religion |url-status=live |access-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204223418/https://www.sunstar.com.ph/more-articles/kathryn-bernardo-leaves-inc-converts-religion |archive-date=February 4, 2024}}</ref> === Edukasyon === Bago nagsimula ang kanyang karera sa pag-arte noong 2003, nag-aral si Kathryn Chandria Manuel Bernardo sa Flowerlane Montessori Children's House sa Cabanatuan City. Kalaunan ay nag-aral din siya sa OB Montessori Center sa Quezon City. Noong 2011, dahil sa kanyang abalang iskedyul sa pag-arte, sumali siya sa homeschooling program ng UST Angelicum College upang maipagpatuloy ang kanyang pag-aaral habang nagtatrabaho. Nag-aral din siya sa Enderun Colleges kung saan kumuha siya ng kursong marketing, ngunit pansamantala niyang itinigil ang kanyang pag-aaral dahil sa conflict sa iskedyul ng kanyang teleseryeng Got to Believe. Noong 2021, ipinahayag niya na nais pa rin niyang makapagtapos ng kolehiyo sa kursong marketing o communication arts. == Karera == === 2003–2011: Maagang karera at tagumpay === Nagsimulang umarte si Bernardo noong 2003, lumabas siya bilang batang Cielo sa ''[[It Might Be You]]'' ng ABS-CBN. Noong 2006, nagkaroon siya ng unang pangunahing papel sa serye sa TV ''[[Super Inggo|na Super Inggo]]'', kung saan ginampanan niya ang papel ni Maya, ang karelasyon ng pangunahing karakter. Pagkatapos, lumabas siya sa iba't ibang palabas sa ABS-CBN, kabilang ang ''Krystala'' at ''[[Vietnam Rose]]'', bago sumali sa palabas na komedya ng mga bata ''[[Goin' Bulilit|na Goin' Bulilit]]'' . Bilang isang batang aktres, ginampanan ni Bernardo ang mga papel ng batang Victoria sa ''[[Magkaribal]]'' ng ABS-CBN at batang Jenny sa ''[[Endless Love]]'' ng GMA, at parehong ipinalabas ang mga palabas noong Hunyo 28, 2010.<ref>{{Cite news |last=Santiago |first=Erwin |date=June 25, 2010 |title=Endless Love stars Kristoffer Martin and Kathryn Bernardo: The next Joshua Dionisio and Barbie Forteza? |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/news/25997/endless-love-stars-kristoffer-martin-and-kathryn-bernardo-the-next-joshua-dionisio-and-barbie-forteza/1/1 |url-status=live |access-date=September 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004233814/http://www.pep.ph/news/25997/endless-love-stars-kristoffer-martin-and-kathryn-bernardo-the-next-joshua-dionisio-and-barbie-forteza/1/1 |archive-date=October 4, 2013}}</ref> Ang kanyang pambihirang papel ay dumating nang makuha niya ang pangunahing papel bilang Mara David sa remake ng 1992 drama series ''[[Mara Clara (2010)|na Mara Clara]]'' . Ang serye ay isang malaking tagumpay at pinatibay ang kanyang reputasyon bilang isang sumisikat na aktres.<ref>{{Cite news |last=Villagomez |first=Kaye |date=April 24, 2011 |title='Mara Clara' scores int'l award body's nod |work=Manila Bulletin |url=http://mb.com.ph/node/315264/mara-clara- |url-status=dead |access-date=October 7, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520040507/http://mb.com.ph/node/315264/mara-clara- |archive-date=May 20, 2011}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng seryeng ''Mara Clara'', si Bernardo ay nagbida sa palabas na nakatuon sa mga kabataan ''na Growing Up'', kung saan gumanap siya bilang Ella, isang 15-taong-gulang na batang babae na nakatira kasama ang kanyang nag-iisang ina.<ref>{{Cite news |last=Montealegre |first=Lyn Luna |date=September 1, 2011 |title=Diego Loyzaga, Julia Montes, Kathryn Bernardo and Daniel Padilla reveal their growing-up insecurities |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/guide/tv/8818/diego-loyzaga-julia-montes-kathryn-bernardo-and-daniel-padilla-reveal-their-growing-up-insecurities/1/2 |url-status=dead |access-date=October 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104181623/http://www.pep.ph/guide/tv/8818/diego-loyzaga-julia-montes-kathryn-bernardo-and-daniel-padilla-reveal-their-growing-up-insecurities/1/2 |archive-date=November 4, 2013}}</ref><ref>{{Cite news |last=Santiago |first=Erwin |date=September 6, 2011 |title=Kantar Media-TNS National Household Ratings (Sept. 2–5): Kapamilya shows rule primetime race; 100 Days To Heaven leads ABS-CBN campaign |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/guide/tns/8861/kantar-media-tns-national-household-ratings-sept-2-5-kapamilya-shows-rule-primetime-race-100-days-to-heaven-leads-abs-cbn-campaign |url-status=dead |access-date=October 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104181618/http://www.pep.ph/guide/tns/8861/kantar-media-tns-national-household-ratings-sept-2-5-kapamilya-shows-rule-primetime-race-100-days-to-heaven-leads-abs-cbn-campaign |archive-date=November 4, 2013}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Mga taga-Nueva Ecija]] [[Kategorya:Pilipinong Kristiyano]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1996]] [[Kategorya:Articles with hCards]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] mojw5w08i4psnaemnbqkim0hdstz2iw 2208988 2208987 2026-05-25T04:21:04Z ალექსანდრე ლევანი 162205 /* */ 2208988 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Kathryn Bernardo | image = File:Kathryn Bernardo at the Celebrate Mega in Iceland, 2016.jpg | caption = Si Bernardo sa Celebrate Mega sa Iceland | birth_name = Kathryn Chandria Manuel Bernardo | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1996|3|26}} | birth_place = [[Cabanatuan]], [[Nueva Ecija]], Pilipinas | nickname = Kath | occupation = {{flatlist|*Aktres *modelo *endorser<ref>{{cite news | url=http://www.bench.com.ph/press.php?-smell-like-a-star=20 | work=Bench | title=Press Release: Smell Like a Star | date=September 2, 2011 | accessdate=March 30, 2015 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150626130156/http://www.bench.com.ph/press.php?-smell-like-a-star=20 | archivedate=June 26, 2015 | df=mdy-all }}</ref> *[[Music artist (occupation)|recording artist]]<ref>{{cite web|url=http://www.showbiznest.com/2012/06/princess-and-i-stars-release-love-songs.html|title=‘Princess and I’ Stars Release "Love Songs from Princess and I" Album|date=June 16, 2012|work=showbiznest.com|accessdate=July 18, 2012|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130119160906/http://www.showbiznest.com/2012/06/princess-and-i-stars-release-love-songs.html|archivedate=January 19, 2013}}</ref>}} | years_active = {{Start date|2003}}–kasalukuyan | agent = [[Star Magic]] ({{Start date|2003}}{{ndash}}kasalukuyan) | height = 162.56 cm<ref>{{cite news | url=https://starmagic.abs-cbn.com/site/profile/a/13715/kathryn--bernardo |work=Star Magic| title=Kathryn Bernardo | date=2017 | accessdate=April 27, 2019 | url-status=live | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170524185731/https://starmagic.abs-cbn.com/site/profile/a/13715/kathryn--bernardo | archivedate=May 24, 2017 |df=mdy-all}}</ref> | partner = [[Alden Richards ]]<br/>(2024) | website = | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | background = solo_singer | instrument = {{Flatlist| * Vocals}} | genre = {{Flatlist| * Pop * [[Music of the Philippines|OPM]]}} | label = [[Star Music]] (2014–kasalukuyan) | years_active = 2014{{ndash}}kasalukuyan }} }} Si '''Kathryn Chandria Manuel Bernardo'''<ref>{{Cite magazine |last=Batislaong, Acer |date=2023-03-28 |title=Kathryn Bernardo Is Back With New Projects For Her New Era |url=https://nylonmanila.com/pop-culture/kathryn-bernardo-is-back-here-are-the-new-projects-from-the-box-office-queen-to-get-excited-about |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250127102127/https://nylonmanila.com/pop-culture/kathryn-bernardo-is-back-here-are-the-new-projects-from-the-box-office-queen-to-get-excited-about/ |archive-date=January 27, 2025 |access-date=2024-11-22 |magazine=[[Nylon (magazine)|Nylon]] |issn=1524-1750}}</ref> (isinilang noong Marso 26, 1996) ay isang artistang Pilipino. Kilala sa kanyang trahabo sa mainstream productions, siya ay nagbida sa tatlo sa pinakamataas na kita na pelikulang pilipino sa lahat ng pahanon ; ''ang The Hows of Us'' (2018), ''[[Hello, Love, Goodbye]]'' (2019), at ''Hello, Love, Again'' (2024). Kabilang sa kanyang mga parangal ang isang Seoul International Drama Award, isang Asian World Film Festival Award, dalawang [[FAMAS|FAMAS Awards]], at 14 na Box Office Entertainment Awards.<ref>{{Cite web |title=Kathryn Bernardo as a child star{{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/tonightwithboyabunda/videos/kathryn-bernardo-looks-back-on-the-challenges-of-being-a-child-star-337478/amp |access-date=July 27, 2023 |website=ent.abs-cbn.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=January 12, 2022 |title=LOOK: Throwback photos of Kathryn Bernardo from 'Mara Clara' remake |url=https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/throwback-photos-kathryn-bernardo-mara-clara-remake/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/throwback-photos-kathryn-bernardo-mara-clara-remake/ |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=CC |first=JE |date=July 5, 2021 |title=Box Office Royalties Ranked: The Biggest-Grossing Filipino Movie Stars since 2010 |url=https://www.lionheartv.net/2021/07/box-office-royalties-ranked-the-biggest-grossing-filipino-movie-stars-since-2010/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920171720/https://www.lionheartv.net/2021/07/box-office-royalties-ranked-the-biggest-grossing-filipino-movie-stars-since-2010/ |archive-date=September 20, 2022 |access-date=July 27, 2023 |website=LionhearTV |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=December 19, 2019 |title=People Asia hails Kathryn Bernardo as 'box office queen of her generation' |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |url-status=live |access-date=July 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710102118/https://news.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |archive-date=July 10, 2021}}</ref> Isinilang sa [[Cabanatuan]], Nueva Ecija, sinimulan ni Bernardo ang kanyang karera bilang isang batang aktres noong dekada 2000 at sumikat dahil sa kanyang pagganap bilang isa sa mga pangunahing tauhan sa ''[[Mara Clara (2010)|Mara Clara]]'' (2010). Mas malawak ang kanyang natanggap na atensyon dahil sa kanyang pagganap bilang isang nawawalang prinsesa sa romantikong drama na ''[[Princess and I]]'' (2012), ang una sa ilang kolaborasyon kasama ang aktor na [[Daniel Padilla|si Daniel Padilla]] . Nang taong iyon, gumanap siya bilang isang batang embalsamador sa supernatural horror ''[[pagpag: Siyam na Buhay|na Pagpag: Siyam na Buhay]]'', kung saan nakakuha siya ng nominasyon para sa Metro Manila Film Festival Award para sa Best Actress . Nakamit ni Bernardo ang karagdagang tagumpay sa komersyo sa pamamagitan ng isang serye ng mga romantikong pelikula, kabilang ang ''The Hows of Us'' (2018), kung saan nanalo siya ng Star Award para sa Movie Actress of the Year.<ref>{{Cite web |date=December 19, 2019 |title=People Asia hails Kathryn Bernardo as 'box office queen of her generation' |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |access-date=July 10, 2021 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 10, 2019 |title=Rom-Com 'Hello, Love, Goodbye' Becomes Highest-Grossing Filipino Film of All Time |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/hello-love-goodbye-sets-record-at-philippines-box-office-1238526/ |access-date=July 27, 2023 |website=The Hollywood Reporter}}</ref><ref>{{Cite news |last=Quintos |first=Napoleon |date=May 11, 2011 |title=Kathryn Bernardo feels pressured about her launching movie with Star Cinema |work=Push |url=http://www.push.com.ph/features/3243/kathryn-bernardo-feels-pressured-about-her-launching-movie-with-star-cinema/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120609121550/http://www.push.com.ph/features/3243/kathryn-bernardo-feels-pressured-about-her-launching-movie-with-star-cinema/ |archive-date=June 9, 2012}}</ref> Para sa kanyang pagganap bilang isang naghihirap na kasambahay sa romantikong drama na ''Hello, Love, Goodbye'' (2019), nakatanggap siya ng mga nominasyon para sa Luna Award at Gawad Urian para sa Best Actress . Kalaunan ay ginalugad niya ang mga papel sa iba pang mga genre, kung saan ginampanan niya ang papel kasama [[Dolly de Leon|si Dolly de Leon]] sa black comedy ''na A Very Good Girl'' (2023), na nagkamit sa kanya ng FAMAS Award para sa Best Actress (FAMAS Award for Best Actress. Pinangalanan siya ng ''[[Forbes|Forbes Asia]]'' bilang isa sa mga pinaka-maimpluwensyang tao sa [[Asya-Pasipiko|Asia-Pacific]].<ref>{{Cite web |date=December 8, 2020 |title=7 Filipino stars join Forbes Asia's Top 100 Digital List |url=https://lifestyle.inquirer.net/375866/7-filipino-stars-join-forbes-asias-top-100-digital-list/ |access-date=July 10, 2021 |website=Inquirer Lifestyle |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=March 4, 2018 |title=Anne, Vice, Angel lead Metro Society's most influential list |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/03/04/18/anne-vice-angel-lead-metro-societys-most-influential-list |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710102118/https://news.abs-cbn.com/entertainment/03/04/18/anne-vice-angel-lead-metro-societys-most-influential-list |archive-date=July 10, 2021 |access-date=July 10, 2021 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pia Wurtzbach, Nadine Lustre, and other Filipino celebrities earning the most through Instagram |url=https://philstarlife.com/celebrity/792784-top-10-earning-instagram-celebrities-philippines?page=2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://philstarlife.com/celebrity/792784-top-10-earning-instagram-celebrities-philippines?page=2 |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=Philstar Life}}</ref><ref>{{Cite web |date=October 19, 2022 |title=LIST: Top Instagram earners in PH |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/19/22/list-top-instagram-earners-in-ph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://news.abs-cbn.com/life/10/19/22/list-top-instagram-earners-in-ph |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> == Maagang buhay == Si Kathryn Chandria Manuel Bernardo ay isinilang noong Marso 26, 1996<ref>{{Cite news |last=Deveza, Reyma |date=March 27, 2024 |title=Here's how Kathryn Bernardo celebrated her 28th birthday |publisher=[[News.ABS-CBN.com|ABS-CBN News]] |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/3/26/here-s-how-kathryn-bernardo-celebrated-her-28th-birthday-736 |url-status=live |access-date=November 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328161808/https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/3/26/here-s-how-kathryn-bernardo-celebrated-her-28th-birthday-736 |archive-date=March 28, 2025}}</ref> sa [[Cabanatuan]], Nueva Ecija, Pilipinas. Siya ang bunso sa apat na magkakapatid at pinalaki ng kanyang mga magulang na sina Luzviminda at Teodore Bernardo.<ref>{{Cite news |last=Tuazon, Nikko |date=January 8, 2022 |title=Kathryn Bernardo's "dream home" for parents is halfway completed |publisher=[[GMA New Media#Subsidiaries and joint ventures|Philippine Entertainment Portal]] |url=https://www.pep.ph/lifestyle/home/163039/kathryn-bernardo-dream-home-parents-a721-20220108 |url-status=live |access-date=November 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220108133816/https://www.pep.ph/lifestyle/home/163039/kathryn-bernardo-dream-home-parents-a721-20220108 |archive-date=January 8, 2022}}</ref> Lumaki si Bernardo bilang miyembro ng [[Iglesia ni Cristo]].<ref name="Iglesia ni Cristo personalities">{{Cite news |last=Francisco |first=Katerina |date=July 22, 2014 |title=Famous Iglesia ni Cristo personalities |work=Rappler |url=http://www.rappler.com/entertainment/64021-iglesia-ni-cristo-prominent-celebrities-personalities |url-status=live |access-date=August 27, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122135253/https://www.rappler.com/entertainment/64021-iglesia-ni-cristo-prominent-celebrities-personalities |archive-date=November 22, 2018}}</ref> Noong 2016, naiulat na siya ay naging isang Kristiyanong ipinanganak muli (born again).<ref>{{Cite news |last=Quilingguing |first=Uriel |date=May 9, 2016 |title=Kathryn Bernardo 'leaves INC, converts religion' |work=sunstar.com.ph |url=https://www.sunstar.com.ph/more-articles/kathryn-bernardo-leaves-inc-converts-religion |url-status=live |access-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204223418/https://www.sunstar.com.ph/more-articles/kathryn-bernardo-leaves-inc-converts-religion |archive-date=February 4, 2024}}</ref> === Edukasyon === Bago nagsimula ang kanyang karera sa pag-arte noong 2003, nag-aral si Kathryn Chandria Manuel Bernardo sa Flowerlane Montessori Children's House sa Cabanatuan City. Kalaunan ay nag-aral din siya sa OB Montessori Center sa Quezon City. Noong 2011, dahil sa kanyang abalang iskedyul sa pag-arte, sumali siya sa homeschooling program ng UST Angelicum College upang maipagpatuloy ang kanyang pag-aaral habang nagtatrabaho. Nag-aral din siya sa Enderun Colleges kung saan kumuha siya ng kursong marketing, ngunit pansamantala niyang itinigil ang kanyang pag-aaral dahil sa conflict sa iskedyul ng kanyang teleseryeng Got to Believe. Noong 2021, ipinahayag niya na nais pa rin niyang makapagtapos ng kolehiyo sa kursong marketing o communication arts. == Karera == === 2003–2011: Maagang karera at tagumpay === Nagsimulang umarte si Bernardo noong 2003, lumabas siya bilang batang Cielo sa ''[[It Might Be You]]'' ng ABS-CBN. Noong 2006, nagkaroon siya ng unang pangunahing papel sa serye sa TV ''[[Super Inggo|na Super Inggo]]'', kung saan ginampanan niya ang papel ni Maya, ang karelasyon ng pangunahing karakter. Pagkatapos, lumabas siya sa iba't ibang palabas sa ABS-CBN, kabilang ang ''Krystala'' at ''[[Vietnam Rose]]'', bago sumali sa palabas na komedya ng mga bata ''[[Goin' Bulilit|na Goin' Bulilit]]'' . Bilang isang batang aktres, ginampanan ni Bernardo ang mga papel ng batang Victoria sa ''[[Magkaribal]]'' ng ABS-CBN at batang Jenny sa ''[[Endless Love]]'' ng GMA, at parehong ipinalabas ang mga palabas noong Hunyo 28, 2010.<ref>{{Cite news |last=Santiago |first=Erwin |date=June 25, 2010 |title=Endless Love stars Kristoffer Martin and Kathryn Bernardo: The next Joshua Dionisio and Barbie Forteza? |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/news/25997/endless-love-stars-kristoffer-martin-and-kathryn-bernardo-the-next-joshua-dionisio-and-barbie-forteza/1/1 |url-status=live |access-date=September 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004233814/http://www.pep.ph/news/25997/endless-love-stars-kristoffer-martin-and-kathryn-bernardo-the-next-joshua-dionisio-and-barbie-forteza/1/1 |archive-date=October 4, 2013}}</ref> Ang kanyang pambihirang papel ay dumating nang makuha niya ang pangunahing papel bilang Mara David sa remake ng 1992 drama series ''[[Mara Clara (2010)|na Mara Clara]]'' . Ang serye ay isang malaking tagumpay at pinatibay ang kanyang reputasyon bilang isang sumisikat na aktres.<ref>{{Cite news |last=Villagomez |first=Kaye |date=April 24, 2011 |title='Mara Clara' scores int'l award body's nod |work=Manila Bulletin |url=http://mb.com.ph/node/315264/mara-clara- |url-status=dead |access-date=October 7, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520040507/http://mb.com.ph/node/315264/mara-clara- |archive-date=May 20, 2011}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng seryeng ''Mara Clara'', si Bernardo ay nagbida sa palabas na nakatuon sa mga kabataan ''na Growing Up'', kung saan gumanap siya bilang Ella, isang 15-taong-gulang na batang babae na nakatira kasama ang kanyang nag-iisang ina.<ref>{{Cite news |last=Montealegre |first=Lyn Luna |date=September 1, 2011 |title=Diego Loyzaga, Julia Montes, Kathryn Bernardo and Daniel Padilla reveal their growing-up insecurities |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/guide/tv/8818/diego-loyzaga-julia-montes-kathryn-bernardo-and-daniel-padilla-reveal-their-growing-up-insecurities/1/2 |url-status=dead |access-date=October 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104181623/http://www.pep.ph/guide/tv/8818/diego-loyzaga-julia-montes-kathryn-bernardo-and-daniel-padilla-reveal-their-growing-up-insecurities/1/2 |archive-date=November 4, 2013}}</ref><ref>{{Cite news |last=Santiago |first=Erwin |date=September 6, 2011 |title=Kantar Media-TNS National Household Ratings (Sept. 2–5): Kapamilya shows rule primetime race; 100 Days To Heaven leads ABS-CBN campaign |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/guide/tns/8861/kantar-media-tns-national-household-ratings-sept-2-5-kapamilya-shows-rule-primetime-race-100-days-to-heaven-leads-abs-cbn-campaign |url-status=dead |access-date=October 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104181618/http://www.pep.ph/guide/tns/8861/kantar-media-tns-national-household-ratings-sept-2-5-kapamilya-shows-rule-primetime-race-100-days-to-heaven-leads-abs-cbn-campaign |archive-date=November 4, 2013}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Mga taga-Nueva Ecija]] [[Kategorya:Pilipinong Kristiyano]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1996]] [[Kategorya:Articles with hCards]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] qu2pcti6hlx7v5tz620r4pg7cdfj6j5 2208989 2208988 2026-05-25T04:25:13Z ალექსანდრე ლევანი 162205 /* */ 2208989 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Kathryn Bernardo | image = File:Kathryn Bernardo at the Celebrate Mega in Iceland, 2016.jpg | caption = Si Bernardo sa Celebrate Mega sa Iceland | birth_name = Kathryn Chandria Manuel Bernardo | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1996|3|26}} | birth_place = [[Cabanatuan]], [[Nueva Ecija]], Pilipinas | nickname = Kath | occupation = {{flatlist|*Aktres *modelo *endorser<ref>{{cite news | url=http://www.bench.com.ph/press.php?-smell-like-a-star=20 | work=Bench | title=Press Release: Smell Like a Star | date=September 2, 2011 | accessdate=March 30, 2015 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150626130156/http://www.bench.com.ph/press.php?-smell-like-a-star=20 | archivedate=June 26, 2015 | df=mdy-all }}</ref> *[[Music artist (occupation)|recording artist]]<ref>{{cite web|url=http://www.showbiznest.com/2012/06/princess-and-i-stars-release-love-songs.html|title=‘Princess and I’ Stars Release "Love Songs from Princess and I" Album|date=June 16, 2012|work=showbiznest.com|accessdate=July 18, 2012|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130119160906/http://www.showbiznest.com/2012/06/princess-and-i-stars-release-love-songs.html|archivedate=January 19, 2013}}</ref>}} | years_active = {{Start date|2003}}–kasalukuyan | agent = [[Star Magic]] ({{Start date|2003}}{{ndash}}kasalukuyan) | height = 162.56 cm<ref>{{cite news | url=https://starmagic.abs-cbn.com/site/profile/a/13715/kathryn--bernardo |work=Star Magic| title=Kathryn Bernardo | date=2017 | accessdate=April 27, 2019 | url-status=live | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170524185731/https://starmagic.abs-cbn.com/site/profile/a/13715/kathryn--bernardo | archivedate=May 24, 2017 |df=mdy-all}}</ref> | partner = [[Alden Richards ]]<br/>(2024) | website = | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | background = solo_singer | instrument = {{Flatlist| * Vocals}} | genre = {{Flatlist| * Pop * [[Music of the Philippines|OPM]]}} | label = [[Star Music]] (2014–kasalukuyan) | years_active = 2014{{ndash}}kasalukuyan }} }} Si '''Kathryn Chandria Manuel Bernardo'''<ref>{{Cite magazine |last=Batislaong, Acer |date=2023-03-28 |title=Kathryn Bernardo Is Back With New Projects For Her New Era |url=https://nylonmanila.com/pop-culture/kathryn-bernardo-is-back-here-are-the-new-projects-from-the-box-office-queen-to-get-excited-about |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250127102127/https://nylonmanila.com/pop-culture/kathryn-bernardo-is-back-here-are-the-new-projects-from-the-box-office-queen-to-get-excited-about/ |archive-date=January 27, 2025 |access-date=2024-11-22 |magazine=[[Nylon (magazine)|Nylon]] |issn=1524-1750}}</ref> (isinilang noong Marso 26, 1996) ay isang artistang Pilipino. Kilala sa kanyang trahabo sa mainstream productions, siya ay nagbida sa tatlo sa pinakamataas na kita na pelikulang pilipino sa lahat ng pahanon ; ''ang The Hows of Us'' (2018), ''[[Hello, Love, Goodbye]]'' (2019), at ''Hello, Love, Again'' (2024). Kabilang sa kanyang mga parangal ang isang Seoul International Drama Award, isang Asian World Film Festival Award, dalawang [[FAMAS|FAMAS Awards]], at 14 na Box Office Entertainment Awards.<ref>{{Cite web |title=Kathryn Bernardo as a child star{{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/tonightwithboyabunda/videos/kathryn-bernardo-looks-back-on-the-challenges-of-being-a-child-star-337478/amp |access-date=July 27, 2023 |website=ent.abs-cbn.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=January 12, 2022 |title=LOOK: Throwback photos of Kathryn Bernardo from 'Mara Clara' remake |url=https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/throwback-photos-kathryn-bernardo-mara-clara-remake/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/throwback-photos-kathryn-bernardo-mara-clara-remake/ |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=CC |first=JE |date=July 5, 2021 |title=Box Office Royalties Ranked: The Biggest-Grossing Filipino Movie Stars since 2010 |url=https://www.lionheartv.net/2021/07/box-office-royalties-ranked-the-biggest-grossing-filipino-movie-stars-since-2010/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920171720/https://www.lionheartv.net/2021/07/box-office-royalties-ranked-the-biggest-grossing-filipino-movie-stars-since-2010/ |archive-date=September 20, 2022 |access-date=July 27, 2023 |website=LionhearTV |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=December 19, 2019 |title=People Asia hails Kathryn Bernardo as 'box office queen of her generation' |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |url-status=live |access-date=July 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710102118/https://news.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |archive-date=July 10, 2021}}</ref> Isinilang sa [[Cabanatuan]], Nueva Ecija, sinimulan ni Bernardo ang kanyang karera bilang isang batang aktres noong dekada 2000 at sumikat dahil sa kanyang pagganap bilang isa sa mga pangunahing tauhan sa ''[[Mara Clara (2010)|Mara Clara]]'' (2010). Mas malawak ang kanyang natanggap na atensyon dahil sa kanyang pagganap bilang isang nawawalang prinsesa sa romantikong drama na ''[[Princess and I]]'' (2012), ang una sa ilang kolaborasyon kasama ang aktor na [[Daniel Padilla|si Daniel Padilla]] . Nang taong iyon, gumanap siya bilang isang batang embalsamador sa supernatural horror ''[[pagpag: Siyam na Buhay|na Pagpag: Siyam na Buhay]]'', kung saan nakakuha siya ng nominasyon para sa Metro Manila Film Festival Award para sa Best Actress . Nakamit ni Bernardo ang karagdagang tagumpay sa komersyo sa pamamagitan ng isang serye ng mga romantikong pelikula, kabilang ang ''The Hows of Us'' (2018), kung saan nanalo siya ng Star Award para sa Movie Actress of the Year.<ref>{{Cite web |date=December 19, 2019 |title=People Asia hails Kathryn Bernardo as 'box office queen of her generation' |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/19/19/people-asia-hails-kathryn-bernardo-as-box-office-queen-of-her-generation |access-date=July 10, 2021 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 10, 2019 |title=Rom-Com 'Hello, Love, Goodbye' Becomes Highest-Grossing Filipino Film of All Time |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/hello-love-goodbye-sets-record-at-philippines-box-office-1238526/ |access-date=July 27, 2023 |website=The Hollywood Reporter}}</ref><ref>{{Cite news |last=Quintos |first=Napoleon |date=May 11, 2011 |title=Kathryn Bernardo feels pressured about her launching movie with Star Cinema |work=Push |url=http://www.push.com.ph/features/3243/kathryn-bernardo-feels-pressured-about-her-launching-movie-with-star-cinema/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120609121550/http://www.push.com.ph/features/3243/kathryn-bernardo-feels-pressured-about-her-launching-movie-with-star-cinema/ |archive-date=June 9, 2012}}</ref> Para sa kanyang pagganap bilang isang naghihirap na kasambahay sa romantikong drama na ''Hello, Love, Goodbye'' (2019), nakatanggap siya ng mga nominasyon para sa Luna Award at Gawad Urian para sa Best Actress . Kalaunan ay ginalugad niya ang mga papel sa iba pang mga genre, kung saan ginampanan niya ang papel kasama si [[Dolly de Leon]] sa black comedy ''na A Very Good Girl'' (2023), na nagkamit sa kanya ng FAMAS Award para sa Best Actress (FAMAS Award for Best Actress. Pinangalanan siya ng ''[[Forbes|Forbes Asia]]'' bilang isa sa mga pinaka-maimpluwensyang tao sa [[Asya-Pasipiko|Asia-Pacific]].<ref>{{Cite web |date=December 8, 2020 |title=7 Filipino stars join Forbes Asia's Top 100 Digital List |url=https://lifestyle.inquirer.net/375866/7-filipino-stars-join-forbes-asias-top-100-digital-list/ |access-date=July 10, 2021 |website=Inquirer Lifestyle |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=March 4, 2018 |title=Anne, Vice, Angel lead Metro Society's most influential list |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/03/04/18/anne-vice-angel-lead-metro-societys-most-influential-list |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710102118/https://news.abs-cbn.com/entertainment/03/04/18/anne-vice-angel-lead-metro-societys-most-influential-list |archive-date=July 10, 2021 |access-date=July 10, 2021 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pia Wurtzbach, Nadine Lustre, and other Filipino celebrities earning the most through Instagram |url=https://philstarlife.com/celebrity/792784-top-10-earning-instagram-celebrities-philippines?page=2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://philstarlife.com/celebrity/792784-top-10-earning-instagram-celebrities-philippines?page=2 |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=Philstar Life}}</ref><ref>{{Cite web |date=October 19, 2022 |title=LIST: Top Instagram earners in PH |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/19/22/list-top-instagram-earners-in-ph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727084821/https://news.abs-cbn.com/life/10/19/22/list-top-instagram-earners-in-ph |archive-date=July 27, 2023 |access-date=July 27, 2023 |website=ABS-CBN News |language=en}}</ref> == Maagang buhay == Si Kathryn Chandria Manuel Bernardo ay isinilang noong Marso 26, 1996<ref>{{Cite news |last=Deveza, Reyma |date=March 27, 2024 |title=Here's how Kathryn Bernardo celebrated her 28th birthday |publisher=[[News.ABS-CBN.com|ABS-CBN News]] |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/3/26/here-s-how-kathryn-bernardo-celebrated-her-28th-birthday-736 |url-status=live |access-date=November 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328161808/https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/3/26/here-s-how-kathryn-bernardo-celebrated-her-28th-birthday-736 |archive-date=March 28, 2025}}</ref> sa [[Cabanatuan]], Nueva Ecija, Pilipinas. Siya ang bunso sa apat na magkakapatid at pinalaki ng kanyang mga magulang na sina Luzviminda at Teodore Bernardo.<ref>{{Cite news |last=Tuazon, Nikko |date=January 8, 2022 |title=Kathryn Bernardo's "dream home" for parents is halfway completed |publisher=[[GMA New Media#Subsidiaries and joint ventures|Philippine Entertainment Portal]] |url=https://www.pep.ph/lifestyle/home/163039/kathryn-bernardo-dream-home-parents-a721-20220108 |url-status=live |access-date=November 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220108133816/https://www.pep.ph/lifestyle/home/163039/kathryn-bernardo-dream-home-parents-a721-20220108 |archive-date=January 8, 2022}}</ref> Lumaki si Bernardo bilang miyembro ng [[Iglesia ni Cristo]].<ref name="Iglesia ni Cristo personalities">{{Cite news |last=Francisco |first=Katerina |date=July 22, 2014 |title=Famous Iglesia ni Cristo personalities |work=Rappler |url=http://www.rappler.com/entertainment/64021-iglesia-ni-cristo-prominent-celebrities-personalities |url-status=live |access-date=August 27, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122135253/https://www.rappler.com/entertainment/64021-iglesia-ni-cristo-prominent-celebrities-personalities |archive-date=November 22, 2018}}</ref> Noong 2016, naiulat na siya ay naging isang Kristiyanong ipinanganak muli (born again).<ref>{{Cite news |last=Quilingguing |first=Uriel |date=May 9, 2016 |title=Kathryn Bernardo 'leaves INC, converts religion' |work=sunstar.com.ph |url=https://www.sunstar.com.ph/more-articles/kathryn-bernardo-leaves-inc-converts-religion |url-status=live |access-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204223418/https://www.sunstar.com.ph/more-articles/kathryn-bernardo-leaves-inc-converts-religion |archive-date=February 4, 2024}}</ref> === Edukasyon === Bago nagsimula ang kanyang karera sa pag-arte noong 2003, nag-aral si Kathryn Chandria Manuel Bernardo sa Flowerlane Montessori Children's House sa Cabanatuan City. Kalaunan ay nag-aral din siya sa OB Montessori Center sa Quezon City. Noong 2011, dahil sa kanyang abalang iskedyul sa pag-arte, sumali siya sa homeschooling program ng UST Angelicum College upang maipagpatuloy ang kanyang pag-aaral habang nagtatrabaho. Nag-aral din siya sa Enderun Colleges kung saan kumuha siya ng kursong marketing, ngunit pansamantala niyang itinigil ang kanyang pag-aaral dahil sa conflict sa iskedyul ng kanyang teleseryeng Got to Believe. Noong 2021, ipinahayag niya na nais pa rin niyang makapagtapos ng kolehiyo sa kursong marketing o communication arts. == Karera == === 2003–2011: Maagang karera at tagumpay === Nagsimulang umarte si Bernardo noong 2003, lumabas siya bilang batang Cielo sa ''[[It Might Be You]]'' ng ABS-CBN. Noong 2006, nagkaroon siya ng unang pangunahing papel sa serye sa TV ''[[Super Inggo|na Super Inggo]]'', kung saan ginampanan niya ang papel ni Maya, ang karelasyon ng pangunahing karakter. Pagkatapos, lumabas siya sa iba't ibang palabas sa ABS-CBN, kabilang ang ''Krystala'' at ''[[Vietnam Rose]]'', bago sumali sa palabas na komedya ng mga bata ''[[Goin' Bulilit|na Goin' Bulilit]]'' . Bilang isang batang aktres, ginampanan ni Bernardo ang mga papel ng batang Victoria sa ''[[Magkaribal]]'' ng ABS-CBN at batang Jenny sa ''[[Endless Love]]'' ng GMA, at parehong ipinalabas ang mga palabas noong Hunyo 28, 2010.<ref>{{Cite news |last=Santiago |first=Erwin |date=June 25, 2010 |title=Endless Love stars Kristoffer Martin and Kathryn Bernardo: The next Joshua Dionisio and Barbie Forteza? |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/news/25997/endless-love-stars-kristoffer-martin-and-kathryn-bernardo-the-next-joshua-dionisio-and-barbie-forteza/1/1 |url-status=live |access-date=September 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004233814/http://www.pep.ph/news/25997/endless-love-stars-kristoffer-martin-and-kathryn-bernardo-the-next-joshua-dionisio-and-barbie-forteza/1/1 |archive-date=October 4, 2013}}</ref> Ang kanyang pambihirang papel ay dumating nang makuha niya ang pangunahing papel bilang Mara David sa remake ng 1992 drama series ''[[Mara Clara (2010)|na Mara Clara]]'' . Ang serye ay isang malaking tagumpay at pinatibay ang kanyang reputasyon bilang isang sumisikat na aktres.<ref>{{Cite news |last=Villagomez |first=Kaye |date=April 24, 2011 |title='Mara Clara' scores int'l award body's nod |work=Manila Bulletin |url=http://mb.com.ph/node/315264/mara-clara- |url-status=dead |access-date=October 7, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520040507/http://mb.com.ph/node/315264/mara-clara- |archive-date=May 20, 2011}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng seryeng ''Mara Clara'', si Bernardo ay nagbida sa palabas na nakatuon sa mga kabataan ''na Growing Up'', kung saan gumanap siya bilang Ella, isang 15-taong-gulang na batang babae na nakatira kasama ang kanyang nag-iisang ina.<ref>{{Cite news |last=Montealegre |first=Lyn Luna |date=September 1, 2011 |title=Diego Loyzaga, Julia Montes, Kathryn Bernardo and Daniel Padilla reveal their growing-up insecurities |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/guide/tv/8818/diego-loyzaga-julia-montes-kathryn-bernardo-and-daniel-padilla-reveal-their-growing-up-insecurities/1/2 |url-status=dead |access-date=October 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104181623/http://www.pep.ph/guide/tv/8818/diego-loyzaga-julia-montes-kathryn-bernardo-and-daniel-padilla-reveal-their-growing-up-insecurities/1/2 |archive-date=November 4, 2013}}</ref><ref>{{Cite news |last=Santiago |first=Erwin |date=September 6, 2011 |title=Kantar Media-TNS National Household Ratings (Sept. 2–5): Kapamilya shows rule primetime race; 100 Days To Heaven leads ABS-CBN campaign |work=Philippine Entertainment Portal |url=http://www.pep.ph/guide/tns/8861/kantar-media-tns-national-household-ratings-sept-2-5-kapamilya-shows-rule-primetime-race-100-days-to-heaven-leads-abs-cbn-campaign |url-status=dead |access-date=October 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104181618/http://www.pep.ph/guide/tns/8861/kantar-media-tns-national-household-ratings-sept-2-5-kapamilya-shows-rule-primetime-race-100-days-to-heaven-leads-abs-cbn-campaign |archive-date=November 4, 2013}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Mga taga-Nueva Ecija]] [[Kategorya:Pilipinong Kristiyano]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1996]] [[Kategorya:Articles with hCards]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 1orjlo7wclv1vuk87e2jg683na1m06m 0 39229 2208863 2204797 2026-05-24T19:28:57Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260524)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208863 wikitext text/x-wiki [[File:Josemaria Escriva.jpg|thumb|Josemaría Escrivá de Balaguer y Albás (1966)]] [[File:Coat of arms of Josemaría Escrivá.svg|thumb|200px|Coat of arms of Josemaría Escrivá]] Si '''Josemaría Escrivá ''' (9 Enero 1902&nbsp;– 26 Hunyo 1975) (kilala din bilang '''José María''' o '''Josemaría Escrivá de Balaguer y Albás''', ipinanganak '''José María Mariano Escrivá y Albás''') ay isang [[Espanya|Kastilang]] paring [[Simbahang Katoliko|Katoliko]] na siyang tagapagtatag ng [[Opus Dei]], isang prelatura ng [[Iglesia Katolika]]. Kabilang siya sa mga [[santo]] ng Katolisismo. == Buhay == Isinilang si Escriva noong 19 Enero 1902 sa [[Barbastro, Espanya]]. Tinanggap niya ang banal na sakramento ng pagpapari noong 28 Marso 1925 sa Zaragosa. Noong 2 Oktubre 1928, itinatag niya ang Opus Dei, isang landas patungo sa kabanalang nababatay sa pagganap ng gawaing propesyonal at pagtupad ng mga karaniwang tungkulin ng isang kristiyano. Noong 26 Hunyo 1975, siya’y pumanaw matapos ng isang huling sulyap sa larawan ng Mahal na Birhen sa kanyang tanggapan sa Roma. Noong 16 Oktubre 2002, sa [[Roma]], ibinilang ng Santo Papa [[Juan Pablo II]] si Josemaria Escriva sa hanay ng mga Santo. Hinirang siya ng Santo Papa bilang “santo ng pangkaraniwang buhay.” Ang kanyang mga labi ay nakahimlay sa Simbahang Prelatiko ng Opus Dei sa Roma. == Mensahe == Ang mga mensahe ni Escriva ay ukol sa pagpapakabanal para ordinaryong tao, sa gawaing pang-araw-araw, lalong-lalo na sa pagtratrabaho. Ayon kay Escriva, anuman ang propesyon—maging ito man ay pagiging doktor, abogado, [[inhinyeriya|inhinyero]], [[arkitektura|arkitekto]], maybahay, katulong, guro, kawani, drayber, diyanitor, konduktor, karpintero, magsasaka, mangingisda o maging isang pari—ang kabanalan ay para sa lahat. At ito ay magaganap sa pamamagitan ng tapat na pagsisikap at pagpapabanal ng pang-araw-araw na gawain. Ang sabi ni Escriva, ang gawain o trabaho ay mapapabanal kung ito’y sisikaping gampanin ayon sa kalooban ng Diyos. Sinasabi ni San Josemaria na ang kauna-unahang kondisyon para mapabanal ang gawain ay gawin ito nang mahusay at pangalagaan ang maliliit na bagay. Ang bawat mahusay at mabuting gawain ay isang paglilingkod sa kapwa at higit dito, maaring ialay sa Diyos bilang isang kaaya-ayang handog sa Kanya. Bahagi rin ng pang-araw-araw na kabanalan ang paglalagay sa Diyos sa buhay pampamilya at sa pakikitungo sa kapwa. Tinutukoy ni Escriva ang sinasabi ni Kristo sa [[Bibliya]] para sa kanyang mga disipulo: “Magpakaganap kayo, gaya nang pagiging ganap ng inyong Amang nasa langit.” (Mateo 5:48). Ayon kay Escriva, kung nanaisin ng bawat isa na maging katulad ni [[Kristo]] at sundin sa bawat gawain ang kalooban ng [[Diyos]], ang pagiging banal ay hindi mahirap. Ang Opus Dei ay ang institusyon ng Simbahang Katoliko na itinatag ni San Josemaria Escriva. “Opus Dei” ay mga salitang Latin na ang kahulugan ay “Gawa ng Diyos”. Layunin ng Opus Dei ang mapalaganap ang mensahe ni San Josemaria na ang ordinaryong kristiyano ay tinatawag ng Diyos upang magpakabanal sa pagganap ng kanyang gawaing propesyonal at pagtupad ng kanyang mga tungkuling pang-araw-araw. Tinutulungan ng Opus Dei ang bawat isa na maiukol ang lahat ng mga sandali at pangyayari ng kanyang buhay sa pagmamahal sa Diyos at sa paglilingkod sa Simbahang Katoliko, sa Santo Papa, at sa buong sanlibutan. == Debosyon == Nagsimulang makilala si Msgr. Josemaria Escriva sa Pilipinas noong taong 1964, nang magsimula ang Opus Dei dito. Sa pamamagitan ng mga aktibidad na pang-espiritwal ng Opus Dei at sa mga aklat pang-espiritwal na kanyang isinulat, katulad ng Ang Daan (The Way), lumaganap ang Opus Dei sa Pilipinas. May mga imahen ni San Josemaria sa iba't-ibang simbahan sa [[Maynila]], Batangas, Laguna, Leyte, Cebu, Iloilo, at iba pang mga probinsiya. May isang Simbahang Pamparokya sa Gerona, [[Tarlac]] na ang pinaka-patron ay si San Josemaria. Ayon sa Opus Dei, madami ang humihiling sa Diyos, sa pamamagitan niya, para matamo ang samot-saring mga pangangailangan, maging material o espiritwal. Ayon na rin sa Opus Dei, marami nang hiling ang kanyang natugunan. == Bibliograpiya == * Pope John Paul II. Sacred Congregation for the Causes of Saints. (9 Abril 1990). [http://www.ewtn.com/library/CURIA/CCSESCRI.HTM Papal Decree ''Christifideles Omnes'' Cause of canonization of the Servant of God Josemaría Escrivá, Priest, Founder of the Priestly Society of the Holy Cross and Opus Dei (1902–1975)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120126130912/http://www.ewtn.com/library/CURIA/CCSESCRI.HTM |date=2012-01-26 }} * Pope John Paul II. (7 Oktubre 2002). [http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/speeches/2002/october/documents/hf_jp-ii_spe_20021007_opus-dei_en.html ''Address in Praise of Saint Josemaría''] * Pope John Paul II. [http://www.josemariaescriva.info/index.php?id_cat=330&id_scat=329 ''Homilies and discourses about the founder of Opus Dei.''] * Josemaría Escrivá: ''Furrow''. Scepter Publications, 2002, ISBN 978-1-889334-50-9 * Josemaría Escrivá: ''The Forge''. Scepter Publications, 2002, ISBN 978-1-889334-51-6 * Josemaría Escrivá: ''[[The Way (book)]]''. Gracewing, 2002, ISBN 978-0-85244-566-2 * Josemaría Escrivá De Balaguer: ''Conversations with Monsignor Josemaría Escrivá''. Scepter Publications, 2003, ISBN 978-1-889334-58-5 * {{cite book|author=Antonio Aranda|title=El bullir de la sangre de Cristo": estudio sobre el cristocentrismo del beato Josemaría Escrivá de Balaguer|url=https://archive.org/details/elbullirdelasang0000aran|publisher=Rialp|year=2000|id=84-321-3283-7}} * {{cite book|author=ed. M. Belda ''et al''|title=Holiness and the World: Studies in the Teachings of Blessed Josemariá Escrivá|publisher=Scepter Publications|year=1997|id=}} – collection of contributions to a theological symposium; contributors include Ratzinger, del Portillo, Cottier, dalla Torre, Ocariz, Illanes, Aranda, Burggraf and an address by John Paul II * {{cite book|author=Peter Berglar|title=Opus Dei. Life and Work of its Founder|url=https://archive.org/details/opusdeilifeworko0000berg|publisher=Scepter|year=1994|id=ISBN 0-933932-65-0}} – A study of Opus Dei based on the life story and work of its founder written by a professor of history at the University of Cologne * {{cite book|author=Federico Delclaux|title=Santa María en los escritos del Beato Josemaría Escrivá de Balaguer |publisher=Rialp |year=1992 |id=ISBN 84-321-2946-1}} * Javier Echevarría (2000). ''Memoría del Beato Josemaría Escrivá'', Rialp, ISBN 84-321-3305-1 * Dennis Helming (1986). ''Footprints in the snow. A pictorial biography of the founder of Opus Dei.'' Scepter. – the first biography written by an American. * {{cite book|author=José Luis Illanes|title=On the Theology of Work: Aspects of the Teaching of the Founder of Opus Dei|publisher=Four Courts Press, Dublin|year=1982|id=}} * {{cite book|author=Fernando Ocariz|title=God as Father in the Message of Blessed Josemaria|publisher=Scepter|year=1995|id=}} * Francisco Ponz (2000). ''Mi encuentro con el Fundador del Opus Dei. Madrid, 1939-1944'', Eunsa * Álvaro del Portillo, Cesare Cavalleri (1996). ''Immersed in God: Blessed Josemaría Escrivá, Founder of Opus Dei As Seen by His Successor, Bishop Álvaro Del Portillo'', Scepter Publishers, ISBN 0-933932-85-5 * Andrés Vásquez de Prada (1997). ''The Founder of Opus Dei. The Life of Josemaria Escrivá'', Scepter Publishers. * Pilar Urbano (1995). ''El hombre de Villa Tevere: los años romanos de Josemaría Escrivá de Balaguer,'' Plaza & Janés, ISBN 84-01-37539-8 * Salvador Bernal (1978). ''Msgr. Josemaría Escrivá de Balaguer: a profile of the Founder of Opus Dei'', Veritas. * B. Badrinas, ed. (1992). ''Testimonies on Josemaría Escrivá, Founder of Opus Dei'', Sinagtala. – collection of some testimonies given by ecclesiastical officials which were used for the beatification process. * William May (2003). [http://www.christendom-awake.org/pages/may/may-escriva.htm Holiness and Ordinary Life in the Teaching of Saint Josemaría Escrivá] – theological analysis of Escrivá's teachings * {{cite book|author=Ernest Caparros|title=The Juridical Mind of Blessed Josemaría Escrivá|url=https://archive.org/details/isbn_1890177199|publisher=Midwest Theological Forum, Chicago|year=2001|id=}} * Fabro Cornelio, Garofalo Salvatore, Raschini Maria Adelaide (1992). ''Santi nel mondo''. Ares, ISBN 88-8155-070-9 * William Keenan (2004). ''St Josemaría Escrivá And The Origins Of Opus Dei: The Day The Bells Rang Out''. Gracewing, ISBN 0-85244-581-4 * Eugueny Pazukhin (2000). [http://www.opusdei.org/art.php?w=32&p=307 ''Blessed Josemaría Escrivá's Life and Achievement''] == Mga Kawing panlabas == * [http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/speeches/2002/october/documents/hf_jp-ii_spe_20021007_opus-dei_en.html John Paul II on St. Josemaria] * [http://www.catholic-forum.com/saints/saintj12.htm Patron Saints Index: St Josemaría Escrivá] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040712001013/http://www.catholic-forum.com/saints/saintj12.htm |date=2004-07-12 }} * [http://www.josemariaescriva.info/ St Josemaría Escrivá, the founder of Opus Dei] * [http://www.josemariaescriva.info/index.php?id_cat=330&id_scat=329 Documents of the Holy See about Opus Dei and its founder] * [http://www.escrivaworks.org/ Writings of Josemaría Escrivá] * [http://www.josemariaescriva.info/showdocuments.php?id=773 Josemaria Escrivá and Nazism] * [http://www.ewtn.org/_saints/escriva/bio.htm EWTN webpage, containing biography, spiritual writings, video-audio presentation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160313114551/http://www.ewtn.org/_saints/escriva/bio.htm |date=2016-03-13 }} * [http://www.vatican.va/latest/documents/escriva_pontefici_en.html Comments by Popes on Josemaría Escrivá] * [http://www.traces-cl.com/ott02/afather.htm Interview with Cardinal Julian Herranz about Josemaría Escrivá] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060219102329/http://www.traces-cl.com/ott02/afather.htm |date=2006-02-19 }} * [http://www.josemariaescriva.info/index.php?id_cat=401&id_scat=284 Most recent accounts of favors received] {{BD|1902|1975|Escrivá, Josemaría}} [[Kategorya:Mga Kastila]] p017uswknj1e1gssx4bn62hyqru5wlf 0 43886 2208928 2205121 2026-05-25T01:06:23Z Superastig 11141 Ayusin ang kategorya. 2208928 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = DZXL News | callsign = DZXL | logo = | logo_size = 200px | city = [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]] | country = Pilipinas | area = [[Malawakang Maynila]] at mga karatig na lugar | branding = DZXL News 558 | airdate = October 19, 1963 | frequency = 558 kHz (C-QUAM) | format = [[News radio|News]], [[:en:Public affairs programming|Public Affairs]], [[Talk radio|Talk]], [[Drama]] | language = [[Filipino language|Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 40,000 watts | class = A (clear frequency) | callsign_meaning = Extra Large (former branding) | former_callsigns = DZHP (1963–1975)<br>DWXL (1975–1987) | former_frequencies = 1130 kHz (1963–1978) | former_names = {{ubl|Radyo Primero|Ang Radyo Natin|Radyo Agong|RMN News Manila|RMN Manila|Radyo Trabaho}} | network = Radyo Mo Nationwide | owner = [[Radio Mindanao Network]] | sister_stations = [[DWKC-FM|93.9 iFM]] | webcast = [http://icecast.eradioportal.com:8000/rmnnews Listen Live via eRadioPortal]<br>[https://www.youtube.com/@dzxlnews Watch Live] | website = [https://rmn.ph/dzxl558manila/ RMN Manila] | coordinates = }} Ang '''DZXL News''' (558 [[:en:AM broadcasting|AM]]) ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Radio Mindanao Network]]. Ang estudyo nito ay matatagpuan sa RMN Broadcast Center, Unit 809, 8th Floor, #31 Atlanta Centre, Annapolis Street, Greenhills, [[San Juan, Kalakhang Maynila]], at ang transmite nitor ay matatagpuan sa Brgy. Taliptip, [[Bulakan, Bulacan]]. <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xYILAQAAMAAJ|last=Aniceto|first=Ben|title=Studio Track|pages=208|date=2007|publisher=Rufino J. Policarpio, Jr.|isbn=9789719401407|access-date=December 14, 2020|via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=frQeAAAAMAAJ|last=Remington|first=Michael|title=Philippine Autumn: Up to the Marcos era|pages=78|date=1990|publisher=Quixote Paperbacks|isbn=9789719123200|access-date=December 14, 2020|via=Google Books}}</ref><ref>{{cite journal|url=https://books.google.com/books?id=eikEAAAAMBAJ|title=Philippine Radio-TV Survey Completed|journal=Billboard|volume=82|issue=26|pages=58|date=June 27, 1970|publisher=[[Nielsen Business Media]]|access-date=December 14, 2020|via=Google Books}}</ref><ref>{{cite news|url=http://davaotoday.com/main/inbox/media-group-airs-support-to-impending-strike-of-rmn-manila-employees/|title=Media group airs support to impending strike of RMN-Manila employees|publisher=Davao Today|date=May 31, 2012|access-date=December 14, 2020}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/entertainment/720996/dzxl-launches-new-public-service-programs|title=DZXL launches new public service programs|publisher=[[The Philippine Star]]|date=August 28, 2011|access-date=July 18, 2016}}</ref> ==Mga kontrobersiya== Binatikos ang pagbabalita ng DZXL sa [[Pagbibihag ng bus sa Maynila (2010)|pagbihag ng mga turista sa Maynila noong 2010]] dahil sa paglabag sa mga pamantayan ng etika sa midya. Binanggit sa ulat ng ''Incident Investigation and Review Committee'' na ang panayam ng himpilan sa tagabihag na si Rolando Mendoza ay "nagpahadlang sa mga pagsisikap ng mga tagasiyasat na pigilan ang tagabihag na barilin ang kaniyang mga bihag." Ipinagtanggol ng abogado ng DZXL na si dating senador [[Nene Pimentel]] ang mga kinilos ng midya, at sinabing "ginawa lamang nila ang kanilang trabaho". Hindi niya ikinalugod ang mistulang kawalan ng pagtugon ng mga kinauukulan sa tagabihag at sinabing namagitan lamang ang himpilan ng radyo siyam na oras pagkaraang nagsimula ang krisis.<ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/201571/iirc-radio-interview-with-mendoza-breached-media-ethics/story/ |title=IIRC: Radio interview with Mendoza breached media ethics |date=Setyembre 21, 2010 |last=Dedace |first=Sophia |work=GMA News |access-date=Hunyo 5, 2025}}</ref> ==Mga kilalang personalidad== ===Kasalukuyan=== * [[:en:Carl Balita|Carl Balita]] * [[Aljo Bendijo]] ===Dati=== * [[Mike Enriquez]] * [[:en:Doris Bigornia|Doris Bigornia]] * [[Ces Drilon]] * [[Jay Sonza]] * [[Aquilino Pimentel Jr.|Nene Pimentel]] * [[:en:Neil Ocampo|Neil Ocampo]] * [[Amelyn Veloso]] * [[Koko Pimentel]] * [[Mel Tiangco]] * [[Leni Robredo]]<ref>{{cite web|last=Dioquino|first=Rose-An Jessica|date=May 13, 2017|url=http://www.gmanetwork.com/news/news/nation/610637/robredo-to-host-weekly-radio-show/story/|title="Robredo to host weekly radio show"|publisher=[[GMA News]]|access-date=May 13, 2017}}</ref> * [[Ogie Diaz]] * [[:en:Erwin Tulfo|Erwin Tulfo]] * [[Raffy Tulfo]] ==Talasanggunian== {{reflist}} {{Metro Manila Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Kalakhang Maynila]] {{coord missing|Metro Manila}} 4rzx98lsasefywd7ybo29gntn2p5txr 0 44480 2208889 2178136 2026-05-24T22:03:53Z Cicihwahyuni6 131443 2208889 wikitext text/x-wiki {{Infobox Company |company_name=Nintendo Company Ltd.<br />任天堂株式会社 |company_logo=Nintendo.svg |company_type=[[Publiko]] |foundation=23 Setyembre 1889<ref name="history NOJ">{{cite web|url=http://www.nintendo.co.jp/n05/index.html|title=Company History|publisher=Nintendo|language=Japanese|accessdate=2006-07-29|archive-date=2006-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20060721111410/http://www.nintendo.co.jp/n05/index.html|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060721111410/http://www.nintendo.co.jp/n05/index.html |date=2006-07-21}}</ref> |location={{flagicon|Japan}} [[Kyoto]]<br /> Mga Pandaigdig na Tanggapan: <br /> {{flagicon|United States}} [[Redmond, Washington|Redmond]], [[Washington (estado)|Washington]], [[Estados Unidos]] <br /> {{flagicon|Canada}} [[Richmond, British Columbia]] <br />{{flagicon|Europe}} Großostheim, [[Alemanya]] <br /> {{flagicon|Australia}} Scoresby, Victoria, [[Australya]]<br />{{flagicon|China}} [[Suzhou]], [[People's Republic of China|Tsina]] (bilang iQue, Ltd.)<br />{{flagicon|South Korea}} [[Seoul]], [[Timog Korea]] <br /> {{flagicon|Panama}} Costa del Este, [[Panama]] (bilang Latamel Inc.) <br /> {{flagicon|Liberia}} [[Monrovia]], [[Liberia]] <br /> {{flagicon|Republic of China}} [[Taiwan]] (bilang Nintendo Phuten Co., Ltd.) |key_people=Satoru Iwata: [[Presidente]] & ''CEO''<br />Reggie Fils-Aime: Presidente & ''COO'' ng NOA<br />Shigeru Miyamoto: Tagadisenyo ng Laro<br />Gunpei Yokoi (namatay): Manlilikha ng Game Boy, Game & Watch], at ''[[Metroid]]'' <br />Hiroshi Yamauchi: Lumang Presidente & Tagapangulo<br />Minoru Arakawa & Howard Lincoln: Lumang pangulo ng NOA<br />Satoru Shibata: Presidente ng NOE |num_employees=3,768 (2008) |industry = [[larong baraha]] (nauna)<br />[[larong bidyo]] |products=Linya ng Game Boy, Color TV Game, NES, SNES, Nintendo 64, Nintendo GameCube, Nintendo DS, Wii, at iba't-ibang [[larong bidyo]] na mga pamagat. |revenue = {{profit}} [[Dolyar ng Estados Unidos|USD$]]8.19 bilyon (2007)<ref>[http://biz.yahoo.com/ic/41/41877.html?_r=1&ref=technology&oref=slogin Nintendo Co., Ltd. Company Profile - Yahoo! Finance<!-- Bot generated title --> (sa Ingles)]</ref> |homepage = [http://www.nintendo.co.jp/ Nintendo Japan]<br />[http://www.nintendo.com/ Nintendo ng Amerika]<br />[http://www.nintendo.ca/ Nintendo ng Canada]<br />[http://www.nintendo-europe.com/ Nintendo Europe]<br />[http://www.nintendo.com.au/ Nintendo Australia] |image=Headquarters of Nintendo Co., Ltd.jpg|image_size=240px}} Ang {{nihongo|'''Nintendo Co., Ltd.'''|任天堂株式会社|Nintendō kabushikigaisha|lead=yes|group=lower-alpha}} ay isang multinasyunal na kompanya mula sa bansang [[Hapon]] na gumagawa ng mga [[elektronika]]ng pangkonsyumer at [[larong bidyo]]. Nasa [[Kyoto]] ang kanilang punong himpilan habang nakahimpil naman ang kanilang internasyunal na mga sangay na Nintendo of America sa [[Redmond, Washington|Redmond]], [[Washington (estado)|Washington,]] [[Estados Unidos]] at Nintendo of Europe sa [[Frankfurt]], [[Alemanya]]. Isa ang Nintendo sa pinakamalaking kompanyang pang-larong bidyo sa mundo ayon sa kapitalisasyon sa merkado, na nakalikha sa ilang mga pinakakilala at pinakamabentang prangkisang pang-larong bidyo, tulad ng ''[[Mario (serye)|Mario]]'', ''The Legend of Zelda'', ''Animal Crossing,'' at ''[[Pokémon]]''. Itinatag ang Nintendo ni Fusajiro Yamauchi noong 23 September 1889 at orihinal na gumagawa ng mga yaring-kamay na ''hanafuda'' na [[baraha]]. Noong 1963, sumubok ang kompanya ng ilang maliit na inaankop na mga [[negosyo]], tulad ng mga serbisyong taksi at [[otel]] na walang malaking tagumpay. Iniwan ang mga nakaraang pakikipagsapalaran kapalit ng [[pamumuhunan]] sa mga [[laruan]] noong dekada 1960, lumago ang Nintendo bilang isang kompanyang [[larong bidyo]] noong dekada 1970. Lumawak pa sila noong dekada 1980 sa pamamagitan ng mga pangunahing dibisyon nito na Nintendo of America at Nintendo of Europe, ang Nintendo ay naging isa sa mga pinakamaimpluwensiyang kompanya sa industriya ng larong bidyo at isa sa mga pinahahalagaang kompanya sa bansang Hapon na may halaga sa merkado na higit sa $37 bilyon noong 2018.<ref>{{cite report|url=https://www.dfcint.com/dossier/who-is-worth-more-sony-and-nintendo-market-value/|title=Who is worth more? Sony and Nintendo market value|publisher=DFC Intelligence |date=2 Nobyembre 2018 |accessdate=3 Abril 2019 |author=David Cole|language=Ingles}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Nintendo| ]] [[Kategorya:Mga video game developer]] [[Kategorya:Mga kompanya sa Hapon]] cowh8bas949oac2y295n6u4oh00w4ax 0 45985 2208841 2205983 2026-05-24T13:02:33Z ~2026-31056-62 162168 /* */ 2208841 wikitext text/x-wiki {{Infobox Geopolitical organization | native_name = Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya | name = {{Collapsible list | title = <center> ASEAN <center> |<center> {{lang|my|အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း}} {{in lang|my}} </center> <center> {{lang|vi|Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á}} {{in lang|vi}} </center> <center> {{lang|en|Association of Southeast Asian Nations}} {{in lang|en}} </center> <center> {{lang|id|Perhimpunan Bangsa-bangsa Asia Tenggara}} {{in lang|id}} </center> <center> {{lang|km|សមាគមន៏ប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ}} {{in lang|km}} </center> <center> {{lang|lo|ສະມາຄົມປະຊາຊາດແຫ່ງອາຊີຕະເວັນອອກສຽງໃຕ້}} {{in lang|lo}} </center> <center> {{lang|ms|Persatuan Negara-negara Asia Tenggara}} {{in lang|ms}} </center> <center> {{lang|ta|தென்கிழக்காசிய நாடுகளின் கூட்டமைப்பு}} {{in lang|ta}} </center> <center> {{lang|th|สมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้}} {{in lang|th}} </center> <center> {{lang|zh|东南亚国家联盟 / 東南亞國家聯盟}} {{in lang|zh}} </center>}} | linking_name = ASEAN | image_flag = Watawat ng ASEAN.svg | image_symbol = | motto = <small>'''"Isang Pananaw, Isang Pagkakakilanlan, Isang Pamayanan"<br>"10 Bansa, 1 Pagkakakilanlan"'''</small> | anthem = (The ASEAN Way) "[[Ang Paraan ng ASEAN]]"{{parabr}}{{center| }} | image_map = Association of Southeast Asian Nations (orthographic projection).svg | map_caption = | admin_center_type = {{nowrap|Luklukan ng Kalihiman}} | admin_center = {{flagicon|Indonesya}} [[Jakarta]] | largest_city = {{flagicon|Indonesya}} [[Jakarta]] | languages_type = [[Wikang panggawain]] | languages =[[Wikang Ingles|Ingles]]<ref>{{cite book|title=ASEAN Charter|publisher=Association of Southeast Asian Nations|pages=29|url=http://www.asean.org/archive/publications/ASEAN-Charter.pdf|quote='''Article 34.''' The working language of ASEAN shall be English.|access-date=2016-03-25|archive-date=2015-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20151109180154/http://www.asean.org/archive/publications/ASEAN-Charter.pdf|url-status=dead}}</ref> | demonym = [[Mga taong Asyano|Timog-Silangang Asyano]] | membership_type = [[Talaan ng mga bansang kasapi ng Asean|Bansang-kasapi]] | membership = {{unbulleted list |{{flag|Brunei}} |{{flag|Kambodya}} |{{flag|Indonesya}} |{{flag|Laos}} |{{flag|Malaysia}} |{{flag|Myanmar}} |{{flag|Pilipinas}} |{{flag|Singapore}} |{{flag|Taylandiya}} | {{flag|Timor-Leste}} |{{flag|Biyetnam}} |Tagamasid: {{unbulleted list |{{flag|Papua New Guinea}}}}}} | ethnic_groups = | ethnic_groups_year = | government_type = [[Kapisanang panrehiyon]] | leader_title1 = Tagapangulo | leader_name1 = {{flagicon|Philippines}} [[Bongbong Marcos|Ferdinand Marcos Jr.]] | leader_title2 = [[Talaan ng mga Kalihim-Heneral ng ng ASEAN|Kalihim]] | leader_name2 = {{flagicon|Kambodya}} [[Kao Kim Hourn]] | sovereignty_type = [[Asean#Kasaysayan|Pagtatag]] | sovereignty_note = | established_event1 = [[Deklarasyon ng ASEAN|Pagpapahayag ng Bangkok]] | established_date1 = 8 Agosto 1967 | established_event2 = [[Karta ng ASEAN|Karta]] | established_date2 = 16 Disyembre 2008 | area_km2 = 4,522,518 | area_sq_mi = 1,746,154 | percent_water = | population_estimate = 683,290,000 | population_estimate_year = 2023 | population_census = | population_census_year = | population_density_km2 = 144 | population_density_sq_mi = 373 | population_density_rank = | GDP_PPP = US$ 12.007 trilyon | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_year = 2024 | GDP_PPP_per_capita = US$ 17,528 | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = US$ 4.248 trilyon | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year = 2024 | GDP_nominal_per_capita = $6,201 | GDP_nominal_per_capita_rank = | HDI = 0.736 | HDI_change = {{increase}} <!-- increase/decrease/steady --> | HDI_ref = | HDI_rank = | HDI_year = 2022 | currency = {{unbulleted list |{{flagicon|Brunei}} [[Dolyar ng Brunei]] |{{flagicon|Kambodya}} [[Riel ng Kambodya]] |{{flagicon|Indonesya}} [[Rupiah ng Indonesya]] |{{flagicon|Laos}} [[Kip ng Laos]] |{{flagicon|Malaysia}} [[Ringgit ng Malaysia]] |{{flagicon|Myanmar}} [[Kyat ng Myanmar]] |{{flagicon|Pilipinas}} [[Piso ng Pilipinas]] |{{flagicon|Singapore}} [[Dolyar ng Singapore]] |{{flagicon|Taylandiya}} [[Baht ng Taylandiya]] |{{flagicon|Timor Leste}} [[Dolyar ng Timor Leste]] |{{flagicon|Biyetnam}} [[Dong ng Biyetnam]]}} | currency_code = | time_zone = [[Karaniwang Oras ng Asean|Asean]] | utc_offset = [[UTC+9|+9]] hanggang [[UTC+6:30|+6:30]] | time_zone_DST = | DST_note = | utc_offset_DST = | cctld = {{unbulleted list |{{flagicon|Brunei}} [[.bn]] |{{flagicon|Kambodya}} [[.kh]] |{{flagicon|Indonesya}} [[.id]] |{{flagicon|Laos}} [[.la]] |{{flagicon|Malaysia}} [[.my]] |{{flagicon|Myanmar}} [[.mm]] |{{flagicon|Pilipinas}} [[.ph]] |{{flagicon|Singapore}} [[.sg]] |{{flagicon|Taylandiya}} [[.th]] |{{flagicon|Timor Leste}} [[.tl]] |{{flagicon|Biyetnam}} [[.vn]]}} | calling_code = {{unbulleted list |{{flagicon|Brunei}} +673 |{{flagicon|Kambodya}} +855 |{{flagicon|Indonesya}} +62 |{{flagicon|Laos}} +856 |{{flagicon|Malaysia}} +60 |{{flagicon|Myanmar}} +95 |{{flagicon|Pilipinas}} +63 |{{flagicon|Singapore}} +65 |{{flagicon|Taylandiya}} +66 |{{flagicon|Timor Leste}} +670 |{{flagicon|Biyetnam}} +84}} |official_website = [http://www.asean.org www.asean.org] |footnote1 = Kung isinaalang-alang bilang isahang entidad. |footnote2 = [http://www.asean.org/stat/Table1.pdf Napiling susi ng mga batayang tagaturol ng ASEAN] |footnote3 = [[Paglaki ng populasyon|Taunang paglaki]] 1.6% }} Ang '''Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya'''<ref>{{cite web|title=Ang Saligang Batas ng ASEAN|url=http://www.asean.org/storage/images/archive/AC-Philippines.pdf|publisher=Association of Southeast Asian Nations|accessdate=10 Enero 2018|archive-date=10 Enero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180110174642/http://www.asean.org/storage/images/archive/AC-Philippines.pdf|url-status=dead}}</ref>, na kadalasang dinadaglat bílang '''ASEAN''' o '''Asean''',<ref>http://www.gmanetwork.com/news/story/282707/ulatfilipino/balitangpinoy/pnoy-umalis-na-patungong-cambodia-para-sa-asean-summit-biyahe-gagastusan-ng-p11-m</ref><ref>http://www.gmanetwork.com/news/story/266003/ulatfilipino/balitangpinoy/ilang-miyembro-ng-asean-dismayado-sa-di-paglabas-ng-summit-ng-pahayag-ukol-sa-west-phl-sea{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ay isang kapisanang [[heopolitika|pang-heopolitika]], [[pang-ekonomiya]], at [[kultural|pangkultura]] ng mga bansa sa [[Timog-Silangang Asya]]. Ang Asean ay itinatag noong ika-8 ng Agosto 1967 at binuo ng [[Indonesya]], [[Malaysia]], [[Pilipinas]], [[Singapore]], at [[Taylandiya]]. Ang mga layunin ng samahang ito ay pagtaguyod ng [[paglago ng ekonomiya]], [[kaunlarang panlipunan]], pagsulong ng mga kultura sa mga kasapi, at pagpapalaganap ng kapayapaang pangrehiyon. == Kasaysayan == [[Talaksan:Bangkok declaration.jpg|thumb|200px|left|[[Deklarasyon ng Bangkok]]: Ang pagkatatag ng Asean noong 8 Agosto 1967.]] Maaaring iguhit ang pagkatatag ng Asean mula sa pagkatatag ng dalawang hiwalay na organisasyon: ang Samahan ng Timog-Silangang Asya, isang [[alyansa]] na binubuo ng mga bansang [[Pilipinas]], [[Malaysia]] at [[Taylandiya]] na itinatag noong taóng 1960, at ang [[Maphilindo]], isang iminungkahing alyansa na ibubuo ng [[Pilipinas]], [[Indonesya]] at [[Malaysia]]. Ang Asean ay itinatag noong 8 Agosto 1967, na ang mga ministro ng ugnayang panlabas ng limang bansa ay nagpulong sa Bangkok at naglagda ng Deklarasyon ng Asean, na kinikilala nang lubos na [[Deklarasyon ng Bangkok]]. Ang limang ministro ng ugnayang panlabas&nbsp;– [[Adam Malik]] ng Indonesya, [[Narciso Ramos]] ng Pilipinas, [[Abdul Razak|Tun Abdul Razak]] ng Malaysia, [[S. Rajaratnam]] ng Singapore, at [[Thanat Khoman]] ng Taylandiya&nbsp;– ay itinuring na Mga Ama ng Pagkatatag ng Organisasyon. Naging bahagi ng Asean ang [[Brunei Darussalam|Brunei]] noong 8 Enero 1984, ang araw pagkatapos ng pagkamit ng kanilang kalayaan nang isang linggo. Ang Brunei ay ang unang bansa na naging kasapi sa kalunan ng Asean. Noong 28 Hulyo 1995, nagkaroon ng isang bagong kasapi ang Asean nang sumanib ang [[Biyetnam]] bílang ikapitong kasapi. Pagkatapos ng dalawang taon, sumanib ang mga bansang [[Laos]] at [[Myanmar]] bílang kasapi ng Asean noong 23 Hulyo 1997. Kasabay dapat ang [[Kambodya]] sa araw ng pagsanib na iyon, ngunit ipinagpaliban muna sapagkat lumalaganap pa ang kaguluhang panloob sa politika. Noong 30 Abril 1999, sumanib na sa wakas ang bansang Kambodya at nakabuo ng isang matatag na samahán ang Asean. == Mga Pangunahing layunin ng Asean == Ang mga bansang-kasapi ng Asean at nakapagpatibay ng mga pangunahing prinsipyo para sa kanilang mga ugnayan ng mga bawat isa, na nabibilang sa Kasunduan ng Pagkakaibigan at Pagkikiisa sa Timog-Silangang Asya (TAC): * Paggalang sa magkabilá ng-panig ukol sa kalayaan, kapangyarihan, kapantayan, katatagang panteritoryo, at pambansang pagkakakilanlan ng lahat ng mga bansa; * Karapatan ng bawat estado na mamahala ang kanilang pambansang pamamalagi na maging malaya sa kaguluhang panlabas, lihim na pagbabagsak o pamimilit * Walang mangyayaring kaguluhan sa ugnayang panloob ng isa't isa * Pagsasaayos ng mga kakulangan o pagtatalo sa pamamagitan ng mapayapang paraan * Pagtatakwil sa mga banta o paggamit ng puwersa; at * Mabisang pakikiisa sa pagitan ng mga bansang-kasapi. == Mga kasapi == <!-- [[Talaksan:ASEAN HQ 2.jpg|thumb|250px|Ang punong tanggapan ng Asean sa [[Jakarta]], [[Indonesya]].]] --> [[Talaksan:Map of ASEAN member states.svg|thumb|307x307px|Mapang nagpapakita ng mga kasapi ng ASEAN]] === Talaan ng mga kasapi === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |[[Estado]] ! scope="col" |Araw ng pag-anib<ref>{{Cite web |title=ASEAN Member States |url=https://asean.org/member-states/ |access-date=2025-10-26 |website=asean.org}}</ref> |- ! scope="row" |{{flagicon|IDN}} [[Indonesya]] | align="right" |{{Date table sorting|1967-08-08}} |- ! scope="row" |{{flagicon|MAS}} [[Malaysia]] | align="right" |{{Date table sorting|1967-08-08}} |- ! scope="row" |{{flagicon|PHL}} [[Pilipinas]] | align="right" |{{Date table sorting|1967-08-08}} |- ! scope="row" |{{flagicon|SGP}} [[Singapore]] | align="right" |{{Date table sorting|1967-08-08}} |- ! scope="row" |{{flagicon|THA}} [[Taylandiya]] | align="right" |{{Date table sorting|1967-08-08}} |- ! scope="row" |{{flagicon|BRN}} [[Brunei]] | align="right" |{{Date table sorting|1984-01-07}} |- ! scope="row" |{{flagicon|VNM}} [[Biyetnam]] | align="right" |{{Date table sorting|1995-07-28}} |- ! scope="row" |{{flagicon|LAO}} [[Laos]] | align="right" |{{Date table sorting|1997-07-23}} |- ! scope="row" |{{flagicon|MMR}} [[Myanmar]] | align="right" |{{Date table sorting|1997-07-23}} |- ! scope="row" |{{flagicon|KHM}} [[Kambodya]] | align="right" |{{Date table sorting|1999-04-30}} |- ! scope="row" |{{flagicon|TLS}} [[Silangang Timor]] | align="right" |{{Date table sorting|2025-10-26}} |} === Papua New Guinea === Ang bansang [[Papua Bagong Guinea]] ay kasalukuyang nasa katayuang tagamasid mula 1976. == Pagtitipon ng Asean == [[Talaksan:ASEAN member states.svg|thumb|right|250px|<font color=navy>██</font> Mga likas na kasapi ng Asean<br> <font color=blue>██</font> Mga tagamasid sa Asean<br> <font color=aqua>██</font> Mga kandidatong-kasapi ng Asean<br> <font color=navy>█</font><font color=red>█</font> Asean Dagdag Tatlo<br> <font color=navy>█</font><font color=red>█</font><font color=green>█</font> Pagtitipon ng Silangang Asya<br> <font color=navy>█</font><font color=blue>█</font><font color=aqua>█</font><font color=red></font><font color=green>█</font><font color=orange>█</font> Porong Panrehiyon ng Asean]] Nagdadaos ng mga pagpupulong ang Asean na nakilalang [[Pagtitipon ng Asean]] (''Asean Summit''), kung saan nagpupulong ang mga punò ng pamahalaan ng bawat kasapi upang pag-usapan at pasyahan ang mga isyung panrehiyon, gayundin sa pagdaraos ng ibang pagpupulong kung saan kasáma ang mga bansa na nasa labas ng hanay na may hangaring magtaguyod ng mga ugnayang panlabas. {| class="wikitable" style="font-size:95%;" ! colspan="4" style="font-size:105%;" | Mga Pagtitipong Pormal ng Asean</tr> ! width="30px" | !! width="140px" | Petsa !! width="140px" | Bansa !! width="140px" | Punung-abala</tr> |- | Ika-1 || align="right" | Pebrero 23–24, 1976 || {{flag|Indonesya}} <td>[[Jakarta]]</td></tr> | Ika-2 || align="right" | Agosto 4–5, 1977 || {{flag|Malaysia}} ||[[Kuala Lumpur]]</tr> | Ika-3 || align="right" | Disyembre 14–15, 1987 || {{flag|Pilipinas}} ||[[Maynila]]</tr> | Ika-4 || align="right" | Enero 27–29, 1992 || {{flag|Singapore}} ||[[Singapore]]</tr> | Ika-5 || align="right" | Disyembre 14–15, 1995 || {{flag|Taylandiya}} <td>[[Bangkok]]</td></tr> | Ika-6 || align="right" | Disyembre 15–16, 1998 || {{flag|Biyetnam}} <td>[[Hanoi]]</td></tr> | Ika-7 || align="right" | Nobyembre 5–6, 2001 || {{flag|Brunei}} <td>[[Bandar Seri Begawan]]</tr> | Ika-8 || align="right" | Nobyembre 4–5, 2002 || {{flag|Kambodya}} <td>[[Phnom Penh]]</td></tr> | Ika-9 || align="right" | Oktubre 7–8, 2003 || {{flag|Indonesya}} <td>[[Bali]]</td></tr> | Ika-10 || align="right" | Nobyembre 29–30, 2004 || {{flag|Laos}} ||[[Vientiane]]</tr> | Ika-11 || align="right" | Disyembre 12–14, 2005 || {{flag|Malaysia}} ||[[Kuala Lumpur]]</tr> | Ika-12 || align="right" | Enero 11–14, 2007<sup>1</sup> || {{flag|Pilipinas}} ||[[Kalakhang Sugbo|Cebu]]</tr> | Ika-13 || align="right" | Nobyembre 18–22, 2007|| {{flag|Singapore}} || [[Singapore]]</tr> <tr><td>Ika-14</td><td>27 Pebrero–1 Marso, 10–11 Abril 2009</td><td rowspan="2">{{flag|Taylandiya}}</td><td rowspan="2">[[Pattaya]], [[Cha-am]], at [[Hua Hin]]</tr> |- |Ika-15 |23-25 Oktubre 2009</tr> |- |Ika-16 |8-9 Abril 2010 | rowspan="2" |{{flag|Biyetnam}} | rowspan="2" |[[Hanoi]] |- |Ika-17 |28-31 Oktubre 2010 |- |Ika-18 |7–8 Mayo 2011 | rowspan="2" |{{Flag|Indonesya}}<sup>4</sup> |[[Jakarta]] |- |Ika-19 |14–19 Nobyembre 2011 |[[Bali]] |- |Ika-20 |3–4 Abril 2012 | rowspan="2" |{{Flag|Kambodya}} | rowspan="2" |[[Phnom Penh]] |- |Ika-21 |17–20 Nobyembre 2012 |- |Ika-22 |24–25 Abril 2013 | rowspan="2" |{{Flag|Brunei}} | rowspan="2" |[[Bandar Seri Begawan]] |- |Ika-23 |9–10 Oktubre 2013 |- |Ika-24 |10–11 Mayo 2014 | rowspan="2" |{{Flag|Myanmar|Myanmar}} | rowspan="2" |[[Naypyidaw]] |- |Ika-25 |12–13 Nobyembre 2014 |- |Ika-26 |26–27 Abril 2015 | rowspan="2" |{{Flag|Malaysia}} |[[Kuala Lumpur]] at [[Langkawi]] |- |Ika-27 |18–22 November 2015 |[[Kuala Lumpur]] |- |Ika-28 |6–8 Setyembre 2016 | rowspan="2" |{{Flag|Laos}} | rowspan="2" |[[Vientian|Vientiane]] |- |Ika-29 |6–8 Setyembre 2016 |- |Ika-30 |28–29 Abril 2017 | rowspan="2" |{{Flag|Pilipinas}} | rowspan="2" |[[Pasay]] |- |Ika-31 |10–14 Nobyembre 2017 |- |Ika-32 |27–28 Abril 2018 | rowspan="2" |{{Flag|Singapore}} | rowspan="2" |[[Singapore]] |- |Ika-33 |11–15 Nobyembre 2018 |- |Ika-34 |20–23 Hunyo 2019 | rowspan="2" |{{Flag|Taylandiya}} | rowspan="2" |[[Bangkok]] |- |Ika-35 |31 Oktubre–4 Nobyembre 2019 |- |Ika-36 |26 June 2020 | rowspan="2" |{{Flag|Biyetnam}} | rowspan="2" |[[Hanoi]] |- |Ika-37 |11–15 Nobyembre 2020 |- |Ika-38 |26–28 Oktubre 2021 | rowspan="2" |{{Flag|Brunei}} | rowspan="2" |[[Bandar Seri Begawan]] |- |Ika-39 |26–28 Oktubre 2021 |- |Ika-40 |10–13 Nobyembre 2022 | rowspan="2" |{{Flag|Kambodya}} | rowspan="2" |[[Nom Pen|Phnom Penh]] |- |Ika-41 |10–13 Nobyembre 2022 |- |Ika-42 |9–11 Mayo 2023 | rowspan="2" |{{Flag|Indonesya}} |[[Labuan Bajo]] |- |Ika-43 |5–7 Setyembre 2023 |[[Jakarta]] |- |Ika-44 |6–11 Oktubre 2024 | rowspan="2" |{{Flag|Laos}} | rowspan="2" |[[Vientian|Vientiane]] |- |Ika-45 |6–11 Oktubre 2024 |- |Ika-46 |26-27 Mayo 2025 | rowspan="2" |{{Flag|Malaysia}} | rowspan="2" |[[Kuala Lumpur]] |- |Ika-47 |26-28 Oktubre 2025 |- |Ika-48 | rowspan="2" |2026 | rowspan="2" |{{Flag|Pilipinas}} | rowspan="2" | |- |Ika-49 |- | colspan="4" style="font-size:95%;" | <sup>1</sup> Ipinagpaliban mula Disyembre 10–14, 2006. |- | colspan="4" style="font-size:95%;" | <sup>2</sup> Nagpunong-abala ng pagtitipon nang lumiban ang Myanmar. |- | colspan="4" style="font-size:95%;" | <sup>3</sup> Ang pagtitipon ay binubuo ng dalawang bahagi.<br>Ang unang bahagi ay nalipat mula 12–17 Disyembre 2008 dahil sa [[krisis pampolitika ng Taylandiya noong 2008]].<br>Ang ikalawang bahagi ay napigil noong Abril 11 dahil sa pagpasok ng mga demonstrador sa lugar ng pagdaraos ng pagtitipon. |- | colspan="4" style="font-size:95%;" | <sup>4</sup> Nagmungkahi ang bansang {{flag|Indonesya}} sa bansang {{flag|Brunei}} ng palitan na magpupunong-abala sila sa APEC (at malamang ang pagpupulong ng G20) sa 2013. |} Habang nagdaraos ang ikalimang Pagtitipon sa Bangkok, nagpasiya ang mga pinúnò na magpulong nang "di-pormal" sa pagitan ng bawat pagtitipon: {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !colspan="4" style="font-size:105%;"| Mga Pagtitipong Di-pormal ng Asean</tr> !width="30px"| !!width="140px"| Petsa !!width="140px"| Bansa !!width="140px"| Punung-abala</tr> |- | Ika-1 || align="right" | 30 Nobyembre 1996 || {{flag|Indonesya}} || [[Jakarta]]</tr> | Ika-2 || align="right" | 14–16 Disyembre 1997 || {{flag|Malaysia}} || [[Kuala Lumpur]]</tr> | Ika-3 || align="right" | 27–28 Nobyembre 1999 || {{flag|Pilipinas}} || [[Maynila]]</tr> | Ika-4 || align="right" | 22–25 Nobyembre 2000 || {{flag|Singapore}} || [[Singapore]]</tr> |} == Ang paghahambing ng mga hanay sa mga malalaking bansa == {| class="wikitable" |- bgcolor="#ececec" | '''Organisasyon''' || '''Lawak'''<br><small>km²</small> || '''Populasyon''' || '''GDP (PPP)'''<br><small>sa EU$</small> || '''GDP (PPP)<br>bawat kapita'''<br><small>sa EU$</small> || '''Mga bansang-<br>kasapi''' |- | '''[[UE]]''' | bgcolor=#ccffcc align="right" | 4,225,104 | align="right" | 449,206,579 | align="right" | 26.308 trilyon | align="right" | 58,838 | align="right" | 27 |- | '''[[Asean|ASEAN]]''' | align="right" | 4,522,518 | align="right" | 683,290,000 | align="right" | 12,007 trilyon | align="right" | 17,528 | align="right" | 10 |- | '''[[CSN]]''' | align="right" | 17,715,335 | bgcolor=#ccffcc align="right" | 366,669,975 | align="right" | 2,635,349 | align="right" | 7,187 | align="right" | 12 |- | '''[[Unyong Aprika|AU]]''' | bgcolor="#ccffff" align="right" | 29,922,059 | bgcolor="#ccffff" align="right" | 1,494,988,668 | bgcolor="#ccffcc" align="right" | 8.990 trilyon | bgcolor="#ccffcc" align="right" | 6,330 | bgcolor="#ccffff" align="right" | 55 |- | '''Malalaking<br>bansa''' | | | | | '''Hati ng<br>politika''' |- | '''[[India]]''' | align="right" | 3,287,263 | align="right" | 1,428,627,663 | align="right" | 14.594 trillion | align="right" | 10,123 | align="right" | 36 |- | '''[[Tsina]]''' | align="right" | 9,596,961 | align="right" | 1,409,670,000 | align="right" | 35.291 trillion | align="right" | 25,015 | align="right" | 34 |- | '''[[Estados Unidos ng Amerika|EU]]'''<sup>1</sup> | align="right" | 9,833,520 | align="right" | 334,914,895 | align="right" | 28.781 trillion | align="right" | 85,373 | align="right" | 50 |- | '''[[Canada]]'''<sup>1</sup> | align="right" | 9,984,670 | align="right" | 41,288,599 | align="right" | 2.472 trillion | align="right" | 60,495 | align="right" | 13 |- | '''[[Russia]]''' | align="right" | 17,098,246 | align="right" | 143,679,916 | align="right" | 5.473 trillion | align="right" | 38,292 | align="right" | 89 |- |} <small>Itinaya sa taong 2024. Bughaw-puti para sa pinakamalaking halaga, lunting-puti para sa pinakamaliit, sa mga hanay na pinaghahambingan.</small><br> == Katayuan ng ekonomiya == Ang talahanayang GDP ay nakabatay sa PPP na itinaya noong 2024. {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse; font-size: 95%:" |- bgcolor="#efefef" | '''Bansa''' || '''GDP (PPP)'''<br><small>''angaw<br>sa [[Dolyar ng Estados Unidos|EU$]](Itinaya)''</small> || '''GDP (PPP)'''<br>'''bawat kapita'''<br><small>''sa [[Dolyar ng Estados Unidos|EU$]](Itinaya)''</small> |- | {{flag|Indonesya}} || 4.721 trilyon || 16,861 |- | {{flag|Taylandiya}} || 1.644 trilyon || 23,401 |- | {{flag|Biyetnam}} || 1.559 trilyon || 15,470 |- | {{flag|Pilipinas}} || 1.392 trilyon || 12,192 |- | {{flag|Malaysia}} || 1.306 trilyon || 39,030 |- | {{flag|Singapore}} || 794.179 bilyon || 133,737 |- | {{flag|Myanmar}} || 283.572 bilyon || 5,200 |- | {{flag|Kambodya}} || 106.714 bilyon || 6,541 |- | {{flag|Laos}} || 74.205 bilyon || 9,787 |- | {{flag|Brunei}} || 33.875 bilyon || 76,864 |} == Mga Lider ng ASEAN == <gallery class="center" widths="145"> Talaksan:His Majesty Bolkiah 20231216.jpg|{{flagicon|BRU}} '''[[Brunei Darussalam]]'''<br /> [[Sultan ng Brunei|Sultan]] <br />'''[[Hassanal Bolkiah]]''' Talaksan:Hun Manet on May 30, 2025 (cropped).jpg|{{flagicon|CAM}} '''[[Kambodya]]'''<br /> [[Punong Ministro ng Kambodya|Punong Ministro]]<br />'''[[Hun Manet]]''' Talaksan:Prabowo Subianto 2024 official portrait.jpg|{{flagicon|IDN}} '''[[Indonesya]]'''<br />[[Pangulo ng Indonesya|Pangulong]] <br />'''[[Prabowo Subianto]]''' Talaksan:Sonexay Siphandone on January 21, 2025.jpg|{{flagicon|LAO}} '''[[Laos]]'''<br />[[Punong Ministro ng Laos|Punong Ministro]]<br />'''[[Sonexay Siphandone]]''' Talaksan:20251026 Anwar Ibrahim 47th ASEAN Summit.jpg|{{flagicon|MAS}} '''[[Malaysia]]'''<br />[[Punong Ministro ng Malaysia|Punong Ministro]]<br />'''[[Anwar Ibrahim]]''' Talaksan:Min Aun Hlaing at Tianjin (2025) (cropped).jpg|{{flagicon|Burma}} '''[[Myanmar]]'''<br /> [[Pangulo ng Myanmar|Pangulong]]<br />'''[[Min Aung Hlaing]]''' Talaksan:Ferdinand R. Marcos Jr (3x4 cropped).jpg|{{flagicon|PHL}} '''[[Pilipinas]]'''<br />[[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] <br />'''[[Bongbong Marcos|Ferdinand Marcos Jr.]]''' Talaksan:Prime Minister of Singapore Lawrence Wong 250530-D-PM193-4275 (2025).jpg|{{flagicon|SGP}} '''[[Singapore]]'''<br />[[Punong Ministro ng Singapore|Punong Ministro]] <br />'''[[Lawrence Wong]]''' Talaksan:Anutin Charnvirakul in 2025.jpg|{{flagicon|THA}} '''[[Taylandiya]]'''<br />[[Punong Ministro ng Taylandiya|Punong Ministro]] <br />'''[[Anutin Charnvirakul]]''' Talaksan:PM Kishida meeting with PM Gusmão of Timor-Leste (cropped).jpg|{{flagicon|Timor-Leste}} '''[[Timor Leste]]'''<br />[[Punong Ministro ng Timor Leste|Punong Ministro]]<br />'''[[Xanana Gusmão]]''' Talaksan:Le Minh Hung 20260502.jpg|{{flagicon|Vietnam}} '''[[Vietnam]]'''<br />[[Punong Ministro ng Vietnam|Punong Ministro]]<br />'''[[Lê Minh Hưng]]''' </gallery> ==Tingnan din== * [[ASEAN+ 3]] * [[Sona ng Malayang Kalakalan ng ASEAN]] o AFTA * [[BIMP-EAGA]] * [[Pundasyong ASEAN]] * [[ASEAN+ 6]] * [[Awit ng Pagkakaisa ng ASEAN]] (Himno ng ASEAN) * [[Sagisag ng ASEAN]] * [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] (SEA Games) * [[Talaan ng mga lungsod sa ASEAN ayon sa populasyon]] * [[Ang Paraan ng ASEAN]] opisyal na awitin ng ASEAN ==Mga sanggunian== {{Reflist}}<ref>{{Cite web |date=9, May 2015 |title=Selected Basic ASEAN Indicators |url=https://asean.org/images/2015/January/selected_key_indicators/Summary%20table_as%20of%20December%202014_R.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150904103519/http://www.asean.org/images/2015/January/selected_key_indicators/Summary%20table_as%20of%20December%202014_R.pdf |archive-date=4, September 2015}}</ref> <ref>{{Cite web |date=13, April 2023 |title=Report for selected countries and subjects |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April/weo-report?c=516,522,536,544,548,518,566,576,578,582,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,LP,&sy=2021&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |url-status=live}}</ref> ==Mga kawing panlabas== * [http://www.asean.org/ Opisyal na Pahina ng ASEAN] * [https://www.youtube.com/watch?v=ZfHJdhVdIIQ YouTube: Association of Southeast Asian Nations (ASEAN)] * [https://www.youtube.com/watch?v=tnqXEYI1yGg YouTube: ASEAN Community] * [http://www.asean.org/10921.htm ASEAN Secretariat Related Sites] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725020933/http://www.asean.org/10921.htm |date=2011-07-25 }} * [http://www.aseanregionalforum.org/ ASEAN Regional Forum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130725021423/http://www.aseanregionalforum.org/ |date=2013-07-25 }} * [http://www.aseanfoundation.org/ ASEAN Foundation] * [http://www.aseanfocus.com/ ASEAN Focus Group] * [http://www.aseannewsnetwork.com/ ASEAN News Network] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050427131934/http://www.aseannewsnetwork.com/ |date=2005-04-27 }} {{ASEAN}} [[Kategorya:ASEAN]] [[Kategorya:Timog-silangang Asya]] [[Kategorya:Asya]] [[Kategorya:Mga pandaigdigang organisasyon]] sj9z5sm6ozg3oovefpcy9fovn9yubml 0 48324 2208859 2115389 2026-05-24T19:16:49Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260524)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208859 wikitext text/x-wiki {{otheruses|Panahon}} [[Talaksan:C solarcorona2003.gif|thumb|right|Pinapakita ang [[pagsikat ng araw]] sa paglipas ng panahon.<br /> Pinapakita at kinakatawan ng paggalaw ng Araw at [[Buwan (astronomiya)|Buwan]] ang panahon simula pa noong lumitaw ang buong sangkatauhan.<ref name="Rudgley">{{cite book | title=The Lost Civilizations of the Stone Age| url=https://archive.org/details/lostcivilization00rudg| last=Rudgley| first=Richard| authorlink=Richard Rudgley| date=1999| pages=[https://archive.org/details/lostcivilization00rudg/page/86 86]-105| publisher=Simon & Schuster| location=New York}}</ref>]] Ang '''panahon''' ([[Ingles]]: ''time'') ay isang bahagi ng sistemang pansukat para malaman ang pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari at mga patlang sa gitna nila at kung gaano katagal ang isang pangyayari. Ang panahon ay mahalaga sa pag-aaral ng [[relihiyon]], [[pilosopiya]] at [[agham]]. Sa kasalukuyan, hindi pa rin mabigyan ng kahulugan ang panahon na magagamit sa lahat ng mga sangay ng agham at [[sipnayan]] (''matematika'') sapagka't kahit ang mga dalubhasa ay nahihirapan. == Tingnan din == *[[Klima]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{stub|Panahon}} {{Nature nav}} [[Kategorya:Panahon|*]] [[Kategorya:Mga pangunahing paksa]] lch4v4rb3pjzniq9merqlz7x20r25fq 0 54031 2208883 2206947 2026-05-24T20:20:54Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260524)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208883 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious text | name = Ebanghelyo ni Marcos | image = Mark 16 first lines, Codex Sinaiticus.png|thumb|The end of [[Mark 15]] (excluding verse 47), along with [[Mark 16:1]] in [[Codex Sinaiticus]] | caption = Ang katapusan ng Marcos 15 (hindi kasama ang bersikulo 47), kasama ang {{Bibleverse|Marcos|16:1|NRSVue}} sa Kodiseng Sinaiticus (s. 350 PK) | religion = [[Kristiyanismo]] | author = Ayon sa tradisyon, si [[Marcos ang Ebanghelista]] | period = sirka 70 PK | language = [[Griyegong Koine]] | chapters = 16 | verses = 678 | native_wikisource = Κατά Μάρκον | orig_lang_code = el | wikisource = Gospel of Mark | previous = Ebanghelyo ni Mateo | next = Ebanghelyo ni Lucas | footnotes = <ref>{{Cite book |last=Aland |first=Kurt |url=https://books.google.com/books?id=2pYDsAhUOxAC |title=The Text of the New Testament: An Introduction to the Critical Editions and to the Theory and Practice of Modern Textual Criticism |trans-title=Ang Teksto ng Bagong Tipan: Isang Panimula sa mga Kritikal na Edisyon at sa Teorya at Praktika ng Makabagong Kritisismo ng Teksto |last2=Aland |first2=Barbara |publisher=[[William B. Eerdmans Publishing Company|Wm. B. Eerdmans Publishing Co.]] |year=1995 |isbn=978-0-8028-4098-1 |edition=2nd |location=Grand Rapids, MI |pages=159 |language=en |translator-last=Rhodes |translator-first=Erroll F. |archive-url=https://web.archive.org/web/20231005232815/https://books.google.com/books?id=2pYDsAhUOxAC |archive-date=October 5, 2023 |url-status=live}}</ref> }} {{Mga Tipan ng Bibliya}} Ang '''Ebanghelyo ni Marcos''' o '''Ang Ebanghelyo ayon kay Marcos'''<ref name=Biblia>{{cite-Biblia|Ang Ebanghelyo ayon kay Marcos}}, kasama ang talababa 35 na nasa pahina 1486.</ref> ang ikalawang [[ebanghelyo]] sa [[Bagong Tipan]] ng [[Bibliya]]. Ayon sa tradisyonal na paniniwala, ito ay isinulat ni [[Juan Marcos ang Ebanghelista|Juan Marcos]] na kasama ni [[Apostol Pedro]]. Ayon naman sa karamihan ng mga eskolar ng [[Bibliya]], ang may-akda nito ay isang hindi alam na Kristiyano at ang ebanghelyong ito ang pinakauna sa tatlong pang mga ebanghelyo sa [[kanon]] ng Bagong Tipan (Mateo, Marcos, Lucas at Juan). Ang aklat na ito ay isinulat noong mga 70 CE sa Syria at pinagbasehan ng [[Ebanghelyo ni Mateo]] at [[Ebanghelyo ni Lucas]]. Ang karamihan sa mga eskolar ng [[Bibliya]] ay naniniwala na dinagdag lamang ang Marcos 16:9-20 sa mga kalaunang [[manuskrito]] ng aklat na ito dahil wala ito sa mga sinaunang manuskrito nito. Sa ibang bersiyon nilagyan ito ng titulong "Ang Mahabang Pagwawakas ng Magandang Balita Ayon kay Marcos." Ngunit ibinibigay din ang maiksing bahagi bilang ''Ang Maikling Pagwawakas ng Magandang Balita Ayon kay Marcos''. ==Komposisyon== Ang may-akda ng Ebanghelyo ni Marcos ay hindi nagbigay ng pangalan ng may-akda nito.<ref name="Harris">[[Stephen L Harris|Harris, Stephen L.]], Understanding the Bible. Palo Alto: Mayfield. 1985.</ref> Ang isang ikalawang siglong (2nd century) CE na tradisyon ay nagtalaga sa may-akda nito bilang si [[Marcos na Ebanghelista]] (o Juan Marcos) na kasama ni [[Apostol Pedro]].<ref name="Bernd">Bernd Kollmann, ''Joseph Barnabas'' (Liturgical Press, 2004), page 30.</ref><ref name="brown164">{{Cite book|last=Brown |first=Raymond E. |authorlink=Raymond E. Brown |title=Introduction to the New Testament |url=https://archive.org/details/introductiontone0000raym |year=1997 |publisher=Anchor Bible |location=New York |isbn=0-385-24767-2 |pages=[https://archive.org/details/introductiontone0000raym/page/164 164]}}</ref><ref>Kirby, Peter. [http://www.earlychristianwritings.com/mark.html "Gospel of Mark"] ''earlychristianwritings.com'' Retrieved 30 Enero 2010.</ref><ref name="Bock2007">{{Cite document|author=[[Darrell Bock|Darrell L. Bock]]|title=The Missing Gospels: Unearthing the Truth Behind Alternative Christianities|url=http://books.google.com/?id=UU7L33O0sIEC&pg=PT159&dq=who+do+scholars+think+wrote+the+gospels#v=onepage&q=who%20do%20scholars%20think%20wrote%20the%20gospels&f=false|accessdate=2010-20-16|date=9 Oktubre 2007|publisher=Thomas Nelson Inc|isbn=9780785289067|unused_data=Bock, speaking of the traditional (apostolic) authorship accounts for the NT in general though the gospels specifically, says "Many scholars think we know who wrote all of these works or most of them.|postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}}}; Black, David Allen, “Why Four Gospels?” 2001, Kregel Publications. ISBN 0-8254-2070-9. [[Craig Blomberg|Blomberg, Craig]], “Jesus and the Gospels”. 2009, B&H Publishing. P 138-140. ISBN 978-0-8054-4482-7. Edwards, James. “The Gospel According to Mark”. 2002 Eerdmans Publishing Co. LaVerdiere, Eugene. “The Beginning of the Gospel”. 1991, The Liturgical Press. ISBN 0-8146-2478-2. (p15)</ref> Ang paggamit ng may-akda nito ng iba't ibang mga pinagkukunan ay sumasalungat sa tradisyonal na pananaw na si Marcos na Ebanghelista ang sumulat ng aklat na ito. Ayon sa karamihan ng mga eskolar ng [[Bibliya]], ang may-akda ng aklat na ito ay hindi alam.<ref>"Above all the heterogeneous source material which the evangelist has worked over tells against [the traditional] account... [t]he author of Mark is a collector, in so far as he demonstrably takes up written and oral material from the tradition which varies in both form and theology." Theissen, Gerd and Annette Merz. The historical Jesus: a comprehensive guide. Fortress Press. 1998. translated from German (1996 edition). p. 26-27</ref><ref>biblical literature (2010). In Encyclopædia Britannica, Inc. Retrieved 19 Nobyembre 2010, from Encyclopædia Britannica Online: [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/64496/biblical-literature/73432/The-Synoptic-Gospels?anchor=ref598093]</ref> Ang ebanghelyong ito ay isinulat sa [[Griyego]] sa sandaling pagkatapos ng [[pagkakawasak ng Ikalawang Templo]] sa Jerusalem noong 70 CE at posibleng isinulat ito sa [[Syria]].<ref name = "TM1998 Mark">Theissen, Gerd and Annette Merz. The historical Jesus: a comprehensive guide. Fortress Press. 1998. translated from German (1996 edition). p. 24-27.</ref> ===May-akda at mga pinagkunan=== [[File:Andrea Mantegna 087.jpg|thumb|left|200px|[[Andrea Mantegna|Mantegna]]'s [[Mark the Evangelist|St. Mark]].]] [http://www.forerunner.com/churchfathers/X0027_07._PAPIAS_OF_HIERAP.html Ayon kay]{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Irenaeus]], si [[Papias of Hierapolis]], na sumulat noong simula ng ikalawang siglo (2nd century) CE ay nag-ulat na ang ebanghelyong ito ay isinulat ni [[Juan Marcos]] na kasama ni [[Apostol Pedro]] sa [[Roma]] na ang "isang layuning lamang - na walang alisin sa kanyang nari,nig at hindi gumawa ng maling pangungusap tungkol dito."<ref>Papias, quoted in Eusebius ''History of the Church'', trans. G.A. Williamson (London: Penguin Books Ltd., 1965). 3.39.15 / pp. 103–4. Also available [http://www.ccel.org/fathers2/NPNF2-01/Npnf2-01-08.htm#P2185_1027485 online]</ref> Ang karamihan sa mga eskolar ng [[Bibliya]] ay naniniwalang ang ebanghelyong ito ay isinulat sa [[Syria]] ng isang hindi kilalang [[Kristiyano]] noong mga 70 CE gamit ang iba't ibang mga pinagkunan kabilang ang isang salaysay ng [[pasyon]], mga kalipunan ng mga kuwento ng [[milagro|pagmimilagro]], mga tradisyong [[apokalipsis|apokaliptiko]] at mga disputasyon at mga kasabihang [[didache|didaktiko]].<ref name = "TM1998 Mark"/> Ang konklusyon ng mga eskolar na ang ebanghelyong ito ay hindi isinulat ng alagad na si Marcos o ng isang katutubo ng Palestina ay sinusuportahan ng mga sumunod na argumento. Ang may-akda nito ay pangunahing sumulat sa mga mambabasang [[hentil]] na mamamayang nagsasalita ng [[Griyego]] sa [[Imperyo Romano]]. Ang mga tradisyong Hudyo ay kailangang ipaliwanag na maliwanag ng may akda para sa kapakinabangan ng mga hindi-Hudyong mambabasa nito. Halimbawa, sa {{bibleverse||Mark|7:1–4}}; {{bibleverse-nb||Mark|14:12}}; {{bibleverse-nb||Mark|15:42}}, ang mga salita at pariralang [[Aramaiko]] ay pinalawig at pinaliwanag ng may-akda nito gaya ταλιθα κουμ (''talitha koum'', {{bibleverse||Mark|5:41}}); κορβαν (''Corban'', {{bibleverse||Mark|7:11}}); αββα (''abba'', {{bibleverse||Mark|14:36}}). Nang sumipi (quoted) sa [[Lumang Tipan]] ang may-akda nito, ito ay humango sa saling Griyego ng Hebreong Lumang Tipan na tinatawag na [[Septuagint]] gaya ng makikita sa {{bibleverse||Mark|1:2}}; {{bibleverse-nb||Mark|2:23–28}}; {{bibleverse-nb||Mark|10:48b}}; {{bibleverse-nb||Mark|12:18–27}}, {{bibleverse-nb||Mark|2:10}} sa [[Book of Daniel|Daniel]] {{bibleverse-nb||Daniel|7:13–14}}. Ang saling Griyegong [[Septuagint]] ng Tanakh (Lumang Tipan) ay hindi tinatanggap ng mga [[Hudyo]] sa kasalukuyang panahon dahil sa sinasabing korupsiyon nito ng Hebreo.<ref>http://www.outreachjudaism.org/articles/septuagint.html</ref> Ang ebanghelyong ito ay naglalaman ng ilang mga kamalian sa heograpiya ng Palestina<ref>Lee Martin Mc Donald and Stanley E. Porter, Early Christianity and its Sacred Literature, (Nobyembre 2000, Hendrickson Publishers, Inc.), p. 286</ref><ref>Nineham, Saint Mark (Westminster John Knox Press, 1978), pp. 294-295</ref><ref>Raymond E. Brown, S.S., An Introduction To The New Testament, The Anchor Bible Reference Library (Doubleday, 1997) pp. 159-160</ref> at mga kustombre ng Hudyo noong unang siglo CE.<ref name=r/> Halimbawa, ayon sa Marcos 7:31: ''Pagbalik ni Jesus mula sa lupain ng Tiro, dumaan siya sa Sidon at nagtuloy sa Lawa ng Galilea, matapos tahakin ang lupain ng Decapolis.'' Ang talatang ito ay nagmumungkahing ang Sidon ay sa pagitan ng kalye mula sa Tiro hanggang sa Lawa ng Galilea. Gayunpaman, ang Lawa ng Galilea ay sa timog silangan ng Tiro samantalang ang Sidon ay nasa hilaga ng siyudad. Ayon kay David Barr na propesor ng Relihiyon sa Wright State University: "''ang itineraryong iginuhit sa 7:31 ay tulad ng pagpunta sa New York tungo sa Washinton, D.C. sa daan ng Boston"! Simpleng hindi posible na dumaan sa Sidon mula sa Tiro upang maabot ang lawa ng Galilea. Ang masama pa nito, isang katotohanang historikal na walang direktang kalye mula sa Sidon tungo sa Lawa ng Galile noong unang siglo CE. Gayunpaman, mayroong isa mula sa Tiro tungo sa Lawa ng Galilea. Kaya may dalawang mga pagkakamaling heograpikal sa itaas na talata. Una, ang may akda ay halatang walang alam sa relatibong mga posisyon ng Sidon, Tiro at Lawa ng Galilea. Ikalawa, hindi niya alam na walang direktang kalye sa pagitan ng Sidon at Lawa ng Galilea noong panahon ni Hesus.''" Ang isa pang halimbawa ng mga pagkakamali ang episodyong makikita sa Marcos 5:1. Dito, ginawa ng may akda na si Hesus ay dumaan sa Lawa ng Galilea upang maabot ang Gerasa na nagpapahiwatig na ang Gerasa ay isang siyudad na malapit sa lawa. Ang Gerasa ay higit na 50 kilometrong sa timog silangan ng Lawa ng Galilea. Wala ring pagpapahiwatig ng anumang malapit na lawa. Gaya ng sinabi ng mga eskolar ng [[Jesus Seminar]], "''Ang Gerasa ay matatagpuan mga 30 milya sa timog silangan ng Lawa ng Galilea na hindi eksaktong konbinyenteng lokasyon para sa pagkakalunod ng mga baboy. Muling inilipat ng may-akda ng [[Ebanghelyo ni Mateo]] ang demoniac sa Gadara na tanging anim na milya mula sa baybayin ng lawa. Ang mga kalaunang skriba ay sumubok ng ibang mga lunas upang pakibagayan ang mga baboy.''"<ref name=r>The Acts of Jesus: What Did Jesus Really Do?, Robert Funk, p79</ref> Bukod sa mga kamaliang heograpikal, ang may akda ng ebanghelyong ito ay nakagawa rin ng mga pagkakamali tungkol sa mga kustombre ng Hudyo sa Palestina noong panahon ni Hesus gaya ng makikita sa Marcos 10:11-12 at Marcos 7:3-4.<ref name=r/> === Genre === Itinuring ni [[Franz Overbeck]] na ang mga ebanghelyo bilang mga tanging bagong genre ng panitikang [[Kristiyano]] samantalang ang ibang mga aklat sa [[Bagong Tipan]] ay minodelo sa mga tradisyonal na uri ng mga pantikang relihiyoso. Ang maimpluwensiya ''(influential)'' na disiplinang tinatawag na [[kritisismo ng anyo]] (form criticism) ang nagpalaganap ng pananaw na ito at naglarawan sa genre na ito bilang "mabuting balita" na nakasentro sa buhay, kamatayan at [[resureksiyon ni Hesus]] na may pagsasamo ng pagsisisi at pananampalataya bilang pangunahing layunin.<ref>Adela Yarbro Collins: ''Mark: a commentary''. Minneapolis, Fortress Press, 2007, p. 19-22. ISBN 978-0-8006-6078-9.</ref> Gayunpaman, ang mga pagiging katulad (parallels) sa mga pantikang Greco-Romano ay umiiral. Halimbawa, ang didaktikong mga biograpiya ng buhay ni [[Moises]] ni [[Philo ng Alexandria]]. Sa karagdagan, ang may-akda ng Marcos ay hindi interesado sa pinagmulan, edukasyon, at mga panloob na pag-unlad ni [[Hesus]] ngunit nagsasalaysay ito ng kasaysayan ng katuparan ng mga pangakong pang-diyos mula sa perspektibo ng may-akdang ito. Sa pokus na ito, ang aklat ni Marcos ay katulad ng sa historikal na biograpiyang tulad ng "Mga Buhay ng mga Caesar" ni [[Sueton]].<ref>Adela Yarbro Collins: ''Mark: a commentary'', p. 21-33.</ref> Sa kalimitan, sa mga sinaunang (ancient) panitikan, ang mga pangyayaring pangkasaysayan ay inuugnay sa kapangyarihan ng diyos sa pamamagitan ng mga direktang pakikipag-ugnayan nito. Halimbawa, ang paghahati ng mga langit sa Marcos 1:10 o ang ulap sa Marcos 9:7. Gayunpaman, ang nangingibabaw na stratehiya ng aklat ng Marcos ay upang ilarawan ang mga tao na umaasal sa sarili nito ngunit sa kontekto ng plano ng diyos. Kaya pinapakita nito ang pagkakaiba ng [[Iliad]] ni [[Homer]] sa isang dako at ng kay [[Herodotus]] at [[Deutorononomista]] sa kabilang dako. Ang [[historiagrapiya]] sa sinaunang panahon ay nangingibabaw na hindi interesado sa mga katotohanan gaya ng sa modernong [[positibismo]] ngunit sa [[Mimesis]] (representasyonj) at pagpaliwanag. Sa layuning ito, ang mga pagmimilagro ay isinama ni [[Herodotus]] sa [[etnograpiya]]. Sa Lumang Tipan, sina [[Moises]], [[Samuel]] o [[Elias]] ay lumilitaw na tagapamagitan sa pagitan ng [[diyos]] at ng bayan nito.<ref>Adela Yarbro Collins: ''Mark: a commentary'', p. 33-42.</ref> Isinama ng eskolar na si [[Adela Yarbro Collins]] ang mga obserbasyong ito sa paglalarawan sa aklat ni Marcos bilang "eskatolohikal na pang-kasaysayan monograpo" na isang uri ng pagsulat na naka-ugat sa tradisyonal at kontemporaryong panitikan.<ref>Adela Yarbro Collins: ''Mark: a commentary'', p. 42f.</ref> ===Pinagbasehan ng Aklat ni Mateo at Lucas=== {{See also|Hipotesis ng dalawang-pinagkunan|Dokumentong Q}} [[Talaksan:Synoptic word-for-word.png|right|thumb|350px|Isang halimbawa ng magkatulad na talata (kulay pula) sa parehong [[Ebanghelyo ni Mateo]] at [[Ebanghelyo ni Lucas]] na kinopya sa Ebanghelyo ni Marcos o sa [[Dokumentong Q]].]] [[File:Minuscule 544 GA 0077a.jpg|thumb|right|200px|Unang pahina ng Aklat ni Marcos sa [[Minuscule 544]]]] Ang karamihan sa mga eskolar ay naniniwalang ang Ebanghelyo ni Markos ang unang isinulat sa apat na kanonikal na ebanghelyo na [[Ebanghelyo ni Mateo]], Ebanghelyo ni Marcos, [[Ebanghelyo ni Lucas]] at [[Ebanghelyo ni Juan]]. Ang Ebanghelyo ni Marcos ay umiiral na bago pa man isulat ang iba pang tatlong mga ebanghelyo.<ref name = "TM1998 2">Theissen, Gerd and Annette Merz. The historical Jesus: a comprehensive guide. Fortress Press. 1998. translated from German (1996 edition). Chapter 2. Christian sources about Jesus.</ref>. Ayon sa karamihan ng mga eskolar ng [[Bibliya]], ang Ebanghelyo ni Marcos at ang [[Dokumentong Q]] ang pinagbatayan (o pinagkopyahan) ng mga may-akda ng [[Ebanghelyo ni Mateo]] at [[Ebanghelyo ni Lucas]]<ref>{{Cite web|url=http://www.earlychristianwritings.com/mark.html |title=Early Christian Writings: Gospel of Mark |accessdate=2008-01-15 |last=Peter |first=Kirby |date=2001-2007 }}</ref><ref>{{cite encyclopedia |last=Achtemeier |first=Paul J. |author= |authorlink= |editor= |encyclopedia=The Anchor Bible Dictonary |title=The Gospel of Mark |url= |edition= |date= |year=1991– |publisher=Doubleday |volume=4 |location=New York, New York |isbn=0385193629 |doi= |page=545 |quote= }}</ref>. Ang tawag sa nangingibabaw na pananaw na ito ng mga eeeeskolar ng Bibliya ang [[hipotesis ng dalawang-pinagkunan]] (two-source hypothesis).<ref>M.G. Easton, Easton's Bible Dictionary (Oak Harbor, WA: Logos Research Systems, Inc., 1996, c1897), "Luke, Gospel According To"</ref><ref>{{Cite book| last = Meier | first = John P. | authorlink = John P. Meier | author2 = | title = A Marginal Jew | publisher = Doubleday | year = 1991 | location = New York, New York | volume = 2 | pages = 955–6 | url = | doi = | id = | isbn = 0385469934 }}</ref><ref>{{Cite book| last = Helms | first = Randel | authorlink = | author2 = | title = Who Wrote the Gospels? | publisher = Millennium Press | year = 1997 | location = Altadena, California | page = 8| url = | doi = | id = | isbn = 0965504727 }}</ref><ref>{{Cite book| last = Marcus | first = Joel | authorlink = | author2 = | title = The Way of the Lord: Christological Exegesis of the Old Testament in the Gospel of Mark | publisher = Continuum International Publishing Group | year = 2004 | location = | page = 115 | url = http://books.google.com/?id=yCV6I6KoJGkC&pg=PA115&lpg=PA115&dq=%22mark+12+9%22+%22jewish+war%22 | doi = | id = | isbn = 978-0567082660 }}</ref><ref name="ActJLuke">[[Robert W. Funk|Funk, Robert W.]] and the [[Jesus Seminar]]. ''The acts of Jesus: the search for the authentic deeds of Jesus.'' HarperSanFrancisco. 1998. "Luke," p. 267-364</ref> Ang Ebanghelyo ni Marcos ay isang maikling salaysay na isinulat sa [[Griyegong Koine]] at pinagbasehan ng dalawa pang sinoptikong mga ebanghelyo na [[Ebanghelyo ni Mateo]] at [[Ebanghelyo ni Lucas]]. Ito ay nagbibigay ng pangkalahatang kronolohiya mula sa bautismo ni Hesus hanggang sa walang laman na libingan nito.<ref name="ActJLuke"/> == Paglalarawan == Sinulat ni Juan Marcos ang ebanghelyong ito noong mga taong 54 hanggang 61 bilang pagtugon sa mga kahilingan ng mga [[Romano]]. Nakabatay ito sa mga pangaral ni San Pedro at may layuning patotohanan ang pagiging Manunubos at [[Diyos]] ni [[Hesukristo]]. Isang pag-uulit ng mga pagtuturo ni San Pedro ang mga unang talata sa ebanghelyong ito, at sariling mga sulat naman ni Juan Marcos ang mga huling talataan.<ref name=Biblia/> == Mga bahagi == Binubuo ng tatlong bahagi ang Ebanghelyo ni Juan Marcos:<ref name=Biblia/> :* ''Pangangaral ni Hesus sa [[Galilea]]'' (1–10) :* ''Pangangaral ni Hesus sa [[Herusalem]]'' (11–13) :* ''Paghihirap at muling pagkabuhay ni Hesukristo'' (14–16) ==Mga sanggunian== {{reflist}} == Mga panlabas na kawing == * [http://adb.scripturetext.com/mark/1.htm Ebanghelyo ni Marcos (''Mark'')]{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, mula sa Ang Dating Biblia (1905) * [http://angbiblia.net/marcos.aspx Ang Magandang Balita ayon kay Marcos], Buong Bibliya sa wikang Tagalog, mula sa AngBiblia.net * [http://www.biblegateway.com/passage/?book_id=48&version=43 Ebanghelyo ni Marcos], Ang Salita ng Diyos (SND, 1998), Bibliyang Tagalog sa Internet (Bagong Tipan), BiblesInternational, BibleGateway.com {{DEFAULTSORT:Marcos, Ebanghelyo Ni}} [[Kategorya:Bagong Tipan]] [[Kategorya:Mga Ebanghelyo]] eotgzpv0nmysaqgyx58glyh422kgs73 0 54465 2208858 2207404 2026-05-24T19:13:39Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260524)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208858 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious text | name = Ebanghelyo ni Lucas | image = Luke 13.29-35 and 14.10 (CBL BP I, f.15r).jpg | alt = Sinaunang manuskritong papiro na nagpapakita ng tekstong Griyego ni Lucas | caption = Lucas 13:29–14:10 sa Papirong 45 (''rekto''; {{Circa|250 PK}}) | religion = [[Kristiyanismo]] | author = Ayon sa tradisyon, si [[Lucas ang Ebanghelista]] | period = {{circa}} 80–90 PK | language = [[Griyegong Koine]] | chapters = 24 | verses = 1,151 | native_wikisource = Κατά Λουκάν | orig_lang_code = el | wikisource = Gospel of Luke | previous = Ebanghelyo ni Marcos | next = Ebanghelyo ni Juan | footnotes = <ref>{{Cite book |last=Aland |first=Kurt |url=https://books.google.com/books?id=2pYDsAhUOxAC |title=The Text of the New Testament: An Introduction to the Critical Editions and to the Theory and Practice of Modern Textual Criticism |trans-title=Ang Teksto ng Bagong Tipan: Isang Panimula sa mga Kritikal na Edisyon at sa Teorya at Praktika ng Makabagong Kritisismo ng Teksto |last2=Aland |first2=Barbara |publisher=[[William B. Eerdmans Publishing Company|Wm. B. Eerdmans Publishing Co.]] |year=1995 |isbn=978-0-8028-4098-1 |edition=2nd |location=Grand Rapids, MI |pages=159 |language=en |translator-last=Rhodes |translator-first=Erroll F. |archive-url=https://web.archive.org/web/20231005232815/https://books.google.com/books?id=2pYDsAhUOxAC |archive-date=October 5, 2023 |url-status=live}}</ref> }} {{Mga Tipan ng Bibliya}} Ang '''Ebanghelyo ni Lucas''', '''Ebanghelyo ayon kay Lucas'''<ref name=Biblia>{{cite-Biblia|Ebanghelyo ayon kay Lucas}},</ref>, o ang '''Mabuting Balita ayon kay Lucas'''<ref name=Biblia3>{{cite-Biblia3|Ang Mabuting Balita ayon kay Lucas}}</ref> ay isang aklat sa [[Bagong Tipan]] ng [[Bibliya]] at kabilang sa mga [[ebanghelyo]]. Isinulat ito ni [[San Lucas ang Ebanghelista|San Lucas]]. Sinasabing karugtong ng ebanghelyong ito ang [[Aklat ng mga Gawa ng mga Alagad]].<ref name=Biblia3a>{{cite-Biblia3|Ang mga Gawa ng mga Apostol}}</ref> ==Komposisyon== Ang tradisyonal na paniniwala sa petsa ng pagkakasulat ng Ebanghelyo ni Lucas ay sa simula ng 59 o 60 CE.<ref>A. T. Robertson ''Luke the historian in the light of research'' 1923 "The theological argument strongly confirms the early date ... There remains only one further difficulty of importance in the way of dating the Gospel of Luke so early as 59 or 60 "</ref> Ang may-akda nito ay umamin ng pamilyaridad sa mga mas naunang ebanghelyo (Lucas 1:1). Bagaman ang mga [[wikang semitiko|semitismo]] ay umiiral sa buong Ebanghelyo ni Lucas, ito ay isinulat sa [[Griyegong Koiner]].<ref>Francis & Mary Peloubet, ''A dictionary of the Bible: comprising its antiquities, biography, geography, natural history and literature'', Porter and Coates Pub. 1884 P. 367</ref> Tulad ng [[Ebanghelyo ni Marcos]] ngunit hindi tulad ng [[Ebanghelyo ni Mateo]], ang nilalayong mambabasa ng aklat na ito ang mga mamamayang nagsasalita ng Griyego sa rehiyong ito at sumisiguro sa mga mambabasa nito ang [[Kristiyanismo]] ay isang internasyonal na relihiyon at hindi lamang eklusibong sektang [[Hudyo]].{{fact}} ===Mga ebanghelyong sinoptiko=== {{See also|Mga ebanghelyong sinoptiko}} [[File:Relationship between synoptic gospels.png|thumb|right|350px|Ang halos lahat ng nilalaman ng [[Ebanghelyo ni Marcos]] ay matatagpuan sa [[Ebanghelyo ni Mateo]] at ang karamihan sa nilalaman ng Ebanghelyo ni Marcos ay parehong matatagpuan sa Ebanghelyo ni Lucas. Sa karagdagan, ang Ebanghelyo ni Mateo at Lucas ay may malaking laman ng materyal na karaniwan sa dalawang ito ngunit hindi matatagpuan sa Marcos. Ito ay pinapaliwanag ng [[Dokumentong Q]].]] Ang mga ebanghelyo ni Lucas, Mateo at Marcos na tinatawag na mga ebanghelyong sinoptiko ay kinabibilangan ng maraming pare parehong kuwento na kalimitan ay nasa parehong pagkakasunod sunod at minsan ay sa eksaktong mga pananalita. Ang pinakamalawak na tinatanggap ng mga skolar ng [[Bibliya]] na paliwanag para dito ang [[hipotesis ng dalawang-pinagkunan]] (two-source hypothesis). Ang pananaw na ito ay nagsasaad na ang parehong [[Ebanghelyo ni Mateo]] at Ebanghelyo ni Lucas ay humiram o kumopya sa [[Ebanghelyo ni Marcos]] at sa isang kalipunan ng mga kasabihan na tinatawag na [[Dokumentong Q]]. Ang Dokumentong Q ang nagpapaliwanag ng mga talata o kuwentong pinagsasaluhan ng parehong Ebanghelyo ni Lucas at Mateo ngunit hindi matatagpuan sa [[Ebanghelyo ni Marcos]].<ref name="p8081">Bart Erhman, ''Jesus: Apocalyptic Prophet of the New Millennium'', Oxford University Press, p.78-87</ref> Sa aklat na ''The Four Gospels: A Study of Origins'' (1924) ni [[Burnett Hillman Streeter]], kanyang ipingatwiran ang isa pang pinagkunan ni Ebanghelyo ni Lucas na tinatawag na [[pinagkunang L]] (L source)<ref>{{Cite web |url=http://www.katapi.org.uk/4Gospels/Ch9.htm |title=Archive copy |access-date=2012-03-09 |archive-date=2020-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200217185251/http://www.katapi.org.uk/4Gospels/Ch9.htm |url-status=dead }}</ref> na pinagbatayan ng materyal sa aklat na ito na walang katulad sa Ebanghelyo ni Marcos o Mateo.<ref>Burnett H. Streeter,''[http://www.katapi.org.uk/4Gospels/Contents.htm The Four Gospels. A Study of Origins Treating the Manuscript Tradition, Sources, Authorship, & Dates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226213851/http://www.katapi.org.uk/4Gospels/Contents.htm |date=2021-02-26 }}''. London: MacMillian and Co., Ltd., 1924.</ref> (See the [[Four Document Hypothesis]] ) ===Mga pinagkunan=== Ang tradisyonal na pananaw ay ang Ebanghelyo ni Lucas na hindi saksi (eyewitness) sa ministerio ni [[Hesus]] ay sumulat ng ebanghelyong ito pagkatapos tipunin ang pinakamahuhusay na mga pinagkunan ng impormasyon na kanyang nakuha (Lucas 1:1-4).<ref>M.G. Easton, Easton's Bible Dictionary (Oak Harbor, WA: Logos Research Systems, Inc., 1996, c1897), "Luke, Gospel According To".</ref> Ang pananaw naman ng halos lahat ng skolar ng [[Bibliya]] ang [[hipotesis ng dalawang-pinagkunan]] na nagsasaad na ang may-akda ng Ebanghelyo ni Lucas ay kumopya sa [[Ebanghelyo ni Marcos]] at sa [[Dokumentong Q]]. ====Ebanghelyo ni Marcos==== {{main|Prioridad na Markan}} Ang karamihan sa mga modernong skolar ng Bibliya ay umaayon na pinagbatayan ng may-akda ng Ebanghelyo ni Lucas ang [[Ebanghelyo ni Marcos]].<ref name="ActJLuke">[[Robert W. Funk|Funk, Robert W.]] and the [[Jesus Seminar]]. ''The acts of Jesus: the search for the authentic deeds of Jesus.'' HarperSanFrancisco. 1998. "Luke," p. 267-364</ref> Ayon din sa mga skolar ng Bibliya, ang Ebanghelyo ni Marcos ang pinaka-unang ebanghelyo sa [[kanon]] ng Bagong Tipan at ang pinagbatayan ng parehong [[Ebanghelyo ni Mateo]] at Ebanghelyo ni Lucas.<ref name="5GIntro"/> Ang [[Ebanghelyo ni Marcos]] ay maiksi at isinulat sa [[Griyegong Koine]] (karaniwang Griyego). Ito ay nagbibigay ng pangkalahatang kronolohiya mula sa bautismo ni [[Hesus]] hanggang sa walang lamang libingan nito. Gayunpaman, ang Ebanghelyo ni Lucas ay minsang nagtatanghal ng ng mga pangyayari sa ibang kaayusan upang mas maliwanag na suportahan ang kanyang mga pagbibigay diin. Halimbawa, ang [[Ebanghelyo ni Marcos]] ay nagsasaad na inakay ni Hesus ang kanyang mga alagad bago siya magsagawa ng mga [[himala]]. Sa Ebanghelyo ni Lucas naman, ang pag-akay sa mga alagad ay inilipat pagkatapos ng paggawa ng unang himala ni Hesus.<ref name="ActJLuke"/> ====Dokumentong Q==== [[File:Synoptic problem two source colored.png|thumb|right|200px|Ang mga [[Ebanghelyo ni Mateo]] at Ebanghelyo ni Lucas ay isinulat ng independiyente sa isa't isa ngunit parehong gumamit ng [[Ebanghelyo ni Marcos]] at [[Dokumentong Q]].]] {{See also|Dokumentong Q}} Ang karamihan sa mga skolar ng Bibliya ay naniniwalang ginamit ng may-akda ng Ebanghelyo ni Lucas ang [[Dokumentong Q]] bilang ikalawang pinagbatayan. Ang Dokumentong Q ([[Aleman]] ng "Quelle" na ang ibig sabihin ang "pinagkunan") ay isang hipotetikal na mga kalipunan ng kasabihan ni Hesus. Sa [[hipotesis ng dalawang-pinagkunan]], ang Dokumentong Q ang nagpapaliwanag ng pinagsaluhang materyal na nasa [[Ebanghelyo ni Mateo]] at Ebanghelyo ni Lucas na wala sa [[Ebanghelyo ni marcos]] gaya ng [[Ama Namin]] (Lord's prayer).<ref name="Pier Franco Beatrice 2006, pp. 147-195">Pier Franco Beatrice, ''The Gospel according to the Hebrews in the Apostolic Fathers'', Novum Testamentum 2006, vol. 48, no2, pp. 147–195 ISSN 0048-1009</ref><ref>[http://books.google.ca/books?id=Vs9YXAB_axYC&dq=%22James+Edwards%22++%22Hebrew+Gospel%22&printsec=frontcover&source=bl&ots=cdXiwt--gI&sig=MExo3o7vnOrb887DWJ4tVbM94es&hl=en&ei=l3o1S_TnI9W9lAehybWRBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CAgQ6AEwAA#v=onepage&q=&f=false James R. Edwards, ''The Hebrew Gospel & the Development of the Synoptic Tradition'', Wm. B. Eerdmans Publishing, 2009 pp. 209 - 247]</ref><ref>Martin Hengel, ''The Four Gospels and the One Gospel of Jesus Christ'' Trinity Press, SCM 2000 p.207- 210</ref> ====Ebanghelyo ni Mateo==== Nangatwiran si [[Martin Hengel]] na ang may-akda ng Ebanghelyo ni Lucas ay gumamit rin ng [[Ebanghelyo ni Mateo]] na ikalawang ebanghelyong sinoptiko.<ref name="Martin">Martin Hengel. 2000. ''The Four Gospels and the One Gospel of Jesus Christ: An Investigation of the Collection and Origin of the Canonical Gospels''. Trans. J. Bowden. London and Harrisburg: SCM and Trinity Press International. Pp. 169-207.</ref> ====Pinagkunang L ==== Ang materyal na natatangi sa Ebanghelyo ni Lucas ay sinasabing hinango sa pinagkunang tinatawag na [[pinagkunang L]] na sinasabing hinango sa tradisyonal ipinasa ng bibig.<ref name="5GIntro"/> Maliwanag na ang may-akda ng Lucas ay pormal na humugot ng mga pirasong hanay ng mga "katuruan" ng [[Kristiyanismo]] at isinama ito sa ebanghelyong ito. Ang isang halimbawa nito ang [[Magnificat]] kung saan pinuri ni [[Marya]] na ina ni [[Hesus]] ang [[diyos]]. <ref name="ActJLuke"/> Ang mga salaysay ng kapanganak sa parehong Ebanghelyo ni Lucas at [[Ebanghelyo ni Mateo]] ang pinakahuling bahagi ng mga ebanghelyong ito.<ref name="ActJBirth">[[Robert W. Funk|Funk, Robert W.]] and the [[Jesus Seminar]]. ''The acts of Jesus: the search for the authentic deeds of Jesus.'' HarperSanFrancisco. 1998. "Birth & Infancy Stories" p. 497-526.</ref> Luke may have originally begun with verses 3:1-7, a second prologue.<ref name = "ActJBirth"/> Ang mga paghahambing ay ginawa sa pagitan ng salaysay na pagpapahayag (annunciation) sa Ebanghelyo ni Lucas sa manuskritong Q4Q246 ng [[Mga skrolyo ng Patay na Dagat]] (Dead Sea Scrolls). Ang skrolyo ng Patay na Dagat ay isinulat ng mga [[Essene]] mula 150 BCE hanggang 70 CE na isang sektang [[Hudaismo]] na ang ilang mga katuruan ay kapareho ng sa [[Kristiyanismo]].: <blockquote> “''He will be great, and will be called the Son of the Most High … The power of the Most High will overshadow you; therefore the child to be born will be called holy, the Son of God”'' '''(Luke 1:32, 35)'''.<br> Siya ay magiging dakila at tatawaging Anak ng Kataas Taasan...Sasaiyo ang Espiritu Santo at mapapasailalim ka sa kapangyarihan ng Kataas-taasang Diyos. Dahil dito, ang isisilang mo'y banal at tatawaging Anak ng Diyos. </blockquote> <blockquote> “''[X] shall be great upon the earth. [O king, all (people) shall] make [peace], and all shall serve [him. He shall be called the son of] the [G]reat [God], and by his name shall he be hailed (as) the Son of God, and they shall call him Son of the Most High.”'' '''(Dead Sea scrolls manuscript Q4Q246)'''<ref>"''An Unpublished Dead Sea Scroll Text Parallels Luke’s Infancy Narrative''", Biblical Archaeology Review, Abril/Mayo 1990</ref><br> Magiging dakila sa mundo. O hari, lahat (ng mga tao) ay makikipag payapaan at ang lahat ay sasamba sa [kanya. Siya ay tatawaging anak ng] [Diyos] na Dakila, at sa kanyang pangalan ay tatanghalin (bilang) Anak ng Diyos at tatawagin nila siyang Anak ng Kataas Taasan. </blockquote> Ang pagkakapareho ng nilalamang ito ay inilarawan na "mahirap na maiwasan ang konklusyong ang Ebanghelyo ni Lucas ay nakabatay sa isang paraan na direkta o hindi direkta sa matagal nang nawalang teksto mula sa [[Qumran]].<ref>"''The meaning of the Dead Sea scrolls: Their significance for understanding the Bible, Judaism, Jesus, and Christianity''", James C. VanderKam, Peter W. Flint, p. 335, Continuum, 2005, ISBN 0-567-08468-X</ref> ===Griyego=== {{see also|Wika ng Bagong Tipan}} Ang mga aklat ng [[Bagong Tipan]] ay isinulat sa Griyego. Ang istilo ng Ebanghelyo ni Lucas ang pinaka literaryo sa lahat ng mga aklat na ito.<ref>"Greek." Cross, F. L., ed. The Oxford dictionary of the Christian church. New York: Oxford University Press. 2005</ref> ===May akda=== [[File:Byzantinischer Maler des 10. Jahrhunderts 001.jpg|thumb|right|ika-10 siglong CE na [[Byzantine Empire|Byzantine]] ilustrasyon ni Lukas na Ebanghelista.]] {{Main|May akda ng Lukas-Gawa}} Bagaman ang ebanghelyong ito ay nakapagpatuloy sa anyong anonimo (hindi kilala), itinuturing na ang pangalan ay alam ng pinatutungkulan (o pinadalhan) nito si Theophilus.<ref>Saint Luke Christopher Francis Evans - 1990 "... author was bound to give his name - 'Luke to Theophilus greeting' - it is considered likely that his name was attached to the work somehow (it is not known whether or not it had a title), or was attached to it by Theophilus. If so,</ref> Ang may-akda ay malamang na isang [[Kristiyano]]ng [[hentil]]{{fact}} Kung sino man ang may-akda nito ay isang may mataas na pinag-aralan, labis na nakapaglakbay, konektado at labis na nakapagbasa. Sa panahong kanyang nilikha ang ebanghelyong ito, siya ay isang labis na may kasanayan at may kakayahang may-akda na nagawang lumikha ng malawak na iba ibang anyong pampanitikan ayon sa mga hinihingi ng sandali.<ref name="Fizmyer, Joseph 1985">Fizmyer, Joseph. The Gospel according to Luke: introduction, translation, and notes. The Anchor Bible v. 28-28A. (2 vols) Garden City, NY: Doubleday, 1981-1985.</ref> Ang may-akda ng Ebanghelyo ni Lucas ay nagpapalagay ng isang kaalam sa [[Lumang Tipan]] at kasaysayang [[Hudyo]] (1:7; 4:38; 9:9-10 & 9:28-36).<ref>Schatter, 330.</ref> Ang katunayan, "ang may-akda ng Lucas ay natanto ang kanyang sarili bilang isang Hudyo".<ref>Salmon, Marilyn, “Insider or Outsider? Luke's relationship with Judaism,” in Tyson, ed., Luke-Acts and the Jewish People, 76-82.　</ref> Ayon sa mga skolar, ang Ebanghelyo ni Lucas at ang [[Mga Gawa ng mga Apostol]] ay parehong isinulat ng parehong may-akda.<ref>Horrell, DG, An Introduction to the study of Paul, T&T Clark, 2006, 2nd Ed.,p.7; cf. W. L. Knox, ''The Acts of the Apostles'' (1948), p. 2–15 for detailed arguments that still stand.</ref> Ang pinakadirektang ebidensiya ay nagmumula sa mga panimula ng parehong aklat na ito na pinadala kay Theophilus at ang panimula ng Gawa ng mga Apostol ay hayagang may reperensiya sa "aking dating aklat" tungkol sa buhay ni Hesus. Sa karagadagan, may mga linguistiko at teolohikal na pagkakatulad sa pagitan ng dalawang aklat na ito na nagmumungkahing ang mga ito ay may karaniwang may-akda.<ref>on linguistics, see A. Kenny, ''A stylometric Study of the New Testament'' (1986).</ref> Both books also contain common interests.<ref>F. F. Bruce, ''The Acts of the Apostles'' (1952), p2.</ref> Linguistic and theological agreements and cross-references between the books indicate that they are from the same author.<ref>Udo Schnelle. ''The History and Theology of the New Testament Writings'', p. 259.</ref><ref>E.g., C. Kavin Rowe, "History, Hermeneutics and the Unity of Luke-Acts," ''[[Journal for the Study of the New Testament|JSNT]]'' 28 (2005): 131–157, raising questions about the literary unity of Luke-Acts.</ref> Ayon sa mga ama ng simbahan na sina [[Irenaeus]] (''c.'' 170), [[Clement ng Alexandria]], [[Origen]], at [[Tertullian]], ang Ebanghelyo ni Lucas ay isinulat ni Lucas.<ref>Donald Guthrie, ''New Testament Introduction'' (Leicester, England: Apollos, 1990), pp. 37-40.</ref> Ang manuskritong [[Papyrus 75|P<sup>75</sup>]] (''circa'' 200 CE) ay may atribusyon ng "Ebanghelyo ayon kay Lucas",<ref>[http://www.earlychristianwritings.com/luke.html Gospel of Luke at EarlyChristianWritings.com] However, there is probably a bit of a mistake here. According to my sources, P75 does not include the start of the gospel, rather it includes the end, where an attribution to Luke is found.</ref><ref>[http://www.earlham.edu/~seidti/iam/tc_pap75.html Image of Papyrus 75] showing the end of Luke's Gospel and the beginning of John's Gospel, separated by the words Κατά Λουκαν, (''Kata Loukan'') = "According to Luke".</ref> bagaman may isa pang manuskrito na [[Papyrus 4|P<sup>4</sup>]] na posibleng mas nauna sa Papyrus sa 75<ref>Possibly dated earlier than [[Papyrus 75|P<sup>75</sup>]]</ref><ref name="Gregory">Gregory, A. (2003) ''The Reception of Luke and Acts in the Period Before Irenaeus'', Mohr Siebeck, ISBN 3-16-148086-4 p.28</ref> na walang atribusyong ganito. ====Pananaw ng mga skolar==== Ayon sa nangingibabaw na pananaw ng mga skolar ng Bagong Tipan, ang ebidensiya na hindi si Lucas ang may-akda ay sapat na malakas at ang may-akda ay hindi alamm.<ref>"The unknown author of Luke-Acts was certainly not a companion of Paul." Theissen, Gerd and Annette Merz. The historical Jesus: a comprehensive guide. Fortress Press. 1998. translated from German (1996 edition). Chapter 2. Christian sources about Jesus.</ref><ref>'[T]he author of this gospel remains unknown.' "biblical literature." Encyclopædia Britannica. 2010. Encyclopædia Britannica Online. 06 Nobyembre 2010 [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/64496/biblical-literature].</ref><ref>"Most modern commentators on the Lukan gospel are skeptical about the validity of the traditional attribution" Fizmyer, Joseph. The Gospel according to Luke: introduction, translation, and notes. The Anchor Bible v. 28-28A. (2 vols) Garden City, NY: Doubleday, 1981-1985.</ref> Ang [[Gawa ng mga Apostol]] ay sumasalungat sa mga [[epistula ni Pablo]] gaya ng ikalawang paglalakbay ni [[Apostol Pablo]] sa [[Jerusalem]] para sa konsehong apostoliko.<ref name = "TM1998 2">Theissen, Gerd and Annette Merz. The historical Jesus: a comprehensive guide. Fortress Press. 1998. translated from German (1996 edition). Chapter 2. Christian sources about Jesus.</ref><ref>'These differing accounts [of the council] seem to be irreconcilable; but since Paul's is a contemporary witness and Acts was written many years after the event, scholars generally prefer Paul's version.' [[Stephen L Harris|Harris, Stephen L.]], Understanding the Bible. Palo Alto: Mayfield. 1985. p. 313.</ref> Si Pablo ay nagbigay diin sa kamatayan ni Hesus samantalang ang may-akda ng Lucas ay nagbigay diin sa pagdurusa ni Hesus at mayroong mga pagkakaiba sa [[eskatolihiya]] at Batas ng Hudaismo.{{fact}} Inilarawan ni Pablo si Lucas bilang isang "minamahal na manggagamot" na nagdulot kay Hobart noong 1882 na mag-angkin na ang bokabularyong ginamit sa Lukas-Gawa ay nagmumungkahing ang may-akda nito ay may pagsasanay medikal. Gayunpaman, ang pagpapalagay na ito ay sinalungat ng isang maimpluwensiya ''(influential)'' na pag-aaral ni Cadbury noong 1926 at tinalikuran na. Bagkus, ay pinaniniwalaan ngayon na ang wika ay nagpapakita lamang ng karaniwang edukasyong Griyego.<ref>"Efforts to argue that the Third Gospel demonstrates that its author was a doctor have been abandoned today. Hobart argued that the sheer number of healing stories and the vocabulary demonstrated that Luke was a physician.10 However, Cadbury later refuted these claims by proving that Luke showed no more “medical” language than other educated writers of his day.11 Of course, the healing stories and “medical” vocabulary are consistent with authorship by a physician. They simply do not prove it.", Black, M. C. (1996). Luke. College Press NIV commentary. Joplin, Mo.: College Press Pub.</ref><ref>"Colossians 4:14 refers to Luke as a doctor. In 1882, Hobart tried to bolster this connection by indicating all the technical verbal evidence for Luke’s vocation. Despite the wealth of references Hobart gathered, the case was rendered ambiguous by the work of Cadbury (1926), who showed that almost all of the alleged technical medical vocabulary appeared in everyday Greek documents such as the LXX, Josephus, Lucian, and Plutarch. This meant that the language could have come from a literate person within any vocation. Cadbury’s work does not, however, deny that Luke could have been a doctor, but only that the vocabulary of these books does not guarantee that he was one.", Bock, D. L. (1994). Luke Volume 1: 1:1-9:50. Baker exegetical commentary on the New Testament (7). Grand Rapids, Mich.: Baker Books</ref><ref>Attempts have been made to strengthen the argument for authorship by a physician by finding examples of medical phraseology in Luke-Acts; these are too few to be made the basis of an argument, but there is perhaps just sufficient evidence to corroborate a view more firmly based on other considerations.", Marshall, I. H. (1978). The Gospel of Luke : A commentary on the Greek text. The New international Greek testament commentary (33–34). Exeter [Eng.: Paternoster Press.]</ref><ref>e.g. W. K. Hobart, ''The Medical Language of St. Luke'' (1882); A. Harnack, ''Lukas der Arzt'' (1906)</ref><ref>'References are often made to Luke’s medical language, but there is no evidence of such language beyond that to which any educated Greek might have been exposed.' "biblical literature." Encyclopædia Britannica. 2010. Encyclopædia Britannica Online. 08 Nobyembre 2010 [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/64496/biblical-literature].</ref> ===Petsa ng pagkakasulat=== Ayon sa karamihan ng mga skolar ng Bagong TIpan, ang aklat na ito ay isinulat noong mga ''c'' 80–90 CE,<ref>{{cite book |last=Brown |first=Raymond E. |authorlink=Raymond E. Brown |title=Introduction to the New Testament |url=https://archive.org/details/introductiontone0000raym |year=1997 |publisher=Anchor Bible |location=New York |isbn=0-385-24767-2 |pages=[https://archive.org/details/introductiontone0000raym/page/226 226]}}</ref><ref>[[John P. Meier|Meier, John P.]], [[John P. Meier#A Marginal Jew: Rethinking the Historical Jesus|''A Marginal Jew: Rethinking the Historical Jesus'']]. Doubleday, 1991, v. 1, pp. 43</ref> bagaman ang ilan mga konserbatibong komentador ng Bibliya ay naniniwalang ito ay isinulat noong mga ''c.'' 60–65 CE.<ref name=Carson&Moo>"Introduction to the New Testament", chapter on Luke, by D. Carson and D. Moo, Zondervan Books (2005)</ref> ====75-100 CE==== Ang karamihan sa mga skolar ng Bibliya ay tumuturing sa [[Ebanghelyo ni Marcos]] bilang pinagbatayan ng may-akda ng Ebanghelyo ni Lucas.<ref>Helmut Koester. ''Ancient Christian Gospels''. Harrisburg, Pennsylvania: Trinity Press International, 1999. p. 336</ref> Ayon din sa mga skolar ng Bibliya, ang Markos ay isinulat sa panahon ng pagkakawasak ng Templo sa Jesusalem noong mga 70 CE kaya ang Ebanghelyo ni Lucas ay hindi maaaring isulat bago ang 70 CE.<ref name = "TM1998 Mark">Theissen, Gerd and Annette Merz. The historical Jesus: a comprehensive guide. Fortress Press. 1998. translated from German (1996 edition). p. 24-27.</ref> Ang mga skolar ay naniniwalang ang prediksiyon ng pagkawasak ng templo ay hindi maaaring resulta ng paghula ni Hesus ng hinaharap ngunit may kapakinabangan ng pagkakaalam ng nakaraan tungkol sa mga spesipikong detalye. Ayon sa mga skolar, ang Lucas 21:5-30 ay sapat na spesipiko na mas spesipiko pa sa [[Ebanghelyo ni Marcos]] o [[Ebanghelyo ni Mateo]] na ang isang petsa pagkatapos ng 70 ay tila kinakailangan.<ref name="ODCC self">"Matthew, Gospel acc. to St." Cross, F. L., ed. The Oxford dictionary of the Christian church. New York: [[Oxford University Press]]. 2005</ref> Ayon sa skolar ng Biblia na si [[S. Brown]], ang mga reperensiya sa pagkawasak ng templo sa Jerusalem ay makikitang ebidensiya ng petsang pagktapos ng 70 CE.<ref>Brown, Schuyler. ''The origins of Christianity: a historical introduction to the New Testament.'' New York: Oxford University Press, 1993. p. 24</ref> Ang mga skolar na ito ay nagmungkahi ng petsang pagkakasulat ng Ebanghelyo ni Lucas mula 75 CE hanggang 100 CE. Ang suporta sa kalaunang petsa ay nagmula sa iba't ibang mga dahilan. Ang mga pagkakaiba ng mga kronolohiya, istilo at teolohiya ay nagmumungkahing ang may-akda ng Lucas-Gawa ay hindi pamilyar sa [[Kristiyanong Pauline|walang katulad na teolohiya ni Pablo]] kundi bagkus ay isinulat mga dekada o higit pagkatapos ng petsa nito kung saan ang mahalagang pagtutugma sa pagitan ng iba't ibang mga tradisyon sa loob ng [[sinaunang Kristiyanismo]] ay nangyari.<ref>Brown, Schuyler. ''The origins of Christianity: a historical introduction to the New Testament.'' New York: Oxford University Press, 1993. p. 29</ref> Sa karagdagan, ang Lucas-Gawa ay may mga pananaw sa [[kristolohiya]] ni [[Hesus]], [[eskatolohiya]] (pagwawakas ng panahon), [[soteiolohiya]] (kaligtasan) na katulad ng matatagpuan sa mga [[epistulang Pastoral]] ni Pablo at kalimitang nakikita bilang [[pseudonym]]ous (may pekeng pangalan) at may kalaunang petsa kesa sa mga ibang sulat ni Pablo.<ref>Brown, Schuyler. ''The origins of Christianity: a historical introduction to the New Testament.'' New York: Oxford University Press, 1993. p. 27</ref> Ang mga skolar ng [[Jesus Seminar]] ay nangatwirang ang mga salaysay ng kapanganak sa Lucas at Mateo ay mga kalaunang idinagdag (interpolation) sa kalaunang manuskrito ng mga ebanghelyong ito tungkol kay Hesus. <ref name="ActJBirth"/> Sa pananaw na ito, ang Lucas ay maaaring orihinal na nagsimula sa Lucas 3:1 kay Juan Bautista.<ref name = "ActJBirth"/> Ang ''[[Terminus post quem|terminus ad quem]]'', o ang pinakahuling posibleng petsa para sa Ebanghelyo ni Lucas ay nakatali sa pinakaunang mga manuskritong [[papyrus]] na naglalaman ng mga bahagi ng Lucas (huli nang ika-2 siglo/simula ng ika-3 siglo CE)<ref>[[Papyrus 4|P<sup>4</sup>]], [[Papyrus 45|P<sup>45</sup>]], P<sup>69</sup>, P<sup>75</sup>, and P<sup>111</sup></ref> gayundin mula sa gitna hanggang huli ng ika-2 siglong CE mga kasulatan na sumipi (quoted) o sumangguni sa Ebanghelyo ni Lucas. Ang Lucas ay makikita sa [[Didache]], mga kasulatang [[Gnostisismo|Gnostiko]] nina [[Basilides]] at [[Valentinus (Gnostic)|Valentinus]], mga apolohetiko ng ama ng simbahan na si [[Justin Martyr]] at gayundin ay ginamit ni [[Marcion]].<ref>Donald Guthrie, ''New Testament Introduction'' (Leicester, England: Apollos, 1990), pp. 126-126.</ref> Ayon sa skolar na si [[Helmut Koester]], bukod kay Marcion, "walang ebidensiya ng paggamit nito bago ang ''ca.'' 150 CE.<ref>Helmut Koester. ''Ancient Christian Gospels''. Harrisburg, Pennsylvania: Trinity Press International, 1999. p. 334</ref> Sa gitna ng ikalawang siglo CE, ang isang binagong bersiyon ng Ebanghelyo ni Lucas ang tanging ebanghelyong tinanggap ni Marcion na tinawag na heretiko ng mga ama ng simbahan.<ref>"Marcion." Cross, F. L., ed. The Oxford dictionary of the Christian church. New York: Oxford University Press. 2005</ref> == Layunin == Naging layunin ni San Lucas sa ebanghelyong ito ang mabigyan ng mas matibay na kaalaman ang mga [[Kristiyano]] tungkol sa [[pananampalataya]].<ref name=Biblia/> == Paglalarawan == Ito ang pinakamahabang [[ebanghelyo]] sa Bagong Tipan ng Bibliya. Sinulat ito ni San Lucas noong bago maganap ang pagkawasak ng Herusalem noong mga 70. Pinaniniwalaang sa panahong mula 63 hanggang 64, o himigit-kumulang, nasulat ang ebanghelyong sapagkat hindi ito bumabanggit ng anuman ukol sa pangyayari ng pagkawasak ng Herusalem. May mga bagay-bagay na isinulat si San Lucas na hindi matatagpuan sa ibang mga kasamang ebanghelyo sa Bibliya. Ilan sa mga halimbawa ng mga ito ang talinghaga hinggil sa "''Publikano at Pariseo''," ang "''Anak na [[Alibugha]]''" (o "''Alibughang Anak''"), at ang "''Dives at Lazaro''."<ref name=Biblia/> == Mga bahagi == Binubuo ng limang mga bahagi ang Ebanghelyo ni Lucas:<ref name=Biblia/> :* ''Kamusmusan ni Hesus'' (1–2) :* ''Pangangaral ni Hesus sa Galilea'' (3, 1 - 9, 50) :* ''Patungo sa Herusalem'' (9, 51–19, 28) :* ''Pangangaral ni Hesus sa Herusalem'' (19, 29 - 21, 38) :* ''Paghihirap, Pagkamatay, at Muling Pagkabuhay ni Hesus'' (22–24) ==Mga sanggunian== {{reflist}} == Mga panlabas na kawing == {{commons category|Gospel of Luke}} * [http://adb.scripturetext.com/luke/1.htm Ebanghelyo ni Lucas (''Luke'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090912061616/http://adb.scripturetext.com/luke/1.htm |date=2009-09-12 }}, mula sa Ang Dating Biblia (1905) * [http://angbiblia.net/lucas.aspx Ang Magandang Balita ayon kay Lucas], Buong Bibliya sa wikang Tagalog, mula sa AngBiblia.net * [http://www.biblegateway.com/passage/?book_id=49&version=43 Ebanghelyo ni Lucas], Ang Salita ng Diyos (SND, 1998), Bibliyang Tagalog sa Internet (Bagong Tipan), BiblesInternational, BibleGateway.com {{DEFAULTSORT:Lucas, Ebanghelyo ni}} [[Kategorya:Bagong Tipan]] [[Kategorya:Mga Ebanghelyo]] [[Kategorya:Ebanghelyo ni Lucas| ]] tpg67f95plfcjsijc89lng38f1rw651 0 91717 2208953 2084053 2026-05-25T02:56:09Z Heraldyn 162203 Created by translating the section "Dimples" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1343659933|Smile]]" 2208953 wikitext text/x-wiki [[File:Gambia girl.jpg|thumb|right|Isang [[Gambiana]]ng nakangiti.]] Ang '''ngiti''' o '''ngisi'''<ref name=Gaboy>{{cite-Gaboy|''Smile'', ngiti, ngisi; ''snarl'', sangil; ''snicker, simper, giggle, snigger, smirk, silly laugh, sly''}}</ref> ay isang anyo, bikas, hilatsa, o hitsura ng mukha ng isang tao na karaniwang ginagawa kapag [[masaya]] siya. Maraming dahilan kung bakit ngumingiti ang isang tao, katulad ng kapag may ibang taong nagsabi ng nakakatawang biro o pagngiti dahil sa pagkuha ng larawan o litrato. Subalit minsan ding ngumingiti ang tao upang maikubli o maitago ang isang nakakahiyang damdamin. Karaniwang nagagamit ang ngiti bilang tanda ng pagkakaroon ng tiwala sa sarili, pagsang-ayon, o sagisag ng [[katuwaan]]. Paminsan-minsang ipinakikita ng mga hayop ang kanilang mga ngipin o pangil, tinatawag na [[sangil]]<ref name=Gaboy/> upang magpadama o magpakita ng [[takot]] o [[kapangyarihan]]. Sa mahigpit na kahulugan, ang ''ngisi'' ay isang maluwang na ngiti at katumbas ng '''ngisngis'''.<ref name=JETE>{{cite-JETE|Ngisi, ''a broad smile'', ngisngis}}, pahina 944.</ref> Nagiging ngisngis o '''ngiting-aso''' ang ngiti kung isa itong mapang-uyam o mapanlibak na ngiti, [[tawa]], [[halakhak]], o [[hagikgik]], na karaniwang kitang-kita ang mga ngipin. Maaari rin itong maging '''bungisngis''', o '''impit na tawa'''. Ngunit nagiging [[simangot]], [[pag-ismid]], [[pagbusango]]t, o [[pagbusangol]], na [[pagngiwi]] ng mukha dahil sa [[kirot]], [[pagkaasar]], [[pagakainis]], o [[galit]], at katumbas ng [[pagsambakol]] ng mukha. Kaugnay ng ngiting-aso, isa itong bastos, pilyo, tuso, mautak, madaya, patraydor at makasariling pagtawa o paghalakhak.<ref name=Gaboy/><ref name=JETE/> == Biloy sa Pisngi == Ang mga biloy sa pisngi (dimples) ay nabubuo dulot ng bifid zygomaticus major muscle, kung saan ang mga hibla ng fascia nito ay nakadikit sa dermis (ilalim na bahagi ng balat) at nagdudulot ng hatak o pag-umbok papasok. Ang mga biloy ay namamana sa lahi at isang dominant trait (nangingibabaw na katangian). Ang pagkakaroon ng bilateral dimples (biloy sa magkabilang pisngi) ang pinakakaraniwang uri ng biloy sa pisngi. Ang mas madalang na uri naman ay ang single dimple, na lumilitaw sa isang bahagi lamang ng mukha ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Anyo ng mukha]] {{stub}} akcsu19m25rs0ztaoy7ysvmenwfol06 0 110377 2208893 520437 2026-05-24T22:41:54Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Pagkakaibigan]] 2208893 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pagkakaibigan]] mlo8f6j47xui85fkfzovz333pdrkxde 0 115500 2208924 2205787 2026-05-25T01:00:06Z Superastig 11141 Ayusin ang kategorya. 2208924 wikitext text/x-wiki {{infobox radio station | name = Barangay LS | callsign = DWLS | logo = | logo_size = 200px | logo_caption = | city = [[Lungsod Quezon]] | area = [[Malawakang Maynila]] at mga karatig na lugar | branding = Barangay LS 97.1 | rds = ''BRGY LS'' | airdate = {{Start date|1976|7}} | frequency = 97.1 MHz | format = [[:en:Middle of the road (music)|Contemporary MOR]], [[Original Pilipino Music|OPM]] | language = [[Filipino language|Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 25,000 watts | erp = 75,000 watts | class = C/D/E | sister_stations = {{ubl|[[DZBB-AM|Super Radyo DZBB]]|[[DZBB-TV]] ([[GMA Network|GMA]])|[[DWDB-TV]] ([[GTV (Philippine TV network)|GTV]])}} | callsign_meaning = Loreto Stewart (asawa ni [[Robert Stewart (entrepreneur)|Robert "Uncle Bob" Stewart]]) | network = Barangay LS | owner = [[GMA Network (kompanya)|GMA Network]] | webcast = {{url|http://www.gmanetwork.com/radio/streaming/dwls|Listen Live}} | website = {{url|www.gmanetwork.com/radio/dwls}} }} Ang '''DWLS''' (97.1 [[:en:FM broadcasting|FM]]), sumasahimpapawid bilang '''Barangay LS 97.1''', ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahala ng [[GMA Network (kompanya)|GMA Network]]. Ito ay nagsisilbing punong himpilan ng Barangay FM.<ref name="about_gma">{{cite web|url=http://www.gmanetwork.com/about |title=Official 'About' page for GMA Network |publisher=[[GMA Network]] |access-date=August 16, 2008 |quote=GMA-7 cruises the airwaves through dzBB-AM and dwLS-FM in Manila and in 22 other radio stations throughout the country. In 2007, the company has reformatted its flagship station DWLS-FM as "Barangay LS Forever!" |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080816053420/http://www.gmanetwork.com/about |archive-date=August 16, 2008 }}</ref> Ang estudyo nito ay matatagpuan sa 3rd floor, [[GMA Network Center|GMA Network Studio Annex]], [[EDSA]] cor, GMA Network Drive, Diliman, [[Lungsod Quezon]], at ang transmiter nito ay matatagpuan sa Tower of Power, Brgy. Culiat, Tandang Sora, [[Lungsod Quezon]].<ref>{{cite news|url=https://mb.com.ph/2023/7/5/gma-radio-stations-still-undisputed-leaders-in-mega-manila-airwaves|title=GMA radio stations still undisputed leaders in Mega Manila airwaves|publisher=[[Manila Bulletin]]|date=July 5, 2023|access-date=August 2, 2023}}</ref> ==Kasaysayan== ===1976–1992: WLS FM/The Giant=== Itinatag ang 97.1 WLS noong 1976 na nagpatugtog ng adult standards at jazz. Noong 1981, nagpalit ang format nito sa Adult Top 40 na binansagang ''The Best Music''. Kilala ito sa pagtugtog ng [[The Beatles|Beatles]] isang oras tuwing umaga, na kinupkop ng [[DZRJ-FM|100.3 RJFM]]. Noong Nobyembre 1988, sa pagkumpleto ng [[:en:Tower of Power (transmitter)|Tower of Power]] ng GMA, naging '''The Giant 97.1 WLS FM''' ito. ===1992–2007: Campus Radio=== Noong unang bahagi ng 1992, naging '''Campus Radio 97.1 WLS FM''' ito na may mainstream Top 40. Kabilang sa mga programa nito ay ang "Top 20 at 12" (na dati umere sa Kiss FM 101.1) at "Campus Aircheck", na binansagang "the first school on the air" kung saan nagsisilbi itong eskuwelahan para sa mga taga-kolehiyo na gusto maging DJ. Noong 1995, noong nabuo ni [[Mike Enriquez]] ang RGMA, nagpalit ang format nito sa pang-masa na binansagang "Forever!". Noong 1999, bumalik ito sa Top 40 na format.<ref>{{cite web|url=https://manilastandard.net/mobile/article/298365|title=Soundtrack of Batch '95|website=[[Manila Standard]]|date=June 27, 2019|access-date=August 14, 2020}}</ref> ===2007–kasalukuyan: Barangay LS=== [[Image:Barangay LS 97.1.jpg|thumb|Logo from 2009 to 2011]] Noong Pebrero 14, 2007, naging '''Barangay LS 97.1''' na may pang-masa na format, at ibinalik ang dati nitong bansag na "''Forever''!". Nananatili ang mga personalidad nito, pero sa ibang pangalan.<ref>{{cite web|url=https://iskwiki.upd.edu.ph/index.php/From_Campus_to_Barangay|title=From Campus to Barangay|website=Iskomunidad|date=February 20, 2011|access-date=August 14, 2020|archive-date=Agosto 23, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190823151334/http://iskwiki.upd.edu.ph/index.php/From_Campus_to_Barangay|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://radioonlinenow.com/2007/05/02/fan-petitions-for-gma-radio-format-flip/|title=Fan Petitions for GMA Radio Format Flip|website=Radio Online Now|date=May 2, 2007|access-date=August 14, 2020}}</ref> Noong Enero 16, 2008, inilunsad ang bago nitong bansag na "''Ayos!''" , na ginamit din sa ilan sa mga himpilan ng RGMA sa FM. Sinibak ni Enriquez ang mga personalidad nito at inilunsad nito ang mga bago nitong personalidad na galing sa iba't ibang mga himpilan. Inilunsad din nito ang mga bagong programa, kagaya ng ''Potpot and Friends'' at ''Talk to Papa''. Noong Enero 17, 2011, inilunsad ang bago nitong bansag na "''Tugstugan Na!''" at kinupkop nito ang tunog na "crazy fun". Noong Pebrero 17, 2014, kasabay ng pagpalit ng pangalan ng mga himpilan ng RGMA sa FM mula Campus Radio bilang Barangay, inilunsad ang bago nitong bansag na "''Isang Bansa, Isang Barangay''"<ref>{{cite news|url=http://www.mb.com.ph/what-makes-ruffa-gutierrez-beautiful/ |title=Barangay LS: One Country, One Barangay, One Sound |newspaper=[[Manila Bulletin]] |date=March 24, 2014 |access-date=March 24, 2014 |author=Crispina Martinez-Belen |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140324013214/http://www.mb.com.ph/what-makes-ruffa-gutierrez-beautiful/ |archive-date=March 24, 2014 }}</ref> Noong Hulyo 2019, ibinalik muli ang dati nitong bansag na "Forever!", kasama ang paglunsad ng bago nitong awiting tema na kinanta nina [[Ken Chan (Filipino actor)|Ken Chan]] at [[Rita De Guzman|Rita Daniela]] na ''Tayo ay Forever''.<ref>{{cite web|url=https://www.gmanetwork.com/radio/articles/2019-07-25/1050/exclusive-ken-chan-at-rita-daniela-aawit-ng-theme-song-ng-barangay-ls|title=EXCLUSIVE: Ken Chan at Rita Daniela, aawit ng theme song ng Barangay LS|website=GMA Network|lang=Filipino|access-date=July 26, 2019}}</ref><ref>{{Cite web|last=Cruz|first=Angel Javier|date=May 16, 2017|title=Barangay LS DJs share life lessons to fresh grads|url=https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/entertainment/2017/05/16/1700597/barangay-ls-djs-share-life-lessons-fresh-grads|access-date=June 22, 2020|website=philstar.com}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Metro Manila Radio}} {{GMA Network}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:GMA Network]] 1ioc5m1jl5cqamkgiy0ruve8632oiez 0 122097 2208991 1926019 2026-05-25T04:26:17Z ChickenAnnihilator 156352 2208991 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Mongolia aimags 2007.png|thumb|left|400px|<br />Mga Aimag ng Mongolia]] Ang '''[[Mongolia]]''' ay nahahati sa 21 mga '''aimag''' ({{lang-mn|аймаг}}, nakadalasang may salin na ''lalawigan''<ref>as in the [[CIA Factbook]] [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mg.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229001357/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mg.html |date=2010-12-29 }} and on [[Statoids.com]] [http://www.statoids.com/umn.html]</ref>). Ang bawat aimag ay nahahati sa iba't ibang mga [[Mga Sums ng Mongolia|sum]].<ref>Mongolian constitution, article 57</ref><ref>Montsame News Agency. ''Mongolia''. 2006, Foreign Service office of [[Montsame News Agency]], ISBN 9992906278, p. 46</ref> Ang Kabisera, ang [[Ulan Bator|Ulaanbaatar]], ay pinamamahalaan ng isang nakahiwalay na munisipalidad mula sa Tov Aimag, kung saan ito nakapaloob. == Mga Lalawigan == {| class="wikitable sortable" |+ Tala ng mga Aimag |- ! rowspan=2 |Aimag ! rowspan=2 | [[Wikang Mongolian]] ! rowspan=2 | Sums<br />2009<ref name="Censussite"/> ! rowspan=2 | Bags<br />2009<ref name="Censussite"/> ! Colspan=4 | Populasyon<ref name="Censussite">[http://www.toollogo2010.mn/map.php Mongolia National Census 2010 official site. Aimags: Interactive Map.]</ref> ! rowspan=2 | Lawak<br />(km²)<ref>[http://e-land.gov.mn/spaw2/uploads/files/Report%20on%20ULR.pdf Mongolia Landuse Annual Report 2007]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ! rowspan=2 | Densidad<br />(/km²) ! rowspan=2 | [[Kabisera]] ! rowspan=2 |[[Wikang Mongolian]] |- ! 1979-01-05<br /><sup>Census</sup> ! 1989-01-05<br /><sup>Census</sup> ! 2000-01-05<br /><sup>Census</sup> ! 2009-12-31<br /><sup>est.</sup> |- |[[Arkhangai Province|Arkhangai]] || {{lang|mn|Архангай}} || align=right|19|| align=right|99|| align=right|77,575|| align=right|84,517|| align=right|97,091 || align=right|92,449|| align=right|55,313.82|| align=right|1.67|| [[Tsetserleg (city)|Tsetserleg]] || {{lang|mn|Цэцэрлэг}} |- |[[Bayan-Ölgii Province|Bayan-Ölgii]] || {{lang|mn|Баян-Өлгий}} || align=right|13|| align=right|86|| align=right|71,416|| align=right|90,911|| align=right|91,068 || align=right|101,848|| align=right|45,704.89|| align=right|2.23|| [[Ölgii (city)|Ölgii]] || {{lang|mn|Өлгий}} |- |[[Bayankhongor Province|Bayankhongor]] || {{lang|mn|Баянхонгор}} || align=right|20|| align=right|103|| align=right|63,048|| align=right|74,574|| align=right|84,779 || align=right|85,365||align=right|115,977.80|| align=right|0.74|| [[Bayankhongor]] || {{lang|mn|Баянхонгор}} |- |[[Bulgan Province|Bulgan]] || {{lang|mn|Булган}} || align=right|16|| align=right|74|| align=right|42,398|| align=right|51,910|| align=right|61,776 || align=right|62,340|| align=right|48,733.00|| align=right|1.28|| [[Bulgan (city)|Bulgan]] || {{lang|mn|Булган}} |- |[[Darkhan-Uul Province|Darkhan-Uul]] || {{lang|mn|Дархан-Уул}} || align=right|4|| align=right|24|| align=right|50,572|| align=right|85,737|| align=right|83,271 || align=right|90,050|| align=right|3,275.00|| align=right|27.50|| [[Darkhan (city)|Darkhan]] || {{lang|mn|Дархан}} |- |[[Dornod Province|Dornod]] || {{lang|mn|Дорнод}} || align=right|14|| align=right|63|| align=right|58,860 || align=right|81,073|| align=right|75,373 || align=right|73,625|| align=right|123,597.43|| align=right|0.60|| [[Choibalsan (city)|Choibalsan]] || {{lang|mn|Чойбалсан}} |- |[[Dornogovi Province|Dornogovi]] || {{lang|mn|Дорноговь}} || align=right|14|| align=right|60|| align=right|42,349 || align=right|57,103|| align=right|50,575 || align=right|58,318|| align=right|109,472.30|| align=right|0.53|| [[Sainshand]] || {{lang|mn|Сайншанд}} |- |[[Dundgovi Province|Dundgovi]] || {{lang|mn|Дундговь}} || align=right|15|| align=right|66|| align=right|38,937 || align=right|49,320|| align=right|51,517 || align=right|47,671||align=right|74,690.32|| align=right|0.64|| [[Mandalgovi]] || {{lang|mn|Мандал-Говь}} |- |[[Govi-Altai Province|Govi-Altai]] || {{lang|mn|Говь-Алтай}} || align=right|18|| align=right|83|| align=right|55,884 || align=right|62,773|| align=right|63,673 || align=right|59,376|| align=right|141,447.67|| align=right|0.42|| [[Altai (city)|Altai]] || {{lang|mn|Алтай}} |- |[[Govisümber Province|Govisümber]] || {{lang|mn|Говь-Сүмбэр}} || align=right|3|| align=right|10|| align=right|-* || align=right|-*|| align=right|12,230 || align=right|13,293||align=right|5,541.80|| align=right|2.40|| [[Choir (city)|Choir]] || {{lang|mn|Чойр}} |- |[[Khentii Province|Khentii]] || {{lang|mn|Хэнтий}} || align=right|17|| align=right|83|| align=right|52,784 || align=right|73,804|| align=right|70,946 || align=right|71,458||align=right|80,325.08|| align=right|0.89|| [[Öndörkhaan]] || {{lang|mn|Өндөрхаан}} |- |[[Khovd Province|Khovd]] || {{lang|mn|Ховд}} || align=right|17|| align=right|91|| align=right|62,565 || align=right|76,553|| align=right|86,831 || align=right|88,505|| align=right|76,060.38|| align=right|1.16|| [[Khovd (city)|Khovd]] || {{lang|mn|Ховд}} |- |[[Khövsgöl Province|Khövsgöl]] || {{lang|mn|Хөвсгөл}} || align=right|23|| align=right|125|| align=right|88,500 || align=right|101,833|| align=right|119,063 || align=right|124,108|| align=right|100,628.82|| align=right|1.23|| [[Mörön (city)|Mörön]] ||{{lang|mn| Мөрөн}} |- |[[Ömnögovi Province|Ömnögovi]] || {{lang|mn|Өмнөговь}} || align=right|15|| align=right|56|| align=right|32,929 || align=right|42,445|| align=right|46,858 || align=right|49,333|| align=right|165,380.47|| align=right|0.30|| [[Dalanzadgad]] || {{lang|mn|Даланзадгад}} |- |[[Orkhon Province|Orkhon]] || {{lang|mn|Орхон}} || align=right|2|| align=right|22|| align=right|31,851 || align=right|56,136|| align=right|71,525 || align=right|83,145||align=right|844.00|| align=right|98.51|| [[Erdenet]] || {{lang|mn|Эрдэнэт}} |- |[[Övörkhangai Province|Övörkhangai]] || {{lang|mn|Өвөрхангай}} || align=right|19|| align=right|105|| align=right|82,504 || align=right|96,510|| align=right|111,420 || align=right|117,513|| align=right|62,895.33|| align=right|1.87|| [[Arvaikheer]] || {{lang|mn|Арвайхээр}} |- |[[Selenge Province|Selenge]] || {{lang|mn|Сэлэнгэ}} || align=right|17|| align=right|49|| align=right|65,118 || align=right|86,952|| align=right|99,950 || align=right|103,459|| align=right|41,152.63|| align=right|2.51|| [[Sükhbaatar (city)|Sükhbaatar]] || {{lang|mn|Сүхбаатар}} |- |[[Sükhbaatar Province|Sükhbaatar]] || {{lang|mn|Сүхбаатар}} || align=right|13|| align=right|66|| align=right|43,229 || align=right|50,846|| align=right|56,166 || align=right|54,955||align=right|82,287.15|| align=right|0.67|| [[Baruun-Urt]] || {{lang|mn|Баруун-Урт}} |- |[[Töv Province|Töv]] || {{lang|mn|Төв}} || align=right|27|| align=right|97|| align=right|80,547 || align=right|100,088|| align=right|99,268 || align=right|88,503|| align=right|74,042.37|| align=right|1.20|| [[Zuunmod]] || {{lang|mn|Зуунмод}} |- |[[Uvs Province|Uvs]] || {{lang|mn|Увс}} || align=right|19|| align=right|92|| align=right|72,302 || align=right|83,958|| align=right|90,037 || align=right|78,801|| align=right|69,585.39|| align=right|1.13|| [[Ulaangom]] || {{lang|mn|Улаангом}} |- |[[Zavkhan Province|Zavkhan]] || {{lang|mn|Завхан}} || align=right|24|| align=right|114|| align=right|79,990 || align=right|88,518|| align=right|89,999 || align=right|79,320|| align=right|82,455.66|| align=right|0.96|| [[Uliastai]] || {{lang|mn|Улиастай}} |} <sup>*</sup>- Govisümber aimag ay nahati mula sa Dornogovi aimag noong 1994. == History == [[Talaksan:Mongolia1932.jpg|thumb|Mongolian aimags noong 1932]] == Mga Talababa == {{reflist}} == Mga kawing panlabas == * [http://www.nc-cudpu.gov.mn/images//1911-1919.jpg Administrative division 1911-1919 map]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.nc-cudpu.gov.mn/images//1924-1929....jpg Administrative division 1924-1929 map]{{Dead link|date=Septiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.nc-cudpu.gov.mn/images//1931-1939.jpg Administrative division 1931-1939 map]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.nc-cudpu.gov.mn/images//1994.jpg Administrative division 1940-1994 map]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Mongolia| ]] d4g026jo0s7e77ii569vk5as6nmd30l 0 123423 2208916 2101737 2026-05-25T00:11:03Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Himnong Pampamahalaan ng USSR]] 2208916 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Himnong Pampamahalaan ng USSR]] hy2baf8n357419gvd3gxwipwr4jg6yh 0 123424 2208917 2101738 2026-05-25T00:11:08Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Himnong Pampamahalaan ng USSR]] 2208917 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Himnong Pampamahalaan ng USSR]] hy2baf8n357419gvd3gxwipwr4jg6yh 0 126642 2208888 2176744 2026-05-24T20:42:34Z HJ Mitchell 18122 rm spam 2208888 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Tesla auto bots.jpg|thumb|Pagmamanupaktura ng [[kotse]] sa [[Tesla, Inc.|Tesla]]]] Ang '''pagmamanupaktura''' ay ang proseso ng pagbago sa hilaw na materyal upang maging magagamit na mga produkto. Kinasasangkutan ito ng paghahanda, paghuhubog at pagbago ng mga materyal sa pamamagitan ng maraming mga paraan, katulad ng paggupit sa hindi kailangang mga piraso, pagpukpok, pagbanat, pagpapa-init, o ginagamitan ng mga [[kimikal]].<ref name=NBK>{{cite-NBK|''Manufacturing''}}, tomo para sa titik na M, pahina 83.</ref> Maaaring paraanin sa makinarya sa pabrika ang mga materyal, o sa paraang mekanikal. Ang pagmamanupaktura ay may kaugnayan sa mga katagang '''paggawa''',<ref>{{cite web|title=Laser Marking Machine Manufacturer |url=https://hispeedlaser.com/|accessdate=10 Marso 2023}}</ref> '''pagyari''',<ref name="Bansa">{{cite-Bansa|''Manufacture''}}</ref> '''pagtahi-tahi''', '''paghalo-halo''' o '''pagkatha-katha''' ng mga produkto<ref name="Gaboy">{{cite-Gaboy|''Manufacture''}}</ref> na karaniwang ginagawa sa loob ng mga [[pabrika]]. Kasali sa kontemporaryong pagmamanupaktura ang lahat ng mga intermedyaryong yugto sa paggawa at pagsasama ng mga bahagi ng isang produkto. Ginagamit sa halip, ng ilang industriya, tulad ng mga tagagawa ng mga semikonduktor at bakal, ang salitang '''pabrikasyon'''.<ref>{{Cite journal |last1=Thadani |first1=Akhil |last2=Allen |first2=Gregory C. |date=2023-05-30 |title=Mapping the Semiconductor Supply Chain: The Critical Role of the Indo-Pacific Region |trans-title=Pagmamapa ng Daloy ng Suplay ng Semikonduktor, Ang Napakahalagang Papel ng Rehiyong Indo-Pasipiko |url=https://www.csis.org/analysis/mapping-semiconductor-supply-chain-critical-role-indo-pacific-region |journal=CSIS |language=en}}</ref> ==Estratehiya ng pagmamanupaktura== Ayon sa kaugalian, ang pagganap ng pagmamanupaktura ay tinatasa sa limang pangunahing dimensyon: gastos, kalidad, pagiging maaasahan, kakayahang umangkop, at pagbabago.<ref>Hayes, R. H., Wheelwright, S. C. and Clark, K. B. (1988), ''Dynamic Manufacturing'' [Dinamikang Pagmamanupaktura] )sa wikang Ingles), New York: The Free Press, sinipi sa Wassenhove, L. van at Corbett, C. J., [https://flora.insead.edu/fichiersti_wp/inseadwp1991/91-25.pdf "Trade-Offs? What Trade Offs? (A Short Essay on Manufacturing Strategy]" [Mga Trade-Off? Anong Mga Trade Off? (Isang Maikling Sanaysay sa Estratehiya ng Pagmamanupaktura] (sa wikang Ingles), pa. 1, ''[[INSEAD]]'', nailathala noong Abril 6, 1991, nakuha noong Setyembre 27, 2023</ref> == Mga pangunahing bansa sa pagmamanupaktura == Ayon sa {{tooltip|Organisasyon sa Pagpapaunlad ng Industriya ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Industrial Development Organization}} (UNIDO), [[Tsina]] ang pabrikante na may pinakamataas na produksiyon sa buong mundo noong 2023, na nagprodyus ng 28.7% ng kabuuang pandaigdigang produksiyon sa pagmamanupaktura, kasunod ng [[Estados Unidos]], [[Alemanya]], [[Hapon]], at [[Indiya]].<ref>{{Cite web |title=UNIDO Statistics Data Portal |trans-title=Portada ng Estadistikang Datos ng UNIDO |url=https://stat.unido.org/cip/?_ga=2.165931005.250164366.1633426210-602870229.1633426210 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005095041/https://stat.unido.org/cip/?_ga=2.165931005.250164366.1633426210-602870229.1633426210 |archive-date=Oktubre 5, 2021 |access-date=Oktubre 5, 2021 |language=en}}</ref><ref name="www2.deloitte.com">{{Cite web |date=Hulyo 15, 2021 |title=Leading Manufacturing Nations |trans-title=Mga Nangungunang Bansa sa Pagmamanupaktura |url=https://www.safeguardglobal.com/resources/top-10-manufacturing-countries-in-the-world-2023/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220304232728/https://globalupside.com/top-10-manufacturing-countries-in-the-world/ |archive-date=Marso 4, 2022 |access-date=Marso 14, 2022 |language=en}}</ref> Naglalathala rin ang UNIDO ng Indise ng {{tooltip|Mapagkompitensiyang Pagganap sa Industriya|Competitive Industrial Performance}} (CIP), na sumusukat sa kakayahang makipagkompitensiya sa pagmamanupaktura ng iba't ibang bansa. Pinagsasama ng Indiseng CIP ang kabuuang output ng bansa sa pagmamanupaktura sa iba pang mga salik tulad ng kakayahan nito sa mataas na teknolohiya at ng impluwensiya nito sa pandaigdigang ekonomiya. Nanguna ang Alemanya sa Indiseng CIP ng 2020, na sinundan ng Tsina, Timog Korea, Estados Unidos, at Hapon.<ref>{{Cite web |title=UNIDO's Competitive Industrial Performance Index 2020: Country Profiles |trans-title=Indise ng Mapagkompitensiyang Pagganap sa Industriya ng UNIDO noong 2020: Mga Perpil ng Bansa |url=https://www.unido.org/news/unidos-competitive-industrial-performance-index-2020-country-profiles-published |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220406093836/https://www.unido.org/news/unidos-competitive-industrial-performance-index-2020-country-profiles-published |archive-date=Abril 6, 2022 |access-date=Hunyo 21, 2022 |website=unido.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Competitive Industrial Performance Index 2020: Country Profiles ( Report) |trans-title=Indise ng Mapagkompitensiyang Pagganap sa Industriya ng 2020: Mga Perpil ng Bansa (Ulat) |url=https://stat.unido.org/content/publications/competitive-industrial-performance-index-2020%253a-country-profiles |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220110161808/https://stat.unido.org/content/publications/competitive-industrial-performance-index-2020%253a-country-profiles |archive-date=Enero 10, 2022 |access-date=Hunyo 21, 2022 |website=stat.unido.org |language=en}}</ref> === Talaan ng mga bansa ayon sa output sa pagmamanupaktura === Ito ang nangungunang 50 bansa batay sa kabuuang halaga ng output ng pagmamanupaktura sa dolyar ng US para sa nabanggit na taon ayon sa Bangkong Pandaigdig:<ref>{{Cite web |title=Manufacturing, Value Added (Current US$) |trans-title=Pagmamanupaktura, Halagang Idinagdag (Kasalukuyang US$) |url=https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.MANF.CD?most_recent_value_desc=true |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107135049/https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.MANF.CD?most_recent_value_desc=true |archive-date=January 7, 2020 |access-date=July 14, 2021 |publisher=[[World Bank]] |language=en}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|List of countries by manufacturing output}} |- ! scope="col" | Ranggo ! scope="col" | Bansa o rehiyon ! scope="col" | Halaga (sa milyun-milyong US$) ! scope="col" | Taon |- style="font-weight:bold; background:#f0f0f0" | ||{{noflag}}''Mundo''||16,182,038||2023 |- |1||{{flag|Tsina}}||4,658,782||2023 |- |2||{{flag|Estados Unidos}}||2,497,132||2021 |- |3||{{flag|Alemanya}}||844,926||2023 |- |4||{{flag|Hapon}}||818,398||2022 |- |5||{{flag|Indiya}}||709,990||2023 |- |6||{{flag|Timog Korea}}||562,389||2023 |- |7||{{flag|Mehiko}}||460,728||2023 |- |8||{{flag|Italya}}||354,722||2023 |- |9||{{flag|Pransiya}}||294,465||2023 |- |10||{{flag|Brasil}}||289,791||2023 |- |11||{{flag|Reyno Unido}}||284,063||2023 |- |12||{{flag|Indonesya}}||255,962||2023 |- |13||{{flag|Rusya}}||251,577||2023 |- |14||{{flag|Turkiya}}||215,038||2023 |- |15||{{flag|Irlanda}}||186,525||2023 |- |16||{{flag|Espanya}}||181,592||2023 |- |17||{{flag|Suwisa}}||160,232||2023 |- |18||{{flag|Saudi Arabia}}||157,876||2023 |- |19||{{flag|Kanada}}||149,268||2020 |- |20||{{flag|Polonya}}||131,712||2023 |- |21||{{flag|Olanda}}||130,225||2023 |- |22||{{flag|Taylandiya}}||128,271||2023 |- |23||{{flag|Arhentina}}||104,386||2023 |- |24 |{{flag|Biyetnam}} |102,628 |2023 |- |25||{{flagicon|BGD}} [[Banglades]]||97,727||2023 |- |26||{{flag|Australya}}||92,893||2023 |- |27||{{flag|Malasya}}||92,117||2023 |- |28||{{flagicon|SIN}} [[Singapura]]||88,498||2023 |- |29||{{flag|Iran}}||82,641||2022 |- |30||{{flagicon|AUT}} [[Austriya]]||80,816||2023 |- |31||{{flag|Suwesya}}||77,456||2023 |- |32||{{flag|Belhika}}||75,079||2023 |- |33||{{flag|Pilipinas}}||70,896||2023 |- |34||{{flag|Republikang Tseko}}||70,732||2023 |- |35 |{{flag|Ehipto}} |59,642 |2023 |- |36||{{flag|Beneswela}}||58,237||2014 |- |37||{{flag|Dinamarka}}||56,283||2023 |- |38||{{flag|Niherya}}||55,742||2023 |- |39||{{flagicon|PUR}} [[Porto Riko]]||53,769||2023 |- |40||{{flag|Israel}}||49,658||2021 |- |41||{{flag|Emiratos Arabes Unidos}}||49,317||2022 |- |42||{{flag|Timog Aprika}}||48,809||2023 |- |43||{{flag|Rumanya}}||47,923||2023 |- |44||{{flag|Pakistan}}||45,936||2023 |- |45||{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]]||44,966||2023 |- |46||{{flag|Kolombya}}||39,595||2023 |- |47||{{flagicon|HUN}} [[Unggriya]]||36,403||2023 |- |48||{{flag|Portugal}}||34,296||2023 |- |49||{{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]]||32,148||2023 |- |50||{{flag|Tsile}}||30,889||2023 |- |} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Industriya]] [[Kategorya:Negosyo]] [[Kategorya:Produksiyon at paggawa ng mga produkto sa pabrika]] mhz61dd4sk28vxt3uxbf7eacqckjn62 0 137620 2208930 2029928 2026-05-25T01:16:25Z Ryomaandres 8044 2208930 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Infobox Italian comune|name=Valperga|official_name=Comune di Valperga|native_name=|image_skyline=Valperga_veduta.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Valperga-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|22|N|7|39|E|type:city(3,111)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Piamonte]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Turin|Turin]] (TO)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Gabriele Francisca|area_footnotes=|area_total_km2=11.8|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=3180|population_as_of=Disyembre 31, 2014|pop_density_footnotes=|population_demonym=Valperghesi|elevation_footnotes=|elevation_m=|twin1=|twin1_country=|saint=|day=|postal_code=10087|area_code=0124|website={{official website|http://www.comune.valperga.to.it/}}|footnotes=}} Ang '''Valperga''' ay isang ''[[comune]]'' (munisipyo) sa [[Kalakhang Lungsod ng Turin|Metropolitan City ng Turin]] sa rehiyon [[Italya|ng Italyano]] [[Piamonte|na Piedmont]], na matatagpuan mga {{Convert|35|km|mi}} sa hilaga ng [[Turin]], sa makasaysayang rehiyon ng [[Canavese]]. Ito ay tahanan ng [[Sacro Monte ng Belmonte]], isang lugar ng [[peregrinasyon]] at pagsamba malapit dito. Ang Sacro Monte ay itinayo noong 1712 sa inisyatiba ng [[Franciscano|Friar Minor]] Michelangelo da Montiglio. Noong 2003, ang santuwaryo ay ipinasok ng [[UNESCO]] na [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Talaan ng Pandaigdigang Pamanang Pook]]. == Ekonomiya == Tradisyonal ang pagkakayari ng tanso sa Valperga. Ang mga sinaunang panday ng [[Tanso (elemento)|tanso]], ang tinatawag na ''magnin'', ay orihinal na mga naninirahan sa bundok na, upang magtrabaho, ay bumaba mula sa mga bundok upang kumpunihin at gumawa ng mga kalderong tanso (ramine) at iba pang kagamitan sa kusina. Ang sining na ito ang nagbunga ng simulaing yugto ng industriyalisasyon.<ref name="Aci">{{cita libro|titolo=Atlante cartografico dell'artigianato|editore=A.C.I.|città=Roma|anno=1985|volume=1|p=8}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Piedmont]] j9nv9o5ryjh89lt98d66tj237diii9p 0 155125 2209051 2205788 2026-05-25T10:03:04Z Superastig 11141 Kinansela ang pagbabagong 2205788 ni [[Special:Contributions/Julius Santos III|Julius Santos III]] ([[User talk:Julius Santos III|Usapan]]) Mas maayos na kategorya. 2209051 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = DWIZ-AM | logo = | logo_caption = | city = [[Pasig]] | country = Pilipinas | area = [[Malawakang Maynila]] at mga karatig na lugar | branding = DWIZ 882 | airdate = {{start date|1946|7|1}} | frequency = 882 kHz | format = [[News radio|News]], [[:en:Public affairs programming|Public Affairs]], [[Talk radio|Talk]] | language = [[Filipino language|Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 50,000 watts | class = A (clear frequency) | callsign_meaning = [[:en:International Zone|International Zone]] | former_callsigns = KZPI<br>{{small|{{nobreak|(1946–1948)}}}}<br>DZPI<br>{{small|{{nobreak|(1949−1972)}}}} | former_frequencies = 800 kHz<br>{{small|{{nobreak|(1946−1978)}}}} | sister_stations = [[DWQZ|97.9 Home Radio]]<br>[[Aliw Channel 23]] | owner = [[Aliw Broadcasting Corporation]] | website = {{url|www.dwiz882am.com}} | webcast = {{url|https://streema.com/radios/DWIZ}} }} Ang '''DWIZ''' (882 [[:en:AM broadcasting|AM]]) ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Aliw Broadcasting Corporation]]. Ang estudyo nito ay matatagpuan sa 20th Floor, Citystate Centre, 709 Shaw Boulevard, Brgy. Oranbo, [[Pasig]], at ang transmite nitor ay matatagpuan sa Osmeña St., Brgy. Pag-Asa, [[Obando, Bulacan]]. ==History== ===1946–1948: As KZPI=== Itinatag ang DWIZ noong Hunyo 4, 1946 bilang '''KZPI''' (nananahulugan bilang ''Philippine Islands'')<ref name="JLas">Citations: * {{cite journal |url=http://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-06-01-1968/lent-philippine-radio-history-problems.pdf |title=Philippine Radio – History and Problems |last=Lent |first=John |date=1968 |website=[[University of the Philippines Diliman]] |publisher=Asian Studies – Journal of Critical Perspectives on Asia |access-date=May 5, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180417164426/http://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-06-01-1968/lent-philippine-radio-history-problems.pdf |archive-date=April 17, 2018}} * {{cite book |date=1968 |title=Asian Studies: Vol. 6 |url=https://books.google.com/books?id=_GibeOfXeiEC |location= |publisher=[[University of the Philippines Asian Center]] |page=42 |isbn= |access-date=August 26, 2020 |via=[[Google Books]]}}</ref> sa ilalim ng Philippine Broadcasting Corporation (PBC) na pagmamay-ari ng pamilya Soriano at Ramon Roces.<ref name="EE08" /> Noong panahong yan, nasa 800 kHz ang talapihitan ito. Nasa ikalimang palapag ng Filipinas Building sa [[Plaza Moraga]], [[Maynila]] ang una nitong tahanan.<ref name="ws18">{{cite web |url=https://www.ontheshortwaves.com/Wavescan/wavescan180701.html |title=Radio Veritas Asia on Shortwave |date=July 1, 2018 |website=Wavescan |publisher=ontheshortwaves.com |access-date=July 30, 2024 |archive-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202200117/https://www.ontheshortwaves.com/Wavescan/wavescan180701.html |url-status=dead }}</ref><ref name="fcw49" /> Ang una nitong transmiter sa [[Valenzuela|Polo]], [[Bulacan]] ay galing sa ''Raytheon Production Corporation'' na nakabase sa Amerika.<ref name="ESusdc" /><ref name="EE08" /> Kabilang sa mga inere itong programa ay ang balita kada oras, dance music galing sa [[Manila Hotel]] at El Cairo Night Club.<ref name="ESusdc">{{cite news |last=Shaffer |first=Ernest |date=January 1947 |title=Commercial Radio Broadcasting in the Republic of the Philippines |url=https://books.google.com/books?id=cicoAAAAMAAJ&dq=kzrm+kzrf+kzpi&pg=RA1-PA2 |work=Industrial Reference Service (volume 5—part 1, number 2) |location=[[Washington, D.C.]] |access-date=July 29, 2024 |publisher=[[United States Department of Commerce]] |pages=1–5 |via=[[Google Books]]}}</ref> Kabilang ito sa tatlong himpilan ng sumaklaw sa pagdeklara ng kalayaan mula sa Estados Unidos sa [[Luneta Park]], at ang pangalawang pagtatag ni [[Manuel Roxas]] bilang pangulo ng [[Kasaysayan ng Pilipinas (1946–1965)|baagong Republika]].<ref name="EE08" /><ref name="fcw49">{{cite news |date=March 7, 1949 |title=New Broadcast Station Opened in Philippines |url=https://books.google.com/books?id=WwLHztBPBfMC&dq=dzab+manila&pg=RA11-PA39 |work=Foreign Commerce Weekly |location=[[Washington, D.C.]] |publisher=[[United States Department of Commerce]] |access-date=July 30, 2024 |page=39 |via=[[Google Books]]}}</ref> ===1949–1972: DZPI=== Kasunod ng 1947 International Radio Conference ng [[International Telecommunication Union]] sa Estados Unidos, kung saan desidigong palitan ang unang call letter ng mga himpilan sa pilipinas sa "D" mula sa "K", na nagkabisa noong 1949,<ref name="EE08">{{cite book |last=Enriquez |first=Elizabeth |date=2008 |title=Appropriation of Colonial Broadcasting: A History of Early Radio in the Philippines, 1922–1946 |url=https://books.google.com/books?id=jxD1npoXeDoC&dq=kzrm+kzrf+kzpi&pg=PR5 |location=[[Quezon City]], [[Philippines]] |publisher=[[University of the Philippines Press]] |page= |isbn=978-971-542-548-3 |access-date=July 29, 2024 |via=[[Google Books]]}}</ref> nagpalit ang call letters nito sa '''DZPI'''.<ref name="LSt">{{cite web |url=https://tomas.ust.edu.ph/wp-content/uploads/2021/08/04-Pagtatatag-ng-Tradisyon-at-Kumbensiyon-Ang-Soap-Opera-sa-Radio-1922-1963.pdf |title=Pagtatatag ng Tradisyon at Kumbensiyon: Ang Soap Opera sa Radyo, 1922–1963 |last=Sanchez |first=Louie Jon |date=2019 |website=[[University of Santo Tomas]] |publisher=Tomás |access-date=July 29, 2024 |language=tl}}</ref> Sa parehong taon, binili ng [[Manila Broadcasting Company]] ang PBC na nagsisilbing sangay ng nasabing kumpanya. Dahil dito, nagsilbing kapatid ng [[DZRH]] at [[DZMB]] ang DZPI.<ref name="JLas" /> Sa kalagitnaan ng dekada 60, naging '''Radio Philippines''' ito. Sa kalagitnaan ng 1972, lumipat ito sa [[Navotas]], [[Rizal]].<ref>{{cite book |date=July 1, 1972 |title=Broadcasting Stations in the World; Part I: Amplitude Modulation Broadcasting Stations |url=https://www.worldradiohistory.com/Archive-FBIS/1972/FBIS-1972-P1.pdf |location=[[Washington, D.C.]] |publisher=[[Foreign Broadcast Information Service]] |page=187 |isbn= |access-date=July 30, 2024 |via=World Radio History |archive-date=Mayo 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520133215/https://www.worldradiohistory.com/Archive-FBIS/1972/FBIS-1972-P1.pdf |url-status=dead }}</ref> Inulat ng DZPI ang pagaresto sa mga pulitikong tutol kay Pangulong [[Ferdinand Marcos]]. Kasunod ng pagdeklara ni Marcos ang [[Batas Militar]] noong Setyembre 24, nawala ito sa ere.<ref>{{cite web |url=https://pmcarchive.aut.ac.nz/pacific-media-watch/philippines-crispin-maslog-remembering-martial-law-courageous-journalism.html |title=Philippines: Crispin Maslog: Remembering Martial Law – courageous journalism lessons |last=Maslog |first=Crispin |date=September 21, 2020 |website=[[Pacific Media Centre]] |publisher=[[Auckland University of Technology]] |access-date=July 30, 2024}}</ref> ===1972–1991: Sunshine City=== Noong Setyembre 24, 1972, bumalik ang himpilang ito sa ere bilang '''DWIZ Sunshine City''' sa ilalim ng call letters na DWIZ. Umere ito ng Top 40 na format.<ref name="dwizrevamps" /> Noong Nobyembre 1978, lumipat ang talapihitang ito sa 882 kHz. <ref>{{cite book |date=1979 |title=Philippine Yearbook 1979 |url=https://books.google.com/books?id=Mv4qAAAAIAAJ&dq=dwiz+1972&pg=PA810 |location=[[Manila]], [[Philippines]] |publisher=[[National Economic and Development Authority]]; [[Philippine Statistics Authority|National Census and Statistics Office]] |page=810 |isbn= |access-date=July 30, 2024 |via=[[Google Books]]}}</ref> Noong 1986, naging full service ang format nito, kung saan umere ito ng halong musika at balita. Noong Marso 1991, namaalam ang DWIZ Sunshine City sa ere.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xYILAQAAMAAJ|last=Aniceto|first=Ben|title=Stay Tuned: The Golden Years of Philippine Radio|pages=76, 510|date=2007|publisher=[[University of Michigan Press]]|isbn=9789719401407|access-date=August 26, 2020|via=Google Books}}</ref> ===1991–present: Todong Lakas=== Noong 1991, binili ng [[Aliw Broadcasting Corporation]] na pagmamay-ari ni [[Antonio Cabangon Chua]] ang DWIZ.<ref name="dwizrevamps">{{cite news |last1=Sallan |first1=Edwin P. |last2=Bonotan |first2=Trixzy Leigh |title=DWIZ revamps news programming, more changes happening within '23 |url=https://businessmirror.com.ph/2023/01/30/dwiz-revamps-news-programming-more-changes-happening-within-23/ |newspaper=[[BusinessMirror]] |access-date=20 February 2024 |date=30 January 2023}}</ref><ref name="A23" /><ref name="ms0591" /> Lumipat ito sa [[Pasong Tamo]], Makati, kung saan nandoon ang [[BusinessMirror]] at [[Pilipino Mirror]]. Bumalik ito sa ere noong May 12 na may balita at talakayan sa format nito. Opisyal itong inilunsad noong Hunyo 6 na may bansag na ''"Boses Pilipino, Radyo ng Tao"''.<ref>Citations (tagline): * {{cite book |date=1992 |title=Daily Report: East Asia |url=https://books.google.com/books?id=31JceH0BQd0C |location=[[United States]] |publisher=[[Foreign Broadcast Information Service]] |page= |isbn= |access-date=August 3, 2024 |via=[[Google Books]]}} * {{cite book |date=1993 |title=Summary of World Broadcasts: Asia–Pacific |url=https://books.google.com/books?id=KMkqAAAAMAAJ |location=[[United Kingdom]] |publisher=[[British Broadcasting Corporation]] |page= |isbn= |access-date=August 3, 2024 |via=[[Google Books]]}}</ref><ref name="ms0591">{{cite news |last=Jurado |first=Emil |date=May 23, 1991 |title=[Notes] |url=https://books.google.com/books?id=dKAVAAAAIBAJ&dq=dwiz+1991&pg=PA39&article_id=4222,3582551 |newspaper=[[Manila Standard]] |location= |access-date=August 2, 2024 |page=10 |via=[[Google Books]]}}</ref> Kabilang sa mga personalidad ng DWIZ ay ang mga taga-[[DZRH]], kagaya ni [[Rey Langit]].<ref name="A23" /> Ito ang kauna-unahang himpilan na gumagamit ng Broadcast Tandem System, kung saan dalawa ang nagsisilbing tagapagbalita sa mga programang pangbalita. Ang pagdiwang tuwing [[Araw ng Kalayaan]] at ang pagsabog ng [[Bundok Pinatubo]] ay ang mga unang saklaw ng DWIZ.<ref name="A23">[http://businessmirror.com.ph/index.php/en/news/opinion/31950-aliw-broadcasting-corp-23-years-of-public-service Aliw Broadcasting Corp.: 23 years of public service]{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140512215403/http://businessmirror.com.ph/index.php/en/news/opinion/31950-aliw-broadcasting-corp-23-years-of-public-service |date=May 12, 2014 }}</ref> Dahil sa lakas nito na 50,000 watts, binansagan din itong ''Todong Lakas''. Noong 2000, lumipat ito sa kasalukuyan nitong tahanan sa Citystate Centre sa [[Pasig]].<ref>{{cite news |date=July 6, 1999 |title=In Makati, one hectare is a lot of land |url=https://books.google.com/books?id=jmYVAAAAIBAJ&dq=dwiz+2000&pg=PA57&article_id=4919,618629 |newspaper=[[Manila Standard]] |location= |access-date=August 3, 2024 |page=5 |via=[[Google Books]]}}</ref><ref name="ms0203">{{cite news |date=February 19, 2003 |title=DWIZ now broadcasts in Taiwan, Hong Kong, Macau |url=https://books.google.com/books?id=jJUVAAAAIBAJ&dq=dwiz+now+under+aliw+broadcasting&pg=PA19&article_id=6418,1994888 |newspaper=[[Manila Standard]] |location= |access-date=August 2, 2024 |page=19 |via=[[Google Books]]}}</ref> Noong 2005, inilunsad ng DWIZ ang ''[[Karambola (radio program)|Karambola]]'', isang programang pangpukitika tampok ang mga kolumnista na pinamumunuan ni Jonathan De la Cruz.<ref name=karambola1>{{cite news|url=https://businessmirror.com.ph/2019/07/11/karambola-merges-social-traditional-media/|title='Karambola' merges social, traditional media|website=[[BusinessMirror]]|date=July 11, 2019}}</ref> Ito ay isa sa mga matagal na programa ng himpilang ito. Noong Enero 3, 2014, nagkaroon ng 3-taong kasunduan ang DWIZ at ang [[Radio Philippines Network]] para iere ang ilan sa mga programa nito sa mga himpilan ng Radyo Ronda.<ref>[http://www.solarnews.ph/news/business/2014/01/03/rpn-aliw-tie-up-to-broaden-broadcasting-reach#.Usbr_s5orDc RPN-Aliw tie-up to broaden broadcasting reach] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140103201541/http://www.solarnews.ph/news/business/2014/01/03/rpn-aliw-tie-up-to-broaden-broadcasting-reach#.Usbr_s5orDc |date=January 3, 2014 }}</ref> DWIZ also launched its first ever radio jingle on July 14, 2014, a couple of days before Typhoon Glenda (Rammasun) wreaked havoc over Metro Manila. Noong Enero 30, 2023, sa pagpalawig ng DWIZ sa buong bansa, muling inilunsad ang mga himpilan ng Home Radio sa probinsya bilang DWIZ News FM.<ref>{{cite web|url=https://pilipinomirror.com/nagbabalita-ng-tama-naglilingkod-ng-tama-pagbabago-sa-dwiz-kaabang-abang/|last1=Celario|first1=Eunice|last2=Cambri|first2=Susan|title=Pagbabago sa DWIZ Kaabang-abang|website=Filipino Mirror|date=January 30, 2023|access-date=January 30, 2023|archive-date=Enero 30, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230130044229/https://pilipinomirror.com/nagbabalita-ng-tama-naglilingkod-ng-tama-pagbabago-sa-dwiz-kaabang-abang/|url-status=dead}}</ref> ==DWIZ News TV== [[File:Manila_South_Cemetery_San_Andres_(Metro_Manila;_2023-08-18)_E911a_01.jpg|thumb|right|125px|Broadcasting vehicle at [[Makati]]]] Noong Mayo 6, 2022, inilunsad ng DWIZ ang sarili nitong TeleRadyo feed sa digital TV sa pamamagitan ng [[Aliw Channel 23|Channel 23]] (527.143 MHz).<ref>{{cite web|url=https://news.abs-cbn.com/business/01/26/22/ntc-allows-aliw-broadcasting-to-use-channel-23|title=NTC allows DWIZ operator Aliw Broadcasting to use Channel 23|first=|last=|work=ABS-CBN News|date=January 26, 2022|access-date=January 28, 2022}}</ref> na ibinigay ng [[National Telecommunications Commission]] noong Enero 5.<ref>{{cite news |last1=De Guzman |first1=Warren |title=NTC allows DWIZ operator Aliw Broadcasting to use Channel 23 |url=https://news.abs-cbn.com/business/01/26/22/ntc-allows-aliw-broadcasting-to-use-channel-23 |access-date=January 26, 2022 |work=[[ABS-CBN News]] |date=January 26, 2022}}</ref> Noong Agosto 10, kilala ito bilang '''IZTV''' na binansagang ''The News Company''. Opisyal itong inilunsad noong Nobyembre 18. On January 30, 2023, naging '''ALIW Channel 23''' ito.<ref>{{cite news |last1=De Guzman |first1=Warren |title=NTC allows DWIZ operator Aliw Broadcasting to use Channel 23 |url=https://news.abs-cbn.com/business/01/26/22/ntc-allows-aliw-broadcasting-to-use-channel-23 |access-date=January 26, 2022 |work=[[ABS-CBN News]] |date=January 26, 2022}}</ref> Kamakailan, inilagay ang TeleRadyo feed nito sa isang subchannel bilang '''DWIZ News TV'''. Gayunpaman, umeere pa rin ang karamihan din sa mga programa ito sa Aliw Channel 23. ==Mga Parangal== * Best Radio Documentary (Siyasat: "Damo") 23rd KBP Golden Dove Awards 2015 * The "Most Outstanding Radio Station of the Year" awarded by the Rotary Club of Manila Journalism Awards, * The "Best Magazine Program" awarded to "Siyasat" by the KBP Golden Dove Awards, * Citation in the "Best AM Radio Station" category in the KBP Golden Dove Awards * Best Station Radio Category by the Universal Peace Federation * Gawad Ulat for Most Supportive Radio Station by the Department of Social Welfare and Development ==Mga Sanggunian== {{reflist}} {{Metro Manila Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Kalakhang Maynila]] mbdaxttw9vbiz4cd7ijwin5e72yurhg 0 159320 2208927 2206551 2026-05-25T01:03:09Z Superastig 11141 Ayusin ang kategorya. 2208927 wikitext text/x-wiki {{For|istasyon ng telebisyon na dating ginamit na callsign|DWAO-DTV}} {{Infobox radio station | name = DWNU (Wish 107.5) | city = [[Lungsod ng Caloocan]] | above = | callsign = | logo = Wish 107.5 (2015).svg | logo_size = 150px | logo_alt = | logo_caption = | image = | image_alt = | caption = | area = [[Mega Manila]], surrounding areas | frequency = 107.5 [[Megahertz|MHz]] | rds = WISH FM | branding = Wish 107.5 | languages = | format = [[Classic Hits]], [[Adult Hits]] | subchannels = | network = | affiliations = | owner = [[Progressive Broadcasting Corporation]] | licensee = | operator = [[Breakthrough and Milestones Production International]] | sister_stations = [[DWAO-TV]] ([[UNTV]])<br>[[DZXQ|Radyo La Verdad 1350]] | founded = | airdate = {{start date|1987|10|31}} | last_airdate = | former_callsigns = | former_names = [[NU 107]] (August 31, 1987 – November 7, 2010)<br>[[Win Radio]] (November 8, 2010 – June 26, 2014) | former_frequencies = | callsign_meaning = '''DW''' <br> '''NU''' (pronounced as new) <br> '''N'''ow '''U'''nderground <br> (former branding) | licensing_authority = | facility_id = | class = A, B, C | power = 25,000 [[watt]]s | erp = 75,000 [[watt]]s | haat = | coordinates = | translators = | repeaters = | webcast = {{URL|http://www.wishfm.com/|WishFM.com}} | website = {{URL|http://www.wishfm.com/|WishFM.com}} | child = | embed_header = | embedded = }} Ang '''DWNU''', tatak bilang '''Wish 107.5''', ay ang punong estasyon ng radyo ng [[Progressive Broadcasting Corporation]] at ng [[Breakthrough and Milestones Production International]]. Ang studio station's ay matatagpuan sa La Verdad Christian College, [[EDSA]], Brgy. Bagong Barrio, [[Lungsod ng Caloocan]] at ang mga transmiter ay matatagpuan sa bagong [[UNTV Transmitter Complex]] along Sumulong Highway, [[Antipolo City]] kahati sa pamamagitan ng kanyang kapatid na station [[DWAO-TV|UNTV-37]]. ==Kasaysayan== ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==External links== * {{official website|http://www.wishfm.com/}} * {{facebook|WishFM1075|Wish FM 107.5}} * {{twitter|WishFM1075|Wish FM 107.5}} {{Metro Manila Radio}} {{Radio in the Philippines}} {{coord missing|Metro Manila}} {{DEFAULTSORT:Dwnu}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Kalakhang Maynila]] [[Category:Radio stations established in 1987]] [[Category:New Wave radio stations]] 4i5ruqdoir5pbt7nv2bxcedmmrotw8m 0 169446 2208852 2087897 2026-05-24T18:25:42Z Amherst99 14634 /* */ 2208852 wikitext text/x-wiki Ang mga '''seksersisyo''' (Ingles: ''sexercise'') ay mga [[ehersisyo]]ng ginagawa habang [[nakikipagtalik]], habang [[naglalaro bago makipagtalik]], mga ehersisyo bilang paghahanda sa gawaing seksuwal na dinisenyo upang maitono, bumuo, at magpalakas ng mga [[masel]]. Kadalasang ginagawa ang mga seksersisyo bilang bahagi ng isang [[diyetang pangpagtatalik]] o [[diyetang pangseks]], isang estilo ng pamumuhay na nagpapaigting ng mga benepisyong pangkalusugan ng regular na pagtatalik na hindi kinasasangkutan ng rehimeng nakabatay sa pagkain. Habang ito ay isang normal na ehersisyong kailangan ng tulong ng isang kapareha, ang [[masturbasyon]] ay maaari ring ituring na isang uri ng seksersisyo, kung isinasagawang atletiko na ang kaisipan ay para sa kalusugan at kaangkupan ng katawan. ==Mga rutina== Sinasaklawan ng seksersisyo ang mula sa [[ehersisyong Kegel]] hanggang sa [[ehersisyong aerobiko]] at mga rutinang [[kardyobaskular]]. Ang [[Pleksibilidad (anatomiya)|pleksibilidad]] para sa pagsasagawa ng mga [[kontorsiyon]] na talagang para sa mga [[posisyong seksuwal]] o [[posisyong erotiko]] ay maaari ring isagawa. Ang pinaka madalas ay ang pagbubuka ng mga binti at hita kapag nasa [[posisyong misyonaryo]], at ang pagbaluktot o pag-arko ng likod para sa [[estilong parang aso]]. Ang maigting na pangpaharapang pagbaluktot ay maaaring gawin bilang pag-abot sa naisagawa nang ''[[autofellatio]]'' at ang inaasahang magagawa na, at iginuguhit, at nasa [[imahinasyon]]g ''[[autocunnilingus]]''. Ang Rutinang Faye Rice ay isang mabibigyang-pansing serye ng mga seksersisyong napaunlad noong kalagitnaan at hulihan ng dekada 1980. ==Mga sanggunian== *''Sexercises, isometric and isotonic.'' ni Edward O'Relly : New York, Crown Publishers [1967]. Nailathala rin sa Aleman, Olandes, Pinlandes, at Biyetnames. OCLC: 1109229 *"Sexercise-induced asthma." Falliers CJ. [[The Lancet|Lancet]]. 1976 Nobyembre 13;2(7994):1078-9. PMID 62914 * [http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/health/dietfitness.html?in_article_id=145087&in_page_id=1798 Tatlo pang mga seksersisyo]. Daily Mail: Diet and Fitness. 31 Hulyo 2003. * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/4703166.stm '' 'Sexercise' yourself into shape'']. BBC News. 11 Pebrero 2006. * ''The Dieter's Guide to Weight Loss During Sex'' ni Richard Smith; Workman Publishing, 1978 (ISBN 089480023X). ==Mga kawing panlabas== {{Wiktionary|seksersisyo}} [[Kategorya:Ehersisyo]] [[Kategorya:Seksuwalidad ng tao]] d8brqaab4g4642uerkv9rq4silebn9x 0 181702 2208874 2084776 2026-05-24T19:58:56Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260524)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208874 wikitext text/x-wiki Ang '''priksiyon''', '''kiskisan''', '''pagkikiskis''', '''pagkikiskisan''', '''[[pingkian|pagpipingki]]''', o '''pagpipingkian''' (Ingles: ''friction'') ay ang [[puwersa]]ng lumalaban sa kaugnay, kaukol o kabagay na galaw ng mga ibabaw ng mga solido, mga suson ng pluwido, at mga elementong materyal na dumudulas o dumadausdos sa bawat isa. Mayroong ilang mga uri ng '''pagkiskis'''. *Ang '''tuyong pagkiskis''' ay lumalaban sa kaukol na pagilid na galaw ng dalawang solidong mga pang-ibabaw na nagkadiit, nagkadikit, o nagkalapat. Nahahati-hati pa ang tuyong priksiyon sa ''priksiyong istatiko'' sa pagitan ng mga pang-ibabaw na hindi gumagalaw, at ''priksiyong kinetiko'' sa pagitan ng gumagalaw na mga pang-ibabaw. *Ang '''pagkiskis na sunud-sunuran''' o '''priksiyong pluwido''' ay naglalarawan sa pagkikiskisan sa pagitan ng mga patong sa loob ng isang pluwidong malapot o malagkit na gumagalaw na kaugnay ng bawat isa.<ref name="Beer">{{cite book | title = Vector Mechanics for Engineers | url = https://archive.org/details/vectormechanicsf0000beer_l2r9 | edition = Sixth | last = Beer | first = Ferdinand P. | authorlink = Ferdinand Beer | coauthor = E. Russel Johnston, Jr. | page = [https://archive.org/details/vectormechanicsf0000beer_l2r9/page/397 397] | year = 1996 | publisher = McGraw-Hill | isbn = 0072976888}}</ref><ref name="Meriam">{{cite book | title = Engineering Mechanics | edition = ikalima | last = Meriam | first = J. L. | coauthor = L. G. Kraige | page = 328 | year = 2002 | publisher = John Wiley & Sons | isbn = 0471602930}}</ref> *Ang '''nilangisang pagkiskis''' o '''priksiyong lubrikado''' ay isang kaso ng priksiyong pluwido kung saan ang isang pluwido ay naghihiwalay ng dalawang solidong pang-ibabaw.<ref name="Ruina">{{cite book | title = Introduction to Statics and Dynamics | last = Ruina | first = Andy | author2 = Rudra Pratap | year = 2002 | publisher = Oxford University Press | url = http://ruina.tam.cornell.edu/Book/RuinaPratapNoProblems.pdf | page = 713}}</ref><ref name="Hibbeler">{{cite book | title = Engineering Mechanics | url = https://archive.org/details/engineeringmecha00hibb_4 | edition = Ikalabing-isa | last = Hibbeler | first = R. C. | page = [https://archive.org/details/engineeringmecha00hibb_4/page/393 393] | year = 2007 | publisher = Pearson, Prentice Hall | isbn = 0131271466}}</ref><ref name="Soutas-Little">{{cite book | title = Engineering Mechanics | url = https://archive.org/details/isbn_9780495296102 | last = Soutas-Little | first = Robert W. | author2 = Inman, Balint | page = 329 | year = 2008 | publisher = Thomson | isbn = 0495296104}}</ref> *Ang '''kiskisan ng balat''' o '''priksiyon ng balat''' ay isang kumponente ng [[Pagkaladkad (pisika)|pagkaladkad]] (sagabal), ang puwersang lumalaban sa galaw ng isang solidong katawan na lumalagos sa isang pluwido. *Ang '''kiskisang panloob''' o '''priksiyong internal''' ay ang puwersang lumalaban sa galaw sa pagitan ng mga elementong bumubuo sa isang solidong materyal habang sumasailalim ito sa [[Depormasyon (mekaniks)|depormasyon]].<ref name="Meriam"/> Kapag ang mga pang-ibabaw na nagkadikit ay gumalaw na ukol sa bawat isa, ang priksiyon sa pagitan ng dalawang mga kalatagan ay ang nagpapalit ng [[enerhiyang kinetiko]] upang maing [[init]]. Ang katangiang pag-aari na ito ay maaaring magkaroon ng dramatikong mga kinahihinatnan, katulad ng pinamamalas ng paggamit ng pagkikiskisan na nalilikha ng pagkikiskis o pagkukuskos ng mga piraso ng kahoy upang makapagsimula ng isang [[apoy]]. Ang enerhiyang kinetiko ay nagiging init tuwing nagaganap ang galaw na may pagkiskis, halimbawa na kapag ang isang [[daloy na malapot|malapot]] na pluwido ay hinalo. Isa pang mahalagang kakahinatnan ng maraming mga uri ng priksiyon ay maaaring ang [[pagkasira]] o pagkapudpod, na maaaring humantong sa degradasyon o karawalan ng pag-andar at/o pagkasira ng mga kumponente. Ang priksiyon ay isang kumponente ng agham ng [[tribolohiya]]. Ang priksiyon ay hindi isang [[puwersang pundamental]] subalit nagaganap dahil sa mga [[puwersang elektromagnetiko]] sa pagitan ng nakargahang mga partikulo na bumubuo sa pang-ibabaw na nagkadikit. Dahil sa kasalimuotan ng mga interaksiyong ito, ang priksiyon ay hindi maaaring kalkulahin mula sa mga [[unang prinsipyo]], ngunit sa halip ay dapat na matagpuan sa pamamagitan ng paninigurado sa obserbasyon ([[empirikal]] na paraan). Sa iba pang mga diwa, ang kiskisan o priksiyon ay maaaring mangahulugan ng [[sigalot]], [[salungatan]], o [[alitan]] sa pagitan ng mga tao. ==Tingnan din== *[[Batong pingkian]] ==Mga sanggunian== {{Reflist}} {{usbong|Pisika}} [[Kategorya:Mekaniks na klasikal]] [[Kategorya:Puwersa]] [[Kategorya:Priksiyon]] [[Kategorya:Tribolohiya]] ts8hb14k74ua4ifwux7w2jho5lwsmq0 0 184962 2208881 2092127 2026-05-24T20:15:08Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260524)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208881 wikitext text/x-wiki [[File:WBauerLowRes.jpg|thumb|Walter Bauer]] Si '''Walter Bauer''' (Agosto 8, 1877 – Nobyembre 17, 1960) ay isang [[Aleman]]g teologo at skolar sa pagkakabuo ng [[sinaunang Kristiyanismo]]. ==Buhay== Si Bauer ay ipinanganak sa [[Königsberg]], [[East Prussia]], at lumaki sa [[Marburg]],<ref name="Major Bib">{{cite book|last=Boring|first=M. Eugene|title=Dictionary of major biblical interpreters|url=https://archive.org/details/dictionaryofmajo0000unse_m6w3|year=2007|publisher=IVP Academic|location=Downers Grove, Ill.|isbn=978-0-8308-2927-9|edition=2nd|editor=McKim, Donald K.|page=[https://archive.org/details/dictionaryofmajo0000unse_m6w3/page/172 172]|chapter=Bauer, Walter}}</ref> kung saan ang kanyang ama ay isang propesor. Siya ay nag-aral ng teolohiya sa mga unibersidad ng [[University of Marburg|Marburg]], [[University of Strasbourg|Strassburg]], at [[Humboldt University of Berlin|Berlin]]. Si Bauer ay nagturo sa [[University of Wrocław|Breslau]] at [[University of Göttingen|Göttingen]] kung saan siya kalaunang namatay. ==Mga katuruan== Sa kanyang akdang ''Rechtgläubigkeit und Ketzerei im ältesten Christentum'' ([[Tübingen]] 1934; ang isang ikalawang edisyon na inedit ni Georg Strecker, Tübingen 1964, ay isinalin bilang ''Orthodoxy and Heresy in Earliest Christianity'' o ''Ortodoksiya at Heresiya sa Sinaunang Kristiyanismo'' noong 1971), Binuo ni Bauer ang kanyang tesis na sa sinaunang Kristiyanismo, ang [[ortodoksiya]] at [[heresiya]] ay nakatayo sa kaugnayan sa bawat isa bilang pangunahin o ikalawa ngunit sa maraming mga rehiyon, ang heresiya ang orihinal na manipestasyon ng [[Kristiyanismo]]. Muling sinuri ni Bauer bilang historyan ang labis na nananaig na pananaw<ref>Bauer (1964:3f) instanced [[Origen]], ''Commentarius II in Cant.'', and ''Sel. in Proverb.'' and [[Tertullian]], ''De praescript. haer.'' 36 as espousing the traditional theory of the relation of heresy.</ref> na sa yugto ng mga pinagmulan ng Kristiyano, ang doktrinang eklesiastikal ay kumakatawan na sa nangungunang sekta samantalang ang mga heresiya sa kabilang dako ay kahit papano itinuturing na isang paglihis mula sa totoo.(Bauer, "Introduction"). Sa pamamagitan ng kanyang mga pag-aaral ng mga rekord na historikal, nagbigay konklusyon si Bauer na ang nakilala bilang [[ortodoksiya]] ay isa lang sa napakaraming mga anyo ng [[Kristiyano]] sa mga simulang siglo nito. Ang anyo ng Kristiyanismo na sinanay sa Roma ang nagkaroon ng walang katulad na nananaig na impluwensiya sa pagkakabuo ng ortodoksiya<ref>See Bauer's concise epitome of ''Rechtgläubigkeit'' in Bauer, ''Aufsätze und Kleine Schriften'', Georg Strecker, ed. Tübingen, 1967, pp 229-33.</ref> at nagkamit ng maraming mga akay sa paglipas ng panahon. Ito ay malaking sanhi ng mga pinagkukunang makukuha ng mga Kristiyano sa Roma at sanhi ng konbersiyon sa Kristiyanismo ng Emperador na si [[Constantine I]]. Ang mga nagsasanay ng naging ortodoksiya ay nagsulat naman ng kasaysayan ng alitan sa Kristiyanismo na pinalabas na ang pananaw na ortodoksiya ang palaging mayoridad o karamihan. Ang mga kasulatan na sumusuporta sa ibang mga pananaw Kristiyano ay sistematikong winasak ng ortodoksiya. Ang mga konklusyon ni Bauer ay sumalungat sa halos 1600 taong kasulatan sa kasaysayan ng iglesia o simbahan at kaya ay nakatagpo ng skeptisismo<ref>Reviews and responses to Bauer are cited in Georg Strecker, "Die Aufnahme des Buches" in ''Rechtgläubigkeit'', 1964, pp 288-306; a "completely revised and expanded version of Strecker's essay by Robert A. Kraft appears in the English translation, 1971, pp 286-316; see also Daniel J. Harrington, "The Reception of Walter Bauer's "Orthodoxy and Heresy in Earliest Christianity" during the Last Decade", ''The Harvard Theological Review'' '''73'''.1/2 (January - April 1980), pp. 289-298.</ref> sa mga akademikong Kristiyano gaya ni Walther Völker. Ang isolasyong kultural ng [[Alemanyang Nazi]] ay pumigil sa malawak pagkalat ng mga ideya ni Bauer hanggang pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Sa international na larangan ng skolarsyip ng [[Bibliya]], si Bauer ay patuloy na nakilala bilang tanging tagatipon ng monumental na ''Wörterbuch zu den Schriften des Neuen Testaments''(sa Ingles ay ''A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature'' o simpleng [[Bauer lexicon]]), na naging pamantayan. Ang ''Rechtgläubigkeit und Ketzerei'' ay naisalin sa Ingles noong 1970 at nailimbag noong 1971.<ref>Helmut Koester, "Häretiker im Urchristentum" ''RGG'', 3rd ed. III pp 17-21, gives a bibliography of works influenced by Bauer.</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga iskolar ng Bibliya]] 8g94zw0ywa5y5tflii6q0kz34zcxijb 10 187747 2208831 2208106 2026-05-24T12:29:32Z Sharktube2000 161034 2208831 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=Clade |link=Archosauria |parent=Eucrocopoda |always_display= }}<noinclude> </noinclude><noinclude>{{pp-semi-indef}}</noinclude> mh2kd0rh8sws5f61ungkp5wy5gux6ev 10 188639 2208828 2208103 2026-05-24T12:25:30Z Sharktube2000 161034 2208828 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Eusuchia |parent=Neosuchia/skip |always_display= }} aob8npmdgnz038tjywpo4vwkwno3oed 10 188644 2208832 2208104 2026-05-24T12:29:56Z Sharktube2000 161034 2208832 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=superordo |link=Crocodylomorpha |parent=Bathyotica |always_display= }} c53wbjzm9a3eljim1uq4cwd62tprak9 10 188649 2208829 2208105 2026-05-24T12:25:54Z Sharktube2000 161034 2208829 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Pseudosuchia |parent=Archosauria |always_display= }} t3ofb8c0jar4o9e6ey1q5n4w7bx1hd5 0 189222 2209042 2185511 2026-05-25T09:13:34Z CommonsDelinker 1732 Replacing [[File:Chaetophractus_vellerosus3.jpg]] with [[File:Chaetophractus_villosus3.jpg]] (by [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · As with the file Chaetophractu 2209042 wikitext text/x-wiki {{automatic taxobox | name = Armadillos | fossil_range = [[Paleoseno]]-Kamakailan, {{Fossil range|58.7|0}} | image =Cachicamo montañero (Dasypus novemcinctus) comiendo en Zoológico de Paraguaná, Venezuela.jpg | image_caption = [[Nine-banded armadillo]] | taxon = Cingulata | authority = [[Johann Karl Wilhelm Illiger|Illiger]], 1811 |<!-- familia = '''Dasypodidae''' | familia_authority = [[John Edward Gray|Gray]], 1821 [this should get own page; it is an awkward arranbement at present --> |subdivision_ranks = [[Family (biology)|Families]] |subdivision = * †[[Pampatheriidae]] * †[[Glyptodontidae]] * [[Dasypodidae]] }} Ang mga '''armadillo''' ay isang [[Bagong Daigdig]] na mga [[mamalyang plasental]] na may makatad na armor na shell. Ang '''Dasypodidae''' ang tanging nagpapatuloy na pamilya ng order na '''Cingulata''' na bahagi ng superoder na [[Xenarthra]] kasama ng mga [[anteater]] at [[sloth]]. Ang ''armadillo'' sa Espanyol ay "ang may munting armor". Ang mga ito ay tinawag ng mga [[Aztec]] na ''āyōtōchtli'' {{IPA-nah|aːjoː'toːt͡ʃt͡ɬi||}}, [[Nahuatl]] para sa "pagong-kuneho" <ref name="dic" />: ''āyōtl'' {{IPA-nah|'aːjoːt͡ɬ||}} (pagong) at ''tōchtli'' {{IPA-nah|'toːt͡ʃt͡ɬi||}} (kuneho).<ref name="dic">''Nahuatl dictionary.'' (1997). Wired humanities project. Retrieved September 10, 2012, from [http://whp.uoregon.edu/dictionaries/nahuatl/index.lasso link] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161203034759/http://whp.uoregon.edu/dictionaries/nahuatl/index.lasso |date=2016-12-03 }}</ref> <!--<ref> This book used the term "azotochtli", but that word is wrong. The word is "ayotochtli" {{cite book | title=The Encyclopedia of Tracks & Scats | author=McDougall, Len | publisher=Globe Pequot | page=266 | year=2004 | url=http://books.google.com/books?id=9XOc2_u7z6cC}}</ref>--> [[Talaksan:Tatou tronqué.JPG|thumb|right|[[Pink fairy armadillo]]]] [[Talaksan:TatusorGuineanBeast.jpg|thumb|right|Tatus o Guinean Beast]] [[Talaksan:Chaetophractus villosus3.jpg|thumb|right|[[Screaming Hairy Armadillo|Screaming hairy armadillo]]]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga armadillo]] l9y82ag7xy3c70ls703tavohtqk5vm9 0 190904 2208862 2204806 2026-05-24T19:26:03Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260524)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208862 wikitext text/x-wiki [[Image:RandLintegrals.png|thumb|250px|integrasyong Riemann-Darboux(asul) at integrasong Lebesgue(pula).]] Sa [[matematika]], ang integral ng isang hindi negatibong punsiyon ay maaaring ituring sa pinakasimpleng kaso bilang ang area sa pagitan ng grapo ng punsiyong ito at ang x aksis. Ang '''integrasyong Lebesgue''' ay isang konstruksiyong matematikal na nagpapalawig ng integral sa isang mas malaking klase ng mga punsiyon. Ito ay nagpapalawig rin ng mga sakop kung saan ang mga punsiyong ito ay inilarawan. Ito ay gumagampan ng isang mahalagang papel sa sangay ng matematikang tinatawag na [[real na analisis]] at sa iba pang mga larangan ng matematika. Ito ay ipinangalanan sa matematikong si [[Henri Lebesgue]] na nagpapakilala nito noong 1904. Ito ay isang mahalaga ring bahagi ng aksiyomatikong teoriya ng [[probabilidad]]. Inimbento ni Lebesgue ang isang bagong paraan ng integrasyon. Sa halip ng paggamit ng mga area ng parihaba na pumopokus sa sakop ng punsiyon, tiningnan ni Lebesgue ang kapwa-sakop ng punsiyon para sa kanyang pundamental na unit ng area. Ang ideya ni Lebesgue ay magtayo muna ng integral para sa kanyang tinatawag na mga simpleng punsiyon na mga masusukat na punsiyon na kumukuha lamang ng mga may hangganang maraming halaga. Pagkatapos ay kanyang inilarawan ito para sa mas komplikadong mga punsiyon bilang pinakamaliit na itaas na pagtatakda ng lahat ng mga integral ng simpleng punsiyon na mas maliit sa punsiyong isinasaalang alang. Ang integrasyon ni Lebesgue ay may katangiang ang bawat tinatakdaang punsiyon na inilarawan sa ibabaw ng isang tinatakdaang interbal na may integral na Riemann ay mayroon ring integral na Lebesgue at para sa mga punsiyon ang dalawang mga integral na ito ay magkaayon. Gayunpaman, mayroon maraming mga punsiyon na may integral na Lebesgue na walang integral na Riemann. Bilang bahagi ng pagpapaunlad ng integrasyong Lebesgue, inimbento ni Lebesgue ang konsepto ng [[teoriya ng sukat|sukat]] na nagpapalawig ng ideya ng haba mula sa mga interbal tungo sa isang napakalaking klase ng mga hanayna tinatawag na mga masusukat na hanay. Ang paraan ni Lebesgue sa paggawa ng isang sukat sa isang integral ay madaling lumalhat sa maraming ibang mga sitwasyon na tumungo sa modernong larangan ng [[teoriya ng sukat]]. Upang ilarawan ang integral na Lebesgue ng pormal ay nangangailangan ng nosyon ng [[teoriya ng sukat|sukat]] na nag-uugnay sa bawat hanay na ''A'' ng mga real na bilang ng isang hindi negatibong bilang na <math>\mu(A)</math> na kumakatawan sa sukat ng ''A''. Ang nosyong ito ng sukat ay dapat umayon sa karaniwang haba ng interbal o hindi magkasanib na unyon ng mga interbal. Ipagpalagay na ang <math>f:\mathbb{R}\to\mathbb{R}</math> ay isang hindi negatibong may halagang real na punsiyon. Gamit ang pagpapartisyon ng saklaw ng f, ang integral ng f ay dapat ang suma sa ibabaw ng t ng mga area sa pagitan ng isang manipis na pirasong horisontal sa pagitan ng <math>y=t</math> and <math>y=t+dt</math>. Ang area na ito ay isa lang <math>\mu\{x|f(x)>t\}\,dt</math>. Itakda ang <math>f^*(t)=\mu\{x|f(x)>t\}</math>. Ang integral na Lebesgue ng ''f'' ay inilalarawan naman ng <ref>{{harvnb|Lieb|Loss|2001}}</ref> :<math>\int f = \int_0^\infty f^*(t)\,dt</math> kung saan ang integral sa kanan ay isang ordinaryong hindi angkop na integral na Rieman. Para sa angkop na klase ng mga punsiyon(mga masusukat na punsiyon), ito ay naglalarawan ng integral na Lebesgue. Ang isang pangkalahatan(hindi kinakailangang positibong) punsiyong ''f'' ay maiintegrado ng Lebesgue kung ang area sa pagitan ng grapo ng f at ang aksis na x ay may hangganan: :<math>\int_E |f|\,d\mu < + \infty.</math> Sa kasong ito, ang integral gaya ng sa kasong Riemann, ang pagkakaiba sa pagitan ng area sa itaas na aksis na x at ang area sa ilalim ng aksis na x: :<math>\int_E f \,d\mu = \int_E f^+ \,d\mu - \int_E f^- \,d\mu</math> kung saan ang :<math>\begin{align} f^+(x)&=\max(\{f(x),0\}) &=&\begin{cases} f(x), & \text{if } f(x) > 0, \\ 0, & \text{otherwise,} \end{cases}\\ f^-(x) &=\max(\{-f(x),0\})&=& \begin{cases} -f(x), & \text{if } f(x) < 0, \\ 0, & \text{otherwise.} \end{cases} \end{align}</math> ==Konstruksiyon== Ito ay nagsisimula sa isang [[espasyong sukat]] (''E'',&nbsp;''X'',&nbsp;μ) kung saan ''E'' ay isang hanay, ang ''X'' ay isang [[sigma-algebra|σ-alhebra]] ng mga subpangkat ng ''E'' at ang ''μ'' ay isang hindi negatibong sukat sa E na inilalarawan sa mga hanay ng X. Halimbawa, ang E ay maaaring [[espasyong Euclidean|epasyong-''n'' na Euclidean]] na '''R'''<sup>''n''</sup> o isang [[sukat Lebesgue|masusukat na Lebesgue]] na subpangkat nito, ang ''X'' ang [[σ-alhebra]] ng ''E'', at ang ''μ'' ang [[sukat Lebesgue]]. Sa teoriya ng probabilidad, ang pag-aaral ay nililimita sa sukat ng [[probabilidad]]&nbsp;''μ'' na sumasapat sa<math>\mu(E) = 1</math>. Sa teoriya ng Lebesgue, ang mga integral ay nilalarawan para sa isang klase ng mga punsiyong tinatawag na mga [[masusukat na punsiyon]]. Ang isang ''ƒ'' ay masusukat kung ang [[pre-imahe]] ng bawat interbal ng anyong <math>(t,\infty)</math> ay nasa ''X'': :<math> \{x\,\mid\,f(x) > t\} \in X\quad \text{for all}\ t\in\mathbb{R}. </math> Maipapakita na ito ay katumbas ng pag-aatas ng pre-imahe ng anumang subpangkat na [[alhebrang Borel|Borel]] ng '''R''' na nasa ''X''. Ang hanay ng mga masusukat na punsiyon ay sarado sa ilalim ng mga operasyong alhebraiko ngunit sa mas mahalaga, ang klase ay sarado sa ilalim ng iba't ibang mga uri ng [[sa puntong mga hangganang sekwensiyal]]: : <math> \sup_{k \in \mathbb{N}} f_k, \quad \liminf_{k \in \mathbb{N}} f_k, \quad \limsup_{k \in \mathbb{N}} f_k </math> ay masusukat kung ang orihinal na sekwensiya(''ƒ''<sub>''k''</sub>)<sub>''k''</sub> kung saan ang ''k''&nbsp;∈ '''N''', ay binubuo ng mga masusukat na punsiyon. ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Bibliyograpiya== * {{cite book | last = Bartle | first = Robert G. | title = The elements of integration and Lebesgue measure | url = https://archive.org/details/elementsofintegr0000bart | series = Wiley Classics Library | publisher = John Wiley &amp; Sons Inc. | location = New York | year = 1995 | pages = xii+179 | isbn = 0-471-04222-6 | nopp = true | mr = 1312157}} * {{cite book | last = Bourbaki | first = Nicolas | authorlink = Nicolas Bourbaki | title = Integration. I. Chapters 1&ndash;6. Translated from the 1959, 1965 and 1967 French originals by Sterling K. Berberian | series = Elements of Mathematics (Berlin) | publisher= Springer-Verlag | location = Berlin | year = 2004 | pages = xvi+472 | isbn = 3-540-41129-1 | nopp = true | mr = 2018901}} * {{cite book | last = Dudley | first = Richard M. | title = Real analysis and probability | series = The Wadsworth &amp; Brooks/Cole Mathematics Series | publisher = Wadsworth &amp; Brooks/Cole Advanced Books &amp; Software | location = Pacific Grove, CA | year = 1989 | pages = xii+436 | isbn = 0-534-10050-3 | nopp = true | mr = 982264}} Very thorough treatment, particularly for probabilists with good notes and historical references. * {{cite book | last = Folland | first = Gerald B. | title = Real analysis: Modern techniques and their applications | url = https://archive.org/details/realanalysismode0000foll_q2y3 | series = Pure and Applied Mathematics (New York) | edition = Second | publisher = John Wiley &amp; Sons Inc. | location = New York | year = 1999 | pages = xvi+386 | isbn = 0-471-31716-0 | nopp = true | mr = 1681462}} * {{cite book | last = Halmos | first = Paul R. | authorlink = Paul Halmos | title = Measure Theory | url = https://archive.org/details/measuretheory0000paul | publisher = D. Van Nostrand Company, Inc. | location = New York, N. Y. | year = 1950 | pages = xi+304 | mr = 0033869}} A classic, though somewhat dated presentation. * {{Cite document | last = Lebesgue | first = Henri | authorlink = Henri Lebesgue | title = Leçons sur l'intégration et la recherche des fonctions primitives | url = https://archive.org/details/leonssurlintgra00lebegoog | publisher = Gauthier-Villars | year = 1904 | publication-place = Paris | postscript = <!--None-->}} * {{cite book | last = Lebesgue | first = Henri | authorlink = Henri Lebesgue | title = Oeuvres scientifiques (en cinq volumes) | publisher = Institut de Mathématiques de l'Université de Genève | location = Geneva | year = 1972 | pages = 405 | language = French | mr = 0389523}} *{{cite book |last1=Lieb |first1=Elliott |authorlink1=Elliott Lieb |last2=Loos |first2=Michael |title=Analysis |year=2001 |publisher=AMS Chelsea |series=Graduate Studies in Mathematics |isbn=978-0821827833}} * {{cite book | last = Loomis | first = Lynn H. | title = An introduction to abstract harmonic analysis | url = https://archive.org/details/introductiontoab031610mbp | publisher = D. Van Nostrand Company, Inc. | location = Toronto-New York-London | year = 1953 | pages = x+190 | mr = 0054173}} Includes a presentation of the Daniell integral. * {{cite book | last = Munroe | first = M. E. | title = Introduction to measure and integration | url = https://archive.org/details/bwb_S0-EMH-016 | publisher = Addison-Wesley Publishing Company Inc. | location = Cambridge, Mass. | year = 1953 | pages = x+310 | mr = 0053186}} Good treatment of the theory of outer measures. * {{cite book | last = Royden | first = H. L. | title = Real analysis | url = https://archive.org/details/realanalysis0000royd_h9l2 | edition = Third | publisher = Macmillan Publishing Company | location = New York | year = 1988 | pages = xx+444 | isbn = 0-02-404151-3 | mr = 1013117}} * {{cite book | last = Rudin | first = Walter | authorlink = Walter Rudin | title = Principles of mathematical analysis | url = https://archive.org/details/principlesofmath00rudi | edition = Third | series = International Series in Pure and Applied Mathematics | publisher = McGraw-Hill Book Co. | location = New York | year = 1976 | pages = x+342 | mr = 0385023}} Known as ''Little Rudin'', contains the basics of the Lebesgue theory, but does not treat material such as [[Fubini's theorem]]. * {{cite book | last = Rudin | first = Walter | title = Real and complex analysis | url = https://archive.org/details/realcomplexanaly0000unse | publisher = McGraw-Hill Book Co. | location = New York | year = 1966 | pages = xi+412 | mr = 0210528}} Known as ''Big Rudin''. A complete and careful presentation of the theory. Good presentation of the Riesz extension theorems. However, there is a minor flaw (in the first edition) in the proof of one of the extension theorems, the discovery of which constitutes exercise 21 of Chapter 2. *{{Cite document | last = Saks | first = Stanisław | author-link = Stanislaw Saks | title = Theory of the Integral | place = [[Warszawa]]-[[Lwów]] | publisher = G.E. Stechert & Co. | year = 1937 | series = [http://matwbn.icm.edu.pl/ksspis.php?wyd=10&jez=pl Monografie Matematyczne] | volume = 7 | edition = 2nd | pages = VI+347 | url = http://matwbn.icm.edu.pl/kstresc.php?tom=7&wyd=10&jez=pl | jfm = 63.0183.05 | zbl = 0017.30004 | postscript = <!--None-->}}. English translation by [[Laurence Chisholm Young]], with two additional notes by [[Stefan Banach]]. * {{cite book | last = Shilov | first = G. E. | author2 = Gurevich, B. L. | title = Integral, measure and derivative: a unified approach. Translated from the Russian and edited by Richard A. Silverman | url = https://archive.org/details/integralmeasured0000shil | series = Dover Books on Advanced Mathematics | publisher = Dover Publications Inc. | location = New York | year = 1977 | pages = xiv+233 | isbn = 0-486-63519-8 | nopp = true | mr = 0466463}} Emphasizes the [[Daniell integral]]. * {{citation|last=Siegmund-Schultze|first=Reinhard|chapter=Henri Lebesgue|title=Princeton Companion to Mathematics|editors=Timothy Gowers, June Barrow-Green, Imre Leader|year=2008|publisher=Princeton University Press}}. [[Kategorya:Calculus]] o3o10w6kkuhunyu4vx20lupz8oaoy9w 0 209887 2208865 2206982 2026-05-24T19:33:14Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260524)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208865 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Andromeda Galaxy (with h-alpha).jpg|thumb|right|250px|Ang Galaksiyang Andromeda.]] Ang '''Galaksiyang Andromeda''' ay ang pinakamalapit na [[galaksiyang paikot]] (galaksiyang sinuso) sa [[Daang Magatas]], ang galaksiya na kinaroroonan ng [[Daigdig]] ng [[tao]].<ref name=cox1>{{cite book|page=[https://archive.org/details/wondersofunivers0000unse/page/21 25], 48, 169|title=Wonders of the Universe|url=https://archive.org/details/wondersofunivers0000unse|first1=Brian|first2=Andrew|last1=Cox|last2=Cohen|publisher=HarperCollins|date=2011|isbn=9780007395828}}</ref><ref name="Ribas2005"> {{cite journal| last=Ribas | first=I.| author2=''et al.''| year=2005| title=First determination of the distance and fundamental properties of an eclipsing binary in the Andromeda Galaxy| journal=Astrophysical Journal Letters| volume=635| issue=1 | pages=L37–L40| bibcode=2005ApJ...635L..37R| doi=10.1086/499161|arxiv = astro-ph/0511045 }}</ref> Ang '''Andromeda''' ay paminsan-minsang tinatawag ng mga [[astronomo]] bilang '''M31''' o '''NGC 324'''.<ref name=cox1 /><ref name=NASA1 /> Humigit-kumulang sa 2.6 mga milyong [[taong liwanag]] ang layon nito magmula sa [[Mundo]] ng tao<ref name=NASA1>{{cite web|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/WISE/multimedia/pia12832-c.html|title=Our neighbor Andromeda|work=NASA|date=2011-02-17|accessdate=2011-07-15|archive-date=2011-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110621013208/http://www.nasa.gov/mission_pages/WISE/multimedia/pia12832-c.html|url-status=dead}}</ref> Ang Andromeda ang pinakamalaking [[galaksiya]] ng [[Katutubong Pangkat]], na binubuo ng Galaksiyang Andromeda, ang Galaksiya ng Daang Magatas, ang [[Galaksiyang Triangulum]], at ng humigit-kumulang sa 30 ibang maliliit pang mga galaksiya. Bagaman pinakamalaki, ang Andromeda ay maaaring hindi pinaka makimpal. Iminumungkahi ng kamakailang mga pagkakatuklas na ang Daang Magatas ay naglalaman ng mas maraming mga [[materyang madidilim]] at maaaring ito ang pinaka makimpal na nasa kapangkatan.<ref name="DarkMatter"> {{cite news | last=Amos | first=J. | date=5 Pebrero 2006 | title=Dark matter comes out of the cold | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4679220.stm | publisher=[[BBC News]] | accessdate=2006-05-24 }}</ref> Ang mga obserbasyon ng [[Spitzer Space Telescope|Teleskopyong Pangkalawakan ng Spitzer]] noong 2006 ay nagbunyag na ang M31 ay naglalaman ng isang [[trilyon]]g mga [[bituin]] (10<sup>12</sup>).<ref name=cox1/><ref> {{cite web | last = Young | first = K. | date = 6 Hunyo 2006 | title = The Andromeda galaxy hosts a trillion stars | url = http://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html | publisher = New Scientist | accessdate = 2006-06-08 }}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html|title=Andromeda Galaxy contains over a trillion stars|publisher=New Scientist}}</ref> Mas marami ito kaysa sa bilang ng mga bituin na nasa loob ng galaksiya ng tao, na tinatayang nasa humigit-kumulang sa 200-400 mga bilyon.<ref>{{cite web | last = Frommert | first = H. | last2 = Kronberg | first2 = C. | date = 25 Agosto 2005 | title = The Milky Way Galaxy | url = http://www.seds.org/messier/more/mw.html | publisher = SEDS | accessdate = 2007-05-09 | archive-date = 2011-08-11 | archive-url = https://www.webcitation.org/60r7gXIR2?url=http://www.seds.org/messier/more/mw.html | url-status = dead }}</ref> Ang Andromeda ay tinatayang mayroong 7.1{{e|11}} mga [[solar mass|masang solar]].<ref name="Karachentsevetal2006"> {{cite journal | last=Karachentsev | first=I.D. | last2=Kashibadze | first2=O.G. | year=2006 | title=Masses of the local group and of the M81 group estimated from distortions in the local velocity field | journal=Astrophysics | volume=49 | issue=1 | pages=3–18 | bibcode = 2006Ap.....49....3K | doi=10.1007/s10511-006-0002-6 }}</ref> Bilang paghahambing, tinaya ng isang pag-aaral noong 2009 na ang Daang Magatas at ang Andromeda ay mayroong halos magkapantay na masa,<ref name="CfA"> {{cite web |last= |first= |date=5 Enero 2009 |work=CfA Press Release No. 2009-03 |title=Milky Way a swifter pinner, more massive, new measurements show |url=http://www.cfa.harvard.edu/press/2009/pr200903.html |publisher=Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics }}</ref> samantalang isang pag-aaral noong 2006 ang nagbigay ng masa ng Daang Magatas na nasa ~80% ng masa ng Andromeda. Ang Galaksiyang Andromeda, na mayroong [[apparent magnitude|winawaring magnitud]] na 3.4, ay kapuna-puna sa pagiging isa sa pinakamaliwanag na mga [[bagay na Messier]],<ref>{{cite web | last = Frommert | first = H. | last2 = Kronberg | first2 = C. | date = 22 Agosto 2007 | title = Messier Object Data, sorted by Apparent Visual Magnitude | url = http://seds.lpl.arizona.edu/messier/dataMag.html | publisher = SEDS | accessdate = 2007-08-27 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070712184703/http://seds.lpl.arizona.edu/messier/dataMag.html | archivedate = 2007-07-12 | url-status = live }}</ref> na nakagagawang natatanaw ito ng mga mata lamang tuwing mga gabing walang paglitaw ng Buwan, kapag tinitingnan magmula sa mga pook na bahagya lamang ang [[polusyon ng liwanag]]. Bagaman lumilitaw ito nang mahigit sa 6 na mga ulit na may kaluwangang katulad ng Buwang buo kapag kinunan ng litrato sa pamamagitan ng isang mas malaking [[teleskopyo]], tanging ang mas maliwanag na rehiyong panggitna lamang ang mapapagmasdan ng mga matang hindi tinutulungan ng mga aparatong pansilip. Dahil sa kapwa ito malaki at maliwanag, ito ang isa sa pinakamalayong mga bagay na makikita na hindi gumagamit ng mga teleskopyo o ng mga [[largabista]].<ref>{{citeweb|url=http://www.uitti.net/stephen/astro/essays/farthest_naked_eye_object.shtml|title=Farthest naked eye object|accessdate=2010-10-17|archive-date=2008-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080819153956/http://www.uitti.net/stephen/astro/essays/farthest_naked_eye_object.shtml|url-status=dead}}</ref> Sumusulong ang Galaksiyang Andromeda na palapit sa Daang Magatas sa tulin na tinatayang nasa mula 100 hanggang sa 140 mga kilometo bawat segundo (mula 62 hanggang 87&nbsp;mi/s),<ref>{{cite web | last = Malik | first = T. | date = 7 Mayo 2002 | title = Crash course: simulating the fate of our Milky Way | url = http://www.space.com/scienceastronomy/astronomy/galaxy_collides_020507-1.html | publisher = Space.com | accessdate = 2006-09-18 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20020606060654/http://www.space.com/scienceastronomy/astronomy/galaxy_collides_020507-1.html | archivedate = 2002-06-06 | url-status = live }}</ref> kung kaya't ito ang isa sa iilan lamang na mga galaksiyang [[blue-shift|bughaw ang paglipat]]. Sa gayon, ang Galaksiyang Andromeda at ang Daang Magatas ay inaasahang magbabanggaan marahil sa loob ng 4.5&nbsp;[[bilyon]]g mga taon.<ref> {{cite episode | title = The grand collision | series = The Sky At Night | airdate = 5 Nobyembre 2007 }}</ref> Isang malamang na resulta ng pagbabanggaang ito ay ang pagsasanib ng mga galaksiyang ito upang makabuo ng isang dambuhalang galaksiyang [[eliptikal]] ang hugis..<ref name=cox1 /><ref> {{cite journal | last=Cox |first=T.J. | last2=Loeb |first2=A. | year = 2008 | title = The collision between the Milky Way and Andromeda | journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume = 386 | issue = 1 | pages = 461–474 | bibcode = 2008MNRAS.tmp..333C | doi = 10.1111/j.1365-2966.2008.13048.x }}</ref> Ang ganitong mga kaganapan ay madalas sa piling ng mga galaksiyang nasa loob ng kapangkatan ng mga galaksiya. == Kasaysayan ng pagmamasid == Ang unang tao na nagtala ng pagkakita sa Galaksiyang Andromeda ay ang [[Persiya|Persa ''(Persian)'']] na [[astronomo]] na si [[Al Sufi]]. Tinawag niya ang galaksiyang ito bilang "isang munting ulap" sa loob ng kaniyang aklat na "Aklat ng Nakapirming mga Bituin" (na nakikilala sa Ingles bilang ''Book of Fixed Stars''), na nalathala noong 964 AD.<ref>{{cite web|url=http://seds.org/messier/xtra/Bios/alsufi.html|title=Abd-al-Rahman Al Sufi (Disyembre 7, 903 - Mayo 25, 986 A.D.)|publisher=SEDS|accessdate=2011-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060616072601/http://seds.org/messier/xtra/Bios/alsufi.html|archivedate=2006-06-16|url-status=dead}}</ref> Ang unang tao na tumingin sa galaksiya sa pamamagitan ng isang teleskopyo ay si [[Simon Marius]] noong 1612.<ref>{{citeweb|url=http://messier.obspm.fr/xtra/Bios/marius.html|title=Simon Marius (1753-1624)|accessdate=2010-12-01|publisher=SEDS}}</ref> Iniligay ni [[Charles Messier]] ang galaksiya sa loob ng kaniyang katalogo ng mga bagay na astronomikal, at tinawag niya ito bilang M31 at ibinigay niya ang pagbanggit ng pagkatuklas kay Marius, dahil sa hindi niya nalalaman na nakita na ito ni Al Sufi noong daan-daan taon na ang nakalilipas.<ref name=M31>{{citeweb|url=http://seds.org/messier/m/m031.html|title=Messier 31 - a fact file|accessdate=2010-12-01|publisher=SEDS|archiveurl=https://web.archive.org/web/19990428013732/http://seds.org/messier/m/m031.html|archivedate=1999-04-28|url-status=dead}}</ref> Noong 1751, tinaya ni [[William Herschel]] ang layo sa 'Nebula' ng Andromeda bilang hindi hihigit sa 2,000 mga ulit kaysa sa distansiya ng Sirius, o humigit-kumulang sa 17,200 mga [[taon ng liwanag]].<ref>{{citeweb|url=http://www.astronomy.com/en/sitecore/content/Home/News-Observing/News/2005/11/First%20direct%20distance%20to%20Andromeda.aspx|title=First direct distance to Andromeda|accessdate=2010-12-01|publisher=astronomy.com|date=2005-11-04|first=Ken|last=Croswell|archive-date=2011-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110517050429/http://www.astronomy.com/en/sitecore/content/Home/News-Observing/News/2005/11/First%20direct%20distance%20to%20Andromeda.aspx|url-status=dead}}</ref> Noong dekada ng 1920, pinatunayan ng astronomong si [[Edwin Hubble]] na ang Andromeda ay isang galaksiya, at hindi isang ulap ng [[gas]] na nasa loob ng [[Daang Magatas]], na dating isinasaisip hinggil sa katangian ng Andromeda.<ref name=BBC>[http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/andromeda_galaxy BBC Science]</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga galaksiyang paikot]] [[Kategorya:Mga galaksiyang katutubo]] [[Kategorya:Astronomiya]] gujk78lh1itzhly8917w8zrsy46uw6u 0 221561 2208899 1349315 2026-05-24T22:43:00Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Pagkakaibigan]] 2208899 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pagkakaibigan]] mlo8f6j47xui85fkfzovz333pdrkxde 0 221562 2208902 1349316 2026-05-24T22:43:33Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Pagkakaibigan]] 2208902 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pagkakaibigan]] mlo8f6j47xui85fkfzovz333pdrkxde 0 221563 2208905 1349317 2026-05-24T22:44:06Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Pagkakaibigan]] 2208905 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pagkakaibigan]] mlo8f6j47xui85fkfzovz333pdrkxde 0 221564 2208907 1349318 2026-05-24T22:44:28Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Pagkakaibigan]] 2208907 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pagkakaibigan]] mlo8f6j47xui85fkfzovz333pdrkxde 0 221565 2208896 1349319 2026-05-24T22:42:27Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Pagkakaibigan]] 2208896 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pagkakaibigan]] mlo8f6j47xui85fkfzovz333pdrkxde 0 221566 2208908 1349320 2026-05-24T22:44:39Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Pagkakaibigan]] 2208908 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pagkakaibigan]] mlo8f6j47xui85fkfzovz333pdrkxde 0 221567 2208903 1349321 2026-05-24T22:43:44Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Pagkakaibigan]] 2208903 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pagkakaibigan]] mlo8f6j47xui85fkfzovz333pdrkxde 0 221568 2208892 1349322 2026-05-24T22:41:43Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Pagkakaibigan]] 2208892 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pagkakaibigan]] mlo8f6j47xui85fkfzovz333pdrkxde 0 221569 2208909 1349323 2026-05-24T22:44:50Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Pagkakaibigan]] 2208909 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pagkakaibigan]] mlo8f6j47xui85fkfzovz333pdrkxde 0 221570 2208898 1349324 2026-05-24T22:42:49Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Pagkakaibigan]] 2208898 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pagkakaibigan]] mlo8f6j47xui85fkfzovz333pdrkxde 0 221571 2208904 1349337 2026-05-24T22:43:55Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Pagkakaibigan]] 2208904 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pagkakaibigan]] mlo8f6j47xui85fkfzovz333pdrkxde 0 221572 2208906 1349341 2026-05-24T22:44:17Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Pagkakaibigan]] 2208906 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pagkakaibigan]] mlo8f6j47xui85fkfzovz333pdrkxde 0 221574 2208894 1349342 2026-05-24T22:42:05Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Pagkakaibigan]] 2208894 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pagkakaibigan]] mlo8f6j47xui85fkfzovz333pdrkxde 0 221575 2208890 1349343 2026-05-24T22:41:21Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Pagkakaibigan]] 2208890 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pagkakaibigan]] mlo8f6j47xui85fkfzovz333pdrkxde 0 221576 2208900 1349344 2026-05-24T22:43:11Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Pagkakaibigan]] 2208900 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pagkakaibigan]] mlo8f6j47xui85fkfzovz333pdrkxde 0 221577 2208901 1349345 2026-05-24T22:43:22Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Pagkakaibigan]] 2208901 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pagkakaibigan]] mlo8f6j47xui85fkfzovz333pdrkxde 0 221578 2208910 1349346 2026-05-24T22:45:01Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Pagkakaibigan]] 2208910 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pagkakaibigan]] mlo8f6j47xui85fkfzovz333pdrkxde 0 221579 2208895 1349347 2026-05-24T22:42:16Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Pagkakaibigan]] 2208895 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pagkakaibigan]] mlo8f6j47xui85fkfzovz333pdrkxde 0 221580 2208897 1349348 2026-05-24T22:42:38Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Pagkakaibigan]] 2208897 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pagkakaibigan]] mlo8f6j47xui85fkfzovz333pdrkxde 0 221581 2208891 1349349 2026-05-24T22:41:32Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Pagkakaibigan]] 2208891 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pagkakaibigan]] mlo8f6j47xui85fkfzovz333pdrkxde 0 240333 2208868 2087242 2026-05-24T19:42:01Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260524)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208868 wikitext text/x-wiki {{italic title}} [[File:Bogorodichni ikoni.jpg|thumb|right|240px|Larawan ng mga Rusong icon ng ''Theotokos'' noong ika-18 siglo.]] Ang '''''Theotokos''''' ({{IPAc-en|ˌ|θ|i|ə|ˈ|t|ɒ|k|ə|s}}; {{lang-el|Θεοτόκος}}, <small>transliterasyon:</small> ''Theotókos'') ay ang [[Wikang Griyego|Griyego]]ng titulo ni [[Birhen Maria|Maria, ina ni Hesus]] na ginagamit lalo na sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan]], [[Ortodoksiyang Oriental]], at mga [[Silanganing Simbahang Katolika]]. Ang literal na salin nito ay "Panganganak sa Diyos", "Nagbigay-buhay sa Diyos" at "siyang nagsilang sa Diyos". Maluwag na literal na salin nito ang "Ina ng Diyos." Ang sinaunang gamit ng salitang ito ay binagyang-diin sa mga Simbahang ng Tradisyong Syriac, na siglo-siglo nang ginagamit ang titulong ito sa kanilang mga sinaunang liturhiya: ang [[Liturhiya ni Addai at Mari|Anaphora ni Mari at Addai (ika-3 siglo)]],<ref name=ODCC>''Addai and Mari, Liturgy of''. Cross, F. L., ed. ''The Oxford Dictionary of the Christian Church''. Oxford University Press. 2005</ref><ref>{{cite web |url=http://www.kaldu.org/14_Reformed_ChaldeanMass/PeopleBook_Eng.html |title=Book for people in English |publisher=Kaldu.org |date= |accessdate=2013-11-03 |archive-date=2013-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106084641/http://www.kaldu.org/14_Reformed_ChaldeanMass/PeopleBook_Eng.html |url-status=dead }}</ref> at [[Liturhiya ni Santiago|Liturhiya ni Santiago (60 AD)]].<ref>John Witvliet, "The Anaphora of St. James" in ed. F. Bradshaw ''Essays on Early Eastern Eucharistic Prayers,'' 1997</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newadvent.org/fathers/0717.htm |title=CHURCH FATHERS: Divine Liturgy of St. James |publisher=Newadvent.org |date= |accessdate=2013-11-03}}</ref> Higit na ginagamit ng mga [[Katoliko Romano]] at mga [[Anglicanismo|Anglicano]] ang titulong "Ina ng Diyos" kaysa "''Theotokos''." Itinadhana sa [[Unang Konsilyo ng Efeso|Konsilyo ng Efeso]] noong 431 na si Maria ay ''Theotokos'' dahil ang kaniyang anak na si Hesus ay parehong Diyos at tao.<ref name=Ephesus /><ref name="ccel.org">{{cite web|url=http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf214.x.xvi.i.html |title=NPNF2-14. The Seven Ecumenical Councils - Christian Classics Ethereal Library |publisher=Ccel.org |date=2005-06-01 |accessdate=2012-10-04}}</ref> ==Etimolohiya at gamit== [[Image:Kazan moscow.jpg|thumb|left|180px|''Theotokos ng Kazan'']] Ang Theotokos ay dalawang salitang Griyego na pinagsama, Θεός na ibig sabihin ay ''[[Diyos]]'' at τόκος na ibig sabihin ay ''pagsilang''. Literal itong nasasalin sa ''Pagsilang sa Diyos''. Higit na akmang isinalin naman ito ng historyador na si Jaroslav Pelikan sa "ang siyang nagsilang sa Diyos".<ref name=pelikan>{{cite book|last=Pelikan|first=Jaroslav|title=Mary Through the Centuries|url=https://archive.org/details/marythroughcentu0000jaro|year=1998|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-07661-5|page=[https://archive.org/details/marythroughcentu0000jaro/page/55 55]}}</ref> Karaniwang hinahayaang di-isinasalin ang ''Theotokos'' o pinapakahulugan na lang bilang ''Ina ng Diyos''. Ang ''Ina ng Diyos'' ay literal na salin mula sa isang tanging titulo sa Griyego na: Μήτηρ του Θεού (<small>translit.</small> ''Mētēr tou Theou''), tumpak na salin din ito ng mga salitang Griyego na: Θεομήτωρ (<small>translit.</small> ''Theomētor''; binabaybay rin na Θεομήτηρ, <small>translit.</small> ''Theomētēr'') at Μητρόθεος (<small>translit.</small> ''Mētrotheos''), na matatagpuan sa mga tekstong patristiko at liturhikal, e.g. <blockquote> ... [80] περιφανῶς ἡ ἱερὰ '''θεομήτωρ''' ἐξετέλει ... [109] ἐκφαντικώτατά σε τὴν '''θεοτόκον''' προσημαίνουσαν ...<ref>''On Martyrs: Speech on [[Simeon (Gospel of Luke)|Simeon]], [[Saint Anne|Anne]], at the day of the [[Presentation of Jesus at the Temple|Presentation]]'', and the Holy Theotokos. {{cite book|author=Saint Methodius of Patara|author-link=Methodius of Olympus|title=S. Methodii Opera Et S. Methodius Platonizans|volume= I|year=1865|editor=Albert Jahnius|publisher=Halis Saxonum, C.E.M. Pfeffer|page=|language=Griyego, Latin|url=http://books.google.com/books?id=D146LnZuSWQC&pg=PA109&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|pages=109, 110}}</ref> </blockquote> ==Kapistahan== Sa Simbahang Katolika Romana, ang kapistahan ng Kadakilaan ni Maria, Ina ng Diyos (Theotokos) ay ipinagdiriwang tuwing 1 Enero, sa parehong araw ng oktaba ng Pasko. Sa mga bersiyon ng Kalendaryong Romano bago ang 1970, ipinagdiriwang ang pagka-ina ni Maria tuwing 11 Oktubre. Ito'y patuloy pa ring ginugunita ng ilang tradisyonal na Katoliko. Ang kadalikalaang ito ay nagmula noong 500 AD at unang ipinagdiwang sa mga Silanganing Simbahan. ==Iconograpiya== <gallery> Image:Vladimirskaya.jpg|''Theotokos ng Vladimir'' Image:Panachranta.jpg|''Panachranta Theotokos'', illumination from the [[Gertrude Psalter]]. Image:Byzantinischer Mosaizist des 12. Jahrhunderts 002.jpg|''Ina ng Diyos'', mosaic icon, [[Hagia Sophia]] Image:Fedorovskaya.jpg|''Theotokos ng St. Theodore'' Image:Theotokos Iverskaya.jpg|Ang ''Iveron Theotokos'' (''Iverskaya''), isang ika-11 siglong Rusong icon na batay sa ika-10 siglo ''Hodegetria'' type, Monasteryo ng Iviron, [[Bundok Athos]]. Image:Svenskaya.jpg|''Theotokos Panachranta'' mula sa Monasteryo ng Svensky, ni San Alypios ng Kiev Image:Gelati Theotokos.jpg| [[mosaic]] (ca 1130), Monasteryo ng Gelati, [[Georgia (bansa)|Georgia]] Image:vlahernskaya.jpg|[[Blachernitissa|Blachernae Icon]] ng Theotokos Image:Our Lady Derzhavnaya.jpg|[[Birhen ng Derzhavnaya]] </gallery> == Mga mungkahing babasahín == * Maunder, Chris (ed.), ''The Origins of the Cult of the Virgin Mary '', (2008, burns & oates/continuumbooks). {{ISBN|978-0-86012-456-6}} * Artemi, Eirini, « The mystery of the incarnation into dialogues “de incarnatione Unigenitii” and “Quod unus sit Christus” of St. Cyril of Alexandria », Ecclesiastic Faros of Alexandria, ΟΕ (2004), 145-277. *[[Cyril of Alexandria]], ''On the Unity of Christ'', [[John Anthony McGuckin]], trans. {{ISBN|0-88141-133-7}} * McGuckin, John Anthony, ''St. Cyril of Alexandria: The Christological Controversy'' (1994, and reprinted 2004) {{ISBN|0-88141-259-7}} A full description of the events of Third Ecumenical Council and the people and issues involved. * Saint [[John of Shanghai and San Francisco]],""The Orthodox Veneration of Mary, The Birth Giver of God"(2004, Sixth Printing, Third Edition). {{ISBN|0-938635-68-9}} * [[Timothy Ware|Ware, Bishop Kallistos]], "The Orthodox Way" (1979, Revised Edition, 1995, and reprinted 1999). {{ISBN|0-913836-58-3}} == Mga sanggunian == {{reflist|refs= <ref name=Ephesus >{{cite book |last1=Braaten |first1=Carl E. |last2=Jenson |first2=Robert W. |date=2004 |title=Mary, Mother of God |publisher=William B. Eerdmans Publishing Company |page=84 |isbn=0-8028-2266-5 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/marymotherofgod00carl }}</ref> }} [[Kategorya:Maria (ina ni Hesus)]] [[Kategorya:Ortodoksiyang Griyego]] [[Kategorya:Katolisismo]] [[Kategorya:Katolisismong Silanganin]] pr8o0oai8q27tk3wrst2ihnqq8s38pk 0 240373 2208915 2185512 2026-05-24T23:58:43Z ~2026-31264-58 162185 2208915 wikitext text/x-wiki {{Infobox writing system |name = Aksarâ Bali<br>Aksaré Bali |altname= {{Script|Bali|ᬅᬓ᭄ᬱᬭᬩᬮᬶ}} |type = [[Abugida]] |languages =[[Wikang Balines|Balines]]<br>[[Wikang Sasak|Sasak]] |fam1 = [[Alpabetong Proto-Sinaitiko|Proto-Sinaitiko]]<sup>[a]</sup> |fam2 = [[Alpabetong Penisyo]]<sup>[a]</sup> |fam3 = [[Alpabetong Arameo]]<sup>[a]</sup> |fam4 = [[Sulat Brahmi|Brāhmī]] |fam5 = [[Sulat Pallava|Pallava]] |fam6 = [[Sulat Kawi]] |footnotes= |sisters= [[Sulat Batak|Batak]]<br>[[Baybayin]]<br/>[[Sulat Habanes|Habanes]]<br>[[Sulat Lontara|Lontara]]<br />[[Sulat Lumang Sundanes|Lumang Sundanes]]<br />[[Sulat Rencong|Rencong]]<br />[[Sulat Rejang|Rejang]] |time = c. 1000&ndash;kasalukuyan |unicode = [https://www.unicode.org/charts/PDF/U1B00.pdf U+1B00&ndash;U+1B7F] |iso15924 = Bali |sample = Aksara Bali1.png |imagesize = }} Ang '''Sulat Balinese''', na tinatawag ng mga katutubo na Aksara Bali at Hanacaraka, ay isang abugida na ginagamit sa pulo ng [[Bali, Indonesia|Bali]] sa [[Indonesia]]. Ito ay ginagamit sa pagsulat ng wikang Austronesiyano na Balinese, ang [[Lumang Habanes|lumang wikang Habanes]] at ng wikang Sanskrit, na wikang liturgiko ng mga Hindu sa Bali. Sa paglalagay ng ilang pagbabago, ginagamit din ito sa wikang Sasak, na sinasalita sa kalapit na pulo ng Lombok. Ang sistemang panulat ay nanggaling sa panulat na Brahmi kagaya ng maraming sistemang panulat sa Timog at [[Timog-silangang Asya]]. Ang Sulat Balinese, kasama ng [[Sulat Habanes]] ay itinuturing na pinakamadibuho at mapalamuti sa mga panulat na Brahmic sa Timog-silangang Asya. Ang pang-araw-araw na ginagamit na panulat sa Bali ay ang [[alpabetong Latin]] ngunit ang Sulat Balinese ay pinapahalagahan pa rin at karaniwang makikita ssa mga tradisyonal na seremonya at karaniwang iniuugnay sa pananampalatayang Hindu. Ang panulat ay karaniwang ginagamit ngayon sa pagtulad ng mga lontar o palm leaf manuscripts na naglalaman ng mga sulating panrelihiyon. == Katangian == Mayroong 47 na titik ang Sulat Balinese. Bawat titik ay kumakatawan sa isang pantig na may likas na patinig na maaaring /a/ o /ə/ sa dulo ng bawat pangungusap. Ito ay maaaring mabago sa pamamagitan ng mga kudlit o diacritics. Ang taal na Balinese ay maaaring isulat gamit lamang ang 18 katinig at 9 na patinig, habang ang mga salin at hiram na salita mula sa Sanskrit at lumang Habanes ay kinakailangan ang kabuuang 47 na titik. May mga dagdag ding titik para sa pagsulat ng wikang Sasak. Ang bawat katinig ay may anyong pangkabit-kabit na tinatawag na gantungan na nagpapawalang saysay sa likas na patinig ng naunang pantig. Ang mga bantas ay ang tuldok, kuwit at tutuldok, kasama rin ang ilang mga bantas para sa pagsisimula at pagtatapos ng isang talata. May notang ginagamit sa musika na kamukha ng mga kudlit at titik. Ito ay isinusulat nang mula kaliwa pakanan nang walang pagitan ang mga salita (''Scriptio continua'').<ref name="uni">Everson, Michael; Suatjana, I Made (2005). </ref> Mayroon ding tinatawag na mga "Banal na titik o aksara modre na makikita sa mga sulating panrelihiyo at mga anting-anting. Ang karamihan sa mga titik ay sinusulat kasama ang kudlit na ulu candra.  == Mga titik == Ang mga titik sa Balinese ay tinatawag na ''aksara'' ({{Padron:Script|Bali|ᬅᬓ᭄ᬱᬭ}}), at bawat isang titik ay kumakatawan sa isang pantig na may likas na patinig na /a/. === Mga katinig === Ang mga katinig ay tinatawag na  ''wianjana'' ({{Padron:Script|Bali|ᬯ᭄ᬬᬦ᭄ᬚᬦ}}). Mayroong 33 katinig sa Balinese ngunit 18 lamang na tinatawag na ''wreṣāstra'' ({{Padron:Script|Bali|ᬯᬺᬱᬵᬲ᭄ᬢ᭄ᬭ}}) ang ginagamit sa pagsulat ng wikang Balinese. Ang natitirang mga titik ay ginagamit sa pagsulat ng mga salitang hiniram mula sa Sanskrit at Kawi.<center id="cx462" class="" data-source="462" data-cx-weight="641" contenteditable="true"> {| class="wikitable" id="463" style="width:100%; margin:auto; clear:both; margin:0; font-size:90%;" | colspan="9" id="466" style="background:#ccf; text-align:center;" |'''Aksara wianjana (Katinig)''' |- id="468" style="text-align:center; background:#f0f8ff;" | id="469" rowspan="2" |'''Warga{{Padron:-}}([[Place of articulation]])''' | colspan="5" id="472" |'''Pancawalimukha''' | id="474" rowspan="2" style="width:10%; " |'''Ardhasuara{{Padron:-}}(''Semivowels'')''' | id="477" rowspan="2" style="width:10%; " |'''Usma{{Padron:-}}(''Fricatives'')''' | id="480" rowspan="2" |'''Wisarga{{Padron:-}}''' |- id="482" ! colspan="2" id="483" |Di-nakaboses ! colspan="2" id="485" |Nakaboses ! id="487" | Galing sa ilong |- id="489" | id="490" style="width:20%; text-align:center;" |'''Kanthya'''{{Padron:-}}([[Guttural]]) | id="493" style="width:10%; text-align:center;" |(Ka){{Padron:-}}Ka{{Padron:Ref|1|1}} | id="498" style="width:10%; text-align:center;" |[[Talaksan:Bali Ka mahaprana.png|link=|40x40px]]{{Padron:-}}(Kha){{Padron:-}}Ka mahaprana | id="500" style="width:10%; text-align:center;" |(Ga){{Padron:-}}Ga{{Padron:Ref|1|1}} | id="505" style="width:10%; text-align:center;" |(Gha){{Padron:-}}Ga gora | id="509" style="width:10%; text-align:center;" |(Nga){{Padron:-}}Nga{{Padron:Ref|1|1}} | id="515" style="width:10%; text-align:center;" |(Ha){{Padron:-}}Ha{{Padron:Ref|1|1}}{{Padron:Ref|2|2}} |- id="521" | id="522" style="text-align:center; background:white;" |'''Talawya'''{{Padron:-}}([[Palatal]]) | id="525" style="text-align:center; background:white;" |(Ca){{Padron:-}}Ca murca{{Padron:Ref|1|1}} | id="530" style="text-align:center; background:white;" |(Cha){{Padron:-}}Ca laca{{Padron:Ref|3|3}} | id="535" style="text-align:center; background:white;" |(Ja){{Padron:-}}Ja{{Padron:Ref|1|1}} | id="540" style="text-align:center; background:white;" |(Jha){{Padron:-}}Ja jera | id="544" style="text-align:center; background:white;" |(Nya){{Padron:-}}Nya{{Padron:Ref|1|1}} | id="549" style="text-align:center; background:white;" |(Ya){{Padron:-}}Ya{{Padron:Ref|1|1}} | id="554" style="text-align:center; background:white;" |(Śa){{Padron:-}}Sa saga |- id="559" | align="center" id="560" |'''Murdhanya'''{{Padron:-}}([[Retroflex consonant|Retroflex]]) | align="center" id="563" |(Ṭa){{Padron:-}}Ta latik | align="center" id="567" |(Ṭha){{Padron:-}}Ta latik m.{{Padron:Ref|5|5}} | align="center" id="572" |(Ḍa){{Padron:-}}Da murda a.{{Padron:Ref|4|4}} | align="center" id="577" |(Ḍha){{Padron:-}}Da murda m.{{Padron:Ref|5|5}} | align="center" id="582" |(Ṇa){{Padron:-}}Na rambat | align="center" id="586" |(Ra){{Padron:-}}Ra{{Padron:Ref|1|1}} | align="center" id="591" |(Ṣa){{Padron:-}}Sa sapa |- id="595" | id="596" style="text-align:center; background:white;" |'''Dantya'''{{Padron:-}}([[Dental consonant|Dental]]) | id="599" style="text-align:center; background:white;" |(Ta){{Padron:-}}Ta{{Padron:Ref|1|1}} | id="604" style="text-align:center; background:white;" |(Tha){{Padron:-}}Ta tawa | id="608" style="text-align:center; background:white;" |(Da){{Padron:-}}Da lindung{{Padron:Ref|1|1}} | id="613" style="text-align:center; background:white;" |(Dha){{Padron:-}}Da madu | id="617" style="text-align:center; background:white;" |(Na){{Padron:-}}Na kojong{{Padron:Ref|1|1}} | id="622" style="text-align:center; background:white;" |(La){{Padron:-}}La{{Padron:Ref|1|1}} | id="627" style="text-align:center; background:white;" |(Sa){{Padron:-}}Sa danti{{Padron:Ref|1|1}}{{Padron:Ref|6|6}} |- id="633" | align="center" id="634" |'''Osthya'''{{Padron:-}}([[Labial consonant|Labial]]) | align="center" id="637" |(Pa){{Padron:-}}Pa{{Padron:Ref|1|1}} | align="center" id="642" |(Pha){{Padron:-}}Pa kapal | align="center" id="646" |(Ba){{Padron:-}}Ba{{Padron:Ref|1|1}} | align="center" id="651" |[[Talaksan:Bali Ba kembang1.png|link=|40x40px]] or [[Talaksan:Bali_Ba_kembang2.png|link=|40x40px]](Bha){{Padron:-}}Ba kembang{{Padron:Ref|7|7}} | align="center" id="654" |(Ma){{Padron:-}}Ma{{Padron:Ref|1|1}} | align="center" id="659" |(Wa){{Padron:-}}Wa{{Padron:Ref|1|1}} |} </center> === Mga patinig === Ang mga patinig na tinatawag na ''suara'' ({{Padron:Script|Bali|ᬲ᭄ᬯᬭ}}),  ay maaaring isulat bilang mga solong titik kung sila'y nasa unahan ng salita. Ang mga sumusunod ang mga patinig: <center> {| class="wikitable IPA" style="margin:auto; width:75%; clear:both; margin:0; font-size:90%;" |- | colspan="8" style="text-align:center; background:#ccf;"| '''Aksara suara (Patinig)''' |- style="text-align:center; background:#f0f8ff;" | rowspan="2" style="width:20%; "| '''Warga{{br}}([[Place of articulation]])''' | colspan="3" width=""| '''Aksara suara hresua{{br}}(Maikiling patinig)''' | rowspan="2" width=""| '''Name''' | colspan="3" width=""| '''Aksara suara dirgha{{br}}(Mahabang patinig)''' |- ! style="text-align:center; width:10%;"| Simbolo ! style="text-align:center; width:10%;"| Transliterasiyon ! style="text-align:center; width:10%;"| [[International Phonetic Alphabet|IPA]] ! style="text-align:center; width:10%;"| Simbolo ! style="text-align:center; width:10%;"| Transliterasiyon ! style="text-align:center; width:10%;"| [[International Phonetic Alphabet|IPA]] |- | align=center| '''Kantya'''{{br}}([[Guttural]]) | align=center| [[File:Bali_vowel_A_kara.png|center|50px|link=]] | align=center| A | align=center| [a] | align=center| A kara | align=center| [[File:Bali vowel A kara-tedung.png|center|50px|link=]] | align=center| Ā | align=center| [ɑː] |- | style="text-align:center; background:white;"| '''Talawya'''{{br}}([[Palatal]]) | style="text-align:center; background:white;"| [[File:Bali vowel I kara.png|center|50px|link=]] | style="text-align:center; background:white;"| I | style="text-align:center; background:white;"| [i] | style="text-align:center; background:white;"| I kara | style="text-align:center; background:white;"| [[File:Bali vowel I kara-tedung.png|center|50px|link=]] | style="text-align:center; background:white;"| Ī | style="text-align:center; background:white;"| [iː] |- | align=center| '''Murdhanya'''{{br}}([[Retroflex consonant|Retroflex]]) | align=center|[[File:Bali vowel Ra repa.png|center|50px|link=]] | align=center| Ṛ | align=center| [ɹ̩] | align=center| Ra repa | align=center|[[File:Bali vowel Ra repa-tedung.png|center|50px|link=]] | align=center| Ṝ | align=center| [ɹ̩ː] |- | style="text-align:center; background:white;"| '''Dantya'''{{br}}([[Dental consonant|Dental]]) | style="text-align:center; background:white;"|[[File:Bali 2-vowel La lenga.png|center|50px|link=]] | style="text-align:center; background:white;"| Ḷ | style="text-align:center; background:white;"| [l̩] | style="text-align:center; background:white;"| La lenga | style="text-align:center; background:white;"|[[File:Bali vowel La lenga-tedung.png|center|50px|link=]] | style="text-align:center; background:white;"| Ḹ | style="text-align:center; background:white;"| [l̩ː] |- | align=center| '''Osthya'''{{br}}([[Labial consonant|Labial]]) | align=center|[[File:Bali vowel U kara.png|center|50px|link=]] | align=center| U | align=center| [u] | align=center| U kara | align=center| [[File:Bali vowel U kara-tedung.png|center|50px|link=]] | align=center| Ū | align=center| [uː] |- | style="text-align:center; background:white;"| '''Kanthya-talawya'''{{br}}(Palato-guttural) | style="text-align:center; background:white;"|[[File:Bali_6-vowel_E_kara.png|center|50px|link=]] | style="text-align:center; background:white;"| E | style="text-align:center; background:white;"| [e]; [ɛ] | style="text-align:center; background:white;"| E kara (E){{br}}Airsanya (Ai) | style="text-align:center; background:white;"| [[File:Bali vowel Airsanya.png|center|50px|link=]] | style="text-align:center; background:white;"| Ai | style="text-align:center; background:white;"| [aːi] |- | align=center| '''Kanthya-osthya'''{{br}}(Labio-guttural) | align=center|[[File:Bali 3-vowel O.png|center|50px|link=]] | align=center| O | align=center| [o]; [ɔ] | align=center| O kara | align=center| [[File:Bali vowel O kara-tedung.png|center|50px|link=]] | align=center| Au | align=center| [aːu] |} </center> === Gantungan === Ang adeg-adeg ay di maaaring gamitin sa gitna ng pangungusap kaya't ang mga gantungan o mga nakalakip na titik ang ginagamit para mapawalang saysay ang patinig. Ang bawat katinig ay may katumbas na anyong gantungan. Ito'y nagpapawalang saysay sa patinig ng titik na pinagkakabitan nito. Halimbawa, kung ang "na" ay may gantungan na "da", ito ay bibigkasing "nda". ''Gantungan'' and ''pangangge'' (''diacritic'') Ang gantungan at ang pangangge o kudlit ay maaaring magkasama sa iisang titik. Ngunit di maaari ang paglalagay ng dalawa o higit pang gantungan sa iisang titik. Ito ay tinatawag na tumpuk telu (tatlong patong). Ang adeg-adeg ay maaaring gamitin sa gitna ng pangungusap para iwasan ang ganitong kaganapan. Ang mga anyo ng gantungan ay ang sumusunod: <center> {| class="wikitable" style="width:90%; margin:auto; clear:both; margin:0; font-size:90%;" |- | colspan="9" style="background:#ccf; text-align:center;"|'''Gantungan/Gempelan''' |- style="text-align:center; background:#f0f8ff;" | rowspan="2"|'''Warga{{br}}(''Place of articulation'')''' | colspan="5"|'''Pancawalimukha''' | rowspan="2" style="width:10%; "|'''Ardhasuara{{br}}(''Semivowels'')''' | rowspan="2" style="width:10%; "|'''Usma{{br}}(''Fricatives'')''' | rowspan="2"|'''Wisarga{{br}}''' |- ! colspan=2|Unvoiced ! colspan=2|Voiced ! Nasal |- | style="width:20%; text-align:center;"|'''Kanthya'''{{br}}(''Guttural'') | style="width:10%; text-align:center;"|[[File:Gantungan Ka.png|center|50px|link=]]Ka | style="width:10%; text-align:center;"|[[File:Gantungan Ka mahaprana.png|center|50px|link=]]Ka mahaprana | style="width:10%; text-align:center;"|[[File:Gantungan Ga.png|center|50px|link=]]Ga | style="width:10%; text-align:center;"|[[File:Gantungan Ga gora.png|center|50px|link=]]Ga gora | style="width:10%; text-align:center;"|[[File:Gantungan_Nga.png|center|50px|link=]]Nga | colspan=2| | style="width:10%; text-align:center;"|[[File:Gantungan Ha.png|center|50px|link=]]Ha |- | style="text-align:center; background:white;"|'''Talawya'''{{br}}(''Palatal'') | style="text-align:center; background:white;"|[[File:Gantungan Ca.png|center|50px|link=]]Ca murca | style="text-align:center; background:white;"|[[File:Gantungan Ca laca.png|center|50px|link=]]Ca laca | style="text-align:center; background:white;"|[[File:Gantungan Ja.png|center|50px|link=]]Ja | style="text-align:center; background:white;"|[[File:Gantungan Ja jera.png|center|50px|link=]]Ja jera | style="text-align:center; background:white;"|[[File:Gantungan Nya.png|center|50px|link=]]Nya | style="text-align:center; background:white;"|[[File:Pangangge Nania.png|center|50px|link=]]Ya | style="text-align:center; background:white;"|[[File:Gantungan Sa saga.png|center|50px|link=]]Sa saga | rowspan=3| |- | align=center|'''Murdhanya'''{{br}}(''Retroflex'') | align=center|[[File:Gantungan_Ta_latik.png|center|50px|link=]]Ta latik | align=center|[[File:Gantungan Ta latik mahaprana.png|center|50px|link=]]Ta latik m. | align=center|[[File:Gantungan da madu alpaprana.png|center|50px|link=]]Da madu a. | align=center|[[File:Gantungan Da madu murdhanya.png|center|50px|link=]]Da madu m. | align=center|[[File:Gantungan_Na_rambat.png|center|50px|link=]]Na rambat | align=center|[[File:Pangangge_Cakra.png|center|50px|link=]]Ra | align=center|[[File:Bali G. Ssa.png|center|50px|link=]]Sa sapa |- | style="text-align:center; background:white;"|'''Dantya'''{{br}}(''Dental'') | style="text-align:center; background:white;"|[[File:Gantungan_Ta.png|center|50px|link=]]Ta | style="text-align:center; background:white;"|[[File:Gantungan_Ta_tawa.png|center|50px|link=]]Ta tawa | style="text-align:center; background:white;"|[[File:Gantungan Da.png|center|50px|link=]]Da lindung | style="text-align:center; background:white;"|[[File:Gantungan_Da_madu.png|center|50px|link=]]Da madu | style="text-align:center; background:white;"|[[File:Gantungan_Na.png|center|50px|link=]]Na kojong | style="text-align:center; background:white;"|[[File:Bali G. La.png|center|50px|link=]]La | style="text-align:center; background:white;"|[[File:Gempelan Sa danti.png|center|50px|link=]]Sa danti |- | align=center|'''Osthya'''{{br}}('''Labial'') | align=center|[[File:Gantungan Ba.png|center|50px|link=]]Ba | align=center|[[File:Gantungan Ba kembang.png|center|50px|link=]]Ba kembang | align=center|[[File:Gempelan Pa.png|center|50px|link=]]Pa | align=center|[[File:Gantungan Pa kapal.png|center|50px|link=]]Pa kapal | align=center|[[File:Gantungan_Ma.png|center|50px|link=]]Ma | align=center|[[File:Pangangge_Suku_kembung.png|center|50px|link=]]Wa | colspan="2"| |} </center> == Mga kudlit == Ang mga kudlit o ''pangangge'', (binibigkas na {{Padron:IPA|/pəŋaŋɡe/}}), at tinatawag ding ''sandhangan'' kung tinutukoy ang Sulat Habanes ay mga tanda na di maaaring isulat nang walang kasamang katinig. Kung sila'y ikakabit sa katinig, nababago nila ang bigkas dito. Ang tatlong uri ng kudlit ay ang ''pangangge suara'', ''pangangge tengenan'' (binibigkas na {{Padron:IPA|/t̪əŋənan/}}) at ang ''pangangge aksara''. === Pangangge suara === Kung ang katinig ay may ''pangangge suara'', ang likas na patinig nito ay nababago. Halimbawa, ang titik na "na" na nilagyan ng "ulu" ay magiging "ni", ang "ka" na nilagyan ng "suku" ay magiging "ku". Ang mga kudlit ay sinipi sa susunod na talaan: {| class="wikitable IPA" style="width:60%; margin:auto; font-size:90%;" |- | style="text-align:center; background:#ccf;" colspan="6"|'''Pangangge suara''' |- ! style="text-align:center; width:15%;"| Warga{{br}}(''Place of articulation'') ! style="text-align:center; width:10%;"| Simbolo ! style="text-align:center; width:10%;"| Transliterasiyon ! style="text-align:center; width:10%;"| [[International Phonetic Alphabet|IPA]] ! style="text-align:center; width:10%;"| Pangalan |- | style="text-align:center;" rowspan="2"| '''Kanthya'''{{br}}([[Guttural]]) | align=center|[[File:Bali Pepet.png|center|50px|link=]] | align=center| ě | align=center| [ə] | align=center | Pepet |- | style="text-align:center; background:white;"| [[File:Pangangge_Tedung.png|center|50px|link=]] | style="text-align:center; background:white;"| ā | style="text-align:center; background:white;"| [ɑː] | style="text-align:center; background:white;"| Tedung |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:white;"| '''Talawya'''{{br}}([[Palatal]]) | align=center|[[File:Pangangge Ulu.png|center|50px|link=]] | align=center| i | align=center| [i] | align=center | Ulu |- | style="text-align:center; background:white;"| [[File:Pangangge Ulu sari.png|center|50px|link=]] | style="text-align:center; background:white;"| ī | style="text-align:center; background:white;"| [iː] | style="text-align:center; background:white;"| Ulu sari |- | style="text-align:center;" rowspan="2"| '''Osthya'''{{br}}([[Labial consonant|Labial]]) | align=center|[[File:Pangangge Suku.png|center|50px|link=]] | align=center| u | align=center| [u] | align=center| Suku |- | style="text-align:center; background:white;"| [[File:Bali Suku-Ilut.png|center|50px|link=]] | style="text-align:center; background:white;"| ū | style="text-align:center; background:white;"| [uː] | style="text-align:center; background:white;"| Suku ilut |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:white;"| '''Kanthya-talawya'''{{br}}(Palato-guttural) | align=center|[[File:Pangangge Taling.png|center|50px|link=]] | align=center| é | align=center| [e]; [ɛ] | align=center | Taling |- | style="text-align:center; background:white;"| [[File:Bali Taleng-Detya.png|center|50px|link=]] | style="text-align:center; background:white;"| ai | style="text-align:center; background:white;"| [aːi] | style="text-align:center; background:white;"| Taling detya |- | style="text-align:center;" rowspan="2"| '''Kanthya-osthya'''{{br}}(Labio-guttural) | align=center|[[File:Bali Taleng-Tedong.png|center|50px|link=]] | align=center| o | align=center| [o]; [ɔ] | align=center | Taling tedung |- | style="text-align:center; background:white;"| [[File:Pangangge Taling detya-tedung.png|center|50px|link=]] | style="text-align:center; background:white;"| au | style="text-align:center; background:white;"| [aːu] | style="text-align:center; background:white;"| Taling detya matedung |} === Pangangge tengenan === ''Ang Pangangge tengenan'', maliban sa ''adeg-adeg'', ay nagdadagdag ng panghuling katinig sa dulo ng pantig. Maaari itong gamitin kasama ng pangangge suara. Halimbawa, kung ang titik na "na"  na nilagyan ng "bisah" ay nagiging "nah"; ang "ka" na may "suku" at nilagyan din ng "surang" ay nagiging "kur". Ang adeg-adeg ay nagpapawalang saysay sa likas na patinig na "a" ng mga titik na katinig. Kung ihahambing sa Sulat Devanagari, ang "bisah" ay katumbas ng "visarga", ang "cecek"ay sa "anusvara" at ang "adeg-adeg" ay sa "virama". {| class="wikitable" style="margin:auto;" |- ! align=center| Symbol ! align=center| Pronunciation ! align=center| Name |- | align=center| [[File:Pangangge Bisah.png|center|50px|link=]] | align=center| /h/ | align=center| Bisah |- | align=center| [[File:Bali Surang.png|center|50px|link=]] | align=center| /r/ | align=center| Surang |- | align=center|[[File:Pangangge Cecek.png|center|50px|link=]] | align=center| /ŋ/ | align=center| Cecek |- | align=center |[[File:Pangangge Adeg-adeg.png|center|50px|link=]] | align=center | - | align=center | Adeg-adeg |} {{clearleft}} === Pangangge aksara === ''Ang Pangangge aksara''  ay ikinakabit sa ilalim ng mga titik na katinig. Ang ''Pangangge aksara'' ang anyong nakakabit o "gantungan" ng mga titik na tinatawag na ''ardhasuara'' o "semivowel". Ang ''Guwung macelek'' naman ay ang ang anyong nakakabit ng patinig na ''ra repa''. {| class="wikitable IPA" style="margin:auto;" |- ! align=center| Simbolo ! align=center| Bigkas ! align=center| Pangalan |- | align=center| [[File:Pangangge_Cakra.png|center|50px|link=]] | align=center|/ra/ | align=center| Cakra/Guwung |- | align=center|[[File:Pangangge_Guwung_macelek.png|center|50px|link=]] | align=center| /rə/ | align=center| Guwung macelek |- | align=center|[[File:Pangangge_Suku_kembung.png|center|50px|link=]] | align=center| /ʋa/ | align=center| Suku kembung |- | align=center|[[File:Pangangge Nania.png|center|50px|link=]] | align=center| /ja/ | align=center| Nania |} == Mga bilang == Ang mga bilang na Balinese ay kahalintulad ng pagsusulat ng mga bilang na Hindu. Halimbawa, ang bilang na 25 ay isusulat lamang gamit ang mga katumbas ng 2 at 5 sa Balinese. Kung  ang bilang ay nakasulat sa pagitan ng mga titik, kailangang isulat muna ang "carik" bago at pagkatapos ng bilang para pag-ibahin ang mga ito sa mga titik. <center> {| class="wikitable" style="width:51%; margin:auto;" |- ! style="text-align:center; width:5%;"| Pambilang Balinese ! style="text-align:center; width:5%;"| Pambilang Hindu ! style="text-align:center; width:15%;"| Pangalan ! rowspan="6" style="background:none; width:1%;"| ! style="text-align:center; width:5%;"| Pambilang Balinese ! style="text-align:center; width:5%;"| Pambilang Hindu ! style="text-align:center; width:15%;"| Pangalan |- | style="text-align:center; background:white;"| [[File:Bali 0.png|center|50px|link=]] | style="text-align:center; background:white;"| 0 | style="text-align:center; background:white;"| Bindu/Windu | style="text-align:center; background:white;"| [[File:Bali 5.png|center|50px|link=]] | style="text-align:center; background:white;"| 5 | style="text-align:center; background:white;"| Lima |- | align=center| [[File:Bali 1.png|center|50px|link=]] | align=center| 1 | align=center| Siki/Besik | align=center| [[File:Bali_6-vowel_E_kara.png|center|50px|link=]] | align=center| 6 | align=center| Nem |- | style="text-align:center; background:white;"| [[File:Bali 2-vowel La lenga.png|center|50px|link=]] | style="text-align:center; background:white;"| 2 | style="text-align:center; background:white;"| Kalih/Dua | style="text-align:center; background:white;"| [[File:Bali 7.png|center|50px|link=]] | style="text-align:center; background:white;"| 7 | style="text-align:center; background:white;"| Pitu |- | align=center| [[File:Bali 3-vowel O.png|center|50px|link=]] | align=center| 3 | align=center| Tiga/Telu | align=center| [[File:Bali 8, Pha.png|center|50px|link=]] | align=center| 8 | align=center| Kutus |- | style="text-align:center; background:white;"| [[File:Bali 4.png|center|50px|link=]] | style="text-align:center; background:white;"| 4 | style="text-align:center; background:white;"| Papat | style="text-align:center; background:white;"| [[File:Bali 9.png|center|50px|link=]] | style="text-align:center; background:white;"| 9 | style="text-align:center; background:white;"| Sanga/Sia |} </center> Ang nasa baba ay kung paano isinusulat ang petsa sa Balinese gamit ang mga bilang na Balinese. (petsa: 1 Hulyo 1982, lokasyon: Bali): {{Padron:-}} <center> {| class="wikitable" style="margin:auto;" |- ! style="width:45%;"|Panulat na Balinese ! style="width:45%;"|Transliterasiyon |- | [[File:Balinese text, example.png|center|300px|Bali, 1 Juli 1982.|link=]] | style="text-align:center;"|<span style="font-size:140%;">Bali, 1 Hulyo 1982.</span> |} </center> == Iba pang mga tanda == May ilan pang mga tanda ginagamit sa Sulat Balinese. Ang ilan dito ay mga bantas at ang ilan naman ay ginagamit sa mga sulating panrelihiyon.  <center> {| class=wikitable |- ! align=center| Simbolo ! align=center| Pangalan ! align=center| Mga puna |- | align=center | [[File:Bali Carik1.png|center|50px|link=]] |''Carik'' or ''Carik Siki''. | Sinusulat sa gitna ng pangungusap, katulad ng kuwit (,). Gayundin, sinusulat sa paligid ng pambilang upang ipagkaiba sa ibang teksto. |- | align=center| [[File:Bali Carik2.png|center|50px|link=]] | ''Carik Kalih'' or ''Carik Pareren'' | Sinusulat sa dulo ng pangungusap, tulad ng tuldok (.). |- | align=center | [[File:Bali Pamungkah.png|center|50px|link=]] | ''Carik pamungkah'' | Gumagana tulad ng isang [[tutuldok]] (:). |- | align=center| [[File:Bali Pasalinan.png|Center|50px|link=]] | ''Pasalinan'' | Ginagamit sa dulo ng isang prosa, sulat o taludtod. |- | align=center| [[File:Bali Panti.png|center|50px|link=]] | ''Panten'' o ''Panti'' | Ginagamit sa simula ng isang prosa, sulat o taludtod. |- | align=center| [[File:Bali Pamada.png|center|50px|link=]] | ''Pamada'' | Ginagamit sa simula ng tekstong pang-relihiyon. Ang simbolong ito ay pang-angkop sa mga titik na ''ma'', ''nga'', ''ja'', and ''pa'', na binubuo ang salitang ''mangajapa'', na nangangahulugang "pagdasal para sa kaligtasan". |- | align=center| [[File:Bali Omkara Black.svg|center|50px|link=]] |''[[Om|Ongkara]]'' | Banal na simbolo para sa [[Hinduismo]]. Binibigkas ang simbolong ito bilang "Ong" o "Om". |} </center> == Unicode == Ang Sulat Balinese ay idinagdag sa Pamantayang Unicode noong Hulyo, 2006 at inilabas bilang bersyong 5.0. Ang Unicode ''block'' para sa Balinese ay U+1B00&#x2013;U+1B7F: == Mga tanda == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga alpabeto]] n3o7qihw678ycbqet006opbe0qzpp7u 0 244886 2208860 2204818 2026-05-24T19:18:27Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260524)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208860 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Man considering which of three labeled cups to choose while an opponent looks on.webp|thumb|Isang guhit ng lalaking nag-iisip kung alin sa tatlong basong may tatak ang pipiliin habang pinagmamasdan siya ng kalaban.]] Ang '''malayang kalooban''' ay karaniwang nauunawaan bilang kakayahan o kapasidad ng tao na (a) pumili sa pagitan ng iba't ibang posibleng hakbang o gawain,sa kalagayang nanaisin niyang gumawa ng iba, magagawa niya ito nang walang pisikal na hadlang,<ref name="Carus1910">{{cite book |last=Carus |first=Paul |url=https://archive.org/details/monist09instgoog |title=The Monist |date=1910 |publisher=Open Court Publishing Company |editor=Hegeler, Edward C. |volume=20 |location=Chicago |pages=369 |language=en |chapter=Person and personality |quote=To state it briefly, we define "free will" as a will unimpeded by any compulsion.}}</ref> (b) magkaroon ng kontrol sa kanilang mga kilos sa paraang kinakailangan para sa pananagutang [[Moralidad|moral]], o (c) maging pangunahing pinagmulan o tagapagpasimula ng kanilang mga kilos.<ref>Michael McKenna and Derk Pereboom, ''Free Will: A Contemporary Introduction'', Routledge, 2016. (sa Ingles)</ref><ref>Timothy O’Connor and Christopher Franklin, "[https://plato.stanford.edu/archives/win2022/entries/freewill/ Free Will]", in Edward N. Zalta & Uri Nodelman (pat.), ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy'' (Edisyong Taglamig ng 2022). (sa Ingles)</ref><ref>Kadri Vihvelin, "[https://plato.stanford.edu/archives/fall2022/entries/incompatibilism-arguments/ Arguments for Incompatibilism]", in Edward N. Zalta & Uri Nodelman (pat.), ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy'' (Edisyong Taglagas ng 2022). (sa Ingles)</ref> May iba't ibang teorya hinggil sa likas na katangian nito, at ang mga aspetong ito ay binibigyang-diin sa iba't ibang paraan batay sa tradisyong [[Pilosopiya|pampilosopiya]]. Kadalasang nakasentro ang mga pagtatalo sa kung paano at kung maaari bang umiral ang ganitong [[kalayaan]] kasabay ng pisikal na [[determinismo]], kaalamang dibino sa hinaharap, at iba pang mga hadlang. Malapit na kaugnay ng malayang kalooban ang mga konsepto ng pananagutang moral, karapat-dapat sa papuri o parusa, at iba pang mga paghatol na makatuwirang mailapat lamang sa mga kilos na malayang pinili. Kaugnay din ito ng mga konsepto ng payo, panghihikayat, pagmumuni-muni, at pagbabawal. Sa tradisyon, tanging ang mga kilos na ginawa nang may malayang kalooban ang itinuturing na karapat-dapat sa papuri o sisi. Ang tanong kung umiiral ba ang malayang kalooban, at ang mga implikasyon ng pag-iral o kawalan nito, ay kabilang sa mga pinakamatagal nang pinagtatalunang paksa sa pilosopiya. Ilan sa mga pilosopo at palaisip ay itinuturing ang malayang kalooban bilang kakayahang gumawa ng mga pasyang hindi tinutukoy o hinuhubog ng mga nakaraang pangyayari. Subalit, ipinapalagay ng determinismo na ang daigdig ay pinamumunuan ng mga ugnayang sanhi at bunga, kaya iisa lamang ang posibleng takbo ng mga pangyayari, isang pananaw na salungat sa libertariyanong modelo ng malayang kalooban.<ref name="Baumeister, R.F 2014. pp. 1-52">{{Cite book |last1=Baumeister |first1=Roy F. |title=Recent Research on Free Will |last2=Monroe |first2=Andrew E. |year=2014 |isbn=9780128002841 |series=Advances in Experimental Social Psychology |volume=50 |pages=1–52 |language=en |doi=10.1016/B978-0-12-800284-1.00001-1}}</ref> Natukoy na ng [[sinaunang pilosopiyang Griyego]] ang isyung ito,<ref name="bobzien1998determinism">{{Cite book |last=Bobzien |first=Susanne |url=https://books.google.com/books?id=7kmTeOjHIqkC&pg=PR12 |title=Determinism and freedom in Stoic philosophy |date=1998 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-823794-5 |language=en |quote="...Aristotle and Epictetus: In the latter authors it was the fact that nothing hindered us from doing or choosing something that made us have control over them. In Alexander's account, the terms are understood differently: what makes us have control over things is the fact that we are causally undetermined in our decision and thus can freely decide between doing/choosing or not doing/choosing them." |access-date=2015-12-09}}</ref> at nananatili itong pangunahing paksa ng mga pampilosopiyang pagtatalo hanggang sa kasalukuyan. Ang pananaw na nagsasabing hindi maaaring magkasabay na umiral ang malayang kalooban at determinismo ay tinatawag na ''inkompatibilismo'', at saklaw nito ang parehong metapisikal na libertariyanismo (ang paniniwalang mali ang determinismo at sa gayon, posibleng umiral ang malayang kalooban) at determinismong mahigpit o inkompatibilismong mahigpit (ang paniniwalang totoo ang determinismo at sa gayon, hindi posible ang malayang kalooban). Isa pang anyo ng inkompatibilismo ay ang ilusyonismo o inkompatibilismong mahigpit, na nagsasabing kapwa ang determinismo at hindi determinismong (kawalang-tiyak) pananaw ay hindi tugma sa malayang kalooban, at samakatuwid, hindi ito maaaring umiral anuman ang metapisikal na katotohanan ng determinismo. Sa kabaligtaran, ang mga kompatibilista ''ay'' naniniwalang maaaring magkasabay na umiral ang malayang kalooban at determinismo. Ang ilang pilosopong kompatibilista (tinatawag ding kompatibilistang mahigpit) ay naniniwalang ''kinakailangan'' ang determinismo mismo upang umiral ang malayang kalooban at ahensiya, dahil may kinalaman ang pagpili sa pagkiling sa isang kilos laban sa iba, na nangangailangan ng pag-unawa sa kung ''papaano'' magiging resulta ng mga pagpipilian.<ref name="Carnap">Isang argumento ni Rudolf Carnap na isinalarawan ni: {{cite book |author=C. James Goodwin |url=https://books.google.com/books?id=eNsVUGTMcDoC&pg=PA11 |title=Research In Psychology: Methods and Design |publisher=Wiley |year=2009 |isbn=978-0-470-52278-3 |edition=6 |page=11 |language=en}}</ref><ref name="Bishop">{{cite book |author=Robert C Bishop |title=Visions of Discovery: New Light on Physics, Cosmology, and Consciousness |publisher=Cambridge University Press |year=2010 |isbn=978-0-521-88239-2 |editor=Raymond Y. Chiao |page=603 |chapter=§28.2: Compatibilism and incompatibilism |editor2=Marvin L. Cohen |editor3=Anthony J. Leggett |editor4=William D. Phillips |editor5=Charles L. Harper, Jr. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=BhcpiZN2MOIC&pg=PA603}}</ref> Sa makabagong pilosopiya, ang mga kompatibilista ang bumubuo sa karamihan ng mga palaisip, at karaniwang itinuturing na isang maling usaping magkasalungat ang pagtatalo sa pagitan ng mga libertariyano at deterministang mahigpit hinggil sa malayang kalooban laban sa determinismo.<ref name="Richards">Tingnan, halimbawa, si {{cite book |author=Janet Richards |title=Human Nature After Darwin: A Philosophical Introduction |publisher=Routledge |year=2001 |isbn=978-0-415-21243-4 |pages=142 ''ff'' |language=en |chapter=The root of the free will problem: kinds of non-existence |chapter-url=https://books.google.com/books?id=6KZ1NZmDGCEC&pg=PT152}}</ref> May iba't ibang kahulugan ng "malayang kalooban" ang bawat kompatibilista, at dahil dito, iba-iba rin ang itinuturing nilang mga hadlang na may kaugnayan sa isyung ito. Para sa mga klasikong kompatibilista, ang malayang kalooban ay walang iba kundi kalayaan sa pagkilos, at itinuturing na may malayang kalooban ang isang tao kung, sa kalagayang nanaisin niyang gumawa ng iba, magagawa niya ito nang walang pisikal na hadlang. Samantala, maraming makabagong kompatibilista ang tinitingnan ang malayang kalooban bilang sikolohikal na kapasidad, gaya ng kakayahang itutok ang sariling pag-uugali sa paraang tumutugon sa katuwiran o maaaring maparusahan. Mayroon pang ibang pananaw hinggil sa malayang kalooban, may kanya-kanyang diin at pag-aalala ang bawat isa, subalit may iisang pagkakatulad: ang paniniwalang hindi banta ang posibilidad ng pisikal na determinismo sa pag-iral ng malayang kalooban.<ref>{{cite book |last1=McKenna |first1=Michael |url=http://plato.stanford.edu/archives/sum2015/entries/compatibilism/ |title=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |last2=Coates |first2=D. Justin |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |year=2015 |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |language=en |chapter=Compatibilism |via=Stanford Encyclopedia of Philosophy}}</ref> == Kasaysayan ng malayang kalooban == Natukoy na ang suliranin ng malayang kalooban sa sinaunang [[panitikan]] ng pilosopiyang Griyego. Ang kaisipan ng kompatibilistang malayang kalooban ay iniuugnay kina [[Aristoteles]] ([[Ika-4 na dantaon|ika-4 na]] [[Ika-4 na dantaon|dantaon BK]]) at Epikteto ([[Unang dantaon|unang dantaon AD]]): "ang katotohanang walang hadlang sa atin upang gumawa o pumili ng isang bagay ang dahilan kung bakit may kontrol tayo rito."<ref name="bobzien1998determinism" /><ref>{{Cite journal |last=Bobzien |first=Susanne |date=2000 |title=Did Epicurus discover the free-will problem? |url=http://philpapers.org/rec/BOBDED |url-status=live |journal=Oxford Studies in Ancient Philosophy |language=en |pages=287–338 |doi=10.1093/oso/9780199242269.003.0008 |isbn=978-0-19-924226-9 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908224343/https://philpapers.org/rec/BOBDED |archive-date=2021-09-08 |access-date=2015-12-09}}</ref> Ayon kay Susanne Bobzien, marahil unang natukoy ang kaisipan ng inkompatibilistang malayang kalooban sa mga akda ni Alehandro ng Aprodisiyas ([[Ika-3 dantaon|ika-3]] [[Ika-3 dantaon|dantaon AD]]): "ang nagbibigay sa atin ng kakayahang kontrolin ang mga bagay ay ang katotohanang hindi itinakda ng mga sanhi ang ating pagpapasya; kaya't malaya nating mapagpapasiyahan kung gagawin o pipiliin natin ang isang bagay, o kung hindi natin ito gagawin o pipiliin." Ang katagang "malayang kalooban" (liberum arbitrium) ay ipinakilala sa pilosopiyang Kristiyano noong [[Ika-4 na dantaon|ika-4 na]] [[Ika-4 na dantaon|dantaon AD]]. Tradisyonal itong nangangahulugang (hanggang sa [[Panahon ng Kaliwanagan|panahon ng]] [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]]) ang kawalan ng pangangailangan sa kalooban ng tao,<ref>{{Cite book |last=Schopenhauer |first=A. |title=On the Freedom of the Will |year=1960 |url=https://archive.org/details/essayonfreedomof0000scho |language=en |chapter=What is freedom?}}</ref> kaya ang pahayag na "malaya ang kalooban" ay nangangahulugang "hindi kailangang maging ganoon ang kalooban." Ang kahingian o pananaw na ito ay tinanggap ng kapwa mga inkompatibilista at kompatibilista.<ref>Kaya lumitaw ang kaisipan ng kontingensiya bilang ganap na kabaligtaran ng pagkakaroon ng kailangan. Ibig sabihin, kapag ang isang bagay ay itinuturing na nakadepende o umaasa sa ibang bagay, ito ay kontingente at samakatuwid ay hindi kailangan o hindi sapilitan.</ref> == Pilosopiyang Silanganin == === Pilosopiyang Budista === Tinatanggap ng Budismo ang parehong kalayaan at determinismo (o mga kaisipang kahalintulad nito), subalit sa kabila ng pagtuon nito sa ahensiya ng tao, tinatanggihan nito ang konseptong Kanluranin ng isang ganap na ahente na nagmumula sa panlabas na pinagmulan.<ref name="Gier">Gier, Nicholas and Kjellberg, Paul. "[http://www.tomandrodna.com/Nick_Gier/Buddfreewill.pdf Buddhism and the Freedom of the Will: Pali and Mahayanist Responses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170809080408/http://www.tomandrodna.com/Nick_Gier/Buddfreewill.pdf|date=2017-08-09}}" in Freedom and Determinism. Campbell, Joseph Keim; O'Rourke, Michael; and Shier, David. 2004. MIT Press (sa Ingles)</ref> Ayon kay [[Buda]], "Mayroong malayang pagkilos, mayroong kaparusahan, subalit hindi ko nakikita ang anumang ahente na lumilipat mula sa isang kalipunan ng mga panandaliang elemento patungo sa iba, maliban sa [ugnayan] ng mga elementong iyon."<ref name="Gier" /> Hindi naniniwala ang mga Budista sa ganap na malayang kalooban ni sa determinismo. Itinuturo nila ang isang doktrinang gitna, na tinatawag sa [[Wikang Sanskrito|Sanskrito]] na ''pratītyasamutpāda'', na karaniwang isinasalin bilang "magkaugnay na pinagmulan," "magkaugnay na paglitaw," o "paglitaw na may kondisyon." Itinuturo nito na isang kilos ang bawat bolisyon na may kondisyon bilang bunga ng [[kamangmangan]]. Sa isang bahagi, ipinapahiwatig nito na ang malayang kalooban ay likas na may kondisyon at sa gayon ay hindi ganap na "malaya" sa simula pa lamang. Kaugnay din ito ng teorya ng [[karma]] sa [[Budismo]]. Subalit, naiiba ang konsepto ng karma ng Budismo sa konsepto ng karma ng [[Hinduismo]]. Sa Budismo, ang ideya ng karma ay hindi ganap na deterministiko. Ang kaisipang Budista tungkol sa karma ay nakatuon sa ugnayan ng sanhi at bunga ng mga moral na kilos sa buhay na ito, samantalang sa Hinduismo, ang karma ay madalas na inuugnay sa pagtatakda ng kapalaran sa mga susunod na buhay. Itinuturo sa Budismo na ang paniniwala sa ganap na kalayaan sa pagpili (na ang tao ay lubos na malaya sa anumang pasya) ay maling pag-iisip, sapagkat itinatanggi nito ang realidad ng mga pangangailangang pisikal at kalagayan ng tao. Gayundin, maling paniwalaan na ang tao ay walang kakayahang pumili o na itinakda na ang kanyang [[kapalaran]]. Ang pagtanggi sa kalayaan ay katumbas ng pagtanggi sa pagsisikap ng mga Budista na umunlad sa moralidad, sa pamamagitan ng kakayahang malayang pumili ng mahabaging pagkilos. Ang ''pubbekatahetuvada'', o ang paniniwala na ang lahat ng [[kaligayahan]] at [[pagdurusa]] ay bunga lamang ng mga nagdaang kilos, ay itinuturing na maling pananaw ayon sa mga aral ng Budismo. Dahil tinatanggihan din ng mga Budista ang konsepto ng ahensiya, sarado rin sa kanila ang mga tradisyonal na estratehiya ng mga kompatibilista. Sa halip, ang estratehiyang pampilosopiya ng Budismo ay suriin ang metapisika ng kaugnayang sanhi at bunga. Noong sinaunang [[Indiya|Indya]], nagkaroon ng mga mainit na pagtatalo ukol sa kalikasan ng kaugnayang sanhi, kung saan ang mga [[Jain]], Nyaya, Samkhya, Cārvāka, at Budista ay may kanya-kanyang pananaw. Sa maraming paraan, ang paninindigang Budista ay mas malapit sa teorya ng kundisyonalidad (''idappaccayatā'') kaysa sa teorya ng kaugnayang sanhi, lalo na ayon sa pagpapaliwanag ni [[Nagarjuna|Nāgārjuna]] sa ''Mūlamadhyamakakārikā''.<ref name="Gier" /> === Pilosopiyang Hindu === Ang anim na ortodoksong paaralan ng pag-iisip (''āstika'') sa [[pilosopiyang Hindu]] ay hindi lubos na nagkakaisa sa usapin ng malayang kalooban. Halimbawa, para sa Samkhya, ang materya ay walang anumang kalayaan, at ang kamalayan ay walang kakayahang kontrolin ang pagkakasunod ng mga pangyayari sa [[materya]]. Ang tanging tunay na kalayaan (''kaivalya'') ay ang pagtatamo ng pagkaunawa sa ganap na pagkahiwalay ng materya at ng sarili.<ref name="koller">{{Cite book |last1=Koller |first1=J. |title=Asian Philosophies |url=https://archive.org/details/asianphilosophie0000koll |publisher=Prentice Hall |year=2007 |isbn=978-0-13-092385-1 |edition=5 |language=en}}</ref> Para naman sa paaralan ng Yoga, ang Īśvara lamang ang tunay na malaya, at ang hiwalay ang kalayaang ito sa lahat ng [[damdamin]], [[pag-iisip]], kilos, o kalooban, kaya’t hindi ito kalayaang may kinalaman sa kalooban. Ang [[metapisika]] ng Nyaya at Vaisheshika ay malinaw na nagpapahiwatig ng paniniwala sa determinismo, bagaman hindi ito hayagang nagpahayag tungkol sa determinismo o malayang kalooban.<ref name="koller2">{{Cite book |last1=Koller |first1=J. |title=Asian Philosophies |url=https://archive.org/details/asianphilosophie0000koll |publisher=Prentice Hall |year=2007 |isbn=978-0-13-092385-1 |edition=5 |language=en}}</ref> Nagbibigay naman ng pananaw mula sa tradisyong Vedantista si [[Swami Vivekananda]] tungkol sa malayang kalooban: {{quote|"Ang kalooban ay hindi malaya; ito ay isang kaganapang nakatali sa sanhi at bunga, subalit mayroong isang bagay sa likod ng kalooban na tunay na malaya."<ref name="viveka">[[Swami Vivekananda]] (1907) {{cite web |title=Sayings and utterances |url=http://www.ramakrishnavivekananda.info/vivekananda/volume_5/sayings_and_utterances.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110104140451/http://www.ramakrishnavivekananda.info/vivekananda/volume_5/sayings_and_utterances.htm|language=en |archive-date=2011-01-04 |access-date=2010-11-21 |publisher=ramakrishnavivekananda.info}}</ref>}} {{quote|"Upang makamit ang kalayaan, kailangan nating lampasan ang mga hangganan ng sansinukob na ito; hindi ito matatagpuan dito."<ref>{{Cite web |last=VivekaVani |date=2020-12-23 |title=Freedom - Swami Vivekananda |url=https://vivekavani.com/freedom-swami-vivekananda/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250116143346/https://vivekavani.com/freedom-swami-vivekananda/ |archive-date=2025-01-16 |access-date=2025-01-26 |website=VivekaVani |language=en-US}}</ref>}} Sa loob ng Vedanta, ipinahayag ni Madhvacharya na ang mga kaluluwa (o kamalayan) ay walang anumang malayang kalooban sapagkat itinakda ni Panginoong [[Vishnu]] ang lahat ng kanilang mga pagkilos.<ref>{{Cite book |last=Sarma |first=Deepak |title=An introduction to Mādhva Vedānta |url=https://archive.org/details/introductiontoma0000unse_w7t6 |date=2003 |publisher=Ashgate |isbn=978-0-7546-0637-6 |series=Ashgate world philosophies series |location=Aldershot|language=en |pages=[https://archive.org/details/introductiontoma0000unse_w7t6/page/80 80]}}</ref> == Pilosopiyang Kanluranin == Ang mga pangunahing tanong ay kung taglay ba natin ang kakayahang kontrolin ang ating mga kilos gaya ng ating nadarama, at kung gayon, anong uri o antas ng kontrol ang ating naipapatupad sa ating kusang-loob na pag-uugali. Ang mga sinaunang suliraning pampilosopiyang ito ay mas nauna pa kaysa sa mga unang [[stoiko]] sa [[Sinaunang Gresya|Gresya]] (halimbawa, si Krisipo), at may ilang makabagong pilosopo na hanggang ngayon ay nababahala sa kakulangan ng pag-unlad sa usaping ito sa loob ng maraming dantaon.<ref name="Nagel">{{cite book |author=Thomas Nagel |title=The View From Nowhere |publisher=Oxford University Press |year=1989 |isbn=978-0-19-505644-0 |page=112 |language=en |chapter=Freedom |quote=Nothing that might be a solution has yet been described. This is not a case where there are several possible candidate solutions and we don't know which is correct. It is a case where nothing believable has (to my knowledge) been proposed. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=5cryOCGb2nEC&pg=PA112}}</ref><ref name="Nagel2">{{cite book |author=Thomas Nagel |title=The View From Nowhere |publisher=Oxford University Press |year=1989 |isbn=978-0-19-505644-0 |page=112 |language=en |chapter=Freedom |quote=Nothing that might be a solution has yet been described. This is not a case where there are several possible candidate solutions and we don't know which is correct. It is a case where nothing believable has (to my knowledge) been proposed. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=5cryOCGb2nEC&pg=PA112}}</ref> Sa isang banda, taglay ng mga tao ang matinding damdamin ng kalayaan, ahensiya, at sariling pagpapasya, na nagdudulot ng likas na paniniwala sa malayang kalooban at pakiramdam ng sarili.<ref>{{cite book |author=Gregg D Caruso |url=https://books.google.com/books?id=TvvaM77QC44C&pg=PA8 |title=Free Will and Consciousness: A Determinist Account of the Illusion of Free Will |publisher=Lexington Books |year=2012 |isbn=978-0-7391-7136-3 |page=8 |language=en |quote=One of the strongest supports for the free choice thesis is the unmistakable intuition of virtually every human being that he is free to make the choices he does and that the deliberations leading to those choices are also free flowing..}}</ref><ref>{{cite book |author=Corliss Lamont |url=https://books.google.com/books?id=iWu4AAAAIAAJ&q=%22+the+unmistakable+intuition+of+virtually+every+human+being%22 |title=Freedom of choice affirmed |publisher=Beacon Press |year=1969 |isbn=9780826404763 |page=38 |language=en}}</ref> Sa kabilang banda, maaaring mali ang pakiramdam na ito ng pagkakaroon ng malayang kalooban.<ref name="Baumeister2">{{cite book |author1=Azim F Shariff |title=Are We Free? Psychology and Free Will |author2=Jonathan Schooler |author3=Kathleen D Vohs |publisher=Oxford University Press |year=2008 |isbn=978-0-19-518963-6 |editor1=John Baer |pages=183, 190–93 |language=en |chapter=The hazards of claiming to have solved the hard problem of free will |editor2=James C. Kaufman |editor3=Roy F. Baumeister |chapter-url=https://books.google.com/books?id=_t4k_r7-2jgC&pg=PA183}}</ref><ref name="Clark">{{cite journal |author=TW Clark |year=1999 |title=Fear of mechanism: A compatibilist critique of ''The Volitional Brain''. |url=http://www.ingentaconnect.com/content/imp/jcs/1999/00000006/f0020008/979 |url-status=live |journal=Journal of Consciousness Studies |language=en |volume=6 |issue=8–9 |pages=279–93 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190325010219/https://www.ingentaconnect.com/content/imp/jcs/1999/00000006/f0020008/979 |archive-date=2019-03-25 |access-date=2012-12-12 |quote=Feelings or intuitions ''per se'' never count as self-evident proof of anything.}} Banggit nina Shariff, Schooler & Vohs: ''The hazards of claiming to have solved the hard problem of free will'' Makikita ang buong teksto ng linya [http://www.naturalism.org/fearof.htm dito] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130505091649/http://naturalism.org/fearof.htm|date=2013-05-05}}.</ref> Mahirap ipagkasundo ang ebidensiyang intuwitibo na ang mga pasya ng kamalayan ay may sanhi o bisa, sa pananaw na ang pisikal na daigdig ay maaaring ipaliwanag nang ganap sa pamamagitan lamang ng mga [[batas pisikal]].<ref name="Velmans2002">{{cite journal |author=Max Velmans |year=2002 |title=How Could Conscious Experiences Affect Brains? |url=http://cogprints.org/2750/ |url-status=live |journal=Journal of Consciousness Studies |language=en |volume=9 |issue=11 |pages=2–29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406052843/http://cogprints.org/2750/ |archive-date=2013-04-06 |access-date=2013-01-13}}</ref> Ang tunggalian sa pagitan ng kalayaang intuwitibo at ng mga batas ng kalikasan ay lumilitaw kapag iginigiit ang alinman sa pagsasara ng sanhi (''causal closure'') o pisikal na determinismo (determinismong nomolohikal). Sa pagsasara ng sanhi, walang pisikal na pangyayari ang may pinagmulan sa labas ng larangan ng pisikal; at sa pisikal na determinismo, ang hinaharap ay ganap na tinutukoy ng mga naunang pangyayari (sanhi at bunga). Ang palaisipan ng pagpapagkasundo sa "malayang kalooban" sa isang deterministikong [[uniberso]] ay tinatawag na ''problema ng malayang kalooban'' o minsan ay tinutukoy bilang ''pagkalito ng determinismo''.<ref name="WJames">{{cite book |author=William James |title=The Will to believe, and other essays in popular philosophy |publisher=Longmans, Green |year=1896 |pages=145 ''ff'' |language=en |chapter=The dilemma of determinism |chapter-url=https://books.google.com/books?id=y2Tw28d-85wC&pg=PA145}}</ref> Nagbubunga rin ang pagkalito na ito ng moral na pag-aalinlangan: kung paano ipagkakaloob ang [[pananagutan]] sa mga kilos kung ang mga ito ay ganap na sanhi ng mga nakaraang pangyayari.<ref name="Bargh">{{cite web |author=John A Bargh |date=2007-11-16 |title=Free will is un-natural |url=http://www.yale.edu/acmelab/articles/FreeWillIsUnnatural.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120903230023/http://www.yale.edu/acmelab/articles/FreeWillIsUnnatural.pdf |archive-date=2012-09-03 |access-date=2012-08-21 |language=en |quote=Are behaviors, judgments, and other higher mental processes the product of free conscious choices, as influenced by internal psychological states (motives, preferences, ''etc.''), or are those higher mental processes determined by those states?}} Matatagpuan din kay {{cite book |author=John A Bargh |title=Are We Free? Psychology and Free Will |publisher=Oxford University Press |year=2008 |isbn=978-0-19-518963-6 |editor=John Baer |pages=128 ''ff'' |language=en |chapter=Chapter 7: Free will is un-natural |editor2=James C. Kaufman |editor3=Roy F. Baumeister |chapter-url=https://books.google.com/books?id=_t4k_r7-2jgC&pg=PA128}}</ref><ref name="Russell">{{cite book |author=Paul Russell |title=Freedom and Moral Sentiment: Hume's Way of Naturalizing Responsibility |publisher=Oxford University Press |year=2002 |isbn=978-0-19-515290-6 |page=14 |language=en |chapter=Chapter 1: Logic, "liberty", and the metaphysics of responsibility |quote=...the well-known dilemma of determinism. One horn of this dilemma is the argument that if an action was caused or necessitated, then it could not have been done freely, and hence the agent is not responsible for it. The other horn is the argument that if the action was not caused, then it is inexplicable and random, and thus it cannot be attributed to the agent, and hence, again, the agent cannot be responsible for it.... Whether we affirm or deny necessity and determinism, it is impossible to make any coherent sense of moral freedom and responsibility. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=cxUfOoGQaPwC&pg=PA14}}</ref> Ipinapalagay ng mga kompatibilista na ang realidad ng isip ay hindi sa sarili nito sanhi o may likas na bisa.<ref name="Shariff">{{cite book |author1=Azim F Shariff |title=Are We Free? Psychology and Free Will |author2=Jonathan Schooler |author3=Kathleen D Vohs |publisher=Oxford University Press |year=2008 |isbn=978-0-19-518963-6 |editor1=John Baer |page=193 |language=en |chapter=Chapter 9: The hazards of claiming to have solved the hard problem of free will |editor2=James C. Kaufman |editor3=Roy F. Baumeister |chapter-url=https://books.google.com/books?id=_t4k_r7-2jgC&pg=PA193}}</ref><ref name="VelmansM">{{cite book |author=Max Velmans |url=https://books.google.com/books?id=JGYfMiVd8lQC&pg=PA11 |title=Understanding Consciousness |publisher=Taylor & Francis |year=2009 |isbn=978-0-415-42515-5 |edition=2 |page=11 |language=en}}</ref> Tinugunan ng mga klasikong kompatibilista ang pag-aalinlangan ng malayang kalooban sa pamamagitan ng [[Pangangatwiran|pangangatwirang]] umiiral ang kalayaan hangga't ang mga tao ay hindi pinipigilan o pinipuwersa mula sa labas.<ref name="strawson">{{cite encyclopedia |year=2011 |title=Free will. In E. Craig (Ed.) |encyclopedia=Routledge encyclopedia of philosophy |publisher=Routledge |location=London |url=http://www.rep.routledge.com/article/V014SECT1 |access-date=12 Disyembre 2012 |last=Strawson |first=Galen |orig-year=1998 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120826083716/http://rep.routledge.com/article/V014SECT1 |archive-date=26 Agosto 2012 |url-status=dead}}</ref> Itinatangi naman ng mga makabagong kompatibilista ang kalayaan ng kalooban sa kalayaan ng pagkilos, ibig sabihin, ang kalayaan sa pagpili ay hiwalay sa kalayaan na ''isagawa'' ito.<ref name="OConnor">{{cite encyclopedia |title=Free Will |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Summer 2011 Edition) |url=http://plato.stanford.edu/archives/sum2011/entries/freewill/ |access-date=2013-01-15 |date=Okt 29, 2010 |editor=Edward N. Zalta |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210314200535/https://plato.stanford.edu/archives/sum2011/entries/freewill/ |archive-date=2021-03-14 |author=O'Connor, Timothy |url-status=live}}</ref> Dahil sa likas na karanasan ng tao ng pagkakaroon ng malayang kalooban, naniniwala ang ilang makabagong kompatibilista na kailangang isaalang-alang ang intuwitibong pananaw na ito.<ref name="Greene">{{cite book |author1=Joshua Greene |title=Oxford Handbook of Neuroethics |author2=Jonathan Cohen |publisher=Oxford University Press |year=2011 |isbn=978-0-19-162091-1 |editor1=Judy Illes |language=en |chapter=For the law, neuroscience changes nothing and everything |quote=Free will, compatibilists argue, is here to stay, and the challenge for science is to figure out exactly how it works and not to peddle silly arguments that deny the undeniable (Dennett 2003) |editor2=Barbara J. Sahakian}} na tumutukoy sa puna sa mga eksperimento ni Libet sa pamamagitan ni {{cite journal |author=DC Dennett |year=2003 |title=The self as a responding and responsible artifact |url=http://ase.tufts.edu/cogstud/papers/SelfasaResponding.pdf |url-status=live |journal=Annals of the New York Academy of Sciences |language=en |volume=1001 |issue=1 |pages=39–50 |bibcode=2003NYASA1001...39D |doi=10.1196/annals.1279.003 |pmid=14625354 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091109234957/http://ase.tufts.edu/cogstud/papers/SelfasaResponding.pdf |archive-date=2009-11-09 |s2cid=46156580}}</ref><ref name="Freeman1">{{cite book |author=Walter J. Freeman |url=https://books.google.com/books?id=BLxUytGDQesC&pg=PA5 |title=How Brains Make Up Their Minds |publisher=Columbia University Press |year=2000 |isbn=978-0-231-12008-1 |page=5 |language=en |quote=Instead of postulating a universal law of causality and then having to deny the possibility of choice, we start with the premise that freedom of choice exists, and then we seek to explain causality as a property of brains.}}</ref> Madalas nilang iugnay ang kalayaan ng kalooban sa kakayahang gumawa ng makatwirang pasya. Iba namang pananaw ang taglay ng mga inkompatibilista, na nagsasabing kung deterministiko ang daigdig, kung gayon ang ating pakiramdam na tayo'y malayang pumipili ng kilos ay isa lamang ilusyon. Ang metapisikal na libertaryanismo ay isang uri ng inkompatibilismo na nag-aangkin na mali ang determinismo at posible ang malayang kalooban (na kahit ilang tao man lamang ay tunay na may kalayaan ng kalooban).<ref name="stanfordcompatibilism">{{cite encyclopedia |year=2009 |title=Compatibilism |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |url=http://plato.stanford.edu/archives/win2009/entries/compatibilism |access-date=2012-12-21 |last=McKenna |first=Michael |editor=Edward N. Zalta |edition=Taglamig |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224073131/https://plato.stanford.edu/archives/win2009/entries/compatibilism/ |archive-date=2021-02-24 |url-status=live}}</ref> Ang pananaw na ito ay kaugnay ng mga di-materyalistang pananaw,<ref name="Baumeister2" /> kabilang ang tradisyonal na duwalismo at ang mga modelong sumusuporta sa mga mas minimal na batayan, tulad ng kakayahang sadyang pigilan ang isang kilos o labanan ang isang pagnanais.<ref name="Libet 2003">{{Cite journal |last=Libet |first=Benjamin |year=2003 |title=Can Conscious Experience affect brain Activity? |journal=Journal of Consciousness Studies |language=en |volume=10 |issue=12 |pages=24–28 |citeseerx=10.1.1.5.2852}}</ref><ref name="RKane1">{{Cite book |last=Kane |first=Robert |title=Four Views on Free Will (Libertarianism) |author2=John Martin Fischer |author3=Derk Pereboom |author4=Manuel Vargas |publisher=Blackwell Publishing |year=2007 |isbn=978-1-4051-3486-6 |location=Oxford |page=39 |language=en}}</ref> Gayunman, kahit sa harap ng pisikal na di-determinismo, may mga argumento laban sa libertaryanismo sapagkat mahirap tukuyin kung saan nagmumula ang pananagutan (ang pinagmulan ng "malayang" mga desisyong walang sanhi). Ang malayang kalooban dito ay pangunahing tinatalakay kaugnay ng pisikal na determinismo sa mahigpit na pakahulugan ng determinismong nomolohikal, bagaman may iba pang mga anyo ng determinismo na may kinalaman din sa malayang kalooban.<ref name="stanfordincompatibilismarguments">{{cite encyclopedia |year=2011 |title=Arguments for Incompatibilism |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |url=http://plato.stanford.edu/archives/spr2011/entries/incompatibilism-arguments |access-date=2012-12-23 |last=Vihvelin |first=Kadri |editor=Edward N. Zalta |edition=Tagsibol ng 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625234442/https://plato.stanford.edu/archives/spr2011/entries/incompatibilism-arguments/ |archive-date=2021-06-25 |url-status=live}}</ref> Halimbawa, hinahamon ng [[Lohika|lohikal]] at [[Teolohiya|teolohikal]] na determinismo ang metapisikal na libertaryanismo sa mga ideya ng [[tadhana]] at kapalaran, samantalang ang [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Kultura|kultural]], at [[Sikolohiya|sikolohikal]] na determinismo ay nag-ambag sa paghubog ng mga modelo ng kompatibilismo. Maaaring mabuo pa ang magkahiwalay na uri ng kompatibilismo at inkompatibilismo upang katawanin ang mga ito.<ref name="stanfordforeknowledge">{{cite encyclopedia |year=2011 |title=Foreknowledge and Free Will |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |url=http://plato.stanford.edu/archives/fall2011/entries/free-will-foreknowledge |access-date=2012-12-21 |last=Zagzebski |first=Linda |editor=Edward N. Zalta |edition=Taglagas ng 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225122113/https://plato.stanford.edu/archives/fall2011/entries/free-will-foreknowledge/ |archive-date=2021-02-25 |url-status=live}} Tingnan din: {{cite encyclopedia |year=2009 |title=Compatibilism |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |url=http://plato.stanford.edu/archives/win2009/entries/compatibilism |access-date=2012-12-21 |last=McKenna |first=Michael |editor=Edward N. Zalta |edition=Tagniyebe ng 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224073131/https://plato.stanford.edu/archives/win2009/entries/compatibilism/ |archive-date=2021-02-24 |url-status=live}}</ref> === Inkompatibilismo === Ang inkompatibilismo ay ang pananaw na ang malayang kalooban at determinismo ay lohikong magkasalungat, at na ang pangunahing tanong kung mayroon o wala ang tao ng malayang kalooban ay kung ang kaniyang mga kilos ay itinakda o hindi. Ang mga tinatawag na "deterministang mahigpit," gaya nina d'Holbach, ay yaong mga inkompatibilista na tumatanggap sa determinismo at itinatanggi ang malayang kalooban. Sa kabilang panig, ang mga "metapisikal na libertaryano," gaya nina Tomas Reid, Peter van Inwagen, at Robert Kane, ay mga inkompatibilista na tumatanggap sa malayang kalooban at itinatanggi ang determinismo, sa paniniwalang may anyo ng hindi-pagtatakda (indeterminismo) na totoo.<ref name="Wagen">{{Cite book |last=van Invagen |first=P. |title=An Essay on Free Will |publisher=Clarendon Press |year=1983 |isbn=0-19-824924-1 |location=Oxford |language=en}}</ref> Mayroon ding tinatawag na inkompatibilistang mahigpit, na nagsasabing ang malayang kalooban ay hindi tugma sa parehong determinismo at indeterminismo.<ref name="Derk1">{{cite book |author=Pereboom, D. |url=https://books.google.com/books?id=9sKZ1rAO2BwC |title=Living without Free Will |publisher=Cambridge University Press |year=2003 |isbn=978-0-521-79198-4 |language=en}}</ref> Ang tradisyonal na mga argumento para sa inkompatibilismo ay nakabatay sa tinatawag na "intuwitibong patibong": kung ang tao ay gaya ng mga mekanikal na bagay na itinakda ang kilos, gaya ng [[laruan]] na pinapaikot, bola sa [[bilyar]], papet, o [[Robotika|robot]], kung gayon ay wala tayong tunay na malayang kalooban.<ref name="Wagen" /><ref>{{cite journal |last1=Fischer |first1=J.M. |year=1983 |title=Incompatibilism |journal=Philosophical Studies |language=en |volume=43 |issue=1 |pages=121–37 |doi=10.1007/BF01112527}}</ref> Tinanggihan ito ng mga kompatibilista gaya ni Daniel Dennett, sapagkat kahit na may pagkakahawig ang tao sa mga bagay na ito, maaari pa ring totoo at makatwirang tayo ay naiiba sa kanila sa mahahalagang paraan.<ref name="DD1">{{cite book |author=Dennett, D. |url=https://books.google.com/books?id=P4NtNzOKxycC |title=Elbow Room: The Varieties of Free Will Worth Wanting |publisher=Bradford Books |year=1984 |isbn=978-0-262-54042-1 |language=en}}</ref> Isa pang argumento para sa inkompatibilismo ay ang tinatawag na "kadena ng sanhi." Mahalaga ang inkompatibilismo sa idealistang teorya ng malayang kalooban. Karamihan sa mga inkompatibilista ay tumatanggi sa ideya na ang kalayaan sa pagkilos ay basta sadyang gawi lamang. Sa halip, ipinipilit nila na ang tunay na malayang kalooban ay nangangahulugang ang isang tao mismo ang "pinagmulan" o "pinagmumulan" ng kaniyang mga kilos. Dapat siyang maging ''causa sui'' (sanhi ng sarili), ayon sa tradisyonal na katawagan. Ang pananagutan sa sariling mga pagpili ay nangangahulugang siya ang unang sanhi ng mga ito, kung saan ang "unang sanhi" ay walang sinusundan na sanhi. Kung gayon, kung ang isang tao ay may malayang kalooban, siya ang tunay na pinagmulan ng kaniyang mga kilos. Subalit kung totoo ang determinismo, ang lahat ng pagpili ng tao ay dulot ng mga pangyayari at katotohanang wala siya sa kontrol. Kaya, kung lahat ng kaniyang ginagawa ay nakabatay sa mga bagay na wala sa kaniyang kapangyarihan, hindi siya maaaring maging pinagmulan ng sariling mga kilos. Samakatuwid, wala siyang malayang kalooban.<ref>{{Cite book |last=Kane |first=R. |title=The Significance of Free Will |url=https://archive.org/details/significanceoffr0000kane |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=0-19-512656-4 |location=Oxford |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Campbell |first=C.A. |title=On Selfhood and Godhood |publisher=George Allen and Unwin |year=2004 |isbn=0-415-29624-2 |location=London |language=en |orig-year=1957}}</ref><ref>{{Cite book |last=Sartre |first=J.P. |title=Being and Nothingness |publisher=Washington Square Press |year=1943 |edition=muling paglilimbag noong 1993 |location=New York |language=en}} Sartre also provides a psychological version of the argument by claiming that if man's actions are not his own, he would be in ''bad faith''.</ref> Ang ganitong argumento ay hinamon din ng iba't ibang pilosopong kompatibilista.<ref>{{Cite book |last=Fischer |first=R.M. |title=The Metaphysics of Free Will |url=https://archive.org/details/metaphysicsoffre0000fisc |publisher=Blackwell |year=1994 |location=Oxford |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Bok |first=H. |title=Freedom and Responsibility |url=https://archive.org/details/isbn_069101566 |publisher=Princeton University Press |year=1998 |isbn=0-691-01566-X |location=Princeton |language=en}}</ref> Isa pang argumento para sa inkompatibilismo ay binuo ni Carl Ginet noong dekada 1960, na tinawag na ''argumentong bunga'' (''consequence argument'').<ref>{{Cite book |last=Ginet |first=Carl |title=Freedom and Determinisim |url=https://archive.org/details/freedomdetermini0000lehr_j2x2 |publisher=Random House |year=1966 |editor-last=Lehrer |editor-first=Keith |pages=87–104 |language=en |chapter=Might We Have No Choice}}</ref><ref name="Ving">{{Cite book |last1=van Inwagen |first1=P. |title=Metaphysics: The Big Questions |last2=Zimmerman |first2=D. |publisher=Blackwell |year=1998 |location=Oxford |language=en}}</ref> Sa payak na anyo, sinasabi nito: kung totoo ang determinismo, wala tayong kontrol sa mga pangyayari ng nakaraan na tumukoy sa ating kasalukuyang kalagayan, at wala rin tayong kontrol sa mga batas ng kalikasan. Dahil dito, wala rin tayong kontrol sa mga ibinubungang hinatnan ng mga ito. Kung ang ating mga kasalukuyang kilos at pasiya ay kinakailangang bunga ng nakaraan at ng mga batas ng kalikasan, kung gayon wala tayong kontrol sa mga ito, at samakatwid, wala tayong malayang kalooban. Binanggit ni Peter van Inwagen na may anyo na rin ng argumentong ito si C.D. Broad noong dekada 1930.<ref>{{Citation |last=Inwagen |first=P. |title=How to think about free will |url=http://philosophy.nd.edu/people/all/profiles/van-inwagen-peter/documents/HowThinkFW.doc |archive-url=https://web.archive.org/web/20080911064556/http://philosophy.nd.edu/people/all/profiles/van-inwagen-peter/documents/HowThinkFW.doc |at=p. 15 |language=en |archive-date=2008-09-11}}</ref> Ang kahirapan ng argumentong ito para sa ilang kompatibilista ay nasa katotohanang ipinapahiwatig nitong di-posibleng makapamili ang tao nang iba kaysa sa ginawa niya. Halimbawa, kung si Juana ay isang kompatibilista at kakaupo lang sa sopa, kailangan niyang tanggapin na maaari sanang nanatili siyang nakatayo kung ginusto niya. Subalit ayon sa argumentong bunga, kung siya ay nanatiling nakatayo, makagagawa siya ng kontradiksiyon, lalabag sa batas ng kalikasan, o babaguhin ang nakaraan. Kaya, ayon kina Ginet at van Inwagen, napipilitan ang mga kompatibilista na tanggapin ang pagkakaroon ng "di-kapanipaniwalang kakayahan." Isa sa mga tugon sa argumentong ito ay nagsasabing malabo ang paggamit ng mga ideya ng kakayahan at pangangailangan, o na ang "malayang kalooban" na tila ginagamit sa pagpili ay isang ilusyon lamang at matagal nang naganap ang pagpili bago pa ito napag-isipan. Ayon naman kay David Lewis, ang mga kompatibilista ay tapat lamang sa kakayahang gumawa ng ibang bagay kung naganap sa nakaraan ang ibang mga pangyayari.<ref>{{cite journal |last1=Lewis |first1=D. |year=2008 |title=Are We Free to Break the Laws? |journal=Theoria |language=en |volume=47 |issue=3 |pages=113–21 |doi=10.1111/j.1755-2567.1981.tb00473.x |s2cid=170811962}}</ref> Ginamit ang titik na T para sa "totoo," M para sa "mali," at ? para sa "hindi tiyak," at mula rito ay may siyam na posisyon hinggil sa ugnayan ng determinismo at malayang kalooban na binubuo ng kahit anuman sa dalawa o tatlong posibilidad nito. {| class="wikitable" |+ Talaan ni Galen Strawson<ref name="Strawson">{{cite book |author=Strawson, Galen |url=https://archive.org/details/freedombelief00stra |title=Freedom and belief |publisher=Oxford University Press |year=2010 |isbn=978-0-19-924750-9 |edition=Binago |page=[https://archive.org/details/freedombelief00stra/page/n66 6] |language=en |url-access=limited}}</ref> | ! scope="col" |1 ! scope="col" |2 ! scope="col" |3 ! scope="col" |4 ! scope="col" |5 ! scope="col" |6 ! scope="col" |7 ! scope="col" |8 ! scope="col" |9 |- ! scope="row" |Determinismo ''D'' |T |M |T |M |T |M |? |? |? |- ! scope="row" |Malayang kalooban ''MK'' |M |T |T |M |? |? |M |T |? |- |} Maaaring pumuwesto ang inkompatibilismo sa alinman sa mga posisyon maliban sa (5), (8), o (3) — ang (3) ay tumutukoy sa ''malambot na determinismo''. Ang (1) ay ''determinismong mahigpit'', at ang (2) ay ''libertaryanismo''. Ang (1) ay nagsasabing kung totoo ang determinismo, hindi totoo ang malayang kalooban; samantalang ang (2) ay nagsasabing kung totoo ang malayang kalooban, hindi totoo ang determinismo. Ang (9) ay tinatawag na ''inkompatibilismong mahigpit'' kung itinuturing na parehong may pagdududa ang dalawang konsepto. Ang kompatibilismo naman ay maaaring umupo sa alinman sa siyam na posisyon, dahil walang [[Lohika|lohikong]] salungatan sa pagitan ng determinismo at malayang kalooban, at maaaring totoo o hindi totoo ang alinman sa mga ito. Gayunman, sa pinakakaraniwang gamit, tinutukoy ng kompatibilismo ang paniniwalang totoo ang ilang anyo ng determinismo at mayroon pa ring anyo ng malayang kalooban, ang posisyon (3).<ref name="FischerFour2009">{{cite book |author=Fischer, John Martin |title=Four Views on Free Will (Great Debates in Philosophy) |publisher=Wiley-Blackwell |year=2009 |isbn=978-1-4051-3486-6 |pages=44 ''ff'' |language=en |chapter=Chapter 2: Compatibilism}}</ref> [[File:Toppledominos.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Toppledominos.jpg|thumb|Ang galaw ng isang [[Domino (laro)|dominong]] bato ay ganap na itinatakda ng mga batas ng [[pisika]].]] Ayon kay Alex Rosenberg, maaaring ihalintulad ang determinismong pisikal sa kilos ng mga domino sa pagkakatumba. Kung ang [[utak]] ay isa lamang komplikadong pisikal na bagay na sakop ng mga batas ng pisika, kung gayon ang nangyayari sa ating isip ay itinakda at tinukoy ng mga nagdaang pangyayari tulad ng pagtumba ng isang domino sa kasunod nito.<ref name="Rosenberg">{{cite book |author=Alex Rosenberg |url=https://books.google.com/books?id=OenUbcvgoi4C&pg=PA8 |title=Philosophy Of Science: A Contemporary Introduction |publisher=Psychology Press |year=2005 |isbn=978-0-415-34317-6 |edition=2 |page=8 |language=en}}</ref> Gayunman, pinagtatalunan pa rin ang determinismong pisikal sa mga makabagong pagpapaliwanag ng [[mekaniks na kwantum]], na bagaman hindi tuwirang nagpapahiwatig ng ganap na hindi-pagtatakda sa kalikasan, nagpapakita ng hangganan sa katiyakan ng pagsukat sa ilalim ng prinsipyo ng kawalang-katiyakan.<ref name="Bohr1">{{cite web |author=Niels Bohr |title=The Atomic Theory and the Fundamental Principles underlying the Description of Nature; ''Based on a lecture to the Scandinavian Meeting of Natural Scientists and published in Danish in Fysisk Tidsskrift in 1929. First published in English in 1934 by Cambridge University Press.'' |url=http://www.informationphilosopher.com/solutions/scientists/bohr/fundamental_principles.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417041839/https://www.informationphilosopher.com/solutions/scientists/bohr/fundamental_principles.html |archive-date=2021-04-17 |access-date=2012-09-14 |work=The Information Philosopher, dedicated to the new information philosophy |publisher=Robert O. Doyle, publisher |language=en |quote=... any observation necessitates an interference with the course of the phenomena, which is of such a nature that it deprives us of the foundation underlying the causal mode of description.}}</ref> Ang kaugnayan ng mga ganitong posibleng di-tiyak na pangyayari sa malayang kalooban ay patuloy na pinagdedebatehan,<ref name="Bohr">{{cite book |author=Niels Bohr |title=Nature |year=1999 |isbn=978-0-444-89972-9 |volume=131 |pages=457–459 |language=en |chapter=Light and Life |bibcode=1933Natur.131..457B |doi=10.1038/131457a0 |quote=For instance, it is impossible, from our standpoint, to attach an unambiguous meaning to the view sometimes expressed that the probability of the occurrence of certain atomic processes in the body might be under the direct influence of the will. In fact, according to the generalized interpretation of the psycho-physical parallelism, the freedom of the will must be considered a feature of conscious life that corresponds to functions of the organism that not only evade a causal mechanical description, but resist even a physical analysis carried to the extent required for an unambiguous application of the statistical laws of atomic mechanics. Without entering into metaphysical speculations, I may perhaps add that an analysis of the very concept of explanation would, naturally, begin and end with a renunciation as to explaining our own conscious activity. |orig-date=Abril 1, 1933 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=4RStj6dJDSgC&pg=PA28 |issue=3309 |s2cid=4080545}} Full text on line at [http://www23.us.archive.org/stream/AtomicPhysicsHumanKnowledge/Bohr-AtomicPhysicsHumanKnowledge_djvu.txt us.archive.org].</ref> kahit na gamitin ang teorya ng kaguluhan (''chaos theory'') upang palakihin ang epekto ng mga mikroskopikong pangyayaring ito.<ref name="RKane1" /><ref>{{cite journal |last=Lewis |first=E.R. |author2=MacGregor, R.J. |year=2006 |title=On Indeterminism, Chaos, and Small Number Particle Systems in the Brain |url=http://www.eecs.berkeley.edu/~lewis/LewisMacGregor.pdf |url-status=live |journal=Journal of Integrative Neuroscience |language=en |volume=5 |issue=2 |pages=223–47 |citeseerx=10.1.1.361.7065 |doi=10.1142/S0219635206001112 |pmid=16783870 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110608034826/http://www.eecs.berkeley.edu/~lewis/LewisMacGregor.pdf |archive-date=2011-06-08}}</ref> Nasa mga sumusunod ang pagsusuri ng mga posisyong ito nang mas masuri.<ref name="Strawson" /> ==== Determinismong mahigpit ==== [[Talaksan:FreeWillTaxonomy4 (tl).svg|thumb|Isang pinasimpleng taksonomiya ng mga pampilosopiyang pananaw hinggil sa malayang kalooban at determinismo.]] Maaaring hatiin ang determinismo sa tatlong uri: determinismong sanhi, determinismong lohikal, at determinismong [[Teolohiya|teolohikal]].<ref name="Parkinson2012">{{cite encyclopaedia |year=2012 |title=determinism |encyclopedia=Encyclopaedia of Philosophy |publisher=Taylor & Francis |url=https://books.google.com/books?id=IqbJnEYKpW4C |access-date=26 December 2012 |pages=891–92 |language=en |isbn=978-0-415-00323-0 |author=G.H.R. Parkinson}}</ref> Kaugnay ng bawat isa sa mga kahulugang ito ay lumilitaw ang iba't ibang suliranin hinggil sa malayang kalooban.<ref name="Viv">{{Cite encyclopedia |title=Arguments for Incompatibilism |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |url=http://plato.stanford.edu/archives/win2003/entries/incompatibilism-arguments/ |access-date=2006-08-19 |date=2003 |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Tagniyebe ng 2003 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414034628/http://plato.stanford.edu/archives/win2003/entries/incompatibilism-arguments/ |archive-date=2016-04-14 |last1=Vihvelin |first1=Kadri |url-status=live}}</ref> Ang determinismong mahigpit ay ang paniniwalang totoo ang determinismo at hindi ito magkatugma sa malayang kalooban, kaya't hindi umiiral ang malayang kalooban. Bagaman karaniwang tumutukoy ang determinismong mahigpit sa determinismong nomolohikal (tingnan ang ''determinismong sanhi'' sa ibaba), maaari rin nitong isama ang lahat ng anyo ng determinismong nagtatakda sa hinaharap nang ganap.<ref name="VanArragon2010">{{cite book |author=Raymond J. VanArragon |url=https://books.google.com/books?id=JyTohO1AMzwC |title=Key Terms in Philosophy of Religion |publisher=Continuum International Publishing Group |year=2010 |isbn=978-1-4411-3867-5 |page=21 |language=en |access-date=22 December 2012}}</ref> Kabilang sa mga kaugnay na anyo ng determinismo ang mga sumusunod: * Determinismong sanhi ** Ang pananaw na ang lahat ng bagay ay may sanhi mula sa mga naunang kalagayan, kaya't 'di maaaring mangyari ang kung ano pang iba.<ref name="stanfordmoralresponsibility">{{cite encyclopedia |year=2009 |title=Moral Responsibility |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |url=http://plato.stanford.edu/archives/spr2010/entries/determinism-causal |access-date=2012-12-24 |last=Eshleman |first=Andrew |editor=Edward N. Zalta |edition=Tagniyebe ng 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130131654/https://plato.stanford.edu/archives/spr2010/entries/determinism-causal/ |archive-date=2022-11-30 |url-status=live}}</ref> Sa pinakakaraniwang anyo nito, ang determinismong nomolohikal (o determinismong siyentipiko), ang mga pangyayaring magaganap ay kinakailangan ng mga nagdaang at kasalukuyang pangyayari na pinagsama sa mga batas ng kalikasan. Madalas itong inilalarawan sa pamamagitan ng ''eksperimentong-isip'' (''thought experiment'') ng demonyo ni [[Laplace]]. Isipin ang isang nilalang na alam ang lahat ng katotohanan hinggil sa nakaraan at kasalukuyan, gayundin ang lahat ng batas ng kalikasan na gumagabay sa [[sansinukob]]. Kung tiyak ang mga batas ng kalikasan, magagamit ng nilalang na ito ang kaalamang iyon upang makita ang hinaharap hanggang sa pinakamaliit na detalye nito.<ref>{{cite journal |last1=Suppes |first1=P. |year=1993 |title=The Transcendental Character of Determinism |journal=Midwest Studies in Philosophy |language=en |volume=18 |pages=242–57 |doi=10.1111/j.1475-4975.1993.tb00266.x |s2cid=14586058}}</ref><ref name="determinism">Ang pananaw ng ''determinismong siyentipiko'' ay mababakas kay [[Pierre-Simon Laplace|Laplace]]: "''We ought to regard the present state of the universe as the effect of its antecedent state.''" Para sa karagdagan diskusyon, tingnan si {{cite book |author=John T Roberts |title=The Philosophy of Science: An Encyclopedia. N–Z, Indeks, Volume 1 |publisher=Psychology Press |year=2006 |isbn=978-0-415-93927-0 |editor=Sahotra Sarkar |pages=197 ''ff'' |language=en |chapter=Determinism |editor2=Jessica Pfeifer |editor3=Justin Garson |chapter-url=https://books.google.com/books?id=od68ge7aF6wC&pg=PA198}}</ref> * Determinismong lohikal ** Ang pananaw na lahat ng pahayag, maging tungkol ito sa nakaraan, kasalukuyan, o hinaharap, ay alinman sa totoo o mali. Ang suliranin sa malayang kalooban sa kontekstong ito ay kung paano magiging malaya ang mga pagpili kung ang gagawin ng isang tao sa hinaharap ay nakatakda na bilang totoo o mali sa kasalukuyan.<ref name="Viv" /> * Determinismong teolohikal ** Ang paniniwalang nakatakda na ang hinaharap, alinman dahil sa isang diyos na lumikha na nagtakda o nakaaalam ng magiging kalalabasan nito nang pauna.<ref name="FischerGod1989">{{Cite book |last=Fischer |first=John Martin |title=God, Foreknowledge and Freedom |url=https://archive.org/details/bwb_Y0-ACD-558 |publisher=Stanford University Press |year=1989 |isbn=1-55786-857-3 |location=Stanford, CA |language=en}}</ref><ref name="Watt">{{Cite book |last=Watt |first=Montgomery |title=Free-Will and Predestination in Early Islam |publisher=Luzac & Co |year=1948 |location=London |language=en}}</ref> Ang suliranin ng malayang kalooban dito ay kung paano magiging malaya ang ating mga gawa kung may isang nilalang na itinakda na ang mga ito para sa atin, o kung ang mga ito ay naitatag na sa panahon. Ang iba pang mga anyo ng determinismo ay mas may kaugnayan sa kompatibilismo, tulad ng determinismong [[Biyolohiya|biyolohikal]], ang paniniwalang ang lahat ng [[asal]], [[paniniwala]], at pagnanais ay itinatakda ng ating namamanang katangian at [[Biyokimika|biyokimikal]] na kalikasan, na naaapektuhan ng parehong gene at kapaligiran; gayundin ang determinismong kultural at determinismong sikolohikal.<ref name="Viv2">{{Cite encyclopedia |title=Arguments for Incompatibilism |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |url=http://plato.stanford.edu/archives/win2003/entries/incompatibilism-arguments/ |access-date=2006-08-19 |date=2003 |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Tagniyebe ng 2003 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414034628/http://plato.stanford.edu/archives/win2003/entries/incompatibilism-arguments/ |archive-date=2016-04-14 |last1=Vihvelin |first1=Kadri |url-status=live}}</ref> Ang mga kombinasyon at pagsasanib ng mga tesis na determinista, tulad ng determinismong biyo-pangkapaligiran, ay higit pang karaniwan. May mga mungkahing hindi kailangang panatilihin ng determinismong mahigpit ang ganap na determinismo, at maaaring mas angkop ang isang malapit dito, gaya ng tinatawag na determinismong sapat.<ref name="stanfordincompatibilismarguments2">{{cite encyclopedia |year=2011 |title=Arguments for Incompatibilism |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |url=http://plato.stanford.edu/archives/spr2011/entries/incompatibilism-arguments |access-date=2012-12-23 |last=Vihvelin |first=Kadri |editor=Edward N. Zalta |edition=Tagsibol ng 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625234442/https://plato.stanford.edu/archives/spr2011/entries/incompatibilism-arguments/ |archive-date=2021-06-25 |url-status=live}}</ref> Sa kabila nito, humina ang kasikatan ng determinismong mahigpit sa kasalukuyan dahil sa mga siyentipikong pahiwatig na hindi totoo ang determinismo, subalit nananatili ang [[diwa]] ng posisyong ito sa pamamagitan ng inkompatibilismong mahigpit.<ref name="stanfordcompatibilism2">{{cite encyclopedia |year=2009 |title=Compatibilism |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |url=http://plato.stanford.edu/archives/win2009/entries/compatibilism |access-date=2012-12-21 |last=McKenna |first=Michael |editor=Edward N. Zalta |edition=Tagniyebe |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224073131/https://plato.stanford.edu/archives/win2009/entries/compatibilism/ |archive-date=2021-02-24 |url-status=live}}</ref> ==== Libertaryanismong metapisikal ==== [[Talaksan:FreewillConceptsBasedUponPhilosophyOfMindCausationViews (tl).svg|thumb|Iba't ibang kahulugan ng malayang kalooban ang iminungkahi para sa Libertaryanismong Metapisikal (sanhing ahente o substansiya,<ref name="stanfordincompatibilismtheories" /> mga pananaw na nakasentro sa ahente,<ref name="Kane2005">{{cite book |author=Robert Kane |url=https://books.google.com/books?id=9BRiQgAACAAJ |title=Free Will |publisher=Oxford University Press |year=2005 |isbn=978-0-19-514970-8 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012}}</ref> at teorya ng pagsisikap ng kalooban<ref name="RKane1" />), kasama ng mga halimbawa ng iba pang karaniwang posisyon hinggil sa malayang kalooban tulad ng Kompatibilismo,<ref name="Velmans2002" /> Determinismong Mahigpit,<ref>Paul Henri Thiry, Baron d'Holbach, ''System of Nature; or, the Laws of the Moral and Physical World'' (London, 1797), Bol. 1, p. 92 (sa Ingles)</ref> at Inkompatibilismong Mahigpit.<ref name="Derk1" /> Ang mga pulang bilog ay kumakatawan sa mga kalagayang mental, ang mga bughaw na bilog ay kumakatawan sa mga kalagayang pisikal, at ang mga palaso ay naglalarawan ng ugnayang sanhi.|389x389px]] Isa sa mga uri ng inkompatibilismo, ang libertaryanismong metapisikal ay pinanghahawakan ang isang pananaw ng malayang kalooban na nangangailangan na ang isang ahente ay may kakayahang pumili ng mahigit sa isang posibleng hakbang sa ilalim ng isang tiyak na kalagayan.<ref name="Georgiev-2021">{{cite journal |author=Danko D. Georgiev |year=2021 |title=Quantum propensities in the brain cortex and free will |journal=Biosystems |language=en |volume=208 |issue= |arxiv=2107.06572 |bibcode=2021BiSys.20804474G |doi=10.1016/j.biosystems.2021.104474 |issn=0303-2647 |pmid=34242745 |quote=Free will is the capacity of conscious agents to choose a future course of action among several available physical alternatives. |article-number=104474 |s2cid=235785726}}</ref> Ang mga pananaw hinggil sa libertaryanismo ay nahahati sa hindi-pisikal na mga teorya at sa pisikal o naturalistikong mga teorya. Itinataguyod ng mga hindi-pisikal na teorya na ang mga pangyayaring nagaganap sa utak na humahantong sa pagsasagawa ng mga kilos ay hindi ganap na maipapaliwanag sa pamamagitan ng pisika, kaya’t ipinapalagay nila na ang daigdig ay hindi lubusang saklaw ng mga batas ng pisika. Kabilang dito ang [[Dualismo|dualistang]] interaksyonismo, na nag-aangkin na may di-pisikal na isip, kalooban, o kaluluwa na nakalalampas sa mga sanhi ng pisikal na kalikasan. Ipinapalagay ng determinismong pisikal na iisa lamang ang posibleng hinaharap, kaya't hindi ito katugma ng libertaryanismong malayang kalooban. Bilang bunga ng inkompatibilismo, ang mga paliwanag ng libertaryanismong metapisikal na hindi isinasantabi ang pisikalismo ay nangangailangan ng indeterminismong pisikal, gaya ng [[Probabilistiko|probabilistikong]] pag-uugali ng mga subatomikong [[partikula]] — isang teoryang hindi pa nalalaman ng mga naunang manunulat hinggil sa malayang kalooban. Maaaring uriin ang mga teoryang inkompatibilista batay sa uri ng ''indeterminismo'' na kanilang isinasagawa: mga pangyayaring walang sanhi, mga pangyayaring sanhi sa paraang hindi-deterministiko, at mga pangyayaring sanhi ng ahente o substansiya.<ref name="stanfordincompatibilismtheories">{{cite encyclopedia |year=2008 |title=Incompatibilist (Nondeterministic) Theories of Free Will |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |url=http://plato.stanford.edu/archives/fall2008/entries/incompatibilism-theories |access-date=2012-12-27 |last=Randolph |first=Clarke |editor=Edward N. Zalta |edition=Taglagas ng 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208233501/https://plato.stanford.edu/archives/fall2008/entries/incompatibilism-theories/ |archive-date=2024-02-08 |url-status=live}}</ref> ==== Mga teoryang di-sanhi ==== Ang mga di-sanhing paliwanag ng inkompatibilistang malayang kalooban ay hindi nangangailangan na ang isang malayang kilos ay dulot ng isang ahente o pisikal na pangyayari. Umaasa ang mga ito sa isang daigdig na hindi lubusang saklaw ng sanhi at bunga, o sa indeterminismong pisikal. Madalas nilang igiit na bawat sinasadyang kilos ay nangangailangan ng isang pagpili o bolisyon — isang kusang pagnanais o pagsisikap ng ahente (halimbawa, ang prosesong [[kognitibo]] sa pag-angat ng sariling [[kamay]]).<ref name="LumerNannini2007">{{cite book |author1=Christoph Lumer |url=https://books.google.com/books?id=4LzldxvSk4kC |title=Intentionality, Deliberation and Autonomy: The Action-Theoretic Basis of Practical Philosophy |author2=Sandro Nannini |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |year=2007 |isbn=978-0-7546-6058-3 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012}}</ref><ref name="McCann1998">{{cite book |author=Hugh McCann |url=https://archive.org/details/worksofagencyonh00mcca_0 |title=The Works of Agency: On Human Action, Will, and Freedom |publisher=Cornell University Press |year=1998 |isbn=978-0-8014-8583-1 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012 |url-access=registration}}</ref> Ang mga ganitong sinasadyang kilos ay binibigyang-kahulugan bilang mga malalayang kilos. Gayunman, iminungkahi ng ilan na ang ganitong mga pagkilos ay hindi talaga nagpapakita ng kontrol sa anumang bagay. Ayon sa mga di-sanhing pananaw, ang sanhi ng isang ahente ay hindi maaaring suriin bilang sanhi ng mga kalagayang mental o mga pangyayari gaya ng pagnanais, paniniwala, o [[intensiyon]], kundi ito'y isang usapin ng kusang-loob at [[pagkamalikhain]]. Ang paggamit ng intensiyon sa mga sinasadyang kilos ay hindi ang mismong nagtatakda ng kanilang kalayaan — bagkus, ang mga sinasadyang kilos ay kusang nalilikha. Ang "pakiramdam ng pagkilos" sa ilang sinasadyang kilos ay hindi "bumubuo ng aktibong pagkilos na iyon, o ng paggamit ng aktibong kontrol ng ahente", kundi "maaari itong dulot ng direktang pagpapasigla sa utak ng isang tao, kahit walang kaukulang pagnanais o intensiyon mula sa taong iyon."<ref name="stanfordincompatibilismtheories" /> Isa pang tanong na ibinubunsod ng ganitong hindi-sanhing teorya ay kung paano nakikilos ang isang ahente batay sa katuwiran kung ang mga sinasadyang kilos na ito ay kusang-loob. Ang ilan sa mga di-sanhing paliwanag ay gumagamit ng panpsikismo, ang teoryang nagsasaad na may katangian ng isip na taglay ang lahat ng partikula, at sumasaklaw ito sa buong uniberso, maging sa mga [[may-buhay]] at walang-buhay na bagay. ==== Mga teoryang sanhing-pangyayari ==== Ang mga paliwanag na sanhing-pangyayari tungkol sa inkompatibilistang kalayaan ng kalooban ay karaniwang nakabatay sa mga pisikalistang modelo ng isipan (tulad ng sa mga kompatibilista), subalit ipinapalagay nila ang pisikal na hindi-tiyak o indeterminismo, kung saan sinasabing ang ilang hindi-tiyak na pangyayari ay sanhi ng ahente. Ilang paliwanag na sanhing-pangyayari ng kalayaan ng kalooban ang nalikha, na tinutukoy dito bilang ''indeterminismong deliberatibo'', ''nakasentrong pagpapaliwanag'', at ''teorya ng pagsisikap ng kalooban''.<ref name="stanfordincompatibilismtheories" /> Ang unang dalawang paliwanag ay hindi nangangailangan na ang kalayaan ng kalooban ay pangunahing bahagi ng sansinukob. Ang karaniwang kawalang-tiyakan ay ginagamit upang magbigay ng "puwang" na pinaniniwalaang kailangan ng mga libertaryo. Isang karaniwang pagtutol sa mga paliwanag na sanhing-pangyayari ay na maaaring sirain ng hindi-tiyakan ang ugnayan ng sanhi at epekto at mabawasan ang kontrol ng ahente sa halip na mapalakas ito (kaugnay ng suliranin ng pinagmulan). Isa pang pagtutol ay kung ang ganitong hindi-tiyakan ay talagang makapagdaragdag ng halaga sa pagpapasya kumpara sa mayroon na sa isang deterministikong daigdig. Ipinapahayag ng ''indeterminismong deliberatibo'' na ang indeterminismo ay nakapaloob lamang sa maagang yugto ng proseso ng [[pagpapasya]].<ref name="Ekstrom2000">{{cite book |author=Laura Waddell Ekstrom |url=https://books.google.com/books?id=oaOpa7qlz3kC |title=Free Will: A Philosophical Study |publisher=Westview Press |year=2000 |isbn=978-0-8133-9093-2 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012}}</ref><ref name="Ekstrom20002">{{cite book |author=Laura Waddell Ekstrom |url=https://books.google.com/books?id=oaOpa7qlz3kC |title=Free Will: A Philosophical Study |publisher=Westview Press |year=2000 |isbn=978-0-8133-9093-2 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012}}</ref> Layunin nitong magbigay ng hindi-tiyak na hanay ng mga posibilidad na mapagpipilian, nang hindi nagdudulot ng ''suwerte'' o walang-basehang pagpili. Ang proseso ng pagpili ay deterministiko, bagaman maaaring nakabatay sa mga naunang kagustuhang naitatag sa parehong paraan. Binanggit ang deliberatibong hindi-tiyak nina Daniel Dennett<ref name="Dennett1981">{{cite book |author=Daniel Clement Dennett |url=https://books.google.com/books?id=_xwObaAZEwoC |title=Brainstorms: Philosophical Essays on Mind and Psychology |publisher=MIT Press |year=1981 |isbn=978-0-262-54037-7 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012}}</ref> at John Martin Fischer.<ref name="L. PetersonFischer1995">{{cite journal |last1=L. Peterson |first1=Michael |last2=Fischer |first2=John Martin |year=1995 |title=Libertarianism and Avoidability: A Reply to Widerker |journal=Faith and Philosophy |language=en |volume=12 |pages=119–25 |doi=10.5840/faithphil199512123 |issn=0739-7046 |doi-access=free}}</ref> Isang malinaw na pagtutol sa ganitong pananaw ay na ang ahente ay hindi maaaring magkaroon ng ganap na pag-aari ng kanyang mga pasya (o mga kagustuhang ginamit sa pagpapasya) nang higit pa kaysa sa modelo ng kompatibilismo. Ipinapanukala ng mga ''nakasentrong pagpapaliwanag'' na sa anumang pasya sa pagitan ng dalawang posibilidad, isasaalang-alang ang lakas ng [[dahilan]] sa bawat opsyon, subalit may posibilidad pa ring piliin ang mas mahina.<ref name="Kane2005" /><ref name="Kane20052">{{cite book |author=Robert Kane |url=https://books.google.com/books?id=9BRiQgAACAAJ |title=Free Will |publisher=Oxford University Press |year=2005 |isbn=978-0-19-514970-8 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012}}</ref><ref name="Balaguer1999">{{cite journal |author=Mark Balaguer |year=1999 |title=Libertarianism as a Scientifically Reputable View |url=https://archive.org/details/sim_philosophical-studies_1999-02_93_2/page/188 |journal=Philosophical Studies |language=en |volume=93 |issue=2 |pages=189–211 |doi=10.1023/a:1004218827363 |s2cid=169483672}}</ref><ref name="Nozick1981">{{cite book |author=Robert Nozick |url=https://archive.org/details/isbn_9780674664791 |title=Philosophical Explanations |publisher=Harvard University Press |year=1981 |isbn=978-0-674-66479-1 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012 |url-access=registration}}</ref><ref name="Sorabji1980">{{cite book |author=Richard Sorabji |url=https://books.google.com/books?id=-8tmAAAACAAJ |title=Necessity, Cause, and Blame: Perspectives on Aristotle's Theory |publisher=Duckworth |year=1980 |isbn=978-0-7156-1549-2 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012}}</ref><ref name="Inwagen1983">{{cite book |author=Peter Van Inwagen |url=https://books.google.com/books?id=of1sJaUSdcYC |title=An Essay on Free Will |publisher=Clarendon Press |year=1983 |isbn=978-0-19-824924-5 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012}}</ref><ref name="Wiggins1973">{{cite book |author=Ted Honderich |url=https://books.google.com/books?id=_qY9AAAAIAAJ |title=Essays on Freedom of Action:Towards a Reasonable Libertarianism |publisher=Routledge & Kegan Paul |year=1973 |isbn=978-0-7100-7392-1 |pages=33–61 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012}}</ref><ref name="Searle2001">{{cite book |author=John R. Searle |url=https://books.google.com/books?id=7GnfkbarMHsC |title=Rationality in Action |publisher=MIT Press |year=2001 |isbn=978-0-262-69282-3 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012}}</ref> Isang malinaw na pagtutol sa ganitong pananaw ay na ang mga pasya ay lantad na iniiwan sa [[pagkakataon]], kaya’t hindi maaaring italaga ang pinagmulan o pananagutan sa anumang pasya. Ang ''teorya ng pagsisikap ng kalooban'' ay may kaugnayan sa papel ng lakas-ng-loob sa pagpapasya. Ipinapalagay nito na ang hindi-tiyak ng mga proseso ng bolisyon ng ahente ay maaaring tumugma sa hindi-tiyak ng ilang pisikal na pangyayari—at ang mga kinalabasan ng mga ito ay maaaring ituring na sanhi ng ahente. Nakabuo ng mga modelo ng bolisyon kung saan ito ay tinitingnang isang uri ng masalimuot na proseso na may elementong pisikal na hindi-tiyak. Isang halimbawa nito ang kay Robert Kane, na nagpalagay na "sa bawat kaso, ang hindi-tiyakan ay gumaganap bilang hadlang o balakid sa pagtupad ng isa sa kanyang mga layunin—isang hadlang o balakid sa loob ng kanyang kalooban na dapat mapagtagumpayan sa pamamagitan ng pagsisikap."<ref name="RKane1" /> Ayon kay Robert Kane, ang gayong "pinakamataas na pananagutan" ay isang kailangang kondisyon para sa kalayaan ng kalooban.<ref name="Kane1996">{{cite book |author=Robert Kane |url=https://books.google.com/books?id=hhuyeYKsWAkC |title=The Significance of Free Will |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0-19-510550-6 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012}}</ref> Isang mahalagang salik sa ganitong teorya ay na hindi maaaring ibaba ang ahente sa antas ng mga pisikal na pangyayari sa utak; sa halip, ang mga proseso ng pag-iisip ay nagbibigay ng kasinghalagang paliwanag sa pagtukoy ng kinalabasan gaya ng kanilang mga pisikal na proseso. Bagaman noong panahong iyon ang [[Mekaniks na kwantum|mekaniks]] [[Mekaniks na kwantum|na kwantum]] (at indeterminismong pisikal) ay nasa unang yugto pa lamang ng pagtanggap, sinabi ni [[C. S. Lewis|C.S. Lewis]] sa kanyang aklat na ''Miracles: A Preliminary Study'' ang lohikong posibilidad na kung mapatutunayang hindi-tiyak ang pisikal na daigdig, ito ay maaaring magsilbing lagusan upang ilarawan ang pagkilos ng isang hindi-pisikal na nilalang sa pisikal na realidad.<ref name="CSLewis1">{{Cite book |author=Lewis, C.S. |url=https://archive.org/details/giftofmiraclesma00mill/page/24 |title=Miracles |publisher=HarperCollins |year=1999 |isbn=978-0-688-17369-2 |page=[https://archive.org/details/giftofmiraclesma00mill/page/24 24] |language=en |orig-year=1947}}</ref> Ang mga hindi-tiyak na pisikal na modelo (lalo na yaong may kinalaman sa hindi-tiyak ng kwantum) ay nagpapakilala ng mga di-inaasahang pangyayari sa antas [[Atomo|atomiko]] o subatomiko. Ang mga pangyayaring ito ay maaaring makaapekto sa aktibidad ng utak, at maaaring magbigay-daan sa hindi-magkasundong kalayaan ng kalooban kung ang nakikitang hindi-tiyak ng ilang proseso ng isipan (halimbawa, ang pansariling persepsyon ng kontrol sa mulat na bolisyon) ay tumutugma sa nakapailalim na hindi-tiyak ng pisikal na kaayusan. Gayunman, ang ugnayang ito ay nangangailangan ng mapag-udyok na papel sa mga [[probabilidad]] na kaduda-duda,<ref name="quantum">{{cite book |author=Kane, Robert |title=Four Views on Free Will (Great Debates in Philosophy) |publisher=Wiley-Blackwell |year=2007 |isbn=978-1-4051-3486-6 |page=9 |language=en |chapter=Libertarianism |quote=It would seem that undetermined events in the brain or body would occur ''spontaneously'' and would be more likely to ''undermine'' our freedom rather than ''enhance'' it.}}</ref> at malayo pa sa napapatunayan na ang aktibidad ng utak na responsable sa kilos ng tao ay maaaring maapektuhan ng gayong mga pangyayari. Bukod dito, ang mga hindi-magkasundong modelong ito ay nakasalalay sa ugnayan ng kilos at mulat na bolisyon, gaya ng pinag-aaralan sa [[neurosiyensiya]] ng kalayaan ng kalooban. Malinaw na ang [[pagmamasid]] ay maaaring makagambala sa kinalabasan ng mismong pagmamasid, kaya't nalilimitahan ang ating kakayahang matukoy ang sanhi-at-bunga.<ref name="Bohr1" /> Gayunman, iminungkahi ni [[Niels Bohr]], isa sa mga pangunahing tagapagtatag ng teoryang kwantum, na walang ugnayang maaaring maitakda sa pagitan ng hindi-tiyak ng kalikasan at kalayaan ng kalooban.<ref name="Bohr" /> ==== Mga teoryang ahente o sanhing-sustansiya ==== Ang mga paliwanag na ahente o sanhing-sustansiya tungkol sa hindi-magkasundong kalayaan ng kalooban ay nakasalig sa dualismong sustansiya sa kanilang paglalarawan ng [[Isip|isipan]]. Ipinapalagay na ang ahente ay may kapangyarihang makialam sa pisikal na daigdig.<ref name="Chisholm2004">{{cite book |author=Roderick M. Chisholm |url=https://books.google.com/books?id=2x2I93Ui9i4C |title=Person And Object: A Metaphysical Study |publisher=Psychology Press |year=2004 |isbn=978-0-415-29593-2 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012}}</ref><ref name="larke1996">{{cite journal |author=Randolph Clarke |year=1996 |title=Agent Causation and Event Causation in the Production of Free Action |journal=Philosophical Topics |language=en |volume=24 |issue=2 |pages=19–48 |doi=10.5840/philtopics19962427}}</ref><ref name="Donagan1987">{{cite book |author=Alan Donagan |url=https://books.google.com/books?id=7Zc9AAAAIAAJ |title=Choice: The Essential Element in Human Action |publisher=Routledge & Kegan Paul |year=1987 |isbn=978-0-7102-1168-2 |language=en |access-date=27 December 2012}}</ref><ref name="OConner2002">{{cite book |author=Timothy O'Connor |url=https://books.google.com/books?id=AeGC8k8xAOwC |title=Oxford Hb Of Free Will:Libertarian Views: Dualist and Agent-Causal Theories |publisher=Oxford Handbooks Online |year=2005 |isbn=978-0-19-517854-8 |editor=Robert Kane |pages=337–355 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012}}</ref><ref name="Rowe1991">{{cite book |author=William L. Rowe |url=https://archive.org/details/thomasreidonfree00rowe |title=Thomas Reid on Freedom and Morality |publisher=Cornell University Press |year=1991 |isbn=978-0-8014-2557-8 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012 |url-access=registration}}</ref><ref name="Taylor1966">{{cite book |author=Richard Taylor |url=https://books.google.com/books?id=ImgYAAAAIAAJ |title=Action and purpose |publisher=Prentice-Hall |year=1966 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012}}</ref><ref name="Thorp1980">{{cite book |author=John Thorp |url=https://archive.org/details/freewilldefencea0000thor |title=Free will: a defence against neurophysiological determinism |publisher=Routledge & Kegan Paul |year=1980 |isbn=9780710005656 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012 |url-access=registration}}</ref><ref name="Zimmerman1984">{{cite book |author=Michael J. Zimmerman |url=https://books.google.com/books?id=BUMwAAAAYAAJ |title=An essay on human action |publisher=P. Lang |year=1984 |isbn=978-0-8204-0122-5 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012}}</ref> Ang mga paliwanag na ahente o sanhing-sustansiya ay iminungkahi nina George Berkeley<ref name="BerkeleyDancy1998">{{cite book |author1=George Berkeley |url=https://books.google.com/books?id=cu7WAAAAMAAJ |title=A treatise concerning the principles of human knowledge |author2=Jonathan Dancy |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-875160-1 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012}}</ref> at Thomas Reid.<ref name="Reid2012">{{cite book |author=Thomas Reid |url=https://books.google.com/books?id=UdYxuQAACAAJ |title=Essays on the Active Powers of the Human Mind; An Inquiry Into the Human Mind on the Principles of Common Sense; And an Essay on Quantity |date=2012 |publisher=HardPress |isbn=978-1-4077-2950-3 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012}}</ref> Kinakailangan na ang sanhi ng ahente ay hindi bunga ng mga naunang pangyayari. Kinakailangan din na ang pagdulot ng ahente sa nasabing pangyayari ay hindi rin sanhi ng mga naunang pangyayari. Ilang suliranin ang natukoy sa ganitong pananaw. Una, mahirap matukoy ang dahilan sa anumang pagpili ng ahente, na nagmumungkahi na maaaring ito ay sapalaran o bunga ng pagkakataon (nang walang batayang pinagmumulan ng malayang pasya). Ikalawa, pinagtatanungan kung ang mga pisikal na pangyayari ay maaaring sanhi ng isang panlabas na sustansiya o isipan, isang karaniwang suliranin na kaugnay ng dualismong interaksyonista. ==== Inkompatibilismong mahigpit ==== Ang inkompatibilismong mahigpit ay ang ideya na ang malayang kalooban ay hindi maaaring umiral, mapa-deterministiko man ang mundo o hindi. Ipinagtanggol ni Derk Pereboom ang inkompatibilismong mahigpit, na tinukoy ang iba't ibang posisyon kung saan hindi mahalaga ang malayang kalooban sa indeterminismo/determinismo, kabilang ang mga sumusunod:<ref name="Derk1" /> # Determinismo (D) ay totoo, D ay hindi nangangahulugang wala tayong malayang kalooban (MK), subalit sa katotohanan, wala talaga tayong F. # D ay totoo, D ay hindi nangangahulugang wala tayong MK, subalit sa katotohanan hindi natin alam kung mayroon tayong F. # D ay totoo, at mayroon tayong MK. # D ay totoo, mayroon tayong MK, at MK ay nangangahulugang D. # D ay hindi napatunayan, subalit mayroon tayong MK. # D ay hindi totoo, mayroon tayong MK, at magkakaroon pa rin tayo ng MK kahit na totoo ang D. # D ay hindi totoo, wala tayong MK, subalit ang MK ay tugma sa D. Tinatawag ni Pereboom ang posisyon 3 at 4 na ''determinismong maluwag'', posisyon 1 bilang isang anyo ng ''determinismong mahigpit'', posisyon 6 bilang isang anyo ng ''libertariyanismong klasiko'', at anumang posisyon na may MK bilang ''kompatibilismo''. Itinanggi ni [[John Locke]] na may kabuluhan ang pariralang "malayang kalooban" (ihambing sateolohikal na walang-kognitibismo, isang katulad na pananaw sa pag-iral ng [[Diyos]]). Ayon sa kanya, hindi mahalaga ang katotohanan ng determinismo. Naniniwala siya na ang pangunahing katangian ng kusang kilos ay ang kakayahan ng isang indibidwal na ''ipagpaliban'' ang isang desisyon nang sapat na oras upang pag-isipan o suriin ang mga kahihinatnan ng isang pagpili: "...ang kalooban sa katotohanan, ay walang ibig sabihin kundi kapangyarihan, o kakayahan, na pumili o magpabor."<ref>Locke, J. (1689). ''An Essay Concerning Human Understanding'' (1998, ed). Book II, Chap. XXI, Sec. 17. Penguin Classics, Toronto. (sa Ingles)</ref> Sang-ayon ang makabagong pilosopo na si Galen Strawson kay Locke na ang katotohanan o kamalian ng determinismo ay hindi mahalaga sa suliranin.<ref name="GStraw">Strawson, G. (1998, 2004). "Free will". In E. Craig (ed.), ''Routledge Encyclopedia of Philosophy''. London: Routledge. Nakuha noong Agosto 17, 2006, [http://www.rep.routledge.com/article/V014 ((online))] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070825055350/http://www.rep.routledge.com/article/V014|date=2007-08-25}} (sa Ingles)</ref> Pinagtatalunan niya na ang ideya ng malayang kalooban ay humahantong sa walang katapusang pag-urong at kaya [[walang saysay]]. Ayon kay Strawson, kung ang isang tao ay responsable sa kanyang ginagawa sa isang sitwasyon, dapat ay responsable rin siya sa paraan ng kanyang kaisipan sa ilang aspeto. Subalit imposible na maging responsable sa paraan ng kanyang kaisipan sa anumang aspeto. Ito ay dahil upang maging responsable sa isang sitwasyon S, dapat ay responsable ka sa paraan ng iyong sarili sa ''S<sup>−1</sup>''. Upang maging responsable sa paraan ng iyong sarili sa ''S<sup>−1</sup>'', dapat ay responsable ka sa paraan ng iyong sarili sa ''S<sup>−2</sup>'', at iba pa. Sa isang punto sa kadena, dapat ay may naganap na kilos ng pinagmumulan bagong kadena ng sanhi. Subalit imposible ito. Hindi maaaring likhain ng tao ang kanyang sarili o ang kanyang mga mental na estado mula sa wala. Ipinapahiwatig ng argumentong ito na ang malayang kalooban mismo ay katawa-tawa, subalit hindi na hindi tugma na ito sa determinismo. Tinatawag ni Strawson ang kanyang pananaw bilang "pessimismo," subalit maaari itong iklasipika bilang inkompatibilismong mahigpit.<ref name="GStraw" /> ===== Determinismong sanhi ===== Ang determinismong sanhi ay ang konsepto na nakatali ang mga pangyayari sa isang tiyak na konteksto sa sanhi sa paraan na ang anumang kalagayan (ng isang bagay o pangyayari) ay ganap na tinutukoy ng mga naunang kalagayan. Ipinapahayag ng determinismong sanhi na may tuloy-tuloy na kadena ng mga nakaraang pangyayari na umaabot pabalik sa pinagmulan ng uniberso. Naniniwala ang mga tagapagtaguyod ng determinismong sanhi na walang bagay na walang sanhi o kusang nilikha. Ang pinaka-karaniwang anyo ng determinismong sanhi ay ang determinismong nomolohikal (o determinismong siyentipiko), na ang nakaraan at kasalukuyan ay ganap at kinakailangang nagtatakda ng hinaharap ayon sa mahigpit na mga batas ng kalikasan, kung saan ang bawat pangyayari ay hindi maiiwasang resulta ng mga nakaraang pangyayari. Ang mekanikang kuwantum ay nagdudulot ng seryosong hamon sa pananaw na ito. Patuloy ang pangunahing pagtatalo kung ang pisikal na uniberso ay tunay na deterministiko. Bagaman hindi maaaring gamitin ang [[Pamamaraang makaagham|metodong siyentipiko]] upang ganap na ipawalang-bisa ang indeterminismo sa konteksto ng paglabag sa pagsasara ng sanhi, maaari itong gamitin upang tukuyin ang indeterminismo sa batas ng kalikasan. Sa kasalukuyan, ang mga interpretasyon ng mekanikang kuwantum ay parehong deterministiko at indeterministiko, at ito ay patuloy na sinusuri sa pamamagitan ng mga [[eksperimento]].<ref name="GroblacherPaterek2007">{{cite journal |last1=Groblacher |first1=Simon |last2=Paterek |first2=Tomasz |last3=Kaltenbaek |first3=Rainer |last4=Brukner |first4=Caslav |last5=Zukowski |first5=Marek |last6=Aspelmeyer |first6=Markus |last7=Zeilinger |first7=Anton |year=2007 |title=An experimental test of non-local realism |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2007-04-19_446_7138/page/870 |journal=Nature |language=en |volume=446 |issue=7138 |pages=871–75 |arxiv=0704.2529 |bibcode=2007Natur.446..871G |doi=10.1038/nature05677 |issn=0028-0836 |pmid=17443179 |s2cid=4412358}}</ref> ===== Tadhana at kapalaran ===== {{Pangunahin|Kapalaran}} Ang tadhana o kapalaran ay isang paunang itinakdang daloy ng mga pangyayari. Maaaring isipin ito bilang paunang itinakdang hinaharap, maging sa pangkalahatan o para sa isang indibiduwal. Isa itong konsepto batay sa paniniwala na may nakatakdang natural na kaayusan sa [[kosmos]]. Bagaman madalas na magkapalit ang paggamit ng mga salitang "kapalaran" at "tadhana," may magkakaibang kahulugan ang mga ito. Ang kapalaran ay karaniwang nagpapahiwatig na may isang itinakdang landas na hindi maaaring iwasan, at kung saan wala tayong kontrol. Kaugnay ito ng determinismo, subalit hindi nito sinasabi ang anumang tiyak tungkol sa pisikal na determinismo. Kahit na may pisikal na hindi-determinismo, ang isang pangyayari ay maaari pa ring italaga ng labas. Ang tadhana naman ay kaugnay din ng determinismo, subalit hindi rin naglalabas ng tiyak na pahayag tungkol sa pisikal na determinismo. Kahit na may pisikal na hindi-determinismo, ang isang pangyayari ay maaari pa ring itinakda na mangyari. Ang tadhana ay nagpapahiwatig na may isang itinakdang landas na hindi maaaring iwasan, subalitf hindi nito awtomatikong nagtatakda kung paano ang landas na iyon ay naitatag (hal., hindi ito direktang sumasalungat sa inkompatibilistang malayang kalooban). Kung umiiral ang malayang kalooban, maaari itong maging mekanismo kung paano napipili ang itinakdang kinalabasan (itinakda upang kumatawan sa tadhana).<ref name="Blackwell2011">{{cite book |author=Ben C. Blackwell |url=https://books.google.com/books?id=WDZxSq9nx4IC |title=Christosis: Pauline Soteriology in Light of Deification in Irenaeus and Cyril of Alexandria |publisher=Mohr Siebeck |year=2011 |isbn=978-3-16-151672-6 |page=50 |language=en |access-date=8 Disyembre 2012}}</ref> ===== Determinismong lohikal ===== Ang talakayan tungkol sa tadhana ay hindi nangangailangan ng pagkakaroon ng [[sobrenatural]] na kapangyarihan. Ang lohikal na determinismo o determinasyon ay ang ideya na lahat ng proposisyon, maging tungkol sa [[nakaraan]], [[kasalukuyan]], o [[hinaharap]], ay alinman sa totoo o mali. Lumilikha ito ng natatanging problema para sa malayang kalooban dahil ang mga proposisyon tungkol sa hinaharap ay may katotohanan na sa kasalukuyan (ibig sabihin, ito ay itinakda na bilang totoo o mali), at tinutukoy bilang problema ng mga hinaharap na nakadepende. ===== Omnisiyensiya ===== Ang Omnisiyensiya o kamalayan sa lahat ng bagay ay ang kakayahang malaman ang lahat ng maaaring malaman (kasama rito ang lahat ng hinaharap na pangyayari), at karaniwang itinuturing na katangian ng isang diyos na lumikha. Ang kamalayan sa lahat ng bagay ay nagpapahiwatig ng pagkakaroon ng tadhana. Ilang [[manunulat]] ang nagsasabing ang malayang kalooban ay hindi maaaring umiral kasama ng [[kamalayan]] sa lahat ng bagay. Isang argumento ang nagsasabing ang isang omniscient na lumikha ay hindi lamang nagpapahiwatig ng tadhana kundi ng isang uri ng mataas na antas ng predeterminismo tulad ng mahigpit na teolohikal na determinismo o predestinasyon – na itinakda na nila ang lahat ng pangyayari at kinalabasan sa uniberso nang pauna. Sa ganitong kaso, kahit na ang isang indibiduwal ay maaaring magkaroon ng impluwensya sa kanilang mababang antas na pisikal na sistema, ang kanilang mga pagpili tungkol dito ay hindi na kanila, tulad ng sa libertaryanong malayang kalooban. Ang kamalayan sa lahat ng bagay ay ginagamit bilang argumento ng hindi pagkakatugma ng mga katangian para sa pag-iral ng Diyos, kilala bilang argumento mula sa malayang kalooban, at malapit na kaugnay ng iba pang ganitong argumento, halimbawa ang hindi pagkakatugma ng kapangyarihan ng Diyos sa pagiging mabuting lumikha (ibig sabihin, kung alam ng diyos kung ano ang pipiliin nila, responsable siya sa pagpapaabot sa pagpili nito). ===== Predeterminismo ===== Ang predeterminismo ay ang ideya na ang lahat ng pangyayari ay itinakda nang pauna.<ref name="McKewan">{{cite encyclopedia |year=2009 |title=Predeterminism |encyclopedia=Encyclopedia of Time: Science, Philosophy, Theology, & Culture |publisher=SAGE Publications |last=McKewan |first=Jaclyn |editor=H. James Birx" |pages=1035–36 |language=en |doi=10.4135/9781412963961.n191 |isbn=978-1-4129-4164-8 |chapter=Evolution, Chemical}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Predeterminism |encyclopedia=Oxford Dictionaries |url=http://oxforddictionaries.com/definition/english/predeterminism |access-date=20 Disyembre 2012 |date=2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120904051839/http://oxforddictionaries.com/definition/english/predeterminism |archive-date=Setyembre 4, 2012 |url-status=dead}}. See also {{cite encyclopedia |title=Predeterminism |encyclopedia=Collins English Dictionary |publisher=Collins |url=http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/predeterminism |access-date=20 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130408100159/http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/predeterminism |archive-date=8 April 2013 |url-status=live}}</ref> Ang predeterminismo ay pilosopiya na nagsasabing lahat ng pangyayari sa [[kasaysayan]], nakaraan, kasalukuyan, at hinaharap, ay naitakda na o alam na (ng Diyos, tadhana, o iba pang puwersa), kabilang ang mga gawaing pantao. Karaniwan, ang predeterminismo ay tinutukoy na ang mga gawaing pantao ay hindi makakaapekto sa (o walang kinalaman sa) mga kinalabasan ng paunang itinakdang daloy ng mga pangyayari, at ang tadhana ng isang tao ay itinakda nang panlabas (hal., eksklusibo ng isang diyos na lumikha). Ang konsepto ng predeterminismo ay madalas na ipinapaliwanag gamit ang determinismong sanhi, na nagpapahiwatig na may tuloy-tuloy na kadena ng mga naunang pangyayari mula sa simula ng uniberso. Sa kaso ng predeterminismo, ang kadena ng mga pangyayaring ito ay paunang itinakda, at ang mga gawaing pantao ay hindi makakaapekto sa mga kinalabasan ng paunang itinakdang kadena. Maaari rin itong tukuyin bilang partikular na uri ng determinismo.<ref name="McKewan" /><ref>{{cite web |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=10 September 2009 <!-- date found by checking page's source code where format of date given as m.d.y --> |title=Some Varieties of Free Will and Determinism |url=http://philosophy.lander.edu/ethics/notes-determinism.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121013023921/http://philosophy.lander.edu/ethics/notes-determinism.html |archive-date=13 Oktubre 2012 |access-date=19 Disyembre 2012 |work=Philosophy 302: Ethics |publisher=philosophy.lander.edu |language=en |quote=Predeterminism: the philosophical and theological view that combines God with determinism. On this doctrine events throughout eternity have been foreordained by some supernatural power in a causal sequence.}}</ref> Maaari rin itong gamitin nang magkasingkahulugan sa determinismong sanhi – sa konteksto ng kakayahan nitong tukuyin ang mga pangyayaring hinaharap.<ref name="McKewan" /><ref>{{cite web |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=10 Setyembre 2009 <!-- date found by checking page's source code where format of date given as m.d.y --> |title=Some Varieties of Free Will and Determinism |url=http://philosophy.lander.edu/ethics/notes-determinism.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121013023921/http://philosophy.lander.edu/ethics/notes-determinism.html |archive-date=13 Oktubre 2012 |access-date=19 Disyembre 2012 |work=Philosophy 302: Ethics |publisher=philosophy.lander.edu |language=en |quote=Predeterminism: the philosophical and theological view that combines God with determinism. On this doctrine events throughout eternity have been foreordained by some supernatural power in a causal sequence.}}</ref> Sa kabila nito, ang predeterminismo ay madalas na itinuturing na hiwalay sa determinismong sanhi.<ref name="McKewan" /><ref>Tingnan ang halimbawa ni {{cite journal |author=Hooft, G. |year=2001 |title=How does god play dice? (Pre-)determinism at the Planck scale |journal=harvard.edu |language=en |arxiv=hep-th/0104219 |bibcode=2001hep.th....4219T |quote=Predeterminism is here defined by the assumption that the experimenter's 'free will' in deciding what to measure (such as his choice to measure the x- or the y-component of an electron's spin), is in fact limited by deterministic laws, hence not free at all}}, at {{cite journal |author=Sukumar, CV |year=1996 |title=A new paradigm for science and architecture |journal=City |language=en |volume=1 |issue=1–2 |pages=181–83 |bibcode=1996City....1..181S |doi=10.1080/13604819608900044 |quote=Quantum Theory provided a beautiful description of the behaviour of isolated atoms and nuclei and small aggregates of elementary particles. Modern science recognized that predisposition rather than predeterminism is what is widely prevalent in nature.}}</ref> Ang katawagang predeterminismo ay madalas ding gamitin sa konteksto ng biyolohiya at [[Pagmamana ng katangian|pagmamana]], kung saan ito ay kumakatawan sa isang uri ng determinismong biyolohikal.<ref>{{cite encyclopedia |title=Predeterminism |encyclopedia=Merriam-Webster Dictionary |publisher=Merriam-Webster, Incorporated |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/predeterminism |access-date=20 Disyembre 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130403050806/http://www.merriam-webster.com/dictionary/predeterminism |archive-date=3 Abril 2013 |url-status=live}} Tingnan ang halimbawa ni {{cite journal |author=Ormond, A.T. |year=1894 |title=Freedom and psycho-genesis |url=https://zenodo.org/record/1429090 |journal=Psychological Review |language=en |volume=1 |issue=3 |pages=217–29 |doi=10.1037/h0065249 |quote=The problem of predeterminism is one that involves the factors of heredity and environment, and the point to be debated here is the relation of the present self that chooses to these predetermining agencies}}, at {{cite journal |author=Garris, M.D. |display-authors=etal |year=1992 |title=A Platform for Evolving Genetic Automata for Text Segmentation (GNATS) |journal=Science of Artificial Neural Networks |language=en |volume=1710 |pages=714–24 |bibcode=1992SPIE.1710..714G |doi=10.1117/12.140132 |quote=However, predeterminism is not completely avoided. If the codes within the genotype are not designed properly, then the organisms being evolved will be fundamentally handicapped. |s2cid=62639035}}</ref> Ang katagang predeterminismo ay hindi lamang nangangahulugang pagtukoy ng lahat ng pangyayari, kundi ang paunang at sinasadyang may malay na pagtukoy sa lahat ng pangyayari (samakatuwid, ginagawa ito, marahil, ng isang may malay na nilalang). Habang ang determinismo ay karaniwang tumutukoy sa naturalistang maipaliwanag na sanhi ng mga pangyayari, ang predeterminismo ay sa kahulugan nito ay nagpapahiwatig ng isang tao o isang "may-ari" na kumokontrol o nagpaplano sa sanhi ng mga pangyayari bago ito mangyari at marahil naninirahan sa labas ng natural na unibersong sanhi. Ang predestinasyon ay nagsasaad na isang lubos na makapangyarihang nilalang ay tunay na nagtakda ng lahat ng pangyayari at kinalabasan sa uniberso nang pauna, at ito ay isang kilalang doktrina ng mga [[John Calvin|Calvinista]] sa [[teolohiyang Kristiyano]]. Ang [[predestinasyon]] ay madalas ituring bilang isang anyo ng mahigpit na teolohikal na determinismo. Dahil dito, ang predeterminismo ay inihahambing sa fatalismo.<ref>{{cite journal |author=Sherman, H. |year=1981 |title=Marx and determinism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-economic-issues_1981-03_15_1/page/60 |journal=Journal of Economic Issues |language=en |volume=15 |issue=1 |pages=61–71 |doi=10.1080/00213624.1981.11503814 |jstor=4224996 |quote=Many religions of the world have considered that the path of history is predetermined by God or Fate. On this basis, many believe that what will happen will happen, and they accept their destiny with fatalism.}}</ref> Ang fatalismo ay ang ideya na lahat ay itinakdang mangyari, kaya ang mga tao ay walang kontrol sa kanilang hinaharap. ==== Determinismong teolohikal ==== Ang determinismong teolohikal ay isang anyo ng determinismo na nagsasaad na lahat ng pangyayaring nagaganap ay itinakda na o itinadhana na mangyari ng isang [[Monoteismo|monoteistikong]] diyos, o kaya naman, nakatakdang maganap batay sa Kanyang pagiging lubos na nakaaalam ng lahat ng bagay (omnisiyensya). May dalawang uri ng determinismong teolohikal, na tinutukoy dito bilang malakas at mahina.<ref name="JordanTate2004">{{cite book |author1=Anne Lockyer Jordan |url=https://books.google.com/books?id=uBVuNip8qjkC |title=Philosophy of Religion for A Level OCR Edition |author2=Anne Lockyer Jordan Neil Lockyer Edwin Tate |author3=Neil Lockyer |author4=Edwin Tate |publisher=Nelson Thornes |year=2004 |isbn=978-0-7487-8078-5 |page=211 |language=en |access-date=22 Disyembre 2012}}</ref> * Ang una, ang malakas na determinismong teolohikal, ay nakabatay sa konsepto ng isang diyos na manlilikha na nagtatakda ng lahat ng pangyayari sa kasaysayan: "ang bawat bagay na nagaganap ay itinadhana ng isang diyos na lubos na makapangyarihan at nakaaalam ng lahat."<ref name="Iannone2001">{{cite book |author=A. Pabl Iannone |title=Dictionary of World Philosophy |publisher=Taylor & Francis |year=2001 |isbn=978-0-415-17995-9 |page=194 |language=en |chapter=determinism |access-date=22 Disyembre 2012 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=7wBmBO3vpE4C}}</ref> * Ang pangalawa, ang mahinang determinismong teolohikal, ay nakabatay naman sa konsepto ng banal na kaalaman sa hinaharap – "dahil ang pagkaalam ng Diyos ay ganap at walang pagkakamali, ang mga bagay na alam Niya tungkol sa hinaharap ay tiyak na mangyayari; samakatuwid, ang hinaharap ay nakatakda na."<ref name="Huyssteen2003">{{cite book |author=Wentzel Van Huyssteen |title=Encyclopedia of science and religion |publisher=Macmillan Reference |year=2003 |isbn=978-0-02-865705-9 |volume=1 |page=217 |language=en |chapter=theological determinism |access-date=22 Disyembre 2012 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=HIcYAAAAIAAJ}}</ref> May ilang bahagyang pagkakaiba sa ganitong pagkakahati. May ilan na nagsasabing ang determinismong teolohikal ay nangangailangan ng ganap na pagtatalaga ng lahat ng kaganapan at kinalabasan ng Diyos (ibig sabihin, hindi nila itinuturing ang mahinang bersyon bilang determinismong teolohikal maliban kung itinatanggi rin ang malayang pagpapasya), o kaya, hindi nila itinuturing na determinismong teolohikal ang mahinang bersyon.<ref name="VanArragon2010" /> Maaari ring ituring ang determinismong teolohikal bilang isang anyo ng determinismong sanhi, kung saan ang mga naunang kalagayan ay ang likas na katangian at kalooban ng Diyos.<ref name="stanfordmoralresponsibility" /> Kaugnay ng malayang pagpapasya at ng pag-uuri ng kompatibilismo o inkompatibilismong teolohikal, ang determinismong teolohikal ay ang [[tesis]] na umiiral ang Diyos at mayroon Siyang hindi nagkakamaling kaalaman sa lahat ng totoong proposisyon, kabilang ang mga proposisyon tungkol sa ating mga gagawing aksyon sa hinaharap; ito ang pinakasimpleng depinisyon na sumasaklaw sa lahat ng anyo ng determinismong teolohikal.<ref name="stanfordincompatibilismarguments" /> [[Talaksan:TheologicalDeterminismXFreeWill (tl).svg|thumb|Isang pinasimpleng taksonomiya ng mga pampilosopiya na paninindigan hinggil sa malayang kalooban at determinismong teolohikal.<ref name="stanfordforeknowledge" />]] May iba't ibang implikasyon ang determinismong teolohikal para sa metapisikal na malayang pagpapasya depende sa interpretasyong pampilosopiya. * Ang malakas na determinismong teolohikal ay hindi tugma sa metapisikal na malayang pagpapasya at isang anyo ito ng matigas na determinismong teolohikal (na katumbas ng tinatawag na ''fatalismong teolohikal''). Ipinapalagay nito na hindi umiiral ang malayang pagpapasya at ang Diyos ay may ganap na kontrol sa mga kilos ng tao. Ang matigas na determinismong teolohikal ay may kahalintulad na implikasyon sa matigas na determinismo, bagaman hindi nito kinakailangang pawalang-bisa ang kompatibilistang malayang pagpapasya.<ref name="stanfordforeknowledge" /> Isang anyo ito ng inkompatibilismong teolohikal. * Samantala, ang mahinang determinismong teolohikal ay maaaring maging tugma o hindi tugma sa metapisikal na malayang pagpapasya depende sa pampilosopiya na [[pagpapaliwanag]] ng pagkaalam ng Diyos. Dahil dito, maaari itong ituring na isang anyo ng matigas na determinismong teolohikal (fatalismong teolohikal) o malambot na determinismong teolohikal, isang terminong ginagamit para sa kalinawan. Ipinapalagay ng malambot na determinismong teolohikal na ang mga tao ay may kalayaang pumili ng kanilang mga aksyon; alam lamang ng Diyos kung ano ang kanilang pipiliin bago pa ito mangyari, subalit hindi Niya binabago ang kinalabasan. Ang pamamahala ng Diyos ay "kompatible" sa kusang-loob na pagpili. Ang malambot na determinismong teolohikal ay kilala rin bilang kompatibilismong teolohikal. Ang pagtanggi sa determinismong teolohikal (o sa banal na kaalaman sa hinaharap) ay itinuturing namang inkompatibilismong teolohikal, na kaugnay ng mas pangkalahatang talakayan tungkol sa malayang pagpapasya.<ref name="stanfordforeknowledge" /> Ang pangunahing argumento para sa fatalismong teolohikal sa kaso ng mahinang determinismong teolohikal ay ganito: # Ipagpalagay na umiiral ang banal na kaalaman sa hinaharap o ang pagkaalam ng Diyos sa lahat ng bagay. # Ang hindi nagkakamaling kaalaman sa hinaharap ay nagpapahiwatig ng tadhana (tiyak na alam na kung ano ang gagawin ng isang tao). # Ang tadhana ay nag-aalis ng posibilidad ng alternatibo (hindi maaaring kumilos nang iba). # Samakatwid, hindi tugma ito sa metapisikal na malayang pagpapasya. Madalas tanggapin ang argumentong ito bilang batayan ng inkompatibilismong teolohikal, na nagtatanggi alinman sa malayang pagpapasya o sa banal na kaalaman ng Diyos, at dahil dito, pati na rin sa determinismong teolohikal. Sa kabilang dako, kailangang hanapan ng tugon ito ng kompatibilismong teolohikal. Kabilang sa mga tugon ng mga kompatibilistang teolohikal ang sumusunod: * Pagtanggi sa pagkakaroon ng katotohanang halaga (''truth value'') ng mga pangyayaring panghinaharap, bagaman nagreresulta ito sa pagtanggi rin sa banal na kaalaman at samakatuwid sa determinismong teolohikal. * Pagpapatibay ng pagkakaiba ng hindi-nakabatay sa oras na kaalaman (''space-time independence''), isang pananaw na isinusulong halimbawa nina Boecio,<ref name="Huyssteen20032">{{cite book |author=Wentzel Van Huyssteen |title=Encyclopedia of science and religion |publisher=Macmillan Reference |year=2003 |isbn=978-0-02-865705-9 |volume=1 |page=217 |language=en |chapter=theological determinism |access-date=22 Disyembre 2012 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=HIcYAAAAIAAJ}}</ref> [[Tomas ng Aquino|Tomas de Aquino]],<ref>{{cite book |author=Aquinas, St. Thomas |title=Summa Theologica |year=1923 |language=la |chapter=Ia, q. 14, art 13. |chapter-url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.126741}} </ref> at C.S. Lewis.<ref>{{cite book |author=C.S. Lewis |title=Mere Christianity |publisher=Touchstone:New York |year=1980 |page=149 |language=en}}</ref> * Pagtanggi sa Prinsipyo ng Alternatibong mga Posibilidad: "Kung hindi mo maaaring gawin ang kabaligtaran ng iyong ginawa, hindi ka malayang kumilos." Halimbawa, maaaring magkaroon ang isang tagamasid na tao ng [[makina]] na kayang tuklasin kung ano ang mangyayari sa hinaharap, subalit ang pag-iral o paggamit ng makinang ito ay walang impluwensiya sa kinalabasan ng mga pangyayari.<ref name="zagzebski1991">{{cite book |author=Linda Trinkaus Zagzebski |title=The Dilemma of Freedom and Foreknowledge |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0-19-510763-0 |language=en |chapter=kabanata 6, seksyon 2.1 |access-date=22 Disyembre 2012 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0v9nLMBtGYcC}}</ref> Sa kahulugan ng kompatibilismo at inkompatibilismo, madalas hindi pinaghihiwalay ng mga sanggunian ang determinismong pisikal at ang mas mataas na antas ng determinismo (tulad ng predeterminismo o determinismong teolohikal). Dahil dito, ang matigas na determinismo kaugnay ng determinismong teolohikal ay maaaring uriin bilang matigas na inkompatibilismo kaugnay ng determinismong pisikal (kung walang pahayag tungkol sa panloob na sanhi o determinismo ng sansinukob), o kahit bilang kompatibilismo (kung ang kalayaan mula sa determinismo ay hindi itinuturing na kailangan para sa malayang pagpapasya). Sa parehong prinsipyo, maaaring uriin ang metapisikal na libertariyanismo (isang anyo ng inkompatibilismo kaugnay ng determinismong pisikal) bilang kompatibilismo kaugnay ng determinismong teolohikal (kung ipinapalagay na ang mga malayang kaganapan ay itinakda na mangyari subalit hindi "itinadhana "o tinukoy ng Diyos ang kinalabasan ng mga ito). Kung tatanggapin naman ang matigas na determinismong teolohikal (kung ipagpapalagay na ang mga kinalabasan ay itinadhana mismo ng Diyos), kung gayon ay hindi na posible ang metapisikal na libertariyanismo at kakailanganin itong muling uriin (bilang matigas na inkompatibilismo, dahil ang sansinukob ay nananatiling itinuturing na hindi deterministiko – bagaman teknikal na tama pa rin ang pagtukoy dito bilang matigas na determinismo).<ref name="VanArragon2010" /> ==== Problema ng isip at katawan ==== Ang ideya ng malayang pagpapasya ay isang aspekto ng problema ng isip at katawan, ibig sabihin, ang pagtalakay sa ugnayan ng isip (halimbawa, kamalayan, [[alaala]], at paghatol) at [[Katawan ng tao|katawan]] (halimbawa, utak ng tao at [[sistemang nerbiyos]]). Ang mga pampilosopiyang modelo ng isip ay hinahati sa mga pisikal at di-pisikal na pagpapaliwanag. Ang duwalismong Cartesiyano ay naniniwalang ang isip ay isang di-pisikal na substansiya, ang luklukan ng kamalayan at [[talino]], at hindi ito kapareho ng mga pisikal na kalagayan ng utak o katawan. Iminumungkahi nito na bagaman nagkakaroon ng ugnayan ang dalawang daigdig (ang isip at ang katawan), ang bawat isa ay may ilang antas ng kasarinlan. Sa ilalim ng duwalismong Cartesiyano, ang panlabas na isip ay responsable sa pagkilos ng katawan, bagaman madalas ang di-malay na aktibidad ng utak ay dulot ng mga panlabas na pangyayari (halimbawa, ang agarang reaksyon kapag napaso).<ref name="Peruzzi">Tingnan ang halimbawa: {{cite book |author=Sandro Nannini |title=Mind and Causality |publisher=John Benjamins Publishing |year=2004 |isbn=978-1-58811-475-4 |editor=Alberto Peruzzi |pages=69 ''ff'' |language=en |chapter=Chapter 5: Mental causation and intentionality in a mind naturalizing theory |chapter-url=https://books.google.com/books?id=zYEPifPTQK4C&pg=PA75}}</ref> Ipinapalagay ng duwalismong Cartesiyano na ang pisikal na daigdig ay hindi deterministiko&nbsp;– at na ang panlabas na isip ay may kontrol sa ilang pisikal na kaganapan, na nagbibigay ng paliwanag para sa inkompatibilistang malayang pagpapasya. Mula rito, umusbong ang isang anyo na tinatawag na duwalismong interaksiyonalista, na nagmumungkahi ng dalawang-paraang interaksyon: na may ilang pisikal na kaganapan na sanhi ng mga gawaing mental, at may ilang gawaing mental na sanhi ng mga pisikal na kaganapan. Isa sa mga makabagong pananaw hinggil sa posibleng paghihiwalay ng isip at katawan ay ang pormulasyong "tatlong daigdig" ni [[Karl Popper]].<ref name="Popper">{{cite book |author=Karl Raimund Popper |title=All Life is Problem Solving |publisher=Psychology Press |year=1999 |isbn=978-0-415-17486-2 |edition=1 panayam binigay sa Mannheim, 8 Mayo 1972 |pages=23 ''ff'' |language=en |chapter=Notes of a realist on the body-mind problem |quote=The body-mind relationship...includes the problem of man's position in the physical world...'World 1'. The world of conscious human processes I shall call 'World 2', and the world of the objective creations of the human mind I shall call 'World 3'. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Pa3cZYwdq28C&pg=PA23}}</ref> Ang duwalismong Cartesiyano at ang tatlong daigdig ni Popper ay dalawang anyo ng tinatawag na plurarlismong [[Epistemolohiya|epistemolohikal]], ang paniniwalang kailangan ng iba't ibang pamamaraang epistemolohikal upang ganap na mailarawan ang daigdig. Kabilang sa iba pang anyo ng plurarlismong epistemolohikal ang paralelismong sikopisikal at epiphenomenalismo. Sa pananaw na ito, ang problema ng isip at katawan ay hindi maibababa o maipapaliwanag lamang gamit ang mga konsepto ng [[likas na agham]]. Ang kasalungat na pananaw naman ay tinatawag na pisikalismo. Ang pisikalismo ay isang teoryang pampilosopiya na nagsasaad na ang lahat ng umiiral ay hindi hihigit sa mga pisikal nitong katangian, na walang mga di-pisikal na substansiya (halimbawa, mga isipan na ganap na hiwalay sa katawan). Maaaring reduktibo o di-reduktibo ang pisikalismo. Ang reduktibong pisikalismo ay nakabatay sa ideya na ang lahat ng bagay sa daigdig ay maaaring maibalik o maipaliwanag sa pinakapayak nitong pisikal o materyal na batayan. Sa kabilang dako, ang di-reduktibong pisikalismo ay nagsasaad na ang mga katangiang mental ay bumubuo ng hiwalay na [[Ontolohiya|ontolohikal]] na kategorya mula sa mga katangiang pisikal, na ang mga kalagayang mental (gaya ng ''qualia'') ay hindi maaaring ibaba sa mga kalagayang pisikal. Bagaman maaaring isipin na magkaibang uri ang mga kalagayang mental at mga kalagayang neorolohikal, hindi nito awtomatikong inaalis ang posibilidad na may korelasyon sa pagitan ng mga ito. Sa isa sa mga ganitong pormulasyon, ang anomalyang monismo, ang mga kaganapang mental ay ''supervene'' o umaasa sa mga kaganapang pisikal, na inilalarawan ang paglitaw ng mga katangiang mental na kaugnay ng mga katangiang pisikal&nbsp;– nagpapahiwatig ng kaugnayang sanhi (''causal reducibility''). Dahil dito, madalas uriin ang di-reduktibong pisikalismo bilang isang anyo ng duwalismong katangian sa halip na monismo, bagaman may mga anyo ng duwalismong katangian na hindi sumasang-ayon sa kaugnayang sanhi ng mga kalagayang mental. Ang inkompatibilismo ay nangangailangan ng pagkakaiba sa pagitan ng mental at pisikal, bilang komentaryo sa hindi pagkakatugma ng deterministikong pisikal na realidad at ng karanasang may malayang pagpapasya. Bilang dagdag, ang libertariyanismong metapisikal ay kailangang magpahayag ng impluwensiya sa pisikal na realidad; at kung ang isip ang may pananagutan sa impluwensiyang ito (sa halip na basta walang-piling sistema), dapat itong naiiba sa katawan upang magawa ito. Parehong duwalismong substansiya at duwalismong katangian ang nag-aalok ng ganitong pagkakaiba, at yaong mga bersyong hindi ganap na walang epekto sa pisikal na daigdig (halimbawa, ''duwalismong interaksiyonalista'' at ''di-reduktibong pisikalismo'') ay nagbibigay ng teoretikal na batayan para sa inkompatibilistang malayang pagpapasya. Napuna na hanggang ngayon, hindi pa nalulutas ng mga batas ng pisika ang tinatawag na mahigpit na suliranin ng kamalayan:<ref name="Kalat">Tingnan {{cite encyclopedia |title=The hard problem of consciousness |encyclopedia=Internet Encyclopedia of Philosophy |url=http://www.iep.utm.edu/hard-con/ |access-date=2015-04-27 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150420211306/http://www.iep.utm.edu/hard-con/ |archive-date=2015-04-20 |author=Josh Weisberg |url-status=live}} o {{cite encyclopedia |title=Consciousness: §9.9 Non-physical theories |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Spring 2014 Edition) |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |access-date=Abril 27, 2015 |date=Ene 14, 2014 |editor=Edward N. Zalta |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20211227132808/https://plato.stanford.edu/entries/consciousness/#NonPhyThe |archive-date=Disyembre 27, 2021 |chapter-url=http://plato.stanford.edu/entries/consciousness/#NonPhyThe |author=Robert Van Gulick |chapter=Consciousness |url-status=live}}</ref> "Ang paglutas sa mahigpit na suliranin ng kamalayan ay kinabibilangan ng pagtukoy kung paano nagdudulot ng mga karanasan ang mga prosesong [[pisyolohikal]] tulad ng pagdaloy ng mga [[Ion|iono]] sa lamad ng nerbiyos." Ayon sa ilan, "na malapit na kaugnay ng mahigpit na problema ng kamalayan, ang mahigpit na problema ng malayang pagpapasya ay ang ubod ng isyung kamalayan at kalayaan: nakaaapekto ba talaga ang malay na pagpapasya sa materyal na daigdig?"<ref name="Baumeister2" /> Subalit, ayon naman sa iba, "ang kamalayan ay may higit na maliit na papel sa buhay ng tao kaysa sa karaniwang paniniwala ng [[Kalinangang Kanluranin|kulturang Kanluranin]]."<ref name="illusion">Banggit mula kay {{cite book |author=Tor Nørretranders |title=The user illusion: Cutting consciousness down to size |url=https://archive.org/details/userillusioncutt00nr |publisher=Penguin Books |year=1998 |isbn=978-0-14-023012-3 |edition=1 salin ni Jonathan Sydenham ng ''Maerk verden'' noong 1991 |page=ix |language=en |chapter=Paunang Salita}}</ref> === Kompatibilismo === [[File:Thomas_Hobbes_(portrait).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Thomas_Hobbes_(portrait).jpg|thumb|Isang klasikong kompatibalista si [[Thomas Hobbes]]]] Ipinapanatili ng mga kompatibilista na ang determinismo ay maaaring umayon sa malayang kalooban. Naniniwala sila na ang kalayaan ay maaaring umiral o mawala sa isang sitwasyon dahil sa mga dahilan na walang kinalaman sa metapisika. Halimbawa, ang mga [[hukuman]] ay nagbibigay ng hatol kung ang isang tao ay kumikilos ayon sa sarili niyang malayang kalooban sa ilang mga kalagayan nang hindi dinadala ang usaping metapisikal. Katulad nito, ang kalayaang [[pampolitika]] ay isang di-metapisikal na kaisipan.<ref>{{cite journal |last1=Rawls |first1=John |date=1985 |title=Justice as Fairness: Political not Metaphysical |url=https://www.jstor.org/stable/2265349 |journal=Philosophy & Public Affairs |language=en |volume=14 |issue=3 |pages=223–251 |issn=0048-3915 |jstor=2265349 |access-date=4 Disyembre 2023}}</ref> Gayundin, may ilang kompatibilista na naglalarawan ng malayang kalooban bilang kalayaang kumilos ayon sa mga itinakdang motibo nang walang hadlang mula sa ibang tao, gaya ni [[Aristoteles]] sa kanyang ''Etikang Nikomakea''<ref>{{Cite book |last=Meyer |first=Susan Sauve |title=Aristotle on Moral Responsibility |year=2012 |location=Oxford |language=en}}</ref> at ng [[Stoiko]] na si Crisipo.<ref>Bobzien, Susanne, ''Freedom and Determinism in Stoic Philosophy'', Oxford 1998, Chapter 6. (sa Ingles)</ref> Sa kabaligtaran, ang mga inkompatibilista ay nakatuon sa isang uri ng "metapisikal na malayang kalooban" na ayon sa mga kompatibilista ay hindi pa kailanman malinaw na nailarawan. Ipinagtatanggol ng mga kompatibilista na hindi mahalaga kung umiiral man ang determinismo; bagaman hindi sila nagkakaisa kung ano nga ba ang tunay na mahalaga. Upang maging isang kompatibilista, hindi kailangang manindigan sa isang tiyak na kahulugan ng malayang kalooban, na ang kailangan lamang ay itanggi na ang determinismo ay salungat dito.<ref name="CompSEP">{{Cite encyclopedia |title=Compatibilism |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |url=http://plato.stanford.edu/archives/sum2004/entries/compatibilism/ |access-date=2006-08-16 |date=2004 |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Tag-araw 200 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414034626/http://plato.stanford.edu/archives/sum2004/entries/compatibilism/ |archive-date=2016-04-14 |last1=McKenna |first1=Michael |url-status=live}}</ref> Bagaman may iba't ibang hadlang sa paggamit ng sariling mga pagpili, hindi nangangahulugang ang malayang kalooban ay kalayaan sa pagkilos. Ang kalayaan sa pagpili (ang kalayaang pumili ng sariling kalooban) ay lohikong hiwalay sa kalayaan sa pagsasakatuparan ng pagpiling iyon (kalayaang isagawa ang sariling kalooban),<ref name="OConner2002" /> bagaman hindi lahat ng manunulat ay kinikilala ang pagkakaibang ito. Gayunman, may ilang pilosopo na naglalarawan ng malayang kalooban bilang kawalan ng mga hadlang. Ang ilang "makabagong kompatibilista" gaya nina Harry Frankfurt at Daniel Dennett, ay nagsasabing ang malayang kalooban ay simpleng kakayahang pumili nang malaya batay sa mga limitasyong mayroon ang isang tao. Sa ibang salita, maaaring manatiling malaya ang mga pagpili ng isang taong pinipilit kung ang ganitong pamimilit ay umaayon sa kanyang sariling mga layunin at pagnanasa.<ref name="DD1" /><ref name="Frankfurt">{{cite journal |last1=Frankfurt |first1=H. |year=1971 |title=Freedom of the Will and the Concept of the Person |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-philosophy_1971-01-14_68_1/page/4 |journal=Journal of Philosophy |language=en |volume=68 |issue=1 |pages=5–20 |doi=10.2307/2024717 |jstor=2024717}}</ref> ==== Malayang kalooban bilang kawalan ng pisikal na hadlang ==== Karamihan sa mga "klasikong kompatibilista," gaya ni [[Thomas Hobbes]], ay nagsasabing ang isang tao ay kumikilos ayon sa sarili niyang kalooban lamang kung ito ang ninanasa niyang gawin, at kung maaari rin niyang piliing huwag gawin iyon ''kung nanaisin niya''. Iniuugnay minsan ni Hobbes ang ganitong uri ng kalayaang kompatibilista sa bawat indibiduwal at hindi sa isang abstraktong konsepto ng ''kalooban'', sa pagsasabing, halimbawa, na: {{quote|"Walang kalayaang maipapataw sa kalooban, [[pagnanasa]], o hilig, kundi sa mismong tao; na ang kalayaang ito ay nasusukat sa kawalan ng anumang hadlang sa paggawa ng bagay na kanyang kinalolooban, ninanasa, o hinahangad gawin." ''("No liberty can be inferred to the will, desire, or inclination, but the liberty of the man; which consisteth in this, that he finds no stop, in doing what he has the will, desire, or inclination to doe. [sic]")''<ref name="Hobbes">Hobbes, T. (1651) ''Leviathan'' [http://www.gutenberg.org/files/3207/3207-h/3207-h.htm Chapter XXI.: "Of the liberty of subjects"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190716194058/http://www.gutenberg.org/files/3207/3207-h/3207-h.htm|date=2019-07-16}} (edisyong 1968). London: Penguin Books. (sa Ingles)</ref>}} Sa pagpapaliwanag ng mahalagang kundisyong ito, isinulat ni [[David Hume]] na: {{quote|"Ang ganitong kalayaang hipotetikal ay karaniwang ipinagkakaloob sa sinumang hindi bilanggo at nakagapos sa tanikala." ''("This hypothetical liberty is universally allowed to belong to every one who is not a prisoner and in chains.")''<ref name="Hume">Hume, D. (1740). ''A Treatise of Human Nature'' Section VIII.: "[http://www.gutenberg.org/files/4705/4705-h/4705-h.htm Of liberty and necessity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190718142116/http://www.gutenberg.org/files/4705/4705-h/4705-h.htm|date=2019-07-18}}" (edisyong 1967). [[Oxford University Press]], Oxford. {{ISBN|0-87220-230-5}} (sa Ingles)</ref>}} Katulad nito, ipinahayag ni [[Voltaire]] sa kanyang ''Dictionnaire philosophique'' na: {{quote|"Ang kalayaan, kung gayon, ay walang iba kundi ang kapangyarihang gawin ang ninanasa ng isa." ''("Liberty then is only and can be only the power to do what one will.")''}} Tinanong pa niya, "Nais mo bang ang lahat ay mangyari ayon sa kapritso ng isang milyong bulag na pagnanasa?" ''("Would you have everything at the pleasure of a million blind caprices?")'' Para sa kanya, ang malayang kalooban o kalayaan ay: {{quote|"Walang iba kundi ang kapangyarihang kumilos; ano ang kapangyarihang ito? Bunga ito ng pagkakabuo at kasalukuyang kalagayan ng ating mga katawan." ''("Only the power of acting; what is this power? It is the effect of the constitution and present state of our organs.")''}} Ipinagtanggol din ni Christian List ang kompatibilismo. Ginawa niya ang pagkakaiba sa pagitan ng "pisikal na posibilidad" at "ahensyal na posibilidad", at pinagtibay niyang ang malayang kalooban ay isang kaganapang umiiral sa mas mataas na antas, katulad ng pagkakaroon ng ahensiya at intensyonalidad, sa halip na isang pangyayaring pisikal.<ref>{{cite journal |last1=List |first1=Christian |date=2014 |title=Free Will, Determinism, and the Possibility of Doing Otherwise |url=https://philpapers.org/rec/LISFWD |journal=Noûs |language=en |publisher=Wiley |volume=48 |issue= |pages=156–178 |doi=10.1111/nous.12019 |access-date=1 Hulyo 2025}}</ref> ==== Malayang kalooban bilang isang kalagayang sikolohikal ==== Kadalasang itinuturing ng kompatibilismo na ang isang tao ay malaya dahil sa kanyang katuwiran. May ilang paliwanag tungkol sa malayang kalooban na nakatuon sa panloob na sanhi ng isipan kaugnay ng mas mataas na antas ng pagproseso sa utak&nbsp;– ang ugnayan ng mulat (''conscious'') at di-mulat (''unconscious'') na mga gawain ng utak.<ref name="Baumeister">{{cite book |author1=Roy F Baumeister |title=Oxford Handbook of Human Action |author2=Matthew T Galliot |author3=Dianne M Tice |publisher=Oxford University Press |year=2008 |isbn=978-0-19-530998-0 |editor1=Ezequiel Morsella |edition=Volume 2 of Social Cognition and Social Neuroscience |pages=487 ''ff'' |language=en |chapter=Chapter 23: Free Willpower: A limited resource theory of volition, choice and self-regulation |quote=The nonconscious forms of self-regulation may follow different causal principles and do not rely on the same resources as the conscious and effortful ones. |editor2=John A. Bargh |editor3=Peter M. Gollwitzer |chapter-url=https://books.google.com/books?id=zFP1AZYlNmcC&pg=PA487}}</ref> Gayundin, may ilang makabagong kompatibilista sa larangan ng [[sikolohiya]] na nagsikap buhayin muli ang tradisyonal na pagtalakay tungkol sa tunggalian ng malayang kalooban at ang pagbuo ng pagkatao o [[Karakter ng tao|karakter]].<ref name="Baumeister0">{{cite book |author1=Roy F Baumeister |title=Oxford Handbook of Human Action |author2=Matthew T Galliot |author3=Dianne M Tice |publisher=Oxford University Press |year=2008 |isbn=978-0-19-530998-0 |editor=Ezequiel Morsella |edition=2 Bolyum ng Social Cognition and Social Neuroscience |pages=487 ''ff'' |language=en |chapter=Chapter 23: Free Willpower: A limited resource theory of volition, choice and self-regulation |quote=Yet perhaps not all conscious volition is an illusion. Our findings suggest that the traditional folk notions of willpower and character strength have some legitimate basis in genuine phenomena. |editor2=John A. Bargh |editor3=Peter M. Gollwitzer |chapter-url=https://books.google.com/books?id=zFP1AZYlNmcC&pg=PA487}}</ref> Ang malayang kalooban ng kompatibilismo ay iniuugnay din sa likas na pakiramdam ng tao na siya ay may ahensya, kung saan kailangang maniwala ang isang indibiduwal na ahente siya upang makakilos at makabuo ng teorya ng isipan.<ref name="Smilansky20002">{{cite book |author=Smilansky |first=Saul |url=https://books.google.com/books?id=uPUTQq7CUfwC |title=Free Will and Illusion |publisher=Oxford University Press |year=2000 |isbn=978-0-19-825018-0 |page=96 |language=en |access-date=6 Pebrero 2013}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Gallagher |first1=S. |year=2000 |title=Philosophical conceptions of the self: implications for cognitive science |journal=Trends in Cognitive Sciences |language=en |volume=4 |issue=1 |pages=14–21 |doi=10.1016/s1364-6613(99)01417-5 |pmid=10637618 |s2cid=451912}}</ref> Ang kaisipan ng mga antas ng pagpapasiya ay iniharap sa ibang paraan ni Frankfurt.<ref name="Frankfurt" /> Ipinagtanggol niya ang isang bersiyon ng kompatibilismo na tinawag niyang "hirarkikal na ugnayan" (''hierarchical mesh''). Ang ideya ay maaaring magkaroon ang isang indibiduwal ng magkakasalungat na pagnanasa sa unang-antas at magkaroon din ng pagnanais hinggil sa mga unang pagnanasang iyon (isang ikalawang-antas na pagnanais), upang isa sa mga ito ang manaig sa iba. Ang kalooban ng isang tao ay nakikilala sa kanyang mabisang unang-antas na pagnanais, ibig sabihin, yaong kanyang isinasagawa, at ang kaloobang ito ay malaya kung ito rin ang pagnanais na nais niyang pairalin, ibig sabihin, naging mabisa ang kanyang ikalawang-antas na pagnanais. Halimbawa, mayroong ''mga walang-pakialam na [[Adiksiyon sa gamot|adik]]'' (''wanton addicts''), ''mga adik na labag sa sariling kalooban'' (''unwilling addicts''), at mga kusang-loob na adik (''willing addicts''). Ang tatlong pangkat ay maaaring magkaroon ng magkakasalungat na unang-antas na pagnanais na gustuhin at ayawin ang paggamit ng [[Bawal na gamot|gamot]] na kanilang kinahuhumalingan. Ang unang pangkat, ang mga walang-pakialam na adik, ay walang ikalawang-antas na pagnanais na huwag gumamit ng gamot. Ang ikalawang pangkat, ang mga adik na labag sa sariling kalooban, ay may ikalawang-antas na pagnanais na huwag gumamit ng gamot, samantalang ang ikatlong pangkat, ang mga kusang-loob na adik, ay may ikalawang-antas na pagnanais na gamitin ito. Ayon kay Frankfurt, ang mga kasapi ng unang pangkat ay walang tunay na kalooban at sa gayon ay hindi na matatawag na mga tao. Ang mga kasapi ng ikalawang pangkat ay malayang nagnanais na huwag gumamit ng gamot, subalit napipigilan ang kanilang kalooban ng kanilang pagkagumon. Samantala, ang mga kasapi ng ikatlong pangkat ay kusang-loob na gumagamit ng gamot na kanilang kinahuhumalingan. Maaaring umabot sa maraming antas ang teorya ni Frankfurt. Gayunman, itinuro ng mga kritiko na walang katiyakan na hindi lilitaw ang mga tunggalian kahit sa mas matataas na antas ng pagnanais at kagustuhan.<ref>{{Cite book |last=Watson |first=D. |title=Free Will |url=https://archive.org/details/freewill0000unse_k1j4 |publisher=Oxford University Press |year=1982 |location=New York |language=en}}</ref> Ipinupunto rin ng iba na hindi sapat ang paliwanag ni Frankfurt kung paano nagkakatugma ang mga antas sa loob ng naturang hirarkikal na ugnayan.<ref>{{Cite book |last1=Fischer |first1=John Martin |title=Responsibility and Control: An Essay on Moral Responsibility |url=https://archive.org/details/responsibilityco0000fisc |last2=Ravizza |first2=Mark |publisher=Cambridge University Press |year=1998 |location=Cambridge |language=en}}</ref> ==== Malayang kalooban bilang kawalang-kahulaan ==== Sa akdang ''Elbow Room'', inilahad ni Dennett ang isang argumento para sa isang kompatibilistang teorya ng malayang kalooban, na higit pa niyang pinalawig sa aklat na ''Freedom Evolves''.<ref name="DD2">Dennett, D. (2003) ''Freedom Evolves''. Viking Books. {{ISBN|0-670-03186-0}} (sa Ingles)</ref> Ang pangunahing pangangatwiran ay ganito: kung aalisin ang Diyos, isang lubos na makapangyarihang demonyo, at iba pang katulad na posibilidad, kung gayon, dahil sa kaguluhan (''chaos'') at sa epistemikong hangganan ng kasiguruhan ng ating kaalaman sa kasalukuyang kalagayan ng daigdig, ang hinaharap ay hindi tiyak o malinaw para sa lahat ng nilalang na may hangganan. Ang tanging malinaw na mga bagay ay ang mga "inaasahan". Ang kakayahang kumilos nang "naiiba" ay may saysay lamang kapag tumutukoy sa mga inaasahang ito, at hindi sa isang hindi alam o hindi malalamang hinaharap. Ayon kay Dennett, dahil may kakayahan ang mga indibiduwal na kumilos nang iba sa inaasahan ng sinuman, maaaring umiral ang malayang kalooban.<ref name="DD2" /> Ayon naman sa mga inkompatibilista, ang problema sa ganitong pananaw ay maaaring tayo ay mga "awtomata na tumutugon sa mga [[Estimulasyon|estimulo]] sa ating [[kapaligiran]] sa mahuhulang paraan." Samakatuwid, lahat ng ating mga kilos ay kontrolado ng mga puwersang nasa labas ng ating sarili, o ng pagkakataon lamang.<ref name="Kaney">Kane, R. ''The Oxford Handbook to Free Will''. Oxford University Press. {{ISBN|0-19-513336-6}}. (sa Ingles)</ref> May mga mas masalimuot na pagsusuri tungkol sa kompatibilistang malayang kalooban na inilahad, gayundin ang iba pang mga kritika rito.<ref name="stanfordcompatibilism2" /> Sa pilosopiya ng teorya ng pagpapasya, isang pangunahing tanong ang lumilitaw: Mula sa pananaw ng mga [[Estadistika|estadistikal]] na kinalabasan, hanggang saan may kakayahan ang mga pagpili ng isang may malay na nilalang na maimpluwensyahan ang hinaharap? Ang kabalintunaang Newcomb (''Newcomb’s paradox'') at iba pang mga suliraning pampilosopiya ay naglalatag ng mga tanong tungkol sa malayang kalooban at sa mga mahuhulang bunga ng mga pasya. ==== Pisikal na isipan ==== Ang mga kompatibilistang modelo ng malayang kalooban ay madalas na itinuturing na ang mga ugnayang deterministiko ay maaaring matuklasan sa pisikal na daigdig (kabilang ang utak). Ang kognitibong naturalismo<ref name="naturalism">Isang susing eksponente ng pananaw na ito si Willard van Orman Quine. Tingnan {{cite encyclopedia |title=Willard van Orman Quine |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Edisyong Taglagas ng 2010) |url=http://plato.stanford.edu/archives/fall2010/entries/quine/ |date=Abr 30, 2010 |editor=Edward N. Zalta |language=en |author=Hylton, Peter}}</ref> ay isang pisikalistang paraan sa pag-aaral ng katalinuhan at kamalayan ng tao kung saan ang isipan ay itinuturing na bahagi lamang ng kalikasan, marahil isang katangian lamang ng mga napakakomplikadong sistemang may kakayahang magprograma ng sarili (halimbawa, mga ''neural network'' o ugnayang ugat-nerbiyos at mga kognitibong robot). Dahil dito, kailangang pag-aralan ito gamit ang mga paraang [[Empirikal na ebidensya|empirikal]] ng agham, gaya ng mga agham na pang-asal at pangkognitibo (ibig sabihin, neurosiyensya at [[sikolohiyang pangkognitibo]]).<ref name="Peruzzi" /><ref name="physicalism">Isang masusing talaan ng mga maingat na pagbubukod tungkol sa paggamit ng emperikal na agham sa mga usaping ito ay makikita kay {{cite encyclopedia |title=Physicalism: §12 – Physicalism and the physicalist world picture |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Edisyong Taglags ng 2009) |url=http://plato.stanford.edu/archives/fall2009/entries/physicalism/#12 |access-date=Agosto 26, 2012 |date=Set 9, 2009 |editor=Edward N. Zalta |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202071047/http://plato.stanford.edu/archives/fall2009/entries/physicalism/#12 |archive-date=Disyembre 2, 2013 |author=Stoljar, Daniel |url-status=live}}</ref> Binibigyang-diin ng kognitibong naturalismo ang papel ng mga agham ukol sa ugat o istrukturang nerbiyos. Ang pangkalahatang [[kalusugan]] ng utak, pagkalulong sa mga sangkap, [[depresyon]], at iba’t ibang [[Karamdaman|karamdamang]] pangkatauhan ay malinaw na nakaaapekto sa gawaing pangkaisipan, at mahalaga rin ang kanilang impluwensiya sa ''bolisyon'' (kakayahang pumili).<ref name="Baumeister" /> Halimbawa, maaaring maranasan ng isang taong lulong sa bisyo ang malay na pagnanais na makawala sa kanyang pagkalulong subalit hindi ito magawa. Sa gayong kalagayan, ang "kalooban" ay nahiwalay sa kalayaan upang kumilos. Ang sitwasyong ito ay may kaugnayan sa hindi normal na produksiyon at distribusyon ng [[dopamina]] sa utak.<ref name="Volkow">{{cite book |author1=Nora D Volkow |title=Science In Medicine: The JCI Textbook Of Molecular Medicine |author2=Joanna S Fowler |author3=Gene-Jack Wang |publisher=Jones & Bartlett Learning |year=2007 |isbn=978-0-7637-5083-1 |editor1=Andrew R Marks |pages=1061 ''ff'' |language=en |chapter=The addicted human brain: insights from imaging studies |editor2=Ushma S Neill |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Ykvt1S9n8V0C&pg=PA1061}}</ref> Ang neurosiyensya ng malayang kalooban ay nagtatakda ng mga limitasyon sa parehong mga pananaw ng kompatibilista at inkompatibilista hinggil sa malayang kalooban. Ang mga kompatibilistang modelo ay nananatiling tapat sa mga modelo ng isipan kung saan ang gawaing pangkaisipan (tulad ng pagninilay o deliberasyon) ay maaaring mabawasan o maipaliwanag bilang gawaing pisikal nang walang pagbabago sa pisikal na kinalabasan. Bagaman ang kompatibilismo ay karaniwang iniuugnay (o hindi bababa sa, katugma) sa pisikalismo, may ilang kompatibilistang modelo na naglalarawan sa mga natural na pangyayaring deterministiko ng deliberasyon sa utak mula sa pananaw ng unang panauhan ng malay na ahente na gumagawa ng deliberasyon.<ref name="Baumeister2" /> Ang ganitong paraan ay itinuturing na isang anyo ng duwalismong pagkakakilanlan (''identity dualism''). May inilalarawang paliwanag kung "paano maaaring makaapekto ang malay na karanasan sa utak," kung saan "ang karanasan ng malay na malayang kalooban ay ang pananaw ng unang-panauhan (''first person'') sa pagpili ng mga ugat-nerbiyos na kaugnayan."<ref name="Baumeister2" /> ==== Di-naturalismo ==== Ang mga alternatibo sa mahigpit na naturalistang pisika, tulad ng duwalismong isip–katawan na nagpapalagay ng isang isip o kaluluwa na umiiral nang hiwalay sa katawan habang nakararanas, nag-iisip, malayang pumipili, at bilang resulta ng kumikilos nang may sariling kapangyarihan sa katawan, ay kinabibilangan ng parehong tradisyonal na metapisikang panrelihiyon at ng mga hindi karaniwang bagong kaisipang kompatibilista.<ref name="mnn">{{cite web |last1=Ridge |first1=Michael |date=3 Pebrero 2014 |title=Moral Non-Naturalism |url=https://plato.stanford.edu/entries/moral-non-naturalism/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240224195405/https://plato.stanford.edu/entries/moral-non-naturalism/ |archive-date=24 Pebrero 2024 |access-date=3 Hunyo 2019 |website=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en}}</ref> Kaayon din ng awtonomiya at [[Charles Darwin|Darwinismo]],<ref>{{cite journal |last1=Lemos |first1=John |date=2002 |title=Evolution and Free Will: A Defense of Darwinian Non–naturalism |url=https://archive.org/details/sim_metaphilosophy_2002-07_33_4/page/468 |journal=Metaphilosophy |language=en |volume=33 |issue=4 |pages=468–482 |doi=10.1111/1467-9973.00240 |issn=1467-9973}}</ref> pinahihintulutan ng mga ito ang malayang pagkilos ng tao batay sa mga praktikal na dahilan sa loob ng mga batas ng pisika.<ref>{{cite journal |last1=Nida-Rümelin |first1=Julian |date=1 Enero 2019 |title=The Reasons Account of Free Will A Libertarian-Compatibilist Hybrid |journal=Archiv für Rechts- und Sozialphilosophie |language=en |volume=105 |issue=1 |pages=3–10 |doi=10.25162/arsp-2019-0001 |s2cid=155641763}}</ref> Bagaman hindi na gaanong popular sa mga pilosopo ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], ang kompatibilismong di-naturalistang ay matatagpuan pa rin sa karamihan, kung hindi man sa halos lahat, ng mga [[relihiyon]].<ref>{{cite book |last1=Stump |first1=Eleonore |title=Faith, Freedom, and Rationality |url=https://archive.org/details/faithfreedomrati0000unse |date=1996 |publisher=Rowman and Littlefield |editor1-last=Howard-Snyder |editor1-first=Daniel |location=Lanham, MD |pages=[https://archive.org/details/faithfreedomrati0000unse/page/72 73]–88 |language=en |chapter=Libertarian Freedom and the Principle of Alternative Possibilities |editor2-last=Jordan |editor2-first=Jeff}}</ref> === Iba pang mga pananaw === May ilang pilosopo na ang mga pananaw ay mahirap uriin bilang alinman sa kompatibilista o inkompatibilista, determinista o libertaryano. Halimbawa, pinuna ni [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]] ang karaniwang mga konsepto ng malayang kalooban—na iginigiit na hindi matatakasan ang mga epekto ng tadhana—habang kasabay nito'y pinupuna rin ang determinismo at kompatibilismo. Isinulat niya ang tungkol sa ''amor fati'' — "ang pagmamahal sa sariling tadhana." Ipinaglalaban ni Ted Honderich na "ang determinismo ay totoo, samantalang parehong mali ang kompatibilismo at inkompatibilismo," at ang tunay na suliranin ay nasa ibang dako. Pinaninindigan niya na totoo ang determinismo sapagkat ang mga penomenong kwantiko ay hindi mga pangyayari o bagay na maaaring matagpuan sa [[espasyo at panahon]], kundi mga abstraktong entidad. Dagdag pa rito, kahit pa ituring na mga pangyayaring nagaganap sa antas-mikro, tila wala itong kaugnayan sa kung paano umiiral ang daigdig sa antas-makroskopiko. Ipinagtatanggol niya na mali ang inkompatibilismo dahil kahit pa totoo ang indeterminismo, hindi pa rin maibigay ng mga inkompatibilista ang sapat na paliwanag tungkol sa pinagmulan (orihinalidad), at tila imposibleng maibigay nila ito. Tinatanggihan naman niya ang kompatibilismo sapagkat, gaya ng inkompatibilismo, nagpapalagay ito ng iisa at pangunahing kahulugan ng kalayaan. Sa katotohanan, may dalawang konsepto ng kalayaan: kusang aksyon at pagkamula (orihinasiyon). Kinakailangan ang dalawang ito upang maipaliwanag ang kalayaan ng kalooban at pananagutang moral. Parehong banta sa kalayaang ito ang determinismo at indeterminismo. Ang talikuran ang dalawang konseptong ito ng kalayaan ay katumbas ng pagtalikod sa pananagutang moral. Sa isang panig ay naroon ang ating mga [[intuwisyon]] (kutob o pakiramdam); sa kabila naman ay naroon ang mga katotohanang siyentipiko. Ang "bagong" suliranin ay kung paano paglulunasan ang tunggaliang ito.<ref>{{Cite book |last=Honderich |first=T. |title=The Free Will Handbook |publisher=Oxford University Press |year=2001 |editor-last=Kane |editor-first=Robert |language=en |chapter=Determinism as True, Compatibilism and Incompatibilism as Both False and the Real Problem}}</ref> ==== Malayang kalooban bilang isang ilusyon ==== [[File:Spinoza.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Spinoza.jpg|thumb|Inisip ni [[Baruch Spinoza]] na walang malayang kalooban.]] {{quote|"Tinuturuan tayo ng karanasan, hindi gaanong malinaw kaysa ng katuwiran, na naniniwala ang mga tao na malaya sila, sapagkat may kamalayan sila sa kanilang mga kilos, datapuwa't walang kamalayan sa mga sanhi kung saan itinakda ang mga kilos na iyon." ("''Experience teaches us no less clearly than reason, that men believe themselves free, simply because they are conscious of their actions, and unconscious of the causes whereby those actions are determined.''") Baruch Spinoza, ''Etika''<ref>{{Cite book |last=de Spinoza |first=Benedict |title=The Ethics |date=2008 |publisher=Bertrams Print On Demand |isbn=978-1-4209-3114-3 |language=en}}</ref>}} Tinalakay ni [[David Hume]] ang posibilidad na ang buong pagtatalo hinggil sa malayang kalooban ay walang iba kundi isang usaping "pasalita" lamang. Iminungkahi niyang ito ay maaaring ipaliwanag bilang isang maling damdamin o tila karanasang [[Sistemang pandama|pandama]] (isang ''velleity''), na kaakibat ng marami nating kilos kapag isinasagawa natin ang mga ito. Sa pagninilay-nilay, natatanto na kailangang mangyari ang mga ito at itinakda na mula sa simula pa lamang.<ref>Hume, D. (1765). ''An Enquiry Concerning Human Understanding'', Indianapolis: Hacket Publishing Co. Second edition. 1993. {{ISBN|0-87220-230-5}} (sa Ingles)</ref> Ipinahayag ni [[Arthur Schopenhauer]] na ang mga penomenon ay walang kalayaan ng kalooban, datapuwa't ang kalooban bilang ''noumenon'' ay hindi nasasaklaw ng mga batas ng pangangailangan (''causality'') at sa gayon, malaya. Ayon kay Schopenhauer, ang mga kilos ng tao, bilang mga penomenon, ay nasasailalim sa prinsipyo ng sapat na dahilan at samakatuwid, saklaw ng pangangailangan. Kaya iginiit niya na ang mga tao ay walang malayang kalooban sa karaniwang pagkaunawa. Gayunman, ang kalooban (ang paghahangad, pagnanais, at pagpupunyagi), bilang ''noumenon'' na nasa likod ng mundong makikita, ay walang pinagmulan: ibig sabihin, hindi ito nasasailalim sa panahon, espasyo, at sanhi (ang mga anyong namumuno sa mundo ng anyo). Kaya, ang kalooban mismo, sa labas ng anyo, ay malaya. [[File:Schopenhauer_by_Jules_Lunteschütz.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Schopenhauer_by_Jules_Luntesch%C3%BCtz.jpg|thumb|Ipinahayag ni [[Arthur Schopenhauer]] na ang mga penomenon (mga nagaganap na bagay) ay walang kalayaan ng kalooban, subalit ang kalooban bilang noumenon (di-nakikitang diwa o pinakapinagmulan ng realidad) ay hindi nasasaklaw ng mga batas ng pagkakailangan (''causality'' o sanhi-at-bunga) at sa gayon ay malaya.]] Tinalakay ni Schopenhauer ang palaisipan ng malayang kalooban at moral na pananagutan sa ''Die Welt als Wille und Vorstellung'' (''Ang Mundo bilang Kalooban at Representasyon''), Aklat II, Seksiyon 23: {{quote|"Subalit hindi napapansin ang katotohanan na ang indibiduwal, ang tao, ay hindi ang kalooban bilang bagay-sa-kanyang-sarili, kundi ang penomenon ng kalooban; kaya tinutukoy siya at nakapasok sa anyo ng penomenon, ang prinsipyo ng sapat na dahilan. Dahil dito, nagkakaroon tayo ng kagila-gilalas na katotohanan na itinuturing ng bawat isa ang kaniyang sarili na ''[[a priori]]'' na tunay na malaya, maging sa kanyang mga indibiduwal na kilos, at iniisip na maaari niyang anumang oras baguhin ang kanyang paraan ng pamumuhay... Subalit ''[[a posteriori]]'', sa pamamagitan ng karanasan, nadidiskubre niyang hindi siya malaya, kundi saklaw ng pangangailangan; na sa kabila ng lahat ng kanyang mga pasiya at pagninilay, hindi niya mabago ang kanyang asal, at mula sa simula hanggang sa wakas ng kanyang buhay, kailangan niyang akuin ang parehong pagkataong kanyang kinamumuhian, at sa wari'y kailangang gampanan hanggang huli ang papel na pinili niya para sa sarili." ("''But the fact is overlooked that the individual, the person, is not will as thing-in-itself,but is ''phenomenon'' of the will, is as such determined, and has entered the form of the phenomenon, the principle of sufficient reason. Hence we get the strange fact that everyone considers himself to be ''a priori'' quite free, even in his individual actions, and imagines he can at any moment enter upon a different way of life... But ''a posteriori'' through experience, he finds to his astonishment that he is not free, but liable to necessity; that notwithstanding all his resolutions and reflections he does not change his conduct, and that from the beginning to the end of his life he must bear the same character that he himself condemns, and, as it were, must play to the end the part he has taken upon himself.''")<ref>Schopenhauer, Arthur. ''The World as Will and Representation'', Vol. 1., trans. E. F. J. Payne, p. 113-114 (sa Ingles)</ref>}} Pinalawig pa ni Schopenhauer ang paksa sa Aklat IV ng parehong akda at nang mas malalim pa sa kanyang sanaysay na ''Ueber die Freiheit des Willens'' (''Sa Kalayaan ng Kalooban''). Sa akdang iyon, sinabi niya: {{quote|"Magagawa mo ang iyong nais, subalit sa anumang sandali ng iyong buhay, maaari ka lamang ''magnasa'' ng isang tiyak na bagay, at ganap na wala nang iba pa." ("''You can do what you will, but in any given moment of your life you can will only one definite thing and absolutely nothing other than that one thing.''") <ref>[[Schopenhauer]], Arthur, ''On the Freedom of the Will'', Oxford: Basil Blackwell {{ISBN|0-631-14552-4}} (sa Ingles)</ref>}} ==== Malayang kalooban bilang "imahinasyong moral" ==== Si Rudolf Steiner, na nakipagtulungan sa paggawa ng ganap na edisyon ng mga akda ni Arthur Schopenhauer,<ref>{{cite web |last=Steiner |first=Rudolf |title=Arthur Schopenhauers sämtliche Werke in zwölf Bänden. Mit Einleitung von Dr. Rudolf Steiner, Stuttgart: Verlag der J.G. Cotta'schen Buchhandlung Nachfolger, o.J. (1894–96) |url=http://www.pitt.edu/~kafka/k_s_bibII.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181006113213/http://www.pitt.edu/~kafka/k_s_bibII.html |archive-date=2018-10-06 |access-date=2007-08-02 |language=de}}</ref> ay sumulat ng ''The Philosophy of Freedom'' (''Ang Pilosopiya ng Kalayaan''), na nakatuon sa suliranin ng malayang kalooban. Sa simula, hinati ni Steiner (1861–1925) ang kalayaan sa dalawang aspeto: ''kalayaan sa pag-iisip'' at ''kalayaan sa pagkilos''. Sa gayon, ang mga nasusupil at di-nasusupil na aspeto ng pagpapasya ay nagiging lohikal na magkahiwalay, gaya ng binigyang-diin sa panimula. Ang ganitong paghiwalay ng kalooban mula sa pagkilos ay may napakahabang kasaysayan, na maaaring matunton hanggang sa [[Estoisismo]] at sa mga aral ni Crisipo (279–206 BK), na naghati sa mga panlabas na sanhi bago ang kilos (''external antecedent causes'') at sa panloob na disposisyong tumatanggap ng sanhi (''internal disposition receiving this cause'').<ref name="Chrysippus">{{cite book |author=Keimpe Algra |title=The Cambridge History of Hellenistic Philosophy |publisher=Cambridge University Press |year=1999 |isbn=978-0-521-25028-3 |page=529 |language=en |chapter=Chapter VI: The Chyrsippean notion of fate: soft determinism |chapter-url=https://books.google.com/books?id=9lRD6feR3hEC&pg=PA529}}</ref> Pagkatapos ay ipinagtanggol ni Steiner na ang panloob na kalayaan ay nakakamit kapag pinagsama natin ang ating mga pandamang impresyon, na sumasalamin sa panlabas na anyo ng daigdig, sa ating mga kaisipan, na nagbibigay ng pagkakaugnay sa mga impresyong ito at sa gayon ay naghahayag sa atin ng isang mauunawaang daigdig. Bagaman kinikilala niya ang maraming impluwensya sa ating mga pagpili, itinuro niya na hindi nito inaalis ang kalayaan maliban na lamang kung hindi natin ito nakikilala. Pinagtitibay naman ni Steiner na ang panlabas na kalayaan ay natatamo sa pamamagitan ng pagpuno ng ''imahinasyong moral'' sa ating mga gawa. Ang salitang "moral" sa pagkakataong ito ay tumutukoy sa mga kilos na may kusang pagpapasya, samantalang ang tumutukoy ang "imahinasyon" sa kakayahan ng isipan na [[Paglalarawan|magsalarawan]] ng mga kalagayang hindi pa umiiral. Ang dalawang tungkuling ito ay kapwa kinakailangang kondisyon ng kalayaan. Layunin ni Steiner na ipakita na ang dalawang aspeto ng panloob at panlabas na kalayaan ay mahigpit na magkaugnay, at na ang tunay na kalayaan ay nakakamtan lamang kapag pinag-isa ang mga ito.<ref>Steiner, R. (1964). Rudolf Steiner Press, London, 1964, 1970, 1972, 1979, 230 pp., sinalin mula sa ika-12 edisyong Aleman noong 1962 ni Michael Wilson. [http://www.rsarchive.org/Books/GA004/ ((online))] (sa Ingles)</ref> ==== Malayang kalooban bilang isang pragmatikong kapaki-pakinabang na konsepto ==== Ang mga pananaw ni William James ay may halong pag-aalinlangan. Bagaman naniniwala siya sa malayang kalooban batay sa "[[Etika|etikal]] na dahilan," hindi siya naniniwala na mayroong ebidensiya nito sa siyentipikong batayan, at maging ang kaniyang sariling [[pagmumuni]] ay hindi ito sinusuportahan. Sa huli, pinanindigan niyang ang suliranin ng malayang kalooban ay isang metapisikal na usapin at, dahil dito, hindi ito malulutas ng [[agham]]. Higit pa rito, hindi niya tinanggap ang inkompatibilismo sa anyo nitong binuo ng iba; hindi siya naniwala na ang kawalang-tiyak ng mga kilos ng tao ay isang kinakailangan upang magkaroon ng moral na pananagutan. Sa kaniyang akdang ''Pragmatism'', isinulat niya na "ang likas na damdamin at kapakinabangan ay sapat na mapagkakatiwalaan upang ipagpatuloy ang [[Lipunan|panlipunang]] gawain ng pagpaparusa at pagpupuri," anuman ang mga teoryang metapisikal.<ref name="JW" /> Naniniwala siya na ang indeterminismo ay mahalaga bilang isang "doktrina ng pag-aliw" sapagkat nagbibigay ito ng pananaw na kahit na maaaring masama sa maraming paraan ang daigdig, maaari pa rin itong mapabuti sa pamamagitan ng mga gawa ng indibidwal. Ipinanig niya na ang determinismo ay humahadlang sa meliorismo&nbsp;– ang paniniwalang ang pag-unlad ay isang tunay na konseptong nagdudulot ng pagpapabuti sa daigdig.<ref name="JW">James, W. (1907) ''Pragmatism'' (edisyong 1979). Cambridge, MA: Harvard University Press (sa Ingles)</ref> ==== Malayang kalooban at mga pananaw sa sanhi at bunga ==== Noong 1739, sa kaniyang ''A Treatise of Human Nature'' (''Isang Tratado ng Kalikasang Pantao''), hinarap ni David Hume ang usapin ng malayang kalooban sa pamamagitan ng konsepto ng sanhi at bunga (''causality''). Ayon sa kaniya, ang sanhi at bunga ay isang konseptong pang-isip na ginagamit upang ipaliwanag ang paulit-ulit na ugnayan ng mga pangyayari. Kailangan umanong siyasatin nang mas malalim ang ugnayan sa pagitan ng mga ''bagay na regular na sumusunod'' sa isa't isa (mga paglalarawan ng pagkakaugnay-ugnay sa kalikasan) at ng mga bagay na ''nagdudulot'' ng iba pang bagay (ang mga sanhi o dahilan ng pangyayari).<ref name="Kane">{{cite book |author=Robert Kane |title=The significance of free will |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-512656-3 |edition=Paperback |page=226 |language=en |chapter=Notes to pages 74–81, note 22 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=dBlXH3FtwJIC&pg=PA226}}</ref> Ayon kay Hume, ang "pagiging sanhi" (''causation'') ay mahina ang pundasyon: {{quote|"Kapag napagtanto nating ang 'A ay dapat magbunga ng B' ay walang iba kundi ang 'Dahil sa kanilang palagiang pagkakaugnay, tayo ay sikolohikal na natitiyak na susunod si B kay A,' kung gayon ay mayroon tayong napakahinang pananaw ng pangangailangan." ("''Once we realise that 'A must bring about B' is tantamount merely to 'Due to their constant conjunction, we are psychologically certain that B will follow A,' then we are left with a very weak notion of necessity.''") <ref name="Lorkowski">{{cite encyclopedia |title=David Hume: Causation |encyclopedia=Internet Encyclopedia of Philosophy |url=http://www.iep.utm.edu/hume-cau/ |access-date=December 18, 2013 |date=Nobyembre 7, 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113014702/http://www.iep.utm.edu/hume-cau/ |archive-date=Nobyembre 13, 2013 |author=CM Lorkowski |url-status=live}}</ref>}} Ang ganitong pananaw na empirisista ay madalas pinasinungalingan sa pamamagitan ng mga pagtatangka na patunayan ang tinatawag na ''apriority'' ng batas ng sanhi (ibig sabihin, ito ay nauna sa lahat ng karanasan at nakaugat sa pagkakabuo ng nakikitang daigdig), gaya ng: * Ang patunay ni [[Immanuel Kant|Kant]] sa ''Critique of Pure Reason'' (''Kritika ng Dalisay na Katwiran''), na tumutukoy sa panahon at sa pagkakasunud-sunod ng mga sanhi at bunga.<ref>Ipinahayag ni Kant na upang ang buhay ng tao ay hindi maging isang "panaginip" (isang walang-hugis o guni-guning pagsasama-sama ng mga sandali), kailangang masunod sa isang tuntunin ang pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari, kung ang pangyayaring A ay nauna o kasunod ng B. Ang pagkakaroon ng nakatakdang kaayusan ay nagpapahiwatig ng pag-iral ng ilang kailangang kondisyon at sanhi, o mga sapat na batayan (ang tinatawag na sapat na dahilan ay ang pagsasakto ng lahat ng kailangang kondisyon). Kung walang itinatag na kaugnayang sanhi at bunga, maging sa kamalayan ng paksa o sa panlabas na daigdig, ang pagdaloy ng panahon ay magiging imposible, sapagkat ito ay likas na may direksiyon. Tingnan ang [[wikisource:Critique of Pure Reason/Volume 1/Division 1#B._Second_Analogy._Principle_of_the_Succession_of_Time_According_to_the_Law_of_Causality._All_changes_take_place_according_to_the_law_of_the_connection_of_Cause_and_Effect.|teksto ng patunay online]]</ref> * Ang patunay ni Schopenhauer sa ungkol sa ''Apat na Anyong-Ugat ng Prinsipyo ng Sapat na Dahilan'' (''Ueber die vierfache Wurzel des Satzes vom zureichenden Grunde''), na tumutukoy sa tinatawag na [[Intelektuwalisasyon|intelektuwalidad]] ng mga representasyon — sa ibang salita, sa mga bagay at ''qualia'' na nakikilala ng mga pandama.<ref>Si Schopenhauer, na ipinagpatuloy at pinasimple ang sistema ni Kant, ay nagsabing (batay, bukod sa iba pa, sa mga ilusyon sa paningin at sa "paunang pagproseso") ang talino o maging ang utak ang siyang lumilikha ng imahe ng daigdig mula sa ibang bagay, sa pamamagitan ng ''pagbibigay-kahulugan mula sa mga epekto, halimbawa, mga optikal, tungo sa mga nararapat na sanhi'', gaya ng mga kongkretong pisikal na bagay. Sa kanyang mga akda, ang talino ay mahigpit na kaugnay ng pagkilala at pag-uugnay ng mga sanhi at bunga, na may pagkakahawig sa makabagong pananaw tungkol sa korteks serebral at sa pagbuo ng mga asosasyon. Dahil dito, ipinahiwatig ng pagka-intelektuwal ng lahat ng persepsyon na ang ugnayang sanhi at bunga ay nakaugat sa daigdig, na nauuna at nagbibigay-daan sa karanasan. Tingnan ang [[wikisource:Page:On the Fourfold Root, and On the Will in Nature.djvu/90|teksto ng kanyang patunay online]]</ref> Noong dekada 1780, iminungkahi ni Immanuel Kant na, sa pinakamababa, ang ating mga proseso ng pagpapasiya na may moral na implikasyon ay nasa labas ng saklaw ng pang-araw-araw na sanhi at bunga, at nasa labas ng mga batas na gumagabay sa mga materyal na bagay.<ref name="Hill">{{cite book |author=R Kevin Hill |title=Nietzsche's Critiques: The Kantian Foundations of His Thought |publisher=Clarendon Press |year=2003 |isbn=978-0-19-928552-5 |edition=Paperback |pages=196–201 |language=en |chapter=Chapter 7: The critique of morality: The three pillars of Kantian ethics |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Y1CHkFRdYD4C&pg=PA196}}</ref> {{quote|"May malinaw na pagkakaiba sa pagitan ng mga moral na paghuhusga at ng mga paghuhusga ng katunayan... Ang mga moral na paghuhusga... ay dapat na mga ''a priori'' na paghuhusga." ("''There is a sharp difference between moral judgments and judgments of fact... Moral judgments... must be a priori judgments.''")<ref name="Paton">{{cite book |author=Herbert James Paton |title=The Categorical Imperative: A Study in Kant's Moral Philosophy |publisher=University of Pennsylvania Press |year=1971 |isbn=978-0-8122-1023-1 |page=20 |language=en |chapter=§2 Moral judgements are ''a priori'' |chapter-url=https://books.google.com/books?id=8Y7RS1cM9KUC&pg=PA20}}</ref>}} Ipinakilala naman ni Freeman ang tinatawag niyang "ugnayang nagpapabalik ng sanhi at bunga" (''circular causality'') upang "pahintulutan ang ambag ng sariling organisasyon ng dinamika," ang "pagbuo ng mga makroskopikong dinamika ng populasyon na humuhubog sa mga padron ng gawain ng mga indibidwal na kalahok," na maaaring ilapat sa "mga ugnayan sa pagitan ng mga [[neuron]] at mga masang neural... at sa pagitan ng gumaganang hayop at ng kaniyang kapaligiran."<ref name="Freeman">{{cite book |author=Freeman, Walter J. |title=Does Consciousness Cause Behavior? |publisher=MIT Press |year=2009 |isbn=978-0-262-51257-2 |editor1=Susan Pockett |page=88 |language=en |chapter=Consciousness, intentionality and causality |quote=Circular causality departs so strongly from the classical tenets of necessity, invariance, and precise temporal order that the only reason to call it that is to satisfy the human habitual need for causes.... The very strong appeal of agency to explain events may come from the subjective experience of cause and effect that develops early in human life, before the acquisition of language...the question I raise here is whether brains share this property with other material objects in the world. |editor2=WP Banks |editor3=Shaun Gallagher |chapter-url=https://books.google.com/books?id=G5CaTnNksgkC&pg=PA88}}</ref> Sa pananaw na ito, ang isip at mga tungkuling neurolohikal ay mahigpit na magkaugnay sa isang kalagayan kung saan ang tugon pabalik o ''feedback'' sa pagitan ng mga sama-samang gawain (isip) at ng mga indibiduwal na subsistema (halimbawa, mga neuron at kanilang mga [[sinapse]]) ay magkatuwang na nagtatakda ng kilos ng pareho. ==== Malayang kalooban ayon kay Tomas de Aquino ==== [[Talaksan:Thomas Aquinas by Carlo Crivelli.png|thumb|Ipinahayag ni [[Tomas ng Aquino|Tomas de Aquino]] na ang tao ay pinamumunuan ng ''intelekto'', ''kalooban'', at ''mga damdamin''.]] Itinuturing ng pilosopong nabuhay noong [[Ika-13 dantaon|ika-13]] [[Ika-13 dantaon|dantaon]] na si [[Tomas ng Aquino|Tomas de Aquino]] na ang mga tao ay paunang naiprograma (sa pamamagitan ng pagiging tao) upang hanapin ang ilang mga layunin, subalit may kakayahang pumili ng iba't ibang daan upang makamit ang mga layuning ito (ang ating Aristoteliko telos). Ang kaniyang pananaw ay iniuugnay kapwa sa kompatibilismo at libertariyanismo.<ref>{{Cite journal |last=Staley |first=Kevin M. |date=2005 |title=Aquinas: Compatibilist or Libertarian |url=http://www.anselm.edu/Documents/Institute%20for%20Saint%20Anselm%20Studies/Abstracts/4.5.3.2h_22Staley.pdf |url-status=dead |journal=The Saint Anselm Journal |language=en |volume=2 |issue=2 |page=74 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151221073832/http://www.anselm.edu/Documents/Institute%20for%20Saint%20Anselm%20Studies/Abstracts/4.5.3.2h_22Staley.pdf |archive-date=2015-12-21 |access-date=2015-12-09}}</ref><ref>{{Cite thesis|last=Hartung|first=Christopher|title=Thomas Aquinas on Free Will|access-date=2015-12-09|date=Mayo 2013|publisher=University of Delaware|url=http://udspace.udel.edu/handle/19716/12979|type=Thesis|archive-date=2020-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200105020330/http://udspace.udel.edu/handle/19716/12979|url-status=live|language=en}}</ref> Sa pagharap sa mga pagpili, ipinahayag ni Aquino na ang tao ay pinamumunuan ng ''intelekto'', [[Kalooban|''kalooban'']], at ''mga damdamin''. Ang kalooban ay "ang pangunahing tagapagpagalaw ng lahat ng kapangyarihan ng kaluluwa... at ito rin ang mabisa o epektibong sanhi ng pagkilos ng katawan."<ref name="Stump">Matatagpuan ang isang talakayan tungkol sa mga tungkulin ng kalooban, talino, at mga pagnanasa sa mga aral ni Tomas de Aquino kay {{cite book |author=Stump, Eleonore |title=Aquinas, ''Arguments of the philosophers series'' |publisher=Routledge (Psychology Press) |year=2003 |isbn=978-0-415-02960-5 |pages=278 ''ff'' |language=en |chapter=Intellect and will |chapter-url=https://books.google.com/books?id=1GvL3eKhoM8C&pg=PA278}}</ref> Nahahati ang pagpili sa limang yugto:<ref name="OConnor0">{{cite encyclopedia |title=Free Will |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Summer 2011 Edition) |publisher=The Metaphysics Research Lab Center for the Study of Language and Information, Stanford University |url=http://plato.stanford.edu/archives/sum2011/entries/freewill/ |access-date=Setyembre 25, 2012 |date=Oktubre 29, 2010 |editor=Edward N. Zalta |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210314200535/https://plato.stanford.edu/archives/sum2011/entries/freewill/ |archive-date=Marso 14, 2021 |quote=Philosophers who distinguish ''freedom of action'' and ''freedom of will'' do so because our success in carrying out our ends depends in part on factors wholly beyond our control. Furthermore, there are always external constraints on the range of options we can meaningfully try to undertake. As the presence or absence of these conditions and constraints are not (usually) our responsibility, it is plausible that the central loci of our responsibility are our choices, or "willings". |author=Timothy O'Connor |url-status=live}}</ref> # pagninilay ng intelekto kung kanais-nais ang isang layunin, # pagninilay ng intelekto sa mga paraan upang makamit ang layunin, # ang kalooban ay nagkakaroon ng hangaring tuparin ang layunin, # magkasamang pinagpapasiyahan ng kalooban at intelekto ang pagpili ng paraan, at # ang kalooban ay pumipili ng pagsasakatuparan. Papasok ang malayang kalooban sa ganitong paraan: ito ay isang kapangyarihang nauukol sa pagnanasa (''appetitive power''), na hindi kapangyarihang pangkaisipan ng intelekto (ang salitang "pagnanasa" sa depinisyon ni Aquino ay "sumasaklaw sa lahat ng anyo ng panloob na paghilig").<ref>{{cite web |date=1907 |title=Catholic Encyclopedia: Appetite |url=http://www.newadvent.org/cathen/01656a.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020120819/http://www.newadvent.org/cathen/01656a.htm |archive-date=2012-10-20 |access-date=2012-08-13 |publisher=Newadvent.org |language=en}}</ref> Ipinahayag niya na ang paghatol ay "nagwawakas at nagtatapos sa pagpapayo. Ang pagpapayo ay nagwawakas, una, sa paghatol ng katuwiran; ikalawa, sa pagtanggap ng pagnanasa [na siyang malayang kalooban]."<ref>{{cite web |title=Summa Theologica: Free-will (Prima Pars, Q. 83) |url=http://www.newadvent.org/summa/1083.htm |access-date=2012-08-13 |publisher=Newadvent.org |language=en}}</ref> Isang kompatibilistang interpretasyon sa pananaw ni Aquino ay ipinagtatanggol sa ganitong paraan: "Ang malayang kalooban ay sanhi ng sarili nitong pagkilos, sapagkat sa pamamagitan ng kaniyang malayang kalooban ay ginagalaw ng tao ang sarili upang kumilos. Subalit hindi kailangang ang isang bagay na malaya ay siya ring unang sanhi ng sarili nito, gaya ng hindi kailangang ang isang sanhi ng iba ay siyang unang sanhi. Samakatuwid, ang Diyos ang unang sanhi, na siyang gumagalaw sa mga sanhi maging yaong likas at kusang-loob. At kung paanong sa paggabay Niya sa mga likas na sanhi ay hindi Niya hinahadlangan ang pagiging likas ng kanilang mga kilos, gayon din, sa paggabay Niya sa mga kusang-loob na sanhi ay hindi Niya inaalis ang pagiging kusang-loob ng kanilang mga kilos. Sa halip, Siya mismo ang sanhi ng bagay na ito sa kanila, sapagkat Siya ay kumikilos sa bawat nilalang ayon sa likas nitong kalikasan."<ref>Thomas Aquinas, ''Summa Theologiae'', Q83 A1. (sa [[Wikang Latin|Latin]])</ref><ref>Ang karagdagang talakayan tungkol sa teoryang ito ng pagiging magkatugma (''compatibilism'') ay matatagpuan sa ''Summa contra gentiles'' ni Tomas de Aquino, Aklat III hinggil sa ''Providence'', kabanata 88–91 (260–267), kung saan ipinapalagay na ang lahat ng bagay ay may sanhi, at muli't muling tinutukoy nang detalyado pati na rin ang bawat indibiduwal na pagpili ng tao, atbp., maging sa pamamagitan ng pagtutol sa mga kabaligtarang pananaw. [http://dhspriory.org/thomas/ContraGentiles3b.htm#88 Narito ang teksto ng ''Summa'' online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171123185058/http://dhspriory.org/thomas/ContraGentiles3b.htm#88|date=2017-11-23}} Upang maiwasan, kahit sa kaisipan man lamang, ang ganap na pag-alis sa tao ng anumang pananagutan, kanyang binanggit ang ''contingency'' o pagkakataon ng lahat ng nagaganap, ibig sabihin, ang kawalan ng tuwirang pangangailangan mula sa Diyos pagdating sa isang tiyak na (''"contingent''") gawa. Ang isang karaniwang pagpili ay hindi itinalaga nang hiwalay upang maging ganoon ng Diyos; sinabi ni Santo Tomas na ang pagpili ay hindi kinakailangan, subalit sa katunayan ay nangangahulugan iyon na ito ay ''tuwirang'' kaugnay ng Diyos at ng batas ng kalikasan (bilang isang natatanging pangyayari na maaaring hindi naganap sa ibang mga kalagayan), at ''kinakailangan'' naman kaugnay ng tuwirang naunang sanhi nito sa kalooban at talino. (Ang pagkakataon o nagkataong pangyayari ay maging sa kasalukuyang teorya ng kaguluhan [''chaos''] ay nakikita bilang isang bagay na likas na maunawaan, kung saan maaaring ipakita na ang mga lalong umuunlad na produkto sa ebolusyon ng isang uniberso o, sa mas payak na halimbawa, ng isang awtomasyon, ay magulo o hindi matiyak [''chaotic''] kaugnay ng mga prinsipyo nito.)</ref> ==== Malayang kalooban bilang isang seudo-problema ==== Sa kasaysayan, karamihan sa mga pampilosopiya na pagsisikap upang lutasin ang suliranin ay nakatuon sa masusing pagsusuri ng mga kahulugan at kalabuan ng mga salitang tinutukoy ng "malaya," "kalayaan," "kalooban," "pagpili," at iba pa. Ang paglalagom sa "malayang kalooban" ay madalas umiinog sa kahulugan ng mga katagang tulad ng "kakayahang kumilos nang iba" o "ibang mga posibilidad." Ang pagbibigay-diin sa mga salita ay nag-udyok sa ilang pilosopo na sabihing ang suliranin ay sa salita lamang at kaya isang seudo-problema.<ref name="Deery">{{cite book |author1=Paul Russell |title=The Philosophy of Free Will: Essential Readings from the Contemporary Debates |author2=Oisin Deery |publisher=Oxford University Press |year=2013 |isbn=978-0-19-973339-2 |page=5 |language=en |chapter=I. The free will problem – real or illusory |chapter-url=https://books.google.com/books?id=CLyi7nmzr28C&pg=PA5}}</ref> Bilang tugon, ipinunto naman ng iba ang kasalimuotan ng proseso ng pagpapasiya at ang kahalagahan ng mga maliliit na pagkakaiba sa mga terminolohiya.<ref>{{cite journal |last1=May |first1=Joshua |date=Marso 6, 2014 |title=On the very concept of free will |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11229-014-0426-1 |journal=Synthese |language=en |volume=191 |issue=12 |pages=2849–2866 |doi=10.1007/s11229-014-0426-1 |access-date=Hulyo 3, 2025}}</ref> == Pamamaraang maagham == === Pisikang kuwantum === Ang makabagong [[agham]] ay pinaghalong mga deterministiko at istokastikong teorya.<ref>{{Cite book |last1=Boniolo |first1=G. |title=Filosofia della Scienza |last2=Vidali |first2=P. |publisher=Mondadori |year=1999 |isbn=88-424-9359-7 |location=Milan |language=en}}</ref> Sa ngayon, hindi pa kayang sagutin ng mga umiiral na teoryang pisikal kung totoo ngang deterministiko ang mundo, sapagkat malayo pa ito sa tinatawag na teorya ng lahat ng bagay at bukas pa sa iba't ibang pagpapakahulugan.<ref name="stanfordcausaldeterminism">{{cite encyclopedia |title=Causal Determinism |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |url=http://plato.stanford.edu/entries/determinism-causal/ |access-date=2008-11-01 |last=Hoefer |first=Carl |date=2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20080509131853/http://plato.stanford.edu/entries/determinism-causal/ |archive-date=2008-05-09 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Vedral |first=Vlatko |date=2006-11-18 |title=Is the Universe Deterministic? |journal=New Scientist |language=en |volume=192 |issue=2578 |pages=52–55 |doi=10.1016/S0262-4079(06)61122-6 |quote=Physics is simply unable to resolve the question of free will, although, if anything, it probably leans towards determinism.}}</ref> Kung ipagpapalagay na tama ang isang hindi deterministikong pagbasa ng [[Mekanikang quantum|mekanikang kuwantum]], maaari pa ring tutulan na ang ganitong kawalang-determinismo ay, sa praktikal na pananaw, nakapaloob lamang sa mikroskopikong mga penomenon.<ref>{{cite web |author=Honderich, E. |title=Determinism as True, Compatibilism and Incompatibilism as Both False, and the Real Problem |url=http://www.ucl.ac.uk/~uctytho/dfwVariousHonderichKanebook.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090123002505/http://ucl.ac.uk/~uctytho/dfwVariousHonderichKanebook.htm |archive-date=2009-01-23 |access-date=2010-11-21 |publisher=Ucl.ac.uk |language=en}}</ref> Isang mas mahalagang tanong kung pinahihintulutan ba ng kawalang-determinismo ng mekanikang kuwantum ang tradisyonal na ideya ng malayang kalooban (na nakabatay sa persepsiyon ng pagkakaroon nito). Kung ang kilos ng isang tao ay bunga lamang ng ganap na sapalarang kuwantum (''quantum randomness''), walang impluwensiya ang mga prosesong mental, gaya ng bolisyon o kusang-pasiya, sa mga [[Probabilistiko|probabilistikong]] kinalabasan.<ref name="RKane1" /> Ayon sa maraming pagpapakahulugan, ang kawalang-determinismo ay nagbibigay-daan sa pag-iral ng malayang kalooban,<ref>{{Cite web |title=The Quantum Physics of Free Will |url=https://www.scientificamerican.com/article/quantum-physics-free-will/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230527203507/https://www.scientificamerican.com/article/quantum-physics-free-will/ |archive-date=2023-05-27 |access-date=2018-04-14 |website=Scientific American |language=en}}</ref> samantalang ang iba naman ay nagsasabing kabaligtaran nito (sapagkat ang kilos ay hindi kontrolado ng pisikal na nilalang na nag-aangkin ng nasabing kalayaan).<ref>{{cite web |date=25 August 2000 |title=Infidels. "Metaphysical Freedom" |url=http://www.infidels.org/library/modern/features/2000/lujan1.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090110225026/http://www.infidels.org/library/modern/features/2000/lujan1.html |archive-date=2009-01-10 |access-date=2010-11-21 |publisher=Infidels.org |language=en}}</ref> === Henetika === Gaya ng mga [[Pisika|pisiko]], madalas ding tinatalakay ng mga [[biyologo]] ang mga tanong na may kinalaman sa malayang kalooban. Isa sa mga pinakainit na pagtatalo sa biyolohiya ay ang "kalikasan laban sa paghubog" (''nature versus nurture''), na tumatalakay sa kaukulang bigat ng [[henetika]] at biyolohiya kumpara sa [[kultura]] at kapaligiran sa paghubog ng [[ugali]] ng tao.<ref name="Pin">{{Cite book |last=Pinel |first=P.J. |title=Biopsychology |url=https://archive.org/details/biopsychology0000pine_w3x8 |publisher=Prentice Hall Inc. |year=1990 |isbn=88-15-07174-1 |language=en}}</ref> Ayon sa pananaw ng maraming [[Pananaliksik|mananaliksik]], maaaring ipaliwanag ang maraming asal ng tao sa pamamagitan ng kanyang utak, mga [[Hene (biyolohiya)|hene]], at kasaysayang [[Ebolusyon|ebolusyonaryo]].<ref>{{Cite book |last1=DeFries |first1=J.C. |title=Behavioral Genetics |last2=McGuffin |first2=P. |last3=McClearn |first3=G.E. |last4=Plomin |first4=R. |publisher=W.H. Freeman and Company |year=2000 |edition=4th |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Morris |first=D. |title=The Naked Ape |publisher=McGraw-Hill |year=1967 |isbn=0-385-33430-3 |location=New York |language=en}}</ref><ref name="Dawk">{{Cite book |last=Dawkins |first=R. |title=The Selfish Gene |publisher=Oxford University Press |year=1976 |isbn=88-04-39318-1 |location=Oxford |language=en}}</ref> Nagbubunsod naman ang ganitong pananaw ng pangamba na baka hindi na maging makatuwiran ang pananagutan ng tao sa kanyang mga gawa. Ayon kay Steven Pinker, maling akala ang pangamba sa determinismo sa konteksto ng "henetika" at "ebolusyon"; ito raw ay isang pagkakalito ng ''pagpapaliwanag'' sa ''pagpapawalang-sala''. Hindi kailangan na ang asal ay walang sanhi upang magkaroon ng pananagutan, basta't tumutugon ito sa papuri at sisi.<ref name="Pink">{{Cite book |last=Pinker |first=S. |title=The Blank Slate: The Modern Denial of Human Nature' |publisher=Penguin |year=2002 |isbn=0-14-200334-4 |location=London |page=179 |language=en}}</ref> Bukod dito, hindi rin tiyak na ang determinasyong pangkapaligiran ay mas kaunti ang banta sa malayang kalooban kaysa sa determinasyong henetiko.<ref name="Lew">{{Cite book |last=Lewontin |first=R. |title=It Ain't Necessarily So: The Dream of the Human Genome and other Illusions |publisher=NYREV Inc. |year=2000 |isbn=88-420-6418-1 |location=New York |language=en}}</ref> === Neurosiyensiya at neuropilosopiya === Naging posible na ngayon ang pag-aral sa buhay na utak, at nagagawa na ng mga mananaliksik na obserbahan mismo ang proseso ng pagpapasya nito. Isang makasaysayang eksperimento sa larangang ito ang isinagawa ni Benjamin Libet noong dekada 1980, kung saan hiniling niya sa bawat kalahok na pumili ng isang walang-piling sandali upang igalaw ang kanilang pulso habang sinusukat niya ang kaukulang aktibidad sa kanilang utak; partikular ang pagbuo ng elektrikal na senyas na tinatawag na potensyal ng kahandaan (''Bereitschaftspotential'' sa [[Wikang Aleman|Aleman]]), na unang natuklasan nina Kornhuber at Deecke noong 1965.<ref>Kornhuber & Deecke, 1965. Hirnpotentialänderungen bei Willkürbewegungen und passiven Bewegungen des Menschen: Bereitschaftspotential und reafferente Potentiale. Pflügers Arch 284: 1–17. (sa Aleman)</ref> Bagaman alam na noon pa na ang potensyal ng kahandaan ay karaniwang nauuna sa aktwal na kilos, tinanong ni Libet kung maaari itong maitala bago pa man maramdaman ng kalahok ang malay na intensiyon na gumalaw. Upang matukoy kung kailan nila naramdaman ang intensiyon, pinapanood niya sila sa [[orasan]]; matapos gumalaw, isinasabi ng kalahok kung anong oras nila unang naramdaman ang intensiyon. Tinawag itong oras na W ni Libet.<ref name="LGW">{{cite journal |last1=Libet |first1=Benjamin |last2=Gleason |first2=Curtis A. |last3=Wright |first3=Elwood W. |last4=Pearl |first4=Dennis K. |year=1983 |title=Time of Conscious Intention to Act in Relation to Onset of Cerebral Activity (Readiness-Potential) |journal=Brain |language=en |volume=106 |issue=3 |pages=623–42 |doi=10.1093/brain/106.3.623 |pmid=6640273}}</ref> Natuklasan ni Libet na ang ''walang-malay'' na aktibidad ng utak na nauugnay sa potensyal ng kahandaan ay nagsisimula mga kalahating [[segundo]] bago pa man magkaroon ng kamalayan ang tao sa intensiyon niyang gumalaw.<ref name="LGW" /><ref>{{cite journal |last1=Libet |first1=B. |year=1985 |title=Unconscious cerebral initiative and the role of conscious will in voluntary action |url=https://archive.org/details/sim_behavioral-and-brain-sciences_1985-12_8_4/page/528 |journal=Behavioral and Brain Sciences |language=en |volume=8 |issue=4 |pages=529–66 |doi=10.1017/S0140525X00044903 |s2cid=6965339}}</ref> Ipinapakita ng mga pag-aaral na ito tungkol sa ugnayan ng oras sa pagitan ng mga kilos at ng malay na desisyon ang papel ng utak sa pag-unawa sa malayang kalooban. Lumalabas na ang pagpapahayag ng kalahok ng intensiyong gumalaw ay nangyayari lamang ''matapos'' simulan ng utak ang aksyon, na nagdudulot sa ilan ng paniniwalang ang desisyon ay nagaganap sa walang-malay na bahagi ng utak bago pa ang malay na pagnanais. Para sa ilan, nangangahulugan ito na ang malayang kalooban ay ilusyon lamang. Ang una sa mga eksperimento ay nag-ulat na nakapagtala ng aktibidad ang utak na may kaugnayan sa pagkilos ng mga 0.2 segundo bago magsimula ang aktuwal na galaw.<ref name="Libet">{{cite journal |author=Benjamin Libet |display-authors=etal |year=1983 |title=Time of conscious intention to act in relation to onset of cerebral activity (readiness-potential) |url=http://trans-techresearch.net/wp-content/uploads/2012/02/Brain-1983-LIBET.pdf |url-status=dead |journal=Brain |language=en |volume=106 |issue=3 |pages=623–42 |doi=10.1093/brain/106.3.623 |pmid=6640273 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526054605/http://trans-techresearch.net/wp-content/uploads/2012/02/Brain-1983-LIBET.pdf |archive-date=2013-05-26}}</ref> Gayunman, natuklasan din ng mga may-akda na ang kamalayan sa pagkilos ay ''nauuna'' sa aktibidad ng kalamnan na nagsasagawa ng galaw; ang buong prosesong nagreresulta sa pagkilos ay binubuo ng higit pang mga hakbang kaysa sa simpleng pagsisimula lamang ng aktibidad ng utak. Tila masalimuot ang implikasyon ng mga resultang ito sa mga konsepto ng malayang kalooban.<ref name="Strother">{{cite journal |author1=Lars Strother |author2=Sukhvinder Singh Obhi |year=2009 |title=The conscious experience of action and intention |url=http://publish.uwo.ca/~lstroth/StrotherObhi_EBR_2009.pdf |url-status=dead |journal=Exp Brain Res |language=en |volume=198 |issue=4 |pages=535–39 |doi=10.1007/s00221-009-1946-7 |pmid=19641911 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141217013640/http://publish.uwo.ca/~lstroth/StrotherObhi_EBR_2009.pdf |archive-date=2014-12-17 |s2cid=43567513}}</ref><ref name="Rosenbaum">Maikling talakayan tungkol sa mga posibleng pagpapakahulugan sa mga resultang ito ay matatagpuan kay {{cite book |author=David A. Rosenbaum |url=https://books.google.com/books?id=MsFmds_ACBwC&pg=PA86 |title=Human Motor Control |publisher=Academic Press |year=2009 |isbn=978-0-12-374226-1 |edition=2 |page=86 |language=en}}</ref> May ilan ding nagsasabing masyadong makitid ang paglalagay ng isyu ng malayang kalooban sa konteksto ng kontrol ng galaw (''motor control''),<ref>{{Cite journal |last=Lavazza |first=Andrea |date=2016 |title=Free Will and Neuroscience: From Explaining Freedom Away to New Ways of Operationalizing and Measuring It |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4887467/ |journal=Frontiers in Human Neuroscience |language=en |volume=10 |pages=262 |doi=10.3389/fnhum.2016.00262 |issn=1662-5161 |pmc=4887467 |pmid=27313524}}</ref> dahil ang mga kilos-galaw ay nagaganap sa napakaikling panahon at kadalasang hindi namamalayan. Ayon sa kanila, "ang malayang kalooban ay hindi maaaring ipaloob sa pagitan ng 150–350 millisegundo; ito ay pangmatagalang kababalaghan",<ref name="Gallagher">{{cite book |author=Gallagher, Shaun |title=Does Consciousness Cause Behavior? |publisher=MIT Press |year=2009 |isbn=978-0-262-51257-2 |editor=Susan Pockett |pages=119–21 |language=en |chapter=Chapter 6: Where's the action? Epiphenomenalism and the problem of free will |editor2=William P. Banks |editor3=Shaun Gallagher |chapter-url=https://books.google.com/books?id=G5CaTnNksgkC&pg=PA119}}</ref> at isang mas mataas na antas ng aktibidad na hindi lubos na maipapaliwanag sa pamamagitan lamang ng neural o aktibidad [[Pangkalamnang sistema|pangkalamnan]]. Patuloy pa ring pinagtatalunan kung ano talaga ang ipinahihiwatig ng mga eksperimento sa oras hinggil sa malayang kalooban. Ilan sa mga sumunod na pag-aaral ay nagtangkang: * patunayan ang mga orihinal na natuklasan ni Libet, * ipakita na maging ang pag-bawi o pagsansala sa isang kilos ("''veto''") ay maaaring magsimula sa walang-malay na antas, * ipaliwanag ang mga estruktura ng utak na kasangkot, at * bumuo ng mga modelo na naglilinaw sa ugnayan ng malay na intensiyon at aktwal na pagkilos. Bagaman ginagamit ang mga resulta ni Libet<ref>{{Cite book |last=Wegner |first=D. |title=The Illusion of Conscious Will |url=https://archive.org/details/illusionofconsci0000wegn |publisher=MIT Press |year=2002 |location=Cambridge, MA |language=en}}</ref> upang suportahan ang epipenomenalismo, naniniwala siya na may "pagbeto ng may malay" pa rin ang mga tao dahil hindi lahat ng potensyal ng kahandaan ay humahantong sa pagkilos. Sa ''Freedom Evolves'', tinutulan ni Daniel Dennett ang konklusyong "walang malayang kalooban," sapagkat ito ay nakabatay sa mga maling palagay tungkol sa lokasyon ng kamalayan at sa interpretasyon ng mga resulta ni Libet. Ipinunto naman nina Kornhuber at Deecke na ang kawalan ng malay na kalooban sa unang bahagi ng potensyal ng kahandaan (tinatawag na BP1) ay hindi nangangahulugang hindi umiiral ang malayang kalooban, sapagkat maging ang mga walang-malay na hangarin ay maaaring malaya at hindi deterministiko. Ayon sa kanila, taglay ng tao ang kamag-anak na kalayaan, isang kalayaang maaaring tumaas o bumaba depende sa mga sinasadyang pagpili na kinasasangkutan ng parehong malay at walang-malay (panensepalikong) na proseso.<ref>Kornhuber & Deecke, 2012. ''The will and its brain – an appraisal of reasoned free will''. University Press of America, Lanham, MD, {{ISBN|978-0-7618-5862-1}}. (sa Ingles)</ref> May ilan namang nagsasabing ang mga datos tulad ng potensyal ng kahandaan ay nagpapahina mismo sa epipenomenalismo, dahil nakasalalay ang mga eksperimento sa kakayahan ng kalahok na may malay na iulat kung kailan nangyari ang isang karanasang pangkamalayan, isang kakayahang tila salungat sa pananaw ni Thomas Huxley, na nagsabing ang kamalayan ay "lubusang walang kapangyarihan… gaya ng sipol ng [[singaw]] ng [[tren]] na walang impluwensya sa galaw ng [[makina]] nito."<ref name="Flanagan1992">{{cite book |last=Flanagan |first=O.J. |url=https://books.google.com/books?id=yFOqQgAACAAJ |title=Consciousness Reconsidered |publisher=MIT Press |year=1992 |isbn=978-0-262-56077-1 |series=Bradford Books |page=131 |language=en |lccn=lc92010057}}</ref> Tinuligsa rin nina Adrian G. Guggisberg at Annaïs Mottaz ang mga naturang konklusyon.<ref>{{cite journal |last1=Guggisberg |first1=AG |last2=Mottaz |first2=A |year=2013 |title=Timing and awareness of movement decisions: does consciousness really come too late? |journal=Front Hum Neurosci |language=en |volume=7 |pages=385 |doi=10.3389/fnhum.2013.00385 |pmc=3746176 |pmid=23966921 |doi-access=free}}</ref> Ipinakita ng isang pag-aaral nina Aaron Schurger at mga kasamahan (sa ''Proceedings of the National Academy of Sciences'')<ref>{{cite journal |last1=Schurger |first1=Aaron |last2=Sitt |first2=Jacobo D. |last3=Dehaene |first3=Stanislas |date=16 Oktubre 2012 |title=An accumulator model for spontaneous neural activity prior to self-initiated movement |journal=PNAS |language=en |volume=109 |issue=42 |pages=16776–77 |bibcode=2012PNAS..109E2904S |doi=10.1073/pnas.1210467109 |pmc=3479453 |pmid=22869750 |doi-access=free}}</ref> na maaaring mali ang mga palagay tungkol sa sanhi ng potensyal ng kahandaan at ng tinatawag na ''pre-movement buildup'' o pag-ipon bago ang paggalaw ng aktibidad neural, kaya, nagdudulot ito ng pagdududa sa mga interpretasyon ng mga pag-aaral nina Libet<ref name="LGW" /> at Fried.<ref name="Fried">{{cite journal |last1=Fried |first1=Itzhak |last2=Mukamel |first2=Roy |last3=Kreiman |first3=Gabriel |year=2011 |title=Internally Generated Preactivation of Single Neurons in Human Medial Frontal Cortex Predicts Volition |journal=Neuron |language=en |volume=69 |issue=3 |pages=548–62 |doi=10.1016/j.neuron.2010.11.045 |pmc=3052770 |pmid=21315264}}</ref> Samantala, natuklasan din sa ibang pag-aaral na kapag sinadya ang mga desisyon, hindi lumilitaw ang mga maagang palatandaan ng pagpili na karaniwang nakikita sa mga arbitraryo o hindi-sinadyang desisyon.<ref>{{Cite journal |last1=Maoz |first1=Uri |last2=Yaffe |first2=Gideon |last3=Koch |first3=Christof |last4=Mudrik |first4=Liad |date=2019-02-28 |title=Neural precursors of decisions that matter—an ERP study of deliberate and arbitrary choice |journal=eLife |language=en |volume=8 |doi=10.7554/elife.39787 |pmc=6809608 |pmid=31642807 |doi-access=free |article-number=e39787}}</ref> Halimbawa, ang mga taong may sindromeng Tourette at mga kaugnay na sindrome ng tik (o ''tics'') ay gumagawa ng mga kilos at pagbigkas na hindi nila sinasadya (tinatawag na tik), kahit na mas gusto nilang huwag gawin iyon lalo na kung hindi ito naaangkop sa lipunan. Ang mga tik ay inilalarawan bilang bahagyang boluntaryo o ''di-boluntaryo'',<ref name="TSADef">Tourette Syndrome Association. [https://web.archive.org/web/20050322170245/http://www.tsa-usa.org/research/definitions.html Definitions and Classification of Tic Disorders.]. Nakuha noong 19 Agosto 2006. (sa Ingles)</ref> sapagkat hindi sila ganap na ''hindi sinasadya'': madalas silang maranasan bilang isang ''kusang'' tugon sa isang hindi kanais-nais na pakiramdam o paunang pagnanasa. Ang mga tik ay itinuturing na hindi mapigilan at sa bandang huli ay kailangang mailabas.<ref name="TSADef" /> Minsan, nagagawang pigilan ng mga taong may sindromeng Tourette ang kanilang mga tik sa maikling panahon, subalit madalas itong nauuwi sa mas malakas na pagbugso ng mga tik pagkatapos. Ang kontrol na naipapatupad (mula sa ilang segundo hanggang ilang oras) ay maaaring pansamantala lamang at nagdudulot ng mas matindi pang pagpapakita ng tik sa bandang huli.<ref name="Zinner">{{cite journal |last1=Zinner |first1=S.H. |year=2000 |title=Tourette disorder |url=https://archive.org/details/sim_pediatrics-in-review_2000-11_21_11/page/372 |journal=Pediatrics in Review |language=en |volume=21 |issue=11 |pages=372–83 |doi=10.1542/pir.21-11-372 |pmid=11077021 |s2cid=7774922}}</ref> Sa sindrome ng banyagang kamay (''alien hand syndrome''), ang apektadong bahagi ng katawan ng tao ay gumagawa ng mga kilos na hindi sinasadya at wala sa kalooban ng tao. Ipinapakita ng apektadong kamay o bahagi ng katawan na tila mayroon itong "sariling kagustuhan." Ang pakiramdam ng pagkilos sa sariling kagustuhan (''sense of agency'') ay hindi sabay na lumilitaw sa aktuwal na pagkilos, kahit na nananatili pa rin ang pakiramdam ng pag-aari (''sense of ownership'') sa bahagi ng katawan. Ang penomenong ito ay kaugnay ng kapansanan sa paunang motor na mekanismo (''premotor mechanism'') na makikita sa pamamagitan ng potensyal ng kahandaan, isang senyas na maaaring masukat sa anit ilang daang milisegundo bago maganap ang isang kusang pagkilos. Sa pamamagitan ng pagpapaandar na ''functional magnetic resonance imaging'' o fMRI na may espesyal na pagsusuri sa dimensyong temporal ng ugnayang utak (''cortical network'') na kaugnay ng kusang pagkilos sa tao, natuklasan ang isang sunod-sunod na proseso ng pag-aktibo mula sa unahan patungong likuran: nagsisimula ito sa karagdagang bahagi ng motor sa loob ng [[Harapang lobo|harap na umbok]] (''frontal lobe''), nagpapatuloy sa pangunahing bahagi ng motor (''primary motor cortex''), at pagkatapos ay sa paryetal na umbok (''parietal cortex'').<ref name="Kayser">{{cite journal |last1=Kayser |first1=A.S. |last2=Sun |first2=F.T. |last3=D'Esposito |first3=M. |year=2009 |title=A comparison of Granger causality and coherency in fMRI-based analysis of the motor system |journal=Human Brain Mapping |language=en |volume=30 |issue=11 |pages=3475–94 |doi=10.1002/hbm.20771 |pmc=2767459 |pmid=19387980}}</ref> Dahil dito, lumilitaw na ang pakiramdam ng pagkilos sa sariling kagustuhan ay karaniwang umuusbong kasabay ng maayos na pagkakasunod ng pag-aktibo ng mga bahaging ito, kabilang ang mga kaugnay na paunang motor na korteks (''premotor association cortices'') at ang pangunahing korteks ng motor. Partikular, ang karagdagang kompleks ng motor (''supplementary motor complex'') sa loob ng harap na umbok ay tila umaaktibo bago pa ang pangunahing korteks ng motor, marahil bilang bahagi ng paghahandang proseso bago ang pagkilos. Sa isang kamakailang pag-aaral gamit ang fMRI, natuklasang ang mga banyagang pagkilos (''alien movements'') ay may kaugnayan sa halos hiwalay na pag-aktibo ng pangunahing korteks ng motor na nasa kabaligtarang bahagi ng utak ng banyagang kamay, samantalang ang mga kusang pagkilos ng parehong bahagi ng katawan ay nagpapakita ng likas na pag-aktibo ng korteks ng kaugnay na motor na kasangkot sa paunang proseso ng motor (''premotor process'').<ref name="Assal">{{cite journal |last1=Assal |first1=F. |last2=Schwartz |first2=S. |last3=Vuilleumier |first3=P. |year=2007 |title=Moving with or without will: Functional neural correlates of alien hand syndrome |url=https://archive.org/details/sim_annals-of-neurology_2007-09_62_3/page/300 |journal=Annals of Neurology |language=en |volume=62 |issue=3 |pages=301–06 |doi=10.1002/ana.21173 |pmid=17638304 |s2cid=14180577}}</ref> Ayon sa klinikal na depinisyon, ang sindrome ng banyagang kamay ay nangangahulugang "ang pakiramdam na ang isang bahagi ng katawan ay banyaga o ''may sarili nitong kagustuhan'', kasabay ng nakikitang di-boluntaryong paggalaw" (mula sa orihinal na diin).<ref name="Doody">{{cite journal |last1=Doody |first1=RS |last2=Jankovic |first2=J. |year=1992 |title=The alien hand and related signs |journal=Journal of Neurology, Neurosurgery, and Psychiatry |language=en |volume=55 |issue=9 |pages=806–10 |doi=10.1136/jnnp.55.9.806 |pmc=1015106 |pmid=1402972}}</ref> Madalas na nagaganap ang sindromang ito dahil sa pinsala sa kalabigkisan ng katawan (''corpus callosum''), alinman sa pagkakaputol nito bilang lunas sa matinding [[epilepsiya]] o dahil sa atake sa utak (''[[stroke]]''). Ayon sa karaniwang paliwanag sa neurolohiya, ang sinasabing "kagustuhan" na nararanasan ng nagsasalitang kaliwang hemispero ay hindi tumutugma sa mga kilos na isinasagawa ng hindi nagsasalitang kanang hemispero, kaya nagpapahiwatig ito na maaaring may kanya-kanyang pakiramdam ng kagustuhan ang dalawang hemispero ng utak.<ref name="Scepkowski">{{cite journal |last1=Scepkowski |first1=L.A. |last2=Cronin-Golomb |first2=A. |year=2003 |title=The alien hand: cases, categorizations, and anatomical correlates |journal=Behavioral and Cognitive Neuroscience Reviews |language=en |volume=2 |issue=4 |pages=261–77 |doi=10.1177/1534582303260119 |pmid=15006289}}</ref><ref name="Bundick">{{cite journal |last1=Bundick |first1=T. |last2=Spinella |first2=M. |year=2000 |title=Subjective experience, involuntary movement, and posterior alien hand syndrome |journal=Journal of Neurology, Neurosurgery, and Psychiatry |language=en |volume=68 |issue=1 |pages=83–85 |doi=10.1136/jnnp.68.1.83 |pmc=1760620 |pmid=10601408}}</ref> Bukod dito, isa sa pinakamahalagang (unang-antas) sintomas ng [[iskisoprenya]] ay ang maling akala ng pasyente na siya ay kontrolado ng isang panlabas na puwersa.<ref name="Schneider">{{Cite book |last=Schneider |first=K. |title=Clinical Psychopathology |url=https://archive.org/details/clinicalpsychopa0000schn |publisher=Grune and Stratton |year=1959 |location=New York |language=en}}</ref> Minsan, sinasabi ng mga taong may iskisoprenya na bagaman sila ay kumikilos sa mundo, hindi nila matandaan na sinimulan nila ang mga partikular na kilos na iyon. Inihahambing ito minsan sa pagiging parang robot na pinapatakbo ng iba. Bagaman hindi pa malinaw ang eksaktong mekanismo ng iskisoprenya, isang tanyag na [[palaisipan]] ang nagsasabing nagkakaroon ng pagkasira sa mga sistema ng utak na nagtatambal ng mga utos ng pagkilos (''motor commands'') at ng tugong natatanggap mula sa katawan (''feedback''), na tinatawag na sariling pakiramdam ng galaw (''proprioception''), na nagreresulta sa mga [[halusinasyon]] at maling akala ng pagkakaroon ng kontrol mula sa labas.<ref name="frith">{{cite journal |last1=Frith |first1=CD |last2=Blakemore |first2=S |last3=Wolpert |first3=DM |year=2000 |title=Explaining the symptoms of schizophrenia: abnormalities in the awareness of action |journal=Brain Research. Brain Research Reviews |language=en |volume=31 |issue=2–3 |pages=357–63 |doi=10.1016/S0165-0173(99)00052-1 |pmid=10719163 |s2cid=206021496}}</ref> === Sikolohiyang eksperimental === Ang mga ambag ng sikolohiyang eksperimental sa pagtalakay ng malayang kalooban ay pangunahing nagmula sa gawa ng sikolohistang panlipunan na si Daniel Wegner hinggil sa may malay na kalooban (''conscious will''). Sa kanyang aklat na ''The Illusion of Conscious Will'',<ref name=":0">{{Cite book |last=Wegener |first=Daniel Merton |url=https://zodml.org/sites/default/files/%5bDaniel_M._Wegner%5d_The_Illusion_of_Conscious_Will.pdf |title=The Illusion of Conscious Will |publisher=MIT Press |year=2002 |isbn=978-0-262-23222-7 |language=en |access-date=2018-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181212162904/https://zodml.org/sites/default/files/%5bDaniel_M._Wegner%5d_The_Illusion_of_Conscious_Will.pdf |archive-date=2018-12-12 |url-status=dead}}</ref> buod ni Wegner ang mga karanasang maka-empirikal na, ayon sa kanya, ay sumusuporta sa pananaw na ang pakiramdam ng tao na siyang kumokontrol na may malay sa kanyang mga kilos ay isang ilusyon lamang. Ipinapakita rin ni Wegner na maaaring baguhin (o manipulahin) ang persepsyon ng tao hinggil sa pagkakaroon ng may malay na pagkontrol. Napansin ni Wegner na karaniwang ipinapalagay ng tao na ang isang pangyayari ay sanhi ng isa pang pangyayari kapag natutugunan ang dalawang kundisyon: # Ang unang pangyayari ay kaagad na sinusundan ng ikalawang pangyayari, at # Ang unang pangyayari ay ayon o tugma sa pagiging sanhi ng ikalawang pangyayari. Halimbawa, kung makarinig ang isang tao ng pagsabog at makakita siya ng puno na bumagsak, ipagpapalagay niyang ang pagsabog ang dahilan ng pagbagsak ng puno. Subalit kung naganap ang pagsabog pagkatapos bumagsak ang puno (hindi natugunan ang unang kundisyon), o kung sa halip na pagsabog ay [[tunog]] ng [[telepono]] ang narinig (hindi natugunan ang ikalawa), hindi niya ipagpapalagay na alinman sa dalawang tunog ang sanhi ng pagbagsak ng [[puno]]. Inilapat ni Wegner ang prinsipyong ito sa kung paano iniisip ng mga tao ang tungkol sa kanilang may malay na kalooban. Kadalasan, nararanasan ng tao ang isang pag-iisip na tumutugma sa isang kilos, at pagkatapos ay napapansin niyang ginagawa niya ang kilos na iyon. Dahil dito, ipinapalagay niyang ang kanyang iniisip ang nagdulot ng nasabing kilos. Gayunman, napatunayan ni Wegner na maaari niyang manipulahin ang mga pag-iisip at pag-uugali ng tao upang ito ay sumunod o sumalungat sa dalawang kundisyon ng pagkaka-ugnay ng sanhi at bunga.<ref name=":0" /><ref>{{cite journal |last1=Wegner |first1=D.M. |last2=Wheatley |first2=T. |year=1999 |title=Apparent mental causation: sources of the experience of will |url=https://archive.org/details/sim_american-psychologist_1999-07_54_7/page/480 |journal=American Psychologist |language=en |volume=54 |issue=7 |pages=480–91 |citeseerx=10.1.1.188.8271 |doi=10.1037/0003-066X.54.7.480 |pmid=10424155}}</ref> Sa pamamagitan ng ganitong mga eksperimento, naipakita ni Wegner na madalas maranasan ng tao ang may malay na kalooban sa mga kilos na hindi naman talaga niya pinasimulan&nbsp;– at sa kabilang banda, maaari ring maranasan ng tao ang kawalan ng kalooban sa mga kilos na totoo niyang ginawa. Halimbawa, kapag naipakilala sa isang kalahok ang [[impormasyon]] tungkol sa isang resulta bago ang kilos, tumataas ang posibilidad na mali niyang paniwalaan na siya ang sanhi nito.<ref>{{Cite journal |last1=Aarts |first1=H. |last2=Custers |first2=R. |last3=Wegner |first3=D. |year=2005 |title=On the inference of personal authorship: enhancing experienced agency by priming effect information. |journal=Consciousness and Cognition |language=en |volume=14 |issue=3 |pages=439–58 |doi=10.1016/j.concog.2004.11.001 |pmid=16091264 |s2cid=13991023}}</ref> Ipinahihiwatig ng ganitong mga pag-aaral na ang persepsyon ng may malay na kalooban (na tinawag ni Wegner bilang "emosyon ng pagiging may-akda") ay hindi tuwirang nakakabit sa aktuwal na pagsasagawa ng kilos, kundi binubuo mula sa iba't ibang palatandaan sa pamamagitan ng masalimuot na proseso ng pag-iisip, na tinawag niyang ''authorship processing'' o pagpoproseso ng pagka-may-akda. Bagaman itinuturing ng ilan ang mga resulta nito bilang pagsalungat sa ideya ng malayang kalooban, maraming sikolohista<ref>{{cite journal |last=Kihlstrom |first=John |year=2004 |title=An unwarrantable impertinence |url=https://archive.org/details/sim_behavioral-and-brain-sciences_2004-10_27_5/page/666 |journal=Behavioral and Brain Sciences |language=en |volume=27 |issue=5 |pages=666–67 |doi=10.1017/S0140525X04300154 |s2cid=144699878}}</ref><ref>{{cite book |author1=John Baer |url=http://socrates.berkeley.edu/~kihlstrm/AutomaticityJuggernaut.htm |title=Are We Free? Psychology and Free Will |author2=James C. Kaufman |author3=Roy F. Baumeister |publisher=Oxford University Press. |year=2008 |isbn=978-0-19-518963-6 |location=New York |pages=155–80 |language=en |access-date=2011-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150310133623/http://socrates.berkeley.edu/~kihlstrm/AutomaticityJuggernaut.htm |archive-date=2015-03-10 |url-status=live}}</ref> at pilosopo<ref>{{cite journal |last=Nahmias |first=Eddy |year=2002 |title=When consciousness matters: a critical review of Daniel Wegner's The illusion of conscious will |url=http://www2.gsu.edu/~phlean/papers/When_Consciousness_Matters.pdf |url-status=dead |journal=Philosophical Psychology |language=en |volume=15 |issue=4 |pages=527–41 |doi=10.1080/0951508021000042049 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813113509/http://www2.gsu.edu/~phlean/papers/When_Consciousness_Matters.pdf |archive-date=2011-08-13 |s2cid=16949962}}</ref><ref name="Power">{{cite book |last=Mele |first=Alfred R. |url=http://ukcatalogue.oup.com/product/academic/pn/9780199764686.do?sortby=bookTitleAscend |title=Effective Intentions: The Power of Conscious Will |publisher=Oxford University Press |year=2009 |isbn=978-0-19-538426-0 |location=US |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20111113052610/http://ukcatalogue.oup.com/product/academic/pn/9780199764686.do?sortby=bookTitleAscend |archive-date=2011-11-13 |url-status=dead}}</ref> ang kumukontra sa teorya ni Wegner. Iminungkahi naman ni Emily Pronin na ang kumikiling na karanasan ng malayang kalooban ay pinalalakas ng tinatawag na ilusyon ng [[introspeksiyon]], ang hilig ng tao na magtiwala sa sariling pagninilay subalit hindi magtiwala sa pagninilay ng iba. Ipinapahiwatig ng teoryang ito na mas madali para sa mga tao na iuugnay ang malayang kalooban sa kanilang sarili kaysa sa iba. Napatunayan ito sa tatlong [[eksperimento]] nina Pronin at Kugler. Kapag tinanong ang mga [[estudyante]] tungkol sa mga desisyon nila at ng kanilang mga kasama sa [[Silid-aralan|silid]], itinuturing nilang mas hindi mahulaan ang sariling mga pasya. Sa mga kawani sa [[Restoran|restawran]], inilalarawan nila ang mga kasamahan bilang mas deterministiko (kaunting pagpipilian sa hinaharap) kaysa sa sarili nila. Kapag tinanong kung anong salik ang may pinakamalaking impluwensiya sa kilos, itinuturing nilang hangarin at layunin ang pinakamahalaga sa sarili nilang kilos, subalit ugali o personalidad naman para sa iba.<ref>{{Cite book |last=Pronin |first=Emily |title=Advances in Experimental Social Psychology, Vol. 41 |publisher=Academic Press |year=2009 |isbn=978-0-12-374472-2 |editor=Mark P. Zanna |volume=41 |pages=42–43 |language=en |chapter=The Introspection Illusion |doi=10.1016/S0065-2601(08)00401-2}}</ref> Gayunman, may mga babala sa pag-aaral tungkol sa kamalayan ng tao sa mga pangkaisipang pangyayari, dahil ang introspeksiyon mismo ay maaaring baguhin ang karanasan.<ref name="Pockett">{{cite book |author=Susan Pockett |title=Does Consciousness Cause Behavior? |publisher=MIT Press |year=2009 |isbn=978-0-262-51257-2 |editor1=Susan Pockett |page=19 |language=en |chapter=The neuroscience of movement |quote=...it is important to be clear about exactly what experience one wants one's subjects to introspect. Of course, explaining to subjects exactly what the experimenter wants them to experience can bring its own problems–...instructions to attend to a particular internally generated experience can easily alter both the timing and the content of that experience and even whether or not it is consciously experienced at all. |editor2=WP Banks |editor3=Shaun Gallagher |chapter-url=https://books.google.com/books?id=G5CaTnNksgkC&pg=PA19}}</ref> Anuman ang katotohanan ng paniniwala sa malayang kalooban, makabuluhang maunawaan kung saan nagmula ang ideyang ito. Isa sa mga ambag ay ang ''randomness'' o kawalang-tiyak.<ref>{{cite journal |last1=Ebert |first1=J.P. |last2=Wegner |first2=D.M. |year=2011 |title=March 1). Mistaking randomness for free will |url=https://dash.harvard.edu/bitstream/1/9029778/1/Ebert%2c%20J.%20P.%2c%20and%20D.%20M.%20Wegner.%20Mistaking%20randomness%20for%20free%20will.%20Consciousness%20and%20Cognition%2020%20%282011%29%20965-971.pdf |journal=Consciousness and Cognition |language=en |volume=20 |issue=3 |pages=965–71 |doi=10.1016/j.concog.2010.12.012 |pmid=21367624 |s2cid=19502601}}</ref> Bagaman hindi lamang ito ang salik, napatunayan na minsan ay napagkakamalan ng tao ang kawalang-tiyak bilang malayang kalooban dahil sa kawalang-ayusan nito, kapwa sa sarili at sa iba. Isa pang ambag ay ang pagpili.<ref>{{cite journal |last1=Feldman |first1=G. |last2=Baumeister |first2=R.F. |last3=Wong |first3=K.F. |year=2014 |title=Hulyo 30). Free will is about choosing: The link between choice and the belief in free will |journal=Journal of Experimental Social Psychology |language=en |volume=55 |pages=239–45 |doi=10.1016/j.jesp.2014.07.012}}</ref> Ipinakita ng mga pag-aaral na tumataas ang paniniwala ng tao sa malayang kalooban kapag ipinapakita sa kanya ang isang simpleng antas ng pagpili. Mahalaga ang espesipikong dami ng pagpipilian, sapagkat kung masyadong kakaunti o masyadong marami, maaaring bumaba ang paniniwala. Malamang din na ang ugnayan sa pagitan ng antas ng pagpili at persepsyon ng malayang kalooban ay dalawang direksyon. Posible ring ang pagnanais ng tao sa pagkontrol o iba pang motibasyunal na salik ay gumaganap bilang ikatlong [[baryable]]. === Paniniwala sa malayang kalooban === Mula pa noong hindi bababa sa 1959,<ref name="Nettler1959">{{cite journal |last1=Nettler |first1=Gwynn |date=Hunyo 1959 |title=Cruelty, Dignity, and Determinism |journal=American Sociological Review |language=en |volume=24 |issue=3 |pages=375–384 |doi=10.2307/2089386 |jstor=2089386}}</ref> ang paniniwala ng mga indibiduwal sa malayang kalooban ay sinusuri na kaugnay ng mga katangian sa asal panlipunan. Sa pangkalahatan, ang konsepto ng malayang kalooban na pinag-aralan sa kontekstong ito ay yaong nasa anyong inkompatibilista, o mas partikular, ang anyong libertariyano, na nangangahulugang kalayaan mula sa determinismo. ==== Paniniwala ng mga tao ==== Tinalakay sa mga pananaliksik kung likas bang kumakapit ang mga tao sa isang inkompatibilistang modelo ng malayang kalooban. Natuklasan ni Eddy Nahmias na ang inkompatibilismo ay hindi likas na intuwitibo&nbsp;– hindi ito sinusunod, sapagkat hindi binubuwag ng determinismo ang paniniwala sa moral na pananagutan (batay sa isang empirikal na pag-aaral ng mga tugon ng mga tao sa mga moral na dilema sa ilalim ng isang deterministikong modelo ng realidad).<ref>{{Cite journal |last=Nahmias |first=Eddy |author2=Stephen G Morris |author3=Thomas Nadelhoffer |author4=Jason Turner |date=2006-07-01 |title=Is Incompatibilism Intuitive? |url=https://archive.org/details/sim_philosophy-and-phenomenological-research_2006-07_73_1/page/28 |journal=Philosophy and Phenomenological Research |language=en |volume=73 |issue=1 |pages=28–53 |citeseerx=10.1.1.364.1083 |doi=10.1111/j.1933-1592.2006.tb00603.x |issn=1933-1592}}<!--| access-date = 2011-04-29--></ref> Samantala, natuklasan naman ni Edward Cokely na ang inkompatibilismo ay intuwitibo&nbsp;– na likas itong sinusunod, sapagkat binubuwag nga ng determinismo ang paniniwala sa moral na pananagutan sa pangkalahatan.<ref>{{Cite journal |last=Feltz |first=Adam |author2=Edward T. Cokely |author3=Thomas Nadelhoffer |date=2009-02-01 |title=Natural Compatibilism versus Natural Incompatibilism: Back to the Drawing Board |journal=Mind & Language |language=en |volume=24 |issue=1 |pages=1–23 |doi=10.1111/j.1468-0017.2008.01351.x |issn=1468-0017}}<!--| access-date = 2011-04-29--></ref> Iminungkahi nina Joshua Knobe at Shaun Nichols na maaaring intuwitibo o hindi ang inkompatibilismo, at pangkalahatang nakasalalay ito sa situwasyon; kung ang isang [[krimen]] ay nagpapasiklab ng [[emosyonal]] na tugon&nbsp;– gaya halimbawa kung may pananakit ng kapwa tao.<ref>{{Cite journal |last=Nichols |first=Shaun |author2=Joshua Knobe |date=2007-12-01 |title=Moral Responsibility and Determinism: The Cognitive Science of Folk Intuitions |journal=Noûs |language=en |volume=41 |issue=4 |pages=663–85 |citeseerx=10.1.1.175.1091 |doi=10.1111/j.1468-0068.2007.00666.x}}<!--| access-date = 2011-04-29--></ref> Natuklasan din nila na ang paniniwala sa malayang kalooban ay isang unibersal na kultural na kaganapan, at karamihan ng mga kalahok ay nagsabing (a) hindi deterministiko ang ating uniberso at (b) hindi tugma ang moral na pananagutan sa determinismo.<ref>{{Cite journal |last=Sarkissian |first=HAGOP |author2=Amita Chatterjee |author3=Felipe de Brigard |author4=Joshua Knobe |author5=Shaun Nichols |author6=Smita Sirker |date=2010-06-01 |title=Is Belief in Free Will a Cultural Universal? |url=https://philpapers.org/rec/CHAIBI-2 |url-status=live |journal=Mind & Language |language=en |volume=25 |issue=3 |pages=346–58 |doi=10.1111/j.1468-0017.2010.01393.x |issn=1468-0017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220815171439/https://philpapers.org/rec/CHAIBI-2 |archive-date=2022-08-15 |access-date=2022-07-09 |s2cid=18837686}}<!--| access-date = 2011-04-29--></ref> Ipinakikita ng mga pag-aaral na hindi palagian ang paniniwala ng mga tao sa malayang kalooban. Natuklasan nina Emily Pronin at Matthew Kugler na naniniwala ang mga tao na sila ay may higit na malayang kalooban kaysa sa iba.<ref>{{Cite journal |last=Pronin |first=Emily |author2=Matthew B. Kugler |date=2010-12-28 |title=People believe they have more free will than others |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=107 |issue=52 |pages=22469–74 |bibcode=2010PNAS..10722469P |doi=10.1073/pnas.1012046108 |pmc=3012523 |pmid=21149703 |doi-access=free}}</ref> Ipinakita rin ng mga pag-aaral ang ugnayan sa pagitan ng posibilidad ng pagtanggap sa deterministikong modelo ng pag-iisip at ng uri ng personalidad. Halimbawa, natuklasan nina Adam Feltz at Edward Cokely na ang mga taong may personalidad na ekstoberte ay mas malamang na ihiwalay ang paniniwala sa determinismo mula sa paniniwala sa moral na pananagutan.<ref>{{Cite journal |last=Feltz |first=Adam |author2=Edward T. Cokely |date=March 2009 |title=Do judgments about freedom and responsibility depend on who you are? Personality differences in intuitions about compatibilism and incompatibilism |journal=Consciousness and Cognition |language=en |volume=18 |issue=1 |pages=342–50 |doi=10.1016/j.concog.2008.08.001 |issn=1053-8100 |pmid=18805023 |s2cid=16953908}}<!--| access-date = 2011-04-29--></ref> Sinuri nina Roy Baumeister at ng kanyang mga kasamahan ang mga pag-aaral hinggil sa mga sikolohikal na epekto ng paniniwala (o kawalan ng paniniwala) sa malayang kalooban, at natuklasan nilang karamihan sa mga tao ay naniniwala sa isang uri ng "simpleng kompatibilistikong malayang kalooban."<ref name="BAC">{{cite journal |last1=Baumeister |first1=R. |last2=Crescioni |first2=A.W. |last3=Alquist |first3=J. |year=2009 |title=Free will as advanced action control for human social life and culture |journal=Neuroethics |language=en |volume=4 |pages=1–11 |doi=10.1007/s12152-010-9058-4 |s2cid=143223154}}</ref><ref>Paulhus, D.L. and Margesson. A., (1994). ''Free Will and Determinism (FAD) scale''. Unpublished manuscript, Vancouver, British Columbia, Canada: University of British Columbia. (sa Ingles)</ref> Natuklasan din ng mga mananaliksik na itinuturing ng mga tao na "mas malaya" ang mga kilos kapag kinapapalooban ito ng pagsalungat sa panlabas na [[puwersa]], [[pagpaplano]], o paggawa ng mga kilos na tila sapalaran.<ref>Paulhus, D.L. and Margesson. A., (1994). ''Free Will and Determinism (FAD) scale''. Unpublished manuscript, Vancouver, British Columbia, Canada: University of British Columbia. (sa Ingles)</ref> Gayunman, maaaring hindi talaga posible ang huling pag-uugali na "sapalaran" (o ''random''); kapag sinubukan ng mga kalahok na gumawa ng mga kilos nang sapalaran (gaya ng pagbuo ng mga walang-piling numero), lumilitaw sa kanilang mga kilos ang maraming padron.<ref>Bar-Hillel, M. 2007. Randomness is too important to trust to chance. Presented at the 2007 Summer Institute in Informed Patient Choice, Dartmouth Medical School, NH (sa Ingles)</ref><ref>{{cite journal |last1=Wagenaar |first1=W.A. |year=1972 |title=Generation of random sequences by human subjects: A critical survey of literature |url=https://archive.org/details/sim_psychological-bulletin_1972-01_77_1/page/64 |journal=Psychological Bulletin |language=en |volume=77 |pages=65–72 |citeseerx=10.1.1.211.9085 |doi=10.1037/h0032060}}</ref> ==== Sa mga pilosopo ==== Ayon sa isang bagong surbey noong 2020, ang kompatibilismo ay isang tanyag na pananaw sa hanay ng mga dalubhasa sa pilosopiya (59.2%). Ang paniniwala sa libertariyanismo ay umabot sa 18.8%, samantalang ang kawalan ng paniniwala sa malayang kalooban ay 11.2%.<ref>{{cite web |date=November 2021 |title=What Philosophers Believe: Results from the 2020 PhilPapers Survey |url=https://dailynous.com/2021/11/01/what-philosophers-believe-results-from-the-2020-philpapers-survey/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231029044946/https://dailynous.com/2021/11/01/what-philosophers-believe-results-from-the-2020-philpapers-survey/ |archive-date=2023-10-29 |access-date=2022-09-03 |language=en}}</ref> ==== Sa mga biyolohistang ebolusyonaryo ==== Ayon sa isang surbey noong 2007, 79 porsiyento ng mga biyolohistang ebolusyonaryo ang nagsabing naniniwala sila sa malayang kalooban, 14 porsiyento ang pumili ng kawalan ng malayang kalooban, at 7 porsiyento ang hindi sumagot sa tanong.<ref>Gregory W. Graffin and William B. Provine, "Evolution, Religion, and Free Will," American Scientist 95 (Hulyo–Agosto 2007), 294–97; results of Cornell Evolution Project survey, http://faculty.bennington.edu/~sherman/Evolution%20in%20America/evol%20religion%20free%20will.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160617222104/http://faculty.bennington.edu/~sherman/Evolution%20in%20America/evol%20religion%20free%20will.pdf|date=2016-06-17}} (sa Ingles)</ref> ==== Mga epekto ng paniniwala mismo ==== Natuklasan nina Baumeister at ng kanyang mga kasamahan na ang pagpukaw ng kawalan ng paniniwala sa malayang kalooban ay tila nagdudulot ng iba't ibang negatibong epekto. Tinukoy ng mga may-akda sa kanilang papel na ang paniniwala sa determinismo ang sanhi ng mga negatibong epektong iyon.<ref name="BAC" /> Natuklasan ni Kathleen Vohs na yaong mga nabawasan ang paniniwala sa malayang kalooban ay mas malamang na mandaya.<ref name="Vohs&Sschooler2008">{{cite journal |last1=Vohs |first1=K.D. |last2=Schooler |first2=J.W. |year=2008 |title=The value of believing in free will: Encouraging a belief in determinism increases cheating |url=https://archive.org/details/sim_psychological-science_2008-01_19_1/page/48 |journal=Psychological Science |language=en |volume=19 |issue=1 |pages=49–54 |doi=10.1111/j.1467-9280.2008.02045.x |pmid=18181791 |s2cid=2643260}}</ref> Sa isang pag-aaral ni Roy Baumeister, matapos basahin ng mga kalahok ang isang artikulong tumututol sa malayang kalooban, mas malamang silang [[magsinungaling]] hinggil sa kanilang resulta sa isang pagsusulit na may gantimpalang [[salapi]].<ref name="Baumeister 2009">{{cite journal |last1=Baumeister |first1=R.F. |last2=Masicampo |first2=E.J. |last3=DeWall |first3=C.N. |year=2009 |title=Prosocial benefits of feeling free: Disbelief in free will increases aggression and reduces helpfulness |url=https://archive.org/details/sim_personality-and-social-psychology-bulletin_2009-02_35_2/page/260 |journal=Personality and Social Psychology Bulletin |language=en |volume=35 |issue=2 |pages=260–68 |doi=10.1177/0146167208327217 |pmid=19141628 |s2cid=16010829}}</ref> Ang pagpukaw ng pagtanggi sa malayang kalooban ay iniuugnay din sa pagtaas ng [[agresyon]] at pagbawas ng pagtulong sa kapwa.<ref name="Baumeister 2009" /> Gayunman, bagaman ipinahiwatig ng mga unang pag-aaral na ang paniniwala sa malayang kalooban ay may kaugnayan sa mas moral na pag-uugali, ipinakita ng mas bagong mga pag-aaral (kabilang ang malalaking mga replikasyon sa maraming lugar) na may salungat na mga resulta, karaniwang walang ugnayan sa pagitan ng paniniwala sa malayang kalooban at asal moral, na nagdudulot ng pagdududa sa mga unang konklusyon.<ref>{{cite journal |last1=Monroe |first1=Andrew E. |last2=Brady |first2=Garrett L. |last3=Malle |first3=Bertram F. |date=21 Setyembre 2016 |title=This Isn't the Free Will Worth Looking For |journal=Social Psychological and Personality Science |language=en |volume=8 |issue=2 |pages=191–199 |doi=10.1177/1948550616667616 |s2cid=152011660}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Crone |first1=Damien L. |last2=Levy |first2=Neil L. |date=28 Hunyo 2018 |title=Are Free Will Believers Nicer People? (Four Studies Suggest Not) |journal=Social Psychological and Personality Science |language=en |volume=10 |issue=5 |pages=612–619 |doi=10.1177/1948550618780732 |pmc=6542011 |pmid=31249653 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Caspar |first1=Emilie A. |last2=Vuillaume |first2=Laurène |last3=Magalhães De Saldanha da Gama |first3=Pedro A. |last4=Cleeremans |first4=Axel |date=17 Enero 2017 |title=The Influence of (Dis)belief in Free Will on Immoral Behavior |journal=Frontiers in Psychology |language=en |volume=8 |pages=20 |doi=10.3389/FPSYG.2017.00020 |pmc=5239816 |pmid=28144228 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Nadelhoffer |first1=Thomas |last2=Shepard |first2=Jason |last3=Crone |first3=Damien L. |last4=Everett |first4=Jim A.C. |last5=Earp |first5=Brian D. |last6=Levy |first6=Neil |date=Oktubre 2020 |title=Does encouraging a belief in determinism increase cheating? Reconsidering the value of believing in free will |url=https://philarchive.org/rec/NADDEA |journal=Cognition |language=en |volume=203 |doi=10.1016/j.cognition.2020.104342 |pmid=32593841 |article-number=104342 |s2cid=220057834}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Buttrick |first1=Nicholas R. |last2=Aczel |first2=Balazs |last3=Aeschbach |first3=Lena F. |last4=Bakos |first4=Bence E. |last5=Brühlmann |first5=Florian |last6=Claypool |first6=Heather M. |last7=Hüffmeier |first7=Joachim |last8=Kovacs |first8=Marton |last9=Schuepfer |first9=Kurt |last10=Szecsi |first10=Peter |last11=Szuts |first11=Attila |date=Setyembre 2020 |title=Many Labs 5: Registered Replication of Vohs and Schooler (2008), Experiment 1 |journal=Advances in Methods and Practices in Psychological Science |language=en |volume=3 |issue=3 |pages=429–438 |doi=10.1177/2515245920917931 |doi-access=free |last12=Szöke |first12=Orsolya |last13=Thomae |first13=Manuela |last14=Torka |first14=Ann-Kathrin |last15=Walker |first15=Ryan J. |last16=Wood |first16=Michael J. |s2cid=227095775}}</ref> {{Quotebox|align=right|width=40%|quoted=1|quote=''An alternative explanation builds on the idea that subjects tend to confuse determinism with fatalism... What happens then when agents' self-efficacy is undermined? It is not that their basic desires and drives are defeated. It is rather, I suggest, that they become skeptical that they can control those desires; and in the face of that skepticism, they fail to apply the effort that is needed even to try. If they were tempted to behave badly, then coming to believe in fatalism makes them less likely to resist that temptation.'' ("Isang alternatibong paliwanag ang nakabatay sa ideya na may tendensiya ang mga kalahok na ikalito ang determinismo sa fatalismo… Ano ang nangyayari kapag napahina ang sariling epektibidad ng mga ahente? Hindi nito ibig sabihin na natalo ang kanilang mga pangunahing pagnanasa at hangarin. Sa halip, iminumungkahi ko, nagiging mapanuri sila sa kanilang kakayahang kontrolin ang mga pagnanasa; at sa harap ng ganitong pag-aalinlangan, nabibigo silang ilapat ang kinakailangang pagsisikap kahit para subukan lamang. Kung sila ay naaakit na kumilos nang masama, ang paniniwala sa fatalismo ay nagiging dahilan upang mas mababa ang kanilang tsansang labanan ang tukso.")|source=—Richard Holton<ref name=Holton/>}}Bukod dito, pinagtatalunan kung ang mga natuklasang eksperimental na ito ay talagang bunga ng mga manipulasyon sa paniniwala sa malayang kalooban.<ref name="Holton">{{cite journal |last1=Holton |first1=Richard |year=2011 |title=Response to 'Free Will as Advanced Action Control for Human Social Life and Culture' by Roy F. Baumeister, A. William Crescioni and Jessica L. Alquist |url=https://dspace.mit.edu/bitstream/1721.1/71223/1/Holton_Baumeister.commentary.pdf |journal=Neuroethics |language=en |volume=4 |pages=13–16 |doi=10.1007/s12152-009-9046-8 |hdl-access=free |hdl=1721.1/71223 |s2cid=143687015}}</ref> Una sa lahat, maaaring tumukoy ang malayang kalooban sa alinman sa libertariyano (indeterministikong) malayang kalooban o sa kompatibilistikong (deterministikong) malayang kalooban. Ang pagpapabasa sa mga kalahok ng mga artikulong basta-basta "sumasalungat sa malayang kalooban” ay malamang na hindi nagpapalalim ng kanilang pagkaunawa sa determinismo, o sa kompatibilistikong malayang kalooban na pinahihintulutan pa rin nito.<ref name="Holton" /> Sa madaling sabi, ang mga manipulasyong eksperimental na kunwaring "nagpapukaw ng kawalan ng paniniwala sa malayang kalooban" ay maaaring sa katunayan ay nagbubunga ng paniniwala sa fatalismo, na maaaring magpaliwanag sa mga naunang natuklasan.<ref name="Holton" /><ref>{{cite journal |last1=Miles |first1=J.B. |year=2011 |title='Irresponsible and a Disservice': The integrity of social psychology turns on the free will dilemma |journal=British Journal of Social Psychology |language=en |volume=52 |issue=2 |pages=205–18 |doi=10.1111/j.2044-8309.2011.02077.x |pmc=3757306 |pmid=22074173 |doi-access=free}}</ref> Upang masuri ang mga epekto ng paniniwala sa determinismo, iminungkahi na sa mga susunod na pag-aaral ay dapat ipaliwanag ang determinismo at kompatibilismo sa halip na basta atakihin ang paniniwala sa malayang kalooban.<ref name="Holton" /><ref>May ilang pag-aaral na isinagawa na nagpapakita na matindi ang reaksyon ng mga tao depende sa kung paano inilalarawan ang determinismong mental, lalo na kapag iniuugnay ito sa moral na pananagutan. Napansin ni Eddy Nahmias na kapag inilalarawan ang kilos ng tao batay sa kanilang paniniwala at pagnanasa, mas malamang na ihiwalay nila ang determinismong mental sa moral na pananagutan. Tingnan: {{Cite journal |last=Nahmias |first=Eddy |author2=D. Justin Coates |author3=Trevor Kvaran |date=2007-09-01 |title=Free Will, Moral Responsibility, and Mechanism: Experiments on Folk Intuitions |journal=Midwest Studies in Philosophy |language=en |volume=31 |issue=1 |pages=214–42 |doi=10.1111/j.1475-4975.2007.00158.x |issn=1475-4975 |s2cid=15648622}}<!--| access-date = 2011-04-29--></ref> Napansin din nina Baumeister at mga kasamahan na ang mga kalahok na hindi naniniwala sa malayang kalooban ay hindi gaanong mahusay sa pag-iisip na kontrapaktuwal.<ref name="BAC" /> Nakababahala ito sapagkat ang ganitong pag-iisip ("Kung iba ang ginawa ko...") ay mahalaga sa pagkatuto mula sa sariling mga pasiya, kabilang yaong nakasakit sa iba.<ref>{{cite journal |last1=Epstude |first1=K. |last2=Roese |first2=N. J. |year=2008 |title=The Functional Theory of Counterfactual Thinking |journal=Personality and Social Psychology Review |language=en |volume=12 |issue=2 |pages=168–192 |doi=10.1177/1088868308316091 |pmc=2408534 |pmid=18453477}}</ref> Muli, hindi ito nangangahulugang ang paniniwala sa determinismo ang may [[kasalanan]]; ito ang mga resulta na maaaring inaasahan mula sa pagtaas ng paniniwala sa [[fatalismo]].<ref name="Holton" /> Sa kahalintulad na paraan, natuklasan ni Tyler Stillman na ang paniniwala sa malayang kalooban ay nakapaghuhula ng mas mabuting pagganap sa [[trabaho]].<ref>{{Cite journal |last=Stillman |first=Tyler F. |author2=Roy F. Baumeister |author3=Kathleen D. Vohs |author4=Nathaniel M. Lambert |author5=Frank D. Fincham |author6=Lauren E. Brewer |date=2010-01-01 |title=Personal Philosophy and Personnel Achievement: Belief in Free Will Predicts Better Job Performance |journal=Social Psychological and Personality Science |language=en |volume=1 |issue=1 |pages=43–50 |doi=10.1177/1948550609351600 |s2cid=3023336}}</ref> == Sa teolohiya == === Kristiyanismo === [[File:Antonio_Rodríguez_-_Saint_Augustine_-_Google_Art_Project.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Antonio_Rodr%C3%ADguez_-_Saint_Augustine_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|Ang pananaw ni [[Agustin ng Hipona|Agustin]] sa kalayaan ng kalooban at predestinasyon ay nagkaroon ng malaking impluwensya sa teolohiyang Kristiyano.|273x273px]] Ang mga konsepto ng kalayaan ng kalooban at [[predestinasyon]] ay malalim na pinagtatalunan sa hanay ng mga [[Kristiyano]]. Ang kalayaan ng kalooban sa Kristiyanong kahulugan ay ang kakayahang pumili sa pagitan ng mabuti at masama. Sa mga [[Katoliko]], may mga sumusunod sa Tomismo, na inangkin mula sa itinuro ni Tomas de Aquino sa ''Summa Theologica''. Mayroon ding ilan na sumusunod sa Molinismo, na itinatag ng [[Pari|paring]] [[Heswita]] na si Luis de Molina. Sa hanay ng mga [[Protestantismo|Protestanteng]] Kristiyano, mayroon Arminianismo, na pangunahing sinusunod ng mga Simbahang [[Metodista]] at inilahad ni [[Teologo|teologong]] [[Olandes]] na si Jacobus Arminius; at mayroon ding Calvinismo na sinusunod ng karamihan sa [[Repormang Protestante|Narepormang]] tradisyon, na inilahad ng [[Pransiya|Pranses]] na teologong Nareporma na si [[John Calvin]]. Malaki ang impluwensya kay John Calvin ng mga pananaw ni [[Agustin ng Hipona]] sa predestinasyon, na inilathala sa kanyang akdang ''On the Predestination of the Saints'' (Sa Predestinasyon ng mga [[Santo]]). Tila, may katulad na pananaw si [[Martin Luther]] sa predestinasyon ayon sa Calvinismo sa kanyang ''On the Bondage of the Will'' (Tungkol sa Pagkaalipin ng Kalooban), kaya tinatanggihan ang kalayaan ng kalooban. Sa pagtutol sa mga pananaw nina Calvin at Luther, idineklara ng [[Konsilyo ng Trento]] ng [[Simbahang Katolikong Romano|Simbahang Katolika]] na: {{quote|"Ang malayang kalooban ng tao, na pinagalaw at pinukaw ng Diyos, ay maaaring makipagtulungan sa Diyos sa pamamagitan ng pahintulot nito, at kaya nito ay maihahanda at maiuugnay ang sarili upang makamit ang biyaya ng katuwiran. Maaaring labanan ng kalooban ang biyaya kung ito ang pipiliin. Hindi ito tulad ng walang-buhay na bagay, na nananatiling ganap na pasibo. Bagaman pinahina at nabawasan ng pagkakasala ni [[Adan]], ang malayang kalooban ay hindi pa rin nawasak sa [[lahi]]." ("''The free will of man, moved and excited by God, can by its consent co-operate with God, Who excites and invites its action; and that it can thereby dispose and prepare itself to obtain the grace of justification. The will can resist grace if it chooses. It is not like a lifeless thing, which remains purely passive. Weakened and diminished by Adam's fall, free will is yet not destroyed in the race.''") — Sess. VI, cap. i at v}} Itinuro ni John Wesley, ama ng tradisyong Metodista, na ang tao, sa pamamagitan ng biyayang nauna (''prevenient grace''), ay may malayang kalooban kung saan maaari nilang piliin ang Diyos at gumawa ng mabubuting gawa, na may layuning makamit ang perpektong Kristiyano.<ref name="TGC2021">{{cite news |title=The Battle of the Will, Part 4: John Wesley and Jonathan Edwards |language=English |newspaper=The Gospel Coalition |url=https://www.thegospelcoalition.org/essay/battle-will-part-4-john-wesley-jonathan-edwards/ |url-status=live |access-date=6 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210806015041/https://www.thegospelcoalition.org/essay/battle-will-part-4-john-wesley-jonathan-edwards/ |archive-date=6 Agosto 2021}}</ref> Sa pagpapanatili ng sinergismo (paniniwala na nakikipagtulungan ang Diyos at tao sa [[Kaligtasan (relihiyon)|kaligtasan]]), itinuturo ng Metodismo na: {{quote|"Ang ating Panginoong Jesucristo ay namatay para sa lahat ng tao upang maaabot ang kaligtasan sa bawat tao na pumapasok sa mundo. Kung ang tao ay hindi naligtas, ang pagkukulang ay sa kanya mismo, na nagmumula sa kanyang sariling pag-ayaw na makamtan ang kaligtasang iniaalok sa kanya. ([[Ebanghelyo ni Juan|Juan]] 1:9; [[Unang Sulat sa mga taga-Tesalonica|I Tesalonica]] 5:9; [[Sulat kay Tito|Tito]] 2:11-12)." ("''Our Lord Jesus Christ did so die for all men as to make salvation attainable by every man that cometh into the world. If men are not saved that fault is entirely their own, lying solely in their own unwillingness to obtain the salvation offered to them. (John 1:9; I Thess. 5:9; Titus 2:11-12).''")<ref name="IMC1986">{{cite book |title=Discipline of the Immanuel Missionary Church |date=1986 |publisher=Immanuel Missionary Church |location=Shoals, [[Indiana]] |page=7 |language=English}}</ref>}} Tinalakay ni [[Apostol Pablo]] ang Predestinasyon sa ilang Kanyang Sulat: {{quote|''"Sapagkat ang mga nakilala niya nang una pa ay itinalaga naman niya na maging katulad sa larawan ng kanyang Anak, upang siya ang maging panganay sa maraming magkakapatid; at yaong mga itinalaga niya ay kanya namang tinawag at ang mga tinawag niya ay itinuring niyang ganap; at ang mga itinuring na ganap ay niluwalhati din naman niya."'' — [[Sulat sa mga taga-Roma|Roma]] 8:29–30}} {{quote|''"Tayo'y itinalaga sa pagkukupkop upang maging kanyang mga anak sa pamamagitan ni Jesu-Cristo, ayon sa kabutihan ng kanyang kalooban."'' — [[Sulat sa mga taga-Efeso|Efeso]] 1:5}} Mayroon ding pagbanggit ng moral na kalayaan sa mga tinatawag ngayong '[[Deuterokanoniko|Deuterokanonical]]' na akda na ginagamit ng [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Simbahang Ortodokso]] at Katolika. Sa [[Sirac]] 15 sinasabi: {{quote|''"Huwag mong sisihin ang Panginoon dahil sa iyong kasalanan, hindi niya gagawin ang kanyang kinamumuhian. Huwag mong sabihing iniligaw ka niya. Hindi niya kailangan ang tulong ng mga imbi sa pagsasakatuparan ng kanyang mga panukala. Namumuhi ang Panginoon sa lahat ng uri ng kasalanan; ang may paggalang sa kanya ay hindi naaakit ng anumang uri ng kabuktutan. Sa pasimula pa, nang lalangin niya ang tao, ginawa na niya itong malaya na pumili ng kanyang nais. Kung gusto mo, masusunod mo ang utos ng Panginoon, ikaw ang magpapasya kung magiging tapat ka sa kanya o hindi. Naglagay siya sa harapan mo ng tubig at ng apoy, kunin mo ang iyong magustuhan. Makakapili ka ng alinman sa dalawa: buhay o kamatayan, ang iyong mapili ang siya mong patutunguhan. Dakila ang Karunungan at kapangyarihan ng Panginoon; nakikita niya ang lahat ng bagay. Nalalaman niya ang lahat ng ginagawa ng bawat tao, at kinakalinga niya ang mga may takot sa kanya. Kailanma'y wala siyang inutusang magpakasama, o pinahintulutang magkasala."'' — Ben Sira 15:11-20}} Ang tiyak na kahulugan ng mga talatang ito ay pinagtalunan ng mga teologo sa Kristiyanismo sa buong kasaysayan. Sa makabagong panahon, ang mga teologo ng Simbahang Romano Katoliko ay karaniwang yumayakap sa kaisipan ng malayang kalooban, subalit sa pangkalahatan, hindi ito itinuturing na umiiral nang hiwalay o salungat sa grasya. Ayon sa Simbahang Romano Katoliko, "Sa Diyos, ang lahat ng sandali ng panahon ay kasalukuyan sa kanilang kagyat na anyo. Kaya, kapag itinatag Niya ang Kanyang walang hanggang plano ng 'predestinasyon,' isinasama Niya rito ang malayang tugon ng bawat tao sa Kanyang grasya."<ref>Katesismo ng Simbahang Romano Katoliko, seksyon 600</ref> Itinataguyod ng Katesismo ng Simbahang Romano Katoliko na "Ang kalayaan ay ang kapangyarihang nakaugat sa katuwiran at kalooban."<ref>{{cite web |title=1731 |url=https://www.vatican.va/archive/ccc_css/archive/catechism/p3s1c1a3.htm |access-date=21 Abril 2012 |work=Catechism of the Catholic Church |language=en}}</ref> Dagdag pa rito, "Nilikha ng Diyos ang tao bilang isang makatuwirang nilalang, na iginagawad sa kanya ang dangal ng pagiging isang persona na makapagsisimula at makapagpapatnubay ng kanyang sariling mga gawa. Ipinagkaloob ng Diyos na ang tao ay 'maiwan sa kamay ng sarili niyang payo,' upang siya, ayon sa sariling kagustuhan, ay hanapin ang kanyang Lumikha at malayang makamit ang ganap at pinagpalang kasakdalan sa pamamagitan ng pagkapit sa Kanya."<ref>{{cite web |title=1730 |url=https://www.vatican.va/archive/ccc_css/archive/catechism/p3s1c1a3.htm |access-date=21 Abril 2012 |work=Catechism of the Catholic Church |language=en}}</ref> Nagtatapos ang seksiyon sa pagtalakay sa gampanin ng grasya: "Sa pamamagitan ng paggawa ng grasya, tinuturuan tayo ng [[Espiritu Santo]] sa espirituwal na kalayaan upang tayo'y maging mga malayang katuwang sa Kanyang gawain sa Simbahan at sa sanlibutan."<ref>{{cite web |title=1742 |url=https://www.vatican.va/archive/ccc_css/archive/catechism/p3s1c1a3.htm |access-date=21 Abril 2012 |work=Catechism of the Catholic Church |language=en}}</ref> ==== Pananaw ng mga akademiko ==== Ang pinagkaisahang pananaw ng mga iskolar na nakatuon sa pag-aaral ng malayang kalooban sa [[Sinaunang panahon|sinaunang daigdig]] ay na ang [[Bibliya]] ay hindi tahasang tumatalakay sa malayang kalooban.<ref name="tomblackson.com">{{cite book |last1=Frede |first1=Michael |url=https://www.tomblackson.com/Ancient_topic_2/free_will.pdf |title=A Free Will: Origins of the Notion in Ancient Thought |publisher=University of California Press |year=2011 |isbn=978-0-520-26848-7 |editor-last1=Long |editor-first1=A.A. |publication-place=Berkeley |page=103 |language=en |chapter=7. An Early Christian View on a Free Will: Origen |quote=The answer to the first question seems relatively easy. The Christians got their notion of a free will from Platonism and, most of all, from Stoicism. |access-date=2022-12-03 |editor-last2=Sedley |editor-first2=David |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128025814/https://www.tomblackson.com/Ancient_topic_2/free_will.pdf |archive-date=2022-01-28 |url-status=dead}}</ref><ref name="k643">{{cite book |last=Linjamaa |first=Paul |url=https://brill.com/display/book/9789004407763/BP000012.xml |title=The Ethics of The Tripartite Tractate (NHC I, 5): A Study of Determinism and Early Christian Philosophy of Ethics |date=7 Hunyo 2019 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-40775-6 |page=119 |language=en |doi=10.1163/9789004407763_005 |quote=The notion of free will is not discussed explicitly in the New and Old Testament. Nor are the technical terms used associated with the discourse on free will.}}</ref><ref name="p295">{{cite book |last=Karamanolis |first=George |url=https://books.google.com/books?id=91cmEAAAQBAJ&pg=PT148 |title=The Philosophy of Early Christianity |publisher=Taylor & Francis |year=2021 |isbn=978-0-429-62823-8 |series=Ancient Philosophies |volume=4 |page=unpaginated |language=en |quote=Scripture not only lacks a discussion of all the important issues in this area but also lacks the relevant terminology, which early Christians employ in their writings. |access-date=28 June 2024}}</ref> Ayon sa nangungunang iskolar sa paksang ito hinggil sa malayang kalooban noong sinaunang panahon, si Michael Frede, napansin niya na "ang kalayaan at malayang kalooban ay hindi matatagpuan alinman sa [[Septuagint|Septuaginta]] o sa [[Bagong Tipan]] at marahil ay nagmula sa mga Kristiyano sa pamamagitan ng Estoisismo."<ref>{{Cite journal |title=Review of: A Free Will: Origins of the Notion in Ancient Thought. Sather Classical Lectures 68 |url=https://bmcr.brynmawr.edu/2011/2011.10.24/ |journal=Bryn Mawr Classical Review |language=en}}</ref> Isinulat ni Frede na hindi niya natagpuan sa Bagong Tipan o sa Griyegong [[Lumang Tipan]] ang wika ng malayang kalooban, ni ang anumang palagay hinggil dito.<ref name="tomblackson.com" /> Ayon kay Frede, tiyak na binuo ng mga ama ng unang Simbahan ang kanilang [[doktrina]] ng malayang kalooban mula sa mga [[pagano]].<ref name="tomblackson.com" /> Isa pang iskolar mula sa Oxford, si Dr. Alister McGrath, ay lubos na sumasang-ayon kay Frede: "Ang terminong 'malayang kalooban' ay hindi makikita sa Bibliya, kundi nagmula sa Estoisismo. Ipinakilala ito sa Kristiyanismong Kanluranin ng teologong si Tertuliano noong [[Ika-2 dantaon|ikalawang]] [[Ika-2 dantaon|dantaon]]."<ref>Alister McGrath, Christian Theology, 351. (sa Ingles)</ref> Samantala, ayon sa dalubhasa sa mga sulat ni San Pablo na si Troels Engberg-Pedersen, "Matibay na pinaniniwalaan ni Pablo ang banal na pagtatakda (''divine determination'') bilang isang likas na bahagi ng kabuuang pagkaunawa niya sa Diyos."<ref>Troels Engberg-Pedersen, ''Fate, Providence and Free Will: Philosophy and Religion in Dialogue in the Early Imperial Age'' (2020) (sa Ingles)</ref> === '''Hudaismo''' === [[File:Flickr_-_USCapitol_-_Maimonides_(1135-1204).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flickr_-_USCapitol_-_Maimonides_(1135-1204).jpg|thumb|188x188px|''Bas-relief'' ni Maimonides sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Estados Unidos|Kapulungan ng mga Kinatawan ng]] [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Estados Unidos|Estados Unidos]]]] Sa kaisipang [[Mga Hudyo|Hudyo]], ang konsepto ng "malayang kalooban" ({{Langx|he|בחירה חפשית|translit=bechirah chofshit}}; {{Lang|he|בחירה}}, {{Transliteration|he|bechirah}}) ay pansaligan. Ang pinakamaikling paglalahad ay mula kay [[Maimonides]], sa dalawang bahaging paliwanag, kung saan tinukoy ang kalayaan ng kalooban ng tao bilang bahagi ng disenyo ng Diyos sa sansinukob: # Ipinaliwanag ni Maimonides<ref>Rambam Teshuvah 5:4 (sa Ebreo)</ref> na dapat may malayang kalooban ang tao (lalo na sa pagpili sa mabuti o masama), sapagkat kung wala ito, magiging walang kahulugan ang mga kautusan ng mga [[propeta]], hindi kailangan ang [[Torah]] at ''Mitzvot'' ("mga utos"), at hindi maisasakatuparan ang katarungan. # Kasabay nito, kinikilala ni Maimonides&nbsp;– at iba pang palaisip&nbsp;– ang paradoksong lilitaw batay sa (i) kinikilala ng Hudaismo ang kabuuang kaalaman ng Diyos, at (ii) ang likas na katangian ng Banal na probidensya ayon sa [[Hudaismo]]. (Sa katunayan, ang problema ay maaaring sumalubong sa iba pang isyu sa [[pilosopiyang Hudyo]].) === Islam === Sa [[Islam]], ang isyung teolohikal ay karaniwang hindi kung paano pagsasamahin ang malayang kalooban sa kaalaman ng Diyos, kundi sa ''jabr'' ng Diyos, o banal na kapangyarihan ng utos. Bumuo si al-Ash'ari ng anyo ng kompatibilismi na tinatawag na "akwisisyon" o "dalawahang-ahensya", kung saan parehong pinagtibay ang malayang kalooban ng tao at ''jabr'' ng Diyos, na naging pundasyon ng dominanteng posisyon ng Ash'ari.<ref>{{Cite book |last=Watt |first=Montgomery |title=Free-Will and Predestination in Early Islam |publisher=Luzac & Co. |year=1948 |location=London |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Wolfson |first=Harry |title=The Philosophy of Kalam |url=https://archive.org/details/philosophyofkala0000wolf |publisher=Harvard University Press |year=1976 |language=en}}</ref> Sa [[Shia Islam]], ang pag-unawa ng Ash'ari sa mas mataas na balanse patungo sa predestinasyon ay kinukwestiyon ng karamihan sa mga teologo.<ref>{{cite web |title=Man and His Destiny |url=http://www.al-islam.org/mananddestiny/3.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120415173216/http://www.al-islam.org/mananddestiny/3.htm |archive-date=2012-04-15 |access-date=2010-11-21 |publisher=Al-islam.org |language=en}}</ref> Ang malayang kalooban, ayon sa doktrina ng Islam, ay pangunahing batayan ng pananagutan ng tao sa kanyang mga aksyon sa buong buhay. Ang mga aksyon na ginawa sa pamamagitan ng malayang kalooban ay binibilang sa Araw ng Paghuhukom sapagkat sariling kilos ito ng tao; gayunpaman, ang malayang kalooban ay nagaganap sa pahintulot ng Diyos.<ref>{{cite book |last=Tosun |first=Ender |url=http://www.islamicinformationcenter.info/understandingislam.pdf |title=Guide to Understanding Islam |year=2012 |isbn=978-605-63198-1-5 |location=Istanbul |page=209 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130528093600/http://www.islamicinformationcenter.info/understandingislam.pdf |archive-date=2013-05-28 |url-status=live}}</ref> Sa kabaligtaran, ang Mu'tazila, kilala bilang paaralang rasyonalista ng Islam, ay may pananaw na kabaligtaran ng Ash'arite at iba pang teolohiya ng Islam sa pagtingin sa malayang kalooban at katarungan ng Diyos.<ref>{{Cite web |title=Ash'ariyya and Mu'tazila - Routledge Encyclopedia of Philosophy |url=https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/ash-ariyya-and-mu-tazila/v-1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803001911/https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/ash-ariyya-and-mu-tazila/v-1 |archive-date=2024-08-03 |access-date=2024-12-18 |website=www.rep.routledge.com |language=en}}</ref> Dahil may doktrina ang Mu'tazila na nagbibigay-diin sa katarunang ng Diyos (''<nowiki/>'Adl'').<ref>{{Cite book |last=al-Asadābādī |first=ʻAbd al-Jabbār ibn Aḥmad |url=https://books.google.com/books?id=_PilAQAACAAJ |title=Sharḥ al-uṣūl al-khamsah |date=1965 |publisher=Maktabat wahbah |language=ar |archive-url=https://web.archive.org/web/20241220041523/https://books.google.co.id/books/about/Sharh_al_usul_al_khamsah.html%3Fid%3D_PilAQAACAAJ%26redir_esc%3Dy |archive-date=December 20, 2024 |url-status=usurped}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mu'tazilah {{!}} History, Doctrine, & Meaning {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Mutazilah |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180621175819/https://www.britannica.com/topic/Mutazilah |archive-date=2018-06-21 |access-date=2024-12-18 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> Para sa Mu'tazila, ang tao mismo ang lumilikha ng kanilang kalooban at kilos, kaya ang aksyon at kilos ng tao ay hindi tadhana lamang na pinapatnubayan ng Diyos at hindi kinakailangang may pahintulot ng Diyos. Sa Mu'tazila, ang tao mismo ay naglalapat ng malayang kalooban sa kanilang aksyon at pag-uugali sa pamamagitan ng utak at [[Sistemang nerbiyos|sistema ng nerbiyos]].<ref>{{Cite journal |last=Seyithan |first=C. A. N. |date=2021 |title=An Anatomic and Physiologic Analysis of the Discussions on the Locus of Human Power Among the Schools of Kalām |url=https://philpapers.org/rec/SEYAAA |url-status=live |journal=Kader |language=en |volume=19 |issue=2 |pages=631–644 |doi=10.18317/kaderdergi.971440 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241219192534/https://philpapers.org/rec/SEYAAA |archive-date=2024-12-19 |access-date=2024-12-18 |doi-access=free}}</ref><ref>Cengiz, Yunus, [https://nazariyat.org/content/5-sayilar/8-cilt-4-sayi-2/2-m0056/m_cengiz.pdf “Two Competing Approaches in the Mu‘tazilite View of the Human Being: The Traditions of Abu al-Hudhayl and al-Nazzam"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240815054102/https://nazariyat.org/content/5-sayilar/8-cilt-4-sayi-2/2-m0056/m_cengiz.pdf|date=2024-08-15}}, Nazariyat Journal for the History of Islamic Philosophy and Sciences 4/2 (Mayo 2018): 57-7 (sa Ingles)</ref> Sa ganitong paraan, ginagarantiya nito ang katarungan ng Diyos sa paghuhukom sa bawat tao sa Araw ng Paghuhukom.<ref>{{Cite journal |last=Allison |first=George |title=Between Justice and Judgment: An Analysis of Free Will in Mu'tazilism |url=https://keep.lib.asu.edu/items/131053 |url-status=dead |journal=Arizona State University Library |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123161116/https://keep.lib.asu.edu/items/131053 |archive-date=2025-01-23 |access-date=2024-12-18}}</ref> === Iba pa === Ipinahayag ng pilosopong si [[Søren Kierkegaard]] na ang banal na pagkamakapangyarihan sa lahat ay hindi maaaring ihiwalay sa kabutihang banal. Bilang isang tunay na makapangyarihan at mabuting nilalang, maaaring likhain ng Diyos ang mga nilalang na may tunay na kalayaan laban sa Kanya. Higit pa rito, kusang gagawin ito ng Diyos sapagkat "ang pinakadakilang kabutihan… na maaaring gawin para sa isang nilalang, na higit sa anumang bagay na maaaring gawin para rito, ay ang maging tunay na malaya."<ref>Kierkegaard, Søren. (1848) ''Journals and Papers'', vol. III. Muling nilimbag sa Indiana University Press, Bloomington, 1967–78. (sa Ingles)</ref> Ang pagtatanggol sa kalayaan ng kalooban ni Alvin Plantinga ay isang makabagong pagpapalawig ng paksang ito, na nagpapakita kung paanong ang Diyos, kalayaan ng kalooban, at kasamaan ay maaaring magkatugma.<ref>Mackie, J.L. (1955) "Evil and Omnipotence", ''Mind'', new series, vol. 64, pp. 200–12. (sa Ingles)</ref> May ilang pilosopo na sumusunod kay [[William ng Ockham]] sa paniniwalang ang pangangailangan at posibilidad ay natutukoy ayon sa isang tiyak na sandali ng panahon at sa isang takdang kalagayang empirikal. Dahil dito, ang isang bagay na posibleng mangyari ayon sa pananaw ng isang tagamasid ay maaaring ituring na kinakailangan mula sa pananaw ng isang may ganap na kaalaman (omnisiyente).<ref name="ockham">Ockham, William. Predestination, God's Knowledge, and Future Contingents, maagang ika-14 dantao, salin nina Marilyn McCord Adams at Norman Kretzmann 1982, Hackett, esp pp. 46–47 (sa Ingles)</ref> Mayroon ding mga pilosopong sumusunod kay [[Philo|Philo ng Alejandria]], isang pilosopong kilala sa kanyang antroposentrismo, sa paniniwalang ang kalayaan ng kalooban ay katangian ng kaluluwa ng tao, kaya ang mga hayop na hindi tao ay walang ganitong kalayaan.<ref>H.A. Wolfson, ''Philo'', 1947 Harvard University Press; Religious Philosophy, 1961 Harvard University Press; and "St. Augustine and the Pelagian Controversy" sa Pilosopiyang Panrelihiyon (sa Ingles)</ref> == Mga sanggunian == === Mga sipi === {{Reflist}} === Bibliograpiya === * Hawking, Stephen, and Mlodinow, Leonard, ''The Grand Design'', New York, Bantam Books, 2010. (sa INgles) * Horst, Steven (2011), [https://web.archive.org/web/20150427115321/http://www.themontrealreview.com/2009/Freedom-and-the-laws-of-nature.php ''Laws, Mind, and Free Will.''] (MIT Press) {{ISBN|0-262-01525-0}} (sa Ingles) * [https://web.archive.org/web/20171011231645/http://www.sriaurobindoashram.org/ashram/sriauro/downloadpdf.php?id=41 Sri Aurobindo about freedom and free will](PDF) (sa Ingles) * {{cite journal|last1=Cave|first1=Stephen|title=There's No Such Thing as Free Will|journal=The Atlantic|date=Hunyo 2016|url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2016/06/theres-no-such-thing-as-free-will/480750/|language=en}} == Karagdagang pagbabasa == {{div col}} * Dennett, Daniel C. (2003). ''Freedom Evolves''. New York: Viking Press {{ISBN|0-670-03186-0}} (sa Ingles) * Epstein J.M. (1999). ''Agent Based Models and Generative Social Science.'' Complexity, IV (5). (sa Ingles) * Gazzaniga, M. & Steven, M.S. (2004) Free Will in the 21st Century: A Discussion of Neuroscience and Law, in Garland, B. (pat.) ''Neuroscience and the Law: Brain, Mind and the Scales of Justice'', New York: Dana Press, {{ISBN|1-932594-04-3}}, pp.&nbsp;51–70. (sa Ingles) * Gleick, James, "The Fate of Free Will" (review of Kevin J. Mitchell, ''Free Agents: How Evolution Gave Us Free Will'', Princeton University Press, 2023, 333 pp.), ''The New York Review of Books'', vol. LXXI, no. 1 (18 Enero 2024), pp. 27–28, 30. (sa Ingles) "Agency is what distinguishes us from machines. For biological creatures, [[reason]] and purpose come from acting in the world and experiencing the consequences. [[Artificial intelligence]]s – disembodied, strangers to blood, sweat, and tears – have no occasion for that." (p. 30.) * {{cite journal | last1 = Goodenough | first1 = O.R. | year = 2004 | title = Responsibility and punishment | journal = Philosophical Transactions of the Royal Society B | volume = 359 | issue = 1451| pages = 1805–09 | doi = 10.1098/rstb.2004.1548 | pmid = 15590621 | pmc = 1693460 |language=en}} * {{cite journal | last1 = Harnad | first1 = Stevan | year = 1982 | title = Consciousness: An Afterthought | url = http://cogprints.org/1570/ | journal = Cognition and Brain Theory | volume = 5 | pages = 29–47|language=en }} * {{cite journal | last1 = Harnad | first1 = Stevan | year = 2001 | title = No Easy Way Out | url = http://cogprints.org/1624/ | journal = The Sciences | volume = 41 | issue = 2| pages = 36–42 | doi = 10.1002/j.2326-1951.2001.tb03561.x | url-access = subscription |language=en}} * Harnad, Stevan (2009) The Explanatory Gap #''[http://philpapers.org/ PhilPapers]'' (sa Ingles) * Harris, Sam. 2012. ''Free Will''. Free Press. {{ISBN|978-1-4516-8340-0}} (sa Ingles) * Hofstadter, Douglas. (2007) ''I Am A Strange Loop.'' Basic Books. {{ISBN|978-0-465-03078-1}} (sa Ingles) * Kane, Robert (1998). ''The Significance of Free Will.'' New York: Oxford University Press {{ISBN|0-19-512656-4}} (sa Ingles) * Lawhead, William F. (2005). ''The Philosophical Journey: An Interactive Approach.'' McGraw-Hill Humanities/Social Sciences/Languages {{ISBN|0-07-296355-7}}. (sa Ingles) * Libet, Benjamin; Anthony Freeman; and Keith Sutherland, mga pat. (1999). ''The Volitional Brain: Towards a Neuroscience of Free Will''. Exeter, UK: Imprint Academic. Mga [[sanaysay]] ng mga siyentipiko at pilosopo. (sa Ingles) * Muhm, Myriam (2004). Abolito il libero arbitrio&nbsp;– Colloquio con Wolf Singer. ''L'Espresso'' 19.08.2004 [https://web.archive.org/web/20060516090209/http://www.larchivio.org/xoom/myriam-singer.htm larchivio.org] (sa Ingles) * Nowak A., Vallacher R.R., Tesser A., Borkowski W. (2000). Society of Self: The emergence of collective properties in self-structure. ''Psychological Review.'' 107 (sa Ingles) * Riskin, Jessica, "Turtles All the Way Up" (pagsusuri ni Robert M. Sapolsky, ''Determined: A Science of Life Without Free Will'', Penguin Press, 2023, 511 pp.), ''The New York Review of Books'', bol. LXXII, blg. 2 (13 Pebrero 2025), pp. 23–25. The reviewer, Riskin, writes: "[[Science]] can't prove there's no free will [Sapolsky's thesis is that there is no free will] because the question of free will is not a scientific question but a philosophical one. To misrepresent it as a scientific question is a prime example of scientism – of extending the claims of science beyond its bounds." (p. 25.) (sa Ingles) * {{Cite book |last=Sapolsky |first=Robert M. |title=Determined: A Science of Life Without Free Will |url=https://archive.org/details/determinedscienc0000sapo |publisher=Penguin Press |location=New York |year=2023 |isbn=978-0-5255-6097-5|language=en}} * [[Arthur Schopenhauer|Schopenhauer, Arthur]] (1839). ''On the Freedom of the Will.'', Oxford: Basil Blackwell {{ISBN|0-631-14552-4}}. (sa Ingles) * {{cite book | last=Stapp | first=Henry P. | title=Quantum theory and free will : how mental intentions translate into bodily actions | publication-place=Cham, Switzerland |publisher=Springer| date=2017 | isbn=978-3-319-58301-3 | oclc=991595874 | language=en}}}} * Tosun, Ender (2020). [http://www.islamicinformationcenter.info/fwp.pdf Free Will Under the Light of the Quran], {{ISBN|978-605-63198-2-2}} (sa Ingles) * Van Inwagen, Peter (1986). ''An Essay on Free Will.'' New York: Oxford University Press {{ISBN|0-19-824924-1}}. (sa Ingles) * Velmans, Max (2003) ''How Could Conscious Experiences Affect Brains?'' Exeter: Imprint Academic {{ISBN|0-907845-39-8}}. (sa Ingles) * Dick Swaab, Wij Zijn Ons Brein, Publishing Centre, 2010. {{ISBN|978-90-254-3522-6}} (sa Ingles) * {{Cite book|url=https://zodml.org/sites/default/files/%5bDaniel_M._Wegner%5d_The_Illusion_of_Conscious_Will.pdf|title=The Illusion of Conscious Will|last=Wegener|first=Daniel Merton|publisher=MIT Press|year=2002|isbn=978-0-262-23222-7|access-date=2018-12-12|archive-date=2018-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212162904/https://zodml.org/sites/default/files/%5bDaniel_M._Wegner%5d_The_Illusion_of_Conscious_Will.pdf|url-status=dead|language=en}} * Williams, Clifford (1980). ''Free Will and Determinism: A Dialogue''. Indianapolis: Hackett Publishing Company (sa Ingles) * John Baer, James C. Kaufman, Roy F. Baumeister (2008). ''Are We Free? Psychology and Free Will''. Oxford University Press, New York {{ISBN|0-19-518963-9}} (sa Ingles) * George Musser, "Is the Cosmos Random? ([[Albert Einstein|Einstein]]'s assertion that God does not play dice with the universe has been misinterpreted)", ''Scientific American'', bol. 313, blg. 3 (Setyembre 2015), pp.&nbsp;88–93. (sa Ingles) {{div col end}} == Mga panlabas na link == * {{Cite SEP|freewill|Free Will|Timothy O’Connor, Christopher Franklin}} * {{Cite IEP|url-id=freewill|title=Free Will|author=Kevin Timpe}} * {{Cite IEP|url-id=freewi-m|title=FMedieval Theories of Free Will|author=Colleen McClusky}} * {{Commons category-inline|Free will|Malayang kalooban}} * {{Wikiquote-inline|Free will|Malayang kalooban}} {{Philosophy topics}} {{authority control}} [[Kategorya:Teolohiya]] [[Kategorya:Etika]] [[Kategorya:Kausalidad]] [[Kategorya:Malayang kalooban]] [[Kategorya:Metapisika]] [[Kategorya:Pilosopiya ng relihiyon]] [[Kategorya:Pilosopiya ng buhay]] [[Kategorya:Mga pangunahing paksa]] jzd4ijas460dpgqzu2gxzpoq6slhc9x 0 249565 2208911 1909462 2026-05-24T23:27:02Z Aubreyjanev 159817 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|1|0 */ 2208911 wikitext text/x-wiki {{for|arkero mula sa Bhutan|Karma (arkero)}} Ang '''karma''' (mula sa [[Sanskrit]]: "aksiyon, gawa") sa Budismo ang pwersa na nagtutulak sasaṃsāra na siklo ng pagdurusa at muling kapanganakan ng bawat nilalang. Ang mga mabuting may kasanayang mga gawa (Pāli: "kusala") at masama at walang kasanayang mga gawa (Pāli: "akusala") ay lumilikha ng mga binhi sa isipan na natutupad sa buhay na ito o sa kalaunang muling kapanganakan.<sup>[[Budismo#cite note-16|[16]]]</sup> Ang pag-iwas sa hindi malusog na mga gawa at pagpapalago ng mga positibong gawa ay tinatawag naśīla (mula sa Sanskrit: "etikal na pag-aasal"). Sa Budismo, ang karma ay spesispikong tumutukoy sa mga aksiyon o gawa ng katawan, pananalita at kaisipan na lumilitaw mula sa layuning pang-isipan ("cetana"),<sup>[[Budismo#cite note-17|[17]]]</sup> at nagdudulot ng isang kalalabasan o bunga (''phala'') o resulta (''vipāka''). Sa [[Budismong Theravada]], walang makadiyos na kaligtasan o kapatawan para sa karma ng isa dahil isang purong prosesong hindi personal na bahagi ng kabuuan ng uniberso. Sa [[Budismong Mahayana|Mahayana]] Budismo, ang mga teksto ng isang mga Mahayana sutra (gaya ng ''Lotus Sutra'', ''Angulimaliya Sutra'' at ''Nirvana Sutra'') ay nag-aangkin ng pagbibigkas o pakikinig lamang ng kanilang mga teksto ay maaaring bumura ng mga karma. Ang ilang mga anyo ng Budismo gaya ng Vajrayana ay tumuturing sa pagbibigkas ng mga mantra bilang paraan ng pagputol ng nakaraang negatibong karma.<sup>[[Budismo#cite note-18|[18]]]</sup> Ang Hapones na Dalisay na Lupaing Gurong si Genshin ay nagturo na ang Amida Buddha ay may kapangyarihang wumasak ng karma na kundi ay magtatali ng isa sa saṃsāra.<sup>[[Budismo#cite note-Lopez.2C p. 239-4|[4]]][[Budismo#cite note-Lopez.2C Buddhism. p. 248-5|[5]]]</sup> [[Kategorya:Reengkarnasyon]] dnfsk5gzvmouevl1qgsiz7pouxeuutr 0 252061 2208956 2173487 2026-05-25T03:02:45Z Isiah Emmanuel Rodolfo 162193 2208956 wikitext text/x-wiki Ti talon ket maysa a lugar wenno daga a kangrunaan a nareserba kadagiti aramid nga agrikultural nga ti kangrunaan a panggepna ket ti panagaramid iti taraon ken dadduma pay a produkto; daytoy ti kangrunaan a ramit iti produksion ti taraon. Us-usaren ti termino para kadagiti naisangsangayan a banag kas kadagiti mataltalon a daga, talon ti nateng wenno prutas, sakaan a gatas (dairy), pabuyaan, pagtarakenan iti manok, ken dagiti daga nga us-usaren iti panagaramid iti fiber, biofuel (wenno gatong a naggapu kadagiti ayup wenno mula), ken dadduma pay a mabalin a mailako. Karaman iti daytoy a lugar dagiti rantso, pagpakanen kadagiti ayup, minuyongan, asyenda, bassit a talon, pasdek ti agrikultura ken ti mismo a daga. 98rkh0xaplbfm2qbvapz1o7wkkuf2bp 2208967 2208956 2026-05-25T03:19:17Z GinawaSaHapon 102500 Kinansela ang pagbabagong 2208956 ni [[Special:Contributions/Isiah Emmanuel Rodolfo|Isiah Emmanuel Rodolfo]] ([[User talk:Isiah Emmanuel Rodolfo|Usapan]]) 2208967 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Rice farmers at work in the Philippines.jpg|thumb|300px|Isang bukid sa Pilipinas]] {{about|bukid bilang pook na nilalaan sa agrikultura|wika sa hilagang Mindanao|Wikang Binukid}} Ang isang '''bukid''' o '''sakahan''' ay isang pook o [[lupa]]in na pangunahing nilalaan sa mga prosesong [[agrikultura|pang-agrikultura]] na ang pangunahing layunin ay ang paggawa ng [[pagkain]] at ibang mga ani; ito ang pangunahing kagamitan sa produksiyon ng pagkain.<ref>Gregor, 209; Adams, 454.</ref> Ginagamit ang katawagan para sa mga natatanging bagay tulad ng mga maaararong lupa, kabukiran ng mga [[gulay]] o [[prutas]], sakahang panggatas (''dairy''), [[babuyan]], [[manukan]], at mga lupain na ginagamit sa paggawa ng mga hibla, ''biofuel'' (o panggatong galing sa mga hayop o halaman), at iba pang maaring itinda. Kabilang sa kabukiran ang mga [[rantso]], kainan ng mga hayop, [[halamanan]], asyenda, maliit na bukid, gusaling pang-agrikultura at ang mismong lupain. Mayroon mga 570 milyong bukid sa buong mundo, na karamihan sa mga ito ay maliit at pinapatakbo ng pamilya. Pinapatakbo ang mga maliit na mga bukid na may sukat na lupa na mas mababa sa 2 ektarya ng mga 12% ng lupang pang-agrikultura ng mundo, at binubuo ang mga bukid pampamilya ng mga 75% ng lupang pang-agrikultura ng mundo.<ref>{{Cite journal |last1=Lowder |first1=Sarah K. |last2=Skoet |first2=Jakob |last3=Raney |first3=Terri |year=2016 |title=The Number, Size, and Distribution of Farms, Smallholder Farms, and Family Farms Worldwide |journal=World Development |language=en |volume=87 |pages=16–29 |doi=10.1016/j.worlddev.2015.10.041 |doi-access=free}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ayon sa senso ng [[Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas]], mayroon 5.56 milyong bukid na sinasakop ang 7.19 milyong ektarya, na nangangahulugang nasa 1.29 ektarya ang katamtamang sukat ng bukid sa Pilipinas na karamihan pagmamay-ari ng mga pamilya.<ref>{{Cite web |last=SEARCA |title=2nd Small and Family Farmers {{!}} New and Beginning Farmers National Conference - SEARCA |url=https://www.searca.org/events/conferences/2nd-small-and-family-farmers-new-and-beginning-farmers-national-conference |access-date=2024-05-12 |website=www.searca.org |language=en-gb}}</ref> Nagiging suliranin din ang pagliit ng mga sakahan sa Pilipinas at nagdudulot ng kawalan ng trabaho sa marami. Noong 2022, nawalan ng 511,000 trabaho sa bukid at ayon sa Pangasiwan ng Estadistika ng Pilipinas, dulot ito sa mga pana-panahong pagtatrabaho sa bukid.<ref name=":0">{{Cite web |last=Baclig |first=Cristina Eloisa |date=2022-12-08 |title=PH farms getting empty: Agriculture job loss a worrying trend |url=http://www.pids.gov.ph/details/news/in-the-news/ph-farms-getting-empty-agriculture-job-loss-a-worrying-trend |access-date=2024-05-12 |website=www.pids.gov.ph |publisher=Inquirer |language=en-US}}</ref> Nakikita ang pagliit ng sukat ng bukid kasabay ng pag-alis ng Pilipinas sa agrikultura.<ref name=":0" /> Sa pagkakaroon ng agri-negosyo (negosyong pang-agrikultura) sa Pilipinas, nangangailangan ang paggawa at pamamahala ng agri-negosyo ng konsultasyon sa mga rehistadong agrikultur sa itaas ng ilang antas ng operasyon, kapitalisasyon, sukat ng lupa, o bilang ng mga [[hayop]] sa bukid. ==Magsasaka== Sa sakahan, ang '''magsasaka''' o '''magbubukid''' ay isang taong nagtatanim at nagpapatubo ng mga pananim at nag-aalaga ng mga [[hayop]] at nabubuhay na mga organismong gagamitin bilang [[pagkain]] at bilang hilaw na mga materyales. Isa itong karaniwang [[hanap-buhay]] para sa mga tao magbuhat na magsimula o magkaroon ng [[kabihasnan]]. == Tingnan din == * [[Agrikultura]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Agrikultura]] nhi8xc8wrvmj17qxsdew6xtc4wittt1 0 254028 2208994 2204244 2026-05-25T05:21:13Z Julius Santos III 139725 /* Mga dagdag na himpilan */ 2208994 wikitext text/x-wiki {{update|Kasaysayan}} {{Infobox brand |name = ABS-CBN TVPlus |logo = |caption = |producttype = [[Digital terrestrial television|DTT]] [[Set-Top Box]] |currentowner = [[ABS-CBN]] |producedby = Atlanta DTH, Inc. |country = Pilipinas |introduced = {{Start date|2011}} (free trial)<br />{{Start date|2015|2|15}} (commercial release) |discontinued = {{End date|2020|6|30}} ([[Kontrobersiya sa pagpapanibago ng prangkisa ng ABS-CBN|napaso ang prangkisang pambatas]]) |markets = Pilipinas |ambassadors = '''Para sa ABS-CBN TVplus:'''<br />[[Sarah Geronimo]]<br />[[Coco Martin]]<br>'''Para sa ABS-CBN TVplus Go:'''<br />[[Anne Curtis]] |tagline = ''"Ang Mahiwagang Blackbox" (The Magical Blackbox)'' |website = {{URL|https://tvplus.abs-cbn.com}} }} <!-- PINAALAHANAN NA ANG WIKIPEDIA, TAGALOG AY ONLINE ENSIKLOPEDYA HINDI FANSITE, IMINUMUNGKAHI NA MAG LAGAY NG MGA KARAGDAGAN SA ARTIKULO SA PINAKA-PUNTO NG PAHINA, IMINUMUNGKAHI ANG MGA TAGAGAMIT (EDITOR), NA IWASAN ANG PAMBABANDALISMO SA GANITONG PAHINA NG MAISAAYOS ANG ARTIKULO, SALAMAT PO --> Ang '''ABS-CBN TV Plus''', (dati ay '''Sky TV''', tinaguriang '''TV Plus''', at tinagurian rin ang '''Mahiwagang Black Box''') ay isang produkto ng dihital na terestriyal sa [[telebisyon]] na pag-aari ng [[ABS-CBN]]. Inalabas ito noong taong 2011 (''free trial'') at noong Pebrero 11, 2015. May mga dagdag na channels rito ang: Cinemo, YeY, Knowledge "K" Channel, DZMM Teleradyo, Sports + Action, ABS-CBN Channel. KBO (Kapamilya Box Office). Noong 2021, ang pagbebenta at marketing ng ABS-CBN TVplus ay inilipat sa kapatid nitong kumpanya na Adtel, Inc., na namamahagi din ng Baron digital television sets. ==Mga dagdag na himpilan== === [[DWAB-TV|UHF Channel 43 (647.143&nbsp;MHz)]] <sup>'''1'''</sup> === {| class="wikitable" |-ABS ! Kanal ! Pormat ! Ratio ! PSIP Short Name ! Programasyon ! Paalala |- | 1.01 || rowspan=7| H.264 || rowspan=7| 4:3 || JEEPNEY TV<br><sup>'''3'''</sup> ABS-CBN || [[ABS-CBN]] || rowspan="4" |Encrypted Test broadcast<sup>'''2'''</sup> Commercial broadcast |- | 1.02 || ASIANOVELA CHANNEL<br> <sup>'''3'''</sup>SPORTS+ACTION || [[ABS-CBN Sports and Action]] |- | 1.03 || CINEMO! || [[Cine Mo!]] |- | 1.04 || YEY! || [[Yey!]] |- | 1.05 || TeleRadyo || [[TeleRadyo]] || Commercial test broadcast <sup>2</sup> |- | 1.06 || KBO || Kapamilya Box Office || Pay-per-view Encrypted {{small|(available only on TVplus, not available on TVplus Go)}} |- |} ===UHF Channel 16 (485.143&nbsp;MHz) <sup>'''1'''</sup>=== {| class="wikitable" |+ !Kanal !Bidyo !Aspect ratio (larawan) !PSIP Short Name !Programasyon !Paalala |- |2.01 | rowspan="6" |[[480i]] | 4:3 | KNOWLEDGE CHANNEL | [[Knowledge Channel]] | rowspan="2" |Commercial Broadcast |- |2.02 | 16:9 | O SHOPPING | [[O Shopping]] |- |2.03 | rowspan="5" |4:3 | ASIANOVELA CHANNEL | [[Asianovela Channel]] | rowspan="4" |Test broadcast |- |2.04 | MOVIE CENTRAL | [[Movie Central (Pilipinas)|Movie Central]] |- |2.05 | JEEPNEY TV | [[Jeepney TV]] |- |2.06 | MYX | [[Myx]] |- |2.31 |[[240p]] | ASIANOVELA ONESEG | Asianovela Channel |1seg |} <sup>'''1'''</sup> For Mega Manila only, channel and frequency varies on regional stations.<br/> ==Tingnan din== *[[GMA Affordabox]] ==Mga kawing na panlabas== *{{Official website|name=ABS-CBN TV Plus}} *{{Facebook|ABSCBNTVPlus}} {{ABS-CBN}} {{stub}} [[Kategorya:ABS-CBN]] [[Kategorya:Dihital na telebisyon sa Pilipinas]] acoi62afole6uoxqr7osa7foi82655g 2209013 2208994 2026-05-25T06:50:10Z Julius Santos III 139725 2209013 wikitext text/x-wiki {{update|Kasaysayan}} {{Infobox brand |name = ABS-CBN TVPlus |logo = |caption = |producttype = [[Digital terrestrial television|DTT]] [[Set-Top Box]]<br> [[Digital terrestrial television|DTT]] [[Mobile TV Dongle]] |currentowner = [[ABS-CBN Corporation]] (2011-present)<br>[[Adtel, Inc.]] (2021-present) |producedby = Atlanta DTH, Inc. |country = Pilipinas |introduced = {{Start date|2011}} (free trial)<br />{{Start date|2015|2|15}} (commercial release) |discontinued = {{End date|2020|6|30}} ([[Kontrobersiya sa pagpapanibago ng prangkisa ng ABS-CBN|napaso ang prangkisang pambatas]]) |markets = Pilipinas |ambassadors = '''Para sa ABS-CBN TVplus:'''<br />[[Sarah Geronimo]]<br />[[Coco Martin]]<br>'''Para sa ABS-CBN TVplus Go:'''<br />[[Anne Curtis]] |tagline = ''"Ang Mahiwagang Blackbox" (The Magical Blackbox)'' |website = {{URL|https://tvplus.abs-cbn.com}} }} Ang '''ABS-CBN TV Plus''' (dating '''Sky TV+''' at inistilo bilang '''ABS-CBN TVplus''', na-repackage noong 2021 bilang '''ABS-CBN TVplus Digital TV Receiver''') ay isang Philippine [[ISDB-T]] na naka-encrypt na digital terrestrial television provider na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[ABS-CBN Convergence]], isang subsidiary ng [[ABS-CBN Corporation]]. Ang serbisyo ay namamahagi ng mga digital set-top box na may freemium at free-to-view na mga digital TV channel, [[Broadcast Markup Language]], [[Emergency Warning Broadcast System]], at [[pay per view]] services sa mga piling lugar sa [[Pilipinas]]. Para ma-avail ang serbisyo, kailangang bumili ng ABS-CBN TVplus [[set-top box]] at i-activate ito sa pamamagitan ng [[ABS-CBNmobile]] SIM card; Ang mga kinakailangan sa pag-activate para sa mga digital na channel sa pamamagitan ng iba pang mga mobile network ay naging available sa bandang ikalawang quarter ng 2018. Noong 2021, ang pagbebenta at marketing ng ABS-CBN TVplus ay inilipat sa kapatid nitong kumpanyang [[Adtel, Inc.]] na namamahagi din ng mga Baron digital TV receiver. ==Mga dagdag na himpilan== === [[DWAB-TV|UHF Channel 43 (647.143&nbsp;MHz)]] <sup>'''1'''</sup> === {| class="wikitable" |-ABS ! Kanal ! Pormat ! Ratio ! PSIP Short Name ! Programasyon ! Paalala |- | 1.01 || rowspan=7| H.264 || rowspan=7| 4:3 || JEEPNEY TV<br><sup>'''3'''</sup> ABS-CBN || [[ABS-CBN]] || rowspan="4" |Encrypted Test broadcast<sup>'''2'''</sup> Commercial broadcast |- | 1.02 || ASIANOVELA CHANNEL<br> <sup>'''3'''</sup> SPORTS+ACTION || [[ABS-CBN Sports and Action]] |- | 1.03 || CINEMO! || [[Cine Mo!]] |- | 1.04 || YEY! || [[Yey!]] |- | 1.05 || TeleRadyo || [[TeleRadyo]] || Commercial test broadcast <sup>'''2'''</sup> |- | 1.06 || KBO || Kapamilya Box Office || Pay-per-view Encrypted {{small|(available only on TVplus, not available on TVplus Go)}} |- |} ===UHF Channel 16 (485.143&nbsp;MHz) <sup>'''1'''</sup>=== {| class="wikitable" |+ !Kanal !Bidyo !Aspect ratio (larawan) !PSIP Short Name !Programasyon !Paalala |- |2.01 | rowspan="6" |[[480i]] | 4:3 | KNOWLEDGE CHANNEL | [[Knowledge Channel]] | rowspan="2" |Commercial Broadcast |- |2.02 | 16:9 | O SHOPPING | [[O Shopping]] |- |2.03 | rowspan="5" |4:3 | ASIANOVELA CHANNEL | [[Asianovela Channel]] | rowspan="4" |Test broadcast |- |2.04 | MOVIE CENTRAL | [[Movie Central (Pilipinas)|Movie Central]] |- |2.05 | JEEPNEY TV | [[Jeepney TV]] |- |2.06 | MYX | [[Myx]] |- |2.31 |[[240p]] | ASIANOVELA ONESEG | Asianovela Channel |1seg |} <sup>'''1'''</sup> For Mega Manila only, channel and frequency varies on regional stations. <sup>'''2'''</sup> These channels are encrypted and protected using their own encryption system, thus requiring SMS activation to access those channels in a limited time according to the subscription. In addition, all non-encrypted digital terrestrial TV channels broadcast within the area of the household will also be carried. <sup>'''3'''</sup> On June 1, 2020, Jeepney TV and Asianovela Channel temporarily took over the respective channel spaces of ABS-CBN and S+A after ABS-CBN received a cease-and-desist order on May 5, 2020. ==Tingnan din== * [[Easy TV]] (defunct) * [[GMA Affordabox]] * [[Sulit TV]] ==Mga kawing na panlabas== *{{Official website|name=ABS-CBN TV Plus}} *{{Facebook|ABSCBNTVPlus}} {{ABS-CBN}} {{stub}} [[Kategorya:ABS-CBN]] [[Kategorya:Dihital na telebisyon sa Pilipinas]] tfcloaf82odg93c8apre8lnclrlx0w1 0 254029 2209050 2172961 2026-05-25T10:00:03Z Superastig 11141 /* Radyo */ Update. 2209050 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Aliw Broadcasting Corporation | logo = ABC logo.svg | logo_size = 180px | type = [[:en:Private company|Pribado]] | industry = [[Mass media|Pagsasahimpapawid]] | foundation = {{start date|1991|5|12}} | location = Citystate Centre, 709 Shaw Boulevard, Brgy. Oranbo, [[Pasig]] | key_people = {{ubl|D. Edgard A. Cabangon {{small|(Chairman)}}|Benjamin V. Ramos {{small|(President, Aliw Broadcasting Corporation, Radio Philippines Network and Nine Media Corporation)}}| D. Adrian "Randy" Cabangon {{small|(President, Insular Broadcasting System)}}|Atty. Mcneil Rante {{small|(Executive Vice President and General Manager)}}|Dennis Antenor, Jr. {{small|(Vice President for Business Development)}} }} | owner = | parent = ALC Group of Companies | brands = {{hlist|[[DWIZ]]|[[DWQZ|Home Radio]]|[[Aliw Channel 23]]}} | revenue = | net_income = | num_employees = | homepage = }} Ang '''Aliw Broadcasting Corporation''' ('''ABC''') ay isang kumpanyang pagsasahimpapawid na pag-aari ng ALC Group of Companies. Ang tanggapan nito ay matatagpuan sa 20th floor of Citystate Centre, 709 Shaw Blvd., Brgy. Oranbo, [[Pasig]]. Nagpapatakbo ang kumpanyang ito ng mga himpilan ng radyo sa buong bansa bilang '''Home Radio''' at '''DWIZ''', pati ang '''ALIW Channel 23'''.<ref>{{cite web |url=https://www.kbp.org.ph/wp-content/uploads/2019/02/Aliw-Broadcasting-Corp.jpg |title=Aliw Broadcasting Corporation |quote=Broadcasting Member |access-date=December 9, 2019 |publisher=KBP |archive-date=July 10, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710092351/https://www.kbp.org.ph/wp-content/uploads/2019/02/Aliw-Broadcasting-Corp.jpg |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-7399.php |title=An Act Granting the Aliw Broadcasting Corporation a Franchise to Install, Construct, Operate and Maintain Commercial Radio and Television Broadcasting Stations Throughout the Philippines [Republic Act No. 7399] |access-date=December 9, 2019 |website=The Corpus Juris |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319075914/https://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-7399.php |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=http://pilipinomirror.com/aliw-broadcasting-corporation-28/ |title=ALIW BROADCASTING CORPORATION @ 28 |access-date=December 9, 2019 |work=Pilipino Mirror |date=May 16, 2019 |archive-date=October 3, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191003103923/http://pilipinomirror.com/aliw-broadcasting-corporation-28/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://businessmirror.com.ph/2023/06/25/aliw-broadcasting-corporation-launches-aliw-23/|title=Aliw Broadcasting Corporation launches Aliw 23|website=[[Business Mirror]]|date=June 25, 2023|access-date=June 25, 2023}}</ref> ==History== Itinatag ang Aliw Broadcasting Corporation noong Mayo 12, 1991 sa pagbili ng [[DWIZ-AM|DWIZ]] mula sa [[MBC Media Group|Manila Broadcasting Company]]. Ito ang magiging isa sa mga pinakapinakikinggan na himpilan sa AM sa Malawakang Maynila. Makalipas ng isang taon, pinalawig ang pagsasahimpapawid sa FM sa iba't ibang lugar sa bansa, na magiging kilala bilang '''Home Radio'''.<ref>{{Cite web |date=2016-05-03 |title=Republic Act No. 10790 |url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra2016/ra_10790_2016.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220827152011/https://lawphil.net/statutes/repacts/ra2016/ra_10790_2016.html |archive-date=2022-08-27 |access-date=2023-03-19 |website=lawphil.net}}</ref> Noong Enero 5, 2022, ibinigay ng [[Pambansang Komisyon sa Telekomunikasyon]] ang Channel 23 sa Aliw Broadcasting Corporation. Dating pagmamay-ari ng [[ABS-CBN Corporation]] ang nabanggit na channel na sumahimpapawid dati bilang [[Studio 23]] and [[ABS-CBN Sports and Action|S+A]]. Noong Mayo 6, 2022, inilunsad ang channel bilang teleradyo ng DWIZ na kalaunan naging '''IZTV'''. Dito nagsimulang sumabak ang Aliw sa pagsasahimpapawid sa telebisyon. Noong Enero 30, 2023, mulin yan inilunsad bilang '''[[Aliw Channel 23|ALIW Channel 23]]'''.<ref>{{cite news |title=Duterte adviser, Aliw also get ABS-CBN channels |url=https://www.bworldonline.com/corporate/2022/01/27/425871/duterte-adviser-aliw-also-get-abs-cbn-channels/ |access-date=July 15, 2022 |work=BusinessWorld |date=January 27, 2022 |archive-date=May 21, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220521144834/https://www.bworldonline.com/corporate/2022/01/27/425871/duterte-adviser-aliw-also-get-abs-cbn-channels/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=De Guzman |first1=Warren |title=NTC allows DWIZ operator Aliw Broadcasting to use Channel 23 |url=https://news.abs-cbn.com/business/01/26/22/ntc-allows-aliw-broadcasting-to-use-channel-23 |access-date=January 26, 2022 |work=[[ABS-CBN News]] |date=January 26, 2022 |archive-date=January 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126143915/https://news.abs-cbn.com/business/01/26/22/ntc-allows-aliw-broadcasting-to-use-channel-23 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Dela Cruz |first1=Raymond Carl |title=NTC allows 2 firms to use channels formerly used by ABS-CBN |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1166431 |access-date=January 26, 2022 |work=[[Philippine News Agency]] |date=January 26, 2022 |archive-date=January 27, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127135041/https://www.pna.gov.ph/articles/1166431 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Manuel |first1=Pilar |title=Quiboloy network, Aliw Broadcasting bag other ABS-CBN frequencies |url=https://cnnphilippines.com/business/2022/1/26/NTC-Swara-Sug-Media-Aliw-Broadcasting-Ch-23-Ch-43.html |access-date=January 26, 2022 |work=[[CNN Philippines]] |date=January 26, 2022 |archive-date=January 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126093629/https://cnnphilippines.com/business/2022/1/26/NTC-Swara-Sug-Media-Aliw-Broadcasting-Ch-23-Ch-43.html |url-status=dead }}</ref> Noong Enero 30, 2023, nuling inilunsad ang mga himpilang pangrehiyon ng Home Radio bilang mga himpilang pangrehiyon ng DWIZ, na kalaunan naging '''DWIZ News FM'''.<ref>{{cite web|url=https://pilipinomirror.com/nagbabalita-ng-tama-naglilingkod-ng-tama-pagbabago-sa-dwiz-kaabang-abang/|last1=Celario|first1=Eunice|last2=Cambri|first2=Susan|title=Pagbabago sa DWI,Z Kaabang-abang|website=Filipino Mirror|date=January 30, 2023|access-date=January 30, 2023|archive-date=January 30, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230130044229/https://pilipinomirror.com/nagbabalita-ng-tama-naglilingkod-ng-tama-pagbabago-sa-dwiz-kaabang-abang/|url-status=live}}</ref> [[File:Manila_South_Cemetery_San_Andres_(Metro_Manila;_2023-08-18)_E911a_01.jpg|thumb|right|125px|Broadcasting vehicle at [[Makati]]]] ==Mga Parangal== *Lifetime Achievement Award by the KBP Golden Dove Awards (2015) - Ambassador [[Antonio Cabangon-Chua]] *Journalism Awardee of the Year by the Rotary Club of Manila (2015) - Ambassador Cabangon-Chua ==Mga Himpilan== ===Telebisyon=== ====Digital==== {| class="wikitable sortable" |- ! Callsign ! Tsanel ! Talapihitan ! Lakas ! Lokasyon |- | DWBA-DTV | 23 | 527.143&nbsp;MHz | 5,000&nbsp;watts | [[Kalakhang Maynila]] |- |} {| class="wikitable" |-ABS ! [[Digital subchannel#United States|Channel]] ! [[Display resolution|Video]] ! [[Aspect ratio (image)|Aspect]] ! Short name ! Programming |- | 23.01 | [[1080i]] | rowspan="2" | [[16:9]] | ALIW CHANNEL 23 | rowspan="2" | [[Aliw Channel 23]] |- | 23.02 | [[480i]] | DWIZ NEWS TV |- |} ====Cable at Satellite==== {| class="wikitable sortable" |- ! Cable/Satellite Provider ! Ch. # ! class="unsortable"|Coverage |- | [[Sky Cable]] | 72 | [[Kalakhang Maynila]] |- | [[Cignal]] | 23 | Nationwide |- | [[SatLite]] | 24 | Nationwide |} ===Radyo=== Pinagmulan:<ref>{{cite web|title=NTC AM Radio Stations via FOI website|url=https://storage.googleapis.com/request-attachments/jUmUDrpO9tvezPBRZBD7zT4rOA3dk5fle3LkTnwDf3WWSh7K5u71ujuLRFVOMUYs57yz4ZVgi8IxFKhmxhDMhZ5EY7quvQ4f0yGC/AMDec2021.pdf|website=foi.gov.ph|date=August 23, 2022|access-date=August 23, 2022|archive-date=August 12, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220812150254/https://storage.googleapis.com/request-attachments/jUmUDrpO9tvezPBRZBD7zT4rOA3dk5fle3LkTnwDf3WWSh7K5u71ujuLRFVOMUYs57yz4ZVgi8IxFKhmxhDMhZ5EY7quvQ4f0yGC/AMDec2021.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=NTC FM Stations via FOI website|url=https://storage.googleapis.com/request-attachments/R69ps8e1R1YMMdUMUrfCVTvaXzQYjrzUsziVAotfjEKLAP9nMrhxJTHh1tBod4MqfPDJpAMPRBKHdXdphnDFn7FEwkCZfBkW1yNg/FMRADIOSTATIONSASOF%20Dec2021.pdf|website=foi.gov.ph|date=August 23, 2022|access-date=August 23, 2022|archive-date=August 13, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220813003239/https://storage.googleapis.com/request-attachments/R69ps8e1R1YMMdUMUrfCVTvaXzQYjrzUsziVAotfjEKLAP9nMrhxJTHh1tBod4MqfPDJpAMPRBKHdXdphnDFn7FEwkCZfBkW1yNg/FMRADIOSTATIONSASOF%20Dec2021.pdf|url-status=live}}</ref> ====AM==== {| class="wikitable" |- ! Callsign ! Talapihitan ! Lokasyon |- | [[DWIZ-AM|DWIZ]] | 882&nbsp;kHz | [[Kalakhang Maynila]] |- |} ====FM==== {| class="wikitable" |- ! Pangalan ! Callsign ! Talapihitan ! Lokasyon |- | Home Radio Maynila | [[DWQZ]] | 97.9&nbsp;MHz | [[Kalakhang Maynila]] |- | Home Radio Dagupan | [[DWIZ-FM|DWIZ]] | 89.3&nbsp;MHz | [[Dagupan]] |- | Home Radio Naga | [[DWQJ]] | 95.1&nbsp;MHz | [[Naga, Camarines Sur|Naga]] |- | Home Radio Legazpi | [[DWQA]] | 92.3&nbsp;MHz | [[Legazpi, Albay|Legazpi]] |- | Home Radio Palawan | [[DWAN-FM|DWAN]] | 94.3&nbsp;MHz | [[Puerto Princesa]] |- | Home Radio Iloilo | [[DYQN]] | 89.5&nbsp;MHz | [[Lungsod ng Iloilo]] |- | Home Radio Cebu | DYQC | 106.7&nbsp;MHz | [[Lungsod ng Cebu]] |- | Lamrag Radio Tacloban | [[DYAW]] | 89.5&nbsp;MHz | [[Tacloban]] |- | Lamrag Radio Catbalogan | {{N/A}} | 95.7&nbsp;MHz | [[Catbalogan]] |- | Home Radio Cagayan de Oro | [[DXQR]] | 93.5&nbsp;MHz | [[Cagayan de Oro]] |- | Home Radio Davao | [[DXQM]] | 98.7&nbsp;MHz | [[Lungsod ng Dabaw]] |- | Home Radio Heneral Santos | [[DXQS]] | 98.3&nbsp;MHz | [[Heneral Santos]] |- |} ====Mga Dating Himpilan==== {| class="wikitable" |- ! Callsign ! Talapihitan ! Lokasyon |- | DWIM | 936&nbsp;kHz | [[Mindoro]] |- |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Radyo sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kompanyang pagsasahimpapawid ng Pilipinas]] 4ejh4rok1kxko0r1rdfhe7lcq62cu7r 0 283119 2208872 2093705 2026-05-24T19:55:31Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260524)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208872 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Conferences_lehigh.jpg|thumb|P.C. Rossin College of Engineering & Applied Science]] [[Talaksan:Lehigh_University_Mountain_Top_Campus.jpg|thumb|Iacocca Hall]] Ang '''Pamantasang Lehigh''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''Lehigh University'') ay isang [[Amerikanong]] pribadong unibersidad sa pananaliksik na nasa [[Bethlehem, Pennsylvania]]. Ito ay itinatag noong 1865 ng negosyanteng si Asa Packer. Ang a Lehigh ay itinuturing na isa ng ang dalawampu't-apat na "Hidden Ivies" ng hilagang-silangang Estados Unidos.<ref>{{cite book|last=Greene|first=Howard|title=The Hidden Ivies: 50 Top Colleges—from Amherst to Williams —That Rival the Ivy League|url=https://archive.org/details/hiddeniviesfifty0000gree|year=2010|publisher=HarperCollins|isbn=9780062011640}}</ref> Sa Lehigh ay may apat na [[Dalubhasaan|mga kolehiyo]]: ang P. C. Rossin College of Engineering and Applied Science, College of Arts and Sciences, College of Business and Economics, at College of Education. Ang mga unibersidad ay nag-aalok ng isang iba't-ibang ng mga grado, kabilang ang Bachelor of Arts, Bachelor of Science, Master of Arts, Master of Science, Master of Business Administration, Master of Engineering, Master of Education, at PhD. Sa Lehigh ay nakapagprodyus ng mga nanalo ng Pulitzer Prize nanalo, Fulbright Fellows, mga kasapi ng American Academy of Arts & Sciences at National Academy of Sciences, at mga nanalo ng National Medal of Science. ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Stub|Edukasyon}} [[Kategorya:Mga pamantasan sa Estados Unidos]] ro406mygil33sz05j14jb6ysvps8nhp 0 284876 2208912 2146289 2026-05-24T23:30:28Z Aubreyjanev 159817 2208912 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Nobyembre 2020}} {{Infobox university |native_name=國立中興大學 |logo=<!-- [[Image:NCHU-Symbol.png|150px|Logo of National Chung Hsing University]] --> |image= |name=National Chung Hsing University |motto=誠樸精勤<ref>{{Cite web |url = http://archive.nchu.edu.tw/joomla/index.php?option=com_content&view=article&id=147&Itemid=152 |archive-url = https://web.archive.org/web/20131228002135/http://archive.nchu.edu.tw/joomla/index.php?option=com_content&view=article&id=147&Itemid=152 |dead-url = yes |archive-date = 2013-12-28 |title = 中興大學校訓 (Chinese) |publisher = Chung Hsing University Archives |accessdate = 2014-08-25 }}</ref> |mottoeng=Honesty, Simplicity, Advancement, Diligence |established=1919 |type=[[public university|Public]] |president=Fuh-Sheng Shieu<ref>{{cite web|url=http://www.nchu.edu.tw/en-news-detail.php?id=96|title=國立中興大學(National Chung Hsing University)|publisher=}}</ref> |endowment=[[United States dollar|$]]126.51 million<ref name="endowment">{{cite web |url=http://140.120.62.93/webppr/971B1.htm |title=NCHU Annual Endowment Report, Fiscal Year Ended December 30, 2008 |accessdate=2008-07-05 |publisher=Office of the Treasurer of the National Chung-Hsing University |year=2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://archive.today/20121130164006/http://140.120.62.93/webppr/971B1.htm |archivedate=November 30, 2012 |df= }}</ref> |undergrad=10,240 |postgrad=5,552 |staff=416 |faculty=845 <ref>[http://km.tceb.edu.tw/school/showdata/show_all.php?sch_id=0098 School Status of Taichung City] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070505000803/http://km.tceb.edu.tw/school/showdata/show_all.php?sch_id=0098 |date=2007-05-05 }} Time of data : Sept-06-2006</ref> |campus=[[Urban area|Urban]], 0.872 km² <br>Experimental forest , 83.25 km² |city=[[South District, Taichung|South District]], [[Taichung]] |country=[[Taiwan]] |affiliations=[[EUTW]]<br>[[Taiwan Comprehensive University System]]<br>EPU<ref>{{Cite web |url=http://www.eurasiapacific.net/index.php?page=content&pid=14 |title=Archive copy |access-date=2019-01-06 |archive-date=2018-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181007145556/http://www.eurasiapacific.net/index.php?page=content&pid=14 |url-status=dead }}</ref> |website={{URL|https://www.nchu.edu.tw/en-index|www.nchu.edu.tw}} }} Ang '''Pambansang Chung Hsing University''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''National Chung Hsing University'', '''NCHU''')<ref>The name of the university is translated using Chinese word order. By English grammar rules, it is '''Chung Hsing National University'''. Colloquially known as '''Xingda''' ({{Lang-zh}})</ref> ay isang pampublikong unibersidad para sa pananaliksik sa Taichung, [[Taiwan]]. Ang unibersidad na ito ay nagsimula bilang ''Advanced Academy of Agronomy and Forestry'' noong 1919<ref>{{Cite web |title=History - 國立中興大學(National Chung Hsing University) |url=https://www.nchu.edu.tw/default/mid/613 |access-date=2026-05-24 |website=www.nchu.edu.tw}}</ref>. Sa kasalukuyan, ang NCHU ay kabilang sa apat na "[[:en:Public Ivy|Public Ivy]]" ng Taiwan - ang [[:en:Taiwan Comprehensive University System|Taiwan Comprehensive University System]]. ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{coord|format=dms|display=title}} [[Kategorya:Mga pamantasan sa Taiwan|C]] {{Stub|Edukasyon}} ow2pa1oxb0isemizrmdmh5x088ewmxx 0 287027 2209049 2205110 2026-05-25T09:45:39Z Julius Santos III 139725 /* Telebisyon */ 2209049 wikitext text/x-wiki {{refimprove|date=May 2012}} {{About|the local broadcasting company in the Philippines|other uses|GMA (disambiguation)}} {{Infobox company | name = GMA Network Inc. | logo = Gma network logo.png | logo_size = 250px | logo_caption = Logo used since October 27, 2002 | image = GMA Network Center.jpg | image_size = 250px | image_caption = [[GMA Network Center]] in [[Diliman]], [[Quezon City]], the headquarters of GMA Network. | trade_name = GMA | type = [[Public company|Public]] | traded_as = {{pse|GMA7}} | predecessor = Loreto F. de Hemedes Inc. (1950-1963)<br>Republic Broadcasting System Inc. (1963–1996) | area_served = Worldwide | industry = [[Mass media]]<br>[[Entertainment]] | owner = GMA Holdings, Inc. {{small|(25.17%)}}<br />Group Management and Development, Inc. {{small|(23.47%)}}<br /> FLG Management and Development Corporation {{small|(20.01%)}} <br />M.A. Jimenez Enterprises {{small|(13.49%)}}<br />Television International Corporation {{small|(9.94%)}} | parent = GMA Holdings, Inc. | revenue = {{increase}} [[Philippine Peso|PH₱]]13.727 billion <small>([[Fiscal year|FY]] 2015)</small><ref name=gma7>{{cite report|url = http://edge.pse.com.ph/downloadFile.do?file_id=228065 |title = GMA 17-A 2015 PART 1 |publisher = [[Philippine Stock Exchange]]|date = April 14, 2016}}</ref> | operating_income = {{increase}} PH₱4.641 billion <small>(FY 2015)</small><ref name=gma7 /> | net_income = {{increase}} PH₱2.126 billion <small>(FY 2015)</small><ref name=gma7 /> | assets = {{increase}} PH₱14.416 billion <small>(FY 2015)</small><ref name=gma7 /> | equity = {{increase}} PH₱9.039 billion <small>(FY 2015)</small><ref name=gma7 /> | num_employees = 2,913 <small>(FY 2015)</small><ref name=gma7 /> | foundation = {{start date and age|1950|3|1|df=y}} | founder = [[Robert "Uncle Bob" Stewart]] | hq_location = [[GMA Network Center]]<br /> [[EDSA (road)|EDSA]] corner Timog Avenue, Brgy. South Triangle, Diliman, [[Quezon City]] | hq_location_country = [[Philippines]] | key_people = [[Felipe Gozon|Atty. Felipe L. Gozon]] <small>([[Chairman]] and [[Chief executive officer|CEO]])</small><br />Gilberto R. Duavit Jr. <small>([[President]] and [[Chief operating officer|COO]])</small><br />Felipe S. Yalong <small>([[Chief financial officer|CFO]])</small> | services = TV and radio broadcasting, film and TV production and distribution, music production, sports, news, websites | products = {{ubl|[[Pelikula]]|[[Musika]]|[[Programa sa telebisyon]]|[[Web portals]]}} | brands = {{ubl|[[GMA Network]]|[[GMA News TV]]|[[Heart of Asia (tsanel pantelebisyon)|Heart of Asia]]|[[GMA Affordabox]]|[[GMA Pinoy TV]]|[[GMA Life TV]]|[[DZBB-AM|Super Radyo]]|[[Talaan ng mga himpilan ng radyo ng GMA Network|Barangay FM]]}} | divisions = {{ubl|[[GMA Entertainment Group]]|[[GMA Artist Center]]|[[GMA Kapuso Foundation]]|[[GMA News and Public Affairs]]|Radio GMA|GMA Regional TV|[[GMA Worldwide]]}} | subsid = {{ubl|[[Digify]]|RGMA Marketing and Productions|GMA Network Films|[[GMA New Media]]|Alta Productions Group|[[DWDB-TV|Citynet Network Marketing and Productions]]}} | homepage = {{url|www.gmanetwork.com/corporate}} }} Ang '''GMA Network Inc.''' ay isang kumpanya ng media ng Filipino na nakabase sa Diliman, [[Quezon City]], Philippines. Ito ay pangunahing kasangkot sa pag-broadcast ng radyo at telebisyon, kasama ang mga subsidiary na nakikipag-ugnayan sa iba't ibang mga negosyo na may kaugnayan sa media. Ang karamihan ng mga kita nito ay nagmula sa publisidad at kita sa marketing na nauugnay sa pamamahagi sa telebisyon. Ito ang nagmamay-ari at nagpapatakbo ng dalawang pambansang network sa telebisyon ([[GMA Network]] at [[GMA News TV]]), dalawang pambansang istasyon ng radyo ([[DZBB-AM|Super Radyo DZBB 594 kHz]] at [[DWLS|Barangay LS 97.1]]), dalawang rehiyonal na network ng radyo (Super Radyo at Barangay FM), Ito rin ay nagpapatakbo ng tatlong pang-internasyonal mga channel ([[GMA Pinoy TV]], [[GMA Life TV]] at [[GMA News TV International]]), kasama ang mga subsidiary na nakikipag-ugnay sa paggawa ng pelikula at telebisyon at pamamahagi ([[GMA Pictures]]), paggawa ng musika at paglalathala ([[GMA Music]]), talent development and management ([[GMA Artist Center]]) at isang bilang ng teknolohiya sa internet at digital na nagko-convert ([[GMA New Media]]) sa Pilipinas. Ang kumpanya ay isang kumpanya na ipinagpapalit sa publiko sa [[Philippine Stock Exchange]]. ==Kasaysayan== Ang mga ugat ng kumpanya ay maaaring masubaybayan pabalik sa Loreto F. de Hemedes Inc., na pag-aari ni [[Robert Stewart|Robert "Uncle Bob" Stewart]], isang Amerikanong tagapag-uusap sa digmaan. Nagsimula ang kumpanya sa paglulunsad ng unang AM radio station sa Maynila sa pamamagitan ng Radio Broadcasting Station, [[DZBB]]. Nagpunta ito nang hangin noong Marso 1, 1950 gamit ang 594 kHz ng AM band, na nagpo-broadcast mula sa Calvo Building sa Escolta, Maynila. Ang maagang mga highlight ng saklaw ng radyo nito ay ang pag-crash ng eroplano ni Pangulong Ramon Magsaysay sa Mount Manunggal; ang pagsabog ng Mount Hibok-Hibok at iba't ibang lokal na halalan sa Pilipinas. Ang DZBB ay naging unang istasyon ng radyo sa Pilipinas na gumamit ng mga telepono para sa mga live na panayam. Sa loob ng maraming taon mula nang una nitong pag-broadcast, ang malaking tagumpay ng istasyon at ang dumaraming bilang ng mga tagapakinig ay naging malinaw ang paglipat sa mga modernong pasilidad sa EDSA, Quezon City, kasama ang gawaing nagawa noong 1959. Noong Oktubre 29, 1961, inilunsad ng kumpanya ang unang istasyon ng telebisyon, ang [[DZBB-TV|RBS TV Channel 7]] gamit ang lokal na channel VHF 7. Noong 1963, inilunsad ang [[DYSS-TV|DYSS]] Television sa Cebu. Gayundin sa parehong taon, mula sa Loreto F. de Hemedes Inc, ang firm ay pormal na pinalitan sa Republic Broadcasting System, Inc. Noong 1975, isang triumvirate na binubuo ng Gilberto Duavit Sr., Menardo Jimenez at Felipe Gozon ang namuno sa pamamahala. Noong 1996, binago ng kumpanya ang pagkakakilanlan ng korporasyon sa GMA Network Inc. == Telebisyon == === GMA Network === {{Main|GMA Network}} Ang '''GMA Network (GMA)''' ay isang pangunahing network ng telebisyon sa telebisyon ng Pilipinas. Inilunsad noong Oktubre 29, 1961, ang Network ng GMA ay tinukoy din bilang "Kapuso Network" bilang pagtukoy sa logo ng kumpanya. Ang punong tanggapan nito ay matatagpuan sa [[GMA Network Center]] sa [[Quezon City]]. === GMA News TV === {{main|GMA News TV}} Ang domestic counterpart ng '''GMA News TV''' ay isang Philippine news and lifestyle-oriented channel na inilunsad noong Pebrero 28, 2011, at ipinalabas sa lokal na UHF channel 27 at dating VHF channel 11 sa pamamagitan ng blocktime agreement nito sa [[ZOE Broadcasting Network]] hanggang Hunyo 3, 2019. ==International Broadcast== === GMA Pinoy TV === {{Main|GMA Pinoy TV}} Noong Pebrero 14, 2004, inilulunsad ng GMA Network Inc. ang kauna-unahan nitong international channel, ang [[GMA Pinoy TV]]. Ang channel ay naka-target sa mga pamayanang Pilipino sa buong mundo. Ang mga programang pang-flag mula sa GMA Network ay ipinapakita bukod sa in-house programming. Bilang karagdagan, nagpapakita rin ito ng mga sindikato. Magagamit ang [[GMA Pinoy TV]] sa mga pangunahing lungsod sa Estados Unidos, Gitnang Silangan, Australia at ilang bahagi ng Asya at Europa. === GMA Life TV === {{Main|GMA Life TV}} Noong Pebrero 2008, inilulunsad ng GMA Network Inc. ang pangalawang international channel nito sa pamamagitan ng GMA Life TV, na kilala rin bilang GLTV. Nagdadala ito ng programming mula sa GMA Network at mula sa dating lifestyle channel sa Pilipinas, Q. Nagdadala rin ito ng mga bagong programa na inilalathala ng news channel, ang GMA News TV. Magagamit ang GMA Life TV sa pamamagitan ng satellite at cable TV system sa buong mundo. === GMA News TV === {{Main|GMA News TV}} Inanunsyo ng GMA Network Inc. ang paglulunsad ng GMA News TV International noong Hulyo 2011. Magagamit ito sa pamamagitan ng satellite at cable TV system sa buong mundo. Ito ang magiging ikatlong international channel ng GMA Network Inc., kasama ang GMA Pinoy TV at GMA Life TV. Magagamit ang [[GMA News TV International]] sa kasalukuyang batayan ng preview channel sa Australia sa pamamagitan ng UBI World TV at FetchTV, IPS / AccessTV sa Japan at GUdTV sa Guam. == Radyo == {{Main|Talaan ng brodkaster may-ari o kaakibat sa GMA Network#RGMA_stations_nationwide|l1=Listahan ng mga istasyon ng kaakibat ng RGMA}} === DZBB === {{Main|DZBB-AM}} Ang [[DZBB-AM|DZBB]], na kilala rin bilang '''Super Radyo DZBB 594''' ay ang radio radio ng [[RGMA]] sa Metropolitan Manila, isa sa mga subsidiary ng GMA Network. Matatagpuan ang mga radio studio sa [[GMA Network Center]] sa Quezon City habang ang radio transmiter nito ay nasa Obando, Bulacan. Ang istasyon ay nagpapatakbo ng 24 na oras sa isang araw maliban tuwing Lunes ng hatinggabi. Ang ilan sa mga programa ng GMA at GMA News TV ay sabay-sabay na simulcast sa istasyon. === DWLS === {{Main|DWLS}} Ang DWLS-FM, na kilala rin bilang '''Barangay LS 97.1''' ay ang FM radio station ng [[RGMA]] sa Metropolitan Manila, isang subsidiary ng GMA Network. Ang mga pangunahing radio studio ay matatagpuan sa GMA Network Center sa Quezon City at ang transmitter nito ay nasa Tandang Sora Avenue, Quezon City. Ang DWLS ay ang itinalagang tawag ng mga titik para sa istasyon ng radyo at nagmula ito sa pangalan ni Loreto Stewart, ang asawa ng tagapagtatag nito, na si Robert La Rue "Uncle Bob" Stewart. == Broadcast facilities == === Transmitter Complex === {{Main|Tower of Power (transmitter)|l1=The Tower of Power Transmitter}} [[File:Tower-GMA-Network-.jpg|thumb|right|GMA Network Transmitter Station at Brgy. Culiat, Tandang Sora, Quezon City]] Upang mapalakas ang signal ng pag-broadcast nito sa Metropolitan Manila at ang mga suburb nito, itinayo ng GMA Network Inc. ang Tower of Power noong ikatlong kwarter ng 1987. Ang GMA Network Inc. ay gumastos ng higit sa PhP168 milyon upang mai-upgrade ang mga broadcast transmitter at pasilidad sa iba`t ibang mga pangunahing lungsod sa Pilipinas. Plano nitong dagdagan ang mayroon nang mga pasilidad sa studio sa Cebu, Iloilo at Davao. Plano rin nitong i-upgrade ang pagpapatayo ng mga mayroon nang pasilidad sa pag-broadcast sa Dagupan City upang mapabuti ang saklaw nito sa hilagang bahagi ng Pilipinas. Ang mga pag-upgrade na ito ay may kasamang bagong kagamitan sa paglilipat, mula sa mga transmiter hanggang sa mga system ng antena at mga gusali / rehabilitasyon / konstruksyon ng tower. Inaasahan ng GMA Network Inc. na makumpleto ang mga proyektong ito sa pagtatapos ng 2009. Iniharap sa [[Philippine Stock Exchange]] noong Enero 15, 2009, isiniwalat ng GMA Network Inc. na naglabas na ng halos PhP1.3 bilyon mula sa nalikom na paunang pag-alok sa publiko upang suportahan ang iba`t ibang mga programa sa pagpapalawak sa mga pangunahing lungsod sa Pilipinas. Kasama sa pagpapalawak ang pagtatayo ng pasilidad sa pag-broadcast, pag-upgrade ng tower at transmitter para sa istasyon ng Naga; pasilidad sa pag-broadcast at transmitter tower para sa istasyon ng Legazpi; pagtatayo ng transmitter tower at pag-upgrade ng istasyon ng General Santos; at pag-upgrade ng mga pasilidad sa pag-broadcast, kagamitan at transmitter tower sa Davao, Cebu, Guimaras, Bacolod, Iloilo, Batangas, Dagupan, Cagayan de Oro at Benguet. === GMA Broadway TV Complex === {{Empty section}} {{Main|GMA Broadway Centrum}} === GMA Network Center === {{Main|GMA Network Center}} Pinasinayaan ng GMA Network Inc. ang state-of-the-art na '''[[GMA Network Center]]''' noong Hunyo 14, 2000 bilang bahagi ng buong taon na pagdiriwang upang gunitain ang ika-50 anibersaryo nito. Sinusuportahan ng GMA Network Center ang mga pagsusumikap ng GMA Network Inc. tungo sa digitalization at media congence. Habang ang unang yugto ng proyekto ay nakumpleto na sa pagtatayo ng 17 palapag na corporate complex, ang sentro ay may pagpipilian upang i-upgrade ang mas luma, mayroon nang mga pasilidad sa compound ng GMA, na orihinal na pinlano. Ang network center ay nilagyan ng MARC (Multiple Automated Recorder Cassette) at isang [[Broadcast Automation System]] na nagbibigay-daan sa network na pamahalaan ang live at international feed na isasagawa sa mga tagasuskribi ng [[GMA Pinoy TV]] sa buong mundo. === GMA Network Studios === Ang GMA Network Studios ay binubuo ng pitong studio. Ang Studio 1 at Studio 2 ay mayroong mga programa ng ''[[GMA News TV]]'' tulad ng lifestyle talk show [[Mars]], ang cooking show na [[Idol sa Kusina]] at ang primetime talk show na [[Tonight with Arnold Clavio]]. Ang Studio 1 at Studio 2 (dating kilala bilang Studio A at Studio B, ayon sa pagkakabanggit) ay ang unang dalawang matandang studio ng GMA Network na matatagpuan sa lumang compound (dating kilala bilang RBS compound). Ang Studio 3, 4, at 5 ay matatagpuan sa gusali ng GMA Network Center. Nasa bahay ang Studio 3 ng mga newscasts ng GMA News TV tulad ng [[News to Go]], [[Balitanghali]], [[Good News Kasama si Vicky Morales]], [[Balita Pilipinas Ngayon]], at [[News TV Live]]. Ang studio 4 ay nasa bahay ang news and talk show na Unang Hirit, habang ang mga programa ng punong balita sa GMA Network na [[24 Oras]], [[Saksi]], [[GMA News Update]], at ang programa ng punong balita ng GMA News TV na [[State of the Nation with Jessica Soho]] ay live mula sa Studio 5, 6, Ang 7, ang pinakamalaking studio ng GMA Network, ay matatagpuan sa gusali ng annex ng mga studio. Ang Studio 6 ay may sukat na 640 square meters at kayang tumanggap ng 300 hanggang 400 na madla. Naglalaman ang Studio 6 ng comedy sketch gag show na [[Bubble Gang]], ang reality show na [[Lip Sync Battle Philippines]], ang afternoon game-variety show na [[Wowowin]], at ang infotainment show na [[IBilib]]. Ang Studio 7 ay may sukat na 1,020 square meters at kayang tumanggap ng 600 hanggang 800 na madla. Naglalaman ang Studio 7 ng noontime comedy-variety show na [[Sunday PinaSaya]] na may maraming palabas na naipalabas ng network. == Digital television == Ang [[National Telecommunications Commission]] (NTC) ay nag-utos sa lahat ng mga kumpanya ng pagsasahimpapawid sa Pilipinas na isara ang kanilang analog signal sa ganap na 11:59 ng umaga. sa Disyembre 31, 2015 at lumipat sa digital broadcast. Gagamitin ng Pilipinas ang Japanese [[:en:ISDB-T|ISDB-T]] upang mapadali ang paglipat ng bansa sa digital na telebisyon, kaysa sa sistemang [[ATSC]] na ipinatupad ng mga taga-broadcast ng North American na itinuring bilang isang kapalit ng sistemang [[NTSC]] na ginamit ng Hilagang Amerika at ng Pilipinas. Kasalukuyang nag-a-apply ang GMA Network ng para sa isang lisensyang digital sa telebisyon mula sa NTC upang mai-install at mapanatili ang mga istasyon ng paglilipat na maiuugnay at magamit upang mag-alok ng mga digital terrestrial na telebisyon at digital mobile TV broadcast services, gamit ang [[DWDB-TV|channel 27 (551.143 MHz)]] dalas. Ang mga lugar na pinlano para sa isang pansamantalang digital broadcast ay sasakupin ang mga lungsod ng Lungsod Quezon, Makati, Pasig, Tagaytay, at Angeles sa Pampanga; at mga lugar tulad ng Ortigas, Cavite, at Calumpit sa Bulacan. Hiniling ng GMA Network Inc. sa NTC na isaalang-alang muli ang desisyon nito na gamitin ang pamantayang Hapon at suriin ang European digital broadcast system sa halip. Sa naunang mga desisyon, muling pinagtibay ng National Telecommunications Commission ang mga resolusyon nito na gamitin ang ISDB-T at magsagawa ng mga konsultasyong publiko para sa pagpapatupad ng mga patakaran at regulasyon na magiging handa sa Abril 2011. Noong Marso 27, 2011, ang lokal na regulator ay nag-utos ng pagsusuri sa pamantayang gagamitin ng Pilipinas para sa digital television at muling pagsasaalang-alang sa pangalawang henerasyon na Digital Video Broadcasting (DVB) mula sa Europa at pinalitan ang pamantayang Japanese Integrated Services Digital Broadcasting (ISDB). Noong Pebrero 2013, ang GMA Network Inc. ay nakagawa ng digital test broadcast kasama ang pamantayang ISDB-T sa pamamagitan ng dalas ng UHF channel 27 na ito. Ang GMA Network ay ang kauna-unahang network ng telebisyon sa Pilipinas na nag-broadcast ng GMA 7 at GMA News TV 11 sa karaniwang kahulugan (SD) na format na may 16:9 na aspeto na ratio, katulad ng mga channel sa TV sa mga bansa sa Europa, bagaman ang nilalaman ay naunat nang pahalang mula ang orihinal na 4:3 na ratio. Nagpapadala din ang GMA 7 ng 1seg sa mobile at walang mga pagkakamali. Gayunpaman, sa isang pahayag, hindi tinanggap ng network ang paninindigan nito na mas gusto ang European DVB-T2 kaysa sa Japanese ISDB-T. == Online == === GMA News Online === {{Infobox website | name = GMA News Online | former_name = GMANews.TV | type = News website | language = Filipino<br>English | founded = 2007 | headquarters = GMA Network Center, EDSA corner, Timog Avenue, Diliman, Quezon City | area_served = Worldwide | owner = GMA Network, Inc. | launch_date = January 1, 2007 | current_status = Active }} Itinatag noong Enero 2007, ang '''GMA News Online''' (dating GMANews.TV) ay ang opisyal na site ng GMA News. Nagtatampok ito ng pinakabagong saklaw ng balita, kabilang ang mga ulat sa video, pati na rin ang negosyo, palakasan, teknolohiya, aliwan at mga espesyal na ulat, mga alerto sa mobile, newsletter, RSS feed at paghahanap ng real time. Ang magkakaibang mga nagtatanghal at nagsusulat ay nagpapanatili ng mga blog sa site nito at mayroong isang archive database para sa nilalaman ng balita. Ang isang live stream ng DZBB, isang istasyon ng radyo AM ng GMA Network ay magagamit din sa website nito. Nagtatampok din ito ng YouScoop, isang interactive na seksyon, kung saan sa mga manonood ay maaaring mag-upload ng first-hand footage ng mga kaganapan sa balita na nangyayari sa kanilang lugar at maaari ding tingnan ng mga bisita ang nasabing footage. Bukod sa nilalaman at mga materyal na ginawa ng GMA News at Public Affairs, ang GMA News Online ay naglalathala ng mga artikulo at tampok mula sa maraming mga samahan ng balita, kabilang ang The Associated Press at Reuters wire service. Noong Disyembre 2010, nakatanggap ang GMANews.TV ng isang milyong pagtingin sa pahina bawat araw. Noong Pebrero 7, 2011, ang GMANews.TV ay pinalitan ng pangalan sa GMA News Online at naglunsad ng isang bagong logo at slogan, "The Go-to Site For Filipino Everywhere"; at panatilihin ang uniporme na tagahanap ng mapagkukunan, www.gmanews.tv upang tumutugma sa paglulunsad ng all-news channel nito, GMA News TV. === myGMA Internet TV === Noong Setyembre 12, 2008, inilunsad ng GMA Network Inc. ang kauna-unahang video-on-demand na serbisyo sa pamamagitan ng '''myGMA Internet TV'''. Nakatuon sa mga pamayanang Pilipino, nag-aalok ito ng mga de-kalidad na programa mula sa [[GMA Network]]. Ito ay isang kahalili sa mga pamayanang Pilipino na walang access sa cable TV at mga direktang pag-subscribe sa bahay. ang myGMA Internet TV ay nakikipagkumpitensya sa [[TFC Now]] ng [[ABS-CBN Corporation]]. Sa kasalukuyan, ang myGMA Internet TV ay hindi aktibo. == Media ventures == ===INQ7.Net=== Nakipagtulungan ang GMA Network Inc. sa Philippine Daily Inquirer, isa sa pang-araw-araw na broadsheet ng Pilipinas upang makipagsapalaran sa isang online multimedia news and information delivery company, INQ7 Interactive Inc. Ang pangunahing negosyo ay nag-aalok ng teksto, mga imahe, audio, video at online interactive na mga tool sa impormasyon tulad ng bilang mga talakayan, botohan at nahahanap na mga archive ng balita. Ang pakikipagsosyo ay nagbigay din ng paraan sa paglikha ng isang magkasanib na web site, ang www.inq7.net at sa mga kamakailang ulat, ang mga ranggo nito blg. 11 sa pinakahababasang online na pahayagan sa buong mundo. Noong Enero 2007, tinapos ng GMA Network Inc. at Philippine Daily Inquirer ang kanilang pakikipagsosyo at nakatuon ang GMA Network Inc. sa pagmamay-ari nitong site ng pahintulot, ang GMA News Online (dating kilala bilang GMANews.TV). ===Philippine Entertainment Portal (PEP) at Sports Interactive Network (SPIN)=== Ang [[Philippine Entertainment Portal]], Inc., isang pinagsamang pakikipagsapalaran sa pagitan ng GMA New Media, Inc. at [[Summit Media]], ay nagpapatakbo ng Philippine Entertainment Portal (PEP) at Sports Interactive Network (SPIN). ===Kapuso JobMarket=== Pakikipagtulungan ng GMA Network Inc., ang Philippine Daily Inquirer, INQ7 Interactive Inc. at New Media Inc. Nilalayon ng Kapuso JobMarket na magbigay ng kaginhawaan para sa mga naghahanap ng trabaho sa pamamagitan ng paglikha ng isa pang serbisyong online na makakatulong sa kanilang maghanap ng mga oportunidad sa trabaho gamit ang kanilang mga mobile phone. ===Q=== {{Main|Q (himpilan ng telebisyon)}} Ang Q ay isang pakikipagsosyo sa pagitan ng GMA Network Inc. at ZOE Broadcasting Network Inc. Ang kanal ng telebisyon ay dati nang nagpalabas ng mga dayuhang drama, lifestyle show at programang pang-publiko. Itinigil ng channel ang pagpapatakbo sa komersyo noong Pebrero 20, 2011 upang magbigay daan sa ate channel nito, ang GMA News TV. == Defunct channels == === Q (Quality Television) === {{Main|Q (himpilan ng telebisyon)}} Noong Nobyembre 2005, ang GMA Network Inc. ay nagpasok ng isang kasunduan sa airtime kasama ang [[ZOE Broadcasting Network]] na gamitin ang DZOE-TV channel 11 para sa lokal na lifestyle channel Q (dating QTV, Quality Television). Karamihan sa mga programa ng Q ay binubuo ng mga banyagang drama, reality at lifestyle show. Noong Pebrero 20, 2011, tumigil ang Q sa komersyal na operasyon upang magbigay daan sa ate channel nito, ang [[GMA News TV]]. === Channel [V] Philippines === {{Main|Channel V Philippines}} Noong Disyembre 15, 1999, inarkila ng [[STAR TV]] Network ang airtime ng Citynet Television upang ilunsad ang Channel [V] Philippines sa pamamagitan ng EMC (Entertainment Music Channel). Bahagi ng diskarte ay ang localize ang Channel [V] sa mga programang lokal na ginawa ng STAR TV Network at GMA Network Inc. === EMC (Entertainment Music Channel) === Noong 1999, ang Entertainment Music Channel o EMC ay ang unang music channel ng GMA Network Inc. matapos ang istasyon ng UHF, ang Citynet Television ay muling nabigyan ng pangalan dahil sa mataas na gastos sa programa. Tumagal lamang ang music channel ng ilang buwan matapos pirmahan ng GMA Network Inc. ang isang leased broadcast agreement kasama ang STAR TV Network upang makapagpadala ng isang localize na music television station, Channel [V] Philippines. === Citynet Television === {{Main|Citynet Television}} Noong Agosto 27, 1995, pinasinayaan ng GMA Network Inc. ang kauna-unahang ultra-high-frequency frequency channel sa pamamagitan ng [[DWDB-TV]] channel 27 sa Metropolitan Manila. Ito ang unang UHF television channel na pinamamahalaan ng isang pangunahing broadcast network sa Pilipinas. Inilunsad ng GMA Network Inc. ang bago nitong channel sa ilalim ng tatak ng Citynet Television at nagpasyang palawakin ang lokal na negosyo sa pagprograma. Ang Studios ay matatagpuan sa GMA Network Center sa Lungsod ng Quezon. Noong Abril 1999, tumigil ang operasyon ng Citynet Television sa komersyal na operasyon at kalaunan ay muling nai-reformat sa isang lokal na music channel. === CGMA === Noong dekada 1990, ang GMA Network Inc. ay nakikipagsapalaran sa telebisyon sa cable sa pamamagitan ng CGMA, isang cable channel na magagamit sa Home Cable. Nag-broadcast ito ng hindi na pag-broadcast at dati nang naipalabas na mga palabas sa GMA Network. Nang maglaon, tumigil ang CGMA sa komersyal na operasyon nito nang pumasok ang Home Cable sa isang tala ng kasunduan upang pagsamahin ang pagpapatakbo ng kumpanya nito kasama ang pag-aari ng Lopez na [[Sky Cable]], isang subsidiary ng [[ABS-CBN Corporation]], ang pangunahing kakumpitensya ng GMA Network Inc. [Sipi kailangan] == Executive management == * Felipe L. Gozon (Chairman of the Board, Chief Executive Officer) * Gilberto R. Duavit Jr. (President, Chief Operating Officer, Director) * Felipe S. Yalong (Chief Financial Officer, SVP for Corporate Services Group, Corporate Treasurer, Director) * Lilybeth G. Rasonable (Senior Vice President for Entertainment TV Group) * Marissa L. Flores (Senior Vice President for News and Public Affairs Group) * Miguel Castro Enriquez (Senior Vice President for Radio Operation Group) * Ayahl Ari Augusto P. Chio (Vice President for Investor Relations and Compliance) * Eduardo P. Santos (Compliance Officer) * Roberto O. Parel (Corporate Secretary) * Anna Teresa M. Gozon-Abrogar (Assistant Corporate Secretary, Director) == Divisions == * GMA Entertainment TV Group * [[GMA Kapuso Foundation]] * [[GMA News and Public Affairs]] * [[List of GMA Network radio stations|Radio GMA (RGMA)]] * GMA Regional TV == Subsidiaries == *Alta Productions Group, Inc. (Alta) *Citynet Network Marketing and Productions, Inc. (Citynet) *[[Digify (company)|Digify, Inc.]] *GMA Marketing and Productions, Inc. *GMA Network Films, Inc. ([[GMA Films]]) *[[GMA New Media]], Inc. *[[GMA Worldwide|GMA Worldwide (Philippines), Inc.]] *Media Merge Corporation *Ninja Graphics, Inc. (ceased commercial operations in 2004) *RGMA Marketing and Productions, Inc. ([[GMA Records]]) *Scenarios, Inc. (under liquidation) *Script2010, Inc. == Affiliates == *Gamespan, Inc. (50%)<ref>{{cite news|title=GMA ventures into betting business|url=http://www.bworldonline.com/content.php?section=Corporate&title=GMA-ventures-into-betting-business&id=48924|accessdate=20 April 2016|work=BusinessWorld Online|publisher=[[BusinessWorld]]|date=23 March 2016|archive-date=15 Septiyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915211545/http://www.bworldonline.com/content.php?section=Corporate&title=GMA-ventures-into-betting-business&id=48924|url-status=dead}}</ref> *INQ7 Interactive, Inc. (50%, liquidated) *[[Philippine Entertainment Portal]], Inc. (50%) *Mont-Aire Realty and Development Corporation (49%, liquidated) *RGMA Network Inc. (49%) *X-Play Online Games, Inc. (50%, liquidated) == Non-stocks Organizations == *[[GMA Kapuso Foundation]] *[[Kapwa Ko Mahal Ko]] Foundation ==Mga sanggunian== {{Reflist|colwidth=30em}} ==Mga palabas na kawing== {{Commons category|GMA Network, Inc.}} * {{Official website|http://www.gmanetwork.com/}} * [http://www.gmanetwork.com/corporate/ Corporate site] * [http://www.gmanetwork.com/news/ GMA News Online site] * [http://www.gmanetwork.com/international/pinoytv/programguide/ GMA Pinoy TV site] * [http://www.gmanetwork.com/records/ GMA Records site] * [https://ph.linkedin.com/company/gma-network-inc. GMA Network Inc.] on [[LinkedIn]] * [http://www.bloomberg.com/quote/gma7:pm GMA Network Inc.] on [[Bloomberg L.P.|Bloomberg]] * [http://www.reuters.com/finance/stocks/overview?symbol=GMA7.PS GMA Network Inc.] on [[Thomson Reuters|Reuters]] * [http://edge.pse.com.ph/companyInformation/form.do?cmpy_id=610 GMA Network Inc.] on [[Philippine Stock Exchange|PSE]] * [http://edge.pse.com.ph/companyInformation/form.do?cmpy_id=611 GMA Holdings, Inc.] on [[Philippine Stock Exchange|PSE]] {{GMA Network}} {{Media and entertainment companies of the Philippines}} {{Radio in the Philippines}} {{DEFAULTSORT:Gma Network}} [[Kategorya:GMA Network|GMA Network]] [[Category:Companies listed on the Philippine Stock Exchange]] [[Category:Media companies of the Philippines]] [[Category:Broadcasting companies of the Philippines]] [[Category:Entertainment companies of the Philippines]] [[Category:Philippine radio networks]] [[Category:Media in the Philippines]] [[Category:Media in Metro Manila]] [[Category:Peabody Award winners]] [[Category:1950 establishments in the Philippines]] [[Category:Media companies established in 1950]] [[Category:Entertainment companies established in 1950]] [[Category:Television channels and stations established in 1961]] [[Category:Companies based in Quezon City]] gx2udahgw2fe5kvclow76ae2fn93ytl 3 287068 2208939 2208236 2026-05-25T02:32:40Z MediaWiki message delivery 49557 /* Wikipedia translation of the week: 2026-22 */ bagong seksiyon 2208939 wikitext text/x-wiki Mabuhay! '''Mabuhay!''' Magandang araw, Tagasalinero, at [[Wikipedia:Maligayang_pagdating!|maligayang pagdating]] sa Wikipedia! Salamat sa iyong mga ambag. Sana ay magustuhan mo at manatili ka sa websayt na ito. Ito ay isang talaan ng mga pahina na sa tingin ko ay makatutulong sa iyo: {|align="right" |{{Pamayanan}} |} *[[Wikipedia:Patungkol|Tungkol sa Wikipedia]] *[[Wikipedia:Mga patakaran at panuntunan|Mga patakaran at panuntunan]] *[[Wikipedia:Paano baguhin ang isang pahina|Paano baguhin ang isang pahina]] *[[Wikipedia:Paano magsimula ng pahina|Paano magsimula ng pahina]] *[[Wikipedia:Mga kombensyon sa pagsusulat ng mga artikulo|Mga kombensyon sa pagsusulat ng mga artikulo]] *[[Wikipedia:Mga malimit itanong|Mga Karaniwang Tinatanong (FAQ)]] *[[Wikipedia:Tulong|Pahinang nagbibigay ng tulong]] *[[Wikipedia:Paanyayang nalilimbag|Pang-anyaya para sa iba pang ibig maging Wikipedista]] *'''For non-Tagalog speakers:''' ''you may leave messages and seek assistance at our'' [[Wikipedia:Help for Non-Tagalog Speakers]]. Sana ay malibang ka sa pagbabago ng mga artikulo at pagiging isang [[Wikipedia:Mga Wikipedista|Wikipedista]]! Maaari ninyo pong ilagda ang inyong pangalan sa pamamagitan ng paglalagay ng apat na tildes (<nowiki>~~~~</nowiki>); ito ay automatikong maglalagay ng pangalan at petsa. Kung kailangan mo ng tulong, maaari kang pumunta sa [[Wikipedia:Konsultasyon]], tanungin mo ako sa aking pahinang pang-usapan, o ilagay ang <code><nowiki>{{</nowiki>[[Template:Saklolo|saklolo]]<nowiki>}}</nowiki></code> sa iyong pahinang pang-usapan at isang Wikipedista ang madaling lalabas upang sagutin ang iyong mga tanong. Huwag rin ninyo pong makalimutang [[Wikipedia:Talaang pampanauhin para sa mga bagong tagagamit|lumagda sa ating talaang pampanauhin (''guestbook'')]]. Muli, mabuhay!{{#if:|<br></br><br>{{#ifeq:|di-kilala|Kami ay totoong nagpapasalamat nang higit dahil sa iyong mga naiiambag. Ngunit mariing hinihikayat ka naming [http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Userlogin&type=signup gumawa ng isang panagutan] upang: #madali ka naming makilala at hindi mapagkamalang ibang Wikipedista. #makapili ng sariling pangalan o palayaw at lagda. #mabago mo ang mga pahinang medyong sinanggalang. #kilalanin ang mga boto. #maitago ang iyong direksyong IP, at mapanatili ang iyong paglilihim. Muli, salamat, at mariin ka pa rin naming hinihikayat na [http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Userlogin&type=signup gumawa ng isang panagutang pampatnugot] para sa kabutihan ng Wikipedia, ng sarili mo, at ng lahat.}}{{#ifeq:|bandalo|Ang iyong mga pagbabago sa mga pahina namin ay hindi nakakabuti sa kalidad nito. Sa kabaliktaran, sinisira nito ang ganda ng mga artikulo, ang misyon ng Wikipedia, at ang wikang Tagalog.<br><br>Kami, ang Wikipedia, ay naglalayong tulungan ang buong mundo at ang wikang Tagalog sa pagpapalaganap ng malayang Tagalog na kaalaman sa buong mundo, ngunit nagmumungkang pinipigilan mo ang aming dalisay na layunin. Binabalaan ka ng pamayanan, at hinihikayat na magbago ng iyong sarili, at ng mga artikulo para sa kabutihan ng lahat. Upang makapagbigay ng malayang daan sa kaalaman sa buong mundo, sana tulungan mo kami sa aming huwad na layunin.<br><br><b><font color="#0000FF">Kung magpapatuloy pa rin ang iyong mga pagbabagong nakaaapekto sa kalidad ng mga artikulo, maaaring mapilitan kaming pigilan ka, na maaaring humantong sa pagharang sa iyo. Maaari kaming tumulong sa iyo upang maging ganap kang katanggap-tanggap na Wikipedista kung susundin mo ang aming payo. Salamat sa iyong pagdinig sa aming kahilingan.</font></b>}}{{#ifeq:|bandalo-di-kilala|Ang iyong mga pagbabago sa mga pahina namin ay hindi nakakabuti sa kalidad nito. Sa kabaliktaran, sinisira nito ang ganda ng mga artikulo, ang misyon ng Wikipedia, at ang wikang Tagalog.<br><br>Kami, ang Wikipedia, ay naglalayong tulungan ang buong mundo at ang wikang Tagalog sa pagpapalaganap ng malayang Tagalog na kaalaman sa buong mundo, ngunit nagmumungkang pinipigilan mo ang aming dalisay na layunin. Binabalaan ka ng pamayanan, at hinihikayat na magbago ng iyong sarili, at ng mga artikulo para sa kabutihan ng lahat. Upang makapagbigay ng malayang daan sa kaalaman sa buong mundo, sana tulungan mo kami sa aming huwad na layunin. Kapagka handa ka nang tumulong sa totoong makakapagpabuting layunin ng Wikipedia, hinihikayat ka naming tumala upang [http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Userlogin&type=signup makagawa ng isang panagutan pampatnugot] upang: #madali ka naming makilala at hindi mapagkamalang ibang Wikipedista. #makapili ng sariling pangalan o palayaw at lagda. #mabago mo ang mga pahinang medyong sinanggalang. #kilalanin ang mga boto. #maitago ang iyong direksyong IP, at mapanatili ang iyong paglilihim. Muli, mariin naming hinihingi ang iyong pagtulong at pagtala sa Wikipedia.<br><br><b><font color=#0000FF>Kung magpapatuloy pa rin ang iyong mga pagbabagong nakaaapekto sa kalidad ng mga artikulo, maaaring mapilitan kaming pigilan ka, na maaaring humantong sa pagharang sa iyo. Maaari kaming tumulong sa iyo upang maging ganap kang katanggap-tanggap na Wikipedista kung susundin mo ang aming payo. Salamat sa iyong pagdinig sa aming kahilingan.</font></b>}}}} ---- <center><b><i><small> [[Image:Crystal_Clear_app_email.png|25px]] [[Wikipedia:Embahada|Ambasada]] · [[Wikipedia:Embahada|Ambasciata]] · [[Wikipedia:Embahada|Ambassad]] · [[Wikipedia:Embahada|Ambassade]] · [[Wikipedia:Embahada|Botschaft]] · [[Wikipedia:Embahada|Embaixada]] · [[Wikipedia:Embahada|Embajada]] · [[Wikipedia:Embahada|Embassy]] · [[Wikipedia:Embahada|大使館]] </small></i></b></center> [[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] ([[Usapang tagagamit:JWilz12345|makipag-usap]]) 09:29, 25 Abril 2019 (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2019-16 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Kitniyot]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> '''Kitniyot''' (Hebrew: קִטְנִיּוֹת‎, qitniyyot) is a Hebrew word meaning legumes. During the Passover holiday, however, the word kitniyot takes on a broader meaning to include grains and seeds such as rice, corn, sunflower seeds, sesame seeds, soybeans, peas, and lentils, in addition to legumes. According to Orthodox Ashkenazi and some Sephardic customs, Kitniyot may not be eaten during Passover. Although Reform and Conservative Ashkenazi Judaism currently allow for the consumption of Kitniyot during Passover, long-standing tradition in these and other communities is to abstain from their consumption. According to Torat Eretz Yisrael and Minhagei Eretz Yisrael, any Jew worldwide, regardless of origin, and despite the practice of their forefathers, may eat kitniyot on Passover, for it is a practice rejected as an unnecessary precaution by Halachic authorities as early as the time of its emergence. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:26, 15 Abril 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18973993 --> == Hiling ng pagsalin ng mga artikulo == Magandang araw {{ping|Tagasalinero}} ! Kung naaayon sa iyong skedyul, pakihanay ang mga sumusunod na artikulong hiniling ni [[:wikidata:User:A2D2]] sa [[:wikidata:User talk:JWilz12345|aking talkpage]] sa Wikidata: * [[:en:Baku TV Tower]] * [[:en:Telephone numbers in Azerbaijan]] * [[:en:Energy in Azerbaijan]] Paumanhin kung naaabala ko ang iyong isinasaling artikulo, pero dahil ang pokus ko ay sa mga [[Talaan ng mga lungsod sa Demokratikong Republika ng Congo|mga lungsod sa DR Congo]] (at sa susunod, ilan pang mga lungsod sa iba pang mga bansa, dagdag pa ang ginagawa kong pagaambag sa mga "road-related articles" dito. At isa pa, ang pagpalya ng "ContentTranslation" tool sa aking mobile browser, di-ko alam kung dahil sa pagbabawal ng mobile service provider ko o hindi sumusuporta sa mga phone browsers. Hindi naman kailangang imadali ang mga ito, total sinasabi parati ng mga admins na "walang deadline sa pag-eedit sa Wikipedia, sa anumang language versions." Muli, humihiling lang ako na ihanay o isama mo ang mga nasabing enwiki na artikulo sa mga isasalin mo. Gayunpaman, gusto kong gamitin ang oportunidad na bukas ka sa pag-iimprove sa ilang mga inambag kong mga artkulo. Maraming salamat! :-) [[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] ([[Usapang tagagamit:JWilz12345|makipag-usap]]) 09:25, 25 Abril 2019 (UTC) :Magandang araw {{ping|JWilz12345}} at maraming salamat sa pagtanggap sa akin! Isasama ko ang mga artikulo sa aking listahan. :-) [[Tagagamit:Tagasalinero|Tagasalinero]] ([[Usapang tagagamit:Tagasalinero|makipag-usap]]) 17:05, 25 Abril 2019 (UTC) ::Magandang araw ulit {{ping|JWilz12345}}! Sa wakas, natapos ko ang tatlong artikulo. :-) Narito ang mga kawing para sa iyong pagsusuri: ::*[[Tore ng Baku TV]] ::*[[Mga numero ng telepono sa Aserbayan]] ::*[[Enerhiya sa Aserbayan]] ::Disclaimer lang: hindi ko nailagay ang infobox sa ikalawang artikulo dahil wala pa ang format sa ating wiki, pero naisama naman ang mga ibang bahagi. [[Tagagamit:Tagasalinero|Tagasalinero]] ([[Usapang tagagamit:Tagasalinero|makipag-usap]]) 07:43, 10 Mayo 2019 (UTC) :::{{ping|Tagasalinero}} Maraming salamat sa iyong tulong! Nawa'y patuloy ang iyong pag-aambag dito sa tlwiki. :-) [[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] ([[Usapang tagagamit:JWilz12345|makipag-usap]]) 13:07, 11 Mayo 2019 (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2019-18 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Jaflong]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Jaflong Sylhet.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Jaflong''' is a hill station and tourist destination in the Division of Sylhet, Bangladesh. It is located in Gowainghat Upazila of Sylhet District and situated at the border between Bangladesh and the Indian state of Meghalaya, overshadowed by subtropical mountains and rainforests. Jaflong is known for its stone collections and is home of the Khasi tribe </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:15, 29 Abril 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19015333 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-19 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Banana flour]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Starr-180106-1562-Prosopis pallida-Waianae Gold kiawe flour for banana muffins-Hawea Pl Olinda-Maui (40290422231).jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Banana flour''' is a powder traditionally made of green bananas. Historically, banana flour has been used in Africa and Jamaica as a cheaper alternative to wheat flour. It is now often used as a gluten-free replacement for wheat flours or as a source of resistant starch, which has been promoted by certain dieting trends such as paleo and primal diets and by some recent nutritional research. Banana flour, due to the use of green bananas, has a very mild banana flavor raw, and when cooked, it has an earthy, nonbanana flavor; it also has a texture reminiscent of lighter wheat flours and requires about 25% less volume, making it a good replacement for white and white whole-wheat flour. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:08, 6 Mayo 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19015333 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-20 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Old Sugar Mill of Koloa]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Kauai-old-sugar-mill-Koloa-chimney.JPG|center|300px|]] <span style="text-align:left;> The '''Old Sugar Mill of Kōloa''' was part of the first commercially successful sugarcane plantation in Hawaiʻi, which was founded in Kōloa on the island of Kauai in 1835 by Ladd & Company. This was the beginning of what would become Hawaii's largest industry. The building was designated a National Historic Landmark on December 29, 1962. A stone chimney and foundations remain from 1840. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:04, 13 Mayo 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19088149 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-21 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Helicopter 66]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:SH-3D Sea King of HS-4 recovers Apollo 11 astronaut on 24 July 1969.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Helicopter 66''' is a United States Navy Sikorsky Sea King helicopter used during the late 1960s for the water recovery of astronauts during the Apollo program. It has been called "one of the most famous, or at least most iconic, helicopters in history", was the subject of a 1969 song by Manuela and was made into a die-cast model by Dinky Toys. In addition to its work in support of NASA, Helicopter 66 also transported the Shah of Iran during his 1973 visit to the aircraft carrier USS Kitty Hawk. Helicopter 66 was delivered to the U.S. Navy in 1967 and formed part of the inventory of U.S. Navy Helicopter Anti-Submarine Squadron Four for the duration of its active life. Among its pilots during this period was Donald S. Jones, who would go on to command the United States Third Fleet. Later re-numbered Helicopter 740, the aircraft crashed in the Pacific Ocean in 1975 during a training exercise. At the time of its crash, it had logged more than 3,200 hours of service. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:14, 20 Mayo 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19088149 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-23 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:O Que É Que A Baiana Tem?]]'''<br /><small>([[:pt:O Que É que a Baiana Tem?]]) </small></span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Carmen Miranda, Banana da Terra 1939.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''''O que é que a baiana tem?''''' is a song composed by Dorival Caymmi in 1939 and recorded by Carmen Miranda. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:57, 3 Hunyo 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19123976 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-24 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Expedition to Lapland]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Carolus Linnaeus by Hendrik Hollander 1853.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> The '''Expedition to Lapland''', the northernmost region in Sweden, by Carl Linnaeus in 1732 was an important part of his scientific career. Linnaeus departed from Uppsala and travelled clockwise around the coast of the Gulf of Bothnia over the course of six months, making major inland incursions from Umeå, Luleå and Tornio. His observations became the basis of his book Flora Lapponica (1737) in which Linnaeus’ ideas about nomenclature and classification were first used in a practical way.[2] Linnaeus kept a journal of his expedition which was first published posthumously as an English translation called Lachesis Lapponica: A Tour in Lapland (1811). </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:53, 10 Hunyo 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19138058 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-25 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Karin Bergöö Larsson]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Karin-Bergoo.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Karin Larsson, née Bergöö''', (3 October 1859 – 18 February 1928) was a Swedish artist and designer who collaborated with her husband, Carl Larsson, as well as being often depicted in his paintings. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:59, 17 Hunyo 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19152215 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-26 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:National Historic Sites of Canada]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> '''National Historic Sites of Canada''' (French: Lieux historiques nationaux du Canada) are places that have been designated by the federal Minister of the Environment on the advice of the Historic Sites and Monuments Board of Canada (HSMBC), as being of national historic significance </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:06, 24 Hunyo 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19152215 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-27 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Hewing]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Northeim 2005-09-17 Fachwerk-05.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> In woodworking, '''hewing''' is the process of converting a log from its rounded natural form into lumber (timber) with more or less flat surfaces using primarily an axe. It is an ancient method, and before the advent of the industrial-era type of sawmills, it was a standard way of squaring up wooden beams for timber framing. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:44, 1 Hulyo 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19152215 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-28 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Belgian government in exile]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Hubert Pierlot and Robert Sturges.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> The '''Belgian government in London''' (French: Gouvernement belge à Londres, Dutch: Belgische regering in Londen), also known as the Pierlot IV Government, was the government in exile of Belgium between October 1940 and September 1944 during World War II. The government was tripartite, involving ministers from the Catholic, Liberal and Labour Parties. After the invasion of Belgium by Nazi Germany in May 1940, the Belgian government, under Prime Minister Hubert Pierlot, fled first to Bordeaux in France and then to London, where it established itself as the only legitimate representation of Belgium to the Allies. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 04:07, 8 Hulyo 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19187313 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-29 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Philippine space program]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:ABS-3 (Agila-2).jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> The '''space program of the Philippines''' is decentralized and is maintained by various agencies of the Department of Science and Technology (DOST). There is no dedicated space agency to oversee the country's space program and is funded through the National SPACE Development Program by the DOST. Early Philippine initiatives in space technology has been led by private firms although in the recent years the government has played a more active role. The Philippines has been involved in space technology since the 1960s, when the government built an Earth satellite receiving station by the administration of then-President Ferdinand Marcos. It was also during the latter part of this period that a Filipino private firm acquired the country's first satellite, Agila-1 which was launched as an Indonesian satellite. In the 1990s, Mabuhay had Agila 2 launched to space from China. In the 2010s, the Philippine government partnered with the Tohoku and Hokkaido Universities of Japan to launch the first satellite designed by Filipinos, Diwata-1. Diwata-1 is a microsatellite. The government was able to develop and send two more small-scale satellites, Diwata-2 and Maya-1. A centralized space agency has been proposed in the legislature to address funding and management issue faced by the country's space program. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]01:50, 15 Hulyo 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19192603 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-30 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Free Solo]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> '''''Free Solo''''' is a 2018 American documentary film about climbing El Capitan in Yosemite. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]02:19, 22 Hulyo 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19192603 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-31 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Sevastopol Naval Base]]'''</span><br /><small>''([[:ru:Севастопольская военно-морская база]]) ''</small> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Aleksandrovets&Muromets2005Sevastopol.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> The '''Sevastopol Naval Base''' (Russian: Севастопольская военно-морская база; Ukrainian: Севастопольська військово-морська база) is a naval base located in Sevastopol, on disputed Crimean peninsula. It is a base of the Russian Navy and the main base of the Black Sea Fleet. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:05, 29 Hulyo 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19232882 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-32 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Chugach State Park]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Parque estatal Chugach, Alaska, Estados Unidos, 2017-08-22, DD 77.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> '''Chugach State Park''' covers 495,204 acres (2,004 square kilometers) immediately east of the Anchorage Bowl in south-central Alaska. Though primarily in the Municipality of Anchorage, a small portion of the park north of the Eklutna Lake area in the vicinity of Pioneer Peak lies within the Matanuska-Susitna Borough. Established by legislation signed into law on August 6, 1970, by Alaska Governor Keith Miller, this state park was created to provide recreational opportunities, protect the scenic value of the Chugach Mountains and other geographic features, and ensure the safety of the water supply for Anchorage. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:20, 5 Agosto 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19232882 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-33 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Visby City Wall]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Visby ringmur östra delen norrut.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> '''Visby City Wall''' (Swedish: Visby ringmur, sometimes Visby stadsmur) is a medieval defensive wall surrounding the Swedish town of Visby on the island of Gotland. As the strongest, most extensive, and best preserved medieval city wall in Scandinavia, the wall forms an important and integral part of Visby World Heritage Site. Built in two stages during the 13th and 14th century, approximately 3.44 km (2.14 mi) of its original 3.6 km (2.2 mi) still stands. Of the 29 large and 22 smaller towers, 27 large and 9 small remain. A number of houses that predate the wall were incorporated within it during one of the two phases of construction. During the 18th century, fortifications were added to the wall in several places and some of the towers rebuilt to accommodate cannons. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:05, 12 Agosto 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19232882 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-35 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Duesenberg Model A]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:1923 Duesenberg Model A Rubay Touring p1.JPG|300px|center]] <span style="text-align:left;> The '''Duesenberg Model A''' was the first automobile in series production to have hydraulic brakes and the first automobile in series production in the United States with a straight-eight engine. Officially known as the Duesenberg Straight Eight, the Model A was first shown in late 1920 in New York City. Production was delayed by substantial changes to the design of the car, including a change in the engine valvetrain from horizontal overhead valves to an overhead camshaft; also during this time, the company had moved its headquarters and factory from New Jersey to Indiana. The Model A was manufactured in Indianapolis, Indiana, from 1921 to 1925 by the Duesenberg Automobiles and Motors Company and from 1925 to 1926 at the same factory by the restructured Duesenberg Motor Company. The successors to the company began referring to the car as the Model A when the Model J was introduced. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:16, 26 Agosto 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19314058 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-36 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Gladys Kalema-Zikusoka]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Gladys Kalema Zikusoka.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> '''Gladys Kalema-Zikusoka''' (born 8 January 1970) is a Ugandan veterinarian and founder of Conservation Through Public Health, an organisation dedicated to the coexistence of endangered mountain gorillas, other wildlife, humans, and livestock in Africa. She was Uganda's first wildlife veterinary officer and was the star of the BBC documentary, Gladys the African Vet. In 2009 she won the Whitley Gold Award for her conservation work. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:16, 2 Setyembre 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19314058 --> == Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act3) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 14:22, 6 Setyembre 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act3)&oldid=19352603 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-37 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Bat as food]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Bats for eating in Laos.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> '''Bats are a food''' source for humans in the Pacific Rim and Asia. Bats are consumed in various amounts in Indonesia, Thailand, Vietnam, Guam, and in other Asian and Pacific Rim countries and cultures. In Guam, Mariana fruit bats (Pteropus mariannus) are considered a delicacy, and a flying fox bat species was made endangered due to being hunted there. In addition to being hunted as a food source for humans, bats are also hunted for their skins. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:11, 9 Setyembre 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19346679 --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.''' Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act3) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 15:06, 20 Setyembre 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act3)&oldid=19395091 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-39 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Sand-Covered Church]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Nordenskirker_Skagen(26).jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> The '''Sand-Covered Church''' (Danish: Den Tilsandede Kirke, also translated as The Buried Church, and also known as Old Skagen Church) is the name given to a late 14th-century church dedicated to Saint Lawrence of Rome. It was a brick church of considerable size, located 2 kilometres (1.2 mi) southwest of the town centre of Skagen, Denmark. During the last half of the 18th century the church was partially buried by sand from nearby dunes; the congregation had to dig out the entrance each time a service was to be held. The struggle to keep the church free of sand lasted until 1795, when it was abandoned </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:23, 23 Setyembre 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19362143 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-40 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Penal system in China]]'''</span> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> The '''penal system in China''' is mostly composed of an administrative detention system and a judicial incarceration system. As of mid 2015, it is reported prisoners held in prisons managed by Ministry of Justice is 1,649,804, result in a population rate of 118 per 100,000. Detainees in Ministry of Public Security facilities is 650,000 as of 2009, which combined would result in a population rate of 164 per 100,000. China also retained the use of death penalty with the approval right reserved to the Supreme People's Court, and have a system of death penalty with reprieve where the sentence is suspended unless the convicted commit another major crime within two years while detained. There are discussion urging increased use of community correction, and debate are ongoing to have Ministry of Justice oversee administrative detainees as well to prevent police from having too much power. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|32px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:01, 30 Setyembre 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19415526 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-42 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Christchurch Town Hall]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Christchurch Town Hall of the Performing Arts, New Zealand.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> The '''Christchurch Town Hall''', since 2007 formally known as the Christchurch Town Hall of the Performing Arts, opened in 1972, is Christchurch, New Zealand's premier performing arts centre. It is located in the central city on the banks of the Avon River overlooking Victoria Square, opposite the former location of the demolished Christchurch Convention Centre. Due to significant damage sustained during the February 2011 Christchurch earthquake, it was closed until 2019. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:48, 14 Oktubre 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19441368 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-43 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Garlic production in China]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:2005garlic.PNG|300px|center]] <span style="text-align:left;> '''Garlic production in China''' is significant to the worldwide garlic industry, as China provides 80% of the total world production and is the leading exporter. Following China, other significant garlic producers include India (5% of world production) and Bangladesh (1%). As of 2016, China produced 21 million tonnes annually. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:47, 21 Oktubre 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19475547 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-44 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:115 Antioch earthquake]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> The '''115 Antioch earthquake''' occurred on 13 December 115 AD. It had an estimated magnitude of 7.5 on the surface wave magnitude scale and an estimated maximum intensity of XI (Extreme) on the Mercalli intensity scale. Antioch and surrounding areas were devastated with a great loss of life and property. It triggered a local tsunami that badly damaged the harbour at Caesarea Maritima. The Roman Emperor Trajan was caught in the earthquake, as was his successor Hadrian. Although the consul Marcus Pedo Vergilianus was killed, they escaped with only slight injuries and later began a program to rebuild the city. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:05, 28 Oktubre 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19488868 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-45 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Jigokudani Monkey Park]]'''</span><br /> <small>''([[:ja:地獄谷野猿公苑]]) ''</small> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Jigokudani hotspring in Nagano Japan 001.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> '''Jigokudani Monkey Park''' is located in Yamanouchi, Nagano Prefecture, Japan. It is part of the Joshinetsu Kogen National Park (locally known as Shigakogen), and is located in the valley of the Yokoyu-River, in the northern part of the prefecture. The name Jigokudani, meaning "Hell's Valley", is due to the steam and boiling water that bubbles out of small crevices in the frozen ground, surrounded by steep cliffs and formidably cold and hostile forests. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:16, 4 Nobyembre 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19488868 --> == Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2019 == [[File:WAM logo without text (Philippine edition).svg|right|250px]] Hello Tagasalinero, Inaanyahan kita na sumali sa patimpalak na [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2019|'''Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2019''']] na naglalayong mapabuti ang mga artikulong may kinalaman sa Asya (tao, lugar, kultura atbp.). Ito ay kasalukuyang nagaganap sa buong buwan ng Nobyembre 2019. Maari kang makatanggap ng postkard mula sa isang pangkat pang-Wikimedia kapag nakalikha ka ng apat na artikulo. Basahin ang mga patakaran at mekaniks [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2019#Mga patakaran|'''dito'''.]] Pindutin ang buton na ito upang makasali sa patimpalak: {{Clickable button 2|Magpatala na|url=https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Buwan_na_Pang-Asya_sa_Wikipedia/2019/Mga_kalahok&action=edit|class=mw-ui-progressive}} Kapag nakatala ka na, {{Clickable button 2|Isumite ang kontribusyon|url=https://tools.wmflabs.org/fountain/editathons/asian-month-2019-tl|class=mw-ui-progressive}} Kung may mga tanong tungkol dito, sabihan lamang sa [[Usapang Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2019|'''pahinang usapan ng patimpalak'''.]] Maligayang paglikha ng mga pang-Asyang artikulo sa Wikipediang Tagalog. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:41, 4 Nobyembre 2019 (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2019-46 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Blautopf]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Blaubeuren Blautopf 20180804 02.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> The '''Blautopf''' (German for Blue pot; "blau" means blue, "Topf" means pot) is a spring that serves as the source of the river Blau in the karst landscape on the Swabian Jura's southern edge, in Southern Germany. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:52, 11 Nobyembre 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19523882 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-47 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Quonset hut]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Quonset.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> A '''Quonset hut''' is a lightweight prefabricated structure of corrugated galvanized steel having a semicircular cross-section. The design was developed in the United States, based on the Nissen hut introduced by the British during World War I. Hundreds of thousands were produced during World War II. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:57, 18 Nobyembre 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19523882 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-48 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Electric match]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Exploding E match collage.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> An '''electric match''' is a device that uses an externally applied electric current to ignite a combustible compound. Electric matches can be used in any application where source of heat is needed at a precisely controlled point in time, typically to ignite a propellant or explosive. Examples include airbags, pyrotechnics, and military or commercial explosives. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:47, 25 Nobyembre 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19579995 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-49 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Fetoscopy]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Intervention par foetoscopie1.png|300px|center|]] <span style="text-align:left;> '''Fetoscopy''' is an endoscopic procedure during pregnancy to allow surgical access to the fetus, the amniotic cavity, the umbilical cord, and the fetal side of the placenta. A small incision is made in the abdomen, and an endoscope is inserted through the abdominal wall and uterus into the amniotic cavity. Fetoscopy allows for medical interventions such as a biopsy (tissue sample) or a laser occlusion of abnormal blood vessels (such as chorioangioma) or the treatment of spina bifid. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:36, 2 Disyembre 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19579995 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-50 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:New Brighton Pier]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:New Brighton Pier during the sunset, Christchurch, New Zealand.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> There have been two '''New Brighton Piers''' in New Brighton, New Zealand. The first pier, of wooden construction, opened on 18 January 1894 and was demolished on 12 October 1965. The current concrete pier was opened on 1 November 1997. It is one of the icons of Christchurch. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:57, 9 Disyembre 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19579995 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-51 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Topi]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Topi (Damaliscus lunatus jimela) female.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> The '''topi''' (''Damaliscus lunatus jimela'') is a highly social and fast antelope subspecies of the common tsessebe, a species which belongs to the genus Damaliscus. They are found in the savannas, semi-deserts, and floodplains of sub-Saharan Africa. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 05:11, 16 Disyembre 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19639518 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-52 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Niassodon]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Niassodon.tif|300px|center|]] <span style="text-align:left;> '''''Niassodon''''' is an extinct genus of kingoriid dicynodont therapsid known from the Late Permian of Niassa Province, northern Mozambique. It contains a single species, ''Niassodon mfumukasi''. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:08, 23 Disyembre 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19644490 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-01 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:German Central Library for the Blind]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Leipzig Deutsche Zentralbuecherei fuer Blinde.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> The '''German Central Library for the Blind''' (German: Deutsche Zentralbücherei für Blinde), abbreviated DZB, is a public library for the visually impaired located in the city of Leipzig, Saxony, Germany. Its collection of 72,300 titles is amongst the largest in the German speaking countries. The institution consists of a lending library, a publishing house, and a research center for barrier-free communication. It also has production facilities for braille books, audiobooks, and braille music. The DZB publishes about 250 new titles annually. Founded in 1894, the DZB is the oldest library for the blind in Germany. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:21, 30 Disyembre 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19663331 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-02 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:ru:Крымский мост (Москва)]]'''</span><br /> <small>''([[:en:Krymsky Bridge]]) ''</small> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Moscow 05-2017 img13 Krymsky Bridge.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> '''Krymsky Bridge''' or Crimean Bridge is a steel suspension bridge in Moscow. The bridge spans the Moskva River 1,800 metres south-west from the Kremlin and carries the Garden Ring across the river. The bridge links the Crimean Square to the north with Krymsky Val street to the south. The nearby Moscow Metro stations are Park Kultury and Oktyabrskaya. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:25, 6 Enero 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19681808 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-03 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Genovese sauce]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Genovesesauce.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> '''Genovese sauce''' is a rich, onion-based pasta sauce from the region of Campania, Italy. Likely introduced to Naples from the northern Italian city of Genoa during the Renaissance, it has since become famous in Campania and forgotten elsewhere. The sauce is unusual for the long preparation time used to soften and flavor the onions. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:41, 13 Enero 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19681808 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-04 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Patanga succincta]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Patanga succincta (40890841064).jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> '''''Patanga succincta''''', the Bombay locust, is a species of locust found in India and southeast Asia. It is usually a solitary insect, and it is only in India that it has exhibited swarming behaviour. The last plague of this locust was in that country between 1901 and 1908 and there have not been any swarms since 1927. It is thought that the behaviour of the insects has altered because of changing practices in agricultural land use. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:21, 20 Enero 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19681808 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-10 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:The Flapper]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:The flapper - glass slide - 1920.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> '''''The Flapper''''' is a 1920 American silent comedy film starring Olive Thomas. Directed by Alan Crosland, the film was the first in the United States to portray the "flapper" lifestyle, which would become a cultural craze or fad in the 1920s. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:34, 2 Marso 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19803136 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-14 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:The Three Sisters (Alberta)]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Three Sisters from Police Creek.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> '''The Three Sisters''' are a trio of peaks near Canmore, Alberta, Canada. They are known individually as Big Sister, Middle Sister and Little Sister. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:41, 30 Marso 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19883477 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-16 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Cloth facemask]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Coronalijer (Rumag) protective mask, Oude Pekela (2020) 01.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> A '''cloth facemask''' is a mask made of common textiles worn over the mouth and nose. Unlike surgical masks and respirators such as N95 masks, they are not subject to regulation, and there is currently little research or guidance on their effectiveness as a protective measure against infectious disease transmission or particulate air pollution. They were routinely used by healthcare workers from the mid 19th century until the mid 20th century. In the 1960s they fell out of use in the developed world in favor of modern surgical masks, but their use has persisted in developing countries. During the 2019–20 coronavirus pandemic, their use in developed countries was revived as a last resort due to shortages of surgical masks and respirators. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:24, 13 Abril 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19974415 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-17 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:As-Nas]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:گنجفه.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> '''As-Nas''' (آس ناس) is a card game or type of playing cards that were used in Persia. The design of the packs is simple, consisting of only five individual card designs, each with a distinctive background colour. As-Nas date back to the 17th century, and at that time a 25-card pack was used, with 5 suits, each suit having one court card and four numeral cards. Cards from the 19th century with the classic As-Nas designs can be found in various museum collections. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:59, 20 Abril 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19978834 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-18 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Pour le piano]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Debussy - Sarabande from Pour le piano.ogg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> '''''Pour le piano''''' (For the piano), L. 95, is a suite for solo piano by Claude Debussy. It consists of three individually composed movements, Prélude, Sarabande and Toccata. The suite was completed and published in 1901. It was premiered on 11 January 1902 at the Salle Érard, played by Ricardo Viñes. Maurice Ravel orchestrated the middle movement </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:22, 27 Abril 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19999361 --> == Wikipedia PH Month: A Call for Collaboration == Hi! [[File:WIKIPEDIA PH Month.png|right|250px]] '''[[:meta:Wikipedia Philippine Month|Wikipedia Philippine Month]]''' or simply '''Wikipedia PH Month''' is a monthly online event inspired by [[:meta:Wikipedia Asian Month|Wikipedia Asian Month]] that aims to promote Philippine content in Philippine Wikipedia editions and beyond. Each participating local community runs a monthly online edit-a-thon, which promotes the creation or improvement of the Wikipedia content about a particular group or [[:en:Ethnic groups in the Philippines|groups of people in the Philippines]] and the region they represent. The participating community is not limited to the Philippines. This activity also aims to encourage collaboration among Filipino contributors within the archipelago and in the diaspora and to create linkages among Filipino and non-Filipino contributors who support the main objective. If you have any thoughts about this project, kindly share it in the talk page. --[[Tagagamit:Filipinayzd|Filipinayzd]] ([[Usapang tagagamit:Filipinayzd|makipag-usap]]) 19:43, 27 Abril 2020 (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2020-19 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:F. Percy Smith]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> '''Frank Percy Smith''' (12 January 1880–24 March 1945) was a British naturalist and early nature documentary pioneer working for Charles Urban, where he pioneered the use of time-lapse and microcinematography. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 12:26, 4 Mayo 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20029506 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-20 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Bernwood Forest]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Bernwood Forest - geograph.org.uk - 1730158.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Bernwood Forest''' was one of several forests of the ancient Kingdom of England and was a Royal hunting forest. It is thought to have been set aside as Royal hunting land when the Anglo-Saxon kings had a palace at Brill and church in Oakley, in the 10th century and was a particularly favoured place of Edward the Confessor, who was born in nearby Islip. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:41, 11 Mayo 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20029506 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-21 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:June Almeida]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> '''June Dalziel Almeida''' (5 October 1930 – 1 December 2007) was a Scottish virologist, a pioneer in virus imaging, identification and diagnosis. Her skills in electron microscopy earned her an international reputation. (...) She succeeded in identifying viruses that were previously unknown, including—in 1966—a group of viruses that was later named coronavirus. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:06, 18 Mayo 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20080268 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-22 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Siilinjärvi carbonatite]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Siilinjärvi Särkijärvi pit.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> The '''Siilinjärvi carbonatite''' complex is located in central Finland close to the city of Kuopio. It is named after the nearby village of Siilinjärvi, located approximately 5 km west of the southern extension of the complex. Siilinjärvi is the second largest carbonatite complex in Finland after the Sokli formation, and one of the oldest carbonatites on Earth at 2610±4 Ma. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:37, 25 Mayo 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20080268 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-23 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Castle of the Pico]]'''</span><br /><small>''([[:it:Castello dei Pico]]) ''</small> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Castello Pico, Mirandola.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> The '''Castle of the Pico''' (in Italian Castello dei Pico) is a castle in the city center of Mirandola, in the province of Modena, Italy. Famous in Europe as a legendary impregnable fortress, it belonged to the House of Pico della Mirandola, who ruled over the city for four centuries (1311-1711) and who enriched it in the Renaissance period with important pieces of art. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:36, 1 Hunyo 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20128608 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-24 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Garúa]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Reserva Nacional Lomas de Lachay, Huaral, Lima, Perú 01.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Garúa''' is a Spanish word meaning drizzle or mist. Although used in other contexts in the Spanish-speaking world, garúa most importantly refers to the moist cold fog that blankets the coasts of Peru and northern Chile, especially during the southern hemisphere winter. Garúa is called Camanchaca in Chile. Garúa brings mild temperatures and high humidity to a tropical coastal desert. It also provides moisture from fog and mist to a nearly-rainless region and permits the existence of vegetated fog oases, called lomas. While fog and drizzle are common in many coastal areas around the world, the prevalence and persistence of garúa and its impact on climate and the environment make it unique </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:49, 8 Hunyo 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20134234 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-25 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Te Araroa Trail]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Te_Araroa_logo_sign.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Te Araroa''' (The Long Pathway) is New Zealand's long distance tramping route, stretching circa 3,000 kilometres (1,900 mi) along the length of the country's two main islands from Cape Reinga to Bluff. It is made up of a mixture of older tracks and walkways, new tracks, and link sections alongside roads. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:21, 15 Hunyo 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20170853 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-26 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Vessel (structure)]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Hudson Yards Plaza March 2019 18.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Vessel''' (TKA) is a structure and landmark which was built as part of the Hudson Yards Redevelopment Project in Manhattan, New York City, New York. Construction began in April 2017; it opened on March 15, 2019. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:42, 22 Hunyo 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20199070 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-27 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Punt (boat)]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Boats on the river Cam.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> A '''punt''' is a flat-bottomed boat with a square-cut bow, designed for use in small rivers or other shallow water. Punting is boating in a punt. The punter generally propels the punt by pushing against the river bed with a pole. A punt should not be confused with a gondola, a shallow draft vessel that is structurally different, and which is propelled by an oar rather than a pole. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:21, 29 Hunyo 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20201444 --> == WPWP Campaign == Maraming salamat sa paglahok sa WPWP Campaign. Pakatandaan na maaari ring gamitin ang mga larawang mula sa mga lahok sa Wiki Loves Earth, Wiki Loves Monuments at iba pang kahalintulad na mga patimpalak. -[[Tagagamit:Filipinayzd|Filipinayzd]] ([[Usapang tagagamit:Filipinayzd|makipag-usap]]) 13:33, 1 Hulyo 2020 (UTC) :Salamat sa paalala. Susubukan kong gumamit ng mga ganoong larawan. [[Tagagamit:Tagasalinero|Tagasalinero]] ([[Usapang tagagamit:Tagasalinero|makipag-usap]]) 22:11, 1 Hulyo 2020 (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2020-28 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:The Cobbler]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Ben Arthur, Arrochar Alps, Scotland 02.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''The Cobbler''' (Scottish Gaelic: Beinn Artair) is a mountain of 884 metres (2,900 ft) height located near the head of Loch Long in Scotland. Although only a Corbett, it is "one of the most impressive summits in the Southern Highlands" </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:06, 6 Hulyo 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20246150 --> == Pagpapabatid ng salinwika: VisualEditor/Newsletter/2020/July == Kumusta Tagasalinero, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:VisualEditor/Newsletter/2020/July|VisualEditor/Newsletter/2020/July]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2020%2FJuly&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay the end of this week. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 20:26, 6 Hulyo 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Trust and Safety/Case Review Committee/Charter == Kumusta Tagasalinero, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Trust and Safety/Case Review Committee/Charter|Trust and Safety/Case Review Committee/Charter]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Trust+and+Safety%2FCase+Review+Committee%2FCharter&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 08:33, 8 Hulyo 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Samuele2002@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Wikipedia translation of the week: 2020-29 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Coraline Ada Ehmke]]'''</span><br /><small>''([[:fr:Coraline Ada Ehmke]]) ([[:nl:Coraline Ada Ehmke]]) ([[:zh:珂若蘭·愛達·安姆琪]]) ''</small> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Coraline Ada Ehmke.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Coraline Ada Ehmke''' is a software developer and open source advocate based in Chicago, Illinois. She began her career as a web developer in 1994 and has worked in a variety of industries, including engineering, consulting, education, advertising, healthcare, and software development infrastructure. She is known for her work in Ruby, and in 2016 earned the Ruby Hero award at RailsConf, a conference for Ruby on Rails developers. She is also known for her social justice work and activism, the creation of Contributor Covenant, and promoting the widespread adoption of codes of conduct for open source projects and communities. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:12, 13 Hulyo 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20259959 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-30 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Amabie]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Higo Amabie.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Amabie''' (アマビエ) is a legendary Japanese mermaid or merman with three legs, who allegedly emerges from the sea and prophesies either an abundant harvest or an epidemic. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:12, 20 Hulyo 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20275748 --> == Pagpapabatid ng salinwika: Tech/News/2020/32 == Kumusta Tagasalinero, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Tech/News/2020/32|Tech/News/2020/32]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews%2F2020%2F32&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 05:26, 31 Hulyo 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Path slopu@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == rekomendasyon == Hello, kaibigan! Ako po ay baguhan pa lamang sa larangan nag pagsusulat dito. Ano po ba ang mga karampatang rekomendasyon ang iyong maibibigay para maisayos ko pa ang aking mga ambag? Maraming salamat po. — [[Natatangi:Mga ambag/77.96.40.169|77.96.40.169]] 19:36, 1 Agosto 2020 (UTC) :Hi kaibigan {{ping|77.96.40.169}}! Masaya ako na naging interesado ka sa pag-ambag sa Wikipediang Tagalog. Sana'y masiyahan ka rito. Sa tingin ko makatutulong itong mga artikulo: [[Wikipedia:Mga kumbensiyon sa pagsusulat ng mga artikulo]] at [[Wikipedia:Mga gabay sa estilo sa paglalathala]] — pero una sa lahat, 'wag mahiyang [[Wikipedia:Maging mangahas|gumawa ng pagbabago]]. Padayon! [[Tagagamit:Tagasalinero|Tagasalinero]] ([[Usapang tagagamit:Tagasalinero|makipag-usap]]) 21:08, 1 Agosto 2020 (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2020-32 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Child soldiers in the Democratic Republic of the Congo]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:DRC- Child Soldiers.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> During the first and second civil conflicts which took place in the Democratic Republic of the Congo (DRC), all sides involved in the war actively recruited child soldiers, known locally as Kadogos which is a Swahili term meaning "little ones". It has been estimated that the militia led by Thomas Lubanga Dyilo was 30 percent children. In 2011 30,000 children were still operating with armed groups. The United Nations Organization Stabilization Mission in the Democratic Republic of the Congo (MONUSCO), released a report in 2013 which stated that between 1 January 2012 and 31 August 2013 up to 1,000 children had been recruited by armed groups, and described the recruitment of child soldiers as "endemic". </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:28, 3 Agosto 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20316345 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-32 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Child soldiers in the Democratic Republic of the Congo]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:DRC- Child Soldiers.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> During the first and second civil conflicts which took place in the Democratic Republic of the Congo (DRC), all sides involved in the war actively recruited child soldiers, known locally as Kadogos which is a Swahili term meaning "little ones". It has been estimated that the militia led by Thomas Lubanga Dyilo was 30 percent children. In 2011 30,000 children were still operating with armed groups. The United Nations Organization Stabilization Mission in the Democratic Republic of the Congo (MONUSCO), released a report in 2013 which stated that between 1 January 2012 and 31 August 2013 up to 1,000 children had been recruited by armed groups, and described the recruitment of child soldiers as "endemic". </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 05:24, 3 Agosto 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20316345 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-33 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:HelloFresh]]'''</span><br /><small>''([[:es:HelloFresh]]) ''</small> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> '''HelloFresh''' SE is an international publicly traded meal-kit company based in Berlin, Germany. It is the largest meal-kit provider in the United States, and also has operations in Canada, Western Europe (including Luxembourg, Germany, Belgium, France, and the Netherlands), New Zealand and Australia. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:08, 10 Agosto 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20351012 --> == Pagpapabatid ng salinwika: Tech/Server switch 2020 == Kumusta Tagasalinero, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Tech/Server switch 2020|Tech/Server switch 2020]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch+2020&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 13:02, 15 Agosto 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Path slopu@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Wikipedia translation of the week: 2020-34 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:GRS 1915+105]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Merlin-GRS1915.gif|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''GRS 1915+105''' or V1487 Aquilae is an X-ray binary star system which features a regular star and a black hole. It was discovered on August 15, 1992 by the WATCH all-sky monitor aboard Granat. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:13, 17 Agosto 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20354098 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-36 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Trick film]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Le Chaudron infernal (1903).webm|center|300px|]] <span style="text-align:left;> In the early history of cinema, '''trick films''' were short silent films designed to feature innovative special effects </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:06, 31 Agosto 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20407768 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-37 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Margerie Glacier]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Glaciar Margerie, Parque Nacional Bahía del Glaciar, Alaska, Estados Unidos, 2017-08-19, DD 33.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Margerie Glacier''' is a 21 mi (34 km) long tidewater glacier in Glacier Bay, Alaska, United States within the boundaries of Glacier Bay National Park and Preserve. The glacier begins on the southern slopes of Mount Root, elevation 12,860 feet (3,920 m), on the Alaska–Canada border flowing southeast down the valley, then turning to the northeast toward its terminus in Tarr Inlet. Margerie Glacier is one of the most active and frequently-visited glaciers in Glacier Bay, which was declared a National Monument in 1925, a National Park and Preserve in 1980, a UNESCO World Biosphere Reserve in 1986 and a World Heritage Site in 1992. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:06, 7 Setyembre 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20407768 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-38 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Tepexpan man]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Tepexpan 1.Homo Sapiens 4,700 Years Old.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> The '''Tepexpan Man''' is a Pre-Columbian-era woman skeleton, discovered by archaeologist Helmut de Terra in February 1947, on the shores of the former Lake Texcoco in central Mexico. The skeleton was found near mammoth remains and thought to be at least 10,000 years old. It was fancifully hailed by Time magazine as the oldest Mexican soldier. The skeleton was found lying face down with the arms under the chest and the legs drawn up to the stomach. The body most likely sunk into the mud surrounding it, leaving the shoulder, back, and hips exposed, which might explain why those elements are missing. It is possible that the body was originally deposited in the lake. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:18, 14 Setyembre 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20433998 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-38 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Tepexpan man]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Tepexpan 1.Homo Sapiens 4,700 Years Old.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> The '''Tepexpan Man''' is a Pre-Columbian-era woman skeleton, discovered by archaeologist Helmut de Terra in February 1947, on the shores of the former Lake Texcoco in central Mexico. The skeleton was found near mammoth remains and thought to be at least 10,000 years old. It was fancifully hailed by Time magazine as the oldest Mexican soldier. The skeleton was found lying face down with the arms under the chest and the legs drawn up to the stomach. The body most likely sunk into the mud surrounding it, leaving the shoulder, back, and hips exposed, which might explain why those elements are missing. It is possible that the body was originally deposited in the lake. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 09:09, 14 Setyembre 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20433998 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-39 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Cradleboard]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Cradleboard.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Cradleboards''' (Cheyenne: pâhoešestôtse, Northern Sami: gietkka, Skolt Sami: ǩiõtkâm) are traditional protective baby-carriers used by many indigenous cultures in North America and throughout northern Scandinavia amongst the Sámi. There are a variety of styles of cradleboard, reflecting the diverse artisan practises of indigenous cultures. Some indigenous communities in North America still use cradleboards. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 21 Setyembre 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20459445 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-40 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:White Fawn's Devotion]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:White Fawn's Devotion (1910).webm|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''''White Fawn's Devotion: A Play Acted by a Tribe of Red Indians in America''''' is a 1910 American short dramatic silent film. Although a few writers believe the film features Young Deer's wife, Lillian St. Cyr, otherwise known as Princess Red Wing as "White Fawn", the lead woman does not fit St. Cyr's description. The movie was shot in New Jersey at 24fps </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:17, 28 Setyembre 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20478024 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-40 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:White Fawn's Devotion]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:White Fawn's Devotion (1910).webm|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''''White Fawn's Devotion: A Play Acted by a Tribe of Red Indians in America''''' is a 1910 American short dramatic silent film. Although a few writers believe the film features Young Deer's wife, Lillian St. Cyr, otherwise known as Princess Red Wing as "White Fawn", the lead woman does not fit St. Cyr's description. The movie was shot in New Jersey at 24fps </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 05:42, 28 Setyembre 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20478024 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-42 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Arctic ice pack]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Une partie de l'hémisphère nord de la Terre avec la banquise, nuage, étoile et localisation de la station météo en Alert.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> The '''Arctic ice pack''' is the sea ice cover of the Arctic Ocean and its vicinity. The Arctic ice pack undergoes a regular seasonal cycle in which ice melts in spring and summer, reaches a minimum around mid-September, then increases during fall and winter. Summer ice cover in the Arctic is about 50% of winter cover </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:10, 12 Oktubre 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20489711 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-43 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Layshaft]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Gearbox (Autocar Handbook, 13th ed, 1935).jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> A '''layshaft''' is an intermediate shaft within a gearbox that carries gears, but does not transfer the primary drive of the gearbox either in or out of the gearbox. Layshafts are best known through their use in car gearboxes, where they were a ubiquitous part of the rear-wheel drive layout. With the shift to front-wheel drive, the use of layshafts is now rarer. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:21, 19 Oktubre 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20542239 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-44 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Daisy (advertisement)]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Daisy (1964).webm|center|300px|]] <span style="text-align:left;> "'''Daisy'''", sometimes known as "Daisy Girl" or "Peace, Little Girl", was a controversial political advertisement aired on television during the 1964 United States presidential election by incumbent president Lyndon B. Johnson's campaign. Though only officially aired once by the campaign, it is considered to be an important factor in Johnson's landslide victory over Barry Goldwater and an important turning point in political and advertising history. It remains one of the most controversial political advertisements ever made </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:33, 26 Oktubre 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20542239 --> == Panitik == I occasionaly encounter "panitik na XYZ". This seems to be a rarely used word that means more like the act of writing, so panitik na Burmes = Burmese writing, correct? Would it be safe to correct all of these instances to sulat? --[[Tagagamit:Glennznl|Glennznl]] ([[Usapang tagagamit:Glennznl|makipag-usap]]) 12:14, 1 Nobyembre 2020 (UTC) :Yes, {{ping|Glennznl}}, it would be safe and preferable. Thank you! [[Tagagamit:Tagasalinero|Tagasalinero]] ([[Usapang tagagamit:Tagasalinero|makipag-usap]]) 18:16, 1 Nobyembre 2020 (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2020-45 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Central and Wan Chai Reclamation]]'''</span><br /> <small>''([[:zh:中環及灣仔填海計劃]]) ''</small> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Central and Wan Chai Reclamation aerial view 2018.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Central and Wan Chai Reclamation''' is a project launched by the government of Hong Kong since the 1990s to reclaim land for different purposes. This includes transportation improvements such as the Hong Kong MTR Station, Airport Express Railway & Central-Wanchai Bypass, as well as public recreation space such as the Central Harbourfront Event Space, Tamar Park and the Hong Kong Observation Wheel. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:39, 2 Nobyembre 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20600348 --> == Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2020 == [[File:WAM logo without text (Philippine edition).svg|right|250px]] Hello Tagasalinero, Inaanyahan kita na sumali sa patimpalak na [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2020|'''Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2020''']] na naglalayong mapabuti ang mga artikulong may kinalaman sa Asya (tao, lugar, kultura atbp.). Ito ay kasalukuyang nagaganap sa buong buwan ng Nobyembre 2020. Maari kang makatanggap ng postkard mula sa isang pangkat pang-Wikimedia kapag nakalikha ka ng apat na artikulo. Basahin ang mga patakaran at mekaniks [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2020#Mga patakaran|'''dito'''.]] Pindutin ang buton na ito upang makasali sa patimpalak: {{Clickable button 2|Magpatala na|url=https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Buwan_na_Pang-Asya_sa_Wikipedia/2020/Mga_kalahok&action=edit|class=mw-ui-progressive}} Kapag nakatala ka na, {{Clickable button 2|Isumite ang kontribusyon|url=https://tools.wmflabs.org/fountain/editathons/asian-month-2020-tl|class=mw-ui-progressive}} Kung may mga tanong tungkol dito, sabihan lamang sa [[Usapang Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2020|'''pahinang usapan ng patimpalak'''.]] Maligayang paglikha ng mga pang-Asyang artikulo sa Wikipediang Tagalog. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 13:14, 2 Nobyembre 2020 (UTC) ==Mabuhay== Kay Gat [[Tagagamit:Tagasalinero|Tagasalinero]], binabati po namin kayo. Wikipidista rin ako mula noong 2007, karamihan ang mga ginagawa ay pagsasalin. - [[Tagagamit:Delfindakila|Delfindakila]] :Magandang gabi {{ping|Delfindakila}} at mabuhay po tayo! [[Tagagamit:Tagasalinero|Tagasalinero]] ([[Usapang tagagamit:Tagasalinero|makipag-usap]]) 14:19, 3 Nobyembre 2020 (UTC) ::Sana magkita-kita tayo. :) - [[Tagagamit:Delfindakila|Delfindakila]] == Wikipedia translation of the week: 2020-46 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2020 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:2001 Kunlun earthquake]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> The '''2001 Kunlun earthquake''' also known as the 2001 Kokoxili earthquake, occurred on 14 November 2001 at 09:26 UTC (17:26 local time), with an epicenter near Kokoxili, close to the border between Qinghai and Xinjiang in a remote mountainous region. With a magnitude of 7.8 Mw it was the most powerful earthquake in China for 5 decades. No casualties were reported, presumably due to the very low population density and the lack of high-rise buildings. This earthquake was associated with the longest surface rupture ever recorded on land, ~450 km </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:06, 9 Nobyembre 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20607800 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-47 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2020 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:George C. Stoney]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> '''George Cashel Stoney''' (July 1, 1916 – July 12, 2012) was an American documentary filmmaker, an educator, and the "father of public-access television." Among his films were All My Babies (1953), How the Myth Was Made (1979) and The Uprising of '34 (1995). All My Babies was entered into the National Film Registry in 2002 </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:55, 16 November 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20638437 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-48 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2020 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Acids in wine]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:HomemadeTartaric.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> The '''acids in wine''' are an important component in both winemaking and the finished product of wine. They are present in both grapes and wine, having direct influences on the color, balance and taste of the wine as well as the growth and vitality of yeast during fermentation and protecting the wine from bacteria. During the course of winemaking and in the finished wines, acetic, butyric, lactic and succinic acids can play significant roles. Most of the acids involved with wine are fixed acids with the notable exception of acetic acid, mostly found in vinegar, which is volatile and can contribute to the wine fault known as volatile acidity. Sometimes, additional acids, such as ascorbic, sorbic and sulfurous acids, are used in winemaking. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 04:03, 23 Nobyembre 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20638437 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-49 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2020 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Ludu Daw Amar]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Ludu Daw Amar portrait.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Ludu Daw Amar''' (also Ludu Daw Ah Mar; Burmese: လူထုဒေါ်အမာ, pronounced [lùdṵ dɔ̀ ʔəmà]; 29 November 1915 – 7 April 2008) was a well known and respected leading dissident writer and journalist in Mandalay, Burma. She was married to fellow writer and journalist Ludu U Hla and was the mother of popular writer Nyi Pu Lay. She is best known for her outspoken anti-government views and radical left wing journalism besides her outstanding work on traditional Burmese arts, theatre, dance and music, and several works of translation from English, both fiction and non-fiction. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:47, 30 Nobyembre 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20716278 --> == Maraming salamat sa paglahok mo sa [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2020|Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2020]] == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Asia medal.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''Maraming salamat sa pagsumite ng mga lahok!''' |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:WAM logo without text (Philippine edition).svg|100px]] |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ''Congrats'', natanggap ang anim na lahok mo sa patimpalak. Ayon sa patakaran, makakatanggap ka ng postkard na iproproseso ng internasyunal na pangkat ng ''Wikipedia Asian Month''. Gayundin, binabati kita dahil natanggap din ang apat na lahok mo sa subkompetisyon na [[:meta:WikiUral|WikiUral]]. Makakatanggap ka din ng postkard sa subkompetisyon na ito. Antabayan mo lamang ang mga ito. Kapag tila natatagalan ang mga punong tagapag-organisa ng mga patimpalak na ito, ako mismo ang magpa-''follow-up'' sa kanila. Nawa'y naging maganda ang iyong karanasan sa mga patimpalak na ito. Kung may mga katanungan ka, huwag kang mag-atubiling magbigay ng mensahe sa aking [[Usapang tagagamit:Jojit fb|pahina ng usapan]]. Muli, maraming salamat at nawa'y magpatuloy kang mag-ambag ng mataas na kalidad na artikulo dito sa Wikipediang Tagalog. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 01:54, 2 Disyembre 2020 (UTC) |} == Wikipedia translation of the week: 2020-50 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2020 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Sistema Ox Bel Ha]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> '''Sistema Ox Bel Ha''' (from Mayan meaning "Three Paths of Water"; short Ox Bel Ha) is a cave system in Quintana Roo, Mexico. It is the longest explored underwater cave in the world and ranks fourth including dry caves. As of May 2017 the surveyed length is 270.2 kilometers (167.9 mi) of underwater passages. There are more than 140 cenotes in the system. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:50, 7 Disyembre 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20716278 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-52 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2020 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Merlion Park]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Merlion statue, Merlion Park, Singapore - 20110723.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> The '''Merlion Park''' is a Singaporean landmark and a major tourist attraction located in the Downtown Core district of Singapore, near its Central Business District (CBD). </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:08, 21 Disyembre 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20843458 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-53 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2020 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Azov-Syvash National Nature Park]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:О. Куюк-Тук - 1.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> '''Azov-Syvash National Nature Park''' is a national park of Ukraine, located on Byriuchyi island in the northwestern Azov Sea. The park was created to protect the unique coastal environment of the northwestern Azov. It is particularly important as a stop on the flyway for migratory birds, with over a million birds visiting each year. It is located in Henichesk Raion of Kherson Oblast in Ukraine. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:55, 28 Disyembre 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20898361 --> == Wikipedia Asian Month 2020 Postcard == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2020|right|120px|Wikipedia Asian Month 2020]] Dear Participants, Jury members and Organizers, Congratulations! It's Wikipedia Asian Month's honor to have you all participated in Wikipedia Asian Month 2020, the sixth Wikipedia Asian Month. Your achievements were fabulous, and all the articles you created make the world can know more about Asia in different languages! Here we, the Wikipedia Asian Month International team, would like to say thank you for your contribution also cheer for you that you are eligible for the postcard of Wikipedia Asian Month 2020. Please kindly fill '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSftK0OwA_f1ZVtCULlyi4bKU9w2Z7QfW4Y_1v9ltdTIFKFcXQ/viewform the form]''', let the postcard can send to you asap! * This form will be closed at February 15. * For tracking the progress of postcard delivery, please check '''[[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Organizers and jury members|this page]]'''. Cheers! Thank you and best regards, [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2020/Team#International_Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.01</div> <!-- Message sent by User:KOKUYO@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2020_Postcards&oldid=20923776 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-01 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Waimakariri River]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Waimakariri03 gobeirne.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> The '''Waimakariri River''' is one of the largest rivers in Canterbury, on the eastern coast of New Zealand's South Island. It flows for 151 kilometres (94 mi) in a generally southeastward direction from the Southern Alps across the Canterbury Plains to the Pacific Ocean. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:56, 4 Enero 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20917158 --> == Wikipedia Asian Month 2020 Postcard == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2020|right|120px|Wikipedia Asian Month 2020]] Dear Participants and Organizers, Kindly remind you that we only collect the information for Wikipedia Asian Month postcard 15/02/2021 UTC 23:59. If you haven't filled the [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSftK0OwA_f1ZVtCULlyi4bKU9w2Z7QfW4Y_1v9ltdTIFKFcXQ/viewform Google form], please fill it asap. If you already completed the form, please stay tun, [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Postcards and Certification|wait for the postcard and tracking emails]]. Cheers! Thank you and best regards, [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Team#International Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.01 </div> <!-- Message sent by User:KOKUYO@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2020_Postcards&oldid=20923776 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-02 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Simon von Stampfer]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Simon Stampfer Litho.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> '''Simon Ritter von Stampfer''' (26 October 1792 (according to other sources 1790)), in Windisch-Mattrai, Archbishopric of Salzburg today called Matrei in Osttirol, Tyrol – 10 November 1864 in Vienna) was an Austrian mathematician, surveyor and inventor. His most famous invention is that of the stroboscopic disk which has a claim to be the first device to show moving images. Almost simultaneously similar devices were produced independently in Belgium (the phenakistiskop), and Britain (the Dædaleum, years later to appear as the Zoetrope). </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:44, 11 Enero 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20931094 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-03 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Sophia Williams-De Bruyn]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> '''Sophia Theresa Williams-de Bruyn''' (born 1938) is a former South African anti-apartheid activist. She was the first recipient of the Women's Award for exceptional national service. She is the last living leader of the Women's March. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:16, 18 Enero 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20974651 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-04 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Craigieburn Range]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:View from Foggy Peak to Craigieburn Range, New Zealand.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> The '''Craigieburn Range''' forms part of the Southern Alps in New Zealand's South Island. The range is located on the south banks of the Waimakariri River, south of Arthur's Pass and west of State Highway 73. The Craigieburn locality is adjacent to the Craigieburn Forest Park. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:10, 25 Enero 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20980516 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-05 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Karoly Grosz (illustrator)]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Frankenstein (1931) by Karoly Grosz - detail from teaser poster.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Karoly Grosz''' (1896–after 1938) was a Hungarian–American illustrator of Classical Hollywood–era film posters. As art director at Universal Pictures for the bulk of the 1930s, Grosz oversaw the company's advertising campaigns and contributed hundreds of his own illustrations. He is especially recognized for his dramatic, colorful posters for classic horror films. Grosz's best-known posters advertised early Universal Classic Monsters films such as Dracula (1931), Frankenstein (1931), The Mummy (1932), The Invisible Man (1933), and Bride of Frankenstein (1935). Beyond the horror genre, his other notable designs include posters for the epic war film All Quiet on the Western Front (1930) and the screwball comedy My Man Godfrey (1936). </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:47, 1 Pebrero 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21032280 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-06 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Zambezi National Park]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Victoria Falls 2012 05 24 1629 (7421900826).jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Zambezi National Park''' is a national park located upstream from Victoria Falls on the Zambezi River in Zimbabwe. It was split off from Victoria Falls National Park in 1979 and is 56,000 hectares (140,000 acres) in size. The park is bisected by a road to Kazungula, dividing it into a riverine side and a Chamabonda Vlei side. Most of the park is within the ecoregion of Zambezian and Mopane woodlands, while a small portion in the south is within the Zambezian Baikiaea woodlands. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:48, 8 Pebrero 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21054980 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-06 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Zambezi National Park]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Victoria Falls 2012 05 24 1629 (7421900826).jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Zambezi National Park''' is a national park located upstream from Victoria Falls on the Zambezi River in Zimbabwe. It was split off from Victoria Falls National Park in 1979 and is 56,000 hectares (140,000 acres) in size. The park is bisected by a road to Kazungula, dividing it into a riverine side and a Chamabonda Vlei side. Most of the park is within the ecoregion of Zambezian and Mopane woodlands, while a small portion in the south is within the Zambezian Baikiaea woodlands. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 08:58, 8 Pebrero 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21054980 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-08 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Princes Road Synagogue]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:The Synagogue of the Liverpool Old Hebrew Congregation - geograph.org.uk - 1703408 crop.JPG|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Princes Road Synagogue''', located in Toxteth, Liverpool in England, is the home of the Liverpool Old Hebrew Congregation. It was founded in the late 1860s, designed by William James Audsley and George Ashdown Audsley and consecrated on 2 September 1874. It is widely regarded as the finest example of the Moorish Revival style of synagogue architecture in Great Britain </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:26, 22 Pebrero 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21110460 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-09 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Jatindra Mohan Sengupta]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Bust Of Jatindra Mohan Sengupta in JM Sen hall crop.JPG|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Jatindra Mohan Sengupta''' (1885 – 1933) was an Indian revolutionary against the British rule. He studied law at Downing College, Cambridge, UK. In India, he started a legal practice. He also joined in Indian politics, becoming a member of the Indian National Congress and participating in the Non-Cooperation Movement. Eventually, he gave up his legal practice in favour of his political commitment. He was arrested several times by the British police. In 1933, he died in a prison in Ranchi, India. Because of his popularity and contribution to the Indian freedom movement, Jatindra Mohan Sengupta is affectionately remembered by people of Bengal with the honorific Deshpriya or Deshapriya, meaning "beloved of the country". In many criminal cases he defended the nationalist revolutionaries in the court and saved them from the gallows. In 1985, a postal stamp was issued by the Indian Government in memory of Sengupta and his wife, Nellie. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:21, 1 Marso 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21139410 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-10 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Eukaryotic translation]]'''</div> Please be bold and help to translation this article! ---- [[File:Eukaryotic Translation Initiation.png|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Eukaryotic translation''' is the biological process by which messenger RNA is translated into proteins in eukaryotes. It consists of four phases: initiation, elongation, termination, and recycling. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:58, 8 Marso 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21139410 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-11 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Hotel National, Moscow]]'''</div> Please be bold and help to translation this article! ---- [[File:Hotel National Moscow.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Hotel National, Moscow''' (Russian: гости́ница «Националь») is a five-star hotel in Moscow, Russia, opened in 1903. It has 202 bedrooms and 56 suites and is located on Manege Square, directly across from The Kremlin. The hotel is managed by The Luxury Collection, a division of Marriott International. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:51, 15 Marso 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21210312 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-12 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kefermarkt altarpiece]]'''</div> Please be bold and help to translation this article! ---- [[File:Kefermarkt Kirche Flügelaltar Schrein 01.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Kefermarkt altarpiece''' (German: Kefermarkter Flügelaltar) is an altarpiece in Late Gothic style in the parish church in Kefermarkt, Upper Austria. It was commissioned by the knight Christoph von Zellking and is estimated as finished in 1497. The richly decorated wooden altarpiece depicts the saints Peter, Wolfgang and Christopher in its central section. The side panels depict scenes from the life of Mary, and the altarpiece also has an intricate superstructure and two side figures showing saints George and Florian. The identity of its maker is unknown, but at least two skilled sculptors appear to have created the main statuary of the altarpiece. Throughout the centuries, the altarpiece has been altered and lost its original paint and gilding. A major restoration was made in the 19th century under the leadership of writer Adalbert Stifter. The altarpiece has been described as "one of the greatest achievements in late-medieval sculpture in the German-speaking area." <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:40, 22 Marso 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21239074 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-13 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Jharia coalfield]]'''</div> Please be bold and help to translation this article! ---- [[File:Jharia coalfield, Jharkhand.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Jharia coalfield''' is the largest coal reserve in India having an estimated reserve of 19.4 billion tonnes of coking coal. The field is located in the east of India in Jharia, Jharkhand. The fields have suffered a coal bed fire since at least 1916, resulting in 37 millions tons of coal consumed by the fire, and significant ground subsidence and water and air pollution in local communities including the city of Jharia. The resulting pollution has led to a government agency designated for moving local populations, however, little progress has been made in the relocation. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:33, 29 Marso 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21246220 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-15 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Mammoth central]]'''</div> Please be bold and help to translation this article! ---- [[File:A Mammoth Hunt.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Mammoth central''' is a paleontological site on the grounds of the Santa Lucía Airport in the state of Mexico, Mexico which contains the remains of at least 200 Columbian mammoths as well as 25 camels and five horses. The site is the world's largest concentration of mammoth remains; the previous was the Mammoth Site of Hot Springs in South Dakota with only 61 individuals. Human tools and carved bones have also been discovered at the site, suggesting that humans utilized the site to trap and kill large mammals. More fossils continue to be found at the site. The dig will end in 2022, when the airport's construction is projected to conclude. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:33, 01:45, 12 Abril 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21319298 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-16 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Palo Alto Baylands Nature Preserve]]'''</div> Please be bold and help to translation this article! ---- [[File:Palo Alto Baylands January 2013 002.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''The Palo Alto Baylands Nature Preserve''', known officially as the Baylands Nature Preserve, is the largest tract of undisturbed marshland remaining in the San Francisco Bay. Fifteen miles of multi-use trails provide access to a unique mixture of tidal and fresh water habitats. The preserve encompasses 1,940 acres in both Palo Alto and East Palo Alto, and is owned by the city of Palo Alto, California, United States <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:27, 19 Abril 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21356077 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-17 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Metropolitan Waterworks Museum]]'''</div> Please be bold and help to translation this article! ---- [[File:High Service Pumping Station, Chestnut Hill, Sudbury Aqueduct.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Waterworks Museum''' is a museum in the Che]stnut Hill Waterworks building, originally a high-service pumping station of the Boston Metropolitan Waterworks <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:45, 26 Abril 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21376318 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-19 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sarah E. Goode]]'''</div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Edmonia Lewis.png|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Sarah Elisabeth Goode''' (1850 – April 8, 1905) was an inventor. She was the second known African-American woman to receive the MOST, a United States patent, which she received in 1885. The first known African-American woman to receive a patent was Judy W. Reed on September 23, 1884, but Reed only signed her patent with her mark (an X) and not her signature. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:22, 10 Mayo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21420930 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-20 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Zuzu Angel]]'''</div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Zuzu Angel durante o lançamento de sua coleção em Nova York, 1972.tif|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Zuleika Angel Jones''' (June 5, 1921 – April 14, 1976), better known as Zuzu Angel, was a Brazilian-American fashion designer, who became famous for opposing the Brazilian military dictatorship after the forced disappearance of her son, Stuart. She was also the mother of journalist Hildegard Angel. In 2014, the National Truth Commission created to gather and review information about crimes committed during the years of the CIA and U.S. government-backed Brazilian military dictatorship, a former agent of the military repression named Cláudio Antônio Guerra, confirmed the participation of agents of the security apparatus in the death of Angel. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:10, 17 Mayo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21420930 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-21 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Blue space]]'''</div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Downtown Green Bay CityDeck along the Fox River.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Blue space''' in urban planning and design comprises all the areas dominated by surface waterbodies or watercourses. In conjunction with greenspace (parks, gardens, etc. specifically: urban open space), it may help in reducing the risks of heat-related illness from high urban temperatures. Substantial urban waterbodies naturally exist as integral features of the geography of many cities because of their historical geopolitical significance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:31, 24 Mayo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21481888 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-23 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Breakthrough infection]]'''</div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''breakthrough infection''' is a case of illness in which a vaccinated individual becomes sick from the same illness that the vaccine is meant to prevent. Simply, they occur when vaccines fail to provide immunity against the pathogen they are designed to target. In April 2021, the CDC reported that in the United States there were 5,814 COVID-19 breakthrough infections, and 74 deaths, among the more than 75 million people fully vaccinated for the COVID-19 virus. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:28, 7 Hunyo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21481888 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-24 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tutankhamun's trumpets]]'''</div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Silver trumpet from Tutankhamun's tomb.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tutankhamun's trumpets''' are a pair of trumpets found in the burial chamber of the Eighteenth Dynasty Pharaoh Tutankhamun. The trumpets, one of sterling silver and one of bronze or copper, are considered to be the oldest operational trumpets in the world, and the only known surviving examples from ancient Egypt. The trumpets were found in 1922 by Howard Carter during the excavation of Tutankhamun's tomb. The bronze trumpet was discovered in the tomb's antechamber in a large chest containing various military objects and walking sticks. The silver trumpet was subsequently found in the burial chamber. Both are finely engraved, with decorative images of the gods Ra-Horakhty, Ptah and Amun. The silver trumpet's bell is engraved with a whorl of sepals and calices representing a lotus flower, and the praenomen and nomen of the king. The bronze trumpet may in fact be made of copper; the metal has not yet been analysed. Similar looking trumpets feature in Egyptian wall-paintings that are usually, though not always, associated with military scenes. Silent for over 3,000 years, the trumpets were sounded before a live audience of an estimated 150 million listeners through an international BBC broadcast aired on 16 April 1939. The trumpets were played by a bandsman, James Tappern of Prince Albert's Own 11th Royal Hussars regiment. The recording was recently featured, and can be heard on the BBC Radio 4 program Ghost Music. Rex Keating, who presented the 1939 broadcast, later claimed that during a rehearsal, the silver trumpet shattered, and Alfred Lucas, a member of Carter's team who had restored the finds, was so distressed he needed to go to hospital. Due to their fragility, it is unlikely the trumpets will be played again in any official musical reconstructions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 21 Hunyo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21601956 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-26 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sumidouro State Park]]'''<br /><small>''([[:pt:Parque Estadual do Sumidouro]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Texturas da Gruta da Lapinha.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Sumidouro State Park''' (Portuguese: Parque Estadual do Sumidouro) is a state park in the state of Minas Gerais, Brazil. The remains of the first human inhabitants of Brazil were found in the park area in the early 19th century, along with bones of now-extinct megafauna. The main attraction is the Gruta da Lapinha, a large limestone cave. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:27, 28 Hunyo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21601956 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-27 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fr:Justus Ier]]'''<br /><small>''([[:en:Justus of Jerusalem]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Justus I''' was a 2nd-century Jewish Christian leader, third bishop of Jerusalem, supposedly tied to the family of Jesus. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:12, 5 Hulyo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21653910 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-28 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:El Palo Alto]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:El-palo-alto-tree-california.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''El Palo Alto''' (Spanish for 'the tall pole' or 'post') is a coastal redwood (Sequoia sempervirens) located in El Palo Alto Park on the banks of San Francisquito Creek in Palo Alto, California, United States. It is famous for its historical significance and as the namesake of the city of Palo Alto. As of July 2016, El Palo Alto is currently 110 feet (33.5 meters) in height, down from 162.2 feet (49.4 meters) in 1814. Its top progressively died from 1865 to 1955 from lowering of the water table so that its roots could no longer reach sustenance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:52, 12 Hulyo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21702842 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-29 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sèvres Egyptian Service]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Plate showing statues of Amenhotep III at Luxor, Egypt. Commissioned by Napoleon as a present to Josephine but she rejected it. From France. The Victoria and Albert Museum, London.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Sèvres Egyptian Service''' is a name used for two sets of tableware made by the Manufacture nationale de Sèvres during the First French Empire. The first was produced between 1804 and 1806 for Napoleon I and was presented by him to Alexander I of Russia in 1808, as a diplomatic gift following the Treaties of Tilsit. It is now held in the State Museum of Ceramics in Russia. The second set was produced between 1810 and 1812. It was intended as a gift from Napoleon to Empress Joséphine. The service consisted of 72 plates with the wells depicting scenes from Egypt based on sketches made by Vivant Denon. Joséphine refused to accept the service, which she described as "too severe". It was returned to the factory and given as a gift to the Duke of Wellington by Louis XVIII in 1818, following the Bourbon Restoration. The service was purchased by the Victoria and Albert Museum in 1979 and, except for one plate, was loaned to English Heritage to display at Apsley House, London, the former residence of the first duke. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:26, 19 Hulyo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21719762 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-30 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:La plus que lente]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:La Plus Que Lente (edit).ogg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''La plus que lente''''', L. 121 is a waltz for solo piano written by Claude Debussy in 1910, shortly after his publication of the Préludes, Book I <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:45, 26 Hulyo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21757255 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-31 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Abstract photography]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Denkmal für die ermordeten Juden Europas .jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Abstract photography''', sometimes called non-objective, experimental or conceptual photography, is a means of depicting a visual image that does not have an immediate association with the object world and that has been created through the use of photographic equipment, processes or materials. An abstract photograph may isolate a fragment of a natural scene in order to remove its inherent context from the viewer, it may be purposely staged to create a seemingly unreal appearance from real objects, or it may involve the use of color, light, shadow, texture, shape and/or form to convey a feeling, sensation or impression. The image may be produced using traditional photographic equipment like a camera, darkroom or computer, or it may be created without using a camera by directly manipulating film, paper or other photographic media, including digital presentations. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:28, 2 Agosto 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21796451 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-32 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Michaux-Perreaux steam velocipede]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Michaux-Perreaux steam velocipède.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Michaux-Perreaux steam velocipede''' was a steam powered velocipede made in France sometime from 1867 to 1871, when a small Louis-Guillaume Perreaux commercial steam engine was attached to a Pierre Michaux manufactured iron framed pedal bicycle. It is one of three motorcycles claimed to be the first motorcycle, along with the Roper steam velocipede of 1867 or 1868, and the internal combustion engine Daimler Reitwagen of 1885. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:29, 9 Agosto 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21796451 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-33 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:zh:祝融号火星车]]'''<br /><small>''([[:en:Zhurong (rover)]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Mars Global Remote Sensing Orbiter and Small Rover at IAC Bremen 2018 02.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Zhurong''' (Chinese: 祝融; pinyin: Zhùróng) is China's first Mars rover, which formed part of the Chinese Tianwen 1 mission to Mars. It landed on May 14, 2021, to make China the second country to successfully soft land on Mars and establish communications from the Martian surface, after the United States. Zhurong was successfully deployed on 22 May 2021, 02:40 UTC <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:06, 16 Agosto 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21857549 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-34 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Luna Park (Coney Island, 1903)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Night in Luna Park, Coney Island (1905).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Luna Park''' was an amusement park in Coney Island, Brooklyn, New York City. Luna Park was located on a site bounded by Surf Avenue to the south, West 8th Street to the east, Neptune Avenue to the north, and West 12th Street to the west. Luna Park opened in 1903 and operated until 1944. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:39, 23 Agosto 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21914746 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-35 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Independence Day (Philippines)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:PH flags near ccp.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Independence Day''' (Filipino: Araw ng Kasarinlán; also known as Araw ng Kalayaan, "Day of Freedom") is an annual national holiday in the Philippines observed on June 12, commemorating the declaration of Philippine independence from Spain in 1898. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:08, 30 Agosto 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21948194 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-36 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Flyby (spaceflight)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:PIA22316 MarCO InSight.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''flyby''' (/ˈflaɪˌbaɪ/) is a spaceflight operation in which a spacecraft passes in proximity to another body, usually a target of its space exploration mission and/or a source of a gravity assist to impel it towards another target <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:40, 6 Setyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21969329 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-37 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Whang Youn Dai Achievement Award]]'''<br /><small>''([[:ko:황연대 성취상]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Whang Youn Dai Achievement Award''' is named after South Korean Dr. Whang Youn Dai, who contracted polio at the age of three. She devoted her life to the development of paralympic sport in Korea and around the world. At the 1988 Paralympic Summer Games in Seoul, Korea, the International Paralympic Committee (IPC) recognized her lifelong contributions to the Paralympic Movement and established the Whang Youn Dai Achievement Award (formerly the Whang Youn Dai Overcome Prize). Since then, this award has been presented at every Paralympic Games to one male and one female athlete who each "best exemplify the spirit of the Games and inspire and excite the world". <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:55, 13 Setyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22004646 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-39 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Behavior-altering parasite]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Succinea mit Leucocholoridium.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Behavior-altering parasites''' are parasites with two or more hosts, capable of causing changes in the behavior of one of their hosts to enhance their transmission, sometimes directly affecting the hosts' decision-making and behavior control mechanisms. They do this by making the intermediate host, where they may reproduce asexually, more likely to be eaten by a predator at a higher trophic level which becomes the definitive host where the parasite reproduces sexually. Examples can be found in bacteria, protozoa, viruses, and animals. Parasites may also alter the host behaviour to increase the protection to the parasites or their offspring. The term bodyguard manipulation is used for such mechanisms. Among the behavioral changes caused by parasites is carelessness, making their hosts easier prey. The protozoan Toxoplasma gondii, for example, infects small rodents and causes them to become careless and may even cause them to become attracted to the smell of feline urine, both of which increase their risk of predation and the parasite's chance of infecting a cat, its definitive host. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:02, 27 Setyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22066226 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-41 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Proclamation Day of the Republic of Latvia]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:18.novembra svinīgie pasākumi (30966699131).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Proclamation Day of the Republic of Latvia''' is celebrated annually on 18 November. It marks the anniversary of the Proclamation of Independence of Latvia by the People's Council of Latvia in 1918. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:04, 11 Oktubre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22160753 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-42 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Juice jacking]]'''<br /><small>''([[:fr:Juice jacking]]) ([[:de:Juice jacking]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Juice jacking''' is a type of cyber attack involving a charging port that doubles as a data connection, typically over USB. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:16, 18 Oktubre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22187362 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-43 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cape Kidnappers]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Cape Kidnappers, New Zealand.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Cape Kidnappers''' / Te Kauwae-a-Māui is a headland at the southeastern extremity of Hawke's Bay on the east coast of New Zealand's North Island and sits at the end of an 8 kilometres (5.0 mi) peninsula which protrudes into the Pacific Ocean. It is 20 kilometres (12 mi) south-east of the city of Napier. Access to the Cape by road stops at Clifton, which is the departure point for many tourists. The Cape Kidnappers Golf Course lies between the headland and the nearby coastal community of Te Awanga. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:05, 25 Oktubre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22229282 --> == Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2021 == [[File:WAM logo without text (Philippine edition).svg|right|250px]] Hello Tagasalinero, Inaanyahan kita muli na sumali sa patimpalak na [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2021|'''Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia''']] ngayong 2021 naglalayong mapabuti ang mga artikulong may kinalaman sa Asya (tao, lugar, kultura atbp.). Tatakbo ito sa buong buwan ng Nobyembre 2021. Maari kang makatanggap muli ng postkard mula sa isang pangkat pang-Wikimedia kapag nakalikha ka ng apat na artikulo. Basahin ang mga patakaran at mekaniks [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2021#Mga patakaran|'''dito'''.]] Pindutin ang buton na ito upang makasali sa patimpalak: {{Clickable button 2|Magpatala na|url=https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Buwan_na_Pang-Asya_sa_Wikipedia/2021/Mga_kalahok&action=edit|class=mw-ui-progressive}} Kapag nakatala ka na at natapos mo na ang lahok mo, {{Clickable button 2|Isumite ang kontribusyon|url=https://tools.wmflabs.org/fountain/editathons/asian-month-2021-tl|class=mw-ui-progressive}} Kung may mga tanong ka tungkol dito, sabihan lamang sa [[Usapang Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2021|'''pahinang usapan ng patimpalak'''.]] Maligayang paglikha ng mga pang-Asyang artikulo sa Wikipediang Tagalog. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 10:32, 31 Oktubre 2021 (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2021-44 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Islamic ornament]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Abu 'Inaniya.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Islamic ornament''' is the use of decorative patterns in Islamic art. They can be broadly divided into the arabesque, using curving plant-based elements, geometric patterns with straight lines or regular curves, and calligraphy, consisting of religious texts with stylised appearance, used both decoratively and to convey meaning. All three often involve elaborate interlacing. The three types of ornament are often used together. Islamic decoration has had a significant influence on European decorative artforms, especially as Western arabesque. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:08, 1 Nobyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22272778 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-45 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Southern Crab Nebula]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:The Crab of the Southern Sky Hen 2-104.tif|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Southern Crab Nebula''' (or WRAY-16-47 or Hen 2-104) is a nebula in the constellation Centaurus. The nebula is several thousand light years from Earth, and its central star is a symbiotic Mira variable - white dwarf pair. It is named for its resemblance to the Crab Nebula, which is in the northern sky. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:13, 8 Nobyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22282200 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-46 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Netto Question]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Questão Netto 1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Netto Question''' (Portuguese: Questão Netto) was the largest collective action for the liberation of slaves in the Americas. The lawsuit is related to the liberation of 217 slaves in Brazilian lands in the 1870s. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:08, 15 Nobyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22333164 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-47 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Casa Grande del Pueblo]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Plaza Murillo .jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Casa Grande del Pueblo''' (English: Great House of the People), is the Bolivian presidential residence that replaced the Palacio Quemado in 2018. Inaugurated on 9 August 2018 during the presidency of Evo Morales as the official residence of the President of Bolivia, the interim government of Jeanine Áñez reverted to occupying the Palacio Quemado from 2019 to 2020. Following the inauguration of Luis Arce on 8 November 2020, it has again become the residence of the president. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:34, 22 Nobyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22360705 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-48 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:William Morrison (chemist)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Arntz and Morrison 1890.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''William Morrison''' (23 August 1855 – 29 August 1927) was a Scottish chemist. His background in chemistry piqued his interest in improving storage batteries. He concentrated on how to produce the most available energy for a unit of weight for efficiency in the working of an individual battery cell. Eventually, he developed storage batteries far more powerful than what had then been available. To demonstrate his batteries, Morrison installed 24 of them on a common horse-drawn carriage and attached an electric motor to the rear axle to be powered by them. Through various innovations, he developed the controls for the power used and the vehicle's steering so that the driver had complete control. Morrison invented the first practical self-powered four-wheeled electric carriage in the United States. His electric vehicle was the first to be driven in Chicago and in his hometown of Des Moines, Iowa. This electric horseless buggy of the late 19th century helped pave the way for the hybrid electric automobile of the 21st century. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:54, 29 Nobyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22383453 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-49 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Wildlife of Madagascar]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Maki.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The composition of '''Madagascar's wildlife''' reflects the fact that the island has been isolated for about 88 million years. The prehistoric breakup of the supercontinent Gondwana separated the Madagascar-Antarctica-India landmass from the Africa-South America landmass around 135 million years ago. Madagascar later split from India about 88 million years ago, allowing plants and animals on the island to evolve in relative isolation. As a result of the island's long isolation from neighboring continents, Madagascar is home to an abundance of plants and animals found nowhere else on Earth. Approximately 90 percent of all plant and animal species found in Madagascar are endemic, including the lemurs (a type of strepsirrhine primate), the carnivorous fossa and many birds. This distinctive ecology has led some ecologists to refer to Madagascar as the "eighth continent", and the island has been classified by Conservation International as a biodiversity hotspot. As recent as 2021, the "smallest reptile on earth" was also found in Madagascar, known as the Brookesia nana, or nano-chameleon. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:13, 6 Disyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22394149 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-50 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Phromnia rosea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Flatid leaf bugs and nymphs (Phromnia rosea).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Phromnia rosea''''', the flower-spike bug or the flatid leaf bug, is a species of planthopper in the family Flatidae. It is found in dry, tropical forests in Madagascar, and the adult insects are gregarious, the groups orienting themselves in such a way that they resemble a flower spike <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:44, 13 Disyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22394149 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-51 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Great Meadow National Nature Park]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Velykyi Luh.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Great Meadow National Nature Park''' (Ukrainian: Великий Луг (національний природний парк)) (also, Velykyi Luh) covers historic steppe terrain in southeast Ukraine. It is on the south bank of the Dnieper River's Kakhovka Reservoir, which was created by the Dnieper Hydroelectric Station. The meadows and reed beds on the shore support one of the largest transmigration spots for birds in Eastern Europe <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:15, 20 Disyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22450595 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-52 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Luís Gama]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Luiz Gama by Raul Pompeia 1882.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Luís Gonzaga Pinto da Gama''' (Salvador, June 21, 1830 – São Paulo, August 24, 1882) was a Brazilian Rábula (self-taught lawyer), abolitionist, orator, journalist and writer, and the Patron of the Abolition of Slavery in Brazil. Born to a free black mother and a white father, he was nevertheless made a slave at the age of 10, and remained illiterate until the age of 17. He judicially won his own freedom and began to work as a lawyer on behalf of the captives, and by the age of 29 he was already an established author and considered "the greatest abolitionist in Brazil". <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:41, 27 Disyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22472971 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-01 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Christmas tree production]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Christmas tree farm East Lansing MI check for pine shoot beetles.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Christmas tree production''' occurs worldwide on Christmas tree farms, in artificial tree factories and from native strands of pine and fir trees. Christmas trees, pine and fir trees purposely grown for use as a Christmas tree, are grown on plantations in many western nations, including Australia, the United Kingdom and the United States. In Australia, the industry is relatively new, and nations such as the United States, Germany and Canada are among world leaders in annual production. Great Britain consumes about 8 million trees annually, while in the United States between 35 and 40 million trees are sold during the Christmas season. Artificial Christmas trees are mostly produced in the Pearl River delta area of China. Christmas tree prices were described using a Hotelling-Faustmann model in 2001, the study showed that Christmas tree pr <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 11:42, 3 Enero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22519540 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-02 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lobster War]]'''<br /> <small>''([[:fr:Conflit de la langouste entre la France et le Brésil]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Brazilian Boeing B-17 flies over the French destroyer Tartu (D636) during the 1963 Lobster War.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''The Lobster War''' (also known as the Lobster Operation; Portuguese: Guerra da Lagosta; French: Conflit de la langouste) was a dispute over spiny lobsters which occurred from 1961 to 1963 between Brazil and France. The Brazilian government refused to allow French fishing vessels to catch spiny lobsters 100 miles (160 km) off the Brazilian northeast coast, arguing that lobsters "crawl along the continental shelf", while the French maintained that "lobsters swim" and that, therefore, they might be caught by any fishing vessel from any country. The dispute was resolved unilaterally by Brazil, which extended its territorial waters to a 200-nautical-mile (370 km; 230 mi) zone, taking in the disputed lobsters' bed. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:35, 10 Enero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22519540 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-03 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Henry Adams Thompson]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Henry A. Thompson.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Henry Adams Thompson''' (March 23, 1837 – July 8, 1920) was an American prohibitionist and professor who was the vice-presidential nominee of the Prohibition Party in 1880. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:09, 17 Enero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22614498 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-04 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Koz Castle]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Kozkalesi.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Koz Castle''' (Turkish: Koz Kalesi), or Kürşat Castle is a castle in the Altınözü district of the Hatay Province of Turkey. It has been involved in the Crusades in the 12th and 13th century. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:58, 24 Enero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22621333 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-04 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Koz Castle]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Kozkalesi.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Koz Castle''' (Turkish: Koz Kalesi), or Kürşat Castle is a castle in the Altınözü district of the Hatay Province of Turkey. It has been involved in the Crusades in the 12th and 13th century. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 10:06, 24 Enero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22621333 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-06 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Log bucking]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Bucker2.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Bucking''' is the process of cutting a felled and delimbed tree into logs. Significant value can be lost by sub-optimal bucking because logs destined for plywood, lumber, and pulp each have their own value and specifications for length, diameter, and defects. Cutting from the top down is overbucking and from the bottom up is underbucking. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:26, 7 Pebrero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22758274 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-06 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Log bucking]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Bucker2.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Bucking''' is the process of cutting a felled and delimbed tree into logs. Significant value can be lost by sub-optimal bucking because logs destined for plywood, lumber, and pulp each have their own value and specifications for length, diameter, and defects. Cutting from the top down is overbucking and from the bottom up is underbucking. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 06:11, 7 Pebrero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22758274 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-07 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Bidriware]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Bidriware Hookah.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Bidriware''' is a metal handicraft from Bidar, India. It was developed in the 14th century C.E. during the rule of the Bahamani Sultans. The term "bidriware" originates from the township of Bidar, which is still the chief centre for the manufacture of the unique metalware. Due to its striking inlay artwork, bidriware is an important export handicraft of India and is prized as a symbol of wealth. The metal used is a blackened alloy of zinc and copper inlaid with thin sheets of pure silver. This native art form has obtained Geographical Indications (GI) registry. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:43, 14 Pebrero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22779496 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-08 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:simple:Loktak Folklore Museum]]'''<br /> <small>''([[:mni:ꯂꯣꯛꯇꯥꯛ ꯈꯨꯟꯅꯨꯡ ꯄꯨꯀꯩ ꯂꯟꯀꯩ ꯁꯪꯂꯦꯟ]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:LOKTAK FOLKLORE MUSEUM.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Loktak Folklore Museum''' or the Thanga Folklore Museum is a folk museum in Thanga Island in the Loktak lake of Manipur. It cares for and displays a collection of artistic, cultural and historical artefacts associated with the Loktak lake. The museum preserves the folk customs and beliefs, folk medicines, folk literature associated with the Loktak lake. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:18, 21 Pebrero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22779496 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-09 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Shapur I's victory relief at Naqsh-e Rostam]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Naghsh-e rostam, Irán, 2016-09-24, DD 12.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Shapur I's victory relief at Naqsh-e Rostam''' is located 3 kilometers north of Persepolis. It is the most impressive of eight Sasanian rock carvings cut into the cliff beneath the tombs of their Achaemenid predecessors <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:27, 28 Pebrero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22779496 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-10 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Day of the National Flag (Ukraine)]]'''<br /><small>''([[:uk:День Державного Прапора України]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Flag of Ukraine.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> August 23 every year since 2004 <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:57, 7 Marso 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22918026 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-11 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Hermila Galindo]]'''<br /><small>''([[:es:Hermila Galindo]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Portrait of Hermila Galindo.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Hermila Galindo Acosta''' (also known as Hermila Galindo de Topete) (2 June 1886 – 18 August 1954) was a Mexican feminist and a writer. She was an early supporter of many radical feminist issues, primarily sex education in schools, women's suffrage, and divorce. She was one of the first feminists to state that Catholicism in Mexico was thwarting feminist efforts, and was the first woman to run for elected office in Mexico. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:23, 14 Marso 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22964474 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-12 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Farn-Sasan]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Bronze coin of Farn-Sasan.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Farn-Sasan''' was the last king of the Indo-Parthian Kingdom, ruling the region of Sakastan approximately from 210 to 226. Literary sources makes no mention of him, and he is only known through the coins he issued. He was defeated in 226 by the Sasanian ruler Ardashir I (r. 224–242), which marked the end of Indo-Parthian rule. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 06:29, 21 Marso 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23020670 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-13 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Dummy tank]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Inflatable dummy weapons - NARA - 292565.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Dummy tanks''' superficially resemble real tanks and are often deployed as a means of military deception in the absence of real tanks. Early designs included wooden shells and inflatable props that could fool enemy intelligence; they were fragile and only believable from a distance. Modern designs are more advanced and can imitate heat signatures, making them more effective illusions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:51, 28 Marso 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23058505 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-15 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ankarana Reserve]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Tsingy Ankarana Madagascar 16-07-2004.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Ankarana Special Reserve''' in northern Madagascar was created in 1956. It is a small, partially vegetated plateau composed of 150-million-year-old middle Jurassic limestone <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 11 Abril 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23120296 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-16 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Gwoździec Synagogue]]'''<br /> <small>''([[:pl:Synagoga w Gwoźdźcu]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Warszawa - synagoga z Gwoźdźca 2.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''synagogue''' was erected around 1650 in Gwoździec (Ukrainian: Гвіздець - Hvizdets), then in the Polish–Lithuanian Commonwealth, today in the Kolomyia Raion, Ukraine. The building was seriously damaged in a fire during World War I. It was rebuilt in the interwar period, but destroyed completely by the Germans in 1941 <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 18 Abril 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23159940 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-17 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:School of the Air]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:SchooloftheAir.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''School of the Air''' is a generic term for correspondence schools catering for the primary and early secondary education of children in remote and outback Australia where some or all classes were historically conducted by radio, although this is now replaced by telephone and internet technology. In these areas, the school-age population is too small for a conventional school to be viable. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:37, 25 Abril 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23192890 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-18 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:K-ration]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:KRation Breakfast.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''K-ration''' was an individual daily combat food ration which was introduced by the United States Army during World War II. It was originally intended as an individually packaged daily ration for issue to airborne troops, tank crews, motorcycle couriers, and other mobile forces for short durations. The K-ration provided three separately boxed meal units: Breakfast, Dinner, and Supper. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 04:04, 2 Mayo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23227238 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-19 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cyrus the Great Day]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:7aban1394.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Cyrus the Great Day''' (Persian: روز کوروش بزرگ, romanized: ruz-e kuroš-e bozorg) is an unofficial Iranian holiday that takes place on the seventh day of Aban, the eighth month of the Solar Hijri calendar (October 29th on the Gregorian calendar), to commemorate Cyrus the Great, the founder of the ancient Achaemenid Persian Empire. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:01, 9 Mayo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23227238 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-20 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lift Every Voice and Sing]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Lift Every Voice and Sing - U.S. Navy Band Southwest, Jacksonville, Fla.opus|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> "'''''Lift Every Voice and Sing'''''" – often referred to as the Black national anthem in the United States – is a hymn with lyrics by James Weldon Johnson (1871–1938) and set to music by his brother, J. Rosamond Johnson (1873–1954), for the anniversary of President Abraham Lincoln's birthday in 1900 <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:57, 16 Mayo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23227238 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-22 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Zangbeto]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Zangbeto.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Zangbeto''' are the traditional voodoo guardians of the night among the Ogu or Egun people of Benin, Togo and Nigeria. A traditional police and security institution, the Zangbeto cult is charged with the maintenance of law and order, and ensures safety and security within Ogu communities <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:05, 30 Mayo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23338388 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-23 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Trabala vishnou]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Trabala vishnou (Walker, 1855) Rose Myrtle Lappet Moth female Lasiocampidae (16076304697).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Trabala vishnou''', the rose-myrtle lappet moth, is a moth of the family Lasiocampidae. It is found in south-east Asia, including Pakistan, India, Thailand, Sri Lanka, Myanmar, Java, China, Japan, Taiwan, Hong Kong, Vietnam and Indonesia. Four subspecies are recognized. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 6 Hunyo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23366994 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-24 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tirumala septentrionis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Dark blue tiger (Tirumala septentrionis dravidarum).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tirumala septentrionis''', the dark blue tiger, is a danaid butterfly found in the Indian subcontinent and Southeast Asia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:35, 13 Hunyo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23389957 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-25 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Statehood Day (Slovenia)]]'''<br /> <small>''([[:sl:Dan državnosti]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Statehood Day''' (Slovene: Dan državnosti) is a holiday that occurs on every 25 June in Slovenia to commemorate the country's declaration of independence from Yugoslavia in 1991. Although the formal declaration of independence did not come until 26 June 1991, Statehood Day is considered to be 25 June since that was the date on which the initial acts regarding independence were passed and Slovenia became independent <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:32, 20 Hunyo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23396992 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-26 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Roll Out Solar Array]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:View of the ISS taken during Crew-2 flyaround (ISS066-E-080651).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Roll Out Solar Array''' (ROSA) and its larger version ISS Roll Out Solar Array (iROSA) are lightweight, flexible power sources designed by NASA to be deployed and used in space. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 27 Hunyo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23436479 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-27 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:The Road Goes Ever On (song)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Hobbiton, New Zealand.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> "'''The Road Goes Ever On'''" is a title that encompasses several walking songs that J. R. R. Tolkien wrote for his Middle-earth legendarium. Within the stories, the original song was composed by Bilbo Baggins and recorded in The Hobbit. Different versions of it also appear in The Lord of the Rings, along with some similar walking songs. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:51, 4 Hulyo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23473250 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-28 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Everard Calthrop]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Everard Richard Calthrop''' (3 March 1857 – 30 March 1927) was a British railway engineer and inventor. Calthrop was a notable promoter and builder of narrow-gauge railways, especially of 2 ft 6 in (762 mm) narrow gauge, and was especially prominent in India. His most notable achievement was the Barsi Light Railway, but he is best known in his home country for the Leek and Manifold Valley Light Railway. Calthrop has been described as a "railway genius. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:04, 11 Hulyo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23502841 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-29 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Church of St. Clare, Horodkivka]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Horodkivka Catholic Church RB.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Church of St. Clare, Horodkivka''' is a Roman Catholic religious building and an architectural monument of local importance in the village of Horodkivka (alternative spelling Gorodkivka), Andrushivka Raion, Zhytomyr region, Ukraine. Horodkivka was called Khalaimgorodok before 1946 <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:45, 18 Hulyo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23502841 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-30 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sack of Shamakhi]]'''<br /> <small>''([[:fa:تاراج شماخی]]) ''</small></div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Sack of Shamakhi''' took place on 18 August 1721, when rebellious Sunni Lezgins, within the declining Safavid Empire, attacked the capital of Shirvan province, Shamakhi (in present-day Azerbaijan Republic). The initially successful counter-campaign was abandoned by the central government at a critical moment and with the threat then left unchecked, Shamakhi was taken by 15,000 Lezgin tribesmen, its Shia population massacred, and the city ransacked. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:46, 25 Hulyo 2022 (UTC) </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23502841 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-31 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lau Pa Sat]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Telok Ayer Market Above, June 2015.JPG|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lau Pa Sat''', also known as Telok Ayer Market, is a historic building located within the Downtown Core in the Central Area of Singapore. It was first built in 1824 as a fish market on the waterfront serving the people of early colonial Singapore and rebuilt in 1838. It was then relocated and rebuilt at the present location in 1894. It is currently a food court with stalls selling a variety of local cuisine. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:48, 1 Agosto 2022 (UTC) </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23601901 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-32 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:The Raggle Taggle Gypsy]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> "'''The Raggle Taggle Gypsy'''" (Roud 1, Child 200), is a traditional folk song that originated as a Scottish border ballad, and has been popular throughout Britain, Ireland and North America. It concerns a rich lady who runs off to join the gypsies (or one gypsy). <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:51, 8 Agosto 2022 (UTC) </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23635059 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-33 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Peroz I Kushanshah]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Extremely rare coin of Peroz I Kushanshah.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Peroz I Kushanshah''' was ruler of the Kushano-Sasanian Kingdom from 245 to 275. He was the successor of Ardashir I Kushanshah. He was an energetic ruler, who minted coins in Balkh, Herat, and Gandhara. Under him, the Kushano-Sasanians further expanded their domains into the west, pushing the weakened Kushan Empire to Mathura in North India. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:47, 15 Agosto 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23661098 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-34 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:In the Arbour]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Gierymski In the arbour.png|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''In the Arbour''''' (Polish: W altanie) is an oil painting created by Polish Realist painter Aleksander Gierymski in 1882. It is displayed at the National Museum in Warsaw, Poland. In the painting is shown a social gathering of a group of aristocrats portrayed in 18th-century clothes, which takes place on a summer day in a garden. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 11:47, 22 Agosto 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23685356 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-35 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:simple:Imphal Peace Museum]]'''<br /> <small>''([[:mni:ꯏꯝꯐꯥꯜ ꯑꯌꯤꯡ ꯑꯆꯤꯛ ꯄꯨꯀꯩ ꯂꯟꯀꯩ ꯁꯪꯂꯦꯟ]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Imphal Peace Museum.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Imphal Peace Museum''' (IPM) (Meitei: Imphal Aying-Achik Pukei Lankei Shanglen, Japanese: インパール平和資料館, romanized: Inpāru heiwa shiryōkan) is a WWII museum at the foothills of the Red Hills (Maibam Lokpa Ching) in Manipur. It is a living memory of the Battle of Imphal and other WWII battles (March-July 1944) fought in Manipur. It is supported by the Nippon Foundation (TNF), a non profit grant making organization, collaborating with the Manipur Tourism Forum and the Government of Manipur. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:33, 29 Agosto 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23722272 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-36 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Saint John Church of Sohrol]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Holy SURP Hovhannes Church.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Church of Saint John''' (Armenian: Սուրբ Յովհաննէս Եկեղեցի) is a 5th or 6th century Armenian Catholic church in Sohrol, Shabestar County, East Azerbaijan Province, Iran. It was rebuilt in 1840 by Samson Makintsev (Sam Khan; member of Bogatyr Battalion) in brick on the older church foundation. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:48, 5 Setyembre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23742791 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-38 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2022 Melilla incident]]'''<br /> <small>''([[:ca:Massacre de Melilla]]) ([[:es:Tragedia de la valla de Melilla]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On June 24, 2022, at least 37 migrants were killed at the Melilla border fence during a conflict with Moroccan and Spanish security forces. Conflict broke out as between 500 and 2,000 people gathered in the early hours of the day to cross the border with Spain. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:39, 19 Setyembre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23818984 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-39 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:George W. Johnson (singer)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:George W. Johnson, 1898.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''George Washington Johnson''' (c. October 1846 – January 23, 1914) was an American singer and pioneer sound recording artist. Johnson was the first African American recording star of the phonograph <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:07, 26 Setyembre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23831378 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-41 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Meitei classical language movement]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Meitei language written in Meitei script.svg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''social movement of Meitei language''' (officially known as "Manipuri language") to achieve the officially recognised status of the "Classical language of India" is advocated by various literary, political, social associations and organisations as well as notable individual personalities of Bangladesh, Myanmar, Northeast India (prominently Assam, Manipur and Tripura). <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:55, 10 Oktubre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23857591 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-42 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Urânia Vanério]]'''<br /> <small>''([[:pt:Urânia Vanério]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Urânia Vanério de Argollo Ferrão''' (Salvador, 14 December 1811 — 3 December 1849) was a Brazilian teacher, writer and translator. In her childhood she witnessed the conflict between Brazilian and Portuguese troops in early 1822, in the context of the Bahia's Independence process, which led her to write the poem "Lamentos de uma Baiana..." ("Laments of a girl from Bahia"). <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:32, 17 Oktubre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23857591 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-43 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pagoda of the Celestial Lady]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:ThienMuPagoda.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Pagoda of the Celestial Lady''' (Vietnamese: Chùa Thiên Mụ; also called Linh Mụ Pagoda) is a historic temple in the city of Huế in Vietnam. Its iconic seven-story pagoda is regarded as the unofficial symbol of the city, and the temple has often been the subject of folk rhymes and ca dao about Huế. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:52, 24 Oktubre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23972116 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-44 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Women in Qatar]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Shaikha Khalaf Al Mohammed, Mehbubeh Akhlaghi, Bahya Al-Hamad 2011 (cropped).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Women's rights in Qatar''' are restricted by the country's male guardianship law and influenced by the Wahhabi interpretation of Islam. Both women and men were enfranchised in the country at the same time, in 1999. Labour force participation rates of Qatari women are above the world average and among the highest in the Arab World, which comes mainly as a result of an increasing number of Qatari women who are attaining academic degrees. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:14, 31 Oktubre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23991876 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-45 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Truck art in South Asia]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:PK Truck on N-5 near Thatta asv2020-02 img2.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Truck art in South Asia''' is a popular form of regional decoration, with trucks featuring elaborate floral patterns and calligraphy. It is especially common in Pakistan and India. During the War in Afghanistan, Pakistani decorated trucks that ran services between Pakistan and Afghanistan came to be known as jingle trucks by American troops and contractors who were deployed across the latter. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:23, 7 Nobyembre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23991876 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-46 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Gorgany Nature Reserve]]'''<br /> <small>''([[:uk:Ґорґани (заповідник)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Gorgany Syniak.JPG|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Gorgany Nature Reserve''' (Ukrainian: Ґорґани заповідник) is a strict nature reserve (a 'zapovidnyk') of Ukraine that covers a part of the Gorgany mountain range of the Outer Eastern Carpatians in southwest Ukraine. The reserve is 46% old-growth forest, one of the last and largest such stands in Europe. The reserve was originally created in 1996 to protect relic stands of Stone pine trees (Pinus cembra). The reserve is administratively in the Nadvirna District of Ivano-Frankivsk Oblast. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:49, 14 Nobyembre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24059284 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-47 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pizza quattro formaggi]]'''<br /> <small>''([[:it:Pizza ai quattro formaggi]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Pizza quattro formaggi at restaurant, Chalk Farm Road, London.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pizza quattro formaggi''' (four cheese pizza) is a variety of pizza in Italian cuisine that is topped with a combination of four kinds of cheese, usually melted together, with (rossa, red) or without (bianca, white) tomato sauce. It is popular worldwide, including in Italy, and is one of the iconic items from pizzerias' menus. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:01, 21 Nobyembre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24072249 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-48 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Equestrian statue of the Duke of Wellington, Glasgow]]'''<br /> <small>''([[:de:Reiterstatue des Duke of Wellington (Glasgow)]]) ([[:es:Estatua de Wellington]]) ([[:ja:ウェリントン公爵騎馬像 (グラスゴー)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Statue of the Duke of Wellington on his horse Copenhagen unveiled in front of the Royal Exchange, in Royal Exchange Square, Glasgow in 1844.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''equestrian statue of Arthur Wellesley, 1st Duke of Wellington''' located outside the Gallery of Modern Art, Glasgow, Scotland, is one of Glasgow's most iconic landmarks. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:18, 28 Nobyembre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24120650 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-49 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Black Woman with Child]]'''<br /> <small>''([[:pt:A Mulher Negra]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Eckhout, Albert - Mulher Africana.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Black Woman with Child''' is a circa 1650 full-length portrait painting by Albert Eckhout. It is in the collection of the National Gallery of Denmark. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:45, 5 Disyembre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24120650 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-02 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Zakia Khudadadi]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Zakia Khudadadi''' also spelt as Zakia Khodadadi (Pashto: ذکیه خدادادی; born 29 September 1998) is an Afghan parataekwondo practitioner. She is the first Afghan female taekwondo practitioner. She rose to prominence after winning the African International Parataekwondo Championship in 2016 at the age of 18. She represented Afghanistan at the 2020 Summer Paralympics. She was initially denied the opportunity to compete at her maiden Paralympics due to the Taliban takeover but she was later allowed by the International Paralympic Committee to compete in the event after being safely evacuated from Afghanistan. She was able to compete and became the first Afghan female Paralympic competitor to compete at the Paralympics after 17 years since Mareena Karim's participation at the 2004 Summer Paralympics. She also officially became the first Afghan female sportsperson to participate in an international sporting event after the Taliban takeover. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:57, 9 Enero 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24306136 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-03 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Léopoldville riots]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Léopoldville riots damage.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Léopoldville riots''' were an outbreak of civil disorder in Léopoldville (modern-day Kinshasa) in the Belgian Congo which took place in January 1959 and which were an important moment for the Congolese independence movement. The rioting occurred when members of the Alliance des Bakongo (ABAKO) political party were not allowed to assemble for a protest and colonial authorities reacted harshly. The exact death toll is not known, but at least 49 people were killed and total casualties may have been as high as 500. Following these riots, a round table conference was organized in Brussels to negotiate the terms of Congo's independence, The Congo received its independence on 30 June 1960, becoming the Republic of the Congo. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:38, 16 Enero 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24351847 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-06 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sweden Finns' Day]] '''<br /> <small>''([[:fi:Ruotsinsuomalaisten päivä]]) ([[:sv:Sverigefinnarnas dag]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Sverigefinskaflaggan.svg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Sweden Finns' Day''' (Finnish: Ruotsinsuomalaisten päivä, Swedish: Sverigefinnarnas dag) is an anniversary celebrated in Sweden on 24 February. The anniversary of the calendar was approved by the Swedish Academy in 2010 and was celebrated for the first time in 2011. February 24 was chosen as the birthday of Carl Axel Gottlund, a collector of folk poetry and a defender of the status of the Finnish language. The purpose of the day is to celebrate the Sweden Finns and to recognize their history, language and culture as a prominent part of Sweden's cultural heritage. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:05, 6 Pebrero 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24491747 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-07 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Delivery robot]] '''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Woman Takes Groceries from Dax Delivery Robot.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''delivery robot''' is an autonomous robot that provides "last mile" delivery services. An operator may monitor and take control of the robot remotely in certain situations that the robot cannot resolve by itself such as when it is stuck in an obstacle. Delivery robots can be used in different settings such as food delivery, package delivery, hospital delivery, and room service. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:26, 13 Pebrero 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24515453 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-08 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Buddha Dhatu Jadi]] '''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Swarno Mandir.JPG|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Buddha Dhatu Jadi''' (Bengali: বুদ্ধ ধাতু জাদি; Burmese: ဗုဒ္ဓဓာတုစေတီ also known as the Bandarban Golden Temple) is located close to Balaghata town, in Bandarban City, in Bangladesh. Dhatu are the material remains of a holy person, and in this temple the relics belong to Buddha. It is the largest Theravada Buddhist temple in Bangladesh and has the second-largest Buddha statue in the country. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:18, 20 Pebrero 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24581813 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-09 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Alina Scholtz]] '''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Alina Scholtz''' (24 September 1908 – 25 February 1996) was a Polish landscape architect, known as one of country's pioneers in developing the field. Throughout her career she worked on various public and private projects for cemeteries, parks and green spaces. Some of her most noted works include the grounds of a villa on Kielecka Street in Warsaw for which she won a Silver Medal at the 1937 World Exhibition in Paris, the memorial cemetery to the victims of the Palmiry massacre, and landscaping projects along the East-West traffic route of Warsaw. In addition to her design work, she served as one of the founding members of the International Federation of Landscape Architects. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:04, 27 Pebrero 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24617511 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-10 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Mary Nzimiro]] '''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Mary Nzimiro''', birthname Mary Nwametu Onumonu, MBE (1898–1993) was a pioneering Nigerian businesswoman, politician and women's activist. In 1948, she was appointed principal representative of the United Africa Company (UAC) for Eastern Nigeria, while maintaining textile and cosmetics retail outlets of her own in Port Harcourt, Aba and Owerri. By the early 1950s, she was among the richest individuals in West Africa, becoming a resident of the exclusive Bernard Carr Street in Port Harcourt. On the political front, she was a member of the influential National Council of Nigeria and the Cameroons, becoming a member of its executive committee in 1957 and vice-president of the NCNC Estern Women's Association in 1962. During the Nigerian Civil War (1967–1970), she organized Igbo women in support of the Biafrans. As a result she lost most of her property in Port Harcourt and returned to her native Oguta where she died in 1993. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:47, 6 Marso 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24636259 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-11 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Elizabeth Langdon Williams]] '''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Elizabeth Langdon Williams.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Elizabeth Langdon Williams''' (February 8, 1879 in Putnam, Connecticut – 1981 in Enfield, New Hampshire) was an American human computer and astronomer whose work helped lead to the discovery of Pluto, or Planet X. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:22, 13 Marso 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24700408 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-12 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:I Didn't Raise My Boy to Be a Soldier]] '''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Peerless Quartet - I Didn't Raise my Boy to be a Soldier.ogg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> an American anti-war song that was influential within the pacifist movement that existed in the United States before it entered World War I. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:31, 20 Marso 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24720571 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-13 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:es:Diana Aguavil]]'''<br /> <small>''([[:en:Diana Aguavil]]) ([[:pt:Diana Aguavil]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Diana Aguavil.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Diana Alexandra Aguavil Calazacón''' (born 7 August 1983) is an Ecuadorian indigenous leader, since 25 August 2018, the first female governor of the Tsáchila nationality after 104 years of male administrations and winning the 2018 Tsáchila election. She was also the second woman to become a candidate. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:40, 27 Marso 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24758626 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-16 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Lucy Salani]]'''<br /> <small>''([[:en:Lucy Salani]]) ([[:fr:Lucy Salani]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Lucy Salani.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lucy Salani''' was an Italian activist and is considered the only Italian transgender person to have survived the Nazi concentration camps. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:06, 17 Abril 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24872966 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-16 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Lucy Salani]]'''<br /> <small>''([[:en:Lucy Salani]]) ([[:fr:Lucy Salani]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Lucy Salani.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lucy Salani''' was an Italian activist and is considered the only Italian transgender person to have survived the Nazi concentration camps. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 10:06, 17 Abril 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24872966 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-17 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:ca:María Fernanda Castro Maya]]'''<br /> <small>''([[:pt:María Fernanda Castro Maya]]) ([[:eu:María Fernanda Castro Maya]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''María Fernanda Castro Maya''' is a Mexican self-advocate disability rights activist. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:55, 24 Abril 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24872966 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-18 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sonia Orbuch]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Sonia Shainwald Orbuch''' (born Sarah Shainwald, May 24, 1925 – September 30, 2018) was an American Holocaust educator. During the Second World War she was a Jewish resistance fighter in eastern Poland. Orbuch hid in the forests of Poland with her family during the Second World War. She joined a group of Soviet partisans, being renamed Sonia in case she was captured, and helped fight against the Germans. After the war, she returned home, where she met her future husband. After having a daughter in a refugee camp in Germany, the family eventually emigrated to the United States. She spent the rest of life in public engagement, speaking about her experiences and in 2009, published her autobiography, Here, There Are No Sarahs: A Woman's Courageous Fight Against the Nazis and Her Bittersweet Fulfillment of the American Dream. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 06:24, 1 Mayo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24872966 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-19 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Nadia Ghulam]]'''<br /><small>''([[:fr:Nadia Ghulam]]) ([[:es:Nadia Ghulam]]) ([[:ca:Nadia Ghulam]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Nadia Ghulam (cropped).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Nadia Ghulam Dastgir''' is an Afghan woman who spent ten years posing as her dead brother to evade the Taliban's strictures against women. Her book about her experiences, written with Agnès Rotger and published in 2010, El secret del meu turbant (The Secret of My Turban), won the Prudenci Bertrana Prize for fiction. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:37, 8 Mayo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24966177 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-20 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Purple Day]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Epilepsy Warrior Brooch May 2018 Purple Day.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Purple Day''' is a global grassroots event that was formed with the intention to increase worldwide awareness of epilepsy, and to dispel common myths and fears of this neurological disorder. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:17, 15 Mayo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25000361 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-22 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Valencian Art Nouveau]]'''<br /> <small>''([[:es:Modernismo valenciano]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Santuario Novelda.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Valencian Art Nouveau''' (Spanish: modernismo valenciano, Valencian: modernisme valencià), is the historiographic denomination given to an art and literature movement associated with the Art Nouveau in the Valencian Community, in Spain. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:46, 29 Mayo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25074014 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-23 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:pt:Alessandra Korap]]'''<br /> <small>''([[:en:Alessandra Korap]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Alessandra Korap''' is an indigenous leader and Brazilian environmental activist from the Munduruku ethnic group. Her main work is defending the demarcation of indigenous territory and denouncing the illegal exploitation and activities of the mining and logging industries. Alessandra is internationally recognized for her work. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:33, 5 Hunyo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25111481 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-24 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cassinga Day]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Cassinga Day''' is a national public holiday in Namibia remembering the Cassinga Massacre. Commemorated annually on 4 May, the date "remembers those (approximately 600) killed in 1978 when the South African Defence Force attacked a SWAPO base at Cassinga in southern Angola". <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:07, 12 Hunyo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25111481 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-26 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Rawon]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Rawon Setan.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Rawon''' (Javanese: ꦫꦮꦺꦴꦤ꧀) is an Indonesian beef soup. Originating from East Java, rawon utilizes the black keluak nut as the main seasoning, which gives a dark color and nutty flavor to the soup. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:18, 26 Hunyo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25177056 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-27 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Hook echo]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Tornadic classic supercell radar.gif|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''hook echo''' is a pendant or hook-shaped weather radar signature as part of some supercell thunderstorms. It is found in the lower portions of a storm as air and precipitation flow into a mesocyclone, resulting in a curved feature of reflectivity. The echo is produced by rain, hail, or even debris being wrapped around the supercell <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:18, 3 Hulyo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25241057 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-29 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Esther Cooper Jackson]]'''<br /> <small>''([[:fr:Esther Cooper Jackson]]) ([[:simple:Esther Cooper Jackson]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Esther Cooper Jackson, 1968, Great Barrington.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Esther Victoria Cooper Jackson''' was an American civil rights activist and social worker. She was one of the founding editors of the magazine Freedomways. She also was an organizational and executive secretary at the Southern Negro Youth Congress. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:14, 17 Hulyo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25266525 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-30 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cut of pork]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:American Pork Cuts.svg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''cuts of pork''' are the different parts of the pig which are consumed as food by humans. The terminology and extent of each cut varies from country to country. There are between four and six primal cuts, which are the large parts in which the pig is first cut: the shoulder (blade and picnic), loin, belly (spare ribs and side) and leg <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:21, 24 Hulyo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25318972 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-31 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Gunhild Cross]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Gunhildkorset.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Gunhild Cross''' (Danish: Gunhildkorset), named for its first owner, Gunhild, a daughter of Svend III of Denmark, is a mid-12th-century crucifix carved in walrus tusk and with both Latin and Runic inscriptions. It is now in the collection of the National Museum of Denmark. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:48, 31 Hulyo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25380210 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-32 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Polyura athamas]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Close wing mud-puddling position of Charaxes bharata (C.& R. Felder,1867) - Indian Nawab.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Polyura athamas''''', the common nawab, is a species of fast-flying canopy butterfly found in tropical Asia. It belongs to the Charaxinae (rajahs and nawabs) in the brush-footed butterfly family (Nymphalidae). <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:14, 7 Agosto 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25410866 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-33 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Women's page]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:"Doings in Pittsburg Society" The Pittsburg Press February 1, 1920.png|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''women's page''' (sometimes called home page or women's section) of a newspaper was a section devoted to covering news assumed to be of interest to women. Women's pages started out in the 19th century as society pages and eventually morphed into features sections in the 1970s. Although denigrated during much of that period, they had a significant impact on journalism and in their communities. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:51, 14 Agosto 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25427472 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-34 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Insect toxin]]'''<br /> <small>''([[:de:Insektengift]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:PDB 1lmr EBI.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Insect toxins''' are various protein toxins produced by insect species. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:32, 21 Agosto 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25427472 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-35 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Manchester Blitz]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Air Raid Damage in Britain- Manchester HU49833.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Manchester Blitz''' (also known as the Christmas Blitz) was the heavy bombing of the city of Manchester and its surrounding areas in North West England during the Second World War by the German Luftwaffe. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:16, 28 Agosto 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25427472 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-36 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ghana Independence Act 1957]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Ghana Independence Act 1957''' is an Act of the Parliament of the United Kingdom that granted the Gold Coast fully responsible government within the British Commonwealth of Nations under the name of Ghana <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:18, 4 Setyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25427472 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-37 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Betrayal trauma]]'''<br /> <small>''([[:sv:Svektrauma]]) ([[:ar:صدمة الخيانة]]) ([[:ko:배신 트라우마]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Betrayal trauma''' is defined as a trauma perpetrated by someone with whom the victim is close to and reliant upon for support and survival. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:49, 11 Setyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25427472 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-38 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:es:Genocidio del Putumayo]]'''<br /> <small>''([[:en:Putumayo genocide]]) ([[:ca:Genocidi del Putumayo]])''</small></div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:The Putumayo - the devil's paradise, travels in the Peruvian Amazon Region and an account of the atrocities committed upon the Indians therein (1913) (14782203995).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Putumayo genocide''' is the term which is used in reference to the enslavement, massacres and ethnocide of the indigenous population of the Amazon at the hands of the Peruvian Amazon Company, specifically in the area between the Putumayo River and the Caquetá River during the Amazon rubber boom period from 1879 to 1912. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:38, 18 Setyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25599361 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-42 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Athyma nefte]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:VB 019 Color Sergeant UP.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Athyma nefte''''', the colour sergeant, is a species of brush-footed butterfly found in tropical South and Southeast Asia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:58, 16 Oktubre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25693965 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-43 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Typhoon Rusa]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Rusa 2002-08-27 0350Z.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Typhoon Rusa''' was the most powerful typhoon to strike South Korea in 43 years. It was the 21st JTWC tropical depression, the 15th named storm, and the 10th typhoon of the 2002 Pacific typhoon season. It developed on August 22 from the monsoon trough in the northwestern Pacific Ocean, well to the southeast of Japan. For several days, Rusa moved to the northwest, eventually intensifying into a powerful typhoon. On August 26, the storm moved across the Amami Islands of Japan, where Rusa left 20,000 people without power and caused two fatalities. Across Japan, the typhoon dropped torrential rainfall peaking at 902 mm (35.5 in) in Tokushima Prefecture. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:50, 23 Oktubre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25693965 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-44 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Hein Eersel]]'''<br /> <small>''([[:nl:Hein Eersel]]) ([[:it:Hein Eersel]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:HeinEersel.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Christiaan Hendrik "Hein" Eersel''' was a Surinamese linguist and cultural researcher. He served as Minister of Education and Population Development in the cabinet of acting Prime Minister Arthur Johan May. He was also the first chancellor of the University of Suriname. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:09, 30 Oktubre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25797248 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-45 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Reclaim the Night]]'''<br /> <small>''([[:de:Reclaim the Night]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Reclaim the Night 2014.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Reclaim the Night''' is a movement started in Leeds in 1977 as part of the Women's Liberation Movement. Marches demanding that women be able to move throughout public spaces at night took place across England until the 1990s. Later, the organisation was revived and sponsors annual and national marches against rape and violence against women. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:40, 8 Nobyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25797248 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-46 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ishe Komborera Africa]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Ishe Komborera Africa.mp3|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> "'''Ishe Komborera Africa'''" (Shona for: God Bless Africa), also called "Ishe Komborera Zimbabwe" (Shona for: God Bless Zimbabwe), was the Zimbabwean national anthem from 1980 to 1994. It was the country's first national anthem after gaining independence in 1980. It is a translation of 19th-century South African schoolteacher Enoch Sontonga's popular African hymn "Nkosi Sikelel' iAfrika" into Zimbabwe's native Shona and Ndebele languages. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:38, 13 Nobyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25797248 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-47 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Bhagavata Mela]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Bhagavata Mela''' is a classical Indian dance that is performed in Tamil Nadu, particularly the Thanjavur area. It is choreographed as an annual Vaishnavism tradition in Melattur and nearby regions, and celebrated as a dance-drama performance art. The dance art has roots in a historic migration of practitioners of Kuchipudi, another Indian classical dance art, from Andhra Pradesh to the kingdom of Tanjavur. The term Bhagavata, state Brandon and Banham, refers to the Hindu text Bhagavata Purana. Mela is a Sanskrit word that means "gathering, meeting of a group" and connotes a folk festival. The traditional Bhagavata Mela performance acts out the legends of Hinduism, set to the Carnatic style music. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:38, 04:07, 20 Nobyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25797248 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-48 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fr:Zanskari]]'''<br /> <small>''([[:en:Zaniskari]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Zaniskari Horse in Ladakh, India.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Zaniskari''' or '''Zanskari''' is a breed of small mountain horse or pony from Ladakh, in northern India. It is named for the Zanskar valley or region in Kargil district. It is similar to the Spiti breed of Himachal Pradesh, but is better adapted to work at high altitude. Like the Spiti, it shows similarities to the Tibetan breeds of neighbouring Tibet. It is of medium size, and is often grey in colour. The breed is considered endangered, as there are only a few hundred alive today, and a conservation programme has been started at Padum, Zanskar, in the Kargil district of Ladakh. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:44, 27 Nobyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25797248 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-49 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sheikh Hussein]]'''<br /> <small>''([[:fr:Sheikh Hussein]]) ([[:it:Scec Hussèn]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Sheikh Hussein.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Sheikh Hussein''' is a town in south-eastern Ethiopia. The site has been recorded in the tentative list for UNESCO World Heritage List since 2011 as a religious, cultural and historical site. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:34, 4 Disyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25921616 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-50 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fr:Applaudissements aux fenêtres pendant la pandémie de Covid-19]]'''<br /> <small>''([[:es:Aplauso por los trabajadores de la salud]]) ([[:gl:Aplauso ao persoal sanitario]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Koronabirus konfinamendua Lasarten 2020-03-29.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> During the COVID-19 pandemic, applauding daily at a scheduled hour was a gesture of acclamation, recognition and gratitude towards health professionals in tribute to their work at the time. This habit emerged in January 2020 in Wuhan, where the pandemic originated, and then spread to several cities around the world during the quarantines and sanitary cordons ordered as preventive measures, Italy being the first one. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:26, 11 Disyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25925561 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-51 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Jamaica Bay Wildlife Refuge]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Aerial view of Subway Island, July 2019.JPG|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Jamaica Bay Wildlife Refuge''' is a wildlife refuge in New York City managed by the National Park Service as part of Gateway National Recreation Area. It is composed of the open water and intertidal salt marshes of Jamaica Bay. It lies entirely within the boundaries of New York City, divided between the boroughs of Brooklyn to the west and Queens to the east. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:05, 18 Disyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25951007 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-52 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Plant blindness]]'''<br /> <small>''([[:fr:Cécité botanique]]) ([[:de:Pflanzenblindheit]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Plant blindness 0323.png|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Plant blindness''' is an informally-proposed form of cognitive bias, which in its broadest meaning, is a human tendency to ignore plant species. This includes such phenomena as not noticing plants in the surrounding environment, not recognizing the importance of plant life to the whole biosphere and to human affairs, a philosophical view of plants as an inferior form of life to animals and/or the inability to appreciate the unique features or aesthetics of plants. Related terms include plant‐neglect, zoo-centrism, and zoo‐chauvinism. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:58, 25 Disyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25971304 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-02 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pax airship disaster]]'''<br /> <small>''([[:pt:Catástrofe do dirigível Pax]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Sim new-mcclures-magazine 1902-09 19 5 (page 75 crop).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Pax''''' '''airship disaster''' was the explosion of the ''Pax'' airship on May 12, 1902, in Paris, which killed the Brazilian inventor Augusto Severo and the French mechanic Georges Saché. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 12:14, 8 January 2024 (UTC)'' </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26033876 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-03 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Conversion to Islam]]'''<br /> <small>''([[:fr:Conversion à l'islam]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Sahadah-Topkapi-Palace.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Conversion to Islam''' is accepting Islam as a religion or faith and rejecting any other religion or irreligion. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:11, 15 Enero 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26044632 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-04 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kinder der Landstrasse]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Kinderdlandstrasse plakat.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Kinder der Landstrasse''' (literally: Children of the Country Road) was a project implemented by the Swiss foundation Pro Juventute from 1926 to 1973. The project aimed to assimilate the itinerant Yenish people in Switzerland by forcibly removing their children from their parents and placing them in orphanages or foster homes. Approximately 590 children were affected by this program. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:02, 22 Enero 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26044632 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-05 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Qurm Nature Reserve]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Al-Qurm Wetlands.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Qurm Nature Reserve''' is a national nature reserve in Muscat Governorate, Oman. Located on the Gulf of Oman coast, the reserve protects a mangrove forest and the surrounding wetland in a small estuary within the urban area of Qurm. Established in 1975, the reserve has been designated as an Important Bird Area since 1994, and as a protected Ramsar site since 2013. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:03, 29 Enero 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26149847 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-06 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Timurid architecture]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Gur-e-Amir Mausolueum - Samarkand - Uzbekistan (7488414078).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Timurid architecture''' was an important stage in the architectural history of Iran and Central Asia during the late 14th and 15th centuries. The Timurid Empire (1370–1507), founded by Timur (d. 1405) and conquering most of this region, oversaw a cultural renaissance. In architecture, the Timurid dynasty patronized the construction of palaces, mausoleums, and religious monuments across the region. Their architecture is distinguished by its grand scale, luxurious decoration in tilework, and sophisticated geometric vaulting. This architectural style, along with other aspects of Timurid art, spread across the empire and subsequently influenced the architecture of other empires from the Middle East to the Indian subcontinent. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:23, 5 Pebrero 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26169542 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-07 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Adoration of the Magi (Fra Angelico and Filippo Lippi)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Fra Angelico, Fra Filippo Lippi, The Adoration of the Magi.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''''Adoration of the Magi''''' is a tondo, or circular painting, of the Adoration of the Magi assumed to be that recorded in 1492 in the Palazzo Medici Riccardi in Florence as by Fra Angelico. It dates from the mid-15th century and is now in the National Gallery of Art in Washington D.C. Most art historians think that Filippo Lippi painted more of the original work, and that it was added to some years after by other artists, as well as including work by assistants in the workshops of both the original masters. It has been known as the Washington Tondo and Cook Tondo after Herbert Cook, and this latter name in particular continues to be used over 50 years after the painting left the Cook collection. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 07:01, 12 Pebrero 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26187446 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-08 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:nl:Graf met de handjes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Weg langs het kerkhof tegenover 1, Roermond.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The monument '''Van Gorkum-Van Aefferden''', more well known as the "'''grave with the little hands'''" is a monumental Tombstone in the Dutch city of Roermond. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 13:24, 19 Pebrero 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26260848 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-09 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Doorway effect]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''doorway effect''' is a known psychological event where a person's short-term memory declines when passing through a doorway moving from one location to another when it would not if they had remained in the same place. People experience this effect by forgetting what they were going to do, thinking about, or planning upon entering a different room. This is thought to be due to the change in one's physical environment, which is used to distinguish boundaries between remembered events: memories of events encountered in the present environment are more accessible than those beyond it. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:30, 26 Pebrero 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26260848 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-10 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sissieretta Jones]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:1899 poster of Mme. M. Sissieretta Jones.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Matilda Sissieretta Joyner Jones''' (January 5, 1868, or 1869 – June 24, 1933) was an American soprano. She sometimes was called "The Black Patti" in reference to Italian opera singer Adelina Patti. Jones' repertoire included grand opera, light opera, and popular music <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:33, 4 Marso 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26313143 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-11 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Preventative Coup of November 11]]'''<br /> <small>''([[:es:Golpe de Estado en Brasil de 1955]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Exército na casa de Café Filho.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Preventative Coup of November 11''' sometimes called the '''1955 Brazilian coup d'état''' or referred to as an "anti-coup" or a "counter-coup" (Portuguese: ''Novembrada, Movimento de 11 de Novembro, Contragolpe, Golpe Preventivo do Marechal Lott'') was a series of military and political events led by Henrique Teixeira Lott that resulted in Nereu Ramos assuming the presidency of Brazil until being peacefully succeeded by Juscelino Kubitschek a few months later. The bloodless coup removed Carlos Luz from the presidency because he was suspected of plotting to prevent Kubitschek from taking office. As a result of the tensions, Brazil had three presidents in the span of a single week. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:04, 11 Marso 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26366849 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-12 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Hojang Taret]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Hojang Taret''' is a classical Meitei language play based on Euripides's ancient Greek tragedy The Phoenician Women. It is directed by Oasis Sougaijam and produced by The Umbilical Theatre in Imphal, Kangleipak. It depicts the moral ambiguities of conflict between brothers resulting to the ruination of the ancient city of Thebes. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:53, 18 Marso 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26366849 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-13 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Magna Lykseth-Skogman]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Magna Lykseth in Tristan och Isolde at Kungliga Operan 1909 - SMV - GL164.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Magna Elvine Lykseth-Skogman''' (6 February 1874 – 13 November 1949), also known as Magna Lykseth-Schjerven, was a Norwegian-born Swedish operatic soprano. After making her début at the Royal Swedish Opera in 1901 as Santuzza in Cavalleria rusticana, she was engaged there until 1918 becoming the company's prima donna. She performed leading roles in a wide range of operas but is remembered in particular for her Wagnerian interpretations, creating Brünnhilde in the Swedish premières of Siegfried and Götterdämmerung, and Isolde in 1909. Considered to be one of the most outstanding Swedish opera singers of her generation, she was awarded the Litteris et Artibus medal in 1907 and became a member of the Royal Swedish Academy of Music in 1912 <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:00, 25 Marso 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26447450 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-14 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lidder Valley]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Pahalgam Valley.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Lidder Valley''' or Liddar Valley is a Himalayan sub-valley that forms the southeastern corner of Anantnag district in Indian-administered Kashmir. The Lidder River flows down the valley. The entrance to the valley lies 7 km northeast from Anantnag town and 62 km southeast from Srinagar, the summer capital of Jammu and Kashmir. It is a 40-km-long gorge valley with an average width of 3 km. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:15, 1 Abril 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26509189 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-15 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Operation Kraai]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Overzicht van het vliegveld te Djokja vanuit de 'Control Tower', Bestanddeelnr 5128.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Operation Kraai''' (Operation Crow) was a Dutch military offensive against the de facto Republic of Indonesia in December 1948 after negotiations failed. With the advantage of surprise the Dutch managed to capture the Indonesian Republic's temporary capital, Yogyakarta, and seized Indonesian leaders such as de facto Republican President Sukarno. This apparent military success was however followed by guerrilla warfare, while the violation of the Renville Agreement ceasefire diplomatically isolated the Dutch, leading to the Dutch–Indonesian Round Table Conference and recognition of the United States of Indonesia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:47, 8 Abril 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26550154 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-16 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:ru:Павильон Росси]]'''<br /> <small>''([[:en:Rossi Pavilion]])&#32;([[:fr:Pavillon Rossi]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Rossi's Pavilion in Mikhailovsky Garden. Saint-Petersburg. 1825..jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Rossi Pavilion''' (Russian: Павильон Росси) is a pavilion on the bank of the Moyka River in the Mikhailovsky Garden in Saint Petersburg. It was designed by architect Carlo Rossi in the early 1820s and built in 1825 during his redevelopment of the garden. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:53, 15 Abril 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26565118 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-17 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Devorà Ascarelli]]'''<br /> <small>''([[:it:Debora Ascarelli]])&#32;([[:es:Devorà Ascarelli]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Devorà Ascarelli''' was a 16th-century Italian poet living in Rome, Italy. Ascarelli may have been the first Jewish woman to have a book of her own work published. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:35, 22 Abril 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26624302 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-18 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:1989 Serbian general election]]'''<br /> <small>''([[:sr:Председнички избори у Србији 1989.]])&#32;([[:vi:Tổng tuyển cử Serbia 1989]])''</small></div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Parliament of SR Serbia (1989–1991).svg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''General elections were held in Serbia''', a constituent federal unit of SFR Yugoslavia, on 12 November 1989 to elect the president of the presidency of the Socialist Republic of Serbia and delegates of the Assembly of SR Serbia. Voting for delegates also took place on 10 and 30 November 1989. In addition to the general elections, local elections were held simultaneously. These were the first direct elections conducted after the adoption of the 1974 Yugoslav Constitution and the delegate electoral system, and the last elections conducted under a one-party system. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:32, 29 Abril 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26624302 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-19 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Heinrich Bünting]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Heinrich Bünting''' (1545 – 1606) was a Protestant pastor and theologian. He is best known for his book of woodcut maps titled Itinerarium Sacrae Scripturae (Travel book through Holy Scripture) first published in 1581. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:27, 6 Mayo 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26624302 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-20 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:var(--background-color-backdrop-dark, #DDDDDD); border:1px solid #BBBBBB; color:var(--color-inverted, #000000); padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ruyan (district)]]'''<br /> <small>''([[:fa:رویان (طبرستان)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Northern Iran and its surroundings during the Iranian intermezzo.svg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Ruyan''' (Persian: رویان), later known as Rustamdar (رستمدار), was the name of a mountainous district that encompassed the western part of Tabaristan/Mazandaran, a region on the Caspian coast of northern Iran. In Iranian mythology, Ruyan appears as one of the places that the legendary archer Arash shot his arrow from, reaching the edge of Khorasan to mark the border between Iran and Turan. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:39, 13 Mayo 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26755244 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-21 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Turlough (lake)]]'''<br /> <small>''([[:de:Turlough]])&#32;([[:no:Turlough]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Carran Turlough.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''turlough''' is a seasonal or periodic water body found mostly in limestone karst areas of Ireland, west of the River Shannon. [...] The water bodies fill and empty with the changes in the level of the water table, usually being very low or empty during summer and autumn and full in the winter. As groundwater levels drop the water drains away underground through cracks in the karstic limestone. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:31, 20 Mayo 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26789673 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-22 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Geiranger Church]]'''<br /> <small>''([[:no:Geiranger kirke]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Iglesia parroquial, Geiranger, Noruega, 2019-09-07, DD 84-97 PAN.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Geiranger Church''' (Norwegian: Geiranger kyrkje) is a parish church of the Church of Norway in Stranda Municipality in Møre og Romsdal county, Norway. It is located in the village of Geiranger, and the end of the famous Geirangerfjorden. It is the church for the Geiranger parish which is part of the Nordre Sunnmøre prosti (deanery) in the Diocese of Møre. The white, wooden church was built in an octagonal design in 1842 using plans drawn up by the architect Hans Klipe. The church seats about 165 people. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:48, 27 Mayo 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26828106 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-23 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Guillermo Larrazábal]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Guillermo Larrazábal Arzubide''' (10 February 1907 – 1983) was a Spanish stained glass artist who was active in Ecuador. He is considered Ecuador's most important stained glass artist. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:14, 3 Hunyo 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26828106 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-25 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:de:Magdalena Zeger]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Magdalena Zeger''' ([mak.da.ˈleː.na ˈt͡seː.gɐ], * 1491; † 16. January 1568 in Kolding) was a calendar maker, astronomer and astrologist. Her Hamburg almanacs and forecasts from 1561 and 1563 have been preserved. Zeger's calendars are the first independent publications by a woman in the field of astronomy. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:29, 17 Hunyo 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26940351 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-26 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Koreans in Micronesia]]'''<br /> <small>''([[:zh:朝鮮裔密克羅尼西亞人]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Koreans in Micronesia''' used to form a significant population before World War II, when most of the region was ruled as the South Seas Mandate of the Empire of Japan; for example, they formed 7.3% of the population of Palau in 1943. However, after the area came under the control of the United States as the Trust Territory of the Pacific Islands, most Koreans returned to their homeland. As of 2013, about seven thousand South Korean expatriates & immigrants and Korean Americans reside in the Marianas (Guam and the Commonwealth of the Northern Mariana Islands), which have remained under U.S. control, while only around two hundred South Korean expatriates reside in the independent countries of Micronesia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 04:03, 24 Hunyo 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26940351 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-27 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Roller printing on textiles]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Silverstudio.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Roller printing''' on fabrics is a textile printing process patented by Thomas Bell of Scotland in 1783 in an attempt to reduce the cost of the earlier copperplate printing. This method was used in Lancashire fabric mills to produce cotton dress fabrics from the 1790s, most often reproducing small monochrome patterns characterized by striped motifs and tiny dotted patterns called "machine grounds". Improvements in the technology resulted in more elaborate roller prints in bright, rich colours from the 1820s; Turkey red and chrome yellow were particularly popular. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:44, 1 Hulyo 2024 (UTC)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27031540 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-28 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:simple:India naming dispute]]'''<br /> <small>''([[:ur:انڈیا نام کا تنازعہ]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''India naming dispute''' in 1947 refers to the argument over the use of the name India during and after the partition of British Raj, between the countries of Pakistan and the Republic of India. This dispute involved key figures such as Lord Mountbatten, the last Viceroy of British Raj, and Muhammad Ali Jinnah, the leader of the Muslim League and a founder of Pakistan. By 1947, the British Raj was going to be divided into two new nation states – Hindustan and Pakistan. Jinnah was initially convinced that Hindustan would not use the term India, since it lacked indigenous pedigree, etymologically and historically India meant the Indus Valley (modern-Pakistan). He also opposed the use of the name India as it would cause confusion regarding history. The disagreement had significant implications for national identity and international recognition. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:13, 8 Hulyo 2024 (UTC)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27031540 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-29 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Adumu]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Maasai 2012 05 31 2782 (7522645058).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Adumu''', is a type of dance that the Maasai people of Kenya and Tanzania practice. Young Maasai warriors generally perform the energetic and acrobatic dance at ceremonial occasions including weddings, religious rites, and other significant cultural events. The Adumu dance is characterized by a sequence of jumps performed by the dancers, who stand in a circle and alternately jump while keeping their bodies as straight and upright as possible. In addition to wearing vividly colored shúkàs (clothes) and beaded jewelry, the dancers are typically clad in traditional Maasai costume. Traditional Maasai songs and chants are also performed during the dance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:15, 15 Hulyo 2024 (UTC)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27031540 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-30 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Rathaus-Glockenspiel]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:2019-11-16, Glockenspiel, Neues Münchner Rathaus, IMG 7463 edit Christoph Braun.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Rathaus-Glockenspiel''' is a large mechanical clock located in Marienplatz Square, in the heart of Munich, Germany. Famous for its life-size characters, the clock twice daily re-enacts scenes from Munich's history. First is the story of the marriage of Duke Wilhelm V to Renata of Lorraine in 1568, followed by the story of the Schäfflerstanz, also known as the coopers' dance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:56, 22 Hulyo 2024 (UTC)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27031540 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-31 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Nederlandsche Cocaïnefabriek]]'''<br /> <small>''([[:es:Nederlandsche Cocaïnefabriek]])&#32;([[:nl:Nederlandsche Cocaïnefabriek]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Nederlandsche Cocainefabriek Schinkelstraat Amsterdam architect HH Baanders 1902.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Nederlandsche Cocaïnefabriek''' (Dutch pronunciation: [ˈneːdərlɑntsə koːkaːˈinəfaːˌbrik]; English: Dutch Cocaine Factory) or NCF was an Amsterdam-based company producing cocaine for medical purposes in the 20th century. It imported its raw materials mainly from the Dutch East Indies and sold its products across Europe, making good profits especially in the early years of World War I. The NCF produced morphine, heroin and ephedrine as well. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:45, 29 Hulyo 2024 (UTC)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27150339 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-32 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Suffrage drama]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pamphlet from NAWSA for women's suffrage plays, page 1.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Suffrage drama''' (also known as suffrage plays or suffrage theatre) is a form of dramatic literature that emerged during the British women's suffrage movement in the early twentieth century. Suffrage performances lasted approximately from 1907-1914. Many suffrage plays called for a predominant or all female cast. Suffrage plays served to reveal issues behind the suffrage movement. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:13, 5 Agosto 2024 (UTC)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27150339 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-33 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Karatgurk]]'''<br /> <small>''([[:it:Karatgurk]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In the Australian Aboriginal mythology of the Aboriginal people of south-eastern Australian state of Victoria, the '''Karatgurk''' were seven sisters who represented the constellation known in western astronomy as the Pleiades. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:13, 12 Agosto 2024 (UTC)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27264174 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-34 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:B1 (classification)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''B1''' is a medical-based Paralympic classification for blind sport. Athletes in this classification are totally or almost totally blind. It is used by a number of blind sports including blind tennis, para-alpine skiing, para-Nordic skiing, blind cricket, blind golf, five-a-side football, goalball and judo. Some other sports, including adaptive rowing, athletics and swimming, have equivalents to this class. The B1 classification was first created by the IBSA in the 1970s, and has largely remained unchanged since despite an effort by the International Paralympic Committee (IPC) to move towards a more functional and evidence-based classification system. Classification is often handled on the international level by the International Blind Sports Federation (IBSA) but it sometimes handled by national sport federations. There are exceptions for sports like athletics and cycling, where classification is handled by their own governing bodies. Equipment utilized by competitors in this class may differ from sport to sport, and may include sighted guides, guide rails, beeping balls and clapsticks. There may be some modifications related to equipment and rules to specifically address needs of competitors in this class to allow them to compete in specific sports. Some sports specifically do not allow a guide, whereas cycling and skiing require one. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:56, 19 Agosto 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27278917 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-35 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Erzi (village)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Caucasus, Ingushetia, Ингушские боевые и смотровые башни, горы Кавказа.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Erzi''' (Russian: Эрзи; Ingush: Аьрзи, romanized: Ärzi, lit. 'Eagle') is a medieval village (aul) in the Dzheyrakhsky District of Ingushetia. It is part of the rural settlement (administrative center) of Olgeti. The entire territory of the settlement is included in the Dzheyrakh-Assa State Historical-Architectural and Natural Museum-Reserve and is under state protection. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:19, 26 Agosto 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27345183 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-37 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cappadocian calendar]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Cappadocian calendar''' was a solar calendar that was derived from the Persian Zoroastrian calendar. It is named after the historic region Cappadocia in present-day Turkey, where it was used. The calendar, which had 12 months of 30 days each and five epagomenal days, originated between 550 and 330 BC, when Cappadocia was part of the Persian Achaemenid Empire. The Cappadocian calendar was identical to the Zoroastrian calendar; this can be seen in its structure, in the Avestan names and in the order of the months. The Cappadocian calendar reflects the Iranian cultural influence in the region. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:42, 9 Setyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27357319 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-39 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Independence Day (Albania)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Independence Day''' (Albanian: Dita e Pavarësisë) is a public holiday in Albania observed on 28 November. It commemorates the Albanian Declaration of Independence (from the Ottoman Empire), which was ratified by the All-Albanian Congress on 28 November 1912, establishing the state of Albania. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:29, 23 Setyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27456350 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-40 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Wildlife of Bahrain]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Birds in Al-Areen Wildlife Park.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The wildlife of the archipelago of Bahrain, is more varied than might be expected of this small group of islands in the Persian Gulf. Apart from a strip of the north and west of the main island, where crops are grown with irrigation, the land is arid. With a very hot dry summer, a mild winter, and brackish groundwater, the plants need adaptations in order to survive. Nevertheless, 196 species of higher plant have been recorded here, as well as about seventeen species of terrestrial mammals, many birds and reptiles, and many migratory birds visit the islands in autumn and spring. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:57, 30 Setyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27456350 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-42 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Little Danes experiment]]'''<br /> <small>''([[:fa:آزمایش دانمارکی‌های کوچک]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Children play at a Danish Red Cross-run orphanage in Greenland.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''little Danes experiment''' was a 1951 Danish operation where 22 Greenlandic Inuit children were sent to Danish foster families in an attempt to re-educate them as "little Danes". While the children were all supposed to be orphans, most were not. Six children were adopted while in Denmark, and sixteen returned to Greenland, only to be placed in Danish-speaking orphanages and never live with their families again. Half of the children experienced mental health disturbances, and half of them died in young adulthood. The government of Denmark officially apologised in 2020, after several years of demands from Greenlandic officials. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:16, 14 Oktubre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27572997 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-43 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kharayeb]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Muharram 1Oth-Ashouraa 2007 in Kharayeb - panoramio.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Kharayeb''' (Arabic: الخرايب) is a historic town in the Sidon District in the South Governorate, Lebanon. The town is 77 km (48 mi) south of Beirut, and stands at an average altitude of 190 m (620 ft) above sea level. The town boasts a rich historical legacy, with archaeological excavations revealing a complex settlement history spanning from Prehistory to the Ottoman period. Notably, Kharayeb's origins can be traced back to the Persian period (539–330 BC), when it played a pivotal role in the region's agricultural and economic landscape, culminating in the construction of its Phoenician temple around the 6th century BC. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:38, 21 Oktubre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27572997 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-44 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Christmas horror]]'''<br /> <small>''([[:es:Terror navideño]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Christmascarol1843 -- 169.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Christmas horror''' is a fiction genre and film genre that incorporates horror elements into a seasonal setting. It is popular in multiple countries. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:05, 28 Oktubre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27647428 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-45 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Placenta cake]]'''<br /> <small>''([[:simple:Placenta cake]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Bucharest, Greek pie-maker, 1880.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Placenta cake''' is a dish from ancient Greece and Rome consisting of many dough layers interspersed with a mixture of cheese and honey and flavored with bay leaves, baked and then covered in honey. The dessert is mentioned in classical texts such as the Greek poems of Archestratos and Antiphanes, as well as the De agri cultura of Cato the Elder. It is often seen as the predecessor of baklava and börek. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:17, 4 Nobyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27647428 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-46 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Trisomy 16]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Chromosome 16.svg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Trisomy 16''' is a chromosomal abnormality in which there are 3 copies of chromosome 16 rather than two. It is the most common trisomy leading to miscarriage and the second most common chromosomal cause of it, closely following X-chromosome monosomy. About 6% of miscarriages have trisomy 16. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:09, 11 Nobyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27708700 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-47 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Boana platanera]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Rana platanera - Boana platanera.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Boana platanera''''', commonly known as the banana tree dwelling frog, is a species of tree frog in the family Hylidae. It is distributed within Venezuela, Colombia, Panama, and Trinidad and Tobago. Boana platanera was described in 2021, and individuals of the species were previously classified as Boana crepitans or Boana xerophylla. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:53, 18 Nobyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27735014 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-48 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Wang Su-bok]]'''<br /> <small>''([[:fa:وانگ سو بوک]])&#32;([[:ko:왕수복]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Wang Su-bok''' was a singer from North Korea, who was the most popular singer in Japanese-occupied Korea in 1935. She was credited as a ground-breaking female artist, whose work led the way for the modern K-pop phenomenon. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:57, 25 Nobyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27846897 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-49 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Storm Filomena]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Spain’s chilly blanket ESA22415247.jpeg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Storm Filomena''' was an extratropical cyclone in early January 2021 that was most notable for bringing unusually heavy snowfall to parts of Spain, with Madrid recording its heaviest snowfall in over a century, and with Portugal being hit less severely. The eighth named storm of the 2020–21 European windstorm season, Filomena formed over the Atlantic Ocean close to the Canary Islands on 7 January, subsequently taking a slow track north-eastwards towards the Iberian Peninsula and then eastwards across the Mediterranean Sea. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:48, 2 Disyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27846897 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-50 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Syrian literature]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Poem about Baybars page 1 from Hakawati book.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Syrian literature''' is modern fiction written or orally performed in Arabic by writers from Syria since the independence of the Syrian Arab Republic in 1946. It is part of the historically and geographically wider Arabic literature. The modern states of Syria, Lebanon, Jordan, Israel as well as the Palestinian autonomous areas only came into being in the mid-20th century. Therefore, Syrian literature has since been referred to by literary scholarship as the national literature of the Syrian Arab Republic, as well as the works created in Arabic by Syrian writers in the diaspora. This literature has been influenced by the country's political history, the literature of other Arabic-speaking countries and, especially in its early days, by French literature. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:59, 9 Disyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27846897 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-51 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Mars ocean theory]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:AncientMars.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Mars ocean theory''' states that nearly a third of the surface of Mars was covered by an ocean of liquid water early in the planet's geologic history. This primordial ocean, dubbed Paleo-Ocean or Oceanus Borealis (/oʊˈsiːənəs ˌbɒriˈælɪs/ oh-SEE-ə-nəs BORR-ee-AL-iss), would have filled the basin Vastitas Borealis in the northern hemisphere, a region that lies 4–5 km (2.5–3 miles) below the mean planetary elevation, at a time period of approximately 4.1–3.8 billion years ago. Evidence for this ocean includes geographic features resembling ancient shorelines, and the chemical properties of the Martian soil and atmosphere <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:45, 16 Disyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27933909 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-52 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2023 Slovenia floods]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Sava v Tacnu 4. avgusta ob 16h.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In August 2023, major floods occurred in large part of Slovenia and neighbouring areas of Austria and Croatia due to heavy rain. Amongst others, the level of rivers Sava, Mur and Drava was exceptionally high. Several settlements and transport links in Slovene Littoral, Upper Carniola and Slovenian Carinthia were flooded. Due to the amount of rain, the streams in Idrija, Cerkno and Škofja Loka Hills overflowed. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:55, 23 Disyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27933909 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-01 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Uganda Railways Corporation]]'''<br /> <small>''([[:de:Schienenverkehr in Uganda]])&#32;([[:no:Uganda Railways Corporation]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:9620 mit Güterzug.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Uganda Railways Corporation''' (URC) is the parastatal railway of Uganda. It was formed after the breakup of the East African Railways Corporation (EARC) in 1977 when it took over the Ugandan part of the East African railways. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:37, 30 Disyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28019313 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-02 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Internment of Japanese Canadians]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Japanese road camp.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> From 1942 to 1949, Canada forcibly relocated and incarcerated over 22,000 Japanese Canadians—comprising over 90% of the total Japanese Canadian population—from British Columbia in the name of "national security". The majority were Canadian citizens by birth and were targeted based on their ancestry. This decision followed the events of the Japanese Empire's war in the Pacific against the Western Allies, such as the invasion of Hong Kong, the attack on Pearl Harbor in Hawaii, and the Fall of Singapore which led to the Canadian declaration of war on Japan during World War II. Similar to the actions taken against Japanese Americans in neighbouring United States, this forced relocation subjected many Japanese Canadians to government-enforced curfews and interrogations, job and property losses, and forced repatriation to Japan <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:56, 6 Enero 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28070038 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-03 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Christmas seals]]'''<br /> <small>''([[:no:Julemerke]])&#32;([[:ru:Рождественская виньетка]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:1915 US Christmas Seal.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Christmas seals''' are adhesive labels that are similar in appearance to postage stamps that are sold then affixed to mail during the Christmas season to raise funds and awareness for charitable programs. Christmas seals have become particularly associated with lung diseases such as tuberculosis, and with child welfare in general. They were first issued in Denmark beginning in 1904, with Sweden and Iceland following with issues that same year. Thereafter the use of Christmas seals proved to be popular and spread quickly around the world, with 130 countries producing their own issues. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:24, 13 Enero 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28086717 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-04 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2010 Nagorno-Karabakh clashes]]'''<br /> <small>''([[:it:Scontri del Nagorno Karabakh del 2010]])&#32;([[:tr:2010 Dağlık Karabağ çatışmaları]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''2010 Nahorno karabakh war''' were a series of exchanges of gunfire that took place on February 18 on the line of contact dividing Azerbaijani and the Karabakh Armenian military forces. Azerbaijan accused the Armenian forces of firing on the Azerbaijani positions near Tap Qaraqoyunlu, Qızıloba, Qapanlı, Yusifcanlı and Cavahirli villages, as well as in uplands of Agdam Rayon with small arms fire including snipers. As a result, three Azerbaijani soldiers were killed and one wounded. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:20, 20 Enero 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28099770 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-05 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Jinnah's birthday]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Yorkstatue.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Jinnah's Birthday''', officially Quaid-e-Azam Day and sometimes known as Quaid Day, is a public holiday in Pakistan observed annually on 25 December to celebrate the birthday of the founder of Pakistan, Muhammad Ali Jinnah, known as Quaid-i-Azam ("Great Leader"). A major holiday, commemorations for Jinnah began during his lifetime in 1942, and have continued ever since. The event is primarily observed by the government and the citizens of the country where the national flag is hoisted at major architectural structures such as private and public buildings, particularly at the top of Quaid-e-Azam House in Karachi. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:30, 27 Enero 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28156501 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-06 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:French conquest of Corsica]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Bataille de Ponte Novu.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''French conquest of Corsica''' was a successful expedition by French forces of the Kingdom of France under Comte de Vaux, against Corsican forces under Pasquale Paoli of the Corsican Republic. The expedition was launched in May 1768, in the aftermath of the Seven Years' War. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 12:21, 3 Pebrero 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28200320 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-07 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Assassination of Spencer Perceval]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:PercevalShooting.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On 11 May 1812, at about 5:15 pm, Spencer Perceval, the prime minister of the United Kingdom of Great Britain and Ireland, was shot dead in the lobby of the House of Commons by John Bellingham, a Liverpool merchant with a grievance against the government. Bellingham was detained; four days after the murder, he was tried, convicted and sentenced to death. He was hanged at Newgate Prison on 18 May, one week after the assassination and one month before the start of the War of 1812. Perceval remains the sole British prime minister to have been assassinated. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:18, 10 Pebrero 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28200320 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-08 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2010 Malagasy constitutional referendum]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A constitutional referendum was held in Madagascar on 17 November 2010, in which voters approved a proposal for the state's fourth Constitution. The Malagasy people were asked to answer "Yes" or "No" to the proposed new constitution, which was considered to help consolidate Andry Rajoelina's grip on power. At the time of the referendum, Rajoelina headed the governing Highest Transitional Authority (HAT), an interim junta established following the military-backed coup d'état against then President Marc Ravalomanana in March 2009. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:21, 17 Pebrero 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28245290 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-09 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cooler Heads Coalition]]'''<br /> <small>''([[:de:Cooler Heads Coalition]])&#32;([[:fr:Cooler Heads Coalition]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Cooler Heads Coalition''' is a politically conservative "informal and ad-hoc group" in the United States, financed and operated by the Competitive Enterprise Institute. The group, which rejects the scientific consensus on climate change, made efforts to stop the government from addressing climate change. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:23, 24 Pebrero 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28300238 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-10 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:pt:Transmissor de Ondas]]'''<br /> <small>''([[:en:Wave Transmitter]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Esq eletr transm ondas color.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Transmissor de Ondas''' é um equipamento precursor do rádio, desenvolvido por Roberto Landell de Moura na década de 1890, capaz de transmitir áudio via ondas eletromagnéticas, com sua primeira demonstração pública documentada tendo ocorrido no dia 16 de julho de 1899. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:50, 3 Marso 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28317097 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-11 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Smoky (mascotte olimpica)]]'''<br /> <small>''([[:en:Smoky (Olympic mascot)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Smoky 1932 Olympic Village Mascot.webp|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Smoky''' (Los Angeles, 1931 o 1932 - Los Angeles, aprile 1934), occasionalmente scritto Smokey, è stato un cane che divenne la mascotte del villaggio olimpico estivo del 1932 e, successivamente, dell'evento generale. Pur non essendo oggi riconosciuto dal CIO, è stato, seppur non in modo ufficiale, la prima mascotte olimpica dei Giochi, oltre che a essere attualmente l'unica a essere stata un animale vero. Le successive edizioni non ebbero mascotte, dovendo aspettare i X Giochi olimpici invernali di Grenoble nel 1968 per ritrovarne una ufficialmente riconosciuta, lo sciatore stilizzato Schuss, allora non considerato ufficiale ma successivamente riconosciuto come tale. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:51, 10 Marso 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28317097 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-12 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Amazonas, o maior rio do mundo]]'''<br /> <small>''([[:pt:Amazonas, o maior rio do mundo]])&#32;([[:es:Amazonas, o maior rio do mundo]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Frame A from Amazonas, o maior rio do mundo.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Amazonas, o maior rio do mundo''''' (lit. 'Amazon: The Greatest River in the World') is a 1922 Brazilian silent documentary film produced in 1918 by Silvino Santos. It is a black-and-white film that portrays life in the Amazon rainforest. Completed in 1920, it is considered one of the oldest cinematic records of the Amazon. It was presumed lost in 1931 and only rediscovered in 2023 at the Czech Film Archive. Silvino Santos produced the work over three years using sophisticated cinematic techniques, which led it to be deemed of "immense artistic value" by Le Monde. It has also been described as the "Holy Grail of Brazilian silent cinema" by The Guardian. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:57, 17 Marso 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28392163 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-13 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ali of the Eretnids]]'''<br /> <small>''([[:tr:Alaaddin Ali Bey]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Ala al-Din Ali''' (January 1353 – August 1380) was the third Sultan of the Eretnids ruling from 1366 until his death. He inherited the throne at a very early age and was removed from administrative matters. He was characterized as particularly keen on personal pleasures, which later discredited his authority. During his rule, emirs under the Eretnids enjoyed considerable autonomy, and the state continued to shrink as neighboring powers captured several towns. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:59, 24 Marso 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28433698 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-14 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chilembwe uprising]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Chilembwe supporters being led to be executed (cropped).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Chilembwe uprising''' was a rebellion against British colonial rule in Nyasaland (modern-day Malawi) which took place in January 1915. It was led by John Chilembwe, an American-educated Baptist minister. Based around his church in the village of Mbombwe in the south-east of the colony, the leaders of the revolt were mainly from an emerging black middle class. They were motivated by grievances against the British colonial system, which included forced labour, racial discrimination and new demands imposed on the African population following the outbreak of World War I. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:52, 31 Marso 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:1930 Bago earthquake]]'''<br /> <small>''([[:my:၁၉၃၀ ပဲခူးငလျင်]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Thiao Mueang Phama (1955, p. 165).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> An earthquake affected Myanmar on 5 May 1930 with a moment magnitude (Mw ) 7.4. The shock occurred 35 km (22 mi) beneath the surface with a maximum Rossi–Forel intensity of IX (Devastating tremor). The earthquake was the result of rupture along a 131 km (81 mi) segment of the Sagaing Fault—a major strike-slip fault that runs through the country. Extensive damage was reported in the southern part of the country, particularly in Bago and Yangon, where buildings collapsed and fires erupted. At least 550, and possibly up to 7,000 people were killed. A moderate tsunami struck the Burmese coast which caused minor damage to ships and a port. It was felt for over 570,000 km2 (220,000 sq mi) and as far as Shan State and Thailand. The mainshock was followed by many aftershocks; several were damaging. The December earthquake was similarly sized which also occurred along the Sagaing Fault. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:54, 7 Abril 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Museum of Zoology of the University of São Paulo]]'''<br /> <small>''([[:pt:Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Museu de Zoologia da USP 02.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Museum of Zoology of the University of São Paulo''' (Portuguese: Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo, abbreviated MZUSP) is a public natural history museum located in the historic Ipiranga district of São Paulo, Brazil. The MZUSP is an educational and research institution that is part of the University of São Paulo. The museum began at the end of the 19th century as part of the Museu Paulista; in 1941, it moved into a dedicated building. In 1969 the museum became a part of the University of São Paulo, receiving its current name. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:27, 14 Abril 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Fear of crime]]'''<br /> <small>''([[:ar:الخوف من الجريمة]])&#32;([[:it:Criminofobia]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Fear of crime''' refers to the fear of being a victim of crime, which is not necessarily reflective of the actual probability of being such a victim. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:24, 21 Abril 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28559524 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Heritage preservation in South Korea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Korean.Dance-03.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The heritage preservation system of South Korea is a multi-level program aiming to preserve and cultivate Korean cultural heritage. The program is administered by the Cultural Heritage Administration (CHA), and the legal framework is provided by the Cultural Heritage Protection Act of 1962, last updated in 2012. The program started in 1962 and has gradually been extended and upgraded since then. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:57, 28 Abril 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28583422 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lhamana]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:We-Wa, a Zuni berdache, weaving - NARA - 523796 (cropped).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lhamana''', in traditional Zuni culture, are biologically male people who take on the social and ceremonial roles usually performed by women in their culture, at least some of the time. They wear a mixture of women's and men's clothing and much of their work is in the areas usually occupied by Zuni women. Some contemporary lhamana participate in the pan-Indian two-spirit community. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 07:29, 5 Mayo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28583422 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Gruppo del Sileno]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Parco3.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Sileno ed Egle con Mnasilo e Cromi''', meglio noto come Gruppo del Sileno, è un monumento in marmo di Carrara, realizzato da Jean-Baptiste Boudard nel 1765 per il Giardino Ducale di Parma; sostituito nel 1991 con una copia in polvere di marmo e resina, l'originale si trova provvisoriamente nel chiostro della Fontana del monastero di San Paolo, in attesa della definitiva collocazione prevista all'interno del palazzetto Eucherio Sanvitale nel parco Ducale. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:29, 12 Mayo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28709947 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-21 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lorrin A. Thurston]]'''<br /> <small>''([[:fi:Lorrin Thurston]])&#32;([[:ko:로린 A. 서스턴]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lorrinandrewsthurston1892.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lorrin Andrews Thurston''' (July 31, 1858 – May 11, 1931) was a Hawaiian citizen lawyer, politician, and businessman. Thurston played a prominent role in the revolution that overthrew the Hawaiian Kingdom to replace Queen Liliʻuokalani with the Republic of Hawaii, with discreet US support for which Congress much later apologized. He published the Pacific Commercial Advertiser (a forerunner of the present-day Honolulu Star-Advertiser), and owned other enterprises. From 1906 to 1916, he and his network lobbied with national politicians to create a national park to preserve the Hawaiian volcanoes. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:33, 19 Mayo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28731710 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-22 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Lamiera bugnata]]'''<br /> <small>''([[:en:Tread plate]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Diamond Plate.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Una '''lamiera bugnata''' o mandorlata è una lamiera di metallo ottenuta dalla laminazione di una bramma attraverso rulli che, tramite punzonatura o goffratura, imprimono sulla lamina rilievi a forma di rombo o ellisse, detti bugne. Nel caso questi rilievi siano alternati singolarmente nei due assi, si parla di lamiera diamantata, mentre se le forme sono predisposte in maniera parallela per formare piccoli quadranti tra di loro tangenti, questo pattern viene identificato con il nome di mandorlato. We tend to ignore the fact that this type of plate is the only reason we don't slip when we walk on steel and wet or frozen surfaces. The Italian article it's short but quite complete, and has just the right amount of citations, unlike other poor languages' versions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 06:04, 26 Mayo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28751788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-23 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Angelo azzurro (cocktail)]]'''<br /> <small>''([[:es:Ángel azul (cóctel)]])&#32;([[:fr:Ange bleu (cocktail)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Angelo Azzurro Cocktail.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> L''''angelo azzurro''' è un cocktail alcolico italiano. È considerato uno dei cocktail più popolari in Italia negli anni novanta, insieme al B-52 e all'Invisibile. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 05:39, 2 Hunyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-24 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fi:Kotiryssä]]'''<br /> <small>''([[:en:Kotiryssä]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''kotiryssä''' (jocular Finnish: one’s home Russky or home Russian) was a Soviet or Russian contact person of a Finnish politician, bureaucrat, businessman or other important person. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:33, 9 Hunyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-25 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Future self]]'''<br /> <small>''([[:pl:Przyszła jaźń]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In the psychology of self, the '''future self''' concerns the processes and consequences associated with thinking about oneself in the future. People think about their future selves similarly to how they think about other people. The extent to which people feel psychologically connected (e.g., similarity, closeness) to their future self influences how well they treat their future self. When people feel connected to their future self, they are more likely to save for retirement, make healthy decisions, and avoid ethical transgressions. Interventions that increase feelings of connectedness with future selves can improve future-oriented decision making across these domains. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:18, 16 Hunyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-26 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pictorial map]]'''<br /> <small>''([[:fa:نقشه تصویری]])&#32;([[:ja:絵地図]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Blake Britain Spearhead of Attack.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pictorial maps''' (also known as illustrated maps, panoramic maps, perspective maps, bird's-eye view maps, and geopictorial maps) depict a given territory with a more artistic rather than technical style. It is a type of map in contrast to road map, atlas, or topographic map. The cartography can be a sophisticated 3-D perspective landscape or a simple map graphic enlivened with illustrations of buildings, people and animals. They can feature all sorts of varied topics like historical events, legendary figures or local agricultural products and cover anything from an entire continent to a college campus. Drawn by specialized artists and illustrators, pictorial maps are a rich, centuries-old tradition and a diverse art form that ranges from cartoon maps on restaurant placemats to treasured art prints in museums. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:18, 23 Hunyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-27 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Queen Elizabeth University Hospital]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:QEUH.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Queen Elizabeth University Hospital''' (QEUH) is a 1,677-bed acute hospital located in Govan, in the south-west of Glasgow, Scotland. The hospital is built on the site of the former Southern General Hospital and opened at the end of April 2015. The hospital comprises a 1,109-bed adult hospital, a 256-bed children's hospital and two major Emergency Departments; one for adults and one for children. There is also an Immediate Assessment Unit for local GPs and out-of-hours services, to send patients directly, without having to be processed through the Emergency Department. The retained buildings from the former Southern General Hospital include the Maternity Unit, the Institute of Neurological Sciences, the Langlands Unit for medicine of the elderly and the laboratory. The whole facility is operated by NHS Greater Glasgow and Clyde, and is one of the largest acute hospital campuses in Europe. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:05, 30 Hunyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-28 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Non-constituency Member of Parliament]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''Non-constituency Member of Parliament''' (NCMP) is a member of an opposition political party in Singapore who, as stipulated in Article 39 of the Constitution and the Parliamentary Elections Act, is declared to have been elected a Member of Parliament (MP) without constituency representation, despite having lost in a general election, by virtue of having been one of the opposition candidates with the highest vote shares among the unelected. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:10, 7 Hulyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-29 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Immunolabeling]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Immunolabeling process image.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Immunolabeling''' is a biochemical process that enables the detection and localization of an antigen to a particular site within a cell, tissue, or organ. Antigens are organic molecules, usually proteins, capable of binding to an antibody. These antigens can be visualized using a combination of antigen-specific antibody as well as a means of detection, called a tag, that is covalently linked to the antibody <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> ---[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 13:44, 14 Hulyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28945528 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-30 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Vespa analis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Plumpy hornet on the ground - 1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Vespa analis''''', the yellow-vented hornet, is a species of common hornet found in Southeast Asia <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:28, 21 Hulyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28984647 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-31 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Fernando de Noronha Marine National Park]]'''<br /> <small>''([[:pt:Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Baía dos Porcos - Fernando de Noronha (32811749914).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Fernando de Noronha Marine National Park''' (Portuguese: Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha) is a national park in the state of Pernambuco, Brazil. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:41, 28 Hulyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29047614 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-32 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Xie Zhiliu]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Xie Zhiliu''' (Chinese: 谢稚柳; 1910–1997) was a leading traditional painter, calligrapher, and art connoisseur of modern China. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:21, 4 Agosto 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29077280 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-33 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lethocerus patruelis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lethocerus patruelis.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Lethocerus patruelis''''' is a giant water bug in the family Belostomatidae. It is native to southeastern Europe, through Southwest Asia, to Pakistan, India and Burma. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:20, 11 Agosto 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29085671 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-34 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ikiza]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:CIA map of Burundi and surrounding countries during 1972 killings.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Ikiza''' (variously translated from Kirundi as the Catastrophe, the Great Calamity, and the Scourge), or the Ubwicanyi (Killings), was a series of mass killings—often characterised as a genocide—which were committed in Burundi in 1972 by the Tutsi-dominated army and government, primarily against educated and elite Hutus who lived in the country. Conservative estimates place the death toll of the event between 100,000 and 150,000 killed, while some estimates of the death toll go as high as 300,000. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:43, 18 Agosto 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29115447 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-35 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Corallite]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Recent azooxanthellate Scleractinia (Cnidaria, Anthozoa) - ZooKeys-227-001-g004.jpeg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''corallite''' is the skeletal cup, formed by an individual stony coral polyp, in which the polyp sits and into which it can retract. The cup is composed of aragonite, a crystalline form of calcium carbonate, and is secreted by the polyp. Corallites vary in size, but in most colonial corals they are less than 3 mm (0.12 in) in diameter. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:18, 25 Agosto 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29115447 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-36 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Diksam Plateau]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Dixam plateau (6407168437).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Diksam Plateau''' or Dixam Plateau (Arabic: دكسم) is a limestone plateau in Socotra, Yemen. The Firmihin forest, located east of the Dirhur canyon within the plateau, has the highest concentration of Dragon's Blood Trees on the entire island. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:40, 1 Setyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29195081 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-37 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Ttongsul]]'''<br /> <small>''([[:ja:トンスル]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Ttongsul (imitation).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''ttongsul''' (똥술), o vino di feci, è una tradizionale preparazione medicinale coreana con gradazione alcolica al 9% a base di feci, solitamente umane e preferibilmente di bambino. Nato probabilmente traendo spunto dalla medicina tradizionale cinese, nelle credenze popolari il vino di feci avrebbe proprietà benefiche per molti tipi di malesseri: sarebbe un rimedio per dolori muscolari, ustioni, infiammazioni, epilessia e fratture ossee. Sebbene alcuni media occidentali abbiano in passato riportato che questa bevanda sia diffusa tra la popolazione coreana, al giorno d'oggi un numero molto limitato di persone ne fa uso, dopo aver subito un declino di popolarità nei secoli scorsi, tanto che la maggioranza dei giovani coreani non ne ha mai sentito parlare. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:28, 8 Setyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29195081 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-38 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pak Kum-chol]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pak Kum-chol in 1961 (cropped).jpg|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pak Kum-chol''' was a North Korean politician. Having been a guerrilla during the anti-Japanese struggle, he became a high-ranking politician after the liberation of Korea. Pak aligned himself with his former guerrilla brothers in arms from the Kapsan Operation Committee to form a faction within the ruling Workers' Party of Korea (WPK) called the "Kapsan faction". This faction sought to replace Kim Il Sung with Pak. Kim retaliated by purging the faction in 1967 in what is known as the Kapsan faction incident. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:18, 15 Setyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29249252 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-39 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Federation of Central America (1921–1922)]]'''<br /> <small>''([[:es:Federación de Centro América (1921-1922)]])&#32;([[:ar:اتحاد أمريكا الوسطى (1921-1922)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Central America's Northern Triangle (orthographic projection).png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Federation of Central America''' (Spanish: Federación de Centro América)[1] was a short-lived federal republic that existed in Central America between 1921 and 1922. The federation consisted of the Central American nations of El Salvador, Guatemala, and Honduras. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:45, 22 Setyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29311347 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-40 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Palazzo delle Poste (Latina)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Postelittoria2.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''Palazzo delle Poste''', fino al 1945 Ricevitoria Postelegrafonica di Littoria, è un edificio postale di Latina, situato in piazzale dei Bonificatori. Costruito nel 1932 in stile razionalista con influenze futuriste, riscontrabili nell'utilizzo di ampie superfici vetrate e di volumi verticali, oltre che per la presenza di l’utilizzo di materiali e scelte di design molto in voga all'epoca come, come i mattoni a vista, il travertino di Tivoli e l'Anticorodal (una lega di alluminio), ospita l'ufficio postale Latina Centro. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:58, 29 Setyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-41 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Majed Abu Maraheel]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Majed Abu Maraheel''' was a Palestinian long-distance runner, football player, security officer, and athletics coach, who was the first Palestinian to compete at the Olympic Games. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 12:48, 6 Oktubre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-42 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Abortion in Eritrea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In Eritrea, abortion is banned except on the grounds of pregnancy from rape or incest, pregnancy of a minor, or risk to physical or mental health. Legal abortions require medical or judicial approval. Prior to Eritrea's independence, it applied Ethiopia's abortion law of the 1950s, which banned abortion unless life-saving. After independence, the 1991 penal code adapted this law to lift punishments on abortions on the grounds of rape, incest, or risk to life or health, but legal abortions did not exist in effect. The penal codes of 2001 and 2015 required physicians to prove health grounds for abortion. Unsafe abortion is common and contributes to maternal mortality in Eritrea. Post-abortion care is unavailable in some regions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:06, 13 Oktubre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-43 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Liberation of Auschwitz concentration camp]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Auschwitz Liberated January 1945.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On 27 January 1945, Auschwitz—a Nazi concentration camp and extermination camp in occupied Poland where more than a million people were murdered as part of the Nazis' "Final Solution" to the Jewish question—was liberated by the Soviet Red Army during the Vistula–Oder Offensive. Although most of the prisoners had been forced onto a death march, about 7,000 had been left behind. The Soviet soldiers attempted to help the survivors and were shocked at the scale of Nazi crimes. The date is recognized as International Holocaust Remembrance Day. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:04, 20 Oktubre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29452019 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-44 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Black Diaries]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Black Diaries''' are diaries purported to have been written by the Irish revolutionary Roger Casement, which contained accounts of homosexual liaisons with young men. They cover the years 1903, 1910 and 1911 (two) and were handed in to Scotland Yard after his capture in April 1916. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:52, 27 Oktubre 2025 (UTC) |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29487357 --> == Kumusta == Magandang araw, Tagasalinero! Kumusta ka na (po)? <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 09:43, 31 Oktubre 2025 (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2025-45 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Consolations (Liszt)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Franz Liszt - Consolation No. 3, Lento placido.ogg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Consolations''', S. 171a/172 (German: Tröstungen) are a set of six solo piano works by Franz Liszt. The compositions take the musical style of nocturnes with each having its own distinctive style. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:52, 3 Nobyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29558323 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-46 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Marine coastal ecosystem]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Vegetation and fauna processes controlling benthic biogeochemical fluxes.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''marine coastal ecosystem''' is a marine ecosystem which occurs where the land meets the ocean. Worldwide there is about 620,000 kilometres (390,000 mi) of coastline. Coastal habitats extend to the margins of the continental shelves, occupying about 7 percent of the ocean surface area. Marine coastal ecosystems include many very different types of marine habitats, each with their own characteristics and species composition. They are characterized by high levels of biodiversity and productivity. For example, estuaries are areas where freshwater rivers meet the saltwater of the ocean, creating an environment that is home to a wide variety of species, including fish, shellfish, and birds. Salt marshes are coastal wetlands which thrive on low-energy shorelines in temperate and high-latitude areas, populated with salt-tolerant plants such as cordgrass and marsh elder that provide important nursery areas for many species of fish and shellfish. Mangrove forests survive in the intertidal zones of tropical or subtropical coasts, populated by salt-tolerant trees that protect habitat for many marine species, including crabs, shrimp, and fish. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:54, 10 Nobyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29584005 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-47 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Elephant communication]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Three elephant's curly kisses.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Elephants communicate''' via touching, visual displays, vocalisations, seismic vibrations, and semiochemicals. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:24, 17 Nobyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29627457 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-48 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Animal-made art]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Painting Queen 1024x768.png|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Animal-made art''' consists of works by non-human animals, that have been considered by humans to be artistic, including visual works, music, photography, and videography. Some of these are created naturally by animals, often as courtship displays, while others are created with human involvement. There have been debates about the copyright status of these works, with the United States Copyright Office stating in 2014 that works that lack human authorship cannot have their copyright registered at the US Copyright Office. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:13, 24 Nobyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29627457 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-49 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Halachic state]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The term "'''halachic state'''" (Hebrew: מְדִינַת הֲלָכָה‎ Medīnat Hălāḵā) refers to a sovereign state that endorses Judaism in an official capacity and governs by Jewish religious law. It has been a subject of discussion among Orthodox Jews, particularly with regard to modern Israel, which, although a Jewish state, is not classified as a theocracy. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 08:01, 1 Disyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29719355 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-50 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:ru:Сто лошадей]]'''<br /> <small>''([[:en:One Hundred Horses]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:A_Hundred_Steeds.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''One Hundred Horses''''' (Chinese: 百駿圖) is a Qing dynasty silk and ink painting by Giuseppe Castiglione. It was painted in 1728 for the Yongzheng emperor. The painting depicts a hundred horses in a variety of poses and activities, combining Western realism with traditional Chinese composition and brushwork. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:29, 8 Disyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29719355 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-51 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:First Universal Races Congress]]'''<br /> <small>''([[:fr:Premier Congrès universel des races]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Universal Races Congress seated outside the entrance to the Imperial Institute, London, 1911.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''First Universal Races Congress''' met in 1911 for four days at the University of London as an early effort at anti-racism. Speakers from a number of countries discussed race relations and how to improve them. The congress, with 2,100 attendees, was organised by prominent humanists of that era. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:56, 15 Disyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29779168 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-52 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pin Malakul]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pin Malakul, January 1922.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pin Malakul''' (24 October 1903 – 5 October 1995) was a Thai professor, educator and writer. His contributions to education in Thailand include the establishment of various institutions of higher education, the introduction of fixed class schedules, and the implementation of teacher-training programmes. In his career he served as Director-General of the Department of General Education, later becoming Permanent Secretary, and Minister, of Education. He was also a member of the executive board of UNESCO. His writings earned him the title of National Artist in 1987, and the 100th anniversary of his birth was celebrated by the UNESCO in 2003 as recognition of his contribution to the advancement of education in Thailand and Southeast Asia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> -[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:26, 22 Disyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29802495 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-01 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:The Morning of the Magicians]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Le Matin des magiciens, couverture.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''The Morning of the Magicians: Introduction to Fantastic Realism''''' (French: Le Matin des magiciens: Introduction au réalisme fantastique) is a 1960 book by the journalists Louis Pauwels and Jacques Bergier. It covers topics like cryptohistory, ufology, occultism in Nazism, alchemy, spiritual philosophy. The second half of the book is entirely dedicated to the Nazi-Occult connections; the book is widely credited with the proliferation of numerous myths related to occultism in Nazism. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:20, 29 Disyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29802495 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-02 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Somaliland War of Independence]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Somaliland, fighters of the Somali National Movement (SNM), 1980s.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Somaliland War of Independence''' was a rebellion waged by the Somali National Movement (SNM) against the ruling military junta in Somalia led by General Siad Barre lasting from its founding on 6 April 1981 and ended on 18 May 1991 when the SNM declared what was then northern Somalia independent as the Republic of Somaliland. The conflict served as the main theater of the larger Somali Rebellion that started in 1978. The conflict was in response to the harsh policies enacted by the Barre regime against the main clan family in Somaliland, the Isaaq, including a declaration of economic warfare on the clan-family. These harsh policies were put into effect shortly after the conclusion of the disastrous Ogaden War in 1978. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:00, 5 Enero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29871911 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-03 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Pietro Lauro]]'''<br /> <small>''([[:en:Pietro Lauro]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Master I.A.V.F., Pietro Lauro, born 1508, Modenese Poet and Scholar (obverse), 1555, NGA 45072.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pietro Lauro''', conosciuto anche come Pietro Lauro Modonese o Pietro Lauro da Modona (Modena o dintorni, 1510 circa – Venezia, 1568 circa) è stato un traduttore, scrittore e divulgatore scientifico italiano. Nonostante non si conosca gran parte della sua biografia, fu uno dei poligrafi italiani più conosciuti del Cinquecento. La sua produzione raccoglie traduzioni dal latino, dal greco e dallo spagnolo e riguardano opere di autori classici, stranieri e protestanti. Lauro si dimostrò abile nel trattare testi con temi molto diversi, come la filosofia, l'architettura, la medicina, il giardinaggio, l'agronomia, le scienze biologiche, la storia, la teologia e l'astronomia. Si cimentò anche nella scrittura di un poema cavalleresco sullo stile di quelli spagnoli, il Polendo, sua magnum opus in questo senso. Aderente alla Riforma protestante, sebbene le sue trasposizioni siano state oggetto di critiche già degli autori a lui contemporanei, che le giudicarono troppo letterali, rozze e imparziali, a Lauro si deve il merito di aver ultimato la traduzione in lingua volgare di numerosi testi sia classici, sia scientifici, sia epistolari. I suoi lavori ebbero una notevole diffusione, non solo tra i letterati veneziani della sua epoca, ma in tutta Italia, tanto che alcune sue traduzioni vengono ancora oggi ristampate in nuove edizioni. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:45, 12 Enero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29894468 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-04 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Volto di Palazzo Vecchio]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Piazza della signoria angolo via della ninna, palazzo vecchio, cantonata con testa scolpita 02.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''volto di Palazzo Vecchio''' (conosciuto anche come L'importuno o L'inopportuno) è un incisione su pietraforte attibuita a Michelangelo Buonarroti, scolpita in una delle pietre di Palazzo Vecchio a Firenze. Secondo le varie leggende, il profilo sarebbe stato realizzato come graffito dall'artista toscano, con soggetto un suo importunatore, un debitore, un condannato a morte o se stesso. Nel 2020, gli studiosi hanno ipotizzato possa invece trattarsi di un ritratto di Francesco Granacci, pittore amico di Michelangelo. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:14, 19 Enero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-05 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Raffaello Kobayashi]]'''<br /> <small>''([[:en:Raffaello Kobayashi]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Raffaello Kobayashi''', nato Raffaele Sanzio (Bari, 14 gennaio 1917 – Yokohama, 1 aprile 2011), è stato un militare italiano naturalizzato giapponese. Sommergibilista durante la Seconda guerra mondiale, prestò servizio per tutte e tre le principali Potenze dell'Asse: Regno d'Italia, Germania nazista e Impero giapponese. Alla fine della guerra si nascose in Giappone per evitare di subire l'internamento in un campo di prigionia, divenendo poi cittadino nipponico e cambiando il proprio nome. Prese parte all'affondamento della HMS Calypso nel 1940, primo successo italiano in campo navale nel corso del conflitto mondiale. Con l'abbattimento di un bombardiere statunitense il 22 agosto 1945, otto giorni dopo il discorso di resa del Giappone alle potenze alleate della seconda guerra mondiale, a bordo del Comandante Cappellini, sarebbe stata l'ultima persona in assoluto a mettere fuori combattimento un velivolo degli Alleati nella stessa guerra. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:06, 26 Enero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-06 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Censorship in the Czech Republic]]'''<br /> <small>''([[:cs:Cenzura v Česku]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Censorship in the Czech Republic''' had been highly active until 17 November 1989 and the fall of Communism in the former Czechoslovakia. Czech Republic was ranked as the 13th most free country in the World Press Freedom Index in 2014. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:32, 2 Pebrero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-07 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Jacquemart de Hesdin 002.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry''' is an illuminated book of hours commissioned by John, Duke of Berry between 1375 and 1385–90. It is known for its ornate miniature leaves and border decorations. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:59, 9 Pebrero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-08 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lysmata grabhami]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lysmata grabhami1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Lysmata grabhami''''' is a species of saltwater shrimp in the family Hippolytidae. It was first described by Gordon in 1935. It occurs in the tropical and subtropical Atlantic Ocean and is a cleaner shrimp, operating a cleaning station to which fish come to have parasites removed. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 13:45, 16 Pebrero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-09 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Elefante di Cremona]]'''<br /> <small>''([[:de:Elefant von Cremona]])&#32;([[:eo:Elefanto de Cremona]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Matthew Paris Elephant from Parker MS 16 fol 151v.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> L''''elefante di Cremona''' (Asia, prima del 1228 - Parma, gennaio 1248) fu un esemplare di elefante donato nel 1228 a Federico II di Svevia da parte del sultano ayyubide al-Malik al-Kamil durante gli incontri che porteranno alla Pace di Giaffa. Usato principalmente per le manifestazioni trionfali del sovrano, l'elefante è citato da numerosi cronachisti e testimoni dell'epoca ed è noto per aver trainato il Carroccio dopo la grande vittoria delle armate di Federico II nella battaglia di Cortenuova del 1237. Rimasto a lungo nell'immaginario popolare collettivo, l'animale venne ucciso durante alcuni scontri occorsi nelle settimane immediatamente precedenti alla battaglia di Parma. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 11:43, 23 Pebrero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-10 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Treaty of the Danish West Indies]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:The Virgin islands of the United States of America; historical and descriptive, commercial and industrial facts, figures, and resources (1918) (14596880870).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Treaty of the Danish West Indies''' (Danish: Vestindiens traktat), officially the Convention between the United States and Denmark for cession of the Danish West Indies (Danish: Konventionen mellem USA og Danmark), was a 1916 treaty transferring sovereignty of the Danish West Indies from Denmark to the United States in exchange for a sum of US$25,000,000 in gold ($722 million in 2024) and a declaration from the United States that it would "not object to the Danish Government extending their political and economic interests to the whole of Greenland". It is one of the most recent permanent expansions of United States territory. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:43, 2 Marso 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-11 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Steens Mountain]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Steens Mountain near Andrews, Oregon.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Steens Mountain''' is a large fault-block mountain in the northwest United States, located in Harney County, Oregon. Stretching some fifty miles (80 km) north to south, on its east side it rises from the Alvord Desert at an elevation of about 4,200 feet (1,280 m) to 9,738 feet (2,968 m) at the summit. Steens Mountain is not part of a mountain range but is properly a single mountain, the largest of Oregon's fault-block mountains. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 07:31, 9 Marso 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-12 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Casque (anatomy)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Great hornbill (Buceros bicornis) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''casque''' is an anatomical feature found in some species of birds, reptiles, and amphibians. In birds, it is an enlargement of the bones of the upper mandible or the skull, either on the front of the face, the top of the head, or both. The casque has been hypothesized to serve as a visual cue to a bird's sex, state of maturity, or social status; as reinforcement to the beak's structure; or as a resonance chamber, enhancing calls. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:44, 16 Marso 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30245038 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-13 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Etruscan sculpture]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Frontone A del grande tempio di luni con concilio degli dei, 175-150 ac. ca. 01.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Etruscan sculpture''' was one of the most important artistic expressions of the Etruscan people, who inhabited the regions of Northern Italy and Central Italy between about the 9th century BC and the 1st century BC. Etruscan art was largely a derivation of Greek art, although developed with many characteristics of its own. Given the almost total lack of Etruscan written documents, a problem compounded by the paucity of information on their language—still largely undeciphered—it is in their art that the keys to the reconstruction of their history are to be found, although Greek and Roman chronicles are also of great help. Like its culture in general, Etruscan sculpture has many obscure aspects for scholars, being the subject of controversy and forcing them to propose their interpretations always tentatively, but the consensus is that it was part of the most important and original legacy of Italian art and even contributed significantly to the initial formation of the artistic traditions of ancient Rome. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:07, 23 Marso 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30245038 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-14 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pulse (nightclub)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Orlando FL Pulse Nightclub01.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pulse''' was a gay bar, dance club, and nightclub in Orlando, Florida, founded in 2004 by Barbara Poma and Ron Legler. On June 12, 2016, the club was the scene of the second-deadliest mass shooting by a single gunman in U.S. history, and the second-deadliest terrorist attack on U.S. soil since the September 11 attacks. Forty-nine people were killed and 58 other people were injured. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:38, 30 Marso 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tofana di Rozes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Tofana di Rozes 04.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tofana di Rozes''' (3,225 metres (10,581 ft)) is a mountain of the Dolomites in the Province of Belluno, Veneto, Italy. Located west of the resort of Cortina d'Ampezzo, the mountain's giant three-edged pyramid shape and its vertical south face, above the Falzarego Pass, makes it the most popular peak in the Tofane group, and one of the most popular in the Dolomites. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 12:27, 6 Abril 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Very-low-calorie diet]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Green smoothie (8222465502).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''very-low-calorie diet''' (VLCD), also known as semistarvation diet and crash diet, is a type of diet with very or extremely low daily food energy consumption. VLCDs are defined as a diet of 800 kilocalories (3,300 kJ) per day or less. Modern medically supervised VLCDs use total meal replacements, with regulated formulations in Europe and Canada which contain the recommended daily requirements for vitamins, minerals, trace elements, fatty acids, protein and electrolyte balance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:56, 13 Abril 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chromodoris willani]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Chromodoris willani''''', commonly known as Willan's chromodoris, is a species of sea slug, a dorid nudibranch, a shell-less marine gastropod mollusk in the family Chromodorididae. The species is named for the renowned nudibranch taxonomist Dr. Richard C. Willan. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:34, 20 Abril 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30430366 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Platypus venom]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Platypus spur.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The platypus is one of the few living mammals to produce venom. The venom is made in venom glands that are connected to hollow spurs on their hind legs; it is primarily made during the mating season.[1] While the venom's effects are described as extremely painful, it is not lethal to humans. Many archaic mammal groups possess similar tarsal spurs, so it is thought that, rather than having developed this characteristic uniquely, the platypus simply inherited this characteristic from its ancestors. Rather than being a unique outlier, the platypus is the last demonstration of what was once a common mammalian characteristic, and it can be used as a model for non-therian mammals and their venom delivery and properties. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:04, 27 Abril 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30449041 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kuwait National Assembly Building]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Kuwait City Arabian Gulf Street 10.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Kuwait National Assembly Building''' is the building that housed the National Assembly of Kuwait. Designed by Danish architect Jørn Utzon in 1972, it was completed in 1982 under the direction of his son Jan. The structural design was by Max Walt. The building was seriously damaged in February 1991 when retreating Iraqi troops set it on fire but has since been restored. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 12:16, 4 Mayo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30464799 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Macau National Security Law]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lei relative à defesa da segurança do Estado projecto.JPG|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Macau National Security Law''' is a law in Macau which prohibits and punishes acts of treason, secession, and subversion against the Central government, as well as preparative acts leading to any of the three acts. Taken into effect on 3 March 2009, the purpose of the law is to fulfil Article 23 of the Macau Basic Law, the de facto constitution of the Macau Special Administration Region. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:54, 11 Mayo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30513945 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-21 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Stela of the cactus bearer]]'''<br /> <small>''([[:es:Estela del portador del cactus]])&#32;([[:ca:Estela del portador del cactus]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Estela Wachumero en Chavin.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''stela of the cactus bearer''' is a monolith or stele of a single piece of granite, belonging to the Chavín culture of ancient Peru, which remains in its original location on the northwest side of the circular plaza at the archaeological site known as the ceremonial center of Chavín de Huántar in the Ancash region of Peru. It was discovered during the 1972 excavation season by Peruvian archaeologist Luis Guillermo Lumbreras. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 04:05, 21 Mayo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-22 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Griffith Hughes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The Reverend '''Griffith Hughes''' (1707 – c.1758), FRS, was a Welsh naturalist, clergyman, and author. Hughes wrote The Natural History of Barbados, which included the first description of the grapefruit (also known as "The Forbidden Fruit"). His work was praised by Linnaeus, but it has also been considered a "scientific fraud". <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:32, 25 Mayo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> orfcw6opmop6cdtwifwnvsnz2dp1yiw 0 287906 2208966 2207706 2026-05-25T03:16:28Z GinawaSaHapon 102500 Aayusin na. 2208966 wikitext text/x-wiki <div style="float: right;"></div>{{Kinukumpuni}} Ang mga '''katinig na panlabi<ref name=":0">{{Cite book |last=Santiago |first=Alfonso O. |title=Makabagong Balarilang Filipino |last2=Tiangco |first2=Norma G. |publisher=Rex Book Store |year=2003}}</ref>''', '''labitunog'''<ref>{{Cite book |last=Sevilla |first=Jose N. |title=Ag̃ Palapantigan ng Wikag̃ Tagalog |publisher=Kawanihan ng Palimbagan |year=1938 |volume=IV |issue=12}}</ref> o '''labyal''' ({{Lang-en|labial consonant}}) ay mga katinig na kung saan isa o parehong mga [[Labi (anatomiya)|labi]] ang aktibong artikulador . Ang dalawang karaniwang mga artikulasyong labyal ay mga bilabyal, nakapagsasalita gamit ang parehong mga labi, at ang mga labyodental, nakapagsasalita na may mas mababang mga labi laban sa itaas na ngipin, parehong na kung saan ay naroroon sa Ingles. Ang ikatlong labyal na pagsasalita ay ang mga dentolabyal, na nakapagsasalita sa itaas na labi laban sa mas mababang mga ngipin (ang kabaligtaran ng labyodental), karaniwang natagpuan lamang sa patolohikal na pagsasalita. Sa pangkalahatan ay nahahadlangan ang mga lingwolabyal, kung saan ang dulo ng [[dila]] ay nakikipag-ugnay sa posterior side ng itaas na labi, ginagawa itong mga koronal, bagama't kung minsan, kumikilos sila bilang mga katinig na labyal.   Ang pinaka-karaniwang pamamahagi sa pagitan ng mga bilabyal at mga labyodental, tulad ng sa [[Wikang Ingles|Ingles]], kung saan ang mga [[Plosibo|hinto]], [m], [p], at [b], ay bilabyal at ang mga prikatibo, [f], at [v], ay mga labyodental. Ang di-tininigang bilabyal na prikatibo, tininigang bilabyal na prikatibo, at ang bilabyal na aproksimante ay hindi umiiral sa [[Wikang Ingles|Ingles]], ngunit nangyari ito sa maraming mga wika. Halimbawa, ang katinig ng [[Wikang Kastila|Espanyol]] na ''b'' o ''v'' ay binibigkas, sa pagitan ng mga patinig, bilang isang may tinig na bilabyal na aproksimante . Ang pag-ikot ng labi, o labyalisasyon, ay isang pangkaraniwang aproksimante -tulad ng tampok na ka-artikularyo . Ang Ingles na /w/ ay isang tininigang labyalisadong belar na aproksimante, na kung saan ay malayo sa mas karaniwang kaysa sa pulos labyal na aproksimante [β̞]. Sa mga wika ng Caucasus, ang mga labyalisado dorsal tulad ng / kʷ / at / qʷ / ay karaniwan. Gayunpaman, napakakaunting mga wika ang nagpapahiwatig ng pagkakaiba sa pagitan ng mga bilabyal at mgalabyodental, na nagiging sanhi ng "labyal" kadalasan ay sapat na detalye ng mga [[ponema]] ng isang wika. Ang isang exception ay [[Wikang Ewe|Ewe]], na may parehong uri ng mga prikatibo, ngunit ang mga labyodental ay ginawa na may mas higit na artikulatoryong lakas. ==Kakulangan ng mga Labyal== Habang ang karamihan sa mga wika ay gumagamit ng mga purong labyal na ponema, ang ilang mga wika sa pangkalahatan ay kulang sa mga ito. Ang mga halimbawa ay [[Wikang Tlingit|Tlingit]], [[Wikang Eyak|Eyak]] (parehong [[Wikang Na-Dene|Na-Dené]]), [[Wikang Wichita| Wichita]] ([[Mga Wikang Caddoan|Caddoan]]), at ng mga wikang [[Mga Wikang Iroquoian|Iroquoian]] maliban sa [[Wikang Cherokee|Cherokee]]. Nakita ng lahat ng mga wikang ito ang mga labyal na ipinakilala sa ilalim ng impluwensiya ng Ingles. Marami sa mga wikang ito ang na-transkribo sa {{IPA|/w/}} at may mga [[labyalisadong katinig]]. Gayunpaman, hindi laging malinaw kung hanggang saan ang mga labi ay kasangkot sa gayong mga tunog. Sa mga wikang Iroquoian, halimbawa, ang {{IPA|/w/}} ay may maliit na maliwanag na pag-ikot ng mga labi. Tingnan ang [[Wikang Tillamook]] para sa isang halimbawa ng isang wika na may mga "bilugan" na mga katinig at mga patinig na walang aktwal na labyalisasyon. == Tingnan din == * [[Labyalisasyon]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} === Lahatang sanggunian === * Ladefoged, Peter ; Maddieson, Ian (1996). Ang Mga Tunog ng Mga Wika sa Mundo . Oxford: Blackwell. ISBN   <bdi> 978-0-631-19815-4 </bdi>. * McDorman, Richard E. (1999). ''Labial kawalan ng katatagan sa Pagbabago ng Tunog: Mga Paliwanag para sa Pagkawala ng / p /'' . Chicago: Organizational Knowledge Press.   [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/0-9672537-0-5|0-9672537-0-5]] . [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] [[Kategorya:Mga katinig]] dh1ji06x4txpoob7542lo6b0iwuzpgs 2208968 2208966 2026-05-25T03:19:44Z GinawaSaHapon 102500 2208968 wikitext text/x-wiki {{Kinukumpuni}} Ang mga '''katinig na panlabi<ref name=":0">{{Cite book |last=Santiago |first=Alfonso O. |title=Makabagong Balarilang Filipino |last2=Tiangco |first2=Norma G. |publisher=Rex Book Store |year=2003}}</ref>''', '''labitunog'''<ref>{{Cite book |last=Sevilla |first=Jose N. |title=Ag̃ Palapantigan ng Wikag̃ Tagalog |publisher=Kawanihan ng Palimbagan |year=1938 |volume=IV |issue=12}}</ref> o '''labyal''' ({{Lang-en|labial consonant}}) ay mga katinig na kung saan isa o parehong mga [[Labi (anatomiya)|labi]] ang aktibong artikulador . Ang dalawang karaniwang mga artikulasyong labyal ay mga bilabyal, nakapagsasalita gamit ang parehong mga labi, at ang mga labyodental, nakapagsasalita na may mas mababang mga labi laban sa itaas na ngipin, parehong na kung saan ay naroroon sa Ingles. Ang ikatlong labyal na pagsasalita ay ang mga dentolabyal, na nakapagsasalita sa itaas na labi laban sa mas mababang mga ngipin (ang kabaligtaran ng labyodental), karaniwang natagpuan lamang sa patolohikal na pagsasalita. Sa pangkalahatan ay nahahadlangan ang mga lingwolabyal, kung saan ang dulo ng [[dila]] ay nakikipag-ugnay sa posterior side ng itaas na labi, ginagawa itong mga koronal, bagama't kung minsan, kumikilos sila bilang mga katinig na labyal.   Ang pinaka-karaniwang pamamahagi sa pagitan ng mga bilabyal at mga labyodental, tulad ng sa [[Wikang Ingles|Ingles]], kung saan ang mga [[Plosibo|hinto]], [m], [p], at [b], ay bilabyal at ang mga prikatibo, [f], at [v], ay mga labyodental. Ang di-tininigang bilabyal na prikatibo, tininigang bilabyal na prikatibo, at ang bilabyal na aproksimante ay hindi umiiral sa [[Wikang Ingles|Ingles]], ngunit nangyari ito sa maraming mga wika. Halimbawa, ang katinig ng [[Wikang Kastila|Espanyol]] na ''b'' o ''v'' ay binibigkas, sa pagitan ng mga patinig, bilang isang may tinig na bilabyal na aproksimante . Ang pag-ikot ng labi, o labyalisasyon, ay isang pangkaraniwang aproksimante -tulad ng tampok na ka-artikularyo . Ang Ingles na /w/ ay isang tininigang labyalisadong belar na aproksimante, na kung saan ay malayo sa mas karaniwang kaysa sa pulos labyal na aproksimante [β̞]. Sa mga wika ng Caucasus, ang mga labyalisado dorsal tulad ng / kʷ / at / qʷ / ay karaniwan. Gayunpaman, napakakaunting mga wika ang nagpapahiwatig ng pagkakaiba sa pagitan ng mga bilabyal at mgalabyodental, na nagiging sanhi ng "labyal" kadalasan ay sapat na detalye ng mga [[ponema]] ng isang wika. Ang isang exception ay [[Wikang Ewe|Ewe]], na may parehong uri ng mga prikatibo, ngunit ang mga labyodental ay ginawa na may mas higit na artikulatoryong lakas. ==Kakulangan ng mga Labyal== Habang ang karamihan sa mga wika ay gumagamit ng mga purong labyal na ponema, ang ilang mga wika sa pangkalahatan ay kulang sa mga ito. Ang mga halimbawa ay [[Wikang Tlingit|Tlingit]], [[Wikang Eyak|Eyak]] (parehong [[Wikang Na-Dene|Na-Dené]]), [[Wikang Wichita| Wichita]] ([[Mga Wikang Caddoan|Caddoan]]), at ng mga wikang [[Mga Wikang Iroquoian|Iroquoian]] maliban sa [[Wikang Cherokee|Cherokee]]. Nakita ng lahat ng mga wikang ito ang mga labyal na ipinakilala sa ilalim ng impluwensiya ng Ingles. Marami sa mga wikang ito ang na-transkribo sa {{IPA|/w/}} at may mga [[labyalisadong katinig]]. Gayunpaman, hindi laging malinaw kung hanggang saan ang mga labi ay kasangkot sa gayong mga tunog. Sa mga wikang Iroquoian, halimbawa, ang {{IPA|/w/}} ay may maliit na maliwanag na pag-ikot ng mga labi. Tingnan ang [[Wikang Tillamook]] para sa isang halimbawa ng isang wika na may mga "bilugan" na mga katinig at mga patinig na walang aktwal na labyalisasyon. == Tingnan din == * [[Labyalisasyon]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} === Lahatang sanggunian === * Ladefoged, Peter ; Maddieson, Ian (1996). Ang Mga Tunog ng Mga Wika sa Mundo . Oxford: Blackwell. ISBN   <bdi> 978-0-631-19815-4 </bdi>. * McDorman, Richard E. (1999). ''Labial kawalan ng katatagan sa Pagbabago ng Tunog: Mga Paliwanag para sa Pagkawala ng / p /'' . Chicago: Organizational Knowledge Press.   [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/0-9672537-0-5|0-9672537-0-5]] . [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] [[Kategorya:Mga katinig]] 3if7uezdyjr2vl0trj8e5l8h8hffqmz 0 288024 2208964 2053000 2026-05-25T03:15:13Z GinawaSaHapon 102500 Inilipat ni GinawaSaHapon ang pahinang [[Pagkalabi]] sa [[Labialisasyon]] 2053000 wikitext text/x-wiki Ang '''Pagpalabi''' o '''Labyalisasyon''' ay isang pangalawang artikulatoryong katangian ng mga tunog sa ilang wika. Ang mga labialized na tunog ay kinabibilangan ng mga labi habang ang natitira sa oral cavity ay gumagawa ng ibang tunog. Ang termino ay karaniwang limitado sa mga [[katinig]]. Kapag ang patinig kasangkot ang mga labi, sila ay tinatawag na bilugan. Ang pinaka-karaniwang labyalisadong mga katinig ay labyalisadong belar. Karamihan sa iba pang mga labyalisadong tunog ay mayroon ding sabay-sabay na belarisasyon, at ang proseso ay maaaring pagkatapos ay mas tiyak na tinatawag na '''labyo-belarisasyon'''. Sa [[Ponolohiya]], ang labyalisasyon ay maaari ring tumutukoy samay isang uri ng prosesong asimilasyon. == Ang paglitaw sa mga wika == Ang Labyalisasyon ay ang pinaka-kalat na pangalawang pang-salita sa mga wika sa mundo. Ito ay phonemikong kaibahan sa Northwest Caucasian (hal.: Adyghe), Athabaskan, at Salishan na mga [[Mag-anak ng mga wika|pamilya ng wika]], bukod sa iba pa. Ang kaibahan na ito ay muling itinayong muli para sa Proto-Indo-Europeo, ang karaniwang ninuno ng mga [[Mga wikang Indo-Europeo|wikang Indo-Europeo]] ; at ito ay nakasalalay sa [[Wikang Latin|Latin]] at ilang mga [[Mga wikang Romanse|wikang Romanse]] . Ang Amerikanong Ingles ay may tatlong antas ng labyalisasyon: masikip na bilugan (/w/, paunang /r/), bahagyang bilugan (/ʃ/, /ʒ/, /tʃ/, /dʒ/, pangkulay na /r/), at di-bilugan, na sa mga patinig ay minsang tinatawag na 'pangkalat'. Ang mga pangalawang artikulasyon ay hindi pangkalahatan. Halimbawa, binabahagi ng [[Wikang Pranses|Pranses]] ang [[Wikang Ingles|Ingles]] na bahagyang pag-ikot ng /ʃ/, /ʒ/ habang ang [[Wikang Ruso|Ruso]] ay walang bahagyang pag-ikot sa kanyang post-albeyolar na mga prikatibo (/ʂ ʐ ɕ ʑ/). <ref>{{Harvcoltxt|Ladefoged|Maddieson|1996|p=148}}</ref> Ang ilang mga wika, kabilang ang Arrernte at Mba, ay may magkakaibang mga pormularyong labyalisado para sa halos lahat ng kanilang mga katinig. == Mga Uri == Mula sa 706 na mga imbentoryong wika na sinuri ni {{Harvcoltxt|Ruhlen|1976}}, ang labyalisasyon ay madalas na naganap sa mga segment ng belar (42%) at ubular (15%) at pinakamaliit sa mga segment ng dental at albeyolar . Sa mga di-dorsal na katinig, ang labyalisasyon ay maaaring magsama ng pati na rin ng belarisasyon. Ang labyalisasyon ay hindi limitado sa pagpapabilog-na-labi. Ang mga sumusunod na mga artikulasyon ay inilarawan bilang labyalisasyon, o natagpuan bilang allophonic realizations ng prototipikal na labyalisasyon: * Labiodental frication, na matatagpuan sa [[Wikang Abkasiyo|Abkhaz]] <ref>[https://books.google.com/books?id=ApzO7A7-xcUC&q=abkhaz+labialized&dq=abkhaz+labialized&hl=en&sa=X&ved=0CEoQ6AEwCWoVChMI0NWekKXoxwIVDJqACh2U9A1h]</ref> * Kumpletuhin ang pagsasara ng bilabial, [d͡b, t͡p, t͡p'], na matatagpuan sa Abkhaz at Ubykh <ref>[https://books.google.com/books?id=ApzO7A7-xcUC&q=abkhaz+labialized&dq=abkhaz+labialized&hl=en&sa=X&ved=0CEoQ6AEwCWoVChMI0NWekKXoxwIVDJqACh2U9A1h]</ref> * "Labialization" ( / w /, / ɡʷ /, at / kʷ / ) nang walang kapansin-pansin na rounding (protrusion) ng mga labi, na matatagpuan sa mga wika ng Iroquoian {{Fact|date=January 2010}} . Maaaring ito ay naka- compres * Rounding na walang velarization, na natagpuan sa [[Wikang Shona|Shona]] {{Fact|date=January 2010}} at sa [[diyalekto]]ng Bzyb ng [[Wikang Abkasiyo|Abkasiyo]] . {{Fact|date=January 2010}} Ang Eastern Arrernte ay may labialization sa lahat ng lugar at asal ng pagsasalita ; Nakukuha nito ang kasaysayan mula sa mga katabing bilog na patinig, katulad din ng kaso ng mga wika ng Northwest Caucasian . Ang Marshallese ay mayroon ding labialization sa lahat ng lugar ng pagsasalita maliban sa coronal obstruents . Sa North America, ang mga wika mula sa isang bilang ng mga pamilya ay may mga tunog na tunog labialized (at mga patinig na tunog bilugan) nang walang pakikilahok ng mga labi. Tingnan ang Tillamook para sa isang halimbawa. == Transkripsiyon == Sa [[Pandaigdigang Ponetikong Alpabeto|International Phonetic Alphabet]], ang labialization ng mga ppkatinig na belar]] ay ipinapahiwatig sa isang nakataas w modifier [ʷ] ( [[Unicode]] U + 02B7), tulad ng sa / kʷ / . (Sa ibang dako, ang dyakritiko sa pangkalahatan ay nagpapahiwatig ng sabay-sabay na labialization at velarization. {{Fact|date=June 2008}} ) Mayroon ding mga diakritiko, ayon sa [ɔ̹], [Ċхим], upang ipahiwatig ang mas malaki o mas mababang degree ng rounding. <ref>As a mnemonic, the more-rounded diacritics resembles the rounded vowel {{angbr IPA|ɔ}}.</ref> Ang mga ito ay karaniwang ginagamit sa vowels, ngunit maaaring mangyari sa mga katinig. Halimbawa, sa wikang Athabaskan Hupa, ang mga voiceless velar fricative ay nakikilala ang tatlong grado ng labialization, na sinasalin ng alinman / x /, / x̹ /, / xʷ / o / x /, / xʷʷ, /, / xʷ / . Ang extension sa IPA ay may dalawang karagdagang mga simbolo para sa degree ng rounding: Spread [ɹ͍] at bukas-bilugan [ʒꟹ] (tulad ng sa Ingles). Mayroon din itong simbolo para sa labiododizedized tunog, [tᶹ] . <ref>{{Cite book|author=International Phonetic Association|year=1999|title=Handbook of the International Phonetic Association: A Guide to the Use of the International Phonetic Alphabet|url=https://archive.org/details/handbookofintern0000inte|publisher=Cambridge University Press|page=[https://archive.org/details/handbookofintern0000inte/page/190 190]|isbn=978-0-52163751-0}}</ref> Kung nais ng katumpakan, ang mga artikul ng Abkhaz at Ubykh ay maaaring ma-transcribe sa naaangkop na fricative o trill na itinaas bilang isang diakritiko : [tᵛ], [tᵝ], [t ʙ ], [tᵖ] . Para sa simpleng labialization, {{Harvcoltxt|Ladefoged|Maddieson|1996}} isang lumang simbolo IPA, [   ̫], na kung saan ay mailagay sa itaas ng isang titik na may descender tulad ng ɡ . Gayunpaman, ang kanilang pangunahing halimbawa ay Shona ''sv'' at ''zv,'' na isinasalin nila / s / / at / z̫ / ngunit ang tila ang mga whistled sibilants, nang hindi kinakailangang labialized. <ref>See [http://www.cefala.org/issp2006/cdrom/articles/shosted.pdf]. {{Webarchive}}</ref> Ang isa pang posibilidad ay ang paggamit ng IPA diakritiko para sa rounding, tangi ang halimbawa ng labialization sa Ingles sa ''lalong madaling panahon'' [s̹] at [sʷ] ''swoon'' . <ref>John Esling (2010) "Phonetic Notation", in Hardcastle, Laver & Gibbon (eds) ''The Handbook of Phonetic Sciences'', 2nd ed.</ref> Ang bukas na pag-ikot ng Ingles / ʃ / ay hindi pa rin nalalaman. == Asimilasyon == Ang Labialization ay tumutukoy din sa isang tiyak na uri ng proseso ng assimilatory kung saan ang isang ibinigay na tunog ay naging labialized dahil sa impluwensiya ng mga kalapit na labial tunog. Halimbawa, / k / maaaring maging / kʷ / sa kapaligiran ng / o /, o / a / maaaring maging / o / sa kapaligiran ng / p / o / kʷ / . Sa Northwest Caucasian languages pati na rin ang ilang mga wika sa Australya rounding ay lumipat mula sa mga patinig sa mga katinig, na gumagawa ng isang malawak na hanay ng mga labialized consonants at nag-iwan sa ilang mga kaso lamang ng dalawang ponemikang patinig. Tila ito ay ang kaso sa Ubykh at Eastern Arrernte, halimbawa. Ang mga labial na tunog ng patinig ay karaniwang nananatili, ngunit lamang bilang mga allophones sa tabi ng ngayon-labial na mga tunog ng katinig. == Mga halimbawa == === Mga pantigil === * labialized voiceless alveolar stop [tʷ] (sa Archi, [[Wikang Abkasiyo|Abkhaz]], Lao, Paha, Ubykh ) * labialized voiced alveolar stop [dʷ] (sa Archi, Abkhaz, Ubykh) * labialized voiceless velar stop [kʷ] (sa [[Wikang Abaza|Abaza]], [[Wikang Abkasiyo|Abkhaz]], Adyghe, [[Wikang Kabardian|Kabardian]], Taos, Chipewyan, Hadza, Gwich'in, Tlingit, [[Wikang Akan|Akan]], Nez Perce, Archi, [[Kantones|Cantonese]], Wari ', Chaha, Dahalo, [[Wikang Hausa|Hausa]], [[Wikang Igbo|Igbo]], [[Wikang Italyano|Italyano]], Lao, Latin, [[Wikang Nahuatl|Nahuatl]], [[Wikang Osetyo|Ossetic]], Paha, Portuguese, [[Wikang Thai|Thai]], [[Wikang Tigrinya|Tigrinya]], Hiw, Ubykh) * labialized voiced stop velar ([ɡʷ] (sa [[Wikang Abaza|Abaza]], [[Wikang Abkasiyo|Abkhaz]], Adyghe, Akan, Archi, Chaha, Dahalo, Hausa, Oowekyala, Ossetic, Hadza, Igbo, Gwich'in, Kabardian, Paha, Portuges, Tigrinya, Ubykh) * labialized voiceless uvular stop [qʷ] (sa [[Wikang Abaza|Abaza]], [[Wikang Abkasiyo|Abkhaz]], Adyghe, Kabardian, Ossetic, Paha, Tlingit, Nez Perce, Ubykh) * labialized pharyngealized voiceless uvular stop [qˤʷ] (sa Archi Ubykh ) * labialized voiced uvular stop [ɢʷ] (sa Oowekyala, Kwakwala, Tsakhur) * labialized glottal stop [ʔʷ] (sa Adyghe, Kabardian, Lao, Tlingit) * labialized voiceless bilabial stop [pʷ] (sa Chaha, Paha) * labialized voiced bilabial stop [bʷ] (sa Chaha, Paha) * labialized prenasalized voiced bilabial plosive [ᵐbʷ] (sa Tamambo ) ; Labial-velar * labialized voiceless labio-velar stop [k͡pʷ] (sa Dorig, Mwotlap ) * labialized prenasalized voiced labial-velar stop [ᵑɡ͡bʷ] (sa Volow ) === Mga aprikado === ; Sibilant affricates * labialized voiceless alveolar affricate [t͡sʷ] (sa Adyghe, Archi, Lezgian, Tsakhur) * labialized voiced alveolar affricate [d͡zʷ] (sa Adyghe, Dahalo) * labialized voiceless palato-alveolar affricate [t͡ʃʷ] (sa Archi, Abaza, Adyghe, Paha, Aghul, Aleman) * labialized voiced palato-alveolar affricate [d͡ʒʷ] (sa Abaza, Aghul, Tsakhur, Aleman) * labialized voiceless alveolo-palatal affricate [t͡ɕʷ] (sa Abkhaz, Akan, Ubykh) * labialized voiced alveolo-palatal affricate [d͡ʑʷ] (sa Abkhaz, Akan, Ubykh) ==== Ang mga di-sibilant affricates ==== * labialized voiceless velar affricate [k͡xʷ] (sa [[Wikang Navajo|Navajo]] ) * labialized voiceless uvular affricate [q͡χʷ] (sa [[Wikang Kabardian|Kabardian]], Lillooet) ==== Lateral affricates ==== * labialized voiceless velar lateral affricate [k͡ʟ̝̊ʷ] (sa Archi) === Fricatives === ==== Sibilant fricatives ==== * labialized voiceless alveolar sibilant [sʷ] (sa Archi, Lao, Lezgian) * labialized voiced alveolar sibilant [zʷ] (sa Archi, Tsakhur, Lezgian) * labialized [[Ʃ|voiceless palato-alveolar sibilant]] [ʃʷ] (sa Archi, Abaza, Abkhaz, Adyghe, Paha, Aghul, Ubykh) * labialized voiced palato-alveolar sibilant [ʒʷ] (sa Archi, Abaza, Abkhaz, Adyghe, Aghul, Ubykh) * labialized voiceless retroflex sibilant [ʂʷ] (sa Bzhedug ) * labialized voiced retroflex sibilant [ʐʷ] (sa Bzhedug ) * labialized voiceless alveolo-palatal sibilant [ɕʷ] (sa Abkhaz, Ubykh) * labialized voiced alveolo-palatal sibilant [ʑʷ] (sa Abkhaz, Ubykh) ==== Central non-sibilant fricatives ==== * labialized voiceless bilabial fricative [ɸʷ] * labialized voiced bilabial fricative [βʷ] (sa Tamambo ) * labialized voiceless labiodental fricative [fʷ] (sa Hadza, Chaha) * labialized voiced labiodental fricative [vʷ] ) * labialized voiceless dental fricative [θʷ] (sa Paha) * labialized voiced dental fricative [ðʷ] (sa Paha) * labialized voiceless palatal fricative [çʷ] (sa Akan) * labialized voiceless velar fricative [xʷ] (sa Abaza, Adyghe, [[Wikang Avestan|Avestan]], Chaha, Kabardian, Oowekyala, Taos, Navajo, Tigrinya, Lillooet, Tlingit) * labialized voiced velar fricative [ɣʷ] (sa Abaza, Navajo, Lillooet, Gwich'in) * labialized voiceless uvular fricative [χʷ] (sa Abkhaz, Adyghe, Archi, Kabardian, Lillooet, Tlingit, Wari ', Chipewyan, Oowekyala, Ossetic, Ubykh) * labialized pharyngealized voiceless uvular fricative [χˤʷ] (sa Abkhaz, Archi, Ubykh) * labialized voiced uvular fricative [ʁʷ] (sa Abkhaz, Adyghe, Chipewyan, Kabardian, Ubykh) * labialized pharyngealized voiced uvular fricative [ʁˤʷ] (sa Archi, Ubykh) * labialized voiceless pharyngeal fricative [ħʷ] (sa Abaza, Abkhaz) * labialized voiced pharyngeal fricative [ʕʷ] (sa Abaza, Lillooet) ==== Pseudo-fricatives ==== * labialized voiceless glottal fricative [hʷ] (sa Akan, Tlingit, Tsakhur) ==== Lateral fricatives ==== * labialized voiceless alveolar lateral fricative [ɬʷ] (sa Dahalo) * labialized voiceless velar lateral fricative [ʟ̝̊ʷ] (sa Archi) === Nasals === * labialized bilabial nasal [mʷ] (sa Chaha, Paha, Tamambo ) * labialized palatal nasal [ɲʷ] (sa Akan) * labialized velar nasal [ŋʷ] (sa Akan, Avestan, Lao, Hiw ) * labialized labial-velar nasal [ŋ͡mʷ] (sa Dorig, Mwotlap ) === Mga aproksimante === * labialized alveolar lateral approximant [lʷ] (sa Lao) * labialized labiodental approximant [ʋʷ] (sa Russian <ref name="yb">{{Harvcoltxt|Yanushevskaya|Bunčić|2015}}</ref> ) * labialized palatal approximant [ɥ] [jʷ] (sa Abkhaz, Akan, [[Wikang Pranses|Pranses]], [[Wikang Mandarin|Mandarin]], Paha) * Labio-velar approximant (tininigan) [w] (laganap sa bawat nabanggit na wika, pati na rin hal. [[Wikang Arabe|Arabe]], [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Koreano|Koreano]], [[Wikang Biyetnames|Biyetnames]] ) * Voiceless labio-velar approximant [ʍ] (sa ilang mga diyalekto ng Ingles) * ilong labialized velar approximant [w] * labialized postalveolar approximant [ɹ̠ʷ] (matatagpuan sa maraming diyalekto ng Ingles ) === Ejectives === * labialized bilabial ejective [pʷ'] (Sa Adyghe ) * labialized alveolar ejective [tʷ'] (sa [[Wikang Abkasiyo|Abkhaz]], Adyghe, Ubykh ) * labyalized velar ejective [kʷ'] (sa [[Wikang Abaza|Abaza]], Abkhaz, Adyghe, Archi, [[Wikang Kabardian|Kabardian]], Ossetic, Tlingit, Ubykh) * labialized palato-alveolar ejective fricative [ʃʷ'] (sa Adyghe) * labialized uvular ejective [qʷ'] (sa Abaza, Abkhaz, Archi, Hakuchi, Tlingit, Ubykh) * labialized pharyngealized uvular ejective [qˤʷ'] (sa Archi, Ubykh ) * labialized alveolar ejective affricate [t͡sʷ'] (sa Archi, Khwarshi) * labialized alveolar lateral ejective affricate [t͡ɬʷ'] (sa Khwarshi) * labialized palato-alveolar ejective affricate [t͡ʃʷ'] (sa Abaza, Archi, Khwarshi) * labialized alveolo-palatal ejective affricate [t͡ɕʷ'] (sa Abkhaz, Ubykh) * labialized retroflex ejective affricate [ʈ͡ʂʷ '] (allophonic sa Adyghe) * labialized velar lateral ejective affricate [k͡ʟ̝̊ʷ '] (sa Archi) * labialized velar ejective fricative [xʷ '] (sa Tlingit ) * labialized uvular ejective fricative [χʷ '] (sa Tlingit ) == Tingnan din == * [[Labyo-palatalisasyon]] (◌ᶣ) == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Bibliograpiya == * Crowley, Terry. (1997) ''Isang Panimula sa Makasaysayang Linguistics.'' 3rd edition. Oxford university press. * Ladefoged, Peter ; Maddieson, Ian (1996). Ang Mga Tunog ng Mga Wika sa Mundo . Oxford: Blackwell. ISBN   <bdi> 978-0-631-19815-4 </bdi> . * {{Citation|last=Ruhlen|first=M.|authorlink=Merritt Ruhlen|year=1976|title=A Guide to the Languages of the World|publisher=Stanford University Press}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] [[Kategorya:Ponetika]] 1354wj57zi8zxulepb2y9miu277wzfd 0 296089 2208861 2205051 2026-05-24T19:18:54Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260524)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208861 wikitext text/x-wiki {{Infobox comedian | name = Whoopi Goldberg | image = US Navy 100527-N-1831S-236 Whoopi Goldberg, Elisabeth Hasselbeck and Sherri Shephard hosts of the ABC talk show, The View, pose with Sailors, Marines, and Coast Guardsmen attending a live taping of the show (cropped).jpg | caption = Si Goldberg noong 2010 | birth_name = Caryn Elaine Johnson | birth_date = {{birth date and age|1955|11|13}} | birth_place = [[New York City]], U.S.<!--No boroughs/neighborhoods, just cities per format.--> | active = 1982–present | medium = [[Stand-up comedy]], [[film]], [[television]], [[theatre]], [[musical theatre]], [[book]]s | genre = [[Observational comedy]], [[black comedy]], [[insult comedy]], [[surreal humor]], [[character comedy]], [[satire]] | subject = [[African-American culture]], [[Politics of the United States|American politics]], [[Sociology of race and ethnic relations|race relations]], [[racism]], [[marriage]], [[sex]], [[everyday life]], [[popular culture]], [[news|current events]] <!-- | influences = [[Richard Pryor]],<ref name="dead">''[[Richard Pryor: I Ain't Dead Yet|Richard Pryor: I Ain't Dead Yet, #*%$@!!]]'', 2003, [[Comedy Central]]</ref> [[George Carlin]],<ref>{{cite news|url=http://www.nypl.org/audiovideo/tribute-george-carlin-hosted-whoopi-goldberg|title=A Tribute to George Carlin hosted by Whoopi Goldberg|newspaper=New York Post|date=March 24, 2010|access-date=May 31, 2016}}</ref> [[Carol Burnett]], [[Woody Allen]], [[Bill Cosby]], [[Judy Garland]] --> | spouse = {{marriage|Alvin Martin<br />|1973|1979|reason=divorced}}<br />{{marriage|[[David Claessen]]<br />|1986|1988|reason=divorced}}<br />{{marriage|Lyle Trachtenberg<br />|1994|1995|reason=divorced}} | children = [[Alex Martin|Alexandrea Martin]] | signature = Whoopi Goldberg's signature.svg }}{{Pulang-kawing}} '''Caryn Elaine Johnson''' (ipinanganak 13 Nobyembre 1955),<ref name="CBS"/><ref name="Huff"/><ref name="GH"/> mas kilala bilang '''Whoopi Goldberg''' ( {{IPAc-en|ˈ|w|ʊ|p|i}} ), ay isang Amerikanong artista,{{fact}} komedyante, may-akda, at telebisyon pagkatao . Isang tatanggap ng maraming mga parangal at parangal, siya ay isa sa [[Listahan ng mga taong nanalo ng Academy, Emmy, Grammy, at Tony Awards|ilang mga tagapaglibang]] na nanalo ng isang [[Gawad Emmy|Emmy Award]], isang [[Gawad Grammy|Grammy Award]], isang [[Gawad Academy|Academy Award]], at isang [[Gawad Tony|Tony Award]] . Ang pagsikat ni Goldberg ay dumating noong 1985 para sa kanyang tungkulin bilang Celie, isang babaeng minamaltrato sa [[Malalim na Timog]], sa panahon ng pelikulang [[Steven Spielberg|Steven Spielberg na]] ''[[Ang Kulay Lila (pelikula)|The color Purple]]'', kung saan siya ay hinirang para sa [[Academy Award para sa Pinakamahusay na Aktres|Academy Award para sa Pinakamagaling na Aktres]] at nanalo ng kanyang unang [[Golden Globe Award]] . Para sa kanyang pagganap sa romantikong pantasya film ''[[Ghost (1990 pelikula)|Ghost]]'' (1990) bilang isang sira-sira na [[Psychic]], nanalo si Goldberg sa [[Academy Award para sa Pinakamahusay na Pagsuporta sa Aktres|Academy Award para sa Pinakamagandang Pagsuporta sa Aktres]], na ginagawang siya ang pangalawang itim na babae upang manalo ng isang Academy Award para sa pag-arte,<ref>{{cite web|url=https://www.essence.com/celebrity/way-too-short-list-black-oscar-winners/#342917|title=The Way-Too-Short List Of Black Oscar Winners|last=|first=|date=|website=Essence|access-date=}}</ref> at isang pangalawang Golden Globe, una siya para sa [[Golden Globe Award para sa Pinakamahusay na Pagsuporta sa Aktres - Larawan ng Paggalaw|Best Supporting Actress]] . Noong 1992, si Goldberg ay naka-star sa comedy na ''[[Sister Act]]'', na nakakuha ng pangatlong nominasyong Golden Globe, siya ang una para sa [[Gintong Globe Award para sa Pinakamahusay na Aktres - Komedya ng Larawan ng Motion o Musical|Best Actress - Motion Picture Comedy o Musical]] . Kinuha niya ang papel sa ''[[Sister Act 2: Balik sa Gawi|Sister Act 2:]] Back in the habit'' (1993), na ginagawang siya ang pinakamataas na bayad na artista sa oras na iyon. Ang isang tagapalabas ng teatro at tagagawa, ang Goldberg ay gumanap sa mga Produksyong [[Broadway theatre|Broadway]], isa sa kung saan gumawa ng isang comedy album na kumita sa kanya ng isang [[Gawad Grammy|Grammy Award]] . Nanalo rin siya ng isang [[Gawad Tony|Tony Award]] bilang tagagawa ng musikal na ''[[Ganap na Modernong Millie (musikal)|Ganap na Modern Millie]]'' . Sa telebisyon, ang Goldberg ay kilala sa kanyang papel bilang [[Guinan (Star Trek)|Guinan]] sa ''[[Star Trek: Ang Susunod na Henerasyon|Star Trek: Ang Next Generation]]'' at para sa co-host at moderating ang palabas sa talk na ''[[Ang Tingnan (palabas sa talk)|The View]]'' mula pa noong 2007, kung saan nanalo siya ng isang [[Daytime Emmy Award]] . == Maagang buhay == Caryn Elaine Johnson ay ipinanganak sa [[Lungsod ng Bagong York|New York City]] 's [[Manhattan|Manhattan borough]] <ref>{{cite web|title= Whoopi Goldberg Biography and Interview |website=www.achievement.org|publisher=[[American Academy of Achievement]]|url= https://www.achievement.org/achiever/whoopi-goldberg/#interview}}</ref> noong Nobyembre 13, 1955,<ref name="CBS">{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/news/whoopi-goes-square-on-us/|title=Whoopi Goes Square On Us|website=www.cbsnews.com}}</ref><ref name="Huff">{{Cite web|url=https://www.huffpost.com/entry/happy-60th-birthday-whoop_b_8565494|title=Happy 60th Birthday, Whoopi Goldberg! Our Favorite Quotes From The Actress|date=November 14, 2015|website=HuffPost}}</ref><ref name="GH">{{Cite web|url=https://www.goodhousekeeping.com/life/entertainment/a24795806/whoopi-goldberg-net-worth/|title=Whoopi Goldberg's Real Name Will Actually (Not Exaggerating!) Blow Your Mind|first=Kayla|last=Keegan|date=November 8, 2018|website=Good Housekeeping}}</ref> ang anak na babae ng Robert James Johnson Jr. (Marso 4, 1930 - May 25, 1993), isang [[Mga Baptist|Baptist]] <ref>Whoopi Goldberg: her journey from poverty to megastardom by James Robert Parish Carol Pub. Group, 1997 – 390, p. 282</ref> pastor, at Emma Johnson (née Harris; Setyembre 21, 1931 &nbsp; - Agosto 29, 2010),<ref>https://familysearch.org/pal:/MM9.1.1/JT28-744 accessed August 17, 2014</ref> isang nars at guro.<ref name="clergyman">{{cite book|last=Clark Hine|first=Darlene|title=Black Women in America|url=https://archive.org/details/blackwomeninamer0003unse|publisher=[[Oxford University Press]]|edition=Second|year=2005|location=Oxford; New York|page=[https://archive.org/details/blackwomeninamer0003unse/page/531 531]|oclc=192019147}}</ref><ref>{{cite web|title=Whoopi Goldberg Biography|url=http://www.filmreference.com/film/92/Whoopi-Goldberg.html|work=filmreference|year=2008|access-date=May 17, 2008}}</ref> Siya ay pinalaki sa mga [[Mga Bahay ng Chelsea-Elliot|Chelsea-Elliot Houses]] . Inilarawan ni Goldberg ang kanyang ina bilang isang "matigas, malakas, at pantas na babae" na nagpalaki sa kanya bilang isang solong ina kasama ang kanyang kapatid na si Clyde (c. 1949 &nbsp; - Mayo 11, 2015).<ref>{{cite web|last1=Birkinbine|first1=Julia|title=Whoopi Goldberg Absent from The View After Brother Dies of a Brain Aneurysm|url=http://www.closerweekly.com/posts/whoopi-goldberg-absent-from-the-view-after-brother-dies-of-a-brain-aneurysm-58351|website=Closer Weekly|access-date=November 15, 2016|date=May 13, 2015|archive-date=Nobiyembre 16, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161116103524/http://www.closerweekly.com/posts/whoopi-goldberg-absent-from-the-view-after-brother-dies-of-a-brain-aneurysm-58351|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Whoopi Goldberg Brother Dead|url=http://radaronline.com/celebrity-news/whoopi-goldberg-brother-dead-the-view-clyde-k-johnson-death-brain-aneurysm|year=2015|access-date=July 8, 2016}}</ref> Siya ay nag-aral sa isang lokal na paaralan ng Katoliko, St Columba's, noong siya ay mas bata. Ang kanyang pinakabagong mga forebears ay lumipat sa hilaga mula sa [[Faceville, Georgia]] ; [[Palatka, Florida]] ; at [[Virginia (estado)|Virginia]] .<ref name="bookref1">{{cite book|last=Gates, Jr.|first=Henry Louis|title=In Search of Our Roots: How 19 Extraordinary African Americans Reclaimed Their Past|publisher=Crown|date=January 2009|pages=[https://archive.org/details/insearchofourroo00gate/page/225 225–241]|isbn=978-0-307-38240-5|url=https://archive.org/details/insearchofourroo00gate/page/225}}</ref> Bumaba siya sa [[Washington Irving Campus|Washington Irving High School]] . <<ref>{{cite news|last=Gerstel|first=Judy|date=January 4, 1994|title=Whoopi Goldberg Offers No Apologies|url=http://articles.orlandosentinel.com/1994-01-04/lifestyle/9312310424_1_whoopi-goldberg-negative-publicity-goldberg-offers|newspaper=Orlando Sentinel|access-date=November 30, 2013|archive-date=Nobiyembre 13, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131113175812/http://articles.orlandosentinel.com/1994-01-04/lifestyle/9312310424_1_whoopi-goldberg-negative-publicity-goldberg-offers|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thebiographychannel.co.uk/biographies/whoopi-goldberg.html |title=Whoopi Goldberg Biography |publisher=The Biography Channel |access-date=November 30, 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203071810/http://www.thebiographychannel.co.uk/biographies/whoopi-goldberg.html |archivedate=December 3, 2013}}</ref> Inilahad niya na ang kanyang yugto ng forename ("Whoopi") ay kinuha mula sa isang [[Whoopee unan|unan ng whoopee]] ; "Kapag nagpe-perform ka sa entablado, hindi ka na talaga nagkaroon ng oras upang pumasok sa banyo at isara ang pinto. Kaya kung kumuha ka ng isang maliit na gassy, kailangan mong hayaan ito. Kaya't sinabi ng mga tao sa akin, 'Para kang isang unan na whoopee.' At doon nagmula ang pangalan. " <ref>{{cite news|author=Solomon, Deborah|authorlink=Deborah Solomon|title=Making Nice|url=https://www.nytimes.com/2006/08/20/magazine/20wwln_q4.html|work=The New York Times|date=August 20, 2006|access-date=May 17, 2008}}</ref> Tungkol sa kanyang apelyido ng entablado, sinabi niya noong 2011, "Hindi ako pinangalanan ng aking ina na Whoopi, ngunit ang Goldberg ang aking pangalan, bahagi ito ng aking pamilya, bahagi ng aking pamana. Tulad ng pagiging itim ", at" Alam ko lang na Judio ako. Wala akong ginagawa. Hindi ako pumunta sa templo, ngunit ko matandaan ang mga pista opisyal. " <ref name=JC>[http://www.thejc.com/news/uk-news/48817/whoopi-goldberg-im-jewish-and-i-talk-god Whoopi Goldberg: I'm Jewish and I talk to God] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160919085602/http://www.thejc.com/news/uk-news/48817/whoopi-goldberg-im-jewish-and-i-talk-god |date=2016-09-19 }}, ''[[Jewish Chronicle]]'', Jessica Elgot, May 12, 2011</ref> Sinabi niya na "sasabihin ng mga tao na 'Halika, ikaw ba ay Hudyo?' At lagi kong sinasabi na 'Itatanong mo ba sa akin na kung ako ay puti? Hindi ako pumusta. '" <ref name=JC/> Naalaala ng isang account na ang kanyang ina, si Emma Johnson, naisip na ang orihinal na apelyido ng pamilya ay "hindi sapat ang Hudyo" para maging anak ng kanyang anak na babae.<ref name="JC"/> Nahanap ng mananaliksik na si [[Henry Louis Gates Jr.]] na ang lahat ng mga traceable na ninuno ng Goldberg ay mga Amerikanong Amerikano, na wala siyang kilalang Aleman o Judiong ninuno, at na wala sa kanyang mga ninuno ang nagngangalang Goldberg.<ref name="bookref1" /> Ang mga resulta ng isang pagsubok sa [[DNA]], na isiniwalat sa 2006 [[PBS]] dokumentaryo ng ''[[Mga buhay na Amerikano|African American Lives]]'', na nasubaybayan ang bahagi ng kanyang ninuno sa mga [[Papel people|Papel]] at Bayote na mga tao ng modernong-araw na [[Ginea-Bissau|Guinea-Bissau]] . Ang kanyang [[Miscegenation|pagsusulit na admixture ay]] nagpapahiwatig na siya ay nasa 92 porsyento na [[Sub-Saharan Africa|sub-Saharan na Africa]] at mula sa 8 porsyento na nagmula sa Europa.<ref>{{cite news|author=Lei |title=Whoopi Goldberg's DNA Hails from W. Africa |url=http://www.geneticsandhealth.com/2007/02/10/whoopi-goldbergs-dna-hails-from-w-africa |work=Genetics and Health |date=February 10, 2007 |access-date=May 17, 2008 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080513134512/http://www.geneticsandhealth.com/2007/02/10/whoopi-goldbergs-dna-hails-from-w-africa/ |archivedate=May 13, 2008}}</ref> Ayon sa isang anekdota na sinabi ni [[Nichelle Nichols]] sa ''[[Trekkies (pelikula)|Trekkies]]'' (1997), isang batang Goldberg ang nanonood sa ''[[Star Trek: Ang Orihinal na Serye|Star Trek]]'', at nang makita ang karakter ni Nichols na si [[Uhura]], binigkas, "Momma! May isang itim na babae sa telebisyon at hindi siya walang maid! "<ref>{{Cite AV media|people=[[Nichelle Nichols|Nichols, Nichelle]]|title=Trekkies|medium=DVD|publisher=Neo Motion Pictures|date=1997}}</ref> Ito spawned habang-buhay na fandom ng ''Star Trek'' para sa Goldberg, na sa wakas ay hihilingin at makatanggap ng [[Guinan (Star Trek)|isang paulit-ulit na papel na pinagbibidahan ng star]] sa ''[[Star Trek: Ang Susunod na Henerasyon|Star Trek: The Next Generation]]'' . Noong 1970s, lumipat si Goldberg sa [[Timog California|Southern California]] bago tumira sa [[Berkeley (California)|Berkeley]],<ref>{{cite web|work=Berkeleyside|url=http://www.berkeleyside.com/2015/06/22/whoopi-goldberg-is-selling-her-berkeley-house-for-1-275m|title=Whoopi Goldberg selling her Berkeley home for $1.275M|date=June 22, 2015|access-date=April 14, 2018}}</ref> kung saan nagtatrabaho siya ng iba't ibang mga kakaibang trabaho, kabilang ang bilang tagapagbalita sa bangko, isang waitress sa isang vegetarian restaurant, isang mortuary cosmetologist, at isang bricklayer.<ref name=berkeley>{{cite web|work=CBS San Francisco|url=http://sanfrancisco.cbslocal.com/2015/06/22/whoopi-goldberg-sells-berkeley-home-she-bought-when-she-was-still-caryn-johnson/|title=Whoopi Goldberg Sells Berkeley Home She Bought When She Was Still Caryn Johnson|author=Mabry, Jan|date=June 22, 2015|access-date=April 15, 2018}}</ref> Doon, sumali rin siya sa avant-garde theatre troupe, ang Blake Street Hawkeyes,<ref name=berkeley /> at nagturo sa mga komedya at kumikilos na mga klase na dinaluhan ng [[Pag-ibig ng Courtney|Courtney Love]] .<ref>{{Cite web|url=https://www.glamour.com/story/whoopi-goldberg-icons|title=Whoopi Goldberg Really, Really Doesn't Care|last=Fitzsimons|first=Amanda|website=Glamour|language=en|access-date=January 1, 2020}}</ref> Nagtrabaho din ang Goldberg sa isang bilang ng mga gawa sa teatro.<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=5maGpPv6F94|title=Maher, Hitchens Goldberg on Communism, Socialism and Capitalism|publisher=[[YouTube]]|access-date=May 3, 2012}}</ref> Noong 1978, nasaksihan niya ang isang [[PSA Flight 182|banggaan ng banggaan ng 2 na eroplano sa San Diego na naging]] dahilan ng pagbuo niya ng isang takot sa paglipad at [[Posttraumatic Stress Disorder|PTSD]] . <<ref>{{Cite web|url=https://www.thefix.com/glenn-close-and-whoopi-goldberg-discuss-mental-health|title=Glenn Close And Whoopi Goldberg Discuss Mental Health|first=David|last=Konow|date=April 17, 2018|website=The Fix}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.cnn.com/2011/SHOWBIZ/04/12/whoopi.goldberg.piers.morgan/index.html|title=Whoopi Goldberg's 'one really major regret'|website=www.cnn.com}}</ref> == Filmograpiya == === Pelikula === {| class="wikitable sortable" !Taon !Titulo !Papel ! class="unsortable" | |- |1982 |''[[Citizen: I'm Not Losing My Mind, I'm Giving It Away]]'' | | |- |1985 |''[[The Color Purple (film)|The Color Purple]]'' |Celie Harris Johnson |[[Golden Globe Award for Best Actress – Motion Picture Drama]][[NAACP Image Award for Outstanding Actress in a Motion Picture]][[National Board of Review Award for Best Actress]]Nominado – [[Academy Award for Best Actress]] Nominado – [[Los Angeles Film Critics Association Award for Best Actress]] |- |1986 |''[[Jumpin' Jack Flash (film)|Jumpin' Jack Flash]]'' |Terri Doolittle | |- | rowspan="2" |1987 |''[[Burglar (film)|Burglar]]'' |Bernice "Bernie" Rhodenbarr | |- |''[[Fatal Beauty]]'' |Rita Rizzoli |[[NAACP Image Award for Outstanding Actress in a Motion Picture]] |- | rowspan="2" |1988 |''[[The Telephone (1988 film)|The Telephone]]'' |Vashti Blue |Nominado – [[Golden Raspberry Award|Razzie Award]] for [[Golden Raspberry Award for Worst Actress|Worst Actress]] |- |''[[Clara's Heart]]'' |Clara Mayfield | |- | rowspan="3" |1989 |''Comicitis'' |Bilang siya | |- |''[[Beverly Hills Brats]]'' |Bilang siya |Cameo |- |''[[Homer and Eddie]]'' |Eddie Cervi | |- | rowspan="2" |1990 |''[[Ghost (1990 film)|Ghost]]'' |Oda Mae Brown |[[Academy Award for Best Supporting Actress]][[American Comedy Awards|American Comedy Award for Funniest Supporting Actress in a Motion Picture]][[BAFTA Award for Best Actress in a Supporting Role]][[Golden Globe Award for Best Supporting Actress – Motion Picture]]Kansas City Film Critics Circle Award for Best Supporting Actress [[NAACP Image Award for Outstanding Actress in a Motion Picture]] [[Saturn Award for Best Supporting Actress]]Nominado – [[Chicago Film Critics Association Award for Best Supporting Actress]] Nominado – [[TV Land Awards|TV Land Award for Favorite Character from the "Other Side"]] |- |''[[The Long Walk Home]]'' |Odessa Cotter |[[NAACP Image Award for Outstanding Actress in a Motion Picture]] |- | rowspan="5" |1991 |''[[Wisecracks]]'' |Bilang siya |Documentary |- |''Blackbird Fly'' |Bilang siya |Short subject |- |''[[Soapdish]]'' |Rose Schwartz | |- |''[[House Party 2]]'' |The Professor |Uncredited |- |''[[Dragon and Slippers]]'' |Matilda the Witch (voice) |English version |- | rowspan="4" |1992 |''[[Sister Act]]'' |Deloris Van Cartier/Sister Mary Clarence |[[American Comedy Awards|American Comedy Award for Funniest Actress in a Motion Picture]][[NAACP Image Award for Outstanding Actress in a Motion Picture]]Nominado – [[Golden Globe Award for Best Actress – Motion Picture Musical or Comedy|Golden Globe Award for Best Actress – Comedy or Musical]] Nominado – [[MTV Movie Award for Best Comedic Performance]] Nominado – [[MTV Movie Award for Best Performance|MTV Movie Award for Best Female Performance]] |- |''[[The Player (1992 film)|The Player]]'' |Detective Susan Avery | |- |''[[Sarafina! (film)|Sarafina!]]'' |Mary Masembuko | |- |''The Magical World of Chuck Jones'' |Bilang siya |Documentary |- | rowspan="4" |1993 |''[[Loaded Weapon 1|National Lampoon's Loaded Weapon]]'' |Sgt. Billy York |Uncredited cameo |- |''[[Naked in New York]]'' |Tragedy Mask on Theater Wall | |- |''[[Made in America (1993 film)|Made in America]]'' |Sarah Mathews | |- |''[[Sister Act 2: Back in the Habit]]'' |Deloris Van Cartier/Sister Mary Clarence |Nominado – [[MTV Movie Award for Best Comedic Performance]] |- | rowspan="6" |1994 |''Liberation'' |Narrator |Documentary |- |''[[The Lion King]]'' |[[List of Lion King characters#Shenzi, Banzai and Ed|Shenzi]] |Voice |- |''[[The Little Rascals (film)|The Little Rascals]]'' |Buckwheat's Mom | |- |''[[Corrina, Corrina (film)|Corrina, Corrina]]'' |Corrina Washington | |- |''[[Star Trek Generations]]'' |[[Guinan (Star Trek)|Guinan]] |Uncredited Nominado – [[Saturn Award for Best Supporting Actress]] |- |''[[The Pagemaster]]'' |Fantasy |Voice |- | rowspan="4" |1995 |''[[Boys on the Side]]'' |Jane Deluca | |- |''[[The Celluloid Closet]]'' |Bilang siya |Documentary |- |''[[Moonlight and Valentino]]'' |Sylvie Morrow | |- |''[[Theodore Rex (film)|Theodore Rex]]'' |Katie Coltrane |[[Fantafestival|Fantafestival Award for Best Actress]]Nominado – [[Golden Raspberry Award|Razzie Award]] for [[Golden Raspberry Award for Worst Actress|Worst Actress]] |- | rowspan="5" |1996 |''[[Eddie (film)|Eddie]]'' |Edwina "Eddie" Franklin |Nominado – [[Golden Raspberry Award|Razzie Award]] for [[Golden Raspberry Award for Worst Actress|Worst Actress]] |- |''[[Bordello of Blood]]'' |Hospital Patient |Uncredited |- |''[[Bogus (film)|Bogus]]'' |Harriet Franklin |Nominado – [[Golden Raspberry Award|Razzie Award]] for [[Golden Raspberry Award for Worst Actress|Worst Actress]] |- |''[[The Associate (1996 film)|The Associate]]'' |Laurel Ayres/Robert S. Cutty | |- |''[[Ghosts of Mississippi]]'' |[[Myrlie Evers]] |Nominado – [[NAACP Image Award for Outstanding Actress in a Motion Picture]] |- | rowspan="7" |1997 |''[[Pitch (film)|Pitch]]'' |Bilang siya |Documentary, uncredited |- |''Mary Pickford: A Life on Film'' |Host/narrator |Documentary |- |''[[A Christmas Carol (1997 film)|A Christmas Carol]]'' |[[The Ghost of Christmas Present]] |Voice |- |''[[Destination Anywhere]]'' |Cabbie | |- |''[[In the Gloaming (film)|In the Gloaming]]'' |Nurse Myrna | |- |''[[In & Out (film)|In & Out]]'' |Bilang siya |Uncredited |- |''[[An Alan Smithee Film: Burn Hollywood Burn]]'' |Bilang siya |Special appearance Nominado – [[Golden Raspberry Award|Razzie Award]] for [[Golden Raspberry Award for Worst Screen Couple|Worst Screen Couple]] <small>(with any combination of two people playing themselves)</small> |- | rowspan="8" |1998 |''Titey'' |The Iceberg |Voice |- |''[[Alegría (1999 film)|Alegría]]'' |Baby Clown | |- |''[[A Knight in Camelot]]'' |Dr. Vivien Morgan/Sir Boss | |- |''[[How Stella Got Her Groove Back]]'' |Delilah Abraham |[[NAACP Image Award for Outstanding Supporting Actress in a Motion Picture]]Nominado – [[Acapulco Black Film Festival|Acapulco Black Film Festival Black Film Award for Best Actress]] Nominado – [[American Comedy Awards|American Comedy Award for Funniest Supporting Actress in a Motion Picture]] |- |''[[Junket Whore]]'' |Bilang siya |Documentary |- |''[[Rudolph the Red-Nosed Reindeer: The Movie]]'' |Stormella, The Evil Ice Queen | |- |''[[The Rugrats Movie]]'' |Ranger Margaret | |- |''[[Alice in Wonderland (1999 film)|Alice in Wonderland]]'' |Cheshire Cat | |- | rowspan="3" |1999 |''[[Get Bruce]]'' |Bilang siya |Documentary |- |''[[The Deep End of the Ocean (film)|The Deep End of Ocean]]'' |Candy Bliss | |- |''[[Girl, Interrupted (film)|Girl, Interrupted]]'' |Valerie Owens, R.N. | |- | rowspan="3" |2000 |''[[The Adventures of Rocky and Bullwinkle (film)|The Adventures of Rocky and Bullwinkle]]'' |Judge Cameo |Not listed in final credits |- |''A Second Chance at Life'' |Narrator |Documentary |- |''[[More Dogs Than Bones]]'' |Cleo | |- | rowspan="6" |2001 |''[[Golden Dreams]]'' |Calafia, the Queen of California (Narrator) |Short subject |- |''[[Kingdom Come (2001 film)|Kingdom Come]]'' |Raynelle Slocumb |Nominado – [[NAACP Image Award for Outstanding Actress in a Motion Picture]] |- |''[[Monkeybone]]'' |Death | |- |''[[Rat Race (2001 film)|Rat Race]]'' |Vera Baker | |- |''[[The Hollywood Sign]]'' |Woman at Funeral |Cameo |- |''[[Call Me Claus]]'' |Lucy Cullin | |- | rowspan="5" |2002 |''[[Searching for Debra Winger]]'' |Bilang siya |Documentary |- |''[[Showboy]]'' |Bilang siya |Cameo |- |''[[My Fair Madeline]]'' |Miss Clavel |Voice |- |''[[Star Trek: Nemesis]]'' |[[Guinan (Star Trek)|Guinan]] |Uncredited |- |''[[It's a Very Merry Muppet Christmas Movie]]'' |The Boss |- | rowspan="5" |2003 |''[[Unchained Memories|Unchained Memories: Readings from the Slave Narratives]]'' |Narrator |Documentary |- |''[[Pauly Shore Is Dead]]'' |Bilang siya | |- |''[[Bitter Jester]]'' |Bilang siya | |- |''Beyond the Skyline'' |Bilang siya |Short subject |- |''[[Blizzard (film)|Blizzard]]'' |Blizzard |Voice |- | rowspan="5" |2004 |''[[Pinocchio 3000]]'' |Cyberina |Voice |- |''[[The N-Word]]'' |Bilang siya |Documentary |- |''[[SuperBabies: Baby Geniuses 2]]'' |Bilang siya | |- |''[[Jiminy Glick in Lalawood]]'' |Bilang siya | |- |''[[The Lion King 1½]]'' |Shenzi |Voice |- | rowspan="5" |2005 |''[[The Aristocrats (film)|The Aristocrats]]'' |Bilang siya |Documentary |- |''[[Racing Stripes]]'' |Frannie |Voice |- |''[[Doogal]]'' |Ermintrude The Cow |Voice |- |''[[Everyone's Hero]]'' |Darlin' | |- |''[[Farce of the Penguins]]'' |Helen | |- | rowspan="6" |2007 |''Homie Spumoni'' |Thelma | |- |''[[If I Had Known I Was a Genius]]'' |Mrs. Reed | |- |''Nuremberg: A Vision Restored'' |Bilang siya |Documentary |- |''[[Mr. Warmth: The Don Rickles Project]]'' |Bilang siya |Documentary |- |''Our Country USA to Z'' |Bilang siya |Voice; short subject |- |''The Sophisticated Misfit'' |Bilang siya |Documentary |- | rowspan="3" |2008 |''Stream'' |Jodi Quinn | |- |''[[Snow Buddies]]'' |Miss Mittens |Voice |- |''[[Descendants (2008 film)|Descendants]]'' |Red Flower |Voice |- | rowspan="2" |2009 |''[[Madea Goes to Jail]]'' |Bilang siya |Cameo |- |''Stream'' |Jodi | |- | rowspan="4" |2010 |''[[Toy Story 3]]'' |Stretch |Voice Nominado – [[IGN|IGN Movie Award]] for Best Ensemble Cast<ref>{{cite web|url=http://uk.movies.ign.com/summer-awards/2010/best-ensemble-cast.html|title=2010 IGN Award for Best Ensemble Cast|publisher=IGN|accessdate=November 13, 2011|archive-date=January 18, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120118210009/http://uk.movies.ign.com/summer-awards/2010/best-ensemble-cast.html|url-status=dead}}</ref> |- |''[[For Colored Girls]]'' |Alice |Nominado – [[NAACP Image Award for Outstanding Supporting Actress in a Motion Picture]] |- |''[[Teenage Paparazzo]]'' |Bilang siya | |- |''[[New York Street Games (film)|New York Street Games]]'' |Bilang siya |Documentary |- | rowspan="3" |2011 |''[[A Little Bit of Heaven (2011 film)|A Little Bit of Heaven]]'' |[[God]] | |- |''[[The Little Engine That Could (2011 film)|The Little Engine That Could]]'' |Tower | |- |''[[The Muppets (film)|The Muppets]]'' |Bilang siya | |- | rowspan="5" |2014 |''[[Teenage Mutant Ninja Turtles (2014 film)|Teenage Mutant Ninja Turtles]]'' |Bernadette Thompson | |- |''[[Big Stone Gap (film)|Big Stone Gap]]'' |Fleeta | |- |''[[Top Five]]'' |Bilang siya | |- |''A Day Late and a Dollar Short'' |Viola | |- |''TCB Baby'' |Dr. Reynolds | |- | rowspan="2" |2016 |''A Warrior's Tail'' |Mom Jozee |Voice, English version |- |''[[King of the Dancehall (film)|King of the Dancehall]]'' |Loretta Brixton | |- |2017 |''[[9/11 (2017 film)|9/11]]'' |Metzie | |- | rowspan="2" |2018 |''[[Furlough (film)|Furlough]]'' |Mrs. Stevens | |- |''[[Nobody's Fool (2018 film)|Nobody's Fool]]'' |Lola<ref>{{Cite news|url=http://deadline.com/2018/03/whoopi-goldberg-tyler-perry-the-list-movie-1202353582/|title=Whoopi Goldberg Joins Tyler Perry’s ‘The List’|last=N'Duka|first=Amanda|date=2018-03-26|work=Deadline|access-date=2018-04-03|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.themalaymailonline.com/showbiz/article/another-movie-role-for-whoopi-goldberg-with-tyler-perrys-the-list|title=Another movie role for Whoopi Goldberg with Tyler Perry’s ‘The List’|date=2018-03-28|access-date=2018-04-03}}</ref> | |} === Telebisyon === {| class="wikitable sortable" !Taon !Titulo !Papel ! class="unsortable" | |- | rowspan="2" |1985 |''Whoopi Goldberg: Direct from Broadway'' |Various |TV special |- |''[[Television Parts]]'' |Bilang siya | |- |1986 |''[[Moonlighting (TV series)|Moonlighting]]'' |Camille Brand |Episode: "Camille" Nominado – [[Primetime Emmy Award for Outstanding Guest Actress in a Drama Series|Primetime Emmy Award for Outstanding Guest Performer in a Drama Series]] |- |1987 |''[[Carol, Carl, Whoopi, and Robin]]'' |Bilang siya |TV special |- | rowspan="2" |1988 |''Whoopi Goldberg: Fontaine... Why Am I Straight?'' |Fontaine |TV movie; also writer |- |''[[Pee-wee's Playhouse Christmas Special]]'' |Bilang siya |TV movie |- |1988–1993 |''[[Star Trek: The Next Generation]]'' |[[Guinan (Star Trek)|Guinan]] |28 episodes |- | rowspan="2" |1989 |''[[My Past Is My Own]]'' |Mariah Johnston |TV movie Nominado – [[Daytime Emmy Award for Outstanding Performer in Children's Programming|Daytime Emmy Award for Outstanding Performer in a Children's Special]] |- |''[[Hanna-Barbera's 50th: A Yabba Dabba Doo Celebration]]'' |Bilang siya |TV movie |- |1990 |''Tales from the Whoop: Hot Rod Brown Class Clown'' |Bilang siya |TV movie; also executive producer Nominado – [[Daytime Emmy Award for Outstanding Children's Special]] |- |1990–1991 |''[[Bagdad Cafe (TV series)|Bagdad Cafe]]'' |Brenda |15 episodes |- |1990–1992 |''[[Captain Planet and the Planeteers]]'' |Gaia, the Spirit of Earth (voice) |60 episodes Nominado – [[Daytime Emmy Award for Outstanding Performer in Children's Programming|Daytime Emmy Award for Outstanding Performer in a Children's Series]] |- |1990–2001 |''[[Sesame Street]]'' |Bilang siya |6 episodes |- | rowspan="2" |1991 |''[[Tales from the Crypt (TV series)|Tales from the Crypt]]'' |Peligre / Bilang siya |Episode: "Dead Wait" |- |''[[A Different World (season 4)|A Different World]]'' |Dr. Jordan |Episode: "If I Should Die Before I Wake" Nominado – [[Primetime Emmy Award for Outstanding Guest Actress in a Comedy Series]] |- | rowspan="2" |1992 |''[[34th Annual Grammy Awards]]'' |Bilang siya (host) |TV special |- |''[[Defenders of Dynatron City]]'' |Ms. Megawatt (voice) |TV short |- |1992–1993 |''[[The Whoopi Goldberg Show]]'' |Bilang siya (host) |200 episodes |- | rowspan="2" |1993 |''[[Reading Rainbow]]'' |Bilang siya |Episode: "Amazing Grace" |- |''A Cool Like That Christmas'' |Mom / Irwin (voice) |TV movie |- |1994 |''[[66th Academy Awards]]'' |Bilang siya (host) |TV special Nominado – [[Primetime Emmy Award for Individual Performance in a Variety or Music Program]] |- |1995 |''[[The Sunshine Boys]]'' |Nurse |TV movie; uncredited cameo |- |1995–1997 |''[[Happily Ever After: Fairy Tales for Every Child]]'' |Mother Gooseberg / Zenobia The Hoodoo Diva (voice) |2 episodes |- |1996 |''[[68th Academy Awards]]'' |Bilang siya (host) |TV special Nominado – [[Primetime Emmy Award for Individual Performance in a Variety or Music Program]] |- | rowspan="3" |1997 |''[[Tracey Takes On...]]'' |God |Episode: “Supernatural” |- |''Mother Goose: A Rappin' and Rhymin' Special'' |Mother Gooseberg (voice) |TV movie |- |''[[Cinderella (1997 film)|Rodgers and Hammerstein's Cinderella]]'' |Queen Constantina |TV movie Nominado – [[NAACP Image Award for Outstanding Actress in a Television Movie, Mini-Series or Dramatic Special]] |- | rowspan="2" |1998 |''[[A Knight in Camelot]]'' |Dr. Vivien Morgan |TV movie |- |''[[The Nanny (TV series)|The Nanny]]'' |Bilang siya / Edna |2 episodes |- |1998–2002 |''[[The Hollywood Squares]]'' |Bilang siya (center square) |Also producer Nominado – [[Daytime Emmy Award for Outstanding Game Show|Daytime Emmy Award for Outstanding Game/Audience Participation Show]] <small>(1999–2002)</small> |- | rowspan="5" |1999 |''[[71st Academy Awards]]'' |Bilang siya (host) |TV special |- |''[[Alice in Wonderland (1999 film)|Alice in Wonderland]]'' |[[Cheshire Cat]] |TV movie |- |''[[Our Friend, Martin]]'' |Mrs. Peck (voice) |Video |- |''[[Jackie's Back]]'' |Nurse Ethyl Washington Rue Owens |TV movie |- |''[[The Magical Legend of the Leprechauns]]'' |The Grand Banshee |2 episodes |- |1999–2000 |''[[Foxbusters]]'' |Ransome (voice) |26 episodes |- |2000 |''[[Celebrity Dish]]'' |Bilang siya | |- | rowspan="5" |2001 |''[[What Makes a Family]]'' |Terry Harrison |TV movie; also executive producer |- |''[[Cursed (2000 TV series)|The Weber Show]]'' |Bilang siya |Episode: "...And Then the Sex Freaked Jack Out" |- |''[[Celebrity Deathmatch]]'' |Bilang siya |Episode: "[[List of Celebrity Deathmatch episodes|Celebrity Deathmatch Special Report]]" |- |''Beyond Tara: The Extraordinary Life of Hattie McDaniel'' |Bilang siya (host) |TV movie [[Daytime Emmy Award for Outstanding Special Class Special]] |- |''[[Call Me Claus]]'' |Lucy Cullins |TV movie; also executive producer |- |2001–2002 |''[[Whose Line Is It Anyway? (U.S. TV series)|Whose Line Is It Anyway?]]'' |Bilang siya |2 episodes |- | rowspan="5" |2002 |''[[Dr. Katz, Professional Therapist]]'' |Bilang siya (voice) |Episode: "Lerapy" |- |''[[74th Academy Awards]]'' |Bilang siya (host) |TV special |- |''My Fair Madeline'' |Miss Clavel (voice) |TV movie |- |''[[It's a Very Merry Muppet Christmas Movie]]'' |Daniel's 'Boss' |TV movie |- |''[[Absolutely Fabulous]]'' |Goldie |Episode: "Gay" |- | rowspan="3" |2003 |''[[Liberty's Kids]]'' |[[Deborah Samson]]/Robert Shurtliff (voice) |1 episode |- |''[[The Disco Ball]]'' |Bilang siya |TV special |- |''[[Good Fences]]'' |Mabel Spader |TV movie; also producer [[NAACP Image Award for Outstanding Actress in a Television Movie, Mini-Series or Dramatic Special]] Nominado – [[Black Reel Award for Outstanding Actress, TV Movie or Limited Series]] Nominado – [[Black Reel Award for Outstanding Television Movie or Limited Series]] |- |2003–2004 |''[[Whoopi]]'' |Mavis Rae |22 episodes; also executive producer |- | rowspan="2" |2004 |''[[Whoopi's Littleburg]]'' |Mayor Whoopi |3 episodes |- |''[[Sesame Street]]'' |Bilang siya |Episode: 4063 |- |2005 |''Whoopi: Back to Broadway – The 20th Anniversary'' |Various |TV special; also executive producer and writer Nominado – [[Primetime Emmy Award for Individual Performance in a Variety or Music Program]] |- | rowspan="5" |2006 |''[[Just for Kicks (2005 film)|Just for Kicks]]'' | |Developer and executive producer |- |''[[Dawn French's Girls Who Do Comedy]]'' |Bilang siya |Three-part British TV series |- |''[[So Notorious]]'' |MaMa Belle |Episode: "Cursed" |- |''[[Law & Order: Criminal Intent]]'' |Chesley Watkins |Episode: "To the Bone" |- |''[[Everybody Hates Chris]]'' |Louise Clarkson |2 episodes |- |2007–2009 |''[[30 Rock]]'' |Bilang siya |2 episodes |- |2007–present |''[[The View (U.S. TV series)|The View]]'' |Bilang siya |Moderator/co-host [[Daytime Emmy Award for Outstanding Talk Show Host]] <small>(2009)</small> Nominado – [[Daytime Emmy Award for Outstanding Talk Show Host]] <small>(2008, 2010–2011, 2014)</small> Nominado – [[Daytime Emmy Award for Outstanding Entertainment Talk Show Host]] <small>(2016–2017)</small> |- | rowspan="5" |2008 |''[[62nd Tony Awards]]'' |Bilang siya (host) |TV special Nominado – [[Primetime Emmy Award for Outstanding Special Class Program]] |- |''[[A Muppet Christmas: Letters to Santa]]'' |Taxi Driver |TV movie |- |''[[Entourage (U.S. TV series)|Entourage]]'' |Bilang siya |Episode: "Fire Sale" |- |''[[Life on Mars (U.S. TV series)|Life on Mars]]'' |Brother Lovebutter |Episode: "Things to Do in New York When You Think You're Dead"; uncredited cameo |- |''[[Meerkat Manor: The Story Begins]]'' |Narrator |Documentary |- |2008–2010 |''[[Hell's Kitchen (U.S. season 7)|Hell's Kitchen]]'' |Bilang siya |2 episodes |- |2009 |''[[The Cleaner (TV series)|The Cleaner]]'' |Paulina Kmec |3 episodes |- |2009–2010 |''[[The Electric Company (2009 TV series)|The Electric Company]]'' |Bilang siya |2 episodes |- | rowspan="4" |2012 |''[[The Middle (TV series)|The Middle]]'' |Jane Marsh |Episode: "The Guidance Counselor" |- |''[[Suburgatory]]'' |Yakult (voice) |Episode: "The Motherload" |- |''[[Robot Chicken]]'' |Various voices |Episode: "Choked on Multi-Colored Scarves" |- |''[[666 Park Avenue]]'' |Maris Elder |Episode: "Hypnos" |- |2012–2014 |''[[Glee (TV series)|Glee]]'' |Carmen Tibideaux |6 episodes |- |2013 |''[[Moms Mabley#Legacy|Whoopi Goldberg Presents Moms Mabley]]'' |Bilang siya |TV movie; also director, producer, narrator<ref>{{cite web|url=http://www.hbo.com/documentaries/whoopi-goldberg-presents-moms-mabley#/documentaries/whoopi-goldberg-presents-moms-mabley/video/trailer.html/eNrjcmbO0CzLTEnNd8xLzKksyUx2zs8rSa0oUc-PSYEJBSSmp-ol5qYy5zMXsjGyMXIyMrJJJ5aW5BfkJFbalhSVpgIAXbkXOA==|title=Whoopi Goldberg Presents Moms Mabley|publisher=[[HBO|Home Box Office, Inc.]]|accessdate=2014-05-15|archive-date=2014-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140702115827/http://www.hbo.com/documentaries/whoopi-goldberg-presents-moms-mabley#/documentaries/whoopi-goldberg-presents-moms-mabley/video/trailer.html/eNrjcmbO0CzLTEnNd8xLzKksyUx2zs8rSa0oUc-PSYEJBSSmp-ol5qYy5zMXsjGyMXIyMrJJJ5aW5BfkJFbalhSVpgIAXbkXOA==|url-status=dead}}</ref>[[Black Reel Awards|Black Reel Award for Outstanding Television Documentary]] Nominado – [[Primetime Emmy Award for Outstanding Documentary or Nonfiction Special]] Nominado – [[Primetime Emmy Award for Outstanding Narrator]] |- |2013–2014 |''[[Once Upon a Time in Wonderland]]'' |Mrs. Rabbit (voice) |2 episodes |- |2014 |''[[A Day Late and a Dollar Short (novel)|A Day Late and a Dollar Short]]'' |Viola |TV movie Nominado – [[Black Reel Award for Outstanding Actress, TV Movie or Limited Series]] Nominado – [[Black Reel Award for Outstanding Television Movie or Limited Series]] |- |2014–2016 |''[[The 7D]]'' |Magic Mirror (voice) |6 episodes |- |2014–2016 |''[[Nashville (2012 TV series)|Nashville]]'' |Bilang siya |2 episodes |- |2015 |''[[Law & Order: Special Victims Unit]]'' |Janette Grayson<ref>{{cite web|last=Roots|first=Kimberly|url=http://tvline.com/2015/09/16/law-order-svu-whoopi-goldberg-season-17-cast/|title=‘Law and Order: SVU’ — Whoopi Goldberg to Guest-Star in Season 17|website=TVLine.com|date=2015-09-16|accessdate=2016-09-04|archive-date=2015-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20150920105039/http://tvline.com/2015/09/16/law-order-svu-whoopi-goldberg-season-17-cast/|url-status=dead}}</ref> |Episode: "Institutional Fail" |- | rowspan="5" |2016 |''[[Strut (TV series)|Strut]]'' | |Executive producer<ref>{{cite web|url=https://www.nbcnews.com/feature/nbc-out/transgender-reality-series-strut-debut-september-n626606|title=Oxygen's Trans Reality Show 'Strut' to Debut in September|first=Alamin|last=Yohannes|date=August 9, 2016|publisher=[[NBC News]]|accessdate=August 12, 2015}}</ref> |- |''[[The Tick (2016 TV series)|The Tick]]'' |Bilang siya |Episode: "The Tick" |- |''[[Miles from Tomorrowland]]'' |The GameMaster (voice) |4 episodes |- |''[[Nightcap (2016 TV series)|Nightcap]]'' |Bilang siya |Episode: "Lice-Ism" |- |''[[Ask the StoryBots|Ask the Storybots]]'' |[[Tooth fairy|Tooth Fairy]] |Episode: "Why Do I Have to Brush My Teeth? |- |2016–2017 |''[[Blue Bloods (TV series)|Blue Bloods]]'' |City Council Speaker Regina Thomas |2 episodes |- |2016–2018 |''[[The Stinky & Dirty Show]]'' |Meg (voice) |6 episodes |- | rowspan="3" |2017 |''[[When We Rise]]'' |[[Pat Norman (activist)|Pat Norman]] |3 episodes |- |''[[Animals.]]'' |Dorothy (voice) |Episode: "Dog." |- |''[[Descendants 2]]'' |[[Ursula (Disney)|Ursula]] (voice) |TV movie |- |2018 |''[[Instinct (U.S. TV series)|Instinct]]'' |Joan Ross<ref>{{Cite web|url=http://www.phillytrib.com/entertainment/whoopi-goldberg-comes-to-primetime-in-instinct/article_118d62c4-584f-57bc-ab6c-fb00f1976691.html|title=Whoopi Goldberg comes to primetime in 'Instinct'|last=Roberts|first=Kimberly|date=March 13, 2018|access-date=March 18, 2018}}</ref> |6 episodes |- |2018-2019 |''[[Elena of Avalor]]'' |Lama (voice) |2 episodes |- | rowspan="2" |2018 |''[[Random Acts of Flyness]]'' |Officer Pearson |Episode: "Items outside the shelter but within reach" |- |''[[BoJack Horseman]]'' |Mikayla (voice) |Episode: "[[The Light Bulb Scene]]" |- | rowspan="3" |2019 |''[[Summer Camp Island]]'' |Barb (voice) |3 episodes |- |''[[Scooby-Doo and Guess Who?]]'' |Bilang siya (voice) |Episode: "The Nightmare Ghost of Psychic U!" |- |''[[RuPaul's Drag Race|Rupaul's Drag Race]]'' |Bilang siya |1 episode: Season 12, Guest Judge<ref>{{Cite web|url=http://www.newnownext.com/rupauls-drag-race-season-12-guest-judges/02/2020/|title=AOC, Robyn, and More RuVealed as "Drag Race" Season 12 Guest Judges|last=ago|first=Christopher Rudolph 2h|website=LOGO News|access-date=2020-02-13}}</ref> |- |2020 |''[[The Stand (upcoming miniseries)|The Stand]]'' |Mother Abigail | |} ==Awards and nominations== {| class="wikitable" |- !Year !Accolade !Title !Results |- | rowspan="3" |1985 | Los Angeles Film Critics Association Award for Best Actress | ''The Color Purple'' | {{Nom}} |- | Los Angeles Film Critics Association Award, New Generation Award ! | {{Nom}} |- | National Board of Review Award for Best Actress | rowspan="3" |''The Color Purple'' | {{Won}} |- | rowspan="4" |1986 | Academy Award for Best Actress | {{Nom}} |- | Golden Globe Award for Best Lead Actress in a Motion Picture – Drama | {{Won}} |- | Grammy Award for Best Comedy Recording | ''Whoopi Goldberg Original Broadway Show Record'' | {{Won}} |- | Primetime Emmy Award, Outstanding Guest Performer in a Drama Series | ''Moonlighting'' | {{Nom}} |- | 1987 | American Comedy Award, Funniest Actress in a Motion PIcture | ''Jumpin' Jack Flash'' | {{Nom}} |- | rowspan="2" |1988 | Image Award, Outstanding Lead Actress in a Motion Picture | ''The Color Purple'' | {{Won}} |- | Nickelodeon Kid's Choice Award, Favorite Movie Actress | ''Fatal Beauty'' | {{Won}} |- | rowspan="5" |1989 | CableACE Award, Actress in a Comedy Series | ''Whoopi Goldberg: Fontaine...Why Am I Straight'' | {{Nom}} |- | Daytime Emmy Award, Outstanding Performance in a Children's Special | ''CBS Schoolbreak Special'' | {{Nom}} |- | Golden Raspberry Award, Worst Lead Actress | ''The Telephone'' | {{Nom}} |- | Grammy Award, Best Comedy Recording | ''Fontaine: Why Am I Straight'' | {{Nom}} |- | Nickelodeon Kid's Choice Award, Favorite Movie Actress | ''The Telephone'' | {{Won}} |- | rowspan="3" |1990 | American Comedy Award, Funniest Female Performer in a Television Special Network, Cable or Syndication | ''Comic Relief III'' | {{Nom}} |- | Image Award, Outstanding Lead Actress in a Motion Picture | ''Fatal Beauty'' | {{Won}} |- | Kansas City Film Critics Circle Award, Best Supporting Actress | rowspan="4" |''Ghost'' | {{Won}} |- | rowspan="10" |1991 | Academy Award for Best Supporting Actress | {{Won}} |- | American Comedy Award, Funniest Supporting Actress in a Motion Picture | {{Won}} |- | British Academy Film Award, Best Supporting Actress | {{Won}} |- | Primetime Emmy Award, Outstanding Guest Actress in a Comedy Series | ''A Different World'' | {{Nom}} |- | Dallas-Fort Worth Film Critics Association Award, Best Supporting Actress | ''Ghost'' | {{Won}} |- | Daytime Emmy Award, Outstanding Performer in a Children's Series | ''Captain Planet and the Planeteers'' | {{Nom}} |- | Daytime Emmy Award, Outstanding Children's Special<br /><small>(shared with Steve Binder, Andi Copley, Troy Miller, Rocco Urbisci, Barbara Allyn)</small> | ''Tales from the Whoop: Hot Rod Brown Class Clown'' | {{Nom}} |- | Golden Globe Award, Best Supporting Actress in a Motion Picture | rowspan="2" |''Ghost'' | {{Won}} |- | Saturn Award, Best Supporting Actress | {{Won}} |- | Women in Film Crystal + Lucy Award, Humanitarian award ! | {{Won}} |- | rowspan="5" |1992 | Aftonbladet TV Prize Award, Best Foreign Television Personality – Female | ''Captain Planet and the Planeteers'' | {{Won}} |- | Award Circuit Community Award, Best Lead Actress | ''Sister Act'' | {{Nom}} |- | Image Award, Outstanding Supporting Actress in a Motion Picture | ''Ghost'' | {{Won}} |- | Image Award, Entertainer of the Year ! | {{Won}} |- | Nickelodeon Kid's Choice Award, Favorite Movie Actress | rowspan="1" |''Soapdish'' | {{Won}} |- | rowspan="13" |1993 | American Comedy Award, Funniest Actress in a Motion Picture | ''Sister Act'' | {{Won}} |- | American Comedy Award, Funniest Supporting Actress in a Motion Picture | ''The Player'' | {{Nom}} |- | Bravo Otto Award, Best Actress ! | {{Won}} |- | CableACE Award, Entertainment Host <small>(shared with Billy Crystal & Robin Williams)</small> | ''Comic Reilef V'' | {{Won}} |- | Golden Globe Award, Best Lead Actress in a Motion Picture – Comedy or Musical | ''Sister Act'' | {{Nom}} |- | Hasty Pudding Theatricals Award, Woman of the Year ! | {{Won}} |- | Image Award, Outstanding Lead Actress in a Motion Picture | ''The Long Walk Home'' | {{Won}} |- | MTV Movie, Best Female Performance | rowspan="5" |''Sister Act'' | {{Nom}} |- | MTV Movie, Best Comedic Performance | {{Nom}} |- | People's Choice Award, Favorite Motion Picture Actress | {{Won}} |- | People's Choice Award, Favorite Comedy Motion Picture Actress | {{Won}} |- | ShoWest Convention Award, Female Star of the Year | {{Won}} |- | The Stinkers Bad Movie Award, Worst Actress | ''Made in America'' | {{Nom}} |- | rowspan="6" |1994 | Bravo Otto Award, Best Actress ! | {{Won}} |- | Primetime Emmy Award, Outstanding Individual Performance in a Variety or Music Program | ''The 66th Annual Academy Awards'' | {{Nom}} |- | Image Award, Outstanding Lead Actress in a Motion Picture | ''Sister Act'' | {{Won}} |- | MTV Movie, Best Comedic Performance | rowspan="3" |''Sister Act 2: Back in the Habit'' | {{Nom}} |- | Nickelodeon Kid's Choice Award, Favorite Movie Actress | {{Won}} |- | People's Choice Award, Favorite Comedy Motion Picture Actress | {{Won}} |- | rowspan="6" |1995 | American Comedy Award, Funniest Actress in a Motion Picture | ''Corrina, Corrina'' | {{Nom}} |- | Bravo Otto Award, Best Actress ! | {{Nom}} |- | CableACE Award, Entertainment Host<br /><small>(shared with Billy Crystal & Robin Williams)</small> | ''Comic Relief VI'' | {{Nom}} |- | Image Award, Outstanding Supporting Actress in a Motion Picture | ''Sarafina!'' | {{Nom}} |- | People's Choice Award, Favorite Comedy Motion Picture Actress ! | {{Won}} |- | Saturn Award, Best Supporting Actress | ''Star Trek: Generations'' | {{Nom}} |- | rowspan="8" |1996 | Award Circuit Community Award, Best Cast Ensemble<br /><small>(shared with Alec Baldwin, James Woods, Virginia Madsen, Craig T. Nelson, Lucas Black, William H. Macy, Susanna Thompson)</small> | ''Ghosts of Mississippi'' | {{Nom}} |- | Primetime Emmy Award, Outstanding Individual Performance in a Variety or Music Program | ''The 68th Annual Academy Awards'' | {{Nom}} |- | Primetime Emmy Award, Outstanding Individual Performance in a Variety or Music Program<br /><small>(shared with Robin Williams & Billy Crystal)</small> | ''Comic Relief VII'' | {{Nom}} |- | Fanfestival Award, Best Actress | ''Theodore Rex'' | {{Won}} |- | Image Award, Outstanding Lead Actress in a Motion Picture | ''Boys on the Side'' | {{Nom}} |- | Image Award, Outstanding Performance in an Animated/Live-Action/Dramatic Youth or Children's Series/Special | ''Happily Ever After: Fairy Tales for Every Child'' | {{Nom}} |- | People's Choice Award, Favorite Actress in a Comedy Motion Picture ! | {{Won}} |- | The Stinkers Bad Movie Award, Worst Actress | rowspan="2" |''Bogus''<br />''Eddie''<br />''Theodore Rex'' | {{Won}} |- | rowspan="6" |1997 | Golden Raspberry Award, Worst Actress | {{Nom}} |- | Image Award, Outstanding Lead Actress in a Motion Picture | ''Ghosts of Mississippi'' | {{Nom}} |- | Image Award, Outstanding Performance in a Variety Series/Special | ''The 68th Annual Academy Awards'' | {{Nom}} |- | Nickelodeon Kid's Choice Award, Favorite Movie Actress | ''Eddie'' | {{Nom}} |- | Online Film & Television Association Award, Best Supporting Actress in a Motion Picture or Miniseries | ''In the Gloaming'' | {{Won}} |- | The Stinkers Bad Movie Award, Lifetime Non-Achievement award – The Hall of Shame ! | {{Nom}} |- | rowspan="2" |1998 | Image Award, Outstanding Lead Actress in a Television Movie or Miniseries | rowspan="2" |''Cinderella'' | {{Nom}} |- | Online Film & Television Association Award, Best Supporting Actress in a Motion Picture or Miniseries | {{Nom}} |- | rowspan="8" |1999 | Acapulco Black Film Festival Award, Best Actress | rowspan="2" |''How Stella Got Her Groove Back'' | {{Nom}} |- | American Comedy Award, Funniest Supporting Actress in a Motion Picture | {{Nom}} |- | American Comedy Award, Funniest Female Performer in a Television Special Network, Cable or Syndication | ''Comic Relief VIII'' | {{Nom}} |- | Daytime Emmy Award, Outstanding Audience Participation Show/Game Show <small>(shared with Pat Tourk Lee, John Moffi, Steve Radosh, Susan Abramson)</small> | ''Hollywood Squares'' | {{Nom}} |- | GLAAD Media Award, Vanguard award ! | {{Won}} |- | Image Award, Outstanding Supporting Actress in a Motion Picture | ''How Stella Got Her Groove Back'' | {{Won}} |- | Image Award, Outstanding Supporting Actress in a Comedy Series | ''The Nanny'' | {{Nom}} |- | Online Film & Television Association Award, Best Host or Performer of a Variety, Musical, or Comedy Special | rowspan="2" |''The 71st Annual Academy Awards'' | {{Won}} |- | rowspan="3" |2000 | American Comedy Award, Funniest Female Performer in a Television Special Network, Cable or Syndication | {{Nom}} |- | Daytime Emmy Award, Outstanding Game/Audience Participation Show<br /><small>(shared with Pat Tourk Lee, John Moffitt, Steve Radosh, Susan Abramson)</small> | ''Hollywood Squares'' | {{Nom}} |- | Santa Barbara International Film Festival Award, Ruby Award | ''Alice in Wonderland''<br />''The Magical Legend of the Leprechauns''<br />''Get Bruce''<br />''The Deep End of the Ocean''<br />''Girl, Interrupted'' | {{Won}} |- | rowspan="5" |2001 | Daytime Emmy Award, Outstanding Game/Audience Participation Show<br /><small>(shared with Pat Tourk Lee, John Moffitt, Steve Radosh, Susan Abramson)</small> | ''Hollywood Squares'' | {{Nom}} |- | The Stinkers Bad Movie Award, Worst Supporting Actress | ''Monkeybone''<br />''Rat Race'' | {{Nom}} |- | TV Guide Award, Personality of the Year ! | {{Nom}} |- | Walk of Fame, Star on the Walk of Fame – Motion Picture 6841 Hollywood, Blvd. ! | {{Won}} |- | Women in Film Crystal + Lucy Award, Crystal Award ! | {{Won}} |- | rowspan="6" |2002 | Daytime Emmy Award, Outstanding Game/Audience Participation Show<br /><small>(shared with Pat Tourk Lee, John Moffitt, Steve Radosh, Susan Abramson)</small> | ''Hollywood Squares'' | {{Nom}} |- | Daytime Emmy Award, Outstanding Special Class Special<br /><small>(shared with Marc Juris, Jessica Falcon, Madison D. Lacy, Maia Harris)</small> | ''Beyond Tara: The Extraordinary Life of Hattie McDaniel'' | {{Won}} |- | Image Award, Outstanding Actress in a Motion Picture | ''Kingdom Come'' | {{Nom}} |- | Online Film & Television Association Award, Best Host or Performer of a Variety, Musical or Comedy Special | ''The 74th Annual Academy Awards'' | {{Nom}} |- | Tony Award for Best Musical | ''Thoroughly Modern Millie'' | {{Won}} |- | US Comedy Art Festival Award, AFI Star award ! | {{Won}} |- | rowspan="2" |2003 | Gracie Allen Award, Producer<br /><small>(shared with Tammy Ader, Jeremy R. Litman, Rick Alexander, Carla Kettner)</small> | ''Strong Medicine'' | {{Won}} |- | New York Women in Film & Television award, Muse award ! | {{Won}} |- | rowspan="4" |2004 | Black Reel Award, Television – Best Actress | rowspan="2" |''Good Fences'' | {{Won}} |- | Black Reel Award, Outstanding Television or Miniseries Film<br /><small>(shared with Danny Glover)</small> | {{Nom}} |- | Image Award, Outstanding Actress in a Comedy Series | ''Whoopi'' | {{Nom}} |- | Image Award, Outstanding Actress in a Television Movie, Miniseries or Dramatic Special | ''Good Fences'' | {{Won}} |- | rowspan="3" |2005 | Gold Derby Award, Variety Performer | rowspan="3" |''Whoopi: Back to Broadway – The 20th Anniversary'' | {{Nom}} |- | Online Film & Television Association Award, Best Host or Performer of a Variety, Musical, or Comedy Special | {{Nom}} |- | Primetime Emmy Award, Outstanding Individual Performance in a Variety or Music Program | {{Nom}} |- | 2007 | Image Award, Outstanding Supporting Actress in a Comedy Series | ''Everybody Hates Chris'' | {{Nom}} |- | rowspan="5" |2008 | Daytime Emmy Award, Outstanding Talk Show<br /><small>(shared with Barbara Walters, Joy Behar, Elisabeth Hasselbeck, Sherri Shepherd)</small> | ''The View'' | {{Nom}} |- | NAMIC Vision Award, Best Performance – Comedy | ''Whoopi Goldberg: The Word According to Whoopi'' | {{Won}} |- | Online Film & Television Association Award, Best Host of a Talk or Service Show<br /><small>(shared with Joy Behar, Elisabeth Hasselbeck, Sherri Shepherd, Barbara Walters)</small> | ''The View'' | {{Nom}} |- | People's Choice Award, Favorite Funny Female Star ! | {{Nom}} |- | TV Land Award, Favorite Character from the "Other Side" | ''Ghost'' | {{Nom}} |- | rowspan="4" |2009 | Primetime Emmy Award, Outstanding Special Class Programs<br /><small>(shared with Glenn Weiss & Ricky Kirshner)</small> | ''The 62nd Annual Tony Awards'' | {{Nom}} |- | Daytime Emmy Award, Outstanding Talk Show Host<br /><small>(shared with Joy Behar, Elisabeth Hasselbeck, Sherri Shepherd, Barbara Walters)</small> | rowspan="2" |''The View'' | {{Won}} |- | Online Film & Television Association Award, Best Host of a Talk or Service Show<br /><small>(shared with Joy Behar, Elisabeth Hasselbeck, Sherri Shepherd, Barbara Walters)</small> | {{Nom}} |- | People's Choice Award, Favorite Funny Female Star ! | {{Nom}} |- | 2010 | Daytime Emmy Award, Outstanding Talk Show Host<br /><small>(shared with Elisabeth Hasselbeck, Sherri Shepherd, Barbara Walters, Joy Behar)</small> | ''The View'' | {{Nom}} |- | rowspan="2" |2011 | American Casting Society, Golden Apple Award ! | {{Won}} |- | Image Award, Outstanding Supporting Actress in a Motion Picture | ''For Colored Girls'' | {{Nom}} |- | rowspan="4" |2012 | Daytime Emmy Award, Outstanding Talk Show Host<br /><small>(shared with Joy Behar, Elisabeth Hasselbeck, Sherri Shepherd, Barbara Walters)</small> | ''The View'' | {{Nom}} |- | Behind the Voice Actors Award, Best Vocal Ensemble in a Television Special/Direct-to-DVD Title or Theatrical Short<br /><small>(shared with Alyson Stoner, Jim Cummings, Jeff Bennett, Dominic Scott Kay, Rodney Saulsberry, Jodi Benson, Jamie Lee Curtis, Charlie Schlatter, Patrick Warburton)</small> | ''The Little Engine That Could'' | {{Nom}} |- | Made in NY Award, Honoree<br /><small>(shared with Meryl Streep & Robert De Niro)</small> ! | {{Won}} |- | Online Film & Television Association Award, Best Guest Actress in a Comedy Series | ''The Middle'' | {{Nom}} |- | rowspan="3" |2013 | 20/20 Award, Best Actress | ''Sister Act'' | {{Nom}} |- | People's Choice Award, Favorite Daytime TV Host<br /><small>(shared with Elisabeth Hasselbeck, Barbara Walters, Joy Behar, Sherri Shepherd)</small> | ''The View'' | {{Nom}} |- | Provincetown International Film Festival Award, Documentary | rowspan="4" |''Moms Mabley: I Got Somethin' to Tell You'' | {{Won}} |- | rowspan="7" |2014 | Black Reel Award, Outstanding Actress in a Television Documentary | {{Won}} |- | Primetime Emmy Award, Outstanding Narrator | {{Nom}} |- | Primetime Emmy Award, Outstanding Documentary or Nonfiction Special | {{Nom}} |- | Critics Choice Television Award, Best Actress in a Movie/Miniseries | ''A Day Late and a Dollar Short'' | {{Nom}} |- | Daytime Emmy Award, Outstanding Talk Show Host <small>(shared with Barbara Walters, Sherri Shepherd, Jenny McCarthy)</small> | ''The View'' | {{Nom}} |- | Online Film & Television Association Award, Best Actress in a Motion Picture or Miniseries | rowspan="4" |''A Day Late and a Dollar Short'' | {{Nom}} |- | Women's Image Network Award, Actress Made for Television Movie/Miniseries | {{Nom}} |- | rowspan="2" |2015 | Black Reel Award, Outstanding Television Movie or Miniseries<br /><small>(shared with Tom Leonardis, Jeffrey M. Hayes, Bill Harber)</small> | {{Nom}} |- | Black Reel Award, Outstanding Actress in a Television Movie or Miniseries | {{Nom}} |- | 2016 | Daytime Emmy Award, Outstanding Entertainment Talk Show Host<br /><small>(shared with Joy Behar, Candace Cameron Bure, Paula Faris, Raven-Symoné, Nicole Wallace, Rosie Perez, Michelle Collins)</small> | ''The View'' | {{Nom}} |- | rowspan="2" |2018 | CinEuphoria Award, Career – Honorary Award ! | {{Won}} |- | Daytime Emmy Award, Outstanding Entertainment Talk Show Host<br /><small>(shared with Joy Behar, Sara Haines, Sunny Hostin, Meghan McCain, Paula Faris, Jedediah Bila)</small> | ''The View'' | {{Nom}} |} == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Uncategorized|date=Disyembre 2023}} 37ntgaah1mm9i5319klit3x43ookg4l 0 298604 2209048 2204245 2026-05-25T09:39:16Z Julius Santos III 139725 /* Mga dagdag na himpilan */ 2209048 wikitext text/x-wiki {{Infobox brand |name = GMA Affordabox |logo = |caption = |producttype = [[Digital terrestrial television|DTT]] [[Set-top box]] |currentowner = [[GMA Network Inc.]] |producedby = QiSheng Electronics Company Ltd. |country = [[Philippines]] |introduced = June 26, 2020 |related = |markets = [[Philippines]] |ambassadors = |tagline = "''Malinaw na, affordable pa!''" <br> "''Tunay na malinaw!''" |website = {{URL|https://www.gmanetwork.com/affordabox}} }} Ang '''GMA Affordabox''' ay isang [[digital terrestrial television]] na nagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[GMA Network]]. Ang serbisyo ay namamahagi ng Multimedia Player, Personal Video Recorder, Nationwide Emergency Warning Broadcast System, Functional Auto-on Alert, Digital Display, at Impormasyon ng Mga Pagpapakita ng Impormasyon upang piliin ang mga lugar sa [[Pilipinas]].<ref>{{cite web|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/744351/gma-network-unveils-gma-affordabox-on-its-70th-anniversary/story/|title="GMA Network unveils 'GMA Affordabox' on its 70th anniversary"|website=GMA News Online|date=June 26, 2020|access-date=June 27, 2020}}</ref> ==Pangkalahatang-ideya== Noong Mayo 15, 2019, ang digital broadcast ng GMA ay inilipat sa permanenteng frequency nito sa Channel 15, dahil sa dati nitong frequency, ang Channel 27 na ginagamit ng GMA News TV noong Hunyo 4, 2019, bilang isang deal sa pagitan ng GMA at ZOE Broadcasting Network, na nagresulta sa dating frequency ng channel na Channel 11 ay naging tahimik noong Hunyo 5, 20 noong Oktubre 20 (na naging tahimik noong Oktubre 20, 20). 2020).<ref>{{Cite web |last=News |first=JON VIKTOR D. CABUENAS, GMA |date=2019-05-15 |title=GMA Network starts digital TV transmission using permanent frequency |url=https://www.gmanetwork.com/news/money/companies/694513/gma-network-starts-digital-tv-transmission-using-permanent-frequency/story/ |access-date=2026-04-22 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Noong kalagitnaan ng Hunyo 2020, isang teaser ang ipinahayag at inilunsad noong Hunyo 26, 2020 habang ang [[Wowowin]]. ==Mga dagdag na himpilan== === [[DZBB-TV|UHF Channel 15 (479.143&nbsp;MHz)]]^'''1''' === {| class="wikitable" ! Channel ! [[Display resolution|Video]] ! [[Aspect ratio (image)|Aspect]] ! Short name ! Programming ! Note |- | 7.01 | rowspan="7" | [[480i]] | rowspan="8" | [[16:9]] | '''GMA''' | [[GMA Network|GMA]] <small>(Main [[DZBB-TV]] programming)</small> | rowspan="6" | [[Commercial broadcasting|Commercial broadcast]] (10&nbsp;kW) |- | 7.02 | '''GTV''' | [[GTV (Philippine TV network)|GTV]] |- | 7.03 | '''HEART OF ASIA''' | [[Heart of Asia Channel|Heart of Asia]] |- | 7.04 | '''HALLYPOP''' | [[Hallypop]] |- | 7.05 | '''I HEART MOVIES''' | [[I Heart Movies]] |- | 7.06 | '''PINOY HITS''' | [[GMA Network (kompanya)#Pinoy Hits|Pinoy Hits]] |- | 7.11 | '''(UNNAMED)''' | Test feed | Black screen |- | 7.21 | [[240p]] | '''GMA 1-Seg''' | [[GMA Network|GMA]] | [[1seg]] broadcast |} ^'''1''' For [[Mega Manila]] only, channel and frequency varies on regional stations. ==Channel and Frequency== {{For|the full list of digital television stations channel and frequencies|Listahan ng mga digital na istasyon ng telebisyon sa Pilipinas}} ==Tingnan din== *[[ABS-CBN TV Plus]] == Mga sanggunian == {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *{{Official website|name=GMA Affordabox}} *{{Facebook|gmaaffordabox}} *{{Instagram|gmaaffordabox}} *{{Twitter|GMAaffordabox}} {{GMA Network}} [[Kategorya:GMA Network]] [[Kategorya:Dihital na telebisyon sa Pilipinas]] i0vda6mj9q21mkxjf5pp4l1r80poqha 0 298960 2208920 2206097 2026-05-25T00:40:58Z Thewideawake1 101036 2208920 wikitext text/x-wiki {{Infobox music genre|bgcolor=crimson|color=white|cultural_origins=The [[United Kingdom]] at [[Estados Unidos]] in the late 1970s and the early 1980s|derivatives=* [[Alternative country]] * [[alternative hip hop]] * [[neo-psychedelia]]<ref>{{cite web|url=https://www.allmusic.com/style/neo-psychedelia-ma0000012252|title=Neo-Psychedelia Music Genre Overview|website=AllMusic}}</ref> *[[trip hop]]<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/globalnoiseraphi00mitc |url-access=registration |title=Global Noise: Rap and Hip Hop Outside the USA|last=Mitchell|first=Tony|publisher=[[Wesleyan University Press]]|year=2002|accessdate=November 27, 2012|isbn=978-0-8195-6502-0|page=[https://archive.org/details/globalnoiseraphi00mitc/page/105 105]}}</ref><ref>{{cite book|title=Music, Space And Place: Popular Music And Cultural Identity|url=https://books.google.com/books?id=INrD8e0ic3oC&pg=PA84 |year=2004|accessdate=November 27, 2012|publisher=[[Ashgate Publishing]], Ltd.|last=Whiteley|first=Sheila|last2=Bennett|first2=Andy|last3=Hawkins|first3=Stan|page=84|isbn=978-0-7546-5574-9}}</ref>|fusiongenres=* [[Alternative dance]] * [[alternative R&B]] * [[alternative metal]]|local_scenes=* [[Musika ng Ireland|Ireland]] * [[Musika ng Athens, Georgia|Athens, Georgia]] * [[Musika ng New York City|New York City]] * [[Musika ng Illinois|Illinois]] * [[Musika ng Leeds|Leeds]] * [[Musika ng Los Angeles|Los Angeles]] * [[Madchester|Manchester]] * [[Musika ng Massachusetts|Massachusetts]] * [[Musika ng Minnesota|Minneapolis]] * [[Musika ng Oregon|Portland, Oregon]] * [[Musika ng Seattle|Seattle, Washington]]|name=Alternative rock|other_topics=* [[Campus radio]] * [[gothic rock]] * [[independiyenteng musika]] * [[indie music scene]] * [[indie pop]] * [[industrial rock]] * [[Lollapalooza]] * [[noise rock]] * [[pop punk]] * [[post-hardcore]] * [[progressive rock]] * [[ska punk]]|stylistic_origins={{flatlist| *[[Punk rock]] *[[post-punk]] *[[new wave]] *[[hardcore punk]] *[[folk rock]] *[[power pop]]}} |subgenres=* [[Britpop]] * [[Christian alternative rock]] * [[college rock]] * [[dream pop]] * [[emo]] * [[geek rock]] * [[gothic rock]] * [[grunge]]<ref name="allmusic grunge">{{cite web |url=https://www.allmusic.com/style/grunge-ma0000002626 |title=Grunge |accessdate=August 24, 2012 |website=[[AllMusic]]}}</ref> * [[indie rock]] * [[math rock]] * [[noise pop]] * [[nu gaze]] * [[post-Britpop]] * [[post-grunge]] * [[riot grrrl]] * [[post-punk revival]] * [[post-rock]] * [[shoegazing]]}} Ang '''alternative rock''' (tinatawag din na '''alternative music''', '''alt-rock''', o simpleng '''alternative''') ay isang kategorya ng [[musikang rock]] na lumitaw mula sa [[Independiyenteng musika|independyenteng musika]] sa ilalim ng lupa ng dekada 1970 at naging malawak na popular sa dekada 1980. Ang "alternative" ay tumutukoy sa pagkakaiba ng genre mula sa [[Kalinangang tanyag|mainstream]] o komersyal na rock o pop music. Ang orihinal na kahulugan ng termino ay mas malawak, na tumutukoy sa isang henerasyon ng mga musikero na pinagsama ng kanilang kolektibong utang sa alinman sa musikal na istilo o simpleng independiyenteng, ang DIY etos ng [[punk rock]], na noong huling bahagi ng 1970 ay inilatag ang batayan para sa alternatibong musika.<ref name="altguitar">di Perna, Alan. "Brave Noise—The History of Alternative Rock Guitar". ''[[Guitar World]]''. December 1995.</ref> Noong Setyembre 1988, ipinakilala ni Billboard ang "alternative" sa kanilang charting system upang maipakita ang pagtaas ng format sa buong mga istasyon ng radyo sa Estados Unidos ng mga istasyon tulad ng [[KROQ|KROQ-FM]] sa [[Los Angeles, California|Los Angeles]] at [[WDRE|WDRE-FM]] sa [[New York City|New York]], na naglalaro ng musika mula sa higit pa underground, independiyenteng, at mga di-komersyal na artista ng rock.<ref>{{cite magazine|title=Billboard Debuts Weekly Chart of Alternative Rock |first=Sean |last=Ross |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |date=September 10, 1988 |volume=100 |issue=37 |page=1,10}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8478983/alternative-songs-first-chart-1988-rewind |title=Rewinding the Charts: In 1988, Alternative Songs Launched, With Siouxsie & the Banshees' 'Peek-a-Boo' as the First No. 1 |first=Gary |last=Trust |website=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |date=October 11, 2018 |accessdate=June 16, 2020}}</ref> Ang genre ay maaaring matagpuan ng maaga ng 1960s, na may mga banda tulad ng [[the Velvet Underground]] at mga artista tulad ng [[Syd Barrett]], at patuloy na umusbong sa 1980s. Gayunpaman, mula noong unang bahagi ng 1990s ang term ay pangunahing nagsilbi bilang isang maling kamalig sa marketing label upang maipakita ang imahe ng artista at output ng musikal bilang "edgy" sa mga hindi namamalayan ng mga mamimili. Ayon sa kaugalian, ang alternative rock na malawak na binubuo ng musika na naiiba sa mga tuntunin ng tunog, kontekstong panlipunan at mga pang-rehiyon na ugat. Sa buong 1980s, ang mga magazine at zines, airplay ng radyo sa kolehiyo, at salita ng bibig ay nadagdagan ang katanyagan at binigyan ng diin ang pagkakaiba-iba ng alternative rock, na tumutulong upang tukuyin ang isang bilang ng mga natatanging istilo (at mga eksena ng musika) tulad ng [[noise pop]], [[indie rock]], [[grunge]], at [[shoegaze]]. Karamihan sa mga subgenres na ito ay nakamit ang menor de edad na pangunahing paunawa at ilang mga banda, tulad ng [[Hüsker Dü]] at [[R.E.M.]], ay nilagdaan sa mga pangunahing label. Ngunit ang karamihan sa mga komersyal na tagumpay ng mga banda ay hindi limitado sa paghahambing sa iba pang mga genre ng musika ng rock at pop sa oras na iyon, at ang karamihan sa mga kilos ay nanatiling naka-sign sa mga independyenteng label at nakatanggap ng medyo kaunting pansin mula sa pangunahing radyo, telebisyon, o pahayagan. Sa pamamagitan ng pagbagsak ng [[Nirvana (banda)|Nirvana]] at ang katanyagan ng mga paggalaw ng [[grunge]] at [[Britpop]] noong 1990s, ang kahalili na bato ay pumasok sa musikal na mainstream at maraming mga alternatibong banda ang naging matagumpay. == Mga Sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * [https://www.allmusic.com/style/alternative-indie-rock-ma0000012230 AllMusic article for alternative rock] {{Stub|Musika}} [[Kategorya:Alternative rock| ]] [[Kategorya:Musikang rock]] [[Kategorya:Musika]] {{DEFAULTSORT:Alternative rock}} n9o262205421hovrp3idfvz1vqt1h8a 0 301545 2209043 2208558 2026-05-25T09:14:49Z Jojit fb 38 2209043 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | image_style = border:none; | perrow = 3/2/3 | image1 = Alfred Dreyfus in captivity on Devil's Island 1898.jpg | image2 = Afrikaner Commandos2.JPG | image3 = Frank Embree 1899.jpg | image4 = Wounded Knee aftermath5.jpg | image5 = John Hay signs Treaty of Paris, 1899.JPG | image6 = Kate Sheppard.jpg | image7 = Vincent van Gogh - Self-Portrait - Google Art Project.jpg | image8 = Menelik - Adoua-2 (cropped).jpg | total_width=335 |footer=Mula itaas pababa, kaliwa pakanan: si [[Alfred Dreyfus]] habang nakabilanggo sa kasagsagan ng Usaping Dreyfus noong 1891; mga komandong Boer noong Ikalawang Digmaang Boer noong huling bahagi ng dekada 1890; itinatag ng ''Plessy v. Ferguson'' ang doktrinang Amerikano ng [[segregasyong panlahi]], na humantong sa mga batas na Jim Crow, nakuhanan noong 1899; halos tatlong daang etnikong Lakota ang minasaker ng Hukbong Katihan ng Estados Unidos sa Wounded Knee noong 1890; nagbayad ang [[Estados Unidos]] ng $20 milyon upang mapasailalim ang [[Pilipinas]] mula sa [[Espanya]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan ng Paris]] noong 1898; ang aktibismong pinangunahan ni [[Kate Sheppard]], na nakalarawan noong 1905, ay nagbunsod upang maging unang bansa ang [[Nuweba Selandiya]] na nagbigay ng karapatang bumoto sa kababaihan; namatay si [[Vincent Van Gogh]], ang Olandes na maestro ng makabagong sining, malamang dahil sa pagpapakamatay noong 1890; pinangunahan ni [[Menelik II]] ang [[Etiyopiya]] sa malaking tagumpay laban sa [[Italya]] sa Labanan ng Adwa, Unang Digmaang Italo-Etiyope mula 1895 hanggang 1896.}} {{Decadebox|189}} Ang '''dekada 1890''' (binibigkas bilang "desiotso nobenta" o "labing-walo siyamnapu") ay isang dekada ng [[kalendaryong Gregoryano]] na nagsimula noong Enero 1, 1890 at nagtapos noong Disyembre 31, 1899. Sa kulturang popular ng Amerika, kalaunan itong tinawag nang may pananabik na "''gay nineties''" ("''gay''" na nangangahulugan noon bilang masaya o walang alalahanin). Naganap ang dekadang ito sa panahon na tinatawag ng mga historyador na Panahong Victoriyano sa kasaysayan ng [[Reyno Unido]], ''Belle Époque'' sa kasaysayan ng [[Pransiya]], at Panahong Ginintuan sa kasaysayan ng [[Estados Unidos]]. Habang ipinagpapatuloy ng mga kapangyarihang [[Europa|Europeo]] ang kanilang kolonyal na pagpapalawak, nasaksihan ng dekada ang pagkatalo ng Edi (1890), [[Siam]] (1893), [[Maruekos]] (1894), [[Dahomey]] (1894), mga [[Mga Arabe|Arabe]]-[[Swahili]] na pinunong militar (1894), Lombok (1894), Pahang (1895), Merina (1895), [[Zanzibar]] (1896), Khaua at Mbandjeru (1896), Ashanti (1896), Matabeleland (1897), Pedir (1898), [[Sudan]] (1899), at iba't ibang tribo at estado sa hilagang-kanlurang [[Indiya]]. Bagaman naging matagumpay ang karamihan sa mga kampanyang kolonyal, nakaranas ang [[Italya]] ng malaking pagkatalo nang mabigo itong sakupin ang [[Etiyopiya]] matapos itong mapagpasyang matalo sa Adwa noong 1896. Samantala, nakita rin sa ikalawang kalahati ng dekada ang tuluyang pagbagsak ng kapangyarihang [[Espanya|Español]] sa Amerika, na nagsimula sa mga pag-aalsa sa [[Cuba]] (1895) at [[Himagsikang Pilipino|Pilipinas]] (1896) at nagtapos sa pagkatalo ng [[Espanya|España]] laban sa Estados Unidos noong 1898. Matapos maibenta ang iba't ibang pulo sa [[Pasipiko]] sa [[Alemanya]] noong 1899, nalimitahan na lamang sa [[Aprika]] ang imperyong kolonyal ng España. Sa Silangan naman, nagsimulang palawakin ng [[Hapon]] ang sarili nitong [[Imperyo ng Hapon|imperyo]] sa pamamagitan ng mga digmaan laban sa Donghak (1894–1895), Tsinang Qing (1894–1895), at Republika ng [[Formosa]] (1895). Kabilang pa sa ibang mga tunggalian ng dekada ang Digmaang Garza (1891–1893), Digmaang Greko-Turko (1897), at mga panloob na sigalot sa [[Samoa]] (1886–1894, 1898–1899), [[Apganistan]] (1888–1893), [[Arhentina]] (1890), [[Chile|Tsile]] (1891), [[Imperyong Otomano]] (1891, 1893, 1894, 1895–96, 1896–1897, 1896), [[Mehiko]] (1891–1892), Brasil (1893–1894, 1893–1895, 1899–1903), [[Peru]] (1894–1895), [[Republika ng Timog Aprika]] (1894), hilagang-kanlurang [[Tsina]] (1895–1896), [[Bolivia]] (1898–1899), at [[Kolombiya]] (1899–1902). Ang mga taong 1896–1898 ay ang panahon ng [[Himagsikang Pilipino]]. Ang Pilipinas, na bahagi noon ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]], ay nagtangkang humiwalay mula sa Imperyong Espanyol. Nagsimula ang Himagsikang Pilipino noong Agosto 1896 matapos matuklasan ng mga awtoridad Espanyol ang lihim na samahang laban sa [[kolonyalismo]] na [[Katipunan]]. Ang Katipunan, na pinamunuan ni [[Andrés Bonifacio]], ay isang kilusang naghahangad ng paghihiwalay at nagsilbing lihim na pamahalaan na lumaganap sa malaking bahagi ng kapuluan, na may layuning makamit ang kalayaan mula sa Espanya sa pamamagitan ng armadong pag-aaklas. Sa isang malaking pagtitipon sa [[Kalookan]], inorganisa ng mga pinuno ng Katipunan ang kanilang sarili bilang isang rebolusyonaryong pamahalaan at hayagang idineklara ang armadong himagsikan sa buong bansa. Nanawagan si Bonifacio ng sabayang pag-atake sa kabiserang [[Maynila]], subalit nabigo ang planong ito. Gayunpaman, nag-alsa rin ang mga karatig [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]]. Partikular na nagtagumpay ang mga rebelde sa [[Kabite]] sa pamumuno ni [[Emilio Aguinaldo]]. Ang tunggalian sa kapangyarihan sa hanay ng mga [[rebolusyonaryo]] ay humantong sa pagbitay kay Bonifacio noong 1897, at nalipat ang pamumuno kay Aguinaldo na namuno sa sarili niyang pamahalaang rebolusyonaryo. Sa taong ding iyon, opisyal na nagkaroon ng tigil-putukan sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Biak-na-Bato]] at ipinatapon si Aguinaldo sa [[Hong Kong]], bagaman hindi tuluyang natigil ang labanan sa pagitan ng mga rebelde at ng pamahalaang Espanyol.<ref>{{cite journal |last1=Guererro |first1=Milagros |last2=Encarnacion |first2=Emmanuel |last3=Villegas |first3=Ramon |year=1996 |title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution |url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1 |url-status=dead |journal=Sulyap Kultura |language=en |publisher=National Commission for Culture and the Arts |volume=1 |issue=2 |pages=3–12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1 |archive-date=15 Nobyembre 2010 |access-date=25 Mayo 2010}}</ref><ref name="google1998">* {{Cite book |last=Guererro |first=Milagros <!-- not shown by Google | last2 = Schumacher, S.J. | first2 = John --> |url=https://books.google.com/books?as_isbn=9622582281 |title=Reform and Revolution |publisher=Asia Publishing Company Limited |year=1998 |isbn=978-962-258-228-6 |series=Kasaysayan: The History of the Filipino People |volume=5 |language=en |access-date=25 Mayo 2010 <!--DASHBot-->}}</ref> Noong 1898, nang sumiklab ang [[Digmaang Kastila–Amerikano]], di-opisyal na nakipag-alyansa si Aguinaldo sa Estados Unidos, bumalik sa Pilipinas, at ipinagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa mga Espanyol. Pagsapit ng Hunyo, halos lahat ng teritoryong hawak ng Espanya sa Pilipinas ay nabawi na ng mga rebelde maliban sa Maynila. Dahil dito, idineklara ni Aguinaldo ang kalayaan ng Pilipinas mula sa Espanya at itinatag ang [[Unang Republika ng Pilipinas]]. Gayunpaman, hindi kinilala ng Espanya at ng Estados Unidos ang [[kalayaan ng Pilipinas]]. Pormal lamang natapos ang pamamahalang Espanyol sa kapuluan sa pamamagitan ng [[Tratado ng Paris]] noong 1898, kung saan isinuko ng Espanya ang Pilipinas at iba pang teritoryo sa Estados Unidos. Makalipas lamang ang maikling panahon, sumiklab ang [[Digmaang Pilipino–Amerikano]].<ref name="google1998" /> Nailalarawan ang dekada ng pandaigdigang depresyong pang-ekonomiya na nagtapos noong 1896 at sinundan ng malakas na paglago ng [[ekonomiya]]. Tampok sa [[Ikalawang Rebolusyong Industriyal]] ang mahahalagang inobasyon tulad ng [[elektrisidad]], [[gasolina]], [[sasakyan]], [[Kayo|tela]], at [[organikong kimika]]. Umabot din sa rurok sa dekadang ito ang paggamit ng [[makinang de-singaw]] na pinapagana ng [[karbon]]. Sa Estados Unidos, namarkahan ang dekada ng matinding depresyong pang-ekonomiya na dulot ng Taranta ng 1893. Ang krisis na ito ang tumulong sa pagtatapos ng tinatawag na "Panahong Ginintuan" at kasabay nito ang maraming welga ng mga manggagawa sa industriya. Nagdulot din ito ng pampolitikang tunggalian hinggil sa "malayang [[pilak]]" at pagbagsak ng Sistema ng Ikatlong Partido. Kasabay nito, nakaranas din ang [[Australya]] ng krisis sa [[pagbabangko]] bunga ng pagbagsak ng pagputok ng espekulasyon sa merkado ng [[ari-arian]]. Samantala, nagkaroon ng malaking tagumpay ang unang alon ng [[peminismo]] nang maging unang bansa ang [[Nuweba Selandiya|Nuweba Selanda]] noong 1893 na nagbigay sa kababaihan ng karapatang bumoto. Mula 1889 hanggang 1890, nagkaroon ng pandaigdigang [[pandemya]] ng sakit sa paghinga na dulot ng [[bayrus]], na nagresulta sa 300 hanggang 900 milyong [[impeksiyon]] at humigit-kumulang isang milyong pagkamatay. Pinaniniwalaang nagmula ang pandemya sa lungsod ng Bukhara sa [[Gitnang Asya]]. Bukod dito, tinamaan din ng malawakang pagkalat ng bayrus na ''rinderpest'' ang [[Aprika]], na itinuturing na "pinakamatinding epidemya na tumama sa timog Aprika noong huling bahagi ng ika-19 na siglo".<ref name="Phoofolo2">{{cite journal |last=Phoofolo |first=Pule |date=Pebrero 1993 |title=Epidemics and Revolutions: The Rinderpest Epidemic in Late Nineteenth-Century Southern Africa |url=https://archive.org/details/sim_past-present_1993-02_138/page/112 |journal=Past & Present |language=en |issue=138 |pages=112–143 |doi=10.1093/past/138.1.112}}</ref> Mahigit 5.2 milyong [[baka]] sa timog ng [[Ilog Zambezi]] ang namatay,<ref>{{cite journal |last1=Van den Bossche |first1=Peter |last2=de La Rocque |first2=Stéphane |last3=Hendrickx |first3=Guy |last4=Bouyer |first4=Jérémy |date=Mayo 2010 |title=A changing environment and the epidemiology of tsetse-transmitted livestock trypanosomiasis |journal=Trends in Parasitology |language=en |volume=26 |issue=5 |pages=236–243 |doi=10.1016/j.pt.2010.02.010 |pmid=20304707}}</ref> kasama ang mga alagang baka, [[tupa]], [[kambing]], at mga ligaw na hayop tulad ng ''buffalo'' (o kalabaw Aprikano), [[giraffe]], at ''wildebeest''. Nagdulot ito ng malawakang taggutom na naging sanhi ng pagkamatay ng tinatayang isang-katlo ng populasyon ng Etiyopiya at dalawang-katlo ng mga Maasai sa [[Tanzania]].<ref>{{cite journal |last=Normile |first=Dennis |date=Marso 2008 |title=Driven to Extinction |url=https://archive.org/details/sim_science_2008-03-21_319_5870/page/1606 |journal=Science |language=en |volume=319 |issue=5870 |pages=1606–9 |doi=10.1126/science.319.5870.1606 |pmid=18356500 |s2cid=46157093}}</ref> Noong 1891–1892, nagkaroon din ng taggutom sa [[Rusya]] dahil sa masamang panahon at maling pamamahala ng pamahalaan, na kumitil sa 375,000 hanggang 400,000 katao. Nakaranas din ng dalawang matinding taggutom ang Britanikong Indiya noong 1896–1897 at 1899–1900 dahil sa tagtuyot at mga patakaran ng [[Gran Britanya|Britanya]]. Nagkaroon din ng mga taggutom sa Cuba at Tsina. Kabilang naman sa malalaking lindol ng dekada ang lindol sa Mino–Owari noong 1891 (7,273 namatay), lindol sa Quchan noong 1893 (18,000 biktima), at lindol sa Sanriku noong 1896 (22,066 patay o nawawala). Idinaos sa [[Atenas]] noong 1896 ang [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1896|unang pandaigdigang]] [[Palarong Olimpiko]] sa makabagong kasaysayan, kung saan lumahok ang 241 atleta mula sa 14 na bansa. Sa Estados Unidos, kabilang sa pinakamabentang aklat ng dekada ang ''Beside the Bonnie Brier Bush'' (koleksiyon ng [[Maikling kuwento|maiikling kuwento]], pinakamahusay na benta noong 1895), ''Tom Grogan'' (nobelang drama, pinakamahusay na benta noong 1896), ''Quo Vadis'' (makasaysayang nobela, pinakamahusay na benta noong 1897), ''Caleb West'' (pinakamabenta noong 1898), at ''David Harum'' (pinakamabenta noong 1898). Patuloy namang umusbong ang industriya ng [[pelikula]], bagaman nasa unang yugto pa lamang ito, sa pamamagitan ng mga maiikling pelikulang gaya ng ''Le Coucher de la Mariée'' at ''The Kiss''. Kabilang naman sa mga tanyag na awitin ng dekada ang "America the Beautiful", "Daisy Bell", at "Hello! Ma Baby". Nailathala naman ng bayaning Pilipino na si [[José Rizal|Jose Rizal]] noong 1891 ang nobelang ''[[El filibusterismo]]'', ang ''sequel'' o kasunod nobela ng ''[[Noli Me Tángere (nobela)|Noli me tangere]]''. Ang mga nobelang ito ang naging mitsa ng HImagsikang Pilipino. Sa pamamagitan ng paglalantad sa mga pang-aabuso, pangingikil, at maling pamamalakad ng mga prayleng [[Espanya|Kastila]] at pamahalaang kolonyal, binuwag ni Rizal ang takot ng mga mamamayan sa kapangyarihan ng Espanya. Bagamat reporma at edukasyon ang kanyang isinusulong, ang kanyang mga akda ang nagbigay-inspirasyon sa Katipunan na maglunsad ng armadong rebolusyon. Ang pagbitay sa kanya noong Disyembre 30, 1896 dahil sa mga nobelang ito ang tuluyang nagbuklod sa mga Pilipino upang ipaglaban ang kalayaan. Bilang huling dekada ng pamamahala ng España sa kapuluan, naging panahon dekada 1890 ng malalaking pagbabago sa panitikan, sining, relihiyon, at lipunang Pilipino. Patuloy na nangingibabaw ang kulturang kolonyal sa mga lungsod at hanay ng mga ilustrado at principalia, habang nananatiling mahalaga ang mga katutubong kaugalian at tradisyon sa mga lalawigan. Lumakas ang kamalayang pambansa sa pamamagitan ng panitikan at pamamahayag. Naging makabuluhan ang mga akda nina José Rizal, [[Marcelo H. del Pilar]], [[Graciano López Jaena]], at [[Andrés Bonifacio]], na nagpalaganap ng mga ideya ng reporma at kalayaan. Ang mga [[pahayagan]], polyeto, at mga samahang gaya ng Katipunan ay naging mahalagang kasangkapan sa pagpapalawak ng nasyonalismong Pilipino, na humantong sa Himagsikang Pilipino noong 1896. Nilikha naman ni [[Juan Luna]] ang pamosong pintang ''The Parisian Life'' noong 1892. Pininta naman ng isa pang Pilipinong pintor noong ika-19 siglo na si [[Felix Resurreccion Hidalgo|Félix Resurrección Hidalgo]] ang impresyonismong [[pinta]] na ''La Pintura'' noong dekada 1890. Nanatiling sentro ng buhay panlipunan ang [[Katolisismo]], na makikita sa mga [[pista]], prusisyon, [[pabasa]], at mga [[Dula|dulang]] [[panrelihiyon]] tulad ng [[senakulo]]. Kasabay nito, umunlad din ang mga anyo ng libangan at sining gaya ng [[sarsuwela]], [[kundiman]], at mga banda ng bayan. Noong 1893, binuksan ang Teatro Zorrilla sa Maynila, na naging pangunahing tanghalan ng ''zarzuela'' sa lungsod.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Fernandez |first=Doreen |date=2012-05-21 |title=Zarzuela to Sarswela: Indigenization and Transformation |url=https://archium.ateneo.edu/phstudies/vol41/iss3/4 |journal=Philippine Studies: Historical and Ethnographic Viewpoints |volume=41 |issue=3 |doi=10.13185/2244-1638.4864 |issn=2244-1638}}</ref> Ang mga unang pagtatanghal dito ay pangunahing nasa [[Wikang Kastila|wikang Español]] at ginaganap ng mga artistang Español at Pilipino. Isa sa mga unang itinanghal ay ang ''El diablo mundo'' noong 1893 nina Emilio at Rafael del Val, na may musika ni José Estella.<ref name=":0" /> Sa pagpasok ng huling bahagi ng dekada 1890, nagsimulang umusbong ang mga lokal na anyo ng sarsuwela sa iba’t ibang rehiyon. Ang mga katutubong tradisyong Pilipino tulad ng senakulo, komedya, awitan, sayawan, at tulaan ay naging mahalagang pundasyon ng pag-angkop ng ''zarzuela'' tungo sa sarsuwelang Pilipino.<ref name=":0" /> Ang mga dulang ito ay unti-unting lumayo sa mga paksang Europeo at nagsimulang tumalakay sa pang-araw-araw na buhay, pamilya, bisyo, politika, at lipunang Pilipino. Kabilang sa mga unang halimbawa ng katutubong sarsuwela ang ''Budhing Nagphamak'' mula [[Bulacan]] noong humigit-kumulang 1890, bagaman walang natitirang tala ng pagtatanghal nito.<ref name=":0" /> Noong 1897 naman, isinulat ni Catalino Palisoc mula sa [[Pangasinan]] ang ''Say Limang ag Naketket, Pampinsiwan'', isang dulang may kritikang panlipunan laban sa mga prayleng Español.<ref name=":0" /> Sa [[Kabisayaan|Visayas]], itinanghal noong 1899 ang ''An Pagtabang ni San Miguel'' ni [[Norberto Romuáldez|Norberto Romualdez]] sa isang pista sa [[Leyte]], na itinuturing na unang sarsuwela sa [[wikang Waray]].<ref name=":0" /> Sa dekadang ito, lumaki ang populasyon ng daigdig mula humigit-kumulang 1.5 bilyon tungo sa 1.6 bilyon.<ref>{{Cite web |title=Population {{!}} Gapminder |url=https://www.gapminder.org/data/documentation/gd003/ |access-date=2024-04-21 |language=en-US}}</ref> Ang huling nabuhay na tao mula sa dekadang ito, si Emma Morano, ay namatay noong Abril 15, 2017. Ang huling nabuhay na lalaki mula sa dekadang ito, si Jiroemon Kimura, ay namatay noong Hunyo 12, 2013. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Ika-19 na siglo]] [[Kategorya:Dekada 1890]] an3ceodofq5aokgsx77twruhfknbcip 2209044 2209043 2026-05-25T09:16:04Z Jojit fb 38 2209044 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | image_style = border:none; | perrow = 3/2/3 | image1 = Alfred Dreyfus in captivity on Devil's Island 1898.jpg | image2 = Afrikaner Commandos2.JPG | image3 = Frank Embree 1899.jpg | image4 = Wounded Knee aftermath5.jpg | image5 = John Hay signs Treaty of Paris, 1899.JPG | image6 = Kate Sheppard.jpg | image7 = Vincent van Gogh - Self-Portrait - Google Art Project.jpg | image8 = Menelik - Adoua-2 (cropped).jpg | total_width=335 |footer=Mula itaas pababa, kaliwa pakanan: si [[Alfred Dreyfus]] habang nakabilanggo sa kasagsagan ng Usaping Dreyfus noong 1891; mga komandong Boer noong Ikalawang Digmaang Boer noong huling bahagi ng dekada 1890; itinatag ng ''Plessy v. Ferguson'' ang doktrinang Amerikano ng [[segregasyong panlahi]], na humantong sa mga batas na Jim Crow, nakuhanan noong 1899; halos tatlong daang etnikong Lakota ang minasaker ng Hukbong Katihan ng Estados Unidos sa Wounded Knee noong 1890; nagbayad ang [[Estados Unidos]] ng $20 milyon upang mapasailalim ang [[Pilipinas]] mula sa [[Espanya]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan ng Paris]] noong 1898; ang aktibismong pinangunahan ni Kate Sheppard, na nakalarawan noong 1905, ay nagbunsod upang maging unang bansa ang [[Nuweba Selandiya]] na nagbigay ng karapatang bumoto sa kababaihan; namatay si [[Vincent van Gogh]], ang [[Olandes]] na maestro ng makabagong sining, malamang dahil sa pagpapakamatay noong 1890; pinangunahan ni Menelik II ang [[Etiyopiya]] sa malaking tagumpay laban sa [[Italya]] sa Labanan ng Adwa, Unang Digmaang Italo-Etiyope mula 1895 hanggang 1896.}} {{Decadebox|189}} Ang '''dekada 1890''' (binibigkas bilang "desiotso nobenta" o "labing-walo siyamnapu") ay isang dekada ng [[kalendaryong Gregoryano]] na nagsimula noong Enero 1, 1890 at nagtapos noong Disyembre 31, 1899. Sa kulturang popular ng Amerika, kalaunan itong tinawag nang may pananabik na "''gay nineties''" ("''gay''" na nangangahulugan noon bilang masaya o walang alalahanin). Naganap ang dekadang ito sa panahon na tinatawag ng mga historyador na Panahong Victoriyano sa kasaysayan ng [[Reyno Unido]], ''Belle Époque'' sa kasaysayan ng [[Pransiya]], at Panahong Ginintuan sa kasaysayan ng [[Estados Unidos]]. Habang ipinagpapatuloy ng mga kapangyarihang [[Europa|Europeo]] ang kanilang kolonyal na pagpapalawak, nasaksihan ng dekada ang pagkatalo ng Edi (1890), [[Siam]] (1893), [[Maruekos]] (1894), [[Dahomey]] (1894), mga [[Mga Arabe|Arabe]]-[[Swahili]] na pinunong militar (1894), Lombok (1894), Pahang (1895), Merina (1895), [[Zanzibar]] (1896), Khaua at Mbandjeru (1896), Ashanti (1896), Matabeleland (1897), Pedir (1898), [[Sudan]] (1899), at iba't ibang tribo at estado sa hilagang-kanlurang [[Indiya]]. Bagaman naging matagumpay ang karamihan sa mga kampanyang kolonyal, nakaranas ang [[Italya]] ng malaking pagkatalo nang mabigo itong sakupin ang [[Etiyopiya]] matapos itong mapagpasyang matalo sa Adwa noong 1896. Samantala, nakita rin sa ikalawang kalahati ng dekada ang tuluyang pagbagsak ng kapangyarihang [[Espanya|Español]] sa Amerika, na nagsimula sa mga pag-aalsa sa [[Cuba]] (1895) at [[Himagsikang Pilipino|Pilipinas]] (1896) at nagtapos sa pagkatalo ng [[Espanya|España]] laban sa Estados Unidos noong 1898. Matapos maibenta ang iba't ibang pulo sa [[Pasipiko]] sa [[Alemanya]] noong 1899, nalimitahan na lamang sa [[Aprika]] ang imperyong kolonyal ng España. Sa Silangan naman, nagsimulang palawakin ng [[Hapon]] ang sarili nitong [[Imperyo ng Hapon|imperyo]] sa pamamagitan ng mga digmaan laban sa Donghak (1894–1895), Tsinang Qing (1894–1895), at Republika ng [[Formosa]] (1895). Kabilang pa sa ibang mga tunggalian ng dekada ang Digmaang Garza (1891–1893), Digmaang Greko-Turko (1897), at mga panloob na sigalot sa [[Samoa]] (1886–1894, 1898–1899), [[Apganistan]] (1888–1893), [[Arhentina]] (1890), [[Chile|Tsile]] (1891), [[Imperyong Otomano]] (1891, 1893, 1894, 1895–96, 1896–1897, 1896), [[Mehiko]] (1891–1892), Brasil (1893–1894, 1893–1895, 1899–1903), [[Peru]] (1894–1895), [[Republika ng Timog Aprika]] (1894), hilagang-kanlurang [[Tsina]] (1895–1896), [[Bolivia]] (1898–1899), at [[Kolombiya]] (1899–1902). Ang mga taong 1896–1898 ay ang panahon ng [[Himagsikang Pilipino]]. Ang Pilipinas, na bahagi noon ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]], ay nagtangkang humiwalay mula sa Imperyong Espanyol. Nagsimula ang Himagsikang Pilipino noong Agosto 1896 matapos matuklasan ng mga awtoridad Espanyol ang lihim na samahang laban sa [[kolonyalismo]] na [[Katipunan]]. Ang Katipunan, na pinamunuan ni [[Andrés Bonifacio]], ay isang kilusang naghahangad ng paghihiwalay at nagsilbing lihim na pamahalaan na lumaganap sa malaking bahagi ng kapuluan, na may layuning makamit ang kalayaan mula sa Espanya sa pamamagitan ng armadong pag-aaklas. Sa isang malaking pagtitipon sa [[Kalookan]], inorganisa ng mga pinuno ng Katipunan ang kanilang sarili bilang isang rebolusyonaryong pamahalaan at hayagang idineklara ang armadong himagsikan sa buong bansa. Nanawagan si Bonifacio ng sabayang pag-atake sa kabiserang [[Maynila]], subalit nabigo ang planong ito. Gayunpaman, nag-alsa rin ang mga karatig [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]]. Partikular na nagtagumpay ang mga rebelde sa [[Kabite]] sa pamumuno ni [[Emilio Aguinaldo]]. Ang tunggalian sa kapangyarihan sa hanay ng mga [[rebolusyonaryo]] ay humantong sa pagbitay kay Bonifacio noong 1897, at nalipat ang pamumuno kay Aguinaldo na namuno sa sarili niyang pamahalaang rebolusyonaryo. Sa taong ding iyon, opisyal na nagkaroon ng tigil-putukan sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Biak-na-Bato]] at ipinatapon si Aguinaldo sa [[Hong Kong]], bagaman hindi tuluyang natigil ang labanan sa pagitan ng mga rebelde at ng pamahalaang Espanyol.<ref>{{cite journal |last1=Guererro |first1=Milagros |last2=Encarnacion |first2=Emmanuel |last3=Villegas |first3=Ramon |year=1996 |title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution |url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1 |url-status=dead |journal=Sulyap Kultura |language=en |publisher=National Commission for Culture and the Arts |volume=1 |issue=2 |pages=3–12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1 |archive-date=15 Nobyembre 2010 |access-date=25 Mayo 2010}}</ref><ref name="google1998">* {{Cite book |last=Guererro |first=Milagros <!-- not shown by Google | last2 = Schumacher, S.J. | first2 = John --> |url=https://books.google.com/books?as_isbn=9622582281 |title=Reform and Revolution |publisher=Asia Publishing Company Limited |year=1998 |isbn=978-962-258-228-6 |series=Kasaysayan: The History of the Filipino People |volume=5 |language=en |access-date=25 Mayo 2010 <!--DASHBot-->}}</ref> Noong 1898, nang sumiklab ang [[Digmaang Kastila–Amerikano]], di-opisyal na nakipag-alyansa si Aguinaldo sa Estados Unidos, bumalik sa Pilipinas, at ipinagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa mga Espanyol. Pagsapit ng Hunyo, halos lahat ng teritoryong hawak ng Espanya sa Pilipinas ay nabawi na ng mga rebelde maliban sa Maynila. Dahil dito, idineklara ni Aguinaldo ang kalayaan ng Pilipinas mula sa Espanya at itinatag ang [[Unang Republika ng Pilipinas]]. Gayunpaman, hindi kinilala ng Espanya at ng Estados Unidos ang [[kalayaan ng Pilipinas]]. Pormal lamang natapos ang pamamahalang Espanyol sa kapuluan sa pamamagitan ng [[Tratado ng Paris]] noong 1898, kung saan isinuko ng Espanya ang Pilipinas at iba pang teritoryo sa Estados Unidos. Makalipas lamang ang maikling panahon, sumiklab ang [[Digmaang Pilipino–Amerikano]].<ref name="google1998" /> Nailalarawan ang dekada ng pandaigdigang depresyong pang-ekonomiya na nagtapos noong 1896 at sinundan ng malakas na paglago ng [[ekonomiya]]. Tampok sa [[Ikalawang Rebolusyong Industriyal]] ang mahahalagang inobasyon tulad ng [[elektrisidad]], [[gasolina]], [[sasakyan]], [[Kayo|tela]], at [[organikong kimika]]. Umabot din sa rurok sa dekadang ito ang paggamit ng [[makinang de-singaw]] na pinapagana ng [[karbon]]. Sa Estados Unidos, namarkahan ang dekada ng matinding depresyong pang-ekonomiya na dulot ng Taranta ng 1893. Ang krisis na ito ang tumulong sa pagtatapos ng tinatawag na "Panahong Ginintuan" at kasabay nito ang maraming welga ng mga manggagawa sa industriya. Nagdulot din ito ng pampolitikang tunggalian hinggil sa "malayang [[pilak]]" at pagbagsak ng Sistema ng Ikatlong Partido. Kasabay nito, nakaranas din ang [[Australya]] ng krisis sa [[pagbabangko]] bunga ng pagbagsak ng pagputok ng espekulasyon sa merkado ng [[ari-arian]]. Samantala, nagkaroon ng malaking tagumpay ang unang alon ng [[peminismo]] nang maging unang bansa ang [[Nuweba Selandiya|Nuweba Selanda]] noong 1893 na nagbigay sa kababaihan ng karapatang bumoto. Mula 1889 hanggang 1890, nagkaroon ng pandaigdigang [[pandemya]] ng sakit sa paghinga na dulot ng [[bayrus]], na nagresulta sa 300 hanggang 900 milyong [[impeksiyon]] at humigit-kumulang isang milyong pagkamatay. Pinaniniwalaang nagmula ang pandemya sa lungsod ng Bukhara sa [[Gitnang Asya]]. Bukod dito, tinamaan din ng malawakang pagkalat ng bayrus na ''rinderpest'' ang [[Aprika]], na itinuturing na "pinakamatinding epidemya na tumama sa timog Aprika noong huling bahagi ng ika-19 na siglo".<ref name="Phoofolo2">{{cite journal |last=Phoofolo |first=Pule |date=Pebrero 1993 |title=Epidemics and Revolutions: The Rinderpest Epidemic in Late Nineteenth-Century Southern Africa |url=https://archive.org/details/sim_past-present_1993-02_138/page/112 |journal=Past & Present |language=en |issue=138 |pages=112–143 |doi=10.1093/past/138.1.112}}</ref> Mahigit 5.2 milyong [[baka]] sa timog ng [[Ilog Zambezi]] ang namatay,<ref>{{cite journal |last1=Van den Bossche |first1=Peter |last2=de La Rocque |first2=Stéphane |last3=Hendrickx |first3=Guy |last4=Bouyer |first4=Jérémy |date=Mayo 2010 |title=A changing environment and the epidemiology of tsetse-transmitted livestock trypanosomiasis |journal=Trends in Parasitology |language=en |volume=26 |issue=5 |pages=236–243 |doi=10.1016/j.pt.2010.02.010 |pmid=20304707}}</ref> kasama ang mga alagang baka, [[tupa]], [[kambing]], at mga ligaw na hayop tulad ng ''buffalo'' (o kalabaw Aprikano), [[giraffe]], at ''wildebeest''. Nagdulot ito ng malawakang taggutom na naging sanhi ng pagkamatay ng tinatayang isang-katlo ng populasyon ng Etiyopiya at dalawang-katlo ng mga Maasai sa [[Tanzania]].<ref>{{cite journal |last=Normile |first=Dennis |date=Marso 2008 |title=Driven to Extinction |url=https://archive.org/details/sim_science_2008-03-21_319_5870/page/1606 |journal=Science |language=en |volume=319 |issue=5870 |pages=1606–9 |doi=10.1126/science.319.5870.1606 |pmid=18356500 |s2cid=46157093}}</ref> Noong 1891–1892, nagkaroon din ng taggutom sa [[Rusya]] dahil sa masamang panahon at maling pamamahala ng pamahalaan, na kumitil sa 375,000 hanggang 400,000 katao. Nakaranas din ng dalawang matinding taggutom ang Britanikong Indiya noong 1896–1897 at 1899–1900 dahil sa tagtuyot at mga patakaran ng [[Gran Britanya|Britanya]]. Nagkaroon din ng mga taggutom sa Cuba at Tsina. Kabilang naman sa malalaking lindol ng dekada ang lindol sa Mino–Owari noong 1891 (7,273 namatay), lindol sa Quchan noong 1893 (18,000 biktima), at lindol sa Sanriku noong 1896 (22,066 patay o nawawala). Idinaos sa [[Atenas]] noong 1896 ang [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1896|unang pandaigdigang]] [[Palarong Olimpiko]] sa makabagong kasaysayan, kung saan lumahok ang 241 atleta mula sa 14 na bansa. Sa Estados Unidos, kabilang sa pinakamabentang aklat ng dekada ang ''Beside the Bonnie Brier Bush'' (koleksiyon ng [[Maikling kuwento|maiikling kuwento]], pinakamahusay na benta noong 1895), ''Tom Grogan'' (nobelang drama, pinakamahusay na benta noong 1896), ''Quo Vadis'' (makasaysayang nobela, pinakamahusay na benta noong 1897), ''Caleb West'' (pinakamabenta noong 1898), at ''David Harum'' (pinakamabenta noong 1898). Patuloy namang umusbong ang industriya ng [[pelikula]], bagaman nasa unang yugto pa lamang ito, sa pamamagitan ng mga maiikling pelikulang gaya ng ''Le Coucher de la Mariée'' at ''The Kiss''. Kabilang naman sa mga tanyag na awitin ng dekada ang "America the Beautiful", "Daisy Bell", at "Hello! Ma Baby". Nailathala naman ng bayaning Pilipino na si [[José Rizal|Jose Rizal]] noong 1891 ang nobelang ''[[El filibusterismo]]'', ang ''sequel'' o kasunod nobela ng ''[[Noli Me Tángere (nobela)|Noli me tangere]]''. Ang mga nobelang ito ang naging mitsa ng HImagsikang Pilipino. Sa pamamagitan ng paglalantad sa mga pang-aabuso, pangingikil, at maling pamamalakad ng mga prayleng [[Espanya|Kastila]] at pamahalaang kolonyal, binuwag ni Rizal ang takot ng mga mamamayan sa kapangyarihan ng Espanya. Bagamat reporma at edukasyon ang kanyang isinusulong, ang kanyang mga akda ang nagbigay-inspirasyon sa Katipunan na maglunsad ng armadong rebolusyon. Ang pagbitay sa kanya noong Disyembre 30, 1896 dahil sa mga nobelang ito ang tuluyang nagbuklod sa mga Pilipino upang ipaglaban ang kalayaan. Bilang huling dekada ng pamamahala ng España sa kapuluan, naging panahon dekada 1890 ng malalaking pagbabago sa panitikan, sining, relihiyon, at lipunang Pilipino. Patuloy na nangingibabaw ang kulturang kolonyal sa mga lungsod at hanay ng mga ilustrado at principalia, habang nananatiling mahalaga ang mga katutubong kaugalian at tradisyon sa mga lalawigan. Lumakas ang kamalayang pambansa sa pamamagitan ng panitikan at pamamahayag. Naging makabuluhan ang mga akda nina José Rizal, [[Marcelo H. del Pilar]], [[Graciano López Jaena]], at [[Andrés Bonifacio]], na nagpalaganap ng mga ideya ng reporma at kalayaan. Ang mga [[pahayagan]], polyeto, at mga samahang gaya ng Katipunan ay naging mahalagang kasangkapan sa pagpapalawak ng nasyonalismong Pilipino, na humantong sa Himagsikang Pilipino noong 1896. Nilikha naman ni [[Juan Luna]] ang pamosong pintang ''The Parisian Life'' noong 1892. Pininta naman ng isa pang Pilipinong pintor noong ika-19 siglo na si [[Felix Resurreccion Hidalgo|Félix Resurrección Hidalgo]] ang impresyonismong [[pinta]] na ''La Pintura'' noong dekada 1890. Nanatiling sentro ng buhay panlipunan ang [[Katolisismo]], na makikita sa mga [[pista]], prusisyon, [[pabasa]], at mga [[Dula|dulang]] [[panrelihiyon]] tulad ng [[senakulo]]. Kasabay nito, umunlad din ang mga anyo ng libangan at sining gaya ng [[sarsuwela]], [[kundiman]], at mga banda ng bayan. Noong 1893, binuksan ang Teatro Zorrilla sa Maynila, na naging pangunahing tanghalan ng ''zarzuela'' sa lungsod.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Fernandez |first=Doreen |date=2012-05-21 |title=Zarzuela to Sarswela: Indigenization and Transformation |url=https://archium.ateneo.edu/phstudies/vol41/iss3/4 |journal=Philippine Studies: Historical and Ethnographic Viewpoints |volume=41 |issue=3 |doi=10.13185/2244-1638.4864 |issn=2244-1638}}</ref> Ang mga unang pagtatanghal dito ay pangunahing nasa [[Wikang Kastila|wikang Español]] at ginaganap ng mga artistang Español at Pilipino. Isa sa mga unang itinanghal ay ang ''El diablo mundo'' noong 1893 nina Emilio at Rafael del Val, na may musika ni José Estella.<ref name=":0" /> Sa pagpasok ng huling bahagi ng dekada 1890, nagsimulang umusbong ang mga lokal na anyo ng sarsuwela sa iba’t ibang rehiyon. Ang mga katutubong tradisyong Pilipino tulad ng senakulo, komedya, awitan, sayawan, at tulaan ay naging mahalagang pundasyon ng pag-angkop ng ''zarzuela'' tungo sa sarsuwelang Pilipino.<ref name=":0" /> Ang mga dulang ito ay unti-unting lumayo sa mga paksang Europeo at nagsimulang tumalakay sa pang-araw-araw na buhay, pamilya, bisyo, politika, at lipunang Pilipino. Kabilang sa mga unang halimbawa ng katutubong sarsuwela ang ''Budhing Nagphamak'' mula [[Bulacan]] noong humigit-kumulang 1890, bagaman walang natitirang tala ng pagtatanghal nito.<ref name=":0" /> Noong 1897 naman, isinulat ni Catalino Palisoc mula sa [[Pangasinan]] ang ''Say Limang ag Naketket, Pampinsiwan'', isang dulang may kritikang panlipunan laban sa mga prayleng Español.<ref name=":0" /> Sa [[Kabisayaan|Visayas]], itinanghal noong 1899 ang ''An Pagtabang ni San Miguel'' ni [[Norberto Romuáldez|Norberto Romualdez]] sa isang pista sa [[Leyte]], na itinuturing na unang sarsuwela sa [[wikang Waray]].<ref name=":0" /> Sa dekadang ito, lumaki ang populasyon ng daigdig mula humigit-kumulang 1.5 bilyon tungo sa 1.6 bilyon.<ref>{{Cite web |title=Population {{!}} Gapminder |url=https://www.gapminder.org/data/documentation/gd003/ |access-date=2024-04-21 |language=en-US}}</ref> Ang huling nabuhay na tao mula sa dekadang ito, si Emma Morano, ay namatay noong Abril 15, 2017. Ang huling nabuhay na lalaki mula sa dekadang ito, si Jiroemon Kimura, ay namatay noong Hunyo 12, 2013. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Ika-19 na siglo]] [[Kategorya:Dekada 1890]] oz3igzcwjrrp30tqyxzklxu6qoh4jv6 2209045 2209044 2026-05-25T09:17:43Z Jojit fb 38 2209045 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | image_style = border:none; | perrow = 3/2/3 | image1 = Alfred Dreyfus in captivity on Devil's Island 1898.jpg | image2 = Afrikaner Commandos2.JPG | image3 = Frank Embree 1899.jpg | image4 = Wounded Knee aftermath5.jpg | image5 = John Hay signs Treaty of Paris, 1899.JPG | image6 = Kate Sheppard.jpg | image7 = Vincent van Gogh - Self-Portrait - Google Art Project.jpg | image8 = Menelik - Adoua-2 (cropped).jpg | total_width=335 |footer=Mula itaas pababa, kaliwa pakanan: si [[Alfred Dreyfus]] habang nakabilanggo sa kasagsagan ng Usaping Dreyfus noong 1891; mga komandong Boer noong Ikalawang Digmaang Boer noong huling bahagi ng dekada 1890; itinatag ng ''Plessy v. Ferguson'' ang doktrinang Amerikano ng [[segregasyong panlahi]], na humantong sa mga batas na Jim Crow, nakuhanan noong 1899; halos tatlong daang etnikong Lakota ang minasaker ng Hukbong Katihan ng Estados Unidos sa Wounded Knee noong 1890; nagbayad ang [[Estados Unidos]] ng $20 milyon upang mapasailalim ang [[Pilipinas]] mula sa [[Espanya]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan ng Paris]] noong 1898; ang aktibismong pinangunahan ni Kate Sheppard, na nakalarawan noong 1905, ay nagbunsod upang maging unang bansa ang [[Nuweba Selandiya]] na nagbigay ng karapatang bumoto sa kababaihan; namatay si [[Vincent van Gogh]], ang [[Olandes]] na maestro ng makabagong sining, malamang dahil sa pagpapakamatay noong 1890; pinangunahan ni Menelik II ang [[Etiyopiya]] sa malaking tagumpay laban sa [[Italya]] sa Labanan ng Adwa, sa panahon ng Unang Digmaang Italo-Etiyope mula 1895 hanggang 1896.}} {{Decadebox|189}} Ang '''dekada 1890''' (binibigkas bilang "desiotso nobenta" o "labing-walo siyamnapu") ay isang dekada ng [[kalendaryong Gregoryano]] na nagsimula noong Enero 1, 1890 at nagtapos noong Disyembre 31, 1899. Sa kulturang popular ng Amerika, kalaunan itong tinawag nang may pananabik na "''gay nineties''" ("''gay''" na nangangahulugan noon bilang masaya o walang alalahanin). Naganap ang dekadang ito sa panahon na tinatawag ng mga historyador na Panahong Victoriyano sa kasaysayan ng [[Reyno Unido]], ''Belle Époque'' sa kasaysayan ng [[Pransiya]], at Panahong Ginintuan sa kasaysayan ng [[Estados Unidos]]. Habang ipinagpapatuloy ng mga kapangyarihang [[Europa|Europeo]] ang kanilang kolonyal na pagpapalawak, nasaksihan ng dekada ang pagkatalo ng Edi (1890), [[Siam]] (1893), [[Maruekos]] (1894), [[Dahomey]] (1894), mga [[Mga Arabe|Arabe]]-[[Swahili]] na pinunong militar (1894), Lombok (1894), Pahang (1895), Merina (1895), [[Zanzibar]] (1896), Khaua at Mbandjeru (1896), Ashanti (1896), Matabeleland (1897), Pedir (1898), [[Sudan]] (1899), at iba't ibang tribo at estado sa hilagang-kanlurang [[Indiya]]. Bagaman naging matagumpay ang karamihan sa mga kampanyang kolonyal, nakaranas ang [[Italya]] ng malaking pagkatalo nang mabigo itong sakupin ang [[Etiyopiya]] matapos itong mapagpasyang matalo sa Adwa noong 1896. Samantala, nakita rin sa ikalawang kalahati ng dekada ang tuluyang pagbagsak ng kapangyarihang [[Espanya|Español]] sa Amerika, na nagsimula sa mga pag-aalsa sa [[Cuba]] (1895) at [[Himagsikang Pilipino|Pilipinas]] (1896) at nagtapos sa pagkatalo ng [[Espanya|España]] laban sa Estados Unidos noong 1898. Matapos maibenta ang iba't ibang pulo sa [[Pasipiko]] sa [[Alemanya]] noong 1899, nalimitahan na lamang sa [[Aprika]] ang imperyong kolonyal ng España. Sa Silangan naman, nagsimulang palawakin ng [[Hapon]] ang sarili nitong [[Imperyo ng Hapon|imperyo]] sa pamamagitan ng mga digmaan laban sa Donghak (1894–1895), Tsinang Qing (1894–1895), at Republika ng [[Formosa]] (1895). Kabilang pa sa ibang mga tunggalian ng dekada ang Digmaang Garza (1891–1893), Digmaang Greko-Turko (1897), at mga panloob na sigalot sa [[Samoa]] (1886–1894, 1898–1899), [[Apganistan]] (1888–1893), [[Arhentina]] (1890), [[Chile|Tsile]] (1891), [[Imperyong Otomano]] (1891, 1893, 1894, 1895–96, 1896–1897, 1896), [[Mehiko]] (1891–1892), Brasil (1893–1894, 1893–1895, 1899–1903), [[Peru]] (1894–1895), [[Republika ng Timog Aprika]] (1894), hilagang-kanlurang [[Tsina]] (1895–1896), [[Bolivia]] (1898–1899), at [[Kolombiya]] (1899–1902). Ang mga taong 1896–1898 ay ang panahon ng [[Himagsikang Pilipino]]. Ang Pilipinas, na bahagi noon ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]], ay nagtangkang humiwalay mula sa Imperyong Espanyol. Nagsimula ang Himagsikang Pilipino noong Agosto 1896 matapos matuklasan ng mga awtoridad Espanyol ang lihim na samahang laban sa [[kolonyalismo]] na [[Katipunan]]. Ang Katipunan, na pinamunuan ni [[Andrés Bonifacio]], ay isang kilusang naghahangad ng paghihiwalay at nagsilbing lihim na pamahalaan na lumaganap sa malaking bahagi ng kapuluan, na may layuning makamit ang kalayaan mula sa Espanya sa pamamagitan ng armadong pag-aaklas. Sa isang malaking pagtitipon sa [[Kalookan]], inorganisa ng mga pinuno ng Katipunan ang kanilang sarili bilang isang rebolusyonaryong pamahalaan at hayagang idineklara ang armadong himagsikan sa buong bansa. Nanawagan si Bonifacio ng sabayang pag-atake sa kabiserang [[Maynila]], subalit nabigo ang planong ito. Gayunpaman, nag-alsa rin ang mga karatig [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]]. Partikular na nagtagumpay ang mga rebelde sa [[Kabite]] sa pamumuno ni [[Emilio Aguinaldo]]. Ang tunggalian sa kapangyarihan sa hanay ng mga [[rebolusyonaryo]] ay humantong sa pagbitay kay Bonifacio noong 1897, at nalipat ang pamumuno kay Aguinaldo na namuno sa sarili niyang pamahalaang rebolusyonaryo. Sa taong ding iyon, opisyal na nagkaroon ng tigil-putukan sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Biak-na-Bato]] at ipinatapon si Aguinaldo sa [[Hong Kong]], bagaman hindi tuluyang natigil ang labanan sa pagitan ng mga rebelde at ng pamahalaang Espanyol.<ref>{{cite journal |last1=Guererro |first1=Milagros |last2=Encarnacion |first2=Emmanuel |last3=Villegas |first3=Ramon |year=1996 |title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution |url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1 |url-status=dead |journal=Sulyap Kultura |language=en |publisher=National Commission for Culture and the Arts |volume=1 |issue=2 |pages=3–12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1 |archive-date=15 Nobyembre 2010 |access-date=25 Mayo 2010}}</ref><ref name="google1998">* {{Cite book |last=Guererro |first=Milagros <!-- not shown by Google | last2 = Schumacher, S.J. | first2 = John --> |url=https://books.google.com/books?as_isbn=9622582281 |title=Reform and Revolution |publisher=Asia Publishing Company Limited |year=1998 |isbn=978-962-258-228-6 |series=Kasaysayan: The History of the Filipino People |volume=5 |language=en |access-date=25 Mayo 2010 <!--DASHBot-->}}</ref> Noong 1898, nang sumiklab ang [[Digmaang Kastila–Amerikano]], di-opisyal na nakipag-alyansa si Aguinaldo sa Estados Unidos, bumalik sa Pilipinas, at ipinagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa mga Espanyol. Pagsapit ng Hunyo, halos lahat ng teritoryong hawak ng Espanya sa Pilipinas ay nabawi na ng mga rebelde maliban sa Maynila. Dahil dito, idineklara ni Aguinaldo ang kalayaan ng Pilipinas mula sa Espanya at itinatag ang [[Unang Republika ng Pilipinas]]. Gayunpaman, hindi kinilala ng Espanya at ng Estados Unidos ang [[kalayaan ng Pilipinas]]. Pormal lamang natapos ang pamamahalang Espanyol sa kapuluan sa pamamagitan ng [[Tratado ng Paris]] noong 1898, kung saan isinuko ng Espanya ang Pilipinas at iba pang teritoryo sa Estados Unidos. Makalipas lamang ang maikling panahon, sumiklab ang [[Digmaang Pilipino–Amerikano]].<ref name="google1998" /> Nailalarawan ang dekada ng pandaigdigang depresyong pang-ekonomiya na nagtapos noong 1896 at sinundan ng malakas na paglago ng [[ekonomiya]]. Tampok sa [[Ikalawang Rebolusyong Industriyal]] ang mahahalagang inobasyon tulad ng [[elektrisidad]], [[gasolina]], [[sasakyan]], [[Kayo|tela]], at [[organikong kimika]]. Umabot din sa rurok sa dekadang ito ang paggamit ng [[makinang de-singaw]] na pinapagana ng [[karbon]]. Sa Estados Unidos, namarkahan ang dekada ng matinding depresyong pang-ekonomiya na dulot ng Taranta ng 1893. Ang krisis na ito ang tumulong sa pagtatapos ng tinatawag na "Panahong Ginintuan" at kasabay nito ang maraming welga ng mga manggagawa sa industriya. Nagdulot din ito ng pampolitikang tunggalian hinggil sa "malayang [[pilak]]" at pagbagsak ng Sistema ng Ikatlong Partido. Kasabay nito, nakaranas din ang [[Australya]] ng krisis sa [[pagbabangko]] bunga ng pagbagsak ng pagputok ng espekulasyon sa merkado ng [[ari-arian]]. Samantala, nagkaroon ng malaking tagumpay ang unang alon ng [[peminismo]] nang maging unang bansa ang [[Nuweba Selandiya|Nuweba Selanda]] noong 1893 na nagbigay sa kababaihan ng karapatang bumoto. Mula 1889 hanggang 1890, nagkaroon ng pandaigdigang [[pandemya]] ng sakit sa paghinga na dulot ng [[bayrus]], na nagresulta sa 300 hanggang 900 milyong [[impeksiyon]] at humigit-kumulang isang milyong pagkamatay. Pinaniniwalaang nagmula ang pandemya sa lungsod ng Bukhara sa [[Gitnang Asya]]. Bukod dito, tinamaan din ng malawakang pagkalat ng bayrus na ''rinderpest'' ang [[Aprika]], na itinuturing na "pinakamatinding epidemya na tumama sa timog Aprika noong huling bahagi ng ika-19 na siglo".<ref name="Phoofolo2">{{cite journal |last=Phoofolo |first=Pule |date=Pebrero 1993 |title=Epidemics and Revolutions: The Rinderpest Epidemic in Late Nineteenth-Century Southern Africa |url=https://archive.org/details/sim_past-present_1993-02_138/page/112 |journal=Past & Present |language=en |issue=138 |pages=112–143 |doi=10.1093/past/138.1.112}}</ref> Mahigit 5.2 milyong [[baka]] sa timog ng [[Ilog Zambezi]] ang namatay,<ref>{{cite journal |last1=Van den Bossche |first1=Peter |last2=de La Rocque |first2=Stéphane |last3=Hendrickx |first3=Guy |last4=Bouyer |first4=Jérémy |date=Mayo 2010 |title=A changing environment and the epidemiology of tsetse-transmitted livestock trypanosomiasis |journal=Trends in Parasitology |language=en |volume=26 |issue=5 |pages=236–243 |doi=10.1016/j.pt.2010.02.010 |pmid=20304707}}</ref> kasama ang mga alagang baka, [[tupa]], [[kambing]], at mga ligaw na hayop tulad ng ''buffalo'' (o kalabaw Aprikano), [[giraffe]], at ''wildebeest''. Nagdulot ito ng malawakang taggutom na naging sanhi ng pagkamatay ng tinatayang isang-katlo ng populasyon ng Etiyopiya at dalawang-katlo ng mga Maasai sa [[Tanzania]].<ref>{{cite journal |last=Normile |first=Dennis |date=Marso 2008 |title=Driven to Extinction |url=https://archive.org/details/sim_science_2008-03-21_319_5870/page/1606 |journal=Science |language=en |volume=319 |issue=5870 |pages=1606–9 |doi=10.1126/science.319.5870.1606 |pmid=18356500 |s2cid=46157093}}</ref> Noong 1891–1892, nagkaroon din ng taggutom sa [[Rusya]] dahil sa masamang panahon at maling pamamahala ng pamahalaan, na kumitil sa 375,000 hanggang 400,000 katao. Nakaranas din ng dalawang matinding taggutom ang Britanikong Indiya noong 1896–1897 at 1899–1900 dahil sa tagtuyot at mga patakaran ng [[Gran Britanya|Britanya]]. Nagkaroon din ng mga taggutom sa Cuba at Tsina. Kabilang naman sa malalaking lindol ng dekada ang lindol sa Mino–Owari noong 1891 (7,273 namatay), lindol sa Quchan noong 1893 (18,000 biktima), at lindol sa Sanriku noong 1896 (22,066 patay o nawawala). Idinaos sa [[Atenas]] noong 1896 ang [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1896|unang pandaigdigang]] [[Palarong Olimpiko]] sa makabagong kasaysayan, kung saan lumahok ang 241 atleta mula sa 14 na bansa. Sa Estados Unidos, kabilang sa pinakamabentang aklat ng dekada ang ''Beside the Bonnie Brier Bush'' (koleksiyon ng [[Maikling kuwento|maiikling kuwento]], pinakamahusay na benta noong 1895), ''Tom Grogan'' (nobelang drama, pinakamahusay na benta noong 1896), ''Quo Vadis'' (makasaysayang nobela, pinakamahusay na benta noong 1897), ''Caleb West'' (pinakamabenta noong 1898), at ''David Harum'' (pinakamabenta noong 1898). Patuloy namang umusbong ang industriya ng [[pelikula]], bagaman nasa unang yugto pa lamang ito, sa pamamagitan ng mga maiikling pelikulang gaya ng ''Le Coucher de la Mariée'' at ''The Kiss''. Kabilang naman sa mga tanyag na awitin ng dekada ang "America the Beautiful", "Daisy Bell", at "Hello! Ma Baby". Nailathala naman ng bayaning Pilipino na si [[José Rizal|Jose Rizal]] noong 1891 ang nobelang ''[[El filibusterismo]]'', ang ''sequel'' o kasunod nobela ng ''[[Noli Me Tángere (nobela)|Noli me tangere]]''. Ang mga nobelang ito ang naging mitsa ng HImagsikang Pilipino. Sa pamamagitan ng paglalantad sa mga pang-aabuso, pangingikil, at maling pamamalakad ng mga prayleng [[Espanya|Kastila]] at pamahalaang kolonyal, binuwag ni Rizal ang takot ng mga mamamayan sa kapangyarihan ng Espanya. Bagamat reporma at edukasyon ang kanyang isinusulong, ang kanyang mga akda ang nagbigay-inspirasyon sa Katipunan na maglunsad ng armadong rebolusyon. Ang pagbitay sa kanya noong Disyembre 30, 1896 dahil sa mga nobelang ito ang tuluyang nagbuklod sa mga Pilipino upang ipaglaban ang kalayaan. Bilang huling dekada ng pamamahala ng España sa kapuluan, naging panahon dekada 1890 ng malalaking pagbabago sa panitikan, sining, relihiyon, at lipunang Pilipino. Patuloy na nangingibabaw ang kulturang kolonyal sa mga lungsod at hanay ng mga ilustrado at principalia, habang nananatiling mahalaga ang mga katutubong kaugalian at tradisyon sa mga lalawigan. Lumakas ang kamalayang pambansa sa pamamagitan ng panitikan at pamamahayag. Naging makabuluhan ang mga akda nina José Rizal, [[Marcelo H. del Pilar]], [[Graciano López Jaena]], at [[Andrés Bonifacio]], na nagpalaganap ng mga ideya ng reporma at kalayaan. Ang mga [[pahayagan]], polyeto, at mga samahang gaya ng Katipunan ay naging mahalagang kasangkapan sa pagpapalawak ng nasyonalismong Pilipino, na humantong sa Himagsikang Pilipino noong 1896. Nilikha naman ni [[Juan Luna]] ang pamosong pintang ''The Parisian Life'' noong 1892. Pininta naman ng isa pang Pilipinong pintor noong ika-19 siglo na si [[Felix Resurreccion Hidalgo|Félix Resurrección Hidalgo]] ang impresyonismong [[pinta]] na ''La Pintura'' noong dekada 1890. Nanatiling sentro ng buhay panlipunan ang [[Katolisismo]], na makikita sa mga [[pista]], prusisyon, [[pabasa]], at mga [[Dula|dulang]] [[panrelihiyon]] tulad ng [[senakulo]]. Kasabay nito, umunlad din ang mga anyo ng libangan at sining gaya ng [[sarsuwela]], [[kundiman]], at mga banda ng bayan. Noong 1893, binuksan ang Teatro Zorrilla sa Maynila, na naging pangunahing tanghalan ng ''zarzuela'' sa lungsod.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Fernandez |first=Doreen |date=2012-05-21 |title=Zarzuela to Sarswela: Indigenization and Transformation |url=https://archium.ateneo.edu/phstudies/vol41/iss3/4 |journal=Philippine Studies: Historical and Ethnographic Viewpoints |volume=41 |issue=3 |doi=10.13185/2244-1638.4864 |issn=2244-1638}}</ref> Ang mga unang pagtatanghal dito ay pangunahing nasa [[Wikang Kastila|wikang Español]] at ginaganap ng mga artistang Español at Pilipino. Isa sa mga unang itinanghal ay ang ''El diablo mundo'' noong 1893 nina Emilio at Rafael del Val, na may musika ni José Estella.<ref name=":0" /> Sa pagpasok ng huling bahagi ng dekada 1890, nagsimulang umusbong ang mga lokal na anyo ng sarsuwela sa iba’t ibang rehiyon. Ang mga katutubong tradisyong Pilipino tulad ng senakulo, komedya, awitan, sayawan, at tulaan ay naging mahalagang pundasyon ng pag-angkop ng ''zarzuela'' tungo sa sarsuwelang Pilipino.<ref name=":0" /> Ang mga dulang ito ay unti-unting lumayo sa mga paksang Europeo at nagsimulang tumalakay sa pang-araw-araw na buhay, pamilya, bisyo, politika, at lipunang Pilipino. Kabilang sa mga unang halimbawa ng katutubong sarsuwela ang ''Budhing Nagphamak'' mula [[Bulacan]] noong humigit-kumulang 1890, bagaman walang natitirang tala ng pagtatanghal nito.<ref name=":0" /> Noong 1897 naman, isinulat ni Catalino Palisoc mula sa [[Pangasinan]] ang ''Say Limang ag Naketket, Pampinsiwan'', isang dulang may kritikang panlipunan laban sa mga prayleng Español.<ref name=":0" /> Sa [[Kabisayaan|Visayas]], itinanghal noong 1899 ang ''An Pagtabang ni San Miguel'' ni [[Norberto Romuáldez|Norberto Romualdez]] sa isang pista sa [[Leyte]], na itinuturing na unang sarsuwela sa [[wikang Waray]].<ref name=":0" /> Sa dekadang ito, lumaki ang populasyon ng daigdig mula humigit-kumulang 1.5 bilyon tungo sa 1.6 bilyon.<ref>{{Cite web |title=Population {{!}} Gapminder |url=https://www.gapminder.org/data/documentation/gd003/ |access-date=2024-04-21 |language=en-US}}</ref> Ang huling nabuhay na tao mula sa dekadang ito, si Emma Morano, ay namatay noong Abril 15, 2017. Ang huling nabuhay na lalaki mula sa dekadang ito, si Jiroemon Kimura, ay namatay noong Hunyo 12, 2013. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Ika-19 na siglo]] [[Kategorya:Dekada 1890]] ego99h9brscibj5ssu0gq0rsj87rojt 0 301938 2209058 2208618 2026-05-25T11:44:41Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2209058 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay talaan ng mga [[comune]] ng Lalawigan ng [[Lalawigan ng Ancona|Ancona]], [[Marche]], sa [[Italya]]. {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q747074 . ?item wdt:P131 wd:Q16114 . } |columns=P635:ISTAT,label/it:Comune,P2046:Lawak,P1082:Populasyon |section= |min_section= |sort=P635 |links=text |thumb= |autolist= |references=all |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! ISTAT ! Comune ! Lawak ! Populasyon |- | 042001 | Agugliano | 21.89 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4799<ref name="ref_204c1ab4d1a0f46b14b968d13f576127fa86a9e41d1d0ba263037aad950e7ebb">http://demo.istat.it/pop2018/index3.html</ref> |- | 042002 | Ancona | 124.84 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 98356<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042003 | Arcevia | 128.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4231<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042004 | Barbara | 11.04 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1271<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042005 | Belvedere Ostrense | 29.45 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2093<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042006 | Camerano | 20 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 7084<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042007 | Camerata Picena | 11.89 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2486<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042008 | Castelbellino | 6.05 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4919<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042010 | Castelfidardo | 33.39 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 18419<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042011 | Castelleone di Suasa | 15.92 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1552<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042012 | Castelplanio | 15.32 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3531<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042013 | Cerreto d'Esi | 16.91 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3374<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042014 | Chiaravalle | 17.6 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 14289<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042015 | Corinaldo | 49.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4767<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042016 | Cupramontana | 27.4 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4364<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042017 | Fabriano | 272.08 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 28918<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042018 | Falconara Marittima | 25.82 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 25530<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042019 | Filottrano | 71.2 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 8917<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042020 | Genga | 73.16 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1682<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042021 | Jesi | 108.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 39137<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042022 | Loreto | 17.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 12899<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042023 | Maiolati Spontini | 21.49 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5986<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042024 | Mergo | 7.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 996<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042025 | Monsano | 14.66 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3289<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042026 | Montecarotto | 24.39 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1836<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042027 | Montemarciano | 22.31 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 9762<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042029 | Monte Roberto | 13.51 kilometro kuwadrado<br/>13.57 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3027<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042030 | Monte San Vito | 21.81 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 6704<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042031 | Morro d'Alba | 19.46 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1798<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042032 | Numana | 10.94 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3741<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042033 | Offagna | 10.63 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2047<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042034 | Osimo | 106.74 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 34687<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042035 | Ostra | 47.25 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 6282<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042036 | Ostra Vetere | 30.02 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3110<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042037 | Poggio San Marcello | 13.36 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 672<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042038 | Polverigi | 24.98 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4582<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042040 | Rosora | 9.41 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1818<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042041 | San Marcello | 25.78 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1996<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042042 | San Paolo di Jesi | 10.11 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 894<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042043 | Santa Maria Nuova | 18.29 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3942<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042044 | Sassoferrato | 137.23 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 6841<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042045 | Senigallia | 117.77 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 44019<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042046 | Serra de' Conti | 24.54 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3559<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042047 | Serra San Quirico | 49.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2540<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042048 | Sirolo | 16.68 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4097<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042049 | Staffolo | 27.5 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2087<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042050 | Trecastelli | 38.66 kilometro kuwadrado | 7500<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |} ---- &sum; 47 items. {{Wikidata list end}} == Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya|Ancona]] 3nw4a0oh2v5nt7b6n338tqbx9vow1u0 3 307691 2208940 2208237 2026-05-25T02:32:40Z MediaWiki message delivery 49557 /* Wikipedia translation of the week: 2026-22 */ bagong seksiyon 2208940 wikitext text/x-wiki ==Late reply== Walang anoman po.[[Tagagamit:Ivan P. Clarin|Ivan P. Clarin]] ([[Usapang tagagamit:Ivan P. Clarin|makipag-usap]]) 06:18, 15 Enero 2021 (UTC) == Baybayin == Nakita mo ba 'yung komento ko dito [[Wikipedia:Mga nominasyon para sa napiling nilalaman/Baybayin]]. Kung gusto mo maging Napiling Artikulo ang [[Baybayin]], pakisunod na lamang ang aking rekomendasyon. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 06:54, 25 Enero 2021 (UTC) :Noted ko na po ngunit ineedit ko rin po yung sa Globalisasyon. Hindi ko na po ata magagawa ang rekomendasyon ni GinawaSaHapon at ninyo kasi natambak ako sa pahinang iyon. Kapag summer nalang po baka may time ako. Atsaka po pwedeng magpalagay ng proteksyon sa Globalisasyon? May mga nag-eedit kasi habang naedit ko kaya hindi ko na po matapos-tapos. --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|makipag-usap]]) 06:57, 25 Enero 2021 (UTC) ::Sige, nakabinbin muna 'yung pagbabago sa Baybayin. Naprotekta ko na 'yung Globalisasyon. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 08:30, 25 Enero 2021 (UTC) :::Salamat po --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|makipag-usap]]) 11:39, 25 Enero 2021 (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2021-15 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Mammoth central]]'''</div> Please be bold and help to translation this article! ---- [[File:A Mammoth Hunt.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Mammoth central''' is a paleontological site on the grounds of the Santa Lucía Airport in the state of Mexico, Mexico which contains the remains of at least 200 Columbian mammoths as well as 25 camels and five horses. The site is the world's largest concentration of mammoth remains; the previous was the Mammoth Site of Hot Springs in South Dakota with only 61 individuals. Human tools and carved bones have also been discovered at the site, suggesting that humans utilized the site to trap and kill large mammals. More fossils continue to be found at the site. The dig will end in 2022, when the airport's construction is projected to conclude. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:33, 01:45, 12 Abril 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21319298 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-16 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Palo Alto Baylands Nature Preserve]]'''</div> Please be bold and help to translation this article! ---- [[File:Palo Alto Baylands January 2013 002.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''The Palo Alto Baylands Nature Preserve''', known officially as the Baylands Nature Preserve, is the largest tract of undisturbed marshland remaining in the San Francisco Bay. Fifteen miles of multi-use trails provide access to a unique mixture of tidal and fresh water habitats. The preserve encompasses 1,940 acres in both Palo Alto and East Palo Alto, and is owned by the city of Palo Alto, California, United States <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:27, 19 Abril 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21356077 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-17 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Metropolitan Waterworks Museum]]'''</div> Please be bold and help to translation this article! ---- [[File:High Service Pumping Station, Chestnut Hill, Sudbury Aqueduct.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Waterworks Museum''' is a museum in the Che]stnut Hill Waterworks building, originally a high-service pumping station of the Boston Metropolitan Waterworks <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:45, 26 Abril 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21376318 --> == UnangPahinaBalita == Kapag maglalagay ka ng balita sa [[Template:UnangPahinaBalita]], pakilagay na rin sa kaugnay na petsa nito ang balitang dinagdag mo. Halimbawa, kung ang balita ay noong Abril 26, 2021, idagdag rin iyan dito: [[Wikipedia:Kasalukuyang pangyayari/2021 Abril 26]]. Tapos, dapat hanggang '''lima''' lamang ang nakapasok sa [[Template:UnangPahinaBalita]]. Kaya, kailangan ibawas ang pinakalumang balita kung nagdagdag ka ng bago. Basahin ang [[Wikipedia:Mga panuntunan sa pagtatala ng bagong balita]] para sa karagdagang patakaran. Pakigawa na lamang ito sa susunod. Sa ngayon, ako na ang mag-aayos. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:23, 3 Mayo 2021 (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2021-19 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sarah E. Goode]]'''</div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Edmonia Lewis.png|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Sarah Elisabeth Goode''' (1850 – April 8, 1905) was an inventor. She was the second known African-American woman to receive the MOST, a United States patent, which she received in 1885. The first known African-American woman to receive a patent was Judy W. Reed on September 23, 1884, but Reed only signed her patent with her mark (an X) and not her signature. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:22, 10 Mayo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21420930 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-20 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Zuzu Angel]]'''</div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Zuzu Angel durante o lançamento de sua coleção em Nova York, 1972.tif|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Zuleika Angel Jones''' (June 5, 1921 – April 14, 1976), better known as Zuzu Angel, was a Brazilian-American fashion designer, who became famous for opposing the Brazilian military dictatorship after the forced disappearance of her son, Stuart. She was also the mother of journalist Hildegard Angel. In 2014, the National Truth Commission created to gather and review information about crimes committed during the years of the CIA and U.S. government-backed Brazilian military dictatorship, a former agent of the military repression named Cláudio Antônio Guerra, confirmed the participation of agents of the security apparatus in the death of Angel. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:10, 17 Mayo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21420930 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-21 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Blue space]]'''</div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Downtown Green Bay CityDeck along the Fox River.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Blue space''' in urban planning and design comprises all the areas dominated by surface waterbodies or watercourses. In conjunction with greenspace (parks, gardens, etc. specifically: urban open space), it may help in reducing the risks of heat-related illness from high urban temperatures. Substantial urban waterbodies naturally exist as integral features of the geography of many cities because of their historical geopolitical significance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:31, 24 Mayo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21481888 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-23 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Breakthrough infection]]'''</div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''breakthrough infection''' is a case of illness in which a vaccinated individual becomes sick from the same illness that the vaccine is meant to prevent. Simply, they occur when vaccines fail to provide immunity against the pathogen they are designed to target. In April 2021, the CDC reported that in the United States there were 5,814 COVID-19 breakthrough infections, and 74 deaths, among the more than 75 million people fully vaccinated for the COVID-19 virus. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:28, 7 Hunyo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21481888 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-24 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tutankhamun's trumpets]]'''</div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Silver trumpet from Tutankhamun's tomb.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tutankhamun's trumpets''' are a pair of trumpets found in the burial chamber of the Eighteenth Dynasty Pharaoh Tutankhamun. The trumpets, one of sterling silver and one of bronze or copper, are considered to be the oldest operational trumpets in the world, and the only known surviving examples from ancient Egypt. The trumpets were found in 1922 by Howard Carter during the excavation of Tutankhamun's tomb. The bronze trumpet was discovered in the tomb's antechamber in a large chest containing various military objects and walking sticks. The silver trumpet was subsequently found in the burial chamber. Both are finely engraved, with decorative images of the gods Ra-Horakhty, Ptah and Amun. The silver trumpet's bell is engraved with a whorl of sepals and calices representing a lotus flower, and the praenomen and nomen of the king. The bronze trumpet may in fact be made of copper; the metal has not yet been analysed. Similar looking trumpets feature in Egyptian wall-paintings that are usually, though not always, associated with military scenes. Silent for over 3,000 years, the trumpets were sounded before a live audience of an estimated 150 million listeners through an international BBC broadcast aired on 16 April 1939. The trumpets were played by a bandsman, James Tappern of Prince Albert's Own 11th Royal Hussars regiment. The recording was recently featured, and can be heard on the BBC Radio 4 program Ghost Music. Rex Keating, who presented the 1939 broadcast, later claimed that during a rehearsal, the silver trumpet shattered, and Alfred Lucas, a member of Carter's team who had restored the finds, was so distressed he needed to go to hospital. Due to their fragility, it is unlikely the trumpets will be played again in any official musical reconstructions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 21 Hunyo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21601956 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-26 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sumidouro State Park]]'''<br /><small>''([[:pt:Parque Estadual do Sumidouro]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Texturas da Gruta da Lapinha.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Sumidouro State Park''' (Portuguese: Parque Estadual do Sumidouro) is a state park in the state of Minas Gerais, Brazil. The remains of the first human inhabitants of Brazil were found in the park area in the early 19th century, along with bones of now-extinct megafauna. The main attraction is the Gruta da Lapinha, a large limestone cave. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:27, 28 Hunyo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21601956 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-27 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fr:Justus Ier]]'''<br /><small>''([[:en:Justus of Jerusalem]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Justus I''' was a 2nd-century Jewish Christian leader, third bishop of Jerusalem, supposedly tied to the family of Jesus. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:12, 5 Hulyo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21653910 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-28 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:El Palo Alto]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:El-palo-alto-tree-california.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''El Palo Alto''' (Spanish for 'the tall pole' or 'post') is a coastal redwood (Sequoia sempervirens) located in El Palo Alto Park on the banks of San Francisquito Creek in Palo Alto, California, United States. It is famous for its historical significance and as the namesake of the city of Palo Alto. As of July 2016, El Palo Alto is currently 110 feet (33.5 meters) in height, down from 162.2 feet (49.4 meters) in 1814. Its top progressively died from 1865 to 1955 from lowering of the water table so that its roots could no longer reach sustenance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:52, 12 Hulyo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21702842 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-29 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sèvres Egyptian Service]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Plate showing statues of Amenhotep III at Luxor, Egypt. Commissioned by Napoleon as a present to Josephine but she rejected it. From France. The Victoria and Albert Museum, London.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Sèvres Egyptian Service''' is a name used for two sets of tableware made by the Manufacture nationale de Sèvres during the First French Empire. The first was produced between 1804 and 1806 for Napoleon I and was presented by him to Alexander I of Russia in 1808, as a diplomatic gift following the Treaties of Tilsit. It is now held in the State Museum of Ceramics in Russia. The second set was produced between 1810 and 1812. It was intended as a gift from Napoleon to Empress Joséphine. The service consisted of 72 plates with the wells depicting scenes from Egypt based on sketches made by Vivant Denon. Joséphine refused to accept the service, which she described as "too severe". It was returned to the factory and given as a gift to the Duke of Wellington by Louis XVIII in 1818, following the Bourbon Restoration. The service was purchased by the Victoria and Albert Museum in 1979 and, except for one plate, was loaned to English Heritage to display at Apsley House, London, the former residence of the first duke. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:26, 19 Hulyo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21719762 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-30 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:La plus que lente]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:La Plus Que Lente (edit).ogg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''La plus que lente''''', L. 121 is a waltz for solo piano written by Claude Debussy in 1910, shortly after his publication of the Préludes, Book I <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:45, 26 Hulyo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21757255 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-31 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Abstract photography]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Denkmal für die ermordeten Juden Europas .jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Abstract photography''', sometimes called non-objective, experimental or conceptual photography, is a means of depicting a visual image that does not have an immediate association with the object world and that has been created through the use of photographic equipment, processes or materials. An abstract photograph may isolate a fragment of a natural scene in order to remove its inherent context from the viewer, it may be purposely staged to create a seemingly unreal appearance from real objects, or it may involve the use of color, light, shadow, texture, shape and/or form to convey a feeling, sensation or impression. The image may be produced using traditional photographic equipment like a camera, darkroom or computer, or it may be created without using a camera by directly manipulating film, paper or other photographic media, including digital presentations. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:28, 2 Agosto 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21796451 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-32 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Michaux-Perreaux steam velocipede]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Michaux-Perreaux steam velocipède.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Michaux-Perreaux steam velocipede''' was a steam powered velocipede made in France sometime from 1867 to 1871, when a small Louis-Guillaume Perreaux commercial steam engine was attached to a Pierre Michaux manufactured iron framed pedal bicycle. It is one of three motorcycles claimed to be the first motorcycle, along with the Roper steam velocipede of 1867 or 1868, and the internal combustion engine Daimler Reitwagen of 1885. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:29, 9 Agosto 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21796451 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-33 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:zh:祝融号火星车]]'''<br /><small>''([[:en:Zhurong (rover)]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Mars Global Remote Sensing Orbiter and Small Rover at IAC Bremen 2018 02.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Zhurong''' (Chinese: 祝融; pinyin: Zhùróng) is China's first Mars rover, which formed part of the Chinese Tianwen 1 mission to Mars. It landed on May 14, 2021, to make China the second country to successfully soft land on Mars and establish communications from the Martian surface, after the United States. Zhurong was successfully deployed on 22 May 2021, 02:40 UTC <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:06, 16 Agosto 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21857549 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-34 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Luna Park (Coney Island, 1903)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Night in Luna Park, Coney Island (1905).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Luna Park''' was an amusement park in Coney Island, Brooklyn, New York City. Luna Park was located on a site bounded by Surf Avenue to the south, West 8th Street to the east, Neptune Avenue to the north, and West 12th Street to the west. Luna Park opened in 1903 and operated until 1944. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:39, 23 Agosto 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21914746 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-35 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Independence Day (Philippines)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:PH flags near ccp.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Independence Day''' (Filipino: Araw ng Kasarinlán; also known as Araw ng Kalayaan, "Day of Freedom") is an annual national holiday in the Philippines observed on June 12, commemorating the declaration of Philippine independence from Spain in 1898. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:08, 30 Agosto 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21948194 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-36 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Flyby (spaceflight)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:PIA22316 MarCO InSight.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''flyby''' (/ˈflaɪˌbaɪ/) is a spaceflight operation in which a spacecraft passes in proximity to another body, usually a target of its space exploration mission and/or a source of a gravity assist to impel it towards another target <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:40, 6 Setyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21969329 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-37 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Whang Youn Dai Achievement Award]]'''<br /><small>''([[:ko:황연대 성취상]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Whang Youn Dai Achievement Award''' is named after South Korean Dr. Whang Youn Dai, who contracted polio at the age of three. She devoted her life to the development of paralympic sport in Korea and around the world. At the 1988 Paralympic Summer Games in Seoul, Korea, the International Paralympic Committee (IPC) recognized her lifelong contributions to the Paralympic Movement and established the Whang Youn Dai Achievement Award (formerly the Whang Youn Dai Overcome Prize). Since then, this award has been presented at every Paralympic Games to one male and one female athlete who each "best exemplify the spirit of the Games and inspire and excite the world". <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:55, 13 Setyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22004646 --> == UnangPahinaBalita uli == Sinabi ko na dati na dapat '''lima''' lamang ang ''entry'' ng Template:UnangPahinaBalita. Paulit-ulit kang nagbabawas pero di ka naman nagdaragdag. Paki-''review'' uli ng patakaran: [[Wikipedia:Mga panuntunan sa pagtatala ng bagong balita]]. Maganda at nakapag-''edit'' ka ng balita ngunit pakiusap, ayusin mo naman ang pag-''edit''. Ang UnangPahinaBalita ay nababasa ng maraming tao kaya mahalaga na maayos ito. Sana naunawaan mo ang ''concern'' ko. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 05:04, 26 Setyembre 2021 (UTC) :Hindi siya pang-Wiki. Plus mali-mali pa po yung links. Pakitingnan po kung saan nakaturo ang Datu Piang sa Unang Pahina Balita. Isa pa ang granada na link ay nakaturo sa ibang Granada na hindi nangangahulugang pasabog kaya inayos ko ito noong una mo itong dinagdag (Proof: https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Granada&action=history) . Ang pangyayaring ito ay hindi kilala o tanyag para magawan pa ng pahina. Walang katanyagan ang paksang ito kaya tinanggal ko. Kung malaking bagay ito, dapat magawan ng pahina ngunit mukhang isa lamang ito sa mga maraming pangyayari ng Pilipinas. Sa pangkalahatan, not for wiki. Oo nga po na marami ang makakabasa ngunit kung mali-mali naman ang impormasyon at ang mga links, maaaring magdagdag na lamang ng iba imbis na iyon. Ang tungkol naman sa hidwaan ng Myanmar, mukhang wala pang pahinang nagagawan at maaaring maging problematiko. --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|kausapin]]) 06:22, 26 Setyembre 2021 (UTC) ::Kung ''links'' pala ang problema, bakit di mo inayos 'yung links? E, ang ginawa mo tinanggal mo 'yung buong ''entry'' tapos hindi ka naman nagbigay ng kapalit para manatiling lima siya. Tungkol naman sa katanyagan, hindi ipinagbabawal sa kasalukuyang patakaran kung tanyag man ito o hindi. Ang kailangan lamang ay mayroon itong sanggunian. Na mayroon naman, tingnan ito: [[Wikipedia:Kasalukuyang pangyayari/2021 Setyembre 18]]. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:46, 27 Setyembre 2021 (UTC) :::Tungkol sa links, hindi ko naman po gamay 'yang lahat. Kung sino po ang nagdagdag, siya po ang nakakaalam kung ano ang nilalaman ng idinaragdag niya. Baka po kasi ang impormasyon na mapapalitan ko ay maiba sa tunay na paksa o kaya ay maging nakakalito. Halimbawa, sa granada na kawing, sigurado ako sa kung ano ang tinutukoy nito na isang pasabog kaya nai-redirect ko ito sa tingin ko ay tama. Ang Datu Piang naman po ay medyo nalito ako kaya hindi ko muna ito ginalaw. Aaminin ko na nilabag ko ang quota na dapat lima ang entries at hindi ko agad napalitan ang tinanggal ko. Ang importante lang po sa akin ay yung impormasyon mismo, at hindi ang bilang o dami ng entries. Ang kalidad ay higit mahalaga kaysa sa kantidad. :::Sa dako naman po ng criteria ng balita, mukhang problematiko ang pagdaragdag ng anumang balita na basta lamang ay may sanggunian. Muli, ito ay ensiklopedya na mayroong antas ng katanyagan at kahalagahan sa maraming tao. Maaari naman pong idagdag ang tungkol sa pagsabog ngunit wala naman po itong kasamang mahalagang pangyayari. Halimbawa, kung ang pagsabog sa Datu Piang ay kabilang sa isang opensibang militar o pandaigdigang digmaan kontra terorismo (''hindi po ako sigurado dito, halimbawa lang po'') , na isang mahalagang pangyayari (AT maaaring gawan ng pahina), totoo nga na sapat itong isama sa Unang Pahina Balita at ang mahalagang pangyayari ay nakasama na rin sa entry. Pero kung titingnan sa balita mismo, walang binanggit na mahalagang pangyayari. Kung titingan pati, ito ay isa lamang katulad sa mga maraming pangyayari sa Mindanao na binabalita kamakailan lang. Ang sa akin po kasi, una kong tinitingnan kung ang balita ay may pahina na sa tl Wiki at saka nilalagay ko ang pangyayari sa Unang Pahina Balita. Halimbawa ang kay Abdelaziz Bouteflika, SpaceX, at ang COVID-19 sa Pilipinas, na pawang mahahalaga at mayroong katanyagan. :::Sa ibang usapin naman po, mukhang hindi ko kayang mag-host sa official translation election ng TL Wiki. Marami kasi po akong ginagawa sa eskuwela kaya sagabal ito sa pagpapa-request ko ng mga mungkahing pagsalin. Kung kaya niyo pong mag-host sir at mag-start sa eleksyon at mungkahi ng mga bagong opisyal na termino, sasali naman po ako sa pagboto kung sakali man na sisimulan niyo sir. Salamat po --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|kausapin]]) 05:23, 27 Setyembre 2021 (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2021-39 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Behavior-altering parasite]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Succinea mit Leucocholoridium.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Behavior-altering parasites''' are parasites with two or more hosts, capable of causing changes in the behavior of one of their hosts to enhance their transmission, sometimes directly affecting the hosts' decision-making and behavior control mechanisms. They do this by making the intermediate host, where they may reproduce asexually, more likely to be eaten by a predator at a higher trophic level which becomes the definitive host where the parasite reproduces sexually. Examples can be found in bacteria, protozoa, viruses, and animals. Parasites may also alter the host behaviour to increase the protection to the parasites or their offspring. The term bodyguard manipulation is used for such mechanisms. Among the behavioral changes caused by parasites is carelessness, making their hosts easier prey. The protozoan Toxoplasma gondii, for example, infects small rodents and causes them to become careless and may even cause them to become attracted to the smell of feline urine, both of which increase their risk of predation and the parasite's chance of infecting a cat, its definitive host. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:02, 27 Setyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22066226 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-41 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Proclamation Day of the Republic of Latvia]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:18.novembra svinīgie pasākumi (30966699131).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Proclamation Day of the Republic of Latvia''' is celebrated annually on 18 November. It marks the anniversary of the Proclamation of Independence of Latvia by the People's Council of Latvia in 1918. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:04, 11 Oktubre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22160753 --> == ABN == {{AlamBaNinyoUsapan2|Oktubre 5|2021|Tulay ng Laguna Garzón}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:31, 11 Oktubre 2021 (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2021-42 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Juice jacking]]'''<br /><small>''([[:fr:Juice jacking]]) ([[:de:Juice jacking]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Juice jacking''' is a type of cyber attack involving a charging port that doubles as a data connection, typically over USB. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:16, 18 Oktubre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22187362 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-43 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cape Kidnappers]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Cape Kidnappers, New Zealand.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Cape Kidnappers''' / Te Kauwae-a-Māui is a headland at the southeastern extremity of Hawke's Bay on the east coast of New Zealand's North Island and sits at the end of an 8 kilometres (5.0 mi) peninsula which protrudes into the Pacific Ocean. It is 20 kilometres (12 mi) south-east of the city of Napier. Access to the Cape by road stops at Clifton, which is the departure point for many tourists. The Cape Kidnappers Golf Course lies between the headland and the nearby coastal community of Te Awanga. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:05, 25 Oktubre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22229282 --> == Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2021 == [[File:WAM logo without text (Philippine edition).svg|right|250px]] Hello Kurigo, Inaanyahan kita na sumali sa patimpalak na [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2021|'''Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia''']] ngayong 2021 naglalayong mapabuti ang mga artikulong may kinalaman sa Asya (tao, lugar, kultura atbp.). Tatakbo ito sa buong buwan ng Nobyembre 2021. Maari kang makatanggap ng postkard mula sa isang pangkat pang-Wikimedia kapag nakalikha ka ng apat na artikulo. Basahin ang mga patakaran at mekaniks [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2021#Mga patakaran|'''dito'''.]] Pindutin ang buton na ito upang makasali sa patimpalak: {{Clickable button 2|Magpatala na|url=https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Buwan_na_Pang-Asya_sa_Wikipedia/2021/Mga_kalahok&action=edit|class=mw-ui-progressive}} Kapag nakatala ka na at natapos mo na ang lahok mo, {{Clickable button 2|Isumite ang kontribusyon|url=https://tools.wmflabs.org/fountain/editathons/asian-month-2021-tl|class=mw-ui-progressive}} Kung may mga tanong ka tungkol dito, sabihan lamang sa [[Usapang Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2021|'''pahinang usapan ng patimpalak'''.]] Maligayang paglikha ng mga pang-Asyang artikulo sa Wikipediang Tagalog. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 11:02, 31 Oktubre 2021 (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2021-44 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Islamic ornament]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Abu 'Inaniya.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Islamic ornament''' is the use of decorative patterns in Islamic art. They can be broadly divided into the arabesque, using curving plant-based elements, geometric patterns with straight lines or regular curves, and calligraphy, consisting of religious texts with stylised appearance, used both decoratively and to convey meaning. All three often involve elaborate interlacing. The three types of ornament are often used together. Islamic decoration has had a significant influence on European decorative artforms, especially as Western arabesque. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:08, 1 Nobyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22272778 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-45 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Southern Crab Nebula]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:The Crab of the Southern Sky Hen 2-104.tif|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Southern Crab Nebula''' (or WRAY-16-47 or Hen 2-104) is a nebula in the constellation Centaurus. The nebula is several thousand light years from Earth, and its central star is a symbiotic Mira variable - white dwarf pair. It is named for its resemblance to the Crab Nebula, which is in the northern sky. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:13, 8 Nobyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22282200 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-46 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Netto Question]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Questão Netto 1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Netto Question''' (Portuguese: Questão Netto) was the largest collective action for the liberation of slaves in the Americas. The lawsuit is related to the liberation of 217 slaves in Brazilian lands in the 1870s. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:08, 15 Nobyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22333164 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-47 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Casa Grande del Pueblo]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Plaza Murillo .jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Casa Grande del Pueblo''' (English: Great House of the People), is the Bolivian presidential residence that replaced the Palacio Quemado in 2018. Inaugurated on 9 August 2018 during the presidency of Evo Morales as the official residence of the President of Bolivia, the interim government of Jeanine Áñez reverted to occupying the Palacio Quemado from 2019 to 2020. Following the inauguration of Luis Arce on 8 November 2020, it has again become the residence of the president. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:34, 22 Nobyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22360705 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-48 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:William Morrison (chemist)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Arntz and Morrison 1890.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''William Morrison''' (23 August 1855 – 29 August 1927) was a Scottish chemist. His background in chemistry piqued his interest in improving storage batteries. He concentrated on how to produce the most available energy for a unit of weight for efficiency in the working of an individual battery cell. Eventually, he developed storage batteries far more powerful than what had then been available. To demonstrate his batteries, Morrison installed 24 of them on a common horse-drawn carriage and attached an electric motor to the rear axle to be powered by them. Through various innovations, he developed the controls for the power used and the vehicle's steering so that the driver had complete control. Morrison invented the first practical self-powered four-wheeled electric carriage in the United States. His electric vehicle was the first to be driven in Chicago and in his hometown of Des Moines, Iowa. This electric horseless buggy of the late 19th century helped pave the way for the hybrid electric automobile of the 21st century. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:54, 29 Nobyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22383453 --> == Maraming salamat sa paglahok mo sa [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2021|Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2021]] == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Asia medal.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''Maraming salamat sa pagsumite ng mga lahok!''' |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:WAM logo without text (Philippine edition).svg|100px]] |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ''Congrats'', nakaanim kang lahok sa patimpalak na ito. Ayon sa patakaran, makakatanggap ka ng postkard na iproproseso ng internasyunal na pangkat ng ''Wikipedia Asian Month''. Antabayanan mo lamang ito. Kapag tila natatagalan sila, ako mismo ang magpa-''follow-up'' sa kanila. Nawa'y naging maganda ang iyong karanasan sa patimpalak na ito. Kung may mga katanungan ka, huwag kang mag-atubiling magbigay ng mensahe sa aking [[Usapang tagagamit:Jojit fb|pahina ng usapan]]. Muli, maraming salamat at nawa'y magpatuloy kang mag-ambag ng mataas na kalidad na artikulo dito sa Wikipediang Tagalog. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 23:11, 1 Disyembre 2021 (UTC) |} == Wikipedia translation of the week: 2021-49 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Wildlife of Madagascar]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Maki.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The composition of '''Madagascar's wildlife''' reflects the fact that the island has been isolated for about 88 million years. The prehistoric breakup of the supercontinent Gondwana separated the Madagascar-Antarctica-India landmass from the Africa-South America landmass around 135 million years ago. Madagascar later split from India about 88 million years ago, allowing plants and animals on the island to evolve in relative isolation. As a result of the island's long isolation from neighboring continents, Madagascar is home to an abundance of plants and animals found nowhere else on Earth. Approximately 90 percent of all plant and animal species found in Madagascar are endemic, including the lemurs (a type of strepsirrhine primate), the carnivorous fossa and many birds. This distinctive ecology has led some ecologists to refer to Madagascar as the "eighth continent", and the island has been classified by Conservation International as a biodiversity hotspot. As recent as 2021, the "smallest reptile on earth" was also found in Madagascar, known as the Brookesia nana, or nano-chameleon. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:13, 6 Disyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22394149 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-50 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Phromnia rosea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Flatid leaf bugs and nymphs (Phromnia rosea).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Phromnia rosea''''', the flower-spike bug or the flatid leaf bug, is a species of planthopper in the family Flatidae. It is found in dry, tropical forests in Madagascar, and the adult insects are gregarious, the groups orienting themselves in such a way that they resemble a flower spike <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:44, 13 Disyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22394149 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-51 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Great Meadow National Nature Park]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Velykyi Luh.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Great Meadow National Nature Park''' (Ukrainian: Великий Луг (національний природний парк)) (also, Velykyi Luh) covers historic steppe terrain in southeast Ukraine. It is on the south bank of the Dnieper River's Kakhovka Reservoir, which was created by the Dnieper Hydroelectric Station. The meadows and reed beds on the shore support one of the largest transmigration spots for birds in Eastern Europe <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:15, 20 Disyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22450595 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-52 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Luís Gama]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Luiz Gama by Raul Pompeia 1882.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Luís Gonzaga Pinto da Gama''' (Salvador, June 21, 1830 – São Paulo, August 24, 1882) was a Brazilian Rábula (self-taught lawyer), abolitionist, orator, journalist and writer, and the Patron of the Abolition of Slavery in Brazil. Born to a free black mother and a white father, he was nevertheless made a slave at the age of 10, and remained illiterate until the age of 17. He judicially won his own freedom and began to work as a lawyer on behalf of the captives, and by the age of 29 he was already an established author and considered "the greatest abolitionist in Brazil". <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:41, 27 Disyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22472971 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-01 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Christmas tree production]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Christmas tree farm East Lansing MI check for pine shoot beetles.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Christmas tree production''' occurs worldwide on Christmas tree farms, in artificial tree factories and from native strands of pine and fir trees. Christmas trees, pine and fir trees purposely grown for use as a Christmas tree, are grown on plantations in many western nations, including Australia, the United Kingdom and the United States. In Australia, the industry is relatively new, and nations such as the United States, Germany and Canada are among world leaders in annual production. Great Britain consumes about 8 million trees annually, while in the United States between 35 and 40 million trees are sold during the Christmas season. Artificial Christmas trees are mostly produced in the Pearl River delta area of China. Christmas tree prices were described using a Hotelling-Faustmann model in 2001, the study showed that Christmas tree pr <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 11:42, 3 Enero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22519540 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-02 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lobster War]]'''<br /> <small>''([[:fr:Conflit de la langouste entre la France et le Brésil]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Brazilian Boeing B-17 flies over the French destroyer Tartu (D636) during the 1963 Lobster War.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''The Lobster War''' (also known as the Lobster Operation; Portuguese: Guerra da Lagosta; French: Conflit de la langouste) was a dispute over spiny lobsters which occurred from 1961 to 1963 between Brazil and France. The Brazilian government refused to allow French fishing vessels to catch spiny lobsters 100 miles (160 km) off the Brazilian northeast coast, arguing that lobsters "crawl along the continental shelf", while the French maintained that "lobsters swim" and that, therefore, they might be caught by any fishing vessel from any country. The dispute was resolved unilaterally by Brazil, which extended its territorial waters to a 200-nautical-mile (370 km; 230 mi) zone, taking in the disputed lobsters' bed. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:35, 10 Enero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22519540 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-03 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Henry Adams Thompson]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Henry A. Thompson.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Henry Adams Thompson''' (March 23, 1837 – July 8, 1920) was an American prohibitionist and professor who was the vice-presidential nominee of the Prohibition Party in 1880. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:09, 17 Enero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22614498 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-04 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Koz Castle]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Kozkalesi.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Koz Castle''' (Turkish: Koz Kalesi), or Kürşat Castle is a castle in the Altınözü district of the Hatay Province of Turkey. It has been involved in the Crusades in the 12th and 13th century. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:58, 24 Enero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22621333 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-04 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Koz Castle]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Kozkalesi.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Koz Castle''' (Turkish: Koz Kalesi), or Kürşat Castle is a castle in the Altınözü district of the Hatay Province of Turkey. It has been involved in the Crusades in the 12th and 13th century. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 10:06, 24 Enero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22621333 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-06 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Log bucking]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Bucker2.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Bucking''' is the process of cutting a felled and delimbed tree into logs. Significant value can be lost by sub-optimal bucking because logs destined for plywood, lumber, and pulp each have their own value and specifications for length, diameter, and defects. Cutting from the top down is overbucking and from the bottom up is underbucking. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:26, 7 Pebrero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22758274 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-06 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Log bucking]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Bucker2.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Bucking''' is the process of cutting a felled and delimbed tree into logs. Significant value can be lost by sub-optimal bucking because logs destined for plywood, lumber, and pulp each have their own value and specifications for length, diameter, and defects. Cutting from the top down is overbucking and from the bottom up is underbucking. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 06:11, 7 Pebrero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22758274 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-07 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Bidriware]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Bidriware Hookah.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Bidriware''' is a metal handicraft from Bidar, India. It was developed in the 14th century C.E. during the rule of the Bahamani Sultans. The term "bidriware" originates from the township of Bidar, which is still the chief centre for the manufacture of the unique metalware. Due to its striking inlay artwork, bidriware is an important export handicraft of India and is prized as a symbol of wealth. The metal used is a blackened alloy of zinc and copper inlaid with thin sheets of pure silver. This native art form has obtained Geographical Indications (GI) registry. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:43, 14 Pebrero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22779496 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-08 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:simple:Loktak Folklore Museum]]'''<br /> <small>''([[:mni:ꯂꯣꯛꯇꯥꯛ ꯈꯨꯟꯅꯨꯡ ꯄꯨꯀꯩ ꯂꯟꯀꯩ ꯁꯪꯂꯦꯟ]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:LOKTAK FOLKLORE MUSEUM.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Loktak Folklore Museum''' or the Thanga Folklore Museum is a folk museum in Thanga Island in the Loktak lake of Manipur. It cares for and displays a collection of artistic, cultural and historical artefacts associated with the Loktak lake. The museum preserves the folk customs and beliefs, folk medicines, folk literature associated with the Loktak lake. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:18, 21 Pebrero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22779496 --> == Wikipedia Asian Month 2021 Postcard == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Dear Participants, Congratulations! It's Wikipedia Asian Month's honor to have you all participated in Wikipedia Asian Month 2021, the seventh Wikipedia Asian Month. Your achievements were fabulous, and all the articles you created make the world can know more about Asia in different languages! Here we, the Wikipedia Asian Month International team, would like to say thank you for your contribution also cheer for you that you are eligible for the postcard of Wikipedia Asian Month 2021. Please kindly fill [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSck2FFBSatWmQYubvyCSWDEAvYzplfL_ZNDvr8j5hWU2bmNww/viewform the form], let the postcard can send to you asap! :This form will be closed at March 15. Cheers! Thank you and best regards, [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2021/Team#International_Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2022.02 </div> </div> <!-- Message sent by User:Reke@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Winners&oldid=22878389 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-09 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Shapur I's victory relief at Naqsh-e Rostam]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Naghsh-e rostam, Irán, 2016-09-24, DD 12.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Shapur I's victory relief at Naqsh-e Rostam''' is located 3 kilometers north of Persepolis. It is the most impressive of eight Sasanian rock carvings cut into the cliff beneath the tombs of their Achaemenid predecessors <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:27, 28 Pebrero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22779496 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-10 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Day of the National Flag (Ukraine)]]'''<br /><small>''([[:uk:День Державного Прапора України]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Flag of Ukraine.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> August 23 every year since 2004 <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:57, 7 Marso 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22918026 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-11 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Hermila Galindo]]'''<br /><small>''([[:es:Hermila Galindo]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Portrait of Hermila Galindo.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Hermila Galindo Acosta''' (also known as Hermila Galindo de Topete) (2 June 1886 – 18 August 1954) was a Mexican feminist and a writer. She was an early supporter of many radical feminist issues, primarily sex education in schools, women's suffrage, and divorce. She was one of the first feminists to state that Catholicism in Mexico was thwarting feminist efforts, and was the first woman to run for elected office in Mexico. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:23, 14 Marso 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22964474 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-12 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Farn-Sasan]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Bronze coin of Farn-Sasan.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Farn-Sasan''' was the last king of the Indo-Parthian Kingdom, ruling the region of Sakastan approximately from 210 to 226. Literary sources makes no mention of him, and he is only known through the coins he issued. He was defeated in 226 by the Sasanian ruler Ardashir I (r. 224–242), which marked the end of Indo-Parthian rule. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 06:29, 21 Marso 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23020670 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-13 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Dummy tank]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Inflatable dummy weapons - NARA - 292565.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Dummy tanks''' superficially resemble real tanks and are often deployed as a means of military deception in the absence of real tanks. Early designs included wooden shells and inflatable props that could fool enemy intelligence; they were fragile and only believable from a distance. Modern designs are more advanced and can imitate heat signatures, making them more effective illusions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:51, 28 Marso 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23058505 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-15 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ankarana Reserve]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Tsingy Ankarana Madagascar 16-07-2004.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Ankarana Special Reserve''' in northern Madagascar was created in 1956. It is a small, partially vegetated plateau composed of 150-million-year-old middle Jurassic limestone <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 11 Abril 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23120296 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-16 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Gwoździec Synagogue]]'''<br /> <small>''([[:pl:Synagoga w Gwoźdźcu]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Warszawa - synagoga z Gwoźdźca 2.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''synagogue''' was erected around 1650 in Gwoździec (Ukrainian: Гвіздець - Hvizdets), then in the Polish–Lithuanian Commonwealth, today in the Kolomyia Raion, Ukraine. The building was seriously damaged in a fire during World War I. It was rebuilt in the interwar period, but destroyed completely by the Germans in 1941 <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 18 Abril 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23159940 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-17 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:School of the Air]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:SchooloftheAir.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''School of the Air''' is a generic term for correspondence schools catering for the primary and early secondary education of children in remote and outback Australia where some or all classes were historically conducted by radio, although this is now replaced by telephone and internet technology. In these areas, the school-age population is too small for a conventional school to be viable. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:37, 25 Abril 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23192890 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-18 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:K-ration]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:KRation Breakfast.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''K-ration''' was an individual daily combat food ration which was introduced by the United States Army during World War II. It was originally intended as an individually packaged daily ration for issue to airborne troops, tank crews, motorcycle couriers, and other mobile forces for short durations. The K-ration provided three separately boxed meal units: Breakfast, Dinner, and Supper. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 04:04, 2 Mayo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23227238 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-19 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cyrus the Great Day]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:7aban1394.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Cyrus the Great Day''' (Persian: روز کوروش بزرگ, romanized: ruz-e kuroš-e bozorg) is an unofficial Iranian holiday that takes place on the seventh day of Aban, the eighth month of the Solar Hijri calendar (October 29th on the Gregorian calendar), to commemorate Cyrus the Great, the founder of the ancient Achaemenid Persian Empire. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:01, 9 Mayo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23227238 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-20 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lift Every Voice and Sing]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Lift Every Voice and Sing - U.S. Navy Band Southwest, Jacksonville, Fla.opus|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> "'''''Lift Every Voice and Sing'''''" – often referred to as the Black national anthem in the United States – is a hymn with lyrics by James Weldon Johnson (1871–1938) and set to music by his brother, J. Rosamond Johnson (1873–1954), for the anniversary of President Abraham Lincoln's birthday in 1900 <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:57, 16 Mayo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23227238 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-22 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Zangbeto]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Zangbeto.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Zangbeto''' are the traditional voodoo guardians of the night among the Ogu or Egun people of Benin, Togo and Nigeria. A traditional police and security institution, the Zangbeto cult is charged with the maintenance of law and order, and ensures safety and security within Ogu communities <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:05, 30 Mayo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23338388 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-23 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Trabala vishnou]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Trabala vishnou (Walker, 1855) Rose Myrtle Lappet Moth female Lasiocampidae (16076304697).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Trabala vishnou''', the rose-myrtle lappet moth, is a moth of the family Lasiocampidae. It is found in south-east Asia, including Pakistan, India, Thailand, Sri Lanka, Myanmar, Java, China, Japan, Taiwan, Hong Kong, Vietnam and Indonesia. Four subspecies are recognized. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 6 Hunyo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23366994 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-24 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tirumala septentrionis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Dark blue tiger (Tirumala septentrionis dravidarum).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tirumala septentrionis''', the dark blue tiger, is a danaid butterfly found in the Indian subcontinent and Southeast Asia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:35, 13 Hunyo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23389957 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-25 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Statehood Day (Slovenia)]]'''<br /> <small>''([[:sl:Dan državnosti]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Statehood Day''' (Slovene: Dan državnosti) is a holiday that occurs on every 25 June in Slovenia to commemorate the country's declaration of independence from Yugoslavia in 1991. Although the formal declaration of independence did not come until 26 June 1991, Statehood Day is considered to be 25 June since that was the date on which the initial acts regarding independence were passed and Slovenia became independent <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:32, 20 Hunyo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23396992 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-26 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Roll Out Solar Array]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:View of the ISS taken during Crew-2 flyaround (ISS066-E-080651).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Roll Out Solar Array''' (ROSA) and its larger version ISS Roll Out Solar Array (iROSA) are lightweight, flexible power sources designed by NASA to be deployed and used in space. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 27 Hunyo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23436479 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-27 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:The Road Goes Ever On (song)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Hobbiton, New Zealand.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> "'''The Road Goes Ever On'''" is a title that encompasses several walking songs that J. R. R. Tolkien wrote for his Middle-earth legendarium. Within the stories, the original song was composed by Bilbo Baggins and recorded in The Hobbit. Different versions of it also appear in The Lord of the Rings, along with some similar walking songs. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:51, 4 Hulyo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23473250 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-28 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Everard Calthrop]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Everard Richard Calthrop''' (3 March 1857 – 30 March 1927) was a British railway engineer and inventor. Calthrop was a notable promoter and builder of narrow-gauge railways, especially of 2 ft 6 in (762 mm) narrow gauge, and was especially prominent in India. His most notable achievement was the Barsi Light Railway, but he is best known in his home country for the Leek and Manifold Valley Light Railway. Calthrop has been described as a "railway genius. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:04, 11 Hulyo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23502841 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-29 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Church of St. Clare, Horodkivka]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Horodkivka Catholic Church RB.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Church of St. Clare, Horodkivka''' is a Roman Catholic religious building and an architectural monument of local importance in the village of Horodkivka (alternative spelling Gorodkivka), Andrushivka Raion, Zhytomyr region, Ukraine. Horodkivka was called Khalaimgorodok before 1946 <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:45, 18 Hulyo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23502841 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-30 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sack of Shamakhi]]'''<br /> <small>''([[:fa:تاراج شماخی]]) ''</small></div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Sack of Shamakhi''' took place on 18 August 1721, when rebellious Sunni Lezgins, within the declining Safavid Empire, attacked the capital of Shirvan province, Shamakhi (in present-day Azerbaijan Republic). The initially successful counter-campaign was abandoned by the central government at a critical moment and with the threat then left unchecked, Shamakhi was taken by 15,000 Lezgin tribesmen, its Shia population massacred, and the city ransacked. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:46, 25 Hulyo 2022 (UTC) </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23502841 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-31 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lau Pa Sat]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Telok Ayer Market Above, June 2015.JPG|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lau Pa Sat''', also known as Telok Ayer Market, is a historic building located within the Downtown Core in the Central Area of Singapore. It was first built in 1824 as a fish market on the waterfront serving the people of early colonial Singapore and rebuilt in 1838. It was then relocated and rebuilt at the present location in 1894. It is currently a food court with stalls selling a variety of local cuisine. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:48, 1 Agosto 2022 (UTC) </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23601901 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-32 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:The Raggle Taggle Gypsy]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> "'''The Raggle Taggle Gypsy'''" (Roud 1, Child 200), is a traditional folk song that originated as a Scottish border ballad, and has been popular throughout Britain, Ireland and North America. It concerns a rich lady who runs off to join the gypsies (or one gypsy). <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:51, 8 Agosto 2022 (UTC) </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23635059 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-33 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Peroz I Kushanshah]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Extremely rare coin of Peroz I Kushanshah.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Peroz I Kushanshah''' was ruler of the Kushano-Sasanian Kingdom from 245 to 275. He was the successor of Ardashir I Kushanshah. He was an energetic ruler, who minted coins in Balkh, Herat, and Gandhara. Under him, the Kushano-Sasanians further expanded their domains into the west, pushing the weakened Kushan Empire to Mathura in North India. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:47, 15 Agosto 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23661098 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-34 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:In the Arbour]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Gierymski In the arbour.png|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''In the Arbour''''' (Polish: W altanie) is an oil painting created by Polish Realist painter Aleksander Gierymski in 1882. It is displayed at the National Museum in Warsaw, Poland. In the painting is shown a social gathering of a group of aristocrats portrayed in 18th-century clothes, which takes place on a summer day in a garden. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 11:47, 22 Agosto 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23685356 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-35 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:simple:Imphal Peace Museum]]'''<br /> <small>''([[:mni:ꯏꯝꯐꯥꯜ ꯑꯌꯤꯡ ꯑꯆꯤꯛ ꯄꯨꯀꯩ ꯂꯟꯀꯩ ꯁꯪꯂꯦꯟ]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Imphal Peace Museum.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Imphal Peace Museum''' (IPM) (Meitei: Imphal Aying-Achik Pukei Lankei Shanglen, Japanese: インパール平和資料館, romanized: Inpāru heiwa shiryōkan) is a WWII museum at the foothills of the Red Hills (Maibam Lokpa Ching) in Manipur. It is a living memory of the Battle of Imphal and other WWII battles (March-July 1944) fought in Manipur. It is supported by the Nippon Foundation (TNF), a non profit grant making organization, collaborating with the Manipur Tourism Forum and the Government of Manipur. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:33, 29 Agosto 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23722272 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-36 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Saint John Church of Sohrol]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Holy SURP Hovhannes Church.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Church of Saint John''' (Armenian: Սուրբ Յովհաննէս Եկեղեցի) is a 5th or 6th century Armenian Catholic church in Sohrol, Shabestar County, East Azerbaijan Province, Iran. It was rebuilt in 1840 by Samson Makintsev (Sam Khan; member of Bogatyr Battalion) in brick on the older church foundation. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:48, 5 Setyembre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23742791 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-38 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2022 Melilla incident]]'''<br /> <small>''([[:ca:Massacre de Melilla]]) ([[:es:Tragedia de la valla de Melilla]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On June 24, 2022, at least 37 migrants were killed at the Melilla border fence during a conflict with Moroccan and Spanish security forces. Conflict broke out as between 500 and 2,000 people gathered in the early hours of the day to cross the border with Spain. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:39, 19 Setyembre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23818984 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-39 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:George W. Johnson (singer)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:George W. Johnson, 1898.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''George Washington Johnson''' (c. October 1846 – January 23, 1914) was an American singer and pioneer sound recording artist. Johnson was the first African American recording star of the phonograph <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:07, 26 Setyembre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23831378 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-41 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Meitei classical language movement]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Meitei language written in Meitei script.svg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''social movement of Meitei language''' (officially known as "Manipuri language") to achieve the officially recognised status of the "Classical language of India" is advocated by various literary, political, social associations and organisations as well as notable individual personalities of Bangladesh, Myanmar, Northeast India (prominently Assam, Manipur and Tripura). <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:55, 10 Oktubre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23857591 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-42 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Urânia Vanério]]'''<br /> <small>''([[:pt:Urânia Vanério]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Urânia Vanério de Argollo Ferrão''' (Salvador, 14 December 1811 — 3 December 1849) was a Brazilian teacher, writer and translator. In her childhood she witnessed the conflict between Brazilian and Portuguese troops in early 1822, in the context of the Bahia's Independence process, which led her to write the poem "Lamentos de uma Baiana..." ("Laments of a girl from Bahia"). <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:32, 17 Oktubre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23857591 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-43 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pagoda of the Celestial Lady]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:ThienMuPagoda.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Pagoda of the Celestial Lady''' (Vietnamese: Chùa Thiên Mụ; also called Linh Mụ Pagoda) is a historic temple in the city of Huế in Vietnam. Its iconic seven-story pagoda is regarded as the unofficial symbol of the city, and the temple has often been the subject of folk rhymes and ca dao about Huế. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:52, 24 Oktubre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23972116 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-44 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Women in Qatar]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Shaikha Khalaf Al Mohammed, Mehbubeh Akhlaghi, Bahya Al-Hamad 2011 (cropped).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Women's rights in Qatar''' are restricted by the country's male guardianship law and influenced by the Wahhabi interpretation of Islam. Both women and men were enfranchised in the country at the same time, in 1999. Labour force participation rates of Qatari women are above the world average and among the highest in the Arab World, which comes mainly as a result of an increasing number of Qatari women who are attaining academic degrees. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:14, 31 Oktubre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23991876 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-45 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Truck art in South Asia]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:PK Truck on N-5 near Thatta asv2020-02 img2.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Truck art in South Asia''' is a popular form of regional decoration, with trucks featuring elaborate floral patterns and calligraphy. It is especially common in Pakistan and India. During the War in Afghanistan, Pakistani decorated trucks that ran services between Pakistan and Afghanistan came to be known as jingle trucks by American troops and contractors who were deployed across the latter. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:23, 7 Nobyembre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23991876 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-46 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Gorgany Nature Reserve]]'''<br /> <small>''([[:uk:Ґорґани (заповідник)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Gorgany Syniak.JPG|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Gorgany Nature Reserve''' (Ukrainian: Ґорґани заповідник) is a strict nature reserve (a 'zapovidnyk') of Ukraine that covers a part of the Gorgany mountain range of the Outer Eastern Carpatians in southwest Ukraine. The reserve is 46% old-growth forest, one of the last and largest such stands in Europe. The reserve was originally created in 1996 to protect relic stands of Stone pine trees (Pinus cembra). The reserve is administratively in the Nadvirna District of Ivano-Frankivsk Oblast. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:49, 14 Nobyembre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24059284 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-47 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pizza quattro formaggi]]'''<br /> <small>''([[:it:Pizza ai quattro formaggi]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Pizza quattro formaggi at restaurant, Chalk Farm Road, London.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pizza quattro formaggi''' (four cheese pizza) is a variety of pizza in Italian cuisine that is topped with a combination of four kinds of cheese, usually melted together, with (rossa, red) or without (bianca, white) tomato sauce. It is popular worldwide, including in Italy, and is one of the iconic items from pizzerias' menus. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:01, 21 Nobyembre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24072249 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-48 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Equestrian statue of the Duke of Wellington, Glasgow]]'''<br /> <small>''([[:de:Reiterstatue des Duke of Wellington (Glasgow)]]) ([[:es:Estatua de Wellington]]) ([[:ja:ウェリントン公爵騎馬像 (グラスゴー)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Statue of the Duke of Wellington on his horse Copenhagen unveiled in front of the Royal Exchange, in Royal Exchange Square, Glasgow in 1844.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''equestrian statue of Arthur Wellesley, 1st Duke of Wellington''' located outside the Gallery of Modern Art, Glasgow, Scotland, is one of Glasgow's most iconic landmarks. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:18, 28 Nobyembre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24120650 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-49 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Black Woman with Child]]'''<br /> <small>''([[:pt:A Mulher Negra]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Eckhout, Albert - Mulher Africana.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Black Woman with Child''' is a circa 1650 full-length portrait painting by Albert Eckhout. It is in the collection of the National Gallery of Denmark. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:45, 5 Disyembre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24120650 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-02 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Zakia Khudadadi]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Zakia Khudadadi''' also spelt as Zakia Khodadadi (Pashto: ذکیه خدادادی; born 29 September 1998) is an Afghan parataekwondo practitioner. She is the first Afghan female taekwondo practitioner. She rose to prominence after winning the African International Parataekwondo Championship in 2016 at the age of 18. She represented Afghanistan at the 2020 Summer Paralympics. She was initially denied the opportunity to compete at her maiden Paralympics due to the Taliban takeover but she was later allowed by the International Paralympic Committee to compete in the event after being safely evacuated from Afghanistan. She was able to compete and became the first Afghan female Paralympic competitor to compete at the Paralympics after 17 years since Mareena Karim's participation at the 2004 Summer Paralympics. She also officially became the first Afghan female sportsperson to participate in an international sporting event after the Taliban takeover. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:57, 9 Enero 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24306136 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-03 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Léopoldville riots]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Léopoldville riots damage.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Léopoldville riots''' were an outbreak of civil disorder in Léopoldville (modern-day Kinshasa) in the Belgian Congo which took place in January 1959 and which were an important moment for the Congolese independence movement. The rioting occurred when members of the Alliance des Bakongo (ABAKO) political party were not allowed to assemble for a protest and colonial authorities reacted harshly. The exact death toll is not known, but at least 49 people were killed and total casualties may have been as high as 500. Following these riots, a round table conference was organized in Brussels to negotiate the terms of Congo's independence, The Congo received its independence on 30 June 1960, becoming the Republic of the Congo. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:38, 16 Enero 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24351847 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-06 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sweden Finns' Day]] '''<br /> <small>''([[:fi:Ruotsinsuomalaisten päivä]]) ([[:sv:Sverigefinnarnas dag]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Sverigefinskaflaggan.svg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Sweden Finns' Day''' (Finnish: Ruotsinsuomalaisten päivä, Swedish: Sverigefinnarnas dag) is an anniversary celebrated in Sweden on 24 February. The anniversary of the calendar was approved by the Swedish Academy in 2010 and was celebrated for the first time in 2011. February 24 was chosen as the birthday of Carl Axel Gottlund, a collector of folk poetry and a defender of the status of the Finnish language. The purpose of the day is to celebrate the Sweden Finns and to recognize their history, language and culture as a prominent part of Sweden's cultural heritage. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:05, 6 Pebrero 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24491747 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-07 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Delivery robot]] '''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Woman Takes Groceries from Dax Delivery Robot.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''delivery robot''' is an autonomous robot that provides "last mile" delivery services. An operator may monitor and take control of the robot remotely in certain situations that the robot cannot resolve by itself such as when it is stuck in an obstacle. Delivery robots can be used in different settings such as food delivery, package delivery, hospital delivery, and room service. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:26, 13 Pebrero 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24515453 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-08 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Buddha Dhatu Jadi]] '''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Swarno Mandir.JPG|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Buddha Dhatu Jadi''' (Bengali: বুদ্ধ ধাতু জাদি; Burmese: ဗုဒ္ဓဓာတုစေတီ also known as the Bandarban Golden Temple) is located close to Balaghata town, in Bandarban City, in Bangladesh. Dhatu are the material remains of a holy person, and in this temple the relics belong to Buddha. It is the largest Theravada Buddhist temple in Bangladesh and has the second-largest Buddha statue in the country. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:18, 20 Pebrero 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24581813 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-09 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Alina Scholtz]] '''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Alina Scholtz''' (24 September 1908 – 25 February 1996) was a Polish landscape architect, known as one of country's pioneers in developing the field. Throughout her career she worked on various public and private projects for cemeteries, parks and green spaces. Some of her most noted works include the grounds of a villa on Kielecka Street in Warsaw for which she won a Silver Medal at the 1937 World Exhibition in Paris, the memorial cemetery to the victims of the Palmiry massacre, and landscaping projects along the East-West traffic route of Warsaw. In addition to her design work, she served as one of the founding members of the International Federation of Landscape Architects. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:04, 27 Pebrero 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24617511 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-10 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Mary Nzimiro]] '''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Mary Nzimiro''', birthname Mary Nwametu Onumonu, MBE (1898–1993) was a pioneering Nigerian businesswoman, politician and women's activist. In 1948, she was appointed principal representative of the United Africa Company (UAC) for Eastern Nigeria, while maintaining textile and cosmetics retail outlets of her own in Port Harcourt, Aba and Owerri. By the early 1950s, she was among the richest individuals in West Africa, becoming a resident of the exclusive Bernard Carr Street in Port Harcourt. On the political front, she was a member of the influential National Council of Nigeria and the Cameroons, becoming a member of its executive committee in 1957 and vice-president of the NCNC Estern Women's Association in 1962. During the Nigerian Civil War (1967–1970), she organized Igbo women in support of the Biafrans. As a result she lost most of her property in Port Harcourt and returned to her native Oguta where she died in 1993. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:47, 6 Marso 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24636259 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-11 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Elizabeth Langdon Williams]] '''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Elizabeth Langdon Williams.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Elizabeth Langdon Williams''' (February 8, 1879 in Putnam, Connecticut – 1981 in Enfield, New Hampshire) was an American human computer and astronomer whose work helped lead to the discovery of Pluto, or Planet X. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:22, 13 Marso 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24700408 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-12 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:I Didn't Raise My Boy to Be a Soldier]] '''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Peerless Quartet - I Didn't Raise my Boy to be a Soldier.ogg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> an American anti-war song that was influential within the pacifist movement that existed in the United States before it entered World War I. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:31, 20 Marso 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24720571 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-13 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:es:Diana Aguavil]]'''<br /> <small>''([[:en:Diana Aguavil]]) ([[:pt:Diana Aguavil]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Diana Aguavil.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Diana Alexandra Aguavil Calazacón''' (born 7 August 1983) is an Ecuadorian indigenous leader, since 25 August 2018, the first female governor of the Tsáchila nationality after 104 years of male administrations and winning the 2018 Tsáchila election. She was also the second woman to become a candidate. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:40, 27 Marso 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24758626 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-16 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Lucy Salani]]'''<br /> <small>''([[:en:Lucy Salani]]) ([[:fr:Lucy Salani]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Lucy Salani.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lucy Salani''' was an Italian activist and is considered the only Italian transgender person to have survived the Nazi concentration camps. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:06, 17 Abril 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24872966 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-16 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Lucy Salani]]'''<br /> <small>''([[:en:Lucy Salani]]) ([[:fr:Lucy Salani]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Lucy Salani.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lucy Salani''' was an Italian activist and is considered the only Italian transgender person to have survived the Nazi concentration camps. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 10:06, 17 Abril 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24872966 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-17 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:ca:María Fernanda Castro Maya]]'''<br /> <small>''([[:pt:María Fernanda Castro Maya]]) ([[:eu:María Fernanda Castro Maya]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''María Fernanda Castro Maya''' is a Mexican self-advocate disability rights activist. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:55, 24 Abril 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24872966 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-18 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sonia Orbuch]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Sonia Shainwald Orbuch''' (born Sarah Shainwald, May 24, 1925 – September 30, 2018) was an American Holocaust educator. During the Second World War she was a Jewish resistance fighter in eastern Poland. Orbuch hid in the forests of Poland with her family during the Second World War. She joined a group of Soviet partisans, being renamed Sonia in case she was captured, and helped fight against the Germans. After the war, she returned home, where she met her future husband. After having a daughter in a refugee camp in Germany, the family eventually emigrated to the United States. She spent the rest of life in public engagement, speaking about her experiences and in 2009, published her autobiography, Here, There Are No Sarahs: A Woman's Courageous Fight Against the Nazis and Her Bittersweet Fulfillment of the American Dream. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 06:24, 1 Mayo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24872966 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-19 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Nadia Ghulam]]'''<br /><small>''([[:fr:Nadia Ghulam]]) ([[:es:Nadia Ghulam]]) ([[:ca:Nadia Ghulam]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Nadia Ghulam (cropped).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Nadia Ghulam Dastgir''' is an Afghan woman who spent ten years posing as her dead brother to evade the Taliban's strictures against women. Her book about her experiences, written with Agnès Rotger and published in 2010, El secret del meu turbant (The Secret of My Turban), won the Prudenci Bertrana Prize for fiction. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:37, 8 Mayo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24966177 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-20 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Purple Day]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Epilepsy Warrior Brooch May 2018 Purple Day.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Purple Day''' is a global grassroots event that was formed with the intention to increase worldwide awareness of epilepsy, and to dispel common myths and fears of this neurological disorder. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:17, 15 Mayo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25000361 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-22 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Valencian Art Nouveau]]'''<br /> <small>''([[:es:Modernismo valenciano]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Santuario Novelda.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Valencian Art Nouveau''' (Spanish: modernismo valenciano, Valencian: modernisme valencià), is the historiographic denomination given to an art and literature movement associated with the Art Nouveau in the Valencian Community, in Spain. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:46, 29 Mayo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25074014 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-23 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:pt:Alessandra Korap]]'''<br /> <small>''([[:en:Alessandra Korap]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Alessandra Korap''' is an indigenous leader and Brazilian environmental activist from the Munduruku ethnic group. Her main work is defending the demarcation of indigenous territory and denouncing the illegal exploitation and activities of the mining and logging industries. Alessandra is internationally recognized for her work. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:33, 5 Hunyo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25111481 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-24 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cassinga Day]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Cassinga Day''' is a national public holiday in Namibia remembering the Cassinga Massacre. Commemorated annually on 4 May, the date "remembers those (approximately 600) killed in 1978 when the South African Defence Force attacked a SWAPO base at Cassinga in southern Angola". <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:07, 12 Hunyo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25111481 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-26 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Rawon]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Rawon Setan.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Rawon''' (Javanese: ꦫꦮꦺꦴꦤ꧀) is an Indonesian beef soup. Originating from East Java, rawon utilizes the black keluak nut as the main seasoning, which gives a dark color and nutty flavor to the soup. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:18, 26 Hunyo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25177056 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-27 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Hook echo]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Tornadic classic supercell radar.gif|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''hook echo''' is a pendant or hook-shaped weather radar signature as part of some supercell thunderstorms. It is found in the lower portions of a storm as air and precipitation flow into a mesocyclone, resulting in a curved feature of reflectivity. The echo is produced by rain, hail, or even debris being wrapped around the supercell <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:18, 3 Hulyo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25241057 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-29 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Esther Cooper Jackson]]'''<br /> <small>''([[:fr:Esther Cooper Jackson]]) ([[:simple:Esther Cooper Jackson]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Esther Cooper Jackson, 1968, Great Barrington.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Esther Victoria Cooper Jackson''' was an American civil rights activist and social worker. She was one of the founding editors of the magazine Freedomways. She also was an organizational and executive secretary at the Southern Negro Youth Congress. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:14, 17 Hulyo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25266525 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-30 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cut of pork]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:American Pork Cuts.svg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''cuts of pork''' are the different parts of the pig which are consumed as food by humans. The terminology and extent of each cut varies from country to country. There are between four and six primal cuts, which are the large parts in which the pig is first cut: the shoulder (blade and picnic), loin, belly (spare ribs and side) and leg <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:21, 24 Hulyo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25318972 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-31 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Gunhild Cross]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Gunhildkorset.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Gunhild Cross''' (Danish: Gunhildkorset), named for its first owner, Gunhild, a daughter of Svend III of Denmark, is a mid-12th-century crucifix carved in walrus tusk and with both Latin and Runic inscriptions. It is now in the collection of the National Museum of Denmark. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:48, 31 Hulyo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25380210 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-32 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Polyura athamas]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Close wing mud-puddling position of Charaxes bharata (C.& R. Felder,1867) - Indian Nawab.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Polyura athamas''''', the common nawab, is a species of fast-flying canopy butterfly found in tropical Asia. It belongs to the Charaxinae (rajahs and nawabs) in the brush-footed butterfly family (Nymphalidae). <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:14, 7 Agosto 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25410866 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-33 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Women's page]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:"Doings in Pittsburg Society" The Pittsburg Press February 1, 1920.png|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''women's page''' (sometimes called home page or women's section) of a newspaper was a section devoted to covering news assumed to be of interest to women. Women's pages started out in the 19th century as society pages and eventually morphed into features sections in the 1970s. Although denigrated during much of that period, they had a significant impact on journalism and in their communities. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:51, 14 Agosto 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25427472 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-34 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Insect toxin]]'''<br /> <small>''([[:de:Insektengift]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:PDB 1lmr EBI.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Insect toxins''' are various protein toxins produced by insect species. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:32, 21 Agosto 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25427472 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-35 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Manchester Blitz]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Air Raid Damage in Britain- Manchester HU49833.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Manchester Blitz''' (also known as the Christmas Blitz) was the heavy bombing of the city of Manchester and its surrounding areas in North West England during the Second World War by the German Luftwaffe. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:16, 28 Agosto 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25427472 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-36 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ghana Independence Act 1957]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Ghana Independence Act 1957''' is an Act of the Parliament of the United Kingdom that granted the Gold Coast fully responsible government within the British Commonwealth of Nations under the name of Ghana <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:18, 4 Setyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25427472 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-37 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Betrayal trauma]]'''<br /> <small>''([[:sv:Svektrauma]]) ([[:ar:صدمة الخيانة]]) ([[:ko:배신 트라우마]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Betrayal trauma''' is defined as a trauma perpetrated by someone with whom the victim is close to and reliant upon for support and survival. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:49, 11 Setyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25427472 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-38 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:es:Genocidio del Putumayo]]'''<br /> <small>''([[:en:Putumayo genocide]]) ([[:ca:Genocidi del Putumayo]])''</small></div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:The Putumayo - the devil's paradise, travels in the Peruvian Amazon Region and an account of the atrocities committed upon the Indians therein (1913) (14782203995).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Putumayo genocide''' is the term which is used in reference to the enslavement, massacres and ethnocide of the indigenous population of the Amazon at the hands of the Peruvian Amazon Company, specifically in the area between the Putumayo River and the Caquetá River during the Amazon rubber boom period from 1879 to 1912. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:38, 18 Setyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25599361 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-42 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Athyma nefte]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:VB 019 Color Sergeant UP.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Athyma nefte''''', the colour sergeant, is a species of brush-footed butterfly found in tropical South and Southeast Asia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:58, 16 Oktubre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25693965 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-43 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Typhoon Rusa]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Rusa 2002-08-27 0350Z.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Typhoon Rusa''' was the most powerful typhoon to strike South Korea in 43 years. It was the 21st JTWC tropical depression, the 15th named storm, and the 10th typhoon of the 2002 Pacific typhoon season. It developed on August 22 from the monsoon trough in the northwestern Pacific Ocean, well to the southeast of Japan. For several days, Rusa moved to the northwest, eventually intensifying into a powerful typhoon. On August 26, the storm moved across the Amami Islands of Japan, where Rusa left 20,000 people without power and caused two fatalities. Across Japan, the typhoon dropped torrential rainfall peaking at 902 mm (35.5 in) in Tokushima Prefecture. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:50, 23 Oktubre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25693965 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-44 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Hein Eersel]]'''<br /> <small>''([[:nl:Hein Eersel]]) ([[:it:Hein Eersel]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:HeinEersel.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Christiaan Hendrik "Hein" Eersel''' was a Surinamese linguist and cultural researcher. He served as Minister of Education and Population Development in the cabinet of acting Prime Minister Arthur Johan May. He was also the first chancellor of the University of Suriname. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:09, 30 Oktubre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25797248 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-45 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Reclaim the Night]]'''<br /> <small>''([[:de:Reclaim the Night]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Reclaim the Night 2014.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Reclaim the Night''' is a movement started in Leeds in 1977 as part of the Women's Liberation Movement. Marches demanding that women be able to move throughout public spaces at night took place across England until the 1990s. Later, the organisation was revived and sponsors annual and national marches against rape and violence against women. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:40, 8 Nobyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25797248 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-46 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ishe Komborera Africa]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Ishe Komborera Africa.mp3|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> "'''Ishe Komborera Africa'''" (Shona for: God Bless Africa), also called "Ishe Komborera Zimbabwe" (Shona for: God Bless Zimbabwe), was the Zimbabwean national anthem from 1980 to 1994. It was the country's first national anthem after gaining independence in 1980. It is a translation of 19th-century South African schoolteacher Enoch Sontonga's popular African hymn "Nkosi Sikelel' iAfrika" into Zimbabwe's native Shona and Ndebele languages. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:38, 13 Nobyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25797248 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-47 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Bhagavata Mela]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Bhagavata Mela''' is a classical Indian dance that is performed in Tamil Nadu, particularly the Thanjavur area. It is choreographed as an annual Vaishnavism tradition in Melattur and nearby regions, and celebrated as a dance-drama performance art. The dance art has roots in a historic migration of practitioners of Kuchipudi, another Indian classical dance art, from Andhra Pradesh to the kingdom of Tanjavur. The term Bhagavata, state Brandon and Banham, refers to the Hindu text Bhagavata Purana. Mela is a Sanskrit word that means "gathering, meeting of a group" and connotes a folk festival. The traditional Bhagavata Mela performance acts out the legends of Hinduism, set to the Carnatic style music. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:38, 04:07, 20 Nobyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25797248 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-48 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fr:Zanskari]]'''<br /> <small>''([[:en:Zaniskari]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Zaniskari Horse in Ladakh, India.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Zaniskari''' or '''Zanskari''' is a breed of small mountain horse or pony from Ladakh, in northern India. It is named for the Zanskar valley or region in Kargil district. It is similar to the Spiti breed of Himachal Pradesh, but is better adapted to work at high altitude. Like the Spiti, it shows similarities to the Tibetan breeds of neighbouring Tibet. It is of medium size, and is often grey in colour. The breed is considered endangered, as there are only a few hundred alive today, and a conservation programme has been started at Padum, Zanskar, in the Kargil district of Ladakh. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:44, 27 Nobyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25797248 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-49 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sheikh Hussein]]'''<br /> <small>''([[:fr:Sheikh Hussein]]) ([[:it:Scec Hussèn]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Sheikh Hussein.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Sheikh Hussein''' is a town in south-eastern Ethiopia. The site has been recorded in the tentative list for UNESCO World Heritage List since 2011 as a religious, cultural and historical site. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:34, 4 Disyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25921616 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-50 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fr:Applaudissements aux fenêtres pendant la pandémie de Covid-19]]'''<br /> <small>''([[:es:Aplauso por los trabajadores de la salud]]) ([[:gl:Aplauso ao persoal sanitario]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Koronabirus konfinamendua Lasarten 2020-03-29.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> During the COVID-19 pandemic, applauding daily at a scheduled hour was a gesture of acclamation, recognition and gratitude towards health professionals in tribute to their work at the time. This habit emerged in January 2020 in Wuhan, where the pandemic originated, and then spread to several cities around the world during the quarantines and sanitary cordons ordered as preventive measures, Italy being the first one. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:26, 11 Disyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25925561 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-51 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Jamaica Bay Wildlife Refuge]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Aerial view of Subway Island, July 2019.JPG|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Jamaica Bay Wildlife Refuge''' is a wildlife refuge in New York City managed by the National Park Service as part of Gateway National Recreation Area. It is composed of the open water and intertidal salt marshes of Jamaica Bay. It lies entirely within the boundaries of New York City, divided between the boroughs of Brooklyn to the west and Queens to the east. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:05, 18 Disyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25951007 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-52 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Plant blindness]]'''<br /> <small>''([[:fr:Cécité botanique]]) ([[:de:Pflanzenblindheit]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Plant blindness 0323.png|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Plant blindness''' is an informally-proposed form of cognitive bias, which in its broadest meaning, is a human tendency to ignore plant species. This includes such phenomena as not noticing plants in the surrounding environment, not recognizing the importance of plant life to the whole biosphere and to human affairs, a philosophical view of plants as an inferior form of life to animals and/or the inability to appreciate the unique features or aesthetics of plants. Related terms include plant‐neglect, zoo-centrism, and zoo‐chauvinism. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:58, 25 Disyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25971304 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-02 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pax airship disaster]]'''<br /> <small>''([[:pt:Catástrofe do dirigível Pax]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Sim new-mcclures-magazine 1902-09 19 5 (page 75 crop).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Pax''''' '''airship disaster''' was the explosion of the ''Pax'' airship on May 12, 1902, in Paris, which killed the Brazilian inventor Augusto Severo and the French mechanic Georges Saché. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 12:14, 8 January 2024 (UTC)'' </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26033876 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-03 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Conversion to Islam]]'''<br /> <small>''([[:fr:Conversion à l'islam]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Sahadah-Topkapi-Palace.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Conversion to Islam''' is accepting Islam as a religion or faith and rejecting any other religion or irreligion. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:11, 15 Enero 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26044632 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-04 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kinder der Landstrasse]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Kinderdlandstrasse plakat.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Kinder der Landstrasse''' (literally: Children of the Country Road) was a project implemented by the Swiss foundation Pro Juventute from 1926 to 1973. The project aimed to assimilate the itinerant Yenish people in Switzerland by forcibly removing their children from their parents and placing them in orphanages or foster homes. Approximately 590 children were affected by this program. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:02, 22 Enero 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26044632 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-05 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Qurm Nature Reserve]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Al-Qurm Wetlands.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Qurm Nature Reserve''' is a national nature reserve in Muscat Governorate, Oman. Located on the Gulf of Oman coast, the reserve protects a mangrove forest and the surrounding wetland in a small estuary within the urban area of Qurm. Established in 1975, the reserve has been designated as an Important Bird Area since 1994, and as a protected Ramsar site since 2013. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:03, 29 Enero 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26149847 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-06 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Timurid architecture]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Gur-e-Amir Mausolueum - Samarkand - Uzbekistan (7488414078).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Timurid architecture''' was an important stage in the architectural history of Iran and Central Asia during the late 14th and 15th centuries. The Timurid Empire (1370–1507), founded by Timur (d. 1405) and conquering most of this region, oversaw a cultural renaissance. In architecture, the Timurid dynasty patronized the construction of palaces, mausoleums, and religious monuments across the region. Their architecture is distinguished by its grand scale, luxurious decoration in tilework, and sophisticated geometric vaulting. This architectural style, along with other aspects of Timurid art, spread across the empire and subsequently influenced the architecture of other empires from the Middle East to the Indian subcontinent. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:23, 5 Pebrero 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26169542 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-07 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Adoration of the Magi (Fra Angelico and Filippo Lippi)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Fra Angelico, Fra Filippo Lippi, The Adoration of the Magi.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''''Adoration of the Magi''''' is a tondo, or circular painting, of the Adoration of the Magi assumed to be that recorded in 1492 in the Palazzo Medici Riccardi in Florence as by Fra Angelico. It dates from the mid-15th century and is now in the National Gallery of Art in Washington D.C. Most art historians think that Filippo Lippi painted more of the original work, and that it was added to some years after by other artists, as well as including work by assistants in the workshops of both the original masters. It has been known as the Washington Tondo and Cook Tondo after Herbert Cook, and this latter name in particular continues to be used over 50 years after the painting left the Cook collection. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 07:01, 12 Pebrero 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26187446 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-08 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:nl:Graf met de handjes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Weg langs het kerkhof tegenover 1, Roermond.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The monument '''Van Gorkum-Van Aefferden''', more well known as the "'''grave with the little hands'''" is a monumental Tombstone in the Dutch city of Roermond. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 13:24, 19 Pebrero 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26260848 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-09 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Doorway effect]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''doorway effect''' is a known psychological event where a person's short-term memory declines when passing through a doorway moving from one location to another when it would not if they had remained in the same place. People experience this effect by forgetting what they were going to do, thinking about, or planning upon entering a different room. This is thought to be due to the change in one's physical environment, which is used to distinguish boundaries between remembered events: memories of events encountered in the present environment are more accessible than those beyond it. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:30, 26 Pebrero 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26260848 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-10 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sissieretta Jones]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:1899 poster of Mme. M. Sissieretta Jones.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Matilda Sissieretta Joyner Jones''' (January 5, 1868, or 1869 – June 24, 1933) was an American soprano. She sometimes was called "The Black Patti" in reference to Italian opera singer Adelina Patti. Jones' repertoire included grand opera, light opera, and popular music <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:33, 4 Marso 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26313143 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-11 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Preventative Coup of November 11]]'''<br /> <small>''([[:es:Golpe de Estado en Brasil de 1955]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Exército na casa de Café Filho.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Preventative Coup of November 11''' sometimes called the '''1955 Brazilian coup d'état''' or referred to as an "anti-coup" or a "counter-coup" (Portuguese: ''Novembrada, Movimento de 11 de Novembro, Contragolpe, Golpe Preventivo do Marechal Lott'') was a series of military and political events led by Henrique Teixeira Lott that resulted in Nereu Ramos assuming the presidency of Brazil until being peacefully succeeded by Juscelino Kubitschek a few months later. The bloodless coup removed Carlos Luz from the presidency because he was suspected of plotting to prevent Kubitschek from taking office. As a result of the tensions, Brazil had three presidents in the span of a single week. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:04, 11 Marso 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26366849 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-12 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Hojang Taret]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Hojang Taret''' is a classical Meitei language play based on Euripides's ancient Greek tragedy The Phoenician Women. It is directed by Oasis Sougaijam and produced by The Umbilical Theatre in Imphal, Kangleipak. It depicts the moral ambiguities of conflict between brothers resulting to the ruination of the ancient city of Thebes. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:53, 18 Marso 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26366849 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-13 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Magna Lykseth-Skogman]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Magna Lykseth in Tristan och Isolde at Kungliga Operan 1909 - SMV - GL164.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Magna Elvine Lykseth-Skogman''' (6 February 1874 – 13 November 1949), also known as Magna Lykseth-Schjerven, was a Norwegian-born Swedish operatic soprano. After making her début at the Royal Swedish Opera in 1901 as Santuzza in Cavalleria rusticana, she was engaged there until 1918 becoming the company's prima donna. She performed leading roles in a wide range of operas but is remembered in particular for her Wagnerian interpretations, creating Brünnhilde in the Swedish premières of Siegfried and Götterdämmerung, and Isolde in 1909. Considered to be one of the most outstanding Swedish opera singers of her generation, she was awarded the Litteris et Artibus medal in 1907 and became a member of the Royal Swedish Academy of Music in 1912 <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:00, 25 Marso 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26447450 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-14 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lidder Valley]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Pahalgam Valley.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Lidder Valley''' or Liddar Valley is a Himalayan sub-valley that forms the southeastern corner of Anantnag district in Indian-administered Kashmir. The Lidder River flows down the valley. The entrance to the valley lies 7 km northeast from Anantnag town and 62 km southeast from Srinagar, the summer capital of Jammu and Kashmir. It is a 40-km-long gorge valley with an average width of 3 km. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:15, 1 Abril 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26509189 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-15 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Operation Kraai]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Overzicht van het vliegveld te Djokja vanuit de 'Control Tower', Bestanddeelnr 5128.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Operation Kraai''' (Operation Crow) was a Dutch military offensive against the de facto Republic of Indonesia in December 1948 after negotiations failed. With the advantage of surprise the Dutch managed to capture the Indonesian Republic's temporary capital, Yogyakarta, and seized Indonesian leaders such as de facto Republican President Sukarno. This apparent military success was however followed by guerrilla warfare, while the violation of the Renville Agreement ceasefire diplomatically isolated the Dutch, leading to the Dutch–Indonesian Round Table Conference and recognition of the United States of Indonesia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:47, 8 Abril 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26550154 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-16 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:ru:Павильон Росси]]'''<br /> <small>''([[:en:Rossi Pavilion]])&#32;([[:fr:Pavillon Rossi]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Rossi's Pavilion in Mikhailovsky Garden. Saint-Petersburg. 1825..jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Rossi Pavilion''' (Russian: Павильон Росси) is a pavilion on the bank of the Moyka River in the Mikhailovsky Garden in Saint Petersburg. It was designed by architect Carlo Rossi in the early 1820s and built in 1825 during his redevelopment of the garden. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:53, 15 Abril 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26565118 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-17 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Devorà Ascarelli]]'''<br /> <small>''([[:it:Debora Ascarelli]])&#32;([[:es:Devorà Ascarelli]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Devorà Ascarelli''' was a 16th-century Italian poet living in Rome, Italy. Ascarelli may have been the first Jewish woman to have a book of her own work published. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:35, 22 Abril 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26624302 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-18 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:1989 Serbian general election]]'''<br /> <small>''([[:sr:Председнички избори у Србији 1989.]])&#32;([[:vi:Tổng tuyển cử Serbia 1989]])''</small></div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Parliament of SR Serbia (1989–1991).svg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''General elections were held in Serbia''', a constituent federal unit of SFR Yugoslavia, on 12 November 1989 to elect the president of the presidency of the Socialist Republic of Serbia and delegates of the Assembly of SR Serbia. Voting for delegates also took place on 10 and 30 November 1989. In addition to the general elections, local elections were held simultaneously. These were the first direct elections conducted after the adoption of the 1974 Yugoslav Constitution and the delegate electoral system, and the last elections conducted under a one-party system. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:32, 29 Abril 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26624302 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-19 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Heinrich Bünting]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Heinrich Bünting''' (1545 – 1606) was a Protestant pastor and theologian. He is best known for his book of woodcut maps titled Itinerarium Sacrae Scripturae (Travel book through Holy Scripture) first published in 1581. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:27, 6 Mayo 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26624302 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-20 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:var(--background-color-backdrop-dark, #DDDDDD); border:1px solid #BBBBBB; color:var(--color-inverted, #000000); padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ruyan (district)]]'''<br /> <small>''([[:fa:رویان (طبرستان)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Northern Iran and its surroundings during the Iranian intermezzo.svg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Ruyan''' (Persian: رویان), later known as Rustamdar (رستمدار), was the name of a mountainous district that encompassed the western part of Tabaristan/Mazandaran, a region on the Caspian coast of northern Iran. In Iranian mythology, Ruyan appears as one of the places that the legendary archer Arash shot his arrow from, reaching the edge of Khorasan to mark the border between Iran and Turan. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:39, 13 Mayo 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26755244 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-21 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Turlough (lake)]]'''<br /> <small>''([[:de:Turlough]])&#32;([[:no:Turlough]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Carran Turlough.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''turlough''' is a seasonal or periodic water body found mostly in limestone karst areas of Ireland, west of the River Shannon. [...] The water bodies fill and empty with the changes in the level of the water table, usually being very low or empty during summer and autumn and full in the winter. As groundwater levels drop the water drains away underground through cracks in the karstic limestone. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:31, 20 Mayo 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26789673 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-22 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Geiranger Church]]'''<br /> <small>''([[:no:Geiranger kirke]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Iglesia parroquial, Geiranger, Noruega, 2019-09-07, DD 84-97 PAN.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Geiranger Church''' (Norwegian: Geiranger kyrkje) is a parish church of the Church of Norway in Stranda Municipality in Møre og Romsdal county, Norway. It is located in the village of Geiranger, and the end of the famous Geirangerfjorden. It is the church for the Geiranger parish which is part of the Nordre Sunnmøre prosti (deanery) in the Diocese of Møre. The white, wooden church was built in an octagonal design in 1842 using plans drawn up by the architect Hans Klipe. The church seats about 165 people. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:48, 27 Mayo 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26828106 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-23 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Guillermo Larrazábal]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Guillermo Larrazábal Arzubide''' (10 February 1907 – 1983) was a Spanish stained glass artist who was active in Ecuador. He is considered Ecuador's most important stained glass artist. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:14, 3 Hunyo 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26828106 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-25 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:de:Magdalena Zeger]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Magdalena Zeger''' ([mak.da.ˈleː.na ˈt͡seː.gɐ], * 1491; † 16. January 1568 in Kolding) was a calendar maker, astronomer and astrologist. Her Hamburg almanacs and forecasts from 1561 and 1563 have been preserved. Zeger's calendars are the first independent publications by a woman in the field of astronomy. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:29, 17 Hunyo 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26940351 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-26 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Koreans in Micronesia]]'''<br /> <small>''([[:zh:朝鮮裔密克羅尼西亞人]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Koreans in Micronesia''' used to form a significant population before World War II, when most of the region was ruled as the South Seas Mandate of the Empire of Japan; for example, they formed 7.3% of the population of Palau in 1943. However, after the area came under the control of the United States as the Trust Territory of the Pacific Islands, most Koreans returned to their homeland. As of 2013, about seven thousand South Korean expatriates & immigrants and Korean Americans reside in the Marianas (Guam and the Commonwealth of the Northern Mariana Islands), which have remained under U.S. control, while only around two hundred South Korean expatriates reside in the independent countries of Micronesia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 04:03, 24 Hunyo 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26940351 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-27 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Roller printing on textiles]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Silverstudio.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Roller printing''' on fabrics is a textile printing process patented by Thomas Bell of Scotland in 1783 in an attempt to reduce the cost of the earlier copperplate printing. This method was used in Lancashire fabric mills to produce cotton dress fabrics from the 1790s, most often reproducing small monochrome patterns characterized by striped motifs and tiny dotted patterns called "machine grounds". Improvements in the technology resulted in more elaborate roller prints in bright, rich colours from the 1820s; Turkey red and chrome yellow were particularly popular. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:44, 1 Hulyo 2024 (UTC)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27031540 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-28 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:simple:India naming dispute]]'''<br /> <small>''([[:ur:انڈیا نام کا تنازعہ]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''India naming dispute''' in 1947 refers to the argument over the use of the name India during and after the partition of British Raj, between the countries of Pakistan and the Republic of India. This dispute involved key figures such as Lord Mountbatten, the last Viceroy of British Raj, and Muhammad Ali Jinnah, the leader of the Muslim League and a founder of Pakistan. By 1947, the British Raj was going to be divided into two new nation states – Hindustan and Pakistan. Jinnah was initially convinced that Hindustan would not use the term India, since it lacked indigenous pedigree, etymologically and historically India meant the Indus Valley (modern-Pakistan). He also opposed the use of the name India as it would cause confusion regarding history. The disagreement had significant implications for national identity and international recognition. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:13, 8 Hulyo 2024 (UTC)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27031540 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-29 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Adumu]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Maasai 2012 05 31 2782 (7522645058).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Adumu''', is a type of dance that the Maasai people of Kenya and Tanzania practice. Young Maasai warriors generally perform the energetic and acrobatic dance at ceremonial occasions including weddings, religious rites, and other significant cultural events. The Adumu dance is characterized by a sequence of jumps performed by the dancers, who stand in a circle and alternately jump while keeping their bodies as straight and upright as possible. In addition to wearing vividly colored shúkàs (clothes) and beaded jewelry, the dancers are typically clad in traditional Maasai costume. Traditional Maasai songs and chants are also performed during the dance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:15, 15 Hulyo 2024 (UTC)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27031540 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-30 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Rathaus-Glockenspiel]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:2019-11-16, Glockenspiel, Neues Münchner Rathaus, IMG 7463 edit Christoph Braun.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Rathaus-Glockenspiel''' is a large mechanical clock located in Marienplatz Square, in the heart of Munich, Germany. Famous for its life-size characters, the clock twice daily re-enacts scenes from Munich's history. First is the story of the marriage of Duke Wilhelm V to Renata of Lorraine in 1568, followed by the story of the Schäfflerstanz, also known as the coopers' dance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:56, 22 Hulyo 2024 (UTC)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27031540 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-31 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Nederlandsche Cocaïnefabriek]]'''<br /> <small>''([[:es:Nederlandsche Cocaïnefabriek]])&#32;([[:nl:Nederlandsche Cocaïnefabriek]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Nederlandsche Cocainefabriek Schinkelstraat Amsterdam architect HH Baanders 1902.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Nederlandsche Cocaïnefabriek''' (Dutch pronunciation: [ˈneːdərlɑntsə koːkaːˈinəfaːˌbrik]; English: Dutch Cocaine Factory) or NCF was an Amsterdam-based company producing cocaine for medical purposes in the 20th century. It imported its raw materials mainly from the Dutch East Indies and sold its products across Europe, making good profits especially in the early years of World War I. The NCF produced morphine, heroin and ephedrine as well. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:45, 29 Hulyo 2024 (UTC)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27150339 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-32 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Suffrage drama]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pamphlet from NAWSA for women's suffrage plays, page 1.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Suffrage drama''' (also known as suffrage plays or suffrage theatre) is a form of dramatic literature that emerged during the British women's suffrage movement in the early twentieth century. Suffrage performances lasted approximately from 1907-1914. Many suffrage plays called for a predominant or all female cast. Suffrage plays served to reveal issues behind the suffrage movement. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:13, 5 Agosto 2024 (UTC)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27150339 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-33 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Karatgurk]]'''<br /> <small>''([[:it:Karatgurk]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In the Australian Aboriginal mythology of the Aboriginal people of south-eastern Australian state of Victoria, the '''Karatgurk''' were seven sisters who represented the constellation known in western astronomy as the Pleiades. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:13, 12 Agosto 2024 (UTC)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27264174 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-34 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:B1 (classification)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''B1''' is a medical-based Paralympic classification for blind sport. Athletes in this classification are totally or almost totally blind. It is used by a number of blind sports including blind tennis, para-alpine skiing, para-Nordic skiing, blind cricket, blind golf, five-a-side football, goalball and judo. Some other sports, including adaptive rowing, athletics and swimming, have equivalents to this class. The B1 classification was first created by the IBSA in the 1970s, and has largely remained unchanged since despite an effort by the International Paralympic Committee (IPC) to move towards a more functional and evidence-based classification system. Classification is often handled on the international level by the International Blind Sports Federation (IBSA) but it sometimes handled by national sport federations. There are exceptions for sports like athletics and cycling, where classification is handled by their own governing bodies. Equipment utilized by competitors in this class may differ from sport to sport, and may include sighted guides, guide rails, beeping balls and clapsticks. There may be some modifications related to equipment and rules to specifically address needs of competitors in this class to allow them to compete in specific sports. Some sports specifically do not allow a guide, whereas cycling and skiing require one. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:56, 19 Agosto 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27278917 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-35 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Erzi (village)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Caucasus, Ingushetia, Ингушские боевые и смотровые башни, горы Кавказа.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Erzi''' (Russian: Эрзи; Ingush: Аьрзи, romanized: Ärzi, lit. 'Eagle') is a medieval village (aul) in the Dzheyrakhsky District of Ingushetia. It is part of the rural settlement (administrative center) of Olgeti. The entire territory of the settlement is included in the Dzheyrakh-Assa State Historical-Architectural and Natural Museum-Reserve and is under state protection. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:19, 26 Agosto 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27345183 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-37 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cappadocian calendar]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Cappadocian calendar''' was a solar calendar that was derived from the Persian Zoroastrian calendar. It is named after the historic region Cappadocia in present-day Turkey, where it was used. The calendar, which had 12 months of 30 days each and five epagomenal days, originated between 550 and 330 BC, when Cappadocia was part of the Persian Achaemenid Empire. The Cappadocian calendar was identical to the Zoroastrian calendar; this can be seen in its structure, in the Avestan names and in the order of the months. The Cappadocian calendar reflects the Iranian cultural influence in the region. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:42, 9 Setyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27357319 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-39 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Independence Day (Albania)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Independence Day''' (Albanian: Dita e Pavarësisë) is a public holiday in Albania observed on 28 November. It commemorates the Albanian Declaration of Independence (from the Ottoman Empire), which was ratified by the All-Albanian Congress on 28 November 1912, establishing the state of Albania. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:29, 23 Setyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27456350 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-40 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Wildlife of Bahrain]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Birds in Al-Areen Wildlife Park.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The wildlife of the archipelago of Bahrain, is more varied than might be expected of this small group of islands in the Persian Gulf. Apart from a strip of the north and west of the main island, where crops are grown with irrigation, the land is arid. With a very hot dry summer, a mild winter, and brackish groundwater, the plants need adaptations in order to survive. Nevertheless, 196 species of higher plant have been recorded here, as well as about seventeen species of terrestrial mammals, many birds and reptiles, and many migratory birds visit the islands in autumn and spring. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:57, 30 Setyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27456350 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-42 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Little Danes experiment]]'''<br /> <small>''([[:fa:آزمایش دانمارکی‌های کوچک]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Children play at a Danish Red Cross-run orphanage in Greenland.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''little Danes experiment''' was a 1951 Danish operation where 22 Greenlandic Inuit children were sent to Danish foster families in an attempt to re-educate them as "little Danes". While the children were all supposed to be orphans, most were not. Six children were adopted while in Denmark, and sixteen returned to Greenland, only to be placed in Danish-speaking orphanages and never live with their families again. Half of the children experienced mental health disturbances, and half of them died in young adulthood. The government of Denmark officially apologised in 2020, after several years of demands from Greenlandic officials. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:16, 14 Oktubre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27572997 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-43 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kharayeb]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Muharram 1Oth-Ashouraa 2007 in Kharayeb - panoramio.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Kharayeb''' (Arabic: الخرايب) is a historic town in the Sidon District in the South Governorate, Lebanon. The town is 77 km (48 mi) south of Beirut, and stands at an average altitude of 190 m (620 ft) above sea level. The town boasts a rich historical legacy, with archaeological excavations revealing a complex settlement history spanning from Prehistory to the Ottoman period. Notably, Kharayeb's origins can be traced back to the Persian period (539–330 BC), when it played a pivotal role in the region's agricultural and economic landscape, culminating in the construction of its Phoenician temple around the 6th century BC. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:38, 21 Oktubre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27572997 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-44 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Christmas horror]]'''<br /> <small>''([[:es:Terror navideño]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Christmascarol1843 -- 169.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Christmas horror''' is a fiction genre and film genre that incorporates horror elements into a seasonal setting. It is popular in multiple countries. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:05, 28 Oktubre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27647428 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-45 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Placenta cake]]'''<br /> <small>''([[:simple:Placenta cake]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Bucharest, Greek pie-maker, 1880.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Placenta cake''' is a dish from ancient Greece and Rome consisting of many dough layers interspersed with a mixture of cheese and honey and flavored with bay leaves, baked and then covered in honey. The dessert is mentioned in classical texts such as the Greek poems of Archestratos and Antiphanes, as well as the De agri cultura of Cato the Elder. It is often seen as the predecessor of baklava and börek. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:17, 4 Nobyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27647428 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-46 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Trisomy 16]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Chromosome 16.svg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Trisomy 16''' is a chromosomal abnormality in which there are 3 copies of chromosome 16 rather than two. It is the most common trisomy leading to miscarriage and the second most common chromosomal cause of it, closely following X-chromosome monosomy. About 6% of miscarriages have trisomy 16. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:09, 11 Nobyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27708700 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-47 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Boana platanera]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Rana platanera - Boana platanera.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Boana platanera''''', commonly known as the banana tree dwelling frog, is a species of tree frog in the family Hylidae. It is distributed within Venezuela, Colombia, Panama, and Trinidad and Tobago. Boana platanera was described in 2021, and individuals of the species were previously classified as Boana crepitans or Boana xerophylla. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:53, 18 Nobyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27735014 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-48 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Wang Su-bok]]'''<br /> <small>''([[:fa:وانگ سو بوک]])&#32;([[:ko:왕수복]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Wang Su-bok''' was a singer from North Korea, who was the most popular singer in Japanese-occupied Korea in 1935. She was credited as a ground-breaking female artist, whose work led the way for the modern K-pop phenomenon. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:57, 25 Nobyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27846897 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-49 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Storm Filomena]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Spain’s chilly blanket ESA22415247.jpeg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Storm Filomena''' was an extratropical cyclone in early January 2021 that was most notable for bringing unusually heavy snowfall to parts of Spain, with Madrid recording its heaviest snowfall in over a century, and with Portugal being hit less severely. The eighth named storm of the 2020–21 European windstorm season, Filomena formed over the Atlantic Ocean close to the Canary Islands on 7 January, subsequently taking a slow track north-eastwards towards the Iberian Peninsula and then eastwards across the Mediterranean Sea. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:48, 2 Disyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27846897 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-50 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Syrian literature]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Poem about Baybars page 1 from Hakawati book.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Syrian literature''' is modern fiction written or orally performed in Arabic by writers from Syria since the independence of the Syrian Arab Republic in 1946. It is part of the historically and geographically wider Arabic literature. The modern states of Syria, Lebanon, Jordan, Israel as well as the Palestinian autonomous areas only came into being in the mid-20th century. Therefore, Syrian literature has since been referred to by literary scholarship as the national literature of the Syrian Arab Republic, as well as the works created in Arabic by Syrian writers in the diaspora. This literature has been influenced by the country's political history, the literature of other Arabic-speaking countries and, especially in its early days, by French literature. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:59, 9 Disyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27846897 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-51 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Mars ocean theory]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:AncientMars.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Mars ocean theory''' states that nearly a third of the surface of Mars was covered by an ocean of liquid water early in the planet's geologic history. This primordial ocean, dubbed Paleo-Ocean or Oceanus Borealis (/oʊˈsiːənəs ˌbɒriˈælɪs/ oh-SEE-ə-nəs BORR-ee-AL-iss), would have filled the basin Vastitas Borealis in the northern hemisphere, a region that lies 4–5 km (2.5–3 miles) below the mean planetary elevation, at a time period of approximately 4.1–3.8 billion years ago. Evidence for this ocean includes geographic features resembling ancient shorelines, and the chemical properties of the Martian soil and atmosphere <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:45, 16 Disyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27933909 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-52 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2023 Slovenia floods]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Sava v Tacnu 4. avgusta ob 16h.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In August 2023, major floods occurred in large part of Slovenia and neighbouring areas of Austria and Croatia due to heavy rain. Amongst others, the level of rivers Sava, Mur and Drava was exceptionally high. Several settlements and transport links in Slovene Littoral, Upper Carniola and Slovenian Carinthia were flooded. Due to the amount of rain, the streams in Idrija, Cerkno and Škofja Loka Hills overflowed. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:55, 23 Disyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27933909 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-01 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Uganda Railways Corporation]]'''<br /> <small>''([[:de:Schienenverkehr in Uganda]])&#32;([[:no:Uganda Railways Corporation]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:9620 mit Güterzug.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Uganda Railways Corporation''' (URC) is the parastatal railway of Uganda. It was formed after the breakup of the East African Railways Corporation (EARC) in 1977 when it took over the Ugandan part of the East African railways. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:37, 30 Disyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28019313 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-02 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Internment of Japanese Canadians]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Japanese road camp.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> From 1942 to 1949, Canada forcibly relocated and incarcerated over 22,000 Japanese Canadians—comprising over 90% of the total Japanese Canadian population—from British Columbia in the name of "national security". The majority were Canadian citizens by birth and were targeted based on their ancestry. This decision followed the events of the Japanese Empire's war in the Pacific against the Western Allies, such as the invasion of Hong Kong, the attack on Pearl Harbor in Hawaii, and the Fall of Singapore which led to the Canadian declaration of war on Japan during World War II. Similar to the actions taken against Japanese Americans in neighbouring United States, this forced relocation subjected many Japanese Canadians to government-enforced curfews and interrogations, job and property losses, and forced repatriation to Japan <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:56, 6 Enero 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28070038 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-03 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Christmas seals]]'''<br /> <small>''([[:no:Julemerke]])&#32;([[:ru:Рождественская виньетка]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:1915 US Christmas Seal.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Christmas seals''' are adhesive labels that are similar in appearance to postage stamps that are sold then affixed to mail during the Christmas season to raise funds and awareness for charitable programs. Christmas seals have become particularly associated with lung diseases such as tuberculosis, and with child welfare in general. They were first issued in Denmark beginning in 1904, with Sweden and Iceland following with issues that same year. Thereafter the use of Christmas seals proved to be popular and spread quickly around the world, with 130 countries producing their own issues. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:24, 13 Enero 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28086717 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-04 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2010 Nagorno-Karabakh clashes]]'''<br /> <small>''([[:it:Scontri del Nagorno Karabakh del 2010]])&#32;([[:tr:2010 Dağlık Karabağ çatışmaları]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''2010 Nahorno karabakh war''' were a series of exchanges of gunfire that took place on February 18 on the line of contact dividing Azerbaijani and the Karabakh Armenian military forces. Azerbaijan accused the Armenian forces of firing on the Azerbaijani positions near Tap Qaraqoyunlu, Qızıloba, Qapanlı, Yusifcanlı and Cavahirli villages, as well as in uplands of Agdam Rayon with small arms fire including snipers. As a result, three Azerbaijani soldiers were killed and one wounded. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:20, 20 Enero 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28099770 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-05 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Jinnah's birthday]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Yorkstatue.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Jinnah's Birthday''', officially Quaid-e-Azam Day and sometimes known as Quaid Day, is a public holiday in Pakistan observed annually on 25 December to celebrate the birthday of the founder of Pakistan, Muhammad Ali Jinnah, known as Quaid-i-Azam ("Great Leader"). A major holiday, commemorations for Jinnah began during his lifetime in 1942, and have continued ever since. The event is primarily observed by the government and the citizens of the country where the national flag is hoisted at major architectural structures such as private and public buildings, particularly at the top of Quaid-e-Azam House in Karachi. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:30, 27 Enero 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28156501 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-06 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:French conquest of Corsica]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Bataille de Ponte Novu.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''French conquest of Corsica''' was a successful expedition by French forces of the Kingdom of France under Comte de Vaux, against Corsican forces under Pasquale Paoli of the Corsican Republic. The expedition was launched in May 1768, in the aftermath of the Seven Years' War. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 12:21, 3 Pebrero 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28200320 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-07 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Assassination of Spencer Perceval]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:PercevalShooting.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On 11 May 1812, at about 5:15 pm, Spencer Perceval, the prime minister of the United Kingdom of Great Britain and Ireland, was shot dead in the lobby of the House of Commons by John Bellingham, a Liverpool merchant with a grievance against the government. Bellingham was detained; four days after the murder, he was tried, convicted and sentenced to death. He was hanged at Newgate Prison on 18 May, one week after the assassination and one month before the start of the War of 1812. Perceval remains the sole British prime minister to have been assassinated. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:18, 10 Pebrero 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28200320 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-08 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2010 Malagasy constitutional referendum]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A constitutional referendum was held in Madagascar on 17 November 2010, in which voters approved a proposal for the state's fourth Constitution. The Malagasy people were asked to answer "Yes" or "No" to the proposed new constitution, which was considered to help consolidate Andry Rajoelina's grip on power. At the time of the referendum, Rajoelina headed the governing Highest Transitional Authority (HAT), an interim junta established following the military-backed coup d'état against then President Marc Ravalomanana in March 2009. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:21, 17 Pebrero 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28245290 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-09 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cooler Heads Coalition]]'''<br /> <small>''([[:de:Cooler Heads Coalition]])&#32;([[:fr:Cooler Heads Coalition]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Cooler Heads Coalition''' is a politically conservative "informal and ad-hoc group" in the United States, financed and operated by the Competitive Enterprise Institute. The group, which rejects the scientific consensus on climate change, made efforts to stop the government from addressing climate change. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:23, 24 Pebrero 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28300238 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-10 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:pt:Transmissor de Ondas]]'''<br /> <small>''([[:en:Wave Transmitter]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Esq eletr transm ondas color.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Transmissor de Ondas''' é um equipamento precursor do rádio, desenvolvido por Roberto Landell de Moura na década de 1890, capaz de transmitir áudio via ondas eletromagnéticas, com sua primeira demonstração pública documentada tendo ocorrido no dia 16 de julho de 1899. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:50, 3 Marso 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28317097 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-11 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Smoky (mascotte olimpica)]]'''<br /> <small>''([[:en:Smoky (Olympic mascot)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Smoky 1932 Olympic Village Mascot.webp|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Smoky''' (Los Angeles, 1931 o 1932 - Los Angeles, aprile 1934), occasionalmente scritto Smokey, è stato un cane che divenne la mascotte del villaggio olimpico estivo del 1932 e, successivamente, dell'evento generale. Pur non essendo oggi riconosciuto dal CIO, è stato, seppur non in modo ufficiale, la prima mascotte olimpica dei Giochi, oltre che a essere attualmente l'unica a essere stata un animale vero. Le successive edizioni non ebbero mascotte, dovendo aspettare i X Giochi olimpici invernali di Grenoble nel 1968 per ritrovarne una ufficialmente riconosciuta, lo sciatore stilizzato Schuss, allora non considerato ufficiale ma successivamente riconosciuto come tale. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:51, 10 Marso 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28317097 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-12 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Amazonas, o maior rio do mundo]]'''<br /> <small>''([[:pt:Amazonas, o maior rio do mundo]])&#32;([[:es:Amazonas, o maior rio do mundo]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Frame A from Amazonas, o maior rio do mundo.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Amazonas, o maior rio do mundo''''' (lit. 'Amazon: The Greatest River in the World') is a 1922 Brazilian silent documentary film produced in 1918 by Silvino Santos. It is a black-and-white film that portrays life in the Amazon rainforest. Completed in 1920, it is considered one of the oldest cinematic records of the Amazon. It was presumed lost in 1931 and only rediscovered in 2023 at the Czech Film Archive. Silvino Santos produced the work over three years using sophisticated cinematic techniques, which led it to be deemed of "immense artistic value" by Le Monde. It has also been described as the "Holy Grail of Brazilian silent cinema" by The Guardian. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:57, 17 Marso 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28392163 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-13 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ali of the Eretnids]]'''<br /> <small>''([[:tr:Alaaddin Ali Bey]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Ala al-Din Ali''' (January 1353 – August 1380) was the third Sultan of the Eretnids ruling from 1366 until his death. He inherited the throne at a very early age and was removed from administrative matters. He was characterized as particularly keen on personal pleasures, which later discredited his authority. During his rule, emirs under the Eretnids enjoyed considerable autonomy, and the state continued to shrink as neighboring powers captured several towns. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:59, 24 Marso 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28433698 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-14 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chilembwe uprising]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Chilembwe supporters being led to be executed (cropped).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Chilembwe uprising''' was a rebellion against British colonial rule in Nyasaland (modern-day Malawi) which took place in January 1915. It was led by John Chilembwe, an American-educated Baptist minister. Based around his church in the village of Mbombwe in the south-east of the colony, the leaders of the revolt were mainly from an emerging black middle class. They were motivated by grievances against the British colonial system, which included forced labour, racial discrimination and new demands imposed on the African population following the outbreak of World War I. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:52, 31 Marso 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:1930 Bago earthquake]]'''<br /> <small>''([[:my:၁၉၃၀ ပဲခူးငလျင်]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Thiao Mueang Phama (1955, p. 165).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> An earthquake affected Myanmar on 5 May 1930 with a moment magnitude (Mw ) 7.4. The shock occurred 35 km (22 mi) beneath the surface with a maximum Rossi–Forel intensity of IX (Devastating tremor). The earthquake was the result of rupture along a 131 km (81 mi) segment of the Sagaing Fault—a major strike-slip fault that runs through the country. Extensive damage was reported in the southern part of the country, particularly in Bago and Yangon, where buildings collapsed and fires erupted. At least 550, and possibly up to 7,000 people were killed. A moderate tsunami struck the Burmese coast which caused minor damage to ships and a port. It was felt for over 570,000 km2 (220,000 sq mi) and as far as Shan State and Thailand. The mainshock was followed by many aftershocks; several were damaging. The December earthquake was similarly sized which also occurred along the Sagaing Fault. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:54, 7 Abril 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Museum of Zoology of the University of São Paulo]]'''<br /> <small>''([[:pt:Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Museu de Zoologia da USP 02.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Museum of Zoology of the University of São Paulo''' (Portuguese: Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo, abbreviated MZUSP) is a public natural history museum located in the historic Ipiranga district of São Paulo, Brazil. The MZUSP is an educational and research institution that is part of the University of São Paulo. The museum began at the end of the 19th century as part of the Museu Paulista; in 1941, it moved into a dedicated building. In 1969 the museum became a part of the University of São Paulo, receiving its current name. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:27, 14 Abril 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Fear of crime]]'''<br /> <small>''([[:ar:الخوف من الجريمة]])&#32;([[:it:Criminofobia]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Fear of crime''' refers to the fear of being a victim of crime, which is not necessarily reflective of the actual probability of being such a victim. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:24, 21 Abril 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28559524 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Heritage preservation in South Korea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Korean.Dance-03.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The heritage preservation system of South Korea is a multi-level program aiming to preserve and cultivate Korean cultural heritage. The program is administered by the Cultural Heritage Administration (CHA), and the legal framework is provided by the Cultural Heritage Protection Act of 1962, last updated in 2012. The program started in 1962 and has gradually been extended and upgraded since then. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:57, 28 Abril 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28583422 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lhamana]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:We-Wa, a Zuni berdache, weaving - NARA - 523796 (cropped).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lhamana''', in traditional Zuni culture, are biologically male people who take on the social and ceremonial roles usually performed by women in their culture, at least some of the time. They wear a mixture of women's and men's clothing and much of their work is in the areas usually occupied by Zuni women. Some contemporary lhamana participate in the pan-Indian two-spirit community. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 07:29, 5 Mayo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28583422 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Gruppo del Sileno]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Parco3.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Sileno ed Egle con Mnasilo e Cromi''', meglio noto come Gruppo del Sileno, è un monumento in marmo di Carrara, realizzato da Jean-Baptiste Boudard nel 1765 per il Giardino Ducale di Parma; sostituito nel 1991 con una copia in polvere di marmo e resina, l'originale si trova provvisoriamente nel chiostro della Fontana del monastero di San Paolo, in attesa della definitiva collocazione prevista all'interno del palazzetto Eucherio Sanvitale nel parco Ducale. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:29, 12 Mayo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28709947 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-21 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lorrin A. Thurston]]'''<br /> <small>''([[:fi:Lorrin Thurston]])&#32;([[:ko:로린 A. 서스턴]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lorrinandrewsthurston1892.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lorrin Andrews Thurston''' (July 31, 1858 – May 11, 1931) was a Hawaiian citizen lawyer, politician, and businessman. Thurston played a prominent role in the revolution that overthrew the Hawaiian Kingdom to replace Queen Liliʻuokalani with the Republic of Hawaii, with discreet US support for which Congress much later apologized. He published the Pacific Commercial Advertiser (a forerunner of the present-day Honolulu Star-Advertiser), and owned other enterprises. From 1906 to 1916, he and his network lobbied with national politicians to create a national park to preserve the Hawaiian volcanoes. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:33, 19 Mayo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28731710 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-22 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Lamiera bugnata]]'''<br /> <small>''([[:en:Tread plate]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Diamond Plate.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Una '''lamiera bugnata''' o mandorlata è una lamiera di metallo ottenuta dalla laminazione di una bramma attraverso rulli che, tramite punzonatura o goffratura, imprimono sulla lamina rilievi a forma di rombo o ellisse, detti bugne. Nel caso questi rilievi siano alternati singolarmente nei due assi, si parla di lamiera diamantata, mentre se le forme sono predisposte in maniera parallela per formare piccoli quadranti tra di loro tangenti, questo pattern viene identificato con il nome di mandorlato. We tend to ignore the fact that this type of plate is the only reason we don't slip when we walk on steel and wet or frozen surfaces. The Italian article it's short but quite complete, and has just the right amount of citations, unlike other poor languages' versions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 06:04, 26 Mayo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28751788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-23 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Angelo azzurro (cocktail)]]'''<br /> <small>''([[:es:Ángel azul (cóctel)]])&#32;([[:fr:Ange bleu (cocktail)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Angelo Azzurro Cocktail.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> L''''angelo azzurro''' è un cocktail alcolico italiano. È considerato uno dei cocktail più popolari in Italia negli anni novanta, insieme al B-52 e all'Invisibile. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 05:39, 2 Hunyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-24 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fi:Kotiryssä]]'''<br /> <small>''([[:en:Kotiryssä]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''kotiryssä''' (jocular Finnish: one’s home Russky or home Russian) was a Soviet or Russian contact person of a Finnish politician, bureaucrat, businessman or other important person. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:33, 9 Hunyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-25 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Future self]]'''<br /> <small>''([[:pl:Przyszła jaźń]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In the psychology of self, the '''future self''' concerns the processes and consequences associated with thinking about oneself in the future. People think about their future selves similarly to how they think about other people. The extent to which people feel psychologically connected (e.g., similarity, closeness) to their future self influences how well they treat their future self. When people feel connected to their future self, they are more likely to save for retirement, make healthy decisions, and avoid ethical transgressions. Interventions that increase feelings of connectedness with future selves can improve future-oriented decision making across these domains. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:18, 16 Hunyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-26 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pictorial map]]'''<br /> <small>''([[:fa:نقشه تصویری]])&#32;([[:ja:絵地図]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Blake Britain Spearhead of Attack.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pictorial maps''' (also known as illustrated maps, panoramic maps, perspective maps, bird's-eye view maps, and geopictorial maps) depict a given territory with a more artistic rather than technical style. It is a type of map in contrast to road map, atlas, or topographic map. The cartography can be a sophisticated 3-D perspective landscape or a simple map graphic enlivened with illustrations of buildings, people and animals. They can feature all sorts of varied topics like historical events, legendary figures or local agricultural products and cover anything from an entire continent to a college campus. Drawn by specialized artists and illustrators, pictorial maps are a rich, centuries-old tradition and a diverse art form that ranges from cartoon maps on restaurant placemats to treasured art prints in museums. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:18, 23 Hunyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-27 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Queen Elizabeth University Hospital]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:QEUH.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Queen Elizabeth University Hospital''' (QEUH) is a 1,677-bed acute hospital located in Govan, in the south-west of Glasgow, Scotland. The hospital is built on the site of the former Southern General Hospital and opened at the end of April 2015. The hospital comprises a 1,109-bed adult hospital, a 256-bed children's hospital and two major Emergency Departments; one for adults and one for children. There is also an Immediate Assessment Unit for local GPs and out-of-hours services, to send patients directly, without having to be processed through the Emergency Department. The retained buildings from the former Southern General Hospital include the Maternity Unit, the Institute of Neurological Sciences, the Langlands Unit for medicine of the elderly and the laboratory. The whole facility is operated by NHS Greater Glasgow and Clyde, and is one of the largest acute hospital campuses in Europe. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:05, 30 Hunyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-28 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Non-constituency Member of Parliament]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''Non-constituency Member of Parliament''' (NCMP) is a member of an opposition political party in Singapore who, as stipulated in Article 39 of the Constitution and the Parliamentary Elections Act, is declared to have been elected a Member of Parliament (MP) without constituency representation, despite having lost in a general election, by virtue of having been one of the opposition candidates with the highest vote shares among the unelected. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:10, 7 Hulyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-29 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Immunolabeling]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Immunolabeling process image.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Immunolabeling''' is a biochemical process that enables the detection and localization of an antigen to a particular site within a cell, tissue, or organ. Antigens are organic molecules, usually proteins, capable of binding to an antibody. These antigens can be visualized using a combination of antigen-specific antibody as well as a means of detection, called a tag, that is covalently linked to the antibody <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> ---[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 13:44, 14 Hulyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28945528 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-30 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Vespa analis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Plumpy hornet on the ground - 1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Vespa analis''''', the yellow-vented hornet, is a species of common hornet found in Southeast Asia <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:28, 21 Hulyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28984647 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-31 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Fernando de Noronha Marine National Park]]'''<br /> <small>''([[:pt:Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Baía dos Porcos - Fernando de Noronha (32811749914).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Fernando de Noronha Marine National Park''' (Portuguese: Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha) is a national park in the state of Pernambuco, Brazil. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:41, 28 Hulyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29047614 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-32 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Xie Zhiliu]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Xie Zhiliu''' (Chinese: 谢稚柳; 1910–1997) was a leading traditional painter, calligrapher, and art connoisseur of modern China. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:21, 4 Agosto 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29077280 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-33 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lethocerus patruelis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lethocerus patruelis.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Lethocerus patruelis''''' is a giant water bug in the family Belostomatidae. It is native to southeastern Europe, through Southwest Asia, to Pakistan, India and Burma. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:20, 11 Agosto 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29085671 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-34 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ikiza]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:CIA map of Burundi and surrounding countries during 1972 killings.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Ikiza''' (variously translated from Kirundi as the Catastrophe, the Great Calamity, and the Scourge), or the Ubwicanyi (Killings), was a series of mass killings—often characterised as a genocide—which were committed in Burundi in 1972 by the Tutsi-dominated army and government, primarily against educated and elite Hutus who lived in the country. Conservative estimates place the death toll of the event between 100,000 and 150,000 killed, while some estimates of the death toll go as high as 300,000. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:43, 18 Agosto 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29115447 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-35 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Corallite]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Recent azooxanthellate Scleractinia (Cnidaria, Anthozoa) - ZooKeys-227-001-g004.jpeg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''corallite''' is the skeletal cup, formed by an individual stony coral polyp, in which the polyp sits and into which it can retract. The cup is composed of aragonite, a crystalline form of calcium carbonate, and is secreted by the polyp. Corallites vary in size, but in most colonial corals they are less than 3 mm (0.12 in) in diameter. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:18, 25 Agosto 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29115447 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-36 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Diksam Plateau]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Dixam plateau (6407168437).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Diksam Plateau''' or Dixam Plateau (Arabic: دكسم) is a limestone plateau in Socotra, Yemen. The Firmihin forest, located east of the Dirhur canyon within the plateau, has the highest concentration of Dragon's Blood Trees on the entire island. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:40, 1 Setyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29195081 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-37 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Ttongsul]]'''<br /> <small>''([[:ja:トンスル]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Ttongsul (imitation).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''ttongsul''' (똥술), o vino di feci, è una tradizionale preparazione medicinale coreana con gradazione alcolica al 9% a base di feci, solitamente umane e preferibilmente di bambino. Nato probabilmente traendo spunto dalla medicina tradizionale cinese, nelle credenze popolari il vino di feci avrebbe proprietà benefiche per molti tipi di malesseri: sarebbe un rimedio per dolori muscolari, ustioni, infiammazioni, epilessia e fratture ossee. Sebbene alcuni media occidentali abbiano in passato riportato che questa bevanda sia diffusa tra la popolazione coreana, al giorno d'oggi un numero molto limitato di persone ne fa uso, dopo aver subito un declino di popolarità nei secoli scorsi, tanto che la maggioranza dei giovani coreani non ne ha mai sentito parlare. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:28, 8 Setyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29195081 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-38 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pak Kum-chol]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pak Kum-chol in 1961 (cropped).jpg|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pak Kum-chol''' was a North Korean politician. Having been a guerrilla during the anti-Japanese struggle, he became a high-ranking politician after the liberation of Korea. Pak aligned himself with his former guerrilla brothers in arms from the Kapsan Operation Committee to form a faction within the ruling Workers' Party of Korea (WPK) called the "Kapsan faction". This faction sought to replace Kim Il Sung with Pak. Kim retaliated by purging the faction in 1967 in what is known as the Kapsan faction incident. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:18, 15 Setyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29249252 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-39 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Federation of Central America (1921–1922)]]'''<br /> <small>''([[:es:Federación de Centro América (1921-1922)]])&#32;([[:ar:اتحاد أمريكا الوسطى (1921-1922)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Central America's Northern Triangle (orthographic projection).png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Federation of Central America''' (Spanish: Federación de Centro América)[1] was a short-lived federal republic that existed in Central America between 1921 and 1922. The federation consisted of the Central American nations of El Salvador, Guatemala, and Honduras. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:45, 22 Setyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29311347 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-40 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Palazzo delle Poste (Latina)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Postelittoria2.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''Palazzo delle Poste''', fino al 1945 Ricevitoria Postelegrafonica di Littoria, è un edificio postale di Latina, situato in piazzale dei Bonificatori. Costruito nel 1932 in stile razionalista con influenze futuriste, riscontrabili nell'utilizzo di ampie superfici vetrate e di volumi verticali, oltre che per la presenza di l’utilizzo di materiali e scelte di design molto in voga all'epoca come, come i mattoni a vista, il travertino di Tivoli e l'Anticorodal (una lega di alluminio), ospita l'ufficio postale Latina Centro. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:58, 29 Setyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-41 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Majed Abu Maraheel]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Majed Abu Maraheel''' was a Palestinian long-distance runner, football player, security officer, and athletics coach, who was the first Palestinian to compete at the Olympic Games. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 12:48, 6 Oktubre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-42 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Abortion in Eritrea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In Eritrea, abortion is banned except on the grounds of pregnancy from rape or incest, pregnancy of a minor, or risk to physical or mental health. Legal abortions require medical or judicial approval. Prior to Eritrea's independence, it applied Ethiopia's abortion law of the 1950s, which banned abortion unless life-saving. After independence, the 1991 penal code adapted this law to lift punishments on abortions on the grounds of rape, incest, or risk to life or health, but legal abortions did not exist in effect. The penal codes of 2001 and 2015 required physicians to prove health grounds for abortion. Unsafe abortion is common and contributes to maternal mortality in Eritrea. Post-abortion care is unavailable in some regions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:06, 13 Oktubre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-43 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Liberation of Auschwitz concentration camp]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Auschwitz Liberated January 1945.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On 27 January 1945, Auschwitz—a Nazi concentration camp and extermination camp in occupied Poland where more than a million people were murdered as part of the Nazis' "Final Solution" to the Jewish question—was liberated by the Soviet Red Army during the Vistula–Oder Offensive. Although most of the prisoners had been forced onto a death march, about 7,000 had been left behind. The Soviet soldiers attempted to help the survivors and were shocked at the scale of Nazi crimes. The date is recognized as International Holocaust Remembrance Day. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:04, 20 Oktubre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29452019 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-44 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Black Diaries]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Black Diaries''' are diaries purported to have been written by the Irish revolutionary Roger Casement, which contained accounts of homosexual liaisons with young men. They cover the years 1903, 1910 and 1911 (two) and were handed in to Scotland Yard after his capture in April 1916. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:52, 27 Oktubre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29487357 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-45 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Consolations (Liszt)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Franz Liszt - Consolation No. 3, Lento placido.ogg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Consolations''', S. 171a/172 (German: Tröstungen) are a set of six solo piano works by Franz Liszt. The compositions take the musical style of nocturnes with each having its own distinctive style. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:52, 3 Nobyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29558323 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-46 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Marine coastal ecosystem]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Vegetation and fauna processes controlling benthic biogeochemical fluxes.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''marine coastal ecosystem''' is a marine ecosystem which occurs where the land meets the ocean. Worldwide there is about 620,000 kilometres (390,000 mi) of coastline. Coastal habitats extend to the margins of the continental shelves, occupying about 7 percent of the ocean surface area. Marine coastal ecosystems include many very different types of marine habitats, each with their own characteristics and species composition. They are characterized by high levels of biodiversity and productivity. For example, estuaries are areas where freshwater rivers meet the saltwater of the ocean, creating an environment that is home to a wide variety of species, including fish, shellfish, and birds. Salt marshes are coastal wetlands which thrive on low-energy shorelines in temperate and high-latitude areas, populated with salt-tolerant plants such as cordgrass and marsh elder that provide important nursery areas for many species of fish and shellfish. Mangrove forests survive in the intertidal zones of tropical or subtropical coasts, populated by salt-tolerant trees that protect habitat for many marine species, including crabs, shrimp, and fish. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:54, 10 Nobyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29584005 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-47 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Elephant communication]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Three elephant's curly kisses.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Elephants communicate''' via touching, visual displays, vocalisations, seismic vibrations, and semiochemicals. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:24, 17 Nobyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29627457 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-48 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Animal-made art]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Painting Queen 1024x768.png|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Animal-made art''' consists of works by non-human animals, that have been considered by humans to be artistic, including visual works, music, photography, and videography. Some of these are created naturally by animals, often as courtship displays, while others are created with human involvement. There have been debates about the copyright status of these works, with the United States Copyright Office stating in 2014 that works that lack human authorship cannot have their copyright registered at the US Copyright Office. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:13, 24 Nobyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29627457 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-49 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Halachic state]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The term "'''halachic state'''" (Hebrew: מְדִינַת הֲלָכָה‎ Medīnat Hălāḵā) refers to a sovereign state that endorses Judaism in an official capacity and governs by Jewish religious law. It has been a subject of discussion among Orthodox Jews, particularly with regard to modern Israel, which, although a Jewish state, is not classified as a theocracy. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 08:01, 1 Disyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29719355 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-50 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:ru:Сто лошадей]]'''<br /> <small>''([[:en:One Hundred Horses]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:A_Hundred_Steeds.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''One Hundred Horses''''' (Chinese: 百駿圖) is a Qing dynasty silk and ink painting by Giuseppe Castiglione. It was painted in 1728 for the Yongzheng emperor. The painting depicts a hundred horses in a variety of poses and activities, combining Western realism with traditional Chinese composition and brushwork. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:29, 8 Disyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29719355 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-51 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:First Universal Races Congress]]'''<br /> <small>''([[:fr:Premier Congrès universel des races]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Universal Races Congress seated outside the entrance to the Imperial Institute, London, 1911.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''First Universal Races Congress''' met in 1911 for four days at the University of London as an early effort at anti-racism. Speakers from a number of countries discussed race relations and how to improve them. The congress, with 2,100 attendees, was organised by prominent humanists of that era. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:56, 15 Disyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29779168 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-52 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pin Malakul]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pin Malakul, January 1922.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pin Malakul''' (24 October 1903 – 5 October 1995) was a Thai professor, educator and writer. His contributions to education in Thailand include the establishment of various institutions of higher education, the introduction of fixed class schedules, and the implementation of teacher-training programmes. In his career he served as Director-General of the Department of General Education, later becoming Permanent Secretary, and Minister, of Education. He was also a member of the executive board of UNESCO. His writings earned him the title of National Artist in 1987, and the 100th anniversary of his birth was celebrated by the UNESCO in 2003 as recognition of his contribution to the advancement of education in Thailand and Southeast Asia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> -[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:26, 22 Disyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29802495 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-01 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:The Morning of the Magicians]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Le Matin des magiciens, couverture.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''The Morning of the Magicians: Introduction to Fantastic Realism''''' (French: Le Matin des magiciens: Introduction au réalisme fantastique) is a 1960 book by the journalists Louis Pauwels and Jacques Bergier. It covers topics like cryptohistory, ufology, occultism in Nazism, alchemy, spiritual philosophy. The second half of the book is entirely dedicated to the Nazi-Occult connections; the book is widely credited with the proliferation of numerous myths related to occultism in Nazism. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:20, 29 Disyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29802495 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-02 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Somaliland War of Independence]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Somaliland, fighters of the Somali National Movement (SNM), 1980s.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Somaliland War of Independence''' was a rebellion waged by the Somali National Movement (SNM) against the ruling military junta in Somalia led by General Siad Barre lasting from its founding on 6 April 1981 and ended on 18 May 1991 when the SNM declared what was then northern Somalia independent as the Republic of Somaliland. The conflict served as the main theater of the larger Somali Rebellion that started in 1978. The conflict was in response to the harsh policies enacted by the Barre regime against the main clan family in Somaliland, the Isaaq, including a declaration of economic warfare on the clan-family. These harsh policies were put into effect shortly after the conclusion of the disastrous Ogaden War in 1978. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:00, 5 Enero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29871911 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-03 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Pietro Lauro]]'''<br /> <small>''([[:en:Pietro Lauro]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Master I.A.V.F., Pietro Lauro, born 1508, Modenese Poet and Scholar (obverse), 1555, NGA 45072.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pietro Lauro''', conosciuto anche come Pietro Lauro Modonese o Pietro Lauro da Modona (Modena o dintorni, 1510 circa – Venezia, 1568 circa) è stato un traduttore, scrittore e divulgatore scientifico italiano. Nonostante non si conosca gran parte della sua biografia, fu uno dei poligrafi italiani più conosciuti del Cinquecento. La sua produzione raccoglie traduzioni dal latino, dal greco e dallo spagnolo e riguardano opere di autori classici, stranieri e protestanti. Lauro si dimostrò abile nel trattare testi con temi molto diversi, come la filosofia, l'architettura, la medicina, il giardinaggio, l'agronomia, le scienze biologiche, la storia, la teologia e l'astronomia. Si cimentò anche nella scrittura di un poema cavalleresco sullo stile di quelli spagnoli, il Polendo, sua magnum opus in questo senso. Aderente alla Riforma protestante, sebbene le sue trasposizioni siano state oggetto di critiche già degli autori a lui contemporanei, che le giudicarono troppo letterali, rozze e imparziali, a Lauro si deve il merito di aver ultimato la traduzione in lingua volgare di numerosi testi sia classici, sia scientifici, sia epistolari. I suoi lavori ebbero una notevole diffusione, non solo tra i letterati veneziani della sua epoca, ma in tutta Italia, tanto che alcune sue traduzioni vengono ancora oggi ristampate in nuove edizioni. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:45, 12 Enero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29894468 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-04 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Volto di Palazzo Vecchio]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Piazza della signoria angolo via della ninna, palazzo vecchio, cantonata con testa scolpita 02.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''volto di Palazzo Vecchio''' (conosciuto anche come L'importuno o L'inopportuno) è un incisione su pietraforte attibuita a Michelangelo Buonarroti, scolpita in una delle pietre di Palazzo Vecchio a Firenze. Secondo le varie leggende, il profilo sarebbe stato realizzato come graffito dall'artista toscano, con soggetto un suo importunatore, un debitore, un condannato a morte o se stesso. Nel 2020, gli studiosi hanno ipotizzato possa invece trattarsi di un ritratto di Francesco Granacci, pittore amico di Michelangelo. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:14, 19 Enero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-05 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Raffaello Kobayashi]]'''<br /> <small>''([[:en:Raffaello Kobayashi]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Raffaello Kobayashi''', nato Raffaele Sanzio (Bari, 14 gennaio 1917 – Yokohama, 1 aprile 2011), è stato un militare italiano naturalizzato giapponese. Sommergibilista durante la Seconda guerra mondiale, prestò servizio per tutte e tre le principali Potenze dell'Asse: Regno d'Italia, Germania nazista e Impero giapponese. Alla fine della guerra si nascose in Giappone per evitare di subire l'internamento in un campo di prigionia, divenendo poi cittadino nipponico e cambiando il proprio nome. Prese parte all'affondamento della HMS Calypso nel 1940, primo successo italiano in campo navale nel corso del conflitto mondiale. Con l'abbattimento di un bombardiere statunitense il 22 agosto 1945, otto giorni dopo il discorso di resa del Giappone alle potenze alleate della seconda guerra mondiale, a bordo del Comandante Cappellini, sarebbe stata l'ultima persona in assoluto a mettere fuori combattimento un velivolo degli Alleati nella stessa guerra. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:06, 26 Enero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-06 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Censorship in the Czech Republic]]'''<br /> <small>''([[:cs:Cenzura v Česku]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Censorship in the Czech Republic''' had been highly active until 17 November 1989 and the fall of Communism in the former Czechoslovakia. Czech Republic was ranked as the 13th most free country in the World Press Freedom Index in 2014. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:32, 2 Pebrero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-07 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Jacquemart de Hesdin 002.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry''' is an illuminated book of hours commissioned by John, Duke of Berry between 1375 and 1385–90. It is known for its ornate miniature leaves and border decorations. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:59, 9 Pebrero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-08 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lysmata grabhami]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lysmata grabhami1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Lysmata grabhami''''' is a species of saltwater shrimp in the family Hippolytidae. It was first described by Gordon in 1935. It occurs in the tropical and subtropical Atlantic Ocean and is a cleaner shrimp, operating a cleaning station to which fish come to have parasites removed. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 13:45, 16 Pebrero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-09 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Elefante di Cremona]]'''<br /> <small>''([[:de:Elefant von Cremona]])&#32;([[:eo:Elefanto de Cremona]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Matthew Paris Elephant from Parker MS 16 fol 151v.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> L''''elefante di Cremona''' (Asia, prima del 1228 - Parma, gennaio 1248) fu un esemplare di elefante donato nel 1228 a Federico II di Svevia da parte del sultano ayyubide al-Malik al-Kamil durante gli incontri che porteranno alla Pace di Giaffa. Usato principalmente per le manifestazioni trionfali del sovrano, l'elefante è citato da numerosi cronachisti e testimoni dell'epoca ed è noto per aver trainato il Carroccio dopo la grande vittoria delle armate di Federico II nella battaglia di Cortenuova del 1237. Rimasto a lungo nell'immaginario popolare collettivo, l'animale venne ucciso durante alcuni scontri occorsi nelle settimane immediatamente precedenti alla battaglia di Parma. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 11:43, 23 Pebrero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-10 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Treaty of the Danish West Indies]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:The Virgin islands of the United States of America; historical and descriptive, commercial and industrial facts, figures, and resources (1918) (14596880870).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Treaty of the Danish West Indies''' (Danish: Vestindiens traktat), officially the Convention between the United States and Denmark for cession of the Danish West Indies (Danish: Konventionen mellem USA og Danmark), was a 1916 treaty transferring sovereignty of the Danish West Indies from Denmark to the United States in exchange for a sum of US$25,000,000 in gold ($722 million in 2024) and a declaration from the United States that it would "not object to the Danish Government extending their political and economic interests to the whole of Greenland". It is one of the most recent permanent expansions of United States territory. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:43, 2 Marso 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-11 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Steens Mountain]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Steens Mountain near Andrews, Oregon.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Steens Mountain''' is a large fault-block mountain in the northwest United States, located in Harney County, Oregon. Stretching some fifty miles (80 km) north to south, on its east side it rises from the Alvord Desert at an elevation of about 4,200 feet (1,280 m) to 9,738 feet (2,968 m) at the summit. Steens Mountain is not part of a mountain range but is properly a single mountain, the largest of Oregon's fault-block mountains. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 07:31, 9 Marso 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-12 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Casque (anatomy)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Great hornbill (Buceros bicornis) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''casque''' is an anatomical feature found in some species of birds, reptiles, and amphibians. In birds, it is an enlargement of the bones of the upper mandible or the skull, either on the front of the face, the top of the head, or both. The casque has been hypothesized to serve as a visual cue to a bird's sex, state of maturity, or social status; as reinforcement to the beak's structure; or as a resonance chamber, enhancing calls. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:44, 16 Marso 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30245038 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-13 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Etruscan sculpture]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Frontone A del grande tempio di luni con concilio degli dei, 175-150 ac. ca. 01.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Etruscan sculpture''' was one of the most important artistic expressions of the Etruscan people, who inhabited the regions of Northern Italy and Central Italy between about the 9th century BC and the 1st century BC. Etruscan art was largely a derivation of Greek art, although developed with many characteristics of its own. Given the almost total lack of Etruscan written documents, a problem compounded by the paucity of information on their language—still largely undeciphered—it is in their art that the keys to the reconstruction of their history are to be found, although Greek and Roman chronicles are also of great help. Like its culture in general, Etruscan sculpture has many obscure aspects for scholars, being the subject of controversy and forcing them to propose their interpretations always tentatively, but the consensus is that it was part of the most important and original legacy of Italian art and even contributed significantly to the initial formation of the artistic traditions of ancient Rome. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:07, 23 Marso 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30245038 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-14 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pulse (nightclub)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Orlando FL Pulse Nightclub01.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pulse''' was a gay bar, dance club, and nightclub in Orlando, Florida, founded in 2004 by Barbara Poma and Ron Legler. On June 12, 2016, the club was the scene of the second-deadliest mass shooting by a single gunman in U.S. history, and the second-deadliest terrorist attack on U.S. soil since the September 11 attacks. Forty-nine people were killed and 58 other people were injured. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:38, 30 Marso 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tofana di Rozes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Tofana di Rozes 04.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tofana di Rozes''' (3,225 metres (10,581 ft)) is a mountain of the Dolomites in the Province of Belluno, Veneto, Italy. Located west of the resort of Cortina d'Ampezzo, the mountain's giant three-edged pyramid shape and its vertical south face, above the Falzarego Pass, makes it the most popular peak in the Tofane group, and one of the most popular in the Dolomites. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 12:27, 6 Abril 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Very-low-calorie diet]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Green smoothie (8222465502).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''very-low-calorie diet''' (VLCD), also known as semistarvation diet and crash diet, is a type of diet with very or extremely low daily food energy consumption. VLCDs are defined as a diet of 800 kilocalories (3,300 kJ) per day or less. Modern medically supervised VLCDs use total meal replacements, with regulated formulations in Europe and Canada which contain the recommended daily requirements for vitamins, minerals, trace elements, fatty acids, protein and electrolyte balance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:56, 13 Abril 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chromodoris willani]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Chromodoris willani''''', commonly known as Willan's chromodoris, is a species of sea slug, a dorid nudibranch, a shell-less marine gastropod mollusk in the family Chromodorididae. The species is named for the renowned nudibranch taxonomist Dr. Richard C. Willan. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:34, 20 Abril 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30430366 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Platypus venom]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Platypus spur.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The platypus is one of the few living mammals to produce venom. The venom is made in venom glands that are connected to hollow spurs on their hind legs; it is primarily made during the mating season.[1] While the venom's effects are described as extremely painful, it is not lethal to humans. Many archaic mammal groups possess similar tarsal spurs, so it is thought that, rather than having developed this characteristic uniquely, the platypus simply inherited this characteristic from its ancestors. Rather than being a unique outlier, the platypus is the last demonstration of what was once a common mammalian characteristic, and it can be used as a model for non-therian mammals and their venom delivery and properties. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:04, 27 Abril 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30449041 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kuwait National Assembly Building]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Kuwait City Arabian Gulf Street 10.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Kuwait National Assembly Building''' is the building that housed the National Assembly of Kuwait. Designed by Danish architect Jørn Utzon in 1972, it was completed in 1982 under the direction of his son Jan. The structural design was by Max Walt. The building was seriously damaged in February 1991 when retreating Iraqi troops set it on fire but has since been restored. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 12:16, 4 Mayo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30464799 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Macau National Security Law]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lei relative à defesa da segurança do Estado projecto.JPG|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Macau National Security Law''' is a law in Macau which prohibits and punishes acts of treason, secession, and subversion against the Central government, as well as preparative acts leading to any of the three acts. Taken into effect on 3 March 2009, the purpose of the law is to fulfil Article 23 of the Macau Basic Law, the de facto constitution of the Macau Special Administration Region. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:54, 11 Mayo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30513945 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-21 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Stela of the cactus bearer]]'''<br /> <small>''([[:es:Estela del portador del cactus]])&#32;([[:ca:Estela del portador del cactus]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Estela Wachumero en Chavin.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''stela of the cactus bearer''' is a monolith or stele of a single piece of granite, belonging to the Chavín culture of ancient Peru, which remains in its original location on the northwest side of the circular plaza at the archaeological site known as the ceremonial center of Chavín de Huántar in the Ancash region of Peru. It was discovered during the 1972 excavation season by Peruvian archaeologist Luis Guillermo Lumbreras. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 04:05, 21 Mayo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-22 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Griffith Hughes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The Reverend '''Griffith Hughes''' (1707 – c.1758), FRS, was a Welsh naturalist, clergyman, and author. Hughes wrote The Natural History of Barbados, which included the first description of the grapefruit (also known as "The Forbidden Fruit"). His work was praised by Linnaeus, but it has also been considered a "scientific fraud". <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:32, 25 Mayo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> sncwyh7iw7mhr9g804p3pz5vouvxnsi 0 311885 2209014 2198278 2026-05-25T06:56:56Z ZetaMekb 162218 add information 2209014 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Moonton | image = | type = [[Pribado]] | industry = [[Video game industry|Video games]] | founded = 2015 | founders = Justin Yuan | hq_location_city = [[Minhang District]], [[Shanghai]] | hq_location_country = [[Tsina]] | num_locations = | num_locations_year = | key_people = Yunfan Zhang (CEO) | products = ''[[Mobile Legends: Bang Bang]]''<br>''Mobile Legends Adventure''<br>''Sweet Crossing: Snake.io'' | num_employees = 2000 | num_employees_year = 2025 | website = http://www.moonton.com/ |owner=[[ByteDance]]<ref name=reuters_bytedance>{{cite news|date=2021-03-22|title=ByteDance acquires gaming studio Moonton at around $4 billion valuation: sources|url=https://www.reuters.com/article/us-bytedance-videogames-mooton-idUSKBN2BE0ES|access-date=2022-11-19|work=[[Reuters]]}}</ref><ref name=mgh_bytedance>{{cite web|date=2021-03-22|title=TikTok's parent company ByteDance acquired Mobile Legends developer Moonton|url=https://mobilegaminghub.com/tiktoks-parent-company-bytedance-acquired-mobile-legends-developer-moonton/|access-date=2022-11-19|website=Mobile Gaming Hub}}</ref>}} Itinatag noong 2014, ang '''MOONTON Games''' ay isang pandaigdigang kumpanya ng video game na nakatuon sa paggawa, paglalathala, at esports ng mga laro. Sa mahigit 2000 empleyado sa buong mundo, ang kumpanya ay nag-ooperate ng mga tanggapan sa Indonesia, Malaysia, Singapore, Philippines, Latin America, [[Hong Kong]], at mainland China, bukod pa sa iba pang lokasyon.<ref>{{Cite web |last=Indonesia |first=FMPedia |title=FMPedia #1 Distributor Pulsa, TopUp Game Murah H2H Indonesia |url=https://fmpedia.id/ |access-date=2026-01-09 |website=FMPedia |language=id}}</ref> Noong Oktubre 2021, binili ng ByteDance ang MOONTON Games at ito ay nananatiling independyenteng nag-ooperate.<ref>{{Cite web |last=Daniels |first=Tom |date=2021-03-22 |title=ByteDance acquires Mobile Legends publisher Moonton at a reported $4bn valuation |url=https://esportsinsider.com/2021/03/bytedance-acquires-mobile-legends-publisher-moonton-at-a-reported-4bn-valuation |access-date=2026-01-09 |website=Esports Insider |language=en-GB}}</ref> Noong 2024, si Yunfan Zhang ang naging CEO ng MOONTON Games.<ref>{{Cite web |date=2024-05-16 |title=ByteDance appoints new CEO for Moonton as it consolidates video gaming business |url=https://www.scmp.com/tech/big-tech/article/3262813/bytedance-appoints-new-ceo-moonton-studio-it-consolidates-video-gaming-business |access-date=2026-01-09 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> Ang [[Mobile Legends: Bang Bang]] (MLBB) ay ang kasalukuyang star game nito at ang nangungunang mobile [[multiplayer online battle arena]] (MOBA) game sa buong mundo na nagdadala ng mga komunidad sa pamamagitan ng teamwork at estratehiya. Sa mahigit 1.5 bilyong installation at 110 milyong aktibong buwanang user, ang award-winning na laro ay kabilang sa top 10 na pinaka-nilalaro sa mahigit 80 bansa. Sa malawak na abot sa buong rehiyon ng Asia Pacific, ang multiplayer na ito ay available sa 220 bansa at rehiyon na may malawak na pandaigdigang presensya sa esports.<ref>{{Cite web |title=Mobile Legends revenue worldwide 2025 |url=https://www.statista.com/statistics/1089412/mobile-legends-player-spending/?srsltid=AfmBOoottQLRXJAF06iWncUY-EzL_8Hl8J_AAqiENvVDmTH_xhOXCSRt |access-date=2026-01-09 |website=Statista |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-11-03 |title=From gaming to a global festival: Why Mobile Legends: Bang Bang is the next big thing for brands |url=https://www.marketing-interactive.com/from-gaming-to-global-festival-why-mobile-legends-bang-bang-is-the-next-biggest-thing-for-brands |access-date=2026-01-09 |website=Marketing-Interactive |language=en}}</ref> Sa kasalukuyan, ang MOONTON Games ay nakapagpatayo na ng mga partnership sa mahigit 200 international team sa buong mundo sa pamamagitan ng MLBB Esports project, na sumanay ng mahigit 500 professional esports athlete hanggang ngayon. Sa pag-host ng mahigit 600 kompetisyon sa 55 bansa at rehiyon bawat taon,<ref>{{Cite web |title=Snapdragon Pro Series partners with Moonton Games for Global Mobile Legends: Bang Bang Esports Tournaments |url=https://www.eslfaceitgroup.com/press/snapdragon-pro-series-partners-with-moonton-games-for-global-mobile-legends-bang-bang-esports-tournaments/ |access-date=2026-01-09 |website=Snapdragon Pro Series partners with Moonton Games for Global Mobile Legends: Bang Bang Esports Tournaments |language=en}}</ref> ang MOONTON Games ay lumikha ng professional, international, at diverse esports ecosystem.<ref>{{Cite web |last=Lombardo |first=Francesco "Deugemo" |date=2025-11-28 |title=Mlbb verso la vendita al Savvy Games Group saudita |url=https://esportsinsider.com/it/2025/11/mlbb-verso-la-vendita-al-savvy-games-group-saudita |access-date=2026-01-09 |website=Esports Insider Italia |language=it-IT}}</ref> Mula 2021 hanggang 2025 nang magkakasunod, ang mga MLBB tournament ay patuloy na humahawak ng nangungunang puwesto sa mga pandaigdigang mobile esports ranking. Ang M7 World Championship, na ginanap noong Enero 3-25, 2026 sa Jakarta, Indonesia, ay naging pinakanood na mobile esports tournament sa kasaysayan. Ayon sa Esports Charts, ang Grand Finals ay umabot ng mahigit 5.68 milyong peak concurrent viewers—isang bagong rekord para sa mobile esports.<ref>{{Cite web |date=2026-01-27 |title=MLBB redraws global eSports map as brands follow expanding audience |url=https://production.marketing-interactive.com/mobile-legends-bang-bang-redraws-global-esports-map-as-brands-follow-expanding-audience |access-date=2026-02-06 |website=Marketing-Interactive |language=en}}</ref> ==Kasaysayan== === Pagtatag at Maagang Pag-unlad (2014–2016) === Inilunsad ang MOONTON Games sa Shanghai, China noong Hulyo 2014.<ref>{{Cite web |title=Moonton -Develop games and fun for players all over the world |url=https://en.moonton.com/ |access-date=2026-01-09 |website=en.moonton.com}}</ref> Ang unang komersyal na inilabas ng kumpanya ay dumating noong Abril 2015 kasama ang Magic Rush: Heroes, isang role-playing game na inilunsad sa buong mundo maliban sa domestic Chinese market.<ref>{{Cite web |title=沐瞳科技创始人袁菁解读《无尽对决》：从一天推广费亏30万美金到成为印尼国民手游 |url=https://mjzj.com/article/40697 |access-date=2026-01-09 |website=mjzj.com}}</ref> Batay sa tagumpay na ito, inilunsad ng MOONTON Games ang Mobile Legends: Bang Bang (MLBB) noong Nobyembre 2016, na inilabas sa buong mundo maliban sa mainland China.<ref>{{Cite web |last=Editor-in-chief |first=James Batchelor |date=2017-07-12 |title=Riot Games suing Chinese developer behind League of Legends clone |url=https://www.gamesindustry.biz/riot-games-suing-chinese-developer-behind-league-of-legends-clone |access-date=2026-01-09 |website=GamesIndustry.biz |language=en}}</ref> === Pagpapalawak sa Timog-Silangang Asya at Pag-unlad ng Esports (2017–2020) === Noong 2017, nagsimulang bumuo ang MOONTON Games ng esports ecosystem nito sa pamamagitan ng unang MLBB offline esports tournament sa Indonesia noong Mayo, na sinundan ng unang MSC (MLBB Southeast Asia Cup) noong Setyembre. Noong Nobyembre 2017, inilunsad ng kumpanya ang Mobile Legends Professional League (MPL) sa Indonesia, Malaysia, at Singapore, na lumawak sa Pilipinas noong Marso 2018 at Myanmar noong Pebrero 2019. Nagtayo ang kumpanya ng mga regional office upang suportahan ang lumalaking presensya nito, na binuksan ang Singapore branch nito noong Mayo 2018 at Indonesian branch noong Oktubre 2018. Noong Abril 2018, lumampas na ang MLBB sa 200 milyon kabuuang nakarehistrong account, na lumaki sa higit 1 bilyon cumulative downloads noong Oktubre 2020 na may peak monthly active users na lumampas sa 100 milyon.<ref>{{Cite web |date=2018-04-09 |title=MET Announces Mobile Legends Professional League Philippines |url=http://mpl.mobilelegends.com/2018/ph/news/met-announces-mobile-legends-professional-league-philippines/ |access-date=2026-01-09 |website=MPL |language=en-US}}</ref> Noong Agosto 2019, inilunsad ng MOONTON Games ang Mobile Legends: Adventure sa buong mundo, maliban sa Japan, Korea, at mainland China. Noong Nobyembre 2019 nagmarka ang isang napakalaking milestone sa unang MLBB Global Championship (M1) na ginanap sa Kuala Lumpur, Malaysia, na nagtatampok ng 16 na naglalabang team mula sa 14 na bansa.<ref>{{Cite web |date=2019-05-29 |title=Mobile Legends: Adventure - Quick look at soft-launch version of new idle RPG |url=https://mmoculture.com/2019/05/mobile-legends-adventure-quick-look-at-soft-launch-version-of-new-idle-rpg/ |access-date=2026-01-09 |website=MMO Culture |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tan |first=Amanda "Tania Mae" |date=2020-11-03 |title=Mobile Legends surpasses 1 billion downloads {{!}} ONE Esports |url=https://www.oneesports.gg/mobile-legends/mobile-legends-surpasses-1-billion-downloads/ |access-date=2026-01-09 |website=www.oneesports.gg |language=en-US}}</ref> Noong Disyembre 2019, ang MLBB ay opisyal nang naging medal sport sa 30th Southeast Asian Games,<ref>{{Cite web |last=CEDTyClea |date=2019-08-19 |title=Mobile Legends: Adventure steadily gaining following |url=https://www.bworldonline.com/editors-picks/2019/08/19/248844/mobile-legends-adventure-steadily-gaining-following/ |access-date=2026-01-09 |website=BusinessWorld Online |language=en-US}}</ref> na minarkahan ang pagkilala rito bilang isang lehitimong competitive sport sa rehiyon.<ref>{{Cite web |date=2019-12-08 |title=Sibol wins first ever SEA Games esports gold medal |url=https://www.espn.com/story/_/id/28250225/sibol-wins-first-ever-sea-games-esports-gold-medal |access-date=2026-01-09 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> === Pagkuha ng ByteDance at pandaigdigang pagpapalawak (2021–2023) === Noong Marso 2021, nakamit ng MOONTON Games at ByteDance ang strategic acquisition agreement, na natapos noong Oktubre 2021. Itinayo ng kumpanya ang Philippines branch nito noong Oktubre 2021 at noong Setyembre 2021 ay lumaki na sa mahigit 1,000 empleyado, kung saan halos 100 ay overseas staff.<ref>{{Cite web |last=Hyrliková |first=Henrieta |date=2021-07-29 |title=Mobile Legends: Bang Bang expands MPL to Cambodia |url=https://esportsinsider.com/2021/07/mobile-legends-bang-bang-expands-mpl-to-cambodia |access-date=2026-01-09 |website=Esports Insider |language=en-GB}}</ref> Pandaigdigang lumawak ang MPL sa Brazil at Cambodia noong Hulyo 2021.<ref>{{Cite web |last=Daniels |first=Tom |date=2021-03-22 |title=ByteDance acquires Mobile Legends publisher Moonton at a reported $4bn valuation |url=https://esportsinsider.com/2021/03/bytedance-acquires-mobile-legends-publisher-moonton-at-a-reported-4bn-valuation |access-date=2026-01-09 |website=Esports Insider |language=en-GB}}</ref> Noong Agosto 2021, lumampas na ang kabuuang nakarehistrong account ng MLBB sa 1 bilyon. Pinalawak ng kumpanya ang mga content offering nito, na naglunsad ng "Legends of Dawn - The Sacred Stone," ang unang MLBB animation series noong Agosto 2021, na nakaipon ng 360 milyong views sa unang run nito sa maraming platform sa buong mundo.<ref>{{cite web |title=ContentAsia eNewsletter 18–24 October 2021 |url=https://www.contentasia.tv/eNewsletter/2021/ContentAsia_eNewsletter_18-24_Oct_2021.pdf |access-date=9 January 2026 |publisher=ContentAsia / Pencil Media Pte Ltd |language=en |format=PDF}}</ref> Ang Mobile Legends: Adventure ay pumasok sa mga Japanese at South Korean market noong 2021, na nanguna sa parehong Apple at Google free game charts sa dalawang bansa. Para sa buong taon ng 2021, ang MLBB ay nanguna sa global mobile esports viewing time chart na may 386 milyong viewing hours.<ref>{{Cite web |date=2022-08-19 |title=When AFK meets JRPG: Mobile Legends Adventure is celebrating its 3rd anniversary with special rewards |url=https://www.mynewsdesk.com/uk/bastion-uk/pressreleases/when-afk-meets-jrpg-mobile-legends-adventure-is-celebrating-its-3rd-anniversary-with-special-rewards-3198459 |access-date=2026-01-09 |website=Mynewsdesk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mobile Legends: Adventure {{!}} Japanese - Games |url=https://m-apps.qoo-app.com/en-US/app/17602?locale=en-US |access-date=2026-01-09 |website=QooApp |language=en}}</ref> Sa buong 2022 at 2023, patuloy na pinalawak ng MOONTON Games ang presensya ng esports nito sa buong mundo habang pinapanatili ang dominasyon sa mga Southeast Asian market. Ang mga esports event ng kumpanya ay patuloy na sumisira ng mga viewership record, kung saan ang mga MLBB tournament ay nakakuha ng maraming spot sa mga global esports ranking.<ref>{{Cite web |title=Summon Heroes in New Next-Gen Fantasy RPG for Mobile &amp; PC |url=https://www.gamespress.com/Summon-Heroes-in-New-Next-Gen-Fantasy-RPG-for-Mobile-PC-Best-of-Bold |access-date=2026-01-09 |website=Games Press |language=en-GB}}</ref> === Kamakailang Pag-unlad (2023–kasalukuyan) === Noong Abril 2023, sinimulan ng MOONTON Games ang pre-registration para sa Watcher of Realms, isang next-generation fantasy RPG game, na may public beta na inilunsad noong Hulyo 2023 at paglunsad ng buong platform noong Oktubre 2024.<ref>{{Cite web |title=MOBILE LEGENDS: BANG BANG |url=https://esportsworldcup.com/en/news/mobile-legends-bang-bang |access-date=2026-01-09 |website=esportsworldcup.com}}</ref> Noong Agosto 2023, inilaan ng MOONTON Games ang bago nitong headquarters building sa Shanghai.<ref>{{Cite web |title=Watcher of Realms - Data Overview {{!}} AppMagic |url=https://appmagic.rocks/iphone/watcher-of-realms/6484164228/?hl=en |access-date=2026-01-09 |website=AppMagic.rocks |language=en}}</ref> Noong Enero 2024, pumirma ang MOONTON Games at Esports World Cup Foundation ng multi-year collaboration agreement, kung saan ang MLBB ay napili bilang inaugural game para sa Esports World Cup.<ref>{{Cite web |title=Watcher of Realms - Data Overview {{!}} AppMagic |url=https://appmagic.rocks/iphone/watcher-of-realms/6484164228/?hl=en |access-date=2026-01-09 |website=AppMagic.rocks |language=en}}</ref> Ang MLBB ay opisyal na inilunsad sa mainland China noong Enero 2025, na minarkahan ang pagpasok ng laro sa isa sa pinakamalaking gaming markets sa mundo.<ref>{{Cite web |last=Feed |first=TechNode |date=2025-01-10 |title=Moonton to launch Mobile Legends: Bang Bang in China on January 23 · TechNode |url=https://technode.com/2025/01/10/moonton-to-launch-mobile-legends-bang-bang-in-china-on-january-23/ |access-date=2026-01-09 |website=TechNode |language=en-US}}</ref> Ipinagpatuloy ng kumpanya ang product diversification nito noong 2025 kasama ang Magic Chess: Go Go (Pebrero), Silver and Blood (Hunyo), at Acecraft (Agosto).<ref>{{Cite web |title=Legends mobili: Bang Bang Transitions USA di diritti editoriali su Skystone Games |url=https://www.topuplive.com/it/news/mlbb-transitions-us-publishing-right.html |access-date=2026-01-09 |website=TOPUPLIVE |language=it}}</ref><ref>{{Cite web |last=Xu |first=Davide |date=2025-03-26 |title=Mobile Legends: Bang Bang moves US publishing operations |url=https://esportsinsider.com/2025/03/mobile-legends-bang-bang-us-publisher-skystone |access-date=2026-01-09 |website=Esports Insider |language=en-GB}}</ref> Noong 2026, ang ''Mobile Legends: Bang Bang'' (MLBB), na binuo ng MOONTON Games, ay tumanggap ng dalawang Grand Winner award sa NYX Game Awards sa mga kategoryang Mobile Game – Best Music at Mobile Game – Best Audio Design <ref>{{Cite web |last=xxxxx |title=RonNotTheDJBlog: Moonton Games Wins at 2026 NYX Awards |url=http://www.ronnotthedj.com/2026/05/moonton-games-wins-at-2026-nyx-awards.html |access-date=2026-05-25 |website=RonNotTheDJBlog}}</ref>. == Mga Kaugnay na Produkto == === Mga Video Game === {| class="wikitable sortable" !Taon !Pamagat !Genre !Petsa ng Paglabas !Availability !Platform |- |2015 |''Magic Rush: Heroes'' |[[Role-playing game|Jeu de rôle]] (RPG) |Abril 2015 |Buong mundo (maliban sa China) | rowspan="7" |[[Android (operating system)|Android]], [[iOS]] |- |2016 |''[[Mobile Legends: Bang Bang]]'' |[[Multiplayer online battle arena|MOBA]] |Nobyembre 2016 |Higit sa 220 bansa at rehiyon |- |2019 |''Mobile Legends: Adventure'' |[[Role-playing game|RPG]] |Agosto 2019 |Buong mundo |- |2023 |''Watcher of Realms'' |[[Role-playing game|RPG]] |Hulyo 2023 |Pandaigdigan |- |2025 |''[[Magic Chess: Go Go]]'' |Multiplayer [[auto battler]] |Pebrero 2025 |Rehiyon ng Asya-Pasipiko |- |2025 |''Silver and Blood'' |[[Role-playing game|RPG]] |Hunyo 2025 |Pandaigdigan |- | rowspan="2" |2025 |''[[ACECRAFT|Acecraft]]'' |Co-op vertical [[shoot 'em up]]<ref>{{Cite web |last=Ralph |last2=https://www.facebook.com/gamerbraves |date=2025-08-28 |title=Acecraft Launches Globally with Retro Co-Op Shooting, Motorcycle Prizes, and Gift Card Giveaways - GamerBraves |url=https://www.gamerbraves.com/acecraft-launches-globally-with-retro-co-op-shooting-motorcycle-prizes-and-gift-card-giveaways/,%20https://www.gamerbraves.com/acecraft-launches-globally-with-retro-co-op-shooting-motorcycle-prizes-and-gift-card-giveaways/ |access-date=2025-12-11 |language=en-US }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Acecraft takes flight worldwide: MOONTON Games launches the highly-anticipated retro hand-drawn co-op shooter with generous giveaways!-Develop games and fun for players all over the world |url=https://en.moonton.com/news/235.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20251111172709/https://en.moonton.com/news/235.html |archive-date=2025-11-11 |access-date=2026-02-05 |website=en.moonton.com |url-status=live }}</ref> |Agosto 2025 |Pandaigdigan |} === Mga Serye sa Telebisyon === {| class="wikitable sortable" !Pamagat !Mga Taon !Channel / Network |- |''[[Legends of Dawn: The Sacred Stone]]'' |2021 |[[Tencent Video|WeTV]] at [[Iflix]] (International) [[TV9 (Malaysia)|TV9]] (Malaysia) [[NET.]] (Indonesia) [[Kapamilya Channel]] at [[A2Z (channel sa telebisyon)|A2Z]] (Pilipinas) |} ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga kompanyang panteknolohiya]] [[Kategorya:Mga kompanya sa Tsina]] {{usbong|Tsina}} {{authority control}} m958z1coxkq9sw6nkhjhra7y0dw8hq3 0 316192 2208870 2204718 2026-05-24T19:49:17Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260524)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208870 wikitext text/x-wiki {{Infobox academic | honorific_prefix = | name = Francesca Stavrakopoulou | honorific_suffix = | native_name = | native_name_lang = | image = Francesca Stavrakopoulou 4.png | alt = | caption = Si Stavrakopoulou sa [[Conway Hall]] noong 2015 | birth_name = <!-- Use only if different from full/othernames --> | birth_date = {{birth date and age|1975|10|03|df=y}} | birth_place = [[Bromley]], [[Greater London]], [[England]], [[United Kingdom|UK]] | death_date = <!-- {{death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | death_cause = | region = | nationality = British | period = | occupation = | title = Propesor ng [[Bibliya]]ng Hebro at Sinaunang Relihiyon | boards = <!-- Board or similar positions extraneous to main occupation --> | known_for = | spouse = | children = | signature = | signature_alt = | signature_size = | era = | language = | discipline = [[Mga pag-aaral sa Bibliya]] | education = | alma_mater = [[Oxford University]] | thesis_title = King [[Manasseh of Judah|Manasseh]] and Child Sacrifice: Biblical Distortions of Historical Realities | thesis_url = | thesis_year = 2002 | doctoral_advisor = | doctoral_students = | notable_students = <!--Only those with WP articles--> | main_interests = History of ancient Israel and Judah | workplaces = [[University of Exeter]]<!--full-time positions only, not student positions--> | notable_works = | notable_ideas = | influences = <!--Must be referenced from a third party source--> | influenced = <!--Must be referenced from a third party source--> | awards = <!--Notable national level awards only--> | website = | footnotes = }} Si '''Francesca Stavrakopoulou''' ({{IPAc-en|f|r|æ|n|ˈ|tʃ|ɛ|s|k|ə|_|ˌ|s|t|æ|v|r|æ|k|ə|ˈ|p|uː|l|uː}}; ipinanganak noong 3 Oktubre 1975) ay isang British na iskolar ng [[Bibliya]]. Siya ang Propesor ng Bibliyang Hebreo at Sinaunang [[Relihiyon]] sa [[University of Exeter]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://humanities.exeter.ac.uk/theology/staff/stavrakopoulou/|title=Professor Francesca Stavrakopoulou {{!}} Theology and Religion {{!}} University of Exeter|website=humanities.exeter.ac.uk|access-date=2019-06-19}}</ref> Ang kanyang pinagtutuunan ang Kasaysayan ng Sinaunang Israelita at relihiyon nito.<ref name=bloomsburybio>{{Cite web|url=http://www.bloomsbury.com/author/francesca-stavrakopoulou/|title = Francesca Stavrakopoulou: Bloomsbury Publishing (US)}}</ref> Siya ay palaging makikita sa mga palabas tungkol sa Bibliya at relihiyon sa [[BBC2]] at [[Channel 4]].{{fact}} Palagi siyang nagbibigay ng mga pahayag tungkol sa historisidad ng Bibliya, mga kababaihan sa bibliya at mga pinagmulan ng mga tekstong ito.{{fact}}<!--DO NOT RETURN "fabrications" WITHOUT A SOURCE FOR THIS STRONG WORD.--> Ang kanyang ina ay isang Inglest at ang kanyang ama ay isang Griyego/ Siya ay isang [[ateista]].<ref>{{cite web|url=http://biblio.ebagf.info/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=433269|title=Bibliothèque St Étienne de Jérusalem – École Biblique et Archéologique Française}}{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Siya ay nag-aral sa [[Godolphin and Latymer School]] at nanalo ng [[exhibition (scholarship)|exhibition]] upang mag-aral sa [[Worcester College, Oxford]].<ref>{{Cite web|url=https://gazette.web.ox.ac.uk/31-october-1996-no-4415|title=31 October 1996 - No 4415|access-date=22 Marso 2022|archive-date=21 Mayo 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220521031533/https://gazette.web.ox.ac.uk/31-october-1996-no-4415|url-status=dead}}</ref><ref>Worcester College Magazine, Trinity 2019, issue 24, ed. Coleen Day, Oxford University Press, p. 12</ref> ==Mga pangunahing inilimbag na akda == ===Thesis=== * {{ cite thesis | author1-last=Stavrakopoulou |author1-first=Francesca | author1-mask=3 |title=Discerning the Nature of Academic Theology |type=Dip. L.A.T.H.E. |location=Oxford, England |publisher=University of Oxford |date=2005 |oclc=66385438 }} * {{ cite thesis | author1-last=Stavrakopoulou |author1-first=Francesca | author1-mask=3 |title=Biblical Distortions of Historical Realities: a study with particular reference to King Manasseh and child sacrifice |type=PhD |location=Oxford, England |publisher=University of Oxford |date=2002 |oclc=59313595 }} ===Mga aklat=== Stavrakopoulou's dissertation-based monograph, and her subsequent authored book-length publications are: * {{ cite book | author1-last=Stavrakopoulou |author1-first=Francesca | year =2004 | title = King Manasseh and Child Sacrifice: Biblical Distortions of Historical Realities | url=https://archive.org/details/kingmanassehchil0000stav | ref = BZAW 338 | location = Berlin, GER | publisher = Walter de Gruyter | isbn = 3110179946 }} * {{ cite book | author1-last=Stavrakopoulou |author1-first=Francesca | author1-mask=3 | year =2010 | title = Land of our Fathers: The Roles of Ancestor Veneration in Biblical Land Claims | url=https://archive.org/details/landofourfathers0000stav | location = New York, NY | publisher = T&T Clark | isbn = 9780567028815 }} * {{ cite book | author1-last=Stavrakopoulou |author1-first=Francesca | author1-mask=3 |title=Reading the Hebrew Bible |publisher=Routledge |date=2012 |isbn=978-0-415-47141-1 }} * {{ cite book | author1-last=Stavrakopoulou |author1-first=Francesca | author1-mask=3 | year =2021 | title = God: An Anatomy | publisher = Penguin Random House | isbn = 9780525520450 }} ===Edited=== * {{ cite book | editor1-last=Stavrakopoulou |editor1-first=Francesca | editor1-mask=3 | editor2-last=Barton |editor2-first=J. | year = 2010 | title = Religious Diversity in Ancient Israel and Judah | location = New York, NY | publisher = T&T Clark | isbn = 9780567032157 }} * {{ cite book | editor1-last=Stavrakopoulou |editor1-first=Francesca | editor1-mask=3 | editor2-last=Horrell |editor2-first=D. G. | editor3-last=Hunt |editor3-first=C. | editor4-last=Southgate |editor4-first=C. | year = 2010 | title = Ecological Hermeneutics: Biblical, Historical and Theological Perspectives | url=https://archive.org/details/ecologicalhermen0000unse | location = New York, NY | publisher = T&T Clark | isbn = 9780567033031 }} ===Journal articles and book chapters=== Stavrakopoulou's major journal articles and her authored book chapters include: * {{cite journal | author1-last=Stavrakopoulou |author1-first=Francesca | author1-mask=3 | date = 2006 | title = Exploring the Garden of Uzza: Death, Burial and Ideologies of Kingship | journal = [[Biblica (journal)|Biblica]] | volume = 87 | issue = 1 | pages = 1–21 | jstor = 42614642 | quote = Quote: Given the important theological and narrative functions of the death and burial notices in emphasizing the continuity of the Davidic dynasty… variations [in the stated burial places] have proved problematic for many commentators. }} * {{ cite book | author1-last=Stavrakopoulou |author1-first=Francesca | author1-mask=3 | editor1-last=Barton | editor1-first=J. | year = 2010 | title = Religious Diversity in Ancient Israel and Judah | chapter = 'Popular' Religion and 'Official' Religion: Practice, Perception, Portrayal | location = New York, NY | publisher = T&T Clark | isbn = 9780567032157 | pages = 37–58 | url = https://books.google.com/books?isbn=0567032167 | access-date = 3 April 2016 }} * {{ cite book | author1-last=Stavrakopoulou |author1-first=Francesca | author1-mask=3 | editor1-last=Higton |editor1-first=M. |editor2-last=Rowland |editor2-first=C. |editor3-last=Law |editor3-first=J. | year = 2011 | title = Theology and Human Flourishing: Essays in Honor of Timothy J. Gorringe | chapter = Tree-Hogging in Eden: Divine Restriction and Royal Rejection in Genesis 2-3 | location = Eugene, OR, USA | publisher = Wipf and Stock | isbn = 978-1621898849 | pages = 41–53 | url = https://books.google.com/books?isbn=1621898849 | access-date = 3 April 2016 }} * {{ cite book | author1-last=Stavrakopoulou |author1-first=Francesca | author1-mask=3 | editor1-last=Niditch |editor1-first = S. | year = 2016 | title = The Wiley Blackwell Companion to Ancient Israel | chapter = Religion at Home: The Materiality of Practice [Ch. 19] | series = Wiley Blackwell Companions to Religion | location = New York, NY | publisher = John Wiley & Sons | isbn = 978-0470656778 | url = https://books.google.com/books?isbn=0470656778 | access-date = 3 April 2016 | pages = 347–365 | quote = Quote: For scholars of ancient Israel and Judah… the designation 'household religion' has particularly come to index a category of difference: on one level, it tends to be a label employed to describe and interrogate forms of religious practice that are distinct from religious activities associated with temples and other high-status religious sites. … On another (though related) level… the term… is also employed to designate a category of difference concerned with distinguishing the "real" religions of Israel and Judah from the somewhat caricatured biblical portrayal of 'ordinary' or 'normative' religious practice in these ancient societies. }} ==Mga Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga iskolar ng Bibliya]] [[Kategorya:Mga ateista]] 4tcddyghz4ucnd87ngtzs9toe3c82jx 0 316950 2208873 2177788 2026-05-24T19:56:00Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260524)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208873 wikitext text/x-wiki Si '''Thomas L. Thompson''' (ipinanganak noong Enero 7, 1939 sa [[Detroit]], [[Michigan]]) ay isang Amerikano-Danish na iskolar ng [[Bibliya]] at teologo. Siya ay nagsilbing propesor teolohiya sa [[Universidad ng Copenhagen]] mula 1993 hanggang 2009. Siya ay kasalukuyang nakatira sa [[Denmark]]. Si Thompson ay bahagi ng eskwelang kilusang [[minimimalismong pambibliya]] na kilala bilang [[The Copenhagen School (theology)|the Copenhagen School]] na isang pangkat ng mga iskolar na nagtataguyod na ang [[Bibliya]] ay hindi dapat maging sanggunian upang tukuyin ang kasaysayan ng [[Sinaunang Israel]]. Naniniwala rin silang ang "Israel" ay isang konseptong problematiko.<ref>[[Maurice Casey]] ''Jesus: Evidence and Argument or Mythicist Myths?'' T&T Clark 2014 THOMAS L. THOMPSON p.24</ref> ==Tagapagsulong ng Teoriyang mito ni Hesus== Sa kanyang 2005 librong '''The Messiah Myth: The Near Eastern Roots of Jesus and David''', kanyang isinaad na ang mga salaysay sa [[Bibliya]] nina [[David]] at [[Solomon]] at [[Hesus]] ay mitikal (hindi totoo) na batay sa mga panitikan ng [[Mesopotamia]], [[Sinaunang Ehipto]], [[Babilonya]], [[Sinaunang Gresya]] at [[Sinaunang Roma]]. Kabilang sa kanyang isinusulong ay ang konsepto ng muling pagkabuhay ni Hesus ay tuwirang kinopya mula sa mga kwento ng [[Diyos]] na si [[Dionysus]] na kanyang inilarawan ay isang halimbawa ng [[Diyos na namatay at nabuhay]]. ==Mga Aklat== *{{cite book|last=Thompson|first=Thomas L.|title=Beihefte zur Zeitschrift für die alttestamentliche Wissenschaft|url=https://books.google.com/books?id=Q8gWAAAAIAAJ|access-date=25 March 2013|year=1974|publisher=Walter de Gruyter|isbn=9783110040968}} *{{cite book|last=Thompson|first=Thomas L.|title=[[The Historicity of the Patriarchal Narratives|The Historicity of the Patriarchal Narratives: The Quest for the Historical Abraham]]|year= 2002|publisher=Continuum International Publishing Group|isbn=978-1-56338-389-2}} (Originally de Gruyter: Berlin, 1974) *{{cite book|last1=Thompson|first1=Thomas L.|author2=Maniragaba Balibutsa|author3=Margaret M. Clarkson|title=The Settlement of Sinai and the Negev in the Bronze Age|url=https://archive.org/details/settlementofsina0000thom|year=1975|publisher=Reichert|isbn=978-3-920153-44-5}} * {{cite book|last=Thompson|first=Thomas L.|title=The settlement of Palestine in the Bronze Age|url=https://archive.org/details/settlementofpale0000thom|year=1979|publisher=Reichert|isbn=978-3-88226-069-4}} * {{cite book|last=Thompson|first=Thomas L.|title=The Origin Tradition of Ancient Israel|url=https://archive.org/details/origintraditiono0000thom|year=1987|publisher=JSOT Press|isbn=978-1-85075-083-3}} * {{cite book|last1=Thompson|first1=Thomas L.|author2=Francolino J. Gonçalves|author3=Jean-Marie van Cangh|title=Toponymie palestinienne: plaine de St Jean d'Acre et corridor de Jérusalem|year=1988|publisher=Université catholique de Louvain, Institut orientaliste}} * {{cite book|last=Thompson|first=Thomas L.|title=Early History of the Israelite People: From the Written and Archeological Sources|year=1992|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-09483-3|url-access=registration|url=https://archive.org/details/earlyhistoryofis00thom}} * {{cite book|last1=Hyldahl|first1=Niels|author2=Thomas L. Thompson|title=Dødehavsteksterne og Bibelen|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=-bOUAnBUWokC|access-date=25 March 2013|publisher=Museum Tusculanum Press|isbn=978-87-7289-390-7}} * {{cite book|editor1-last=Cryser|editor1-first=Frederick H.|editor2=Thomas L. Thompson|title=Qumran Between the Old and New Testament|year=1998|publisher=Continuum International Publishing Group|isbn=978-0-567-18135-0}} * {{cite book|last=Thompson|first=Thomas L.|title=[[The Bible in History: How Writers Create a Past]]|year=1999|publisher=Cape|isbn=978-0-224-03977-2}} *{{cite book|last=Thompson|first=Thomas L.|title=The Mythic Past: Biblical Archaeology And The Myth Of Israel|url=https://archive.org/details/mythicpastbiblic00thom_0|url-access=registration|year=1999|publisher=Basic Books|isbn=978-0-465-01052-3}} *{{cite book|editor1-first=Thomas L. |editor1-last=Thompson|title=Jerusalem in ancient history and tradition|url=https://archive.org/details/jerusaleminancie0000unse |year=2003|publisher=T & T Clark International|isbn=978-0-8264-6664-8}} * '' (With Z. Mouna et alii), What is New in Biblical Archaeology (in Arabic: Cadmus: Damascus, 2004) * {{cite book|editor1-first=Henrik|editor1-last=Tronier|editor2=Thomas L. Thompson|title=Frelsens biografisering|year=2004|publisher=Museum Tusculanum Press|isbn=978-87-635-0214-6}} * {{cite book|editor1-first=Müller|editor1-last=Mogens|editor2=Thomas L. Thompson|title=Historie og konstruktion: festskrift til Nils Peter Lemche i anledning af 60 års fødselsdagen den 6. september 2005|year=2005|publisher=Museum Tusculanum Press|isbn=978-87-635-0377-8}} * {{cite book|last=Thompson|first=Thomas L.|title=The Messiah Myth: The Near Eastern Roots of Jesus and David|year=2007|publisher=Basic Books|isbn=978-0-7867-3911-0}} * {{cite book|editor1-first=Thomas L.|editor1-last=Thompson|editor2=Thomas S. Verenna|title='Is This Not the Carpenter?': The Question of the Historicity of the Figure of Jesus|url=https://archive.org/details/isthisnotcarpent0000unse|date=25 September 2012|publisher=Isd|isbn=978-1-84553-986-3}} * {{cite book|last=Thompson|first=Thomas L.|title=Biblical Narrative and Palestine's History: Changing Perspectives 2|date=28 February 2013|publisher=Equinox Publishing Limited|isbn=978-1-908049-95-7}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga iskolar ng Bibliya]] [[Kategorya:Mga teologo]] 6iqd83a3q7jxkpr4ooealj9894zklpu 10 320856 2209034 2208119 2026-05-25T08:24:33Z Ryomaandres 8044 2209034 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Istanbul and Bosporus big.jpg|right|100px]] *...na ang '''[[mga Kipot ng Turkiya]]''', na kinabibilangan ng mga anyong-tubig ng '''[[Dardanelos]]''' at '''[[Bosforo]]''' (''nakalarawan''), pati ang '''[[Dagat ng Marmara]]''', ay bumubuo ng isang '''[[Mga hangganan sa pagitan ng mga lupalop|hangganang lupalop]]''' ng [[Asya]] at [[Europa]]? *...na ang '''[[mga Kuweba ng Ajanta]]''', '''[[mga Kuweba ng Ellora]]''', '''[[Muog ng Agra]]''', at [[Tāj Mahal]] ang unang apat na itinala bilang bahagi ng mga [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa India|Pandaigdigang Pamanang Pook]] sa [[India]]? *...na ang '''[[Templo ng Mundeshwari]]''' (''nakalarawan''), matatagpuan sa '''[[mga talampas ng Kaimur]]''' at alay sa diyosang si '''[[Durga]]''' at sa diyos na si [[Shiva]], ay inaangking pinakamatandang gumaganang '''[[templong Hindu]]'''? *...na ang mga [[aktibismo|aktibista]] sa Pilipinas, bilang '''[[Mga protesta laban kay Donald Trump|pagprotesta laban kay Trump]]''', ay nagsunog ng epihiyeng anyong '''[[fidget spinner]]''' na tinawag na ''[[pasismo|fascist]] spinner''? *...na ang '''[[Simbahan ni San Porfirio]]''' at '''[[Dakilang Masjid ng Gaza|Dakilang Masjid]]''' sa '''[[Lungsod Gaza]]''' ay ilan sa maraming pook-sambahang napinsala buhat ng nangyayaring [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Palestina]]? qhb2h35qcmfdfflfqjhr7ctmd4ca1rl 1 323968 2208839 2021387 2026-05-24T13:01:14Z CarlessParking 157192 Inilipat ni CarlessParking ang pahinang [[Usapan:Kaibigan]] sa [[Usapan:Pagkakaibigan]] 2021387 wikitext text/x-wiki == KAIBIGAN == magdagdag lang po ako ng info tungkol po sa kaibigan kasi po parang ang meaning ng kaibigan sa wikipedia ay pagluho eh. Ang pakikipagkaibigan ay nabubuo ng dalawa o higit pang mga tao na kung saan lumalawak ang kanilang samahan at pakikipag-ugnayan sa isa't isa. Makikita lamang ang tunay na pakikipagkaibigan sa totoo at tapat na tang handang makinig, makipag-usap o makipagkwentuhan, makipagsabayan at pagtatanggol o pagliligtas sa isa't isa sa gitna ng mga problema. Ito rin ay nagpapakita ng pagmamahal sa isa't isa, hindi magkarelasyon kundi magkaagapay sa buhay. Subalit marami ang mga taong hindi nakakaunawa ng totoong kahulugan ng pakikipagkaibigan. Marami itong kahulugan ngunit iisang salita lamang ang pinanggagalingan. Ang pakikipagkaibigan ay isang seryosong bagay na ginagawa ng mga dalawa o higit pang bilang ng mga tao na gustong magkaroon ng kaibigan, totoo man o hindi para sa kanilang ikakaligaya at sa kanilang sarili at sa kanilang kaibigan, positibo man o negatibo. [[Tagagamit:Jannryl.luzuriaga|Jannryl.luzuriaga]] ([[Usapang tagagamit:Jannryl.luzuriaga|kausapin]]) 03:28, 24 Mayo 2023 (UTC) 7xc105g6n97lgvgxxefb6hewlclim5i 0 326014 2209059 2207323 2026-05-25T11:51:26Z Coronadapont 156841 Added Mary, Seat of Wisdom 2209059 wikitext text/x-wiki Ang '''koronasyong episkopal''' o '''koronasyong diyosesana''' ({{lang-en|episcopal coronation}}) ay isang pagkilala ng isang [[Obispo]] o [[Arsobispo]] ng lokal na [[Diyosesis]] (o Arsidiyosesis), na ipinahayag sa pamamagitan ng [[dekreto]] ng koronasyon na inilabas ng lokal na ''Diocesan Chancery'' kung saan kinikilala nito ang debosyon ng isang imahen ng [[Birheng Maria]] sa ilalim ng isang partikular na titulo na iginagalang sa isang partikular na lokalidad. Ang mga kinakailangan para sa isang imahen upang bigyan ng koronasyong episkopal ay halos katulad ng sa [[koronasyong kanonika]]. Ang imahe ay dapat na nakalagak sa isang [[kapilya]], [[parokya]], o dambana; ang pinagmulan ng imahe, ang debosyon sa paligid nito at ang mga himala na nararapat na naitala. Ang mga dokumentong naglalaman ng mga salaysay at dokumentasyon sa kultura ng imahe, kasama ang mga liham ng petisyon na nilagdaan ng mga kilalang tao sa simbahan at ng mga deboto ay isinusumite rin sa mga makabuluhang awtoridad ng simbahan para sa isang rekomendasyon, upang pag-aralan ang mga dokumento at ang pag-apruba ng kahilingan na hahantong sa pagpapalabas ng dekreto ng koronasyon sa imahen.<ref>{{Cite web|url=https://pintakasiph.wordpress.com/2021/01/01/virgen-coronada-diocesana-de-filipinas-the-episcopally-crowned-marian-images-in-the-philippines/|title=Virgenes Coronadas Diocesana de Filipinas - The Episcopally Crowned Marian images in the Philippines - Pintakasi}}</ref> __TOC__ {{clear}} <gallery widths="170" heights="200"> File:Episcopal Coronation of Our Lady of Guibang.jpg | Koronasyong episkopal ng Nuestra Señora de la Visitación ng Guibang noong 26 Mayo 1973. Pinangunahan ni Arsobispo Carmine Rocco ang rito ng pagkokorona. File:DSCN9876Episcopal coronation of La Purisima Concepción de Baliuag 39.jpg | Koronasyong episkopal ng La Purísima Concepción ng Baliwag, Bulacan noong 1 Pebrero 2021. File:24Episcopal Coronation Nuestra Señora del Santisimo Rosario de Hagonoy 14.jpg | Dekreto ng koronasyong episkopal ng Nuestra Señora del Santísimo Rosario ng Hagonoy Bulacan noong 7 Oktubre 2019, na ipinagkaloob noong 29 Hunyo 2019. </gallery> ==Mga Imaheng Kinoronahang Episkopal sa Pilipinas== ===Mga Imahen ng Birheng Maria na Kinoronahang Episkopal=== {| class="wikitable sortable" width="100%" |+ ! Opisyal na Titulo ng Imahen ! Petsa ng Koronasyon ! Lugar ng Pamimintuho ! Pinangunahan ni ! Imahen ng Birheng Maria ! Dambana |- |Nuestra Señora de la O |17 Disyembre 1949 |Parokya ng Nuestra Señora de la Natividad, [[Pangil, Laguna|Pangil]], [[Laguna]] |Obispo [[Alfredo Obviar]] |[[File:Pangil,LagunaChurchjf7598 02.JPG|200px]] |[[File:148Nuestra Señora de la Natividad Parish Church 32.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Katipanan |28 Hulyo 1963 |Parokya ng Banal na Krus, [[Nabua]], [[Camarines Sur]] |Arsobispo Pedro Paulo Santos ||[[File:Venerada Imagen de Nuestra Señora de Katipanan. Holy Cross Parish, Nabua, Camarines Sur. 2024.jpg|200px]] |[[File:Holy Cross Nabua Church.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |11 Oktubre 1970 |Parokya ng San Jose de Placer, [[Lungsod ng Iloilo]] |Cardinal Julio Rosales | |[[File:San Jose Placer Church, Iloilo City, Aug 2024.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Caridad |1 Mayo 1971{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 6 Disyembre 2024.}} |Basilika Minor ng Nuestra Señora de Caridad, [[Agoo]], [[La Union]] |Arsobispo Carmine Rocco |[[File:FvfAgooBalica9285 19.JPG|200px]] |[[File:1547Agoo Basilica 2020 18.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Visitación |26 Mayo 1973 |Pambansang Dambana ng Nuestra Señora de la Visitación, Guibang, [[Gamu]], [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] |Arsobispo Carmine Rocco |[[File:Our Lady of Guibang.jpg|200px]] | |- |[[Ina ng Kaligtasan|Nuestra Señora de Salvación]] |25 Agosto 1976 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Kaligtasan, Joroan, [[Tiwi]], [[Albay]] |Cardinal [[Jaime L. Sin]] |[[Talaksan:Our Lady of Salvation of Joroan, Albay.jpg|200px]] | [[Talaksan:Joroan, Tiwi, Albay church - Flickr.jpg|frameless|center|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario<ref>https://www.facebook.com/photo/?fbid=6070132903011309&set=pcb.6070141229677143</ref> |13 Disyembre 1992 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Lungsod ng Cebu]] |Cardinal Roger Michael Mahony | | |- |Nuestra Señora de la Asunción |14 Disyembre 1997 |Parokya ng Nuestra Señora de la Asunción, [[Maragondon]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Manuel Cruz Sobreviñas |[[File:Our Lady of the Assumption Parish Church, Magondon, Cavite 01.JPG|200px]] |[[File:Our Lady of the Assumption Parish Church, Magondon, Cavite 14.JPG|200px]] |- |Mary, Seat of Wisdom |9 Pebrero 1999 |Kapilya ng Mary, Seat of Wisdom, Naval Station Leovigildo Gantioqui, [[San Antonio, Zambales|San Antonio]], [[Zambales]] | | | |- |Nuestra Señora de los Desamparados<ref>{{Cite web|url= https://www.olamarikina.com.ph/the-Shrine|title=The Shrine}}</ref> |12 Mayo 2002{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 23 Oktubre 2005.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Walang Mag-ampon, [[Lungsod Marikina]] |Obispo Crisostomo Yalung |[[File:OurLadyoftheAbandonedParishjf9919 12.JPG|200px]] |[[File:Our Lady of the Abandoned Church (V. Gomez, Marikina; 04-07-2023).jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción de Salambao<ref>{{Cite web|url=https://dioceseofmalolos.ph/2023/07/07/sandigang-kasaysayan-260th-anniversary-of-the-discovery-of-the-image-of-our-lady-of-salambao/|title=Sandigang Kasaysayan: 260TH ANNIVERSARY OF THE DISCOVERY OF THE IMAGE OF OUR LADY OF SALAMBAO|date=7 Hulyo 2023}}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |12 Disyembre 2004 |Pambansang Dambana ng Mahal na Ina ng Salambao, [[Obando, Bulacan|Obando]], [[Bulacan]] |Obispo Jose Francisco Oliveros |[[File:National Shrine Obando Church 40.jpg|200px]] |[[File:San Pascual Baylon Church, Obando, Bulacan.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |2 Mayo 2009 |Parokya ni San Miguel Arkanghel, [[Bacoor]], [[Kabite|Cavite]] |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:4296Bacoor West City Cavite Landmarks Roads 02.jpg|200px]] |[[File:Saint Michael the Archangel Parish Church (Evangelista, Bacoor, Cavite; 09-19-2021).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Rosario de Fatima |13 Mayo 2009{{Efn|Ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong ika-1 ng Mayo 2025}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Fatima, Binakayan, [[Kawit]], [[Kabite|Cavite]] |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:3919Kawit Cavite Church Roads Barangays Landmarks 05.jpg|200px]] |[[File:Our Lady of Fatima Church, Binakayan.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de Lourdes |14 Agosto 2010{{efn|Ang imaheng nasa altar ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 22 Agosto 2020.}} |Pambansang Dambana ng Mahal na Birhen ng Lourdes, [[Lungsod Quezon]] |Obispo [[Honesto Ongtioco]] |[[Talaksan:Venerada Y Coronada de Nuestra Señora de Lourdes de Manila high altar image.jpg|200px]] |[[File:National Shrine of Our Lady of Lourdes 01.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima<ref>{{Cite web|url= https://cbcpnews.net/cbcpnews/diocese-grants-episcopal-coronation-decree-for-marikinas-our-lady-of-fatima/|title=Diocese grants episcopal coronation decree for Marikina’s Our Lady of Fatima|date=20 Agosto 2019}}</ref> |17 Oktubre 2010{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 12 Mayo 2024.}} |Basilika at Pandiyosesanong Dambana ni San Pablo ng Krus, [[Lungsod ng Marikina]] |Obispo Gabriel Villaruz Reyes |[[File:Fatima de Marikina Coronation (001) 2024-05-12.jpg|200px]] |[[File:8581Marikina City Barangays Landmarks 01.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de los Remedios |7 Disyembre 2010 |Parokya ng Nuestra Señora de los Remedios, Labangon, [[Lungsod ng Cebu]] |Cardinal Ricardo Vidal | | |- |Nuestra Señora de Guadalupe |11 Disyembre 2011 |Parokya ni Santa Rita ng Cascia, Santa Rita, [[Olongapo]], [[Zambales]] |Obispo Florentino Lavarias |[[File:La imagen de Nuestra Señora de Guadalupe de Santa Rita, Ciudad Olongapo. 2024.jpg|200px]] |[[File:8715Olongapo City Roads Barangays Zambales 02.jpg|frameless|center|200px]] |- |Nuestra Señora de los Ángeles |2 Agosto 2012 |Parokya ng Mahal na Ina ng mga Anghel, [[Atimonan]], [[Quezon]] |Obispo Emilio Marquez | |[[File:Our Lady of the Angels Parish Facade Atimonan, Quezon.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de la Luz<ref>{{Cite web|url=https://lifestyle.inquirer.net/77717/cainta-to-hold-episcopal-coronation-of-our-lady-of-light-pasig-to-inaugurate-diocesan-museum/|title=Cainta to hold episcopal coronation of Our Lady of Light; Pasig to inaugurate diocesan museum - Lifestyle Inquirer|date=25 Nobyembre 2012}}</ref> |1 Disyembre 2012{{efn|Ang pintang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 1 Disyembre 2018.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Kaliwanagan, [[Cainta]], [[Rizal]] |Obispo Gabriel Reyes |[[File:Our Lady of Light of Cainta.jpg|200px]] |[[File:OurLadyofLightParishjf9849 03.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de Guadalupe<br/>(''Imaheng festejada'') |12 Disyembre 2012 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Guadalupe, [[Pagsanjan]], [[Laguna]] |Obispo Leo Drona |[[File:Pagsanjanjf4191 24.JPG|200px]] |[[File:Pagsanjan Church in Laguna.jpg|200px]] |- |Ina Poon Bato<ref>{{Cite web|url=https://philippinefaithandheritagetours.com/ina-poon-bato-chapel-botolan-zambales/|title=Ina Poon Bato Chapel (Botolan, Zambales)|access-date=2023-11-30|archive-date=2023-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231130234104/https://philippinefaithandheritagetours.com/ina-poon-bato-chapel-botolan-zambales/|url-status=dead}}</ref> |23 Enero 2013 |Dambana ng Ina Poon Bato, [[Botolan]], [[Zambales]] |Obispo Florentino Lavarias |[[File:InaPoonBatojf9542 03.JPG|200px]] | [[File:BotolanChurchjf9525 08.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |7 Oktubre 2013 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, Dampalit, [[Malabon]] |Reberendo Padre Joey Guinto |[[File:JfSanto Rosario Parish Church Malabonfvf 35.JPG|200px]] |[[File:JfSanto Rosario Parish Church Malabonfvf 05.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de Aránzazu<ref>{{Cite web|url=https://aranzazushrine.ph/index.php/2017/11/10/devotees-commemorate-aranzazus-4th-episcopal-coronation-anniversary/|title=Devotees commemorate Aranzazu's 4th Episcopal Coronation anniversary|access-date=2023-11-30|archive-date=2023-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231130234104/https://aranzazushrine.ph/index.php/2017/11/10/devotees-commemorate-aranzazus-4th-episcopal-coronation-anniversary/|url-status=dead}}</ref> |9 Nobyembre 2013{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 31 Mayo 2017.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora de Aranzazu, [[San Mateo, Rizal|San Mateo]], [[Rizal]] |Obispo Francisco De Leon |[[File:Our Lady of Aranzazu in Procession at Intramuros Manila, 4 December 2022.jpg|200px]] |[[File:Diocesan Shrine of Our Lady of Aranzazu, San Mateo, Rizal, Mar 2024.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de las Flores |10 Mayo 2014 |Katedral ng Inmaculada Concepción, [[Lungsod ng Pasig]] |Obispo Mylo Hubert Vergara |[[File:Image of the Virgen de las Flores in Pasig Cathedral.jpg|200px]] |[[File:Pasig Cathedral, Feb 2024.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pilar |3 Oktubre 2014{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 11 Oktubre 2015.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora del Pilar, San Isidro, [[Libmanan]], [[Camarines Sur]] |Obispo Jose Rojas Jr. |[[File:Nuestra Señora del Pilar de Libmanan.jpg|200px]] | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |13 Oktubre 2014 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Lungsod ng Pasig]] | Obispo Mylo Hubert Vergara |[[File:527Interior of the Santo Rosario de Pasig Church 17.jpg|200px]] |[[File:0278jfSanto Rosario de Pasig Church Barangay Rosario Ortigas Avenue Extensionfvf 08.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2014 |Parokya ng Inmaculada Concepción, [[Santa Maria, Isabela]] |Obispo Joseph Benedict Nacua | | |- |Nuestra Señora del Santo Rosario |7 Oktubre 2016 |Katedral ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Dipolog]], [[Zamboanga del Norte]] |Obispo Severo Caermare | |[[File:Dipolog City Philippines cathedral.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Lourdes |11 Pebrero 2017 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Lourdes, Punta Princesa, [[Lungsod ng Cebu]] |Arsobispo Jose Palma | |[[File:Archdiocesan Shrine of Our Lady of Lourdes 2022 09 002.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen |20 Pebrero 2017{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 15 Agosto 2020.}} |Basilika Minor ng Mahal na Ina ng Bundok Karmelo, [[Lungsod Quezon]] |Obispo [[Honesto Ongtioco]] |[[File:NS del Carmen de Nueva Manila.jpg|200px]] |[[File:Mount Carmel Shrine facade 2023-07-16.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima de Valenzuela |13 Mayo 2017{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 25 Pebrero 2024.}} |Pambansang Dambana ng Mahal na Birhen ng Fatima, [[Valenzuela, Kalakhang Maynila|Lungsod ng Valenzuela]] |Obispo Jose Francisco Oliveros |[[File:The National Pilgrim Image of Our Lady of Fatima.jpg|200px]] |[[File:National Shrine of Our Lady of Fatima, Valenzuela City.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Soledad |8 Hulyo 2017 |Parokya ng Nuestra Señora de la Soledad, Camba, [[Binondo]], [[Maynila]] |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:Soledad de Manila.jpg|200px]] |[[File:09002jfSanta Cruz Tondo Binondo Solitude Church Manila Streets Landmarksfvf 06.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pilar |12 Oktubre 2017{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 10 Oktubre 2018.}} |Parokya ng Nuestra Señora del Pilar, [[Morong, Bataan|Morong]], [[Bataan]] |Obispo Ruperto Cruz Santos |[[File:Our lady of pilar patrona of our town.jpg|200px]] |[[File:Morongchurchjf7247 01.JPG|200px]] |- |La Purísima Concepción de Santa Maria |3 Marso 2018{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 1 Pebrero 2020.}} |Basilika Minor ng La Purísima Concepción, [[Santa Maria, Bulacan|Santa Maria]], [[Bulacan]] |Obispo Jose Francisco Oliveros |[[File:9884Immaculate Conception Parish Church Santa Maria Bulacan 23.jpg|200px]] |[[File:Santa Maria Bulacan CHURCH.png|200px]] |- |Nuestra Señora de Guadalupe de Extremadura |24 Mayo 2018 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Guadalupe ng Extremadura, [[Loboc]], [[Bohol]] |Arsobispo Romulo Valles |[[File:San Pedro y Pablo- Virgen de Guadalupe Photo 2.jpg|200px]] |[[File:Loboc Church (Loay Interior Road, Loboc, Bohol; 01-12-2023).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Asunción de Maasin |15 Agosto 2018{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 13 Agosto 2022.}} |Katedral ng Nuestra Señora de la Asunción, [[Maasin]], [[Katimugang Leyte|Southern Leyte]] |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:La imagen de la Señora Nuestra, Virgen de la Asunción de Maasin, Filipinas. 2023.jpg|200px]] |[[File:Maasin Cathedral, Dec. 28, 2019.jpg|200px]] |- |Mater Dolorosa de Tarlac<ref>{{Cite web|url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/tarlac-to-hold-1st-episcopal-coronation-of-marian-image/|title=Tarlac to hold 1st episcopal coronation of Marian image|date=2 Setyembre 2018|website=CBCPNews}}</ref> |15 Setyembre 2018{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 5 Hunyo 2021.}} |Parokya ng Inang Nagdadalamhati, Dolores, [[Capas]], [[Tarlac]] |Obispo Enrique Macaraeg |[[File:Mater Dolorosa de Tarlac.jpg|200px]] |[[File:0142jfDolores Church Parish Roads Welcome Capas Tarlacfvf 08.JPG|200px]] |- |Mary Help of Christians |23 Setyembre 2018 |Parokya ni Maria, Mapag-ampon sa mga Kristiyano, Balimbing, [[Boac]], [[Marinduque]] |Obispo Marcelino Antonio Maralit Jr. | | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario—La Virgen de Sapao<ref>{{Cite web|url=https://www.manilatimes.net/2018/10/13/public-square/episcopal-coronation-of-our-lady-of-the-holy-rosary-inspires-catholic-faithful/457416|title=Episcopal Coronation of Our Lady of the Holy Rosary inspires Catholic faithful|website=Manila Times|date=13 Oktubre 2018}}</ref> |27 Setyembre 2018{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 7 Oktubre 2022.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Cardona, Rizal|Cardona]], [[Rizal]] |Obispo Nolly Buco |[[File:La Virgen de Sapao de Cardona.jpg|200px]] |[[File:Cardona Church, Rizal, Nov 2025 (2).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pilar |12 Oktubre 2018 |Parokya ng Nuestra Señora del Pilar, [[Pilar, Sorsogon]] |Obispo Arturo Bastes | | |- |Maria Inmaculada de Salawag |8 Disyembre 2018 |Parokya ni Maria Inmaculada, Salawag, [[Dasmariñas]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista | |[[File:9807Dasmariñas City Landmarks Barangays Roads 26.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2018{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 8 Disyembre 2022.}} |Basilika Minor ng Inmaculada Concepción, [[Lungsod ng Batangas]], [[Batangas]] |Arsobispo Gilbert Garcera |[[File:La Inmaculada Concepción de Ciudad de Batangas 2024-06-29.jpg|200px]] |[[File:Batangas City Basilica 2023-04-05.jpg|200px]] |- style="vertical-align:top; background:#ccc;" |''Nuestra Señora de la Esperanza Macarena—Virgen Dolor de Sariaya''{{efn|Ang imahen ay kinoronahan ng pribadong pagmamay-ari, kaya't masasabi na hindi ito opisyal dahil hindi nakalagak ang imahen sa isang dambana. Ngunit kalaunan ay ibinigay na rin sa parokya ng pamilyang nangangalaga ang Virgen Dolor de Sariaya. Naglabas rin ng dekreto ng koronasyon ang [[Diyosesis ng Lucena]] noong 2018 na nilagdaan ng lubos na kagalang-galang, Mel Uy, [[obispo]] ng Lucena.}} |8 Disyembre 2018 |Pandiyosesanang Dambana ng Santo Cristo de Burgos, [[Sariaya]], [[Quezon]] |Obispo Mel Uy | |[[File:SariayaChurchPlazajf0001 09.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de los Pobres |29 Disyembre 2018 |Parokya ng Mahal na Ina ng mga Mahirap, [[Lungsod ng Taguig]] |Obispo Mylo Hubert Vergara |[[File:Venerada Imagen de Nuestra Señora, Santísima Virgen de los Pobres de Taguig. Ina ng mga Dukha, Manila Cathedral. 2024.jpg|200px]] |[[File:827Western Bicutan, Taguig City 03.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Candelaria |31 Enero 2019 |Parokya ng Nuestra Señora de Candelaria, [[Silang, Kabite|Silang]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista |[[File:Our Lady of Candelaria de Silang.jpg|200px]] |[[File:SilangChurchjf0061 12.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de los Dolores<br/>(''Imaheng pamprusisyon'') |12 Abril 2019 |Pambansang Dambana ng Mahal na Ina ng Hapis, [[Dolores, Quezon]] |Obispo Mel Uy |[[File:IGMP 2023. Processional Image of Nuestra Señora de los Dolores de Quezon.jpg|200px]] |[[File:Doloeres,Quezonjf9918 39.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen |8 Setyembre 2019 |Parokya ng Mahal na Ina ng Bundok Karmelo, Pulong Buhangin, [[Santa Maria, Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Episcopally crowned image of Impo Karmen.jpg|200px]] |[[File:3215Our Lady of Mount Carmel Church in Santa Maria, Bulacan 2021 03.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de las Mercedes |24 Setyembre 2019 |Kapilya ng Mahal na Ina ng Awa, Mercedes, [[Catbalogan]], [[Kanlurang Samar|Western Samar]] |Arsobispo Gabriele Giordano Gaccia | | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario<ref>{{Cite web|url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/hagonoy-holds-episcopal-coronation-of-marian-image/|title=Hagonoy holds episcopal coronation of Marian image|website=CBCPNews|date=10 Oktubre 2019}}</ref> |7 Oktubre 2019 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, Santo Rosario, [[Hagonoy]], [[Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:24Episcopal Coronation Nuestra Señora del Santisimo Rosario de Hagonoy 32.jpg|200px]] |[[File:09403jfRiver Mercado Santo Rosario San Jose Hagonoy Bulacanfvf 11.jpg|200px]] |- |Purísima Concepción Pequeña |8 Disyembre 2019 |Parokya ng Inmaculada Concepción, Concepcion Pequeña, [[Naga, Camarines Sur]] |Arsobispo Rolando Tria-Tirona | |[[File:Immaculate concepcion church.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de la Merced<ref>{{Cite web|url=https://philippines.licas.news/2020/09/04/tarlac-bishop-approves-episcopal-coronation-of-marys-image/|title=Tarlac bishop approves episcopal coronation of Mary's image}}</ref> |24 Setyembre 2020{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 24 Pebrero 2023.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Awa, Matatalaib, [[Lungsod ng Tarlac]], [[Tarlac]] |Obispo Enrique Macaraeg |[[File:MercedTarlac.jpg|200px]] |[[File:9933Diocesan Shrine Parish Nuestra Señora de la Merced Matatalaib 03.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario de Amaya |1 Oktubre 2020 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, Amaya, [[Tanza]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista |[[File:304Tanza, Cavite Landmarks Barangays Roads 05.jpg|200px]] |[[File:201Tanza, Cavite Landmarks Barangays Roads 41.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario—La Naval de Pamisaraoan |11 Oktubre 2020 |Parokya ng Banal na Sanggol, [[San Antonio, Zambales]] |Obispo Bartolome Santos Jr. |[[Talaksan:La Naval de Pamisaraoan.jpg|200px]] |[[File:SanAntonio,Zambalesjf8901 01.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora, Patrocinio de Maria Santísima |14 Nobyembre 2020{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 23 Abril 2022.}} |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Patrocinio de Maria Santisima, [[Boljoon]], [[Cebu]] |Obispo Midyphil Billones | |[[File:Boljoon Church, Cebu.jpg|200px]] |- |Maria, Kagalingan ng mga May-Sakit<br/>(''Madonna Salus Infirmorum'') |16 Nobyembre 2020 |Parokya ni San Isidro Labrador, Bambang, [[Bulakan, Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Madonna Salus Infirmorum de Bambang, Bulakan 02.jpg|200px]] |[[File:0101San Isidro Labrador Parish Church Bambang, Bulakan 20.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de las Flores de Bocaue |21 Nobyembre 2020 |Pandiyosesanang Dambana ng Banal na Krus ng Wawa, [[Bocaue]], [[Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Saint Martin of Tours Parish Church Bocaue Cross 25.jpg|200px]] |[[File:8125Saint Martin of Tours Parish Holy Cross Shrine Bulacan 07.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Asunción de Bulakan |28 Nobyembre 2020 |Pandiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora de la Asunción, [[Bulakan, Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Our Lady of Assumption Church Bulakan Bulacan Province 16.jpg|200px]] |[[File:Exterior of the Our Lady of the Assumption Parish Church in Bulacan, Bulacan 06.jpg|200px]] |- |La Purísima Concepción de Baliuag - Birhen sa Patio |1 Pebrero 2021 |Pandiyosesanang Dambana ni San Agustin, [[Baliwag]], [[Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:9609St. Augustine Parish Church of Baliuag 48.jpg|200px]] |[[File:9603Poblacion Baliuag, Bulacan 05.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Mar Cautiva |19 Hulyo 2021 |Parokya ng mga Banal na Anghel, [[Santo Tomas, La Union]] |Obispo Daniel Presto |[[File:Cautivajf.jpg|200px]] |[[File:2636Poblacion, Santo Tomas, La Union 44.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Soledad de Maquinaya |22 Agosto 2021 |Parokya ng Inmaculada Concepción, Barretto, [[Olongapo]], [[Zambales]] |Obispo Bartolome Santos Jr. |[[File:Nuestra Señora de la Soledad de Maquinaya.jpg|200px]] | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario de Olongapo |3 Oktubre 2021 |Kapilya ng Reyna ng Kabanal-banalang Rosaryo, New Kababae, [[Olongapo]], [[Zambales]] |Obispo Bartolome Santos Jr. |[[Talaksan:Santo Rosario de Olongapo.jpg|200px]] |[[File:Queen of the Most Holy Rosary Chapel, Olongapo City. 2025 (1).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario—La Naval de San Marcelino |10 Oktubre de 2021 |Parokya ni San Guillermo, [[San Marcelino, Zambales]] |Obispo Bartolome Santos Jr. |[[Talaksan:La Naval de San Marcelino.jpg|200px]] |[[File:195San Marcelino, Zambales Barangays Roads 20.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción<ref>{{Cite web|url=https://www.sunstar.com.ph/cebu/local-news/cebu-cathedral-honors-mary-with-coronation-procession|title=Cebu Cathedral honors Mary with coronation, procession|date=8 Disyembre 2021}}</ref> |8 Disyembre 2021 |Katedral Metropolitana ng [[Lungsod ng Cebu]] |Obispo Midyphil Billones |[[File:Cebu Metropolitan Cathedral - Front Retablo - Right-Hand Side.jpg|200px]] |[[File:Cebu Metropolitan Cathedral 20180628a.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen—La Limpia de Cebu |8 Enero 2022 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Bundok Karmelo—La Limpia, [[Lungsod ng Cebu]] |Arsobispo Jose Palma | | |- |Nuestra Señora de la Consolación y Correa<ref>{{Cite web|url=https://palawan-news.com/our-lady-of-cuyo/|title=Our Lady of Cuyo|access-date=2023-11-30|archive-date=2024-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224233916/https://palawan-news.com/our-lady-of-cuyo/|url-status=dead}}</ref> |27 Agosto 2022 |Parokya ni San Agustin, [[Cuyo, Palawan]] |Obispo Broderick Pabillo | |[[File:Fort Cuyo.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Paz y Buen Viaje |8 Setyembre 2022 |Parokya ng Mahal na Birhen ng Kapayapaan at Mabuting Paglalakbay, Dela Paz, [[Biñan]], [[Laguna]] |Obispo Buenaventura Famadico |[[File:1219Biñan City, Laguna Roads Landmarks 22.jpg|200px]] |[[File:1219Biñan City, Laguna Roads Landmarks 48.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Rosario |7 Oktubre 2022 |Parokya ng Santo Rosaryo, [[Malita]], [[Davao Occidental]] |Obispo Guillermo Afable | | |- |Nuestra Señora del Rosario |7 Oktubre 2022 |Katedral ni San Agustin, [[Cagayan de Oro]], [[Misamis Oriental]] |Arsobispo Jose Cabantan | |[[File:San Agustin Cathedral.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Esperanza<ref>{{Cite web|url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/palos-our-lady-of-hope-gets-episcopal-coronation-on-yolandas-9th-anniversary/|title=Yolanda's 9th anniversary|website=CBCPNews}}</ref> |8 Nobyembre 2022 |Katedral Metropolitana ng [[Palo, Leyte]] |Arsobispo John Du |[[File:Pope Francis Tacloban 12.jpg|200px]] |[[File:Palo Cathedral 01.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de Candelaria de Tondo<ref>{{Cite web|url=https://philippines.licas.news/2022/10/13/tondos-nuestra-senora-de-candelaria-granted-episcopal-coronation/|title=Tondo's Nuestra Señora de Candelaria granted episcopal coronation}}</ref> |18 Nobyembre 2022 |Basilika Menor at Pang-Arkidiyosesanang Dambana ng Banal na Bata, [[Tondo, Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:TondoChurchjf1282 07.JPG|200px]] |[[File:Tondo Church Manila 2.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción |7 Disyembre 2022 | Pang-arkidiyosesis na Dambana at Parokya ni Santa Ana, [[Lungsod ng Davao]] |Arsobispo Romulo Valles | |[[File:Santa Ana Shrine Parish Davao City.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2022 |Parokya ng Inmaculada Concepción, [[Mataasnakahoy]], [[Batangas]] |Arsobispo Gilbert Garcera |[[File:The original image of Nuestra Señora de la Inmaculada Concepcion de Mataasnakahoy.webp|200px]] |[[File:MataasnaKahoy,Batangasjf0431 13.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de los Ángeles<ref>{{Cite web|url=https://philippines.licas.news/2022/07/03/nuestra-senora-de-los-angeles-of-binangonan-granted-episcopal-coronation/|title='Nuestra Señora de los Angeles' of Binangonan granted episcopal coronation}}</ref> |10 Disyembre 2022{{Efn|Ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong ika-17 ng Enero 2026}} |Parokya ng Mahal na Ina ng mga Anghel, Pilapila, [[Binangonan]], [[Rizal]] |Obispo Nolly Buco |[[File:Delos Angeles de Binangonan.jpg|200px]] |[[File:9941Nuestra Señora de los Angeles Parish Church 16.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Lourdes |11 Pebrero 2023 |Parokya ng Mahal na Birhen ng Lourdes, [[Tagaytay]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista | |[[File:Tagaytay City's Our Lady of Lourdes Church facade.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Expiación |25 Marso 2023 |Katedral ng Nuestra Señora de la Expiación, [[Lungsod ng Baguio]] |Obispo Victor Bendico |[[File:Interior de la Catedral de Nuestra Señora de la Expiación. Ciudad Baguio, 2024.jpg|200px]] |[[File:Baguio Cathedral 2023-02-24.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pronto Socorro<ref>{{Cite web|url=https://www.bicolmail.net/single-post/coronation-of-image-of-ol-of-prompt-succor-set-on-may-6|title=Coronation of image of OL of Prompt Succor, set on May 6|website=Bicol Mail|access-date=2023-11-30|archive-date=2023-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231130235605/https://www.bicolmail.net/single-post/coronation-of-image-of-ol-of-prompt-succor-set-on-may-6|url-status=dead}}</ref> |6 Mayo 2023 |Parokya ni San Francisco ng Assisi, [[Buhi]], [[Camarines Sur]] |Arsobispo Rolando Tria-Tirona | |[[File:St. Francis of Assisi Church, Buhi Camarines Sur.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |22 Oktubre 2023 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, Calmay, [[Dagupan]], [[Pangasinan]] |Arsobispo [[Socrates Villegas]] |[[File:308Calmay Carael, Dagupan, Pangasinan 42.jpg|200px]] |[[File:308Calmay Carael, Dagupan, Pangasinan 54.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Loreto |1 Disyembre 2023{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 10 Disyembre 2024.}} |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Loreto, [[Sampaloc, Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:Sampaloc Church 02.jpg|200px]] |[[File:Loreto Church, Sampaloc, Manila, April 2023.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Soledad |8 Disyembre 2023 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora de la Soledad, Tambo, [[Buhi]], [[Camarines Sur]] |Arsobispo Rolando Tria-Tirona |[[File:Nuestra Señora de la Soledad de Buhi.jpg|200px]] | |- |Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2023 |Katedral Metropolitana ng Kalinis-linisang Paglilihi. [[Roxas, Capiz|Roxas]], [[Capiz]] |Arsobispo Victor Bendico |[[File:Immaculate Concepcion Metropolitan Cathedral Roxas inside (Rizal Street, Roxas, Capiz; 04-07-2024).jpg|200px]] |[[File:Immaculate Concepcion Metropolitan Cathedral Roxas (Rizal Street, Roxas, Capiz; 10-19-2022).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de las Saleras |20 Abril 2024 |Pandiyosesanong Dambana at Parokya ng Nuestra Señora de las Saleras, [[Aliaga, Nueva Ecija]] |Obispo Sofronio Bancud |[[File:La Verdadera Imagen de Nuestra Señora de las Saleras, Patrona de Aliaga. Manila Cathedral 2024.jpg|200px]] |[[File:NuestraSeñoradelasSalerasParishChurchjf4956 04.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen de Alava |16 Hulyo 2024 |Pang-diyosesis na Dambana ng Mahal na Birhen ng Bundok Carmelo, [[Sison, Pangasinan]] |Obispo Jacinto Jose |[[File:La Bendita Imagen de la Santísima Virgen del Carmen de Álava Coronada. Sison, Pangasinan. 2024.jpg|200px]] |[[File:OurLadyofMountCarmelParishChurchjf868.JPG|200px]] |- |Madre de la Divina Gracia |23 Hulyo 2024 |Parokya ni San Miguel Arkanghel, [[Marilao, Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Marilao Church Bulacan 17.jpg|200px]] |[[File:Marilao Church, Bulacan, Mar 2024.jpg|200px]] |- |Sancta Maria Mater et Regina |8 Setyembre 2024 |Seminaryo ng Sancta Maria Mater et Regina, [[Roxas, Capiz|Lungsod Roxas]],[[Capiz]] ||Cardinal [[Jose Advincula]] | | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario de Paragû |30 Setyembre 2024 |Kapilya ng Birhen ng Rosario, Paragû, [[Tumauini]], [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] |Obispo David William Antonio | | |- |Nuestra Señora de la Medalla Milagrosa |27 Nobyembre 2024 |Pang-arkidiyosesis na Dambana ng Ina ng Medalya Milagrosa, [[Ermita, Maynila|Ermita]], [[Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:SVChurchjf7782 02.JPG|200px]] |[[File:09216jfErmita Adamson University Church Chapel Manila Buildingsfvf 15.jpg|200px]] |- |La Inmaculada Concepción |9 Disyembre 2024 |Parokya ng Inamculada Concepcion, [[Baganga]], [[Davao Oriental]] |Obispo Abel Apigo | | |- |La Inmaculada Concepción de Batanes |9 Disyembre 2024 |Katedral ng La Inmaculada Concepción, [[Basco]], [[Batanes]] |Obispo Danilo Ulep |[[File:Our Lady of the Immaculate Conception of Batanes.jpg|200px]] |[[File:Basco Cathedral 02.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de la Purificacion y Candelaria |1 Pebrero 2025 |Parokya ni San Fernando de Dilao, [[Paco, Maynila|Paco]], [[Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:Nuestra Señora de la Purificación y Candelaria Coronada.jpg|200px]] |[[File:San Fernando de Dilao Church, Paco, Manila, April 2023.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Gracia |7 Pebrero 2025 |Parokya ng Ina ng Biyaya, Lower Q. M., [[Baguio|Lungsod ng Baguio]] |Obispo Rafael Cruz | | |- |Nuestra Señora de Fatima de Urduja |2 Marso 2025{{Efn|Ang imahen ay gagawaran ng [[koronasyong kanonika]].}} |Pang-diyosesis na Dambana at Parokya ng Mahal na Birhen ng Fatima, Urduja Village, [[Caloocan|Lungsod ng Caloocan]] |Obispo Roberto Gaa |[[File:Our Lady of Fatima Parish Church Caloocan 36.jpg|200px]] |[[File:Our Lady of Fatima Parish Church Caloocan 02.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Anunciata |19 Marso 2025 |Basilika Menor at Parokya ni San Juan Bautista, [[Taytay, Rizal|Taytay]], [[Rizal]] |Obispo Ruperto Cruz Santos | |[[File:St. John the Baptist Church, Taytay, Rizal exterior 3.JPG|200px]] |- |Virgen sang Barangay |25 Marso 2025{{Efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 16 Oktubre 2025.}} |Katedral ni San Sebastian, [[Bacolod]], [[Negros Occidental]] |Obispo Patricio Buzon |[[File:Our Lady of the Barangay (Virgen sang Barangay) - March 25, 2025.jpg|200px]] |[[File:San Sebastian Cathedral Bacolod (Rizal Street, Bacolod, Negros Occidental; 10-31-2022).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima de Calamba |13 Mayo 2025 |Parokya ng Birhen ng Fatima, [[Calamba, Laguna|Calamba]], [[Laguna]] |Obispo Marcelino Antonio Maralit |[[Talaksan:Our Lady of Fatima of Calamba City.jpg|200px]] |[[File:2629Calamba City Laguna Roads Landmarks Barangays 38.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Trinidad de Malate |14 Hunyo 2025 |Parokya ng Banal na Santatlo, [[Malate, Maynila|Malate]], [[Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:Nuestra Señora de la Santisima Trinidad de Malate.jpg|200px]] |[[File:09917jfSantisima Trinidad Parish Church Estrada Dian Streets, Malate, Manila) 27.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Salvacion de Manila |16 Agosto 2025 |Parokya ng Nuestra Señora de Salvacion, [[Santa Mesa, Maynila|Sta. Mesa]], [[Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:0646JfSanta Mesa Altrura Church Magsaysay Boulevard Sampaloc Manilafvf 03.jpg|200px]] |[[File:0726JfSanta Mesa Altrura Church Magsaysay Boulevard Sampaloc Manilafvf 14.jpg|200px]] |- |Maria, Mediadora de Todas las Gracias |22 Agosto 2025 |Katedral ni Maria, Tagapamagitan ng Lahat ng Biyaya, [[Digos|Lungsod ng Digos]], [[Davao del Sur]] |Obispo Guillermo Afable | | |- |Maria Bambina |7 Setyembre 2025 |Parokya ng Pagsilang sa Mahal na Birheng Maria, Industrial Valley Complex, [[Marikina|Lungsod ng Marikina]] |Obispo Ruperto Cruz Santos |[[File:357Nativity of Our Lady Parish Church 36.jpg|200px]] |[[File:244Industrial Valley Complex, Marikina City Church School 15.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |26 Oktubre 2025 |Parokya ni Sto. Domingo, [[Santo Domingo, Ilocos Sur|Sto. Domingo]], [[Ilocos Sur]] |Obispo Marlo Peralta | |[[File:Sto. Domingo, Ilocos Sur church - Flickr.jpg|200px]] |- |La Inmaculada Concepción |7 Disyembre 2025 |Parokya ng Kalinis-linisang Paglilihi, [[Batan, Aklan|Batan]], [[Aklan]] |Obispo Victor Bendico | | |- |La Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2025 |Katedral ng Kalinis-linisang Paglilihi, [[Puerto Princesa]], [[Palawan]] |Obispo Socrates Mesina | |[[File:Immaculate Concepcion Cathedral in Puerto Princesa City.jpeg|200px]] |- |La Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2025 |Katedral ng Kalinis-linisang Paglilihi, [[Lungsod ng Kotabato]] |Obispo Charlie Inzon | |[[File:Immaculate Concepcion Metropolitan Cathedral Cotabato (Quezon Avenue, Cotabato City; 08-15-2023).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Guia |12 Enero 2026 |Parokya ng Nuestra Señora de Guia, [[Magallanes, Kabite|Magallanes]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista |[[File:MagallanesChurch,Naic,Cavitejf8164 01.JPG|200px]] |[[File:Magallanes,Kabitejf8104 20.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de la Paz y Buen Viaje |15 Enero 2026 |Pangdiyosesis na Dambana ng Nuestra Señora de la Paz y Buen Viaje, [[La Paz, Tarlac|La Paz]], [[Tarlac]] |Obispo Roberto Mallari |[[File:LaPazChurchjf7503 07.JPG|200px]] |[[File:7804jfLa Paz Church Tarlac Shrinejf 04.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Buen Consejo |26 Abril 2026 |Nuestra Señora del Buen Consejo Mission Station, [[Pasacao]], [[Camarines Sur]] |Obispo Jose Rojas, Jr. | | |- |Nuestra Señora del Sagrado Corazon |31 Mayo 2026 |Parokya ng Kabanal-banalang Manunubos - Brixton Hill, Santol, [[Lungsod Quezon|Lugsod Quezon]] | |[[File:0312jfMost Holy Redeemer Parish Church Brixton Hills Santol Doña Imelda Quezon Cityfvf 04.jpg|200px]] |[[File:0372jfMost Holy Redeemer Parish Church Brixton Hills Santol Doña Imelda Quezon Cityfvf 10.jpg|200px]] |- |Santa Mariang Reyna |22 Agosto 2026 |Parokya ni Santa Mariang Reyna, [[Taytay, Rizal|Taytay]], [[Rizal]] | | | |- |Nuestra Señora de la Consolacion y Correa |6 Setyembre 2026 |Parokya ni Santiago Apostol, [[Paombong]], [[Bulacan]] | |[[File:The Nuestra Señora dela Consolacion y Correa de Paombong.jpg|200px]] |[[File:Apaombongjf.JPG|200px]] |- |Virgen la Purisima Concepción de Tanay{{Efn|Ang imaheng nakadambana sa simbahan ay matagal nang tinatawag na Virgen ng Guadalupe ngunit sinasabi ng mga sinaunang mga akda na ang tunay na pamagat ng imahen ay La Purisima Concepcion. Noong ika-20 ng Enero 2025 ay pormal nang itinalaga ang La Purisima Concepcion na ikalawang patrona ng parokya.}} |''Hindi pa tiyak'' |Parokya ni San Ildefonso de Toledo, [[Tanay]], [[Rizal]] | |[[File:LaVirgenGuadalupedeTanay.jpg|200px]] |[[File:San Ildefonso Church2.JPG|200px]] |} ===Mga Imahen ni Kristo na Kinoronahang Episkopal=== {| class="wikitable sortable" width="100%" ! Opisyal na Titulo ng Imahen ! Petsa ng Koronasyon ! Lugar ng Pamimintuho ! Pinangunahan ni ! Imahen ng Batang Hesus ! Dambana |- | Santo Niño de Tacloban | 30 Hunyo 1968 | Pang-arkidiyosesis na Dambana ng Sto. Niño de Tacloban, [[Tacloban]], [[Leyte]] | style="text-align:center;" | Obispo Teotimo Pacis |[[File:Santo Nino Church Tacloban altar (002) 2023-11-19.jpg|200px]] |[[File:Santo Nino Church Tacloban (002) 2023-11-19.jpg|200px]] |} ==Mga tala== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Birheng Maria]] dk4neyfhjsh5a6wbgn375j61yfd0g0y 0 326642 2208836 2201501 2026-05-24T12:55:48Z LesbiRealist 156303 2208836 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|name=Kevin Balot|image=|caption=|birth_date={{Birth date and age|1991|9|25|mf=y}}|birth_place=[[Tarlac]], [[Philippines]]|competitions=Miss Gay Manila 2012<br>(Winner)<br>Miss International Queen 2012<br>(Winner)|title=Kevin Roxas Balot|films=*Die Beautiful *Di Lahat *[[Luv U]]|years active=2012-Kasalukuyan|alias=Kevin|hometown=|education=BS Nursing|occupation=*Model *Actress *Social media influencer *Beauty pageant titleholder}} Si '''Kevin Roxas Balot''' o mas kilalang ''Kevin Balot'' (ipinanganak noong Nobyembre 25, 1991 [[Tarlac|Matatalaib Tarlac]], [[Pilipinas]]) ay isang transgender titleholder, [[modelo]] at [[Artista|aktor]]. Nanalo siya bilang Miss International Queen 2012, na siyang kauna-unahang [[Mga Pilipino|Pilipinong]] transgender na nanalo ng major international crown.<ref name=":4">{{Cite news |last= |first= |date=November 3, 2012 |title=Pinoy transgender crowned Miss International Queen |pages=2 |work=GMA News Online |url=https://www.gmanetwork.com/news/pinoyabroad/dispatch/280783/pinoy-transgender-crowned-miss-international-queen/story/}}</ref><ref name=":5">{{Cite news |last=Arcano |first=Nicole |date=September 12, 2018 |title=Who Is Kevin Balot, Pantene Philippines' First Transgender Ambassador? |pages=5 |work=Preview ph |url=https://www.preview.ph/beauty/kevin-balot-pantene-philippines-stronger-now-a00193-20180912}}</ref><ref name=":6">{{Cite news |last= |first= |date=November 5, 2012 |title=Miss International Queen 2012 Kevin Balot: 'I hope my dad will accept me' |pages=2 |work=Spot ph |url=https://www.spot.ph/newsfeatures/52267/miss-international-queen-2012-kevin-balot-i-hope-my-dad-will-accept-me}}</ref><ref name=":7">{{Cite news |last=Damir |first=Sogolj |date=November 3, 2012 |title=Transgender beauty pageant crown awarded to Miss Philippines |pages=3 |work=CBC News |url=https://www.cbc.ca/news/world/transgender-beauty-pageant-crown-awarded-to-miss-philippines-1.1252352}}</ref> == Personal na Buhay at edukasyon == Si Balot ay ipinanganak kina Renato at Liberty Balot. Mayroon siyang dalawang kapatid na babae, sina Karen at Kimberly. Bata pa lang, gusto na siya ng kanyang ama na si Renato na maging engineer. Ito at ang iba pang mga inaasahan ng kasarian, tulad ng pagpuna sa pagsusuot ng make-up, ay naging mahirap para kay Balot na makahanap ng pagtanggap mula sa kanyang pamilya.<ref name=":0">{{Cite news |last=Arcano |first=Nicole |date=September 12, 2018 |title=Who Is Kevin Balot, Pantene Philippines' First Transgender Ambassador? |pages=5 |work=Preview ph |url=https://www.preview.ph/beauty/kevin-balot-pantene-philippines-stronger-now-a00193-20180912 }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2018-12-24 |title=Kevin Balot's Journey To Becoming #StrongerNow |url=https://orangemagazine.ph/2018/kevin-balot-journey-to-becoming-stronger-now/ |access-date=2023-08-10 |website=Orange Magazine |language=en-US |archive-date=2023-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810232603/https://orangemagazine.ph/2018/kevin-balot-journey-to-becoming-stronger-now/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Bravo |first=Frances Karmel S. |date=June 28, 2023 |title=10 transgender trailblazers in Philippine showbiz |url=https://www.pep.ph/lifestyle/celebrations/174022/10-transgender-celebrities-in-philippine-showbiz-a5128-20230628-lfrm |access-date=2023-08-10 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> After graduating high school, she lived on her own and entered [[LGBT|LGBTQIA++]] beauty pageants in order to finance her college studies as a nursing student. She has a degree in BS nursing, and as of 2012 worked as a volunteer nurse. That year she also accepted a job teaching English in Thailand.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Cite news |date=November 12, 2012 |title=Transgender winner undecided on sex change |pages=4 |work=ABS-CBN News |url=https://news.abs-cbn.com/lifestyle/11/12/12/transgender-winner-undecided-sex-change}}</ref> == Patimpalak at Pagmomodelo == In 2012, Balot won [[Miss International Queen]] in Pattaya, Thailand. Her winnings included US$13,000 and if she wanted a free gender-affirming surgery. Balot went on to accept this offer.<ref name=":7" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> Noong 2018, naging isa si Balot sa mga ambassador ng Pantene para sa kanilang kampanyang #StrongerNow.<ref>{{Cite news |last=Arcano |first=Nicole |date=September 12, 2018 |title=Who Is Kevin Balot, Pantene Philippines' First Transgender Ambassador? |pages=5 |work=Preview ph |url=https://www.preview.ph/beauty/kevin-balot-pantene-philippines-stronger-now-a00193-20180912 }}</ref> == Personal == Si Kevin Roxas Balot ay isang [[transeksuwalismo]]. == Filmograpiya == Ginampanan niya si Tonet mula sa 2016 film na [[Die Beautiful]]. Naging bahagi din siya ng music video noong 2019 na pinamagatang "[[Di Lahat]]" ni [[Donnalyn Bartolome]] at naging bahagi sa isang serye sa TV na pinamagatang "[[Luv U]]" na ipinalabas noong 2015.<ref>{{Cite news |last=Bartolome |first=Donnalyn |date=June 12, 2019 |title=Di Lahat |pages=1 |work=Donnalyn |url=https://www.imdb.com/title/tt13989368/ }}</ref><ref><nowiki>https://youtu.be/OhsWmwgF4bo</nowiki></ref> == Panlabas na link == * [https://www.facebook.com/kevinbalotpage?mibextid=9R9pXO Kevin Balot] on [[Facebook]] * [https://www.instagram.com/kevinbalot/?hl=en Kevin Balot] on [[Instagram]] {{S-start}} {{S-ach}} {{S-bef|before={{Flagicon|Thailand}} Sirapassorn Atthayakorn}} {{s-ttl|title=[[Miss International Queen]] |years= 2012}} {{s-aft|after={{Flagicon|Brazil}} Marcela Ohio}} {{S-break}} {{S-end}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Balot, Kevin}} [[Category:Living people]] [[Category:1991 births]] [[Category:21st-century Filipino actresses]] [[Category:21st-century Filipino LGBT people]] [[Category:21st-century Filipino women]] [[Category:Filipino beauty pageant winners]] [[Category:Filipino female models]] [[Category:Filipino transgender women]] [[Category:Transgender women entertainers]] [[Category:People from Tarlac]] {{stub}} {{Authority control}} {{Pilipino|Talambuhay}} {{Authority control}} {{commons|Kevin Balot}} == Mga Sanggunian == [[Category:Beauty pageant contestant]] {{portal|Pilipinas}} {{Philippines-bio-stub}} dc612n8khb9v2n7l45lypl0itj18xdw 0 326989 2208835 2137952 2026-05-24T12:53:06Z LesbiRealist 156303 2208835 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{MOS|date=Enero 2024}} {{cleanup|date=Enero 2024|reason=Kailangan ayusin ang balarila at pagkakasulat. Kailangan isalin din ang mga banyagang salita.}} }} {{Short description|Filipina actress and model (born 1986)}} {{Infobox pageant titleholder | name = Trixie Maristela | image = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|1986|4|30|mf=y}} | birth_place = [[Manila]], [[Philippines]] | alma_mater = [[Unibersidad ng Pilipinas]] | years_active = 2014–present | agency = APT Entertainment (2014) <br /> VIVA Entertainment|VIVA Artists Agency (2014–present) <br /> [[TV5 Network]] (2020–present) | competitions = Miss Gay Manila 2015<br>(Winner)<br>[[Miss International Queen 2015]]<br>(Winner) | title = }} Si '''Trixie Maristela''' (ipinanganak noong Abril 30, 1986) ay isang Pilipinong [[Transeksuwalismo|transeksuwal]] aktor, modelo, beauty queen titleholder pati na rin ang European Languages graduate major in [[Wikang Kastila|Spanish]] minor sa mga wikang [[Wikang Pranses|Pranses]] mula sa [[Unibersidad ng Pilipinas]]. Na naka-base ngayon sa [[Melbourne]], [[Australya|Australia]]. Nagtapos siya ng kanyang master's degree sa Professional Accounting. == Karera == Noong Mayo 2014, sumali siya sa pinakaprestihiyosong transgender beauty pageant ng Pilipinas sa pambansang telebisyon, [[Eat Bulaga!]]'s ''Super Sireyna Worldwide''. Nagkaroon siya ng pagkakataong makipagkumpitensya sa iba pang mga transgender beauty icon mula sa buong mundo. Nagtapos siya bilang 1st runner-up. Noong Mayo 2015, sumali siya sa kauna-unahang ''Miss Trans Manila'' at kinoronahang panalo.{{cn|date=July 2022}} Noong Oktubre 2015, si Maristela at ang kanyang partner na si Art Sta. Nag-publish si Ana ng librong pinangalanang ''He's Dating The Transgender''. Ang libro ay isang memoir tungkol kay Sta. Nainlove si Ana kay Maristela.<ref>{{cite web |date=November 8, 2015 |title=He's Dating The Transgender |url=http://www.anvilpublishing.com/shop/hes-dating-the-transgender-2/&sa=U&ved=0CBcQFjACahUKEwi-ovnCv4DJAhVJGZQKHS9dAR0&sig2=jrk7pDFvlIC0VjQdrzugdQ&usg=AFQjCNEO7HLoieYH0iQIfLtO_H_jtY8bEQ |access-date=November 9, 2015 |publisher=anvilpublishing }}{{Dead link|date=Enero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Noong Nobyembre 2015, sumali siya sa ''[[Miss International Queen]]'' transgender beauty pageant sa [[Pattaya]], [[Thailand]]. Siya ay kinoronahan bilang panalo.<ref>{{cite web|url= http://www.mb.com.ph/filipina-transwoman-wins-intl-crown/|title=Miss International Queen 2015|publisher=mb|date=November 8, 2015|access-date=November 9, 2015}}</ref> Noong Pebrero 2016, naging bida si Maristela sa drama anthology series ng [[GMA Network|GMA]] na ''[[Karelasyon]],'' ang kanyang unang acting role sa telebisyon. Ginampanan niya ang papel bilang Reyna, isang transgender na hindi tumitigil sa pagmamahal sa kabila ng kanyang masalimuot na buhay pag-ibig. Nagbida rin siya sa isa pang drama anthology series na ''[[Magpakailanman]]'' sa isang episode na nagtatampok sa totoong buhay na kuwento ni Maristela.<ref>{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/BBm3Ah5qOkM/|title=Trixie Maristela on Karelasyon|publisher=Trixie Maristela's Instagram|date=February 13, 2016|access-date=February 13, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/BB0C8IguQfh/|title=Trixie Maristela on Magpakailanman|publisher=Martin Del Rosario's Instagram|date=February 16, 2016|access-date=February 16, 2016}}</ref> == Edukasyon == Si Trixie Maristela ay nag-aral ng mga wikang European major sa Spanish at minor sa French sa [[UP Diliman]].<ref>{{Cite news|url=http://www.philstar.com/entertainment/2015/11/08/1519511/pinay-transgender-trixie-maristela-2015-miss-intl-queen|title=Pinay transgender Trixie Maristela is 2015 Miss Int'l Queen|last=Caparas|first=Jojo Gabinete and Celso de Guzman|work=philstar.com|access-date=2017-04-28}}</ref> == Filmograpiya == === Telebisyon === {|class="wikitable" style="text-align:center" !Year !Title !Role !Networks |- | rowspan="4" | 2016 ||''[[Sunday PinaSaya]]<ref>{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/BE2dGo_qOpu/ |archive-url=https://ghostarchive.org/iarchive/s/instagram/BE2dGo_qOpu |archive-date=2021-12-26 |url-access=registration|title=Trixie Maristela on Sunday PinaSaya|publisher=Trixie Maristela's Instagram|date=May 1, 2016|access-date=May 1, 2016}}{{cbignore}}</ref>''||Ms. Sampaguita||rowspan="3"|[[GMA Network|GMA]] |- | ''[[Magpakailanman|Magpakailanman: Love Knows No Gender (I'm Dating A Transgender)]]<ref>{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/BB0lmZcKOoY/ |archive-url=https://ghostarchive.org/iarchive/s/instagram/BB0lmZcKOoY |archive-date=2021-12-26 |url-access=registration|title=Trixie Maristela on Magpakailanman|publisher=Trixie Maristela's Instagram|date=February 16, 2016|access-date=February 16, 2016}}{{cbignore}}</ref>'' || Herself / Trixie |- | ''[[Karelasyon|Karelasyon: Transwoman (Ang Kakaibang Kalaguyo Ni Mister)]]<ref>{{cite web|url= https://www.instagram.com/p/BBdTks9qOqI/ |archive-url=https://ghostarchive.org/iarchive/s/instagram/BBdTks9qOqI |archive-date=2021-12-26 |url-access=registration|title=Trixie Maristela on Karelasyon|publisher=Trixie Maristela's Instagram|date=February 7, 2016|access-date=February 7, 2016}}{{cbignore}}</ref>'' || Queen |- |''[[ASAP (variety show)|ASAP]]<ref>{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/BAD-oTrqOjn/ |archive-url=https://ghostarchive.org/iarchive/s/instagram/BAD-oTrqOjn |archive-date=2021-12-26 |url-access=registration|title=Trixie Maristela on ASAP|publisher=Trixie Maristela|date=January 4, 2016|access-date=January 4, 2016}}{{cbignore}}</ref>'' || Cameo Appearance || [[ABS-CBN]] |- |rowspan="7" | 2015 || ''[[2015 Metro Manila Film Festival|2015 Metro Manila Film Festival Awards Night]]<ref>{{cite web|url= https://www.instagram.com/p/_zDHB4KOhZ/|title=Trixie Maristela on 2015 MMFF Awards Night|publisher=Trixie Maristela's Instagram|date=December 27, 2015|access-date=December 27, 2015}}</ref>'' || Host / Presenter || [[TV5 (Philippines)|TV5]] |- |''[[Tunay Na Buhay]]<ref>{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/-2yMArqOuq/ |archive-url=https://ghostarchive.org/iarchive/s/instagram/-2yMArqOuq |archive-date=2021-12-26 |url-access=registration|title=Trixie Maristela on Tunay Na Buhay|publisher=Trixie Maristela's Instagram|date=December 4, 2015|access-date=December 4, 2015}}{{cbignore}}</ref>'' || rowspan="5" | Herself / Guest Appearance || [[GMA Network|GMA]] |- |''[[It's Showtime (Philippine TV program)|It's Showtime]]<ref>{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/-si0uqqOqo/|title=Trixie Maristela on It's Showtime|publisher=Trixie Maristela's Instagram|date=December 1, 2015|access-date=December 1, 2015}}</ref>'' || rowspan="2" | [[ABS-CBN]] |- |''[[Umagang Kay Ganda]]<ref>{{cite web|url=https://instagram.com/p/-i0hVyKOof/ |archive-url=https://ghostarchive.org/iarchive/s/instagram/-i0hVyKOof |archive-date=2021-12-26 |url-access=registration|title=Trixie Maristela on Umagang Kay Ganda|publisher=Trixie Maristela's Instagram|date=November 28, 2015|access-date=November 28, 2015}}{{cbignore}}</ref>'' |- |''[[CelebriTV]]<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Zzf6nrt1zSs&sa=U&ved=0ahUKEwjClJqdroLKAhUjKKYKHSEMCgoQFggYMAM&sig2=6lwj3Y7E84QgcgqUvPZIUw&usg=AFQjCNEo20b-TVsrRIwJJxpDEjWq5krXrQ|title=Trixie Maristela on CelebriTV|publisher=GMA Network|date=December 30, 2015|access-date=December 30, 2015}}</ref>'' || [[GMA Network|GMA]] |- | ''[[Rated K]]<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=nGF3yEVA0aY&sa=U&ved=0ahUKEwjhjf2ut7LJAhWEo5QKHQ8vBycQFggYMAM&sig2=IYIh_0nnT_eai4ktTXK1vA&usg=AFQjCNFvTX0ZxvhJJQ0Rbkt_Hu9W44aePA|title=Trixie Maristela on Rated K|publisher=ArTrixie|date=November 28, 2015|access-date=November 28, 2015}}</ref>'' || [[ABS-CBN]] |- | ''[[Eat Bulaga!|Pinagpalang Ama: Eat Bulaga Lenten Drama Special 2015]]<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=-XCdjZkUI6c|title=Trixie Maristela on Pinagpalang Ama|publisher=Youtube|date=January 3, 2016|access-date=January 3, 2016}}</ref>'' || Cameo Appearance || rowspan="4" | [[GMA Network|GMA]] |- | rowspan="2" | 2014; 2015 || ''[[Celebrity Bluff]]<ref>{{cite web|url=https://m.facebook.com/CelebrityBluff/posts/919149688149843&sa=U&ved=0ahUKEwiq-aGowbTJAhXkMqYKHfoOAToQFggYMAM&sig2=HNjTcmxftgCD33nVL7jPdA&usg=AFQjCNFPjG0uxUFeKKMRSHzy5S_kiLrNhQ|title=Trixie Maristela on Celebrity Bluff|publisher=Celebrity Bluff|date=November 29, 2015|access-date=November 29, 2015}}</ref>''|| Herself / Contestant |- | ''[[Unang Hirit]]<ref>{{cite web|url=http://www.gmanetwork.com/news/video/208472/unanghirit/unang-hirit-q-a-with-super-sireyna-philippines-2014-trixie-isabel-oli-maristela&sa=U&ved=0ahUKEwj8npWltLLJAhVB5aYKHa4pAVMQFggeMAU&sig2=u0o-n2jh9DBFMaRYKIvfng&usg=AFQjCNE54Ku-kVOe3pMkEhLd5kMCDz6DrQ|title=Trixie Maristela on Unang Hirit|publisher=GMA Network|date=November 28, 2015|access-date=November 28, 2015}}</ref>'' || Herself / Guest Appearance |- |2014 || ''[[Eat Bulaga!]]<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WDjXOxJwe0M&sa=U&ved=0ahUKEwinyYOor7LJAhXGhaYKHbK4AFkQFggeMAU&sig2=kVkOzYMeIQ9f0Zs5v7_IZQ&usg=AFQjCNEkv552MqrBHW7NbjmzS0752HE2lA|title=Trixie Maristela on Super Sireyna Worldwide|publisher=GMA Network|date=November 28, 2015|access-date=November 28, 2015}}</ref>'' || Herself / Guest Appearance / Super Sireyna Worldwide Contestant |- |} ==Tingnan din== * [[Listahan ng mga patimpalak ng kagandahan]] == Panlabas na link == * [https://www.facebook.com/iamtrixiemaristela/ Trixie Maristela on Facebook] {{S-start}} {{S-ach}} {{S-bef|before={{Flagicon|Venezuela}} [[Isabella Santiago]]}} {{s-ttl|title=[[Miss International Queen]] |years= 2015}} {{s-aft|after={{Flagicon|Thailand}} Jiratchaya Sirimongkolnawin}} {{S-break}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Maristela, Trixie}} [[Category:Filipino beauty pageant winners]] [[Category:Filipino female models]] [[Category:Filipino transgender women]] [[Category:Transgender women entertainers]] [[Category:People]] {{stub}} {{Authority control}} {{Pilipino|Talambuhay}} {{Authority control}} {{commons|Trixie Maristela}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Beauty pageant contestant]] [[Kategorya:Beauty pageant winners]] [[Kategorya:Mga taunang palatuntunang pantelebisyon]] [[Kategorya:Kompetensiya]] [[Kategorya:patimpalak]] [[Kategorya:Mga taunang palatuntunang pantelebisyon]] [[Kategorya:Beauty pageant]] [[Kategorya:beauty contest]] [[Category:Beauty pageant contestant]] {{portal|Pilipinas}} {{Philippines-bio-stub}} lagxopsbxsn68isviduz0bl60dwad2x 0 327213 2208856 2095390 2026-05-24T19:11:59Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260524)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208856 wikitext text/x-wiki Ang '''oksikodona''' (Ingles: oxycodone), na ibinebenta sa ilalim ng iba't ibang ngalang-pangkalakal gaya ng '''OxyContin''' (na isang pinahabang ''release form''), ay isang semi-synthetic na opioid na ginagamit na medikal para sa paggamot ng katamtaman hanggang matinding sakit. Ito ay lubos na nakakahumaling<ref>{{cite journal | vauthors = Remillard D, Kaye AD, McAnally H | title = Oxycodone's Unparalleled Addictive Potential: Is it Time for a Moratorium? | journal = Current Pain and Headache Reports | volume = 23 | issue = 2 | pages = 15 | date = February 2019 | pmid = 30820686 | doi = 10.1007/s11916-019-0751-7 | s2cid = 73488265 }}</ref> at isang karaniwang inaabusong gamot.<ref name=AHFS2018>{{cite web |title=Oxycodone Monograph for Professionals |url=https://www.drugs.com/monograph/oxycodone.html |website=Drugs.com |publisher=AHFS |access-date=28 December 2018 |archive-date=28 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181228174726/https://www.drugs.com/monograph/oxycodone.html |url-status=live }}</ref><ref name="Per2018" /> Ito ay kadalasang kinukuha sa pamamagitan ng bibig, at magagamit sa agarang-paglalabas at kontroladong-paglalabas na mga formula.<ref name=AHFS2018 /> Ang pagsisimula ng pag-alis ng pananakit ay karaniwang nagsisimula sa loob ng labinlimang minuto at tumatagal ng hanggang anim na oras kasama ang agarang-release formulation.<ref name=AHFS2018 /> Sa [[United Kingdom|Reyna Unido]], ito ay magagamit sa pamamagitan ng iniksyon.<ref name=BNF74>{{cite book|title=British national formulary : BNF 74|url=https://archive.org/details/bnf74september200000join|date=2017|publisher=British Medical Association|isbn=978-0-85711-298-9|page=[https://archive.org/details/bnf74september200000join/page/442 442]|edition=74}}</ref> Available din ang mga kumbinasyong produkto na may paracetamol (acetaminophen), ibuprofen, naloxone, naltrexone, at aspirin.<ref name=AHFS2018 /> <!-- Side effects and mechanism --> Kasama sa mga karaniwang pangalawang epekto ang euphoria, constipation, pagduduwal, pagsusuka, pagkawala ng gana, antok, pagkahilo, pangangati, tuyong bibig, at pagpapawis.<ref name=AHFS2018/> Maaaring kabilang din sa mga pangalawang epekto ang adiksyon at ''dependence'', pag-abuso sa substance, pagkamayamutin, depresyon o mania, delirium, gun-guni, hypoventilation, gastroparesis, bradikardia, at hypotensyon.<ref name=AHFS2018/> Ang mga hinding hiya sa kodeine ay maaari ding hinding hiya sa oxycodone.<ref name=AHFS2018/> Ang paggamit ng oksikodona sa maagang pagbubuntis ay mukhang medyo ligtas.<ref name=AHFS2018/> Maaaring mangyari ang pag-withdraw ng opioid kung mabilis na huminto sa pag-withdraw.<ref name=AHFS2018/> Ang oksikodona ay kumikilos sa pamamagitan ng pag-activate ng μ-opioid receptor.<ref name=TalleyFrankum2015>{{cite book| vauthors = Talley NJ, Frankum B, Currow D |title=Essentials of Internal Medicine 3e|url=https://books.google.com/books?id=0Zq9BwAAQBAJ&pg=PA491|date=10 February 2015|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=978-0-7295-8081-6|pages=491–}}</ref> Kapag kinuha sa pamamagitan ng bibig, ito ay may humigit-kumulang 1.5 beses ang epekto ng katumbas na halaga ng morphine.<ref>{{cite web|work=Stanford School of Medicine, Palliative Care|title=Opioid Conversion / Equivalency Table|url=https://palliative.stanford.edu/opioid-conversion/equivalency-table/|date=20 April 2013|access-date=27 October 2017|archive-date=9 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200909012800/https://palliative.stanford.edu/opioid-conversion/equivalency-table/|url-status=dead}}</ref> <!-- History, society, and culture --> Ang oksikodona ay orihinal na ginawa mula sa opium poppy opiate alkaloid thebaine noong 1916. Ito ay unang ginamit sa medisina sa [[Alemanya]] noong 1917.<ref>{{cite journal | vauthors = Kalso E | title = Oxycodone | journal = Journal of Pain and Symptom Management | volume = 29 | issue = 5 Suppl | pages = S47–S56 | date = May 2005 | pmid = 15907646 | doi = 10.1016/j.jpainsymman.2005.01.010 | doi-access = free }}</ref> Ito ay nasa listahan ng mga mahahalagang gamot ng [[World Health Organization]].<ref name="WHO22nd">{{cite book | vauthors = ((World Health Organization)) | title = World Health Organization model list of essential medicines: 22nd list (2021) | year = 2021 | hdl = 10665/345533 | author-link = World Health Organization | publisher = World Health Organization | location = Geneva | id = WHO/MHP/HPS/EML/2021.02 | hdl-access=free }}</ref> Ito ay magagamit bilang isang generic na gamot.<ref name=AHFS2018/> Noong 2021, ito ang ika-59 na pinakakaraniwang inireresetang gamot sa [[Estados Unidos]], na may mahigit 11 milyong reseta.<ref>{{cite web | title=The Top 300 of 2021 | url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx | website=ClinCalc | access-date=14 January 2024 | archive-date=15 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240115223848/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | title=Oxycodone – Drug Usage Statistics | website=ClinCalc | url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Oxycodone | access-date=14 January 2024 }}</ref> Mayroong ilang mga formulation na humahadlang sa pang-aabuso, tulad ng kumbinasyon ng naloxone o naltrexone.<ref name=Per2018>{{cite journal | vauthors = Pergolizzi JV, Taylor R, LeQuang JA, Raffa RB | title = Managing severe pain and abuse potential: the potential impact of a new abuse-deterrent formulation oxycodone/naltrexone extended-release product | journal = Journal of Pain Research | volume = 11 | pages = 301–311 | date = 2018 | pmid = 29445297 | pmc = 5810535 | doi = 10.2147/JPR.S127602 | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Dart RC, Iwanicki JL, Dasgupta N, Cicero TJ, Schnoll SH | title = Do abuse deterrent opioid formulations work? | journal = Journal of Opioid Management | volume = 13 | issue = 6 | pages = 365–378 | date = 2017 | pmid = 29308584 | doi = 10.5055/jom.2017.0415 }}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} {{Analgesics}} 6abv6ap5cg9aatqxborq49ufy0a6kpi 0 327752 2208918 2101736 2026-05-25T00:11:13Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Himnong Pampamahalaan ng USSR]] 2208918 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Himnong Pampamahalaan ng USSR]] hy2baf8n357419gvd3gxwipwr4jg6yh 0 327756 2208919 2101658 2026-05-25T00:11:18Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Himnong Pampamahalaan ng USSR]] 2208919 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Himnong Pampamahalaan ng USSR]] hy2baf8n357419gvd3gxwipwr4jg6yh 0 329613 2208853 2206613 2026-05-24T18:45:28Z IvanScrooge98 71427 /* */ pron 2208853 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = Temu | logo = [[File:Temu logo.svg|180px]] | logo_size = 150 | type = [[Online shopping]] | industry = [[E-commerce]] | founded = {{start date and age|2022|7}} | founder = [[Colin Huang]] | key_people = | products = | services = Online shopping | revenue = | num_employees = | parent = [[PDD Holdings]]<ref name=forbes /> | website = {{Official URL}} | launch_date = {{start date and age|2022|9}} | area_served = {{Collapsible list |Australia<ref name="AuNZ">{{Cite news |date=April 18, 2023 |title=China-backed shopping app that could unseat Kmart, Big W |website=[[News.com.au]] |url=https://www.news.com.au/lifestyle/real-life/news-life/chinabacked-shopping-app-that-could-unseat-kmart-big-w/news-story/2d37619c6237afd46895ad004062f6c2 |url-status=live |access-date=April 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418050740/https://www.news.com.au/lifestyle/real-life/news-life/chinabacked-shopping-app-that-could-unseat-kmart-big-w/news-story/2d37619c6237afd46895ad004062f6c2 |archive-date=April 18, 2023}}</ref> |Azerbaijan |Belgium |Bulgaria<ref name=EuroCountries/> |Canada<ref>{{Cite news |last1=McLymore |first1=Arriana |last2=Hall |first2=Casey |date=2023-03-10 |title=Shein, Temu in fierce fight over US market for $10 dresses |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/business/retail-consumer/shein-temu-fierce-fight-over-us-market-10-dresses-2023-03-09/ |url-status=live |access-date=2023-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425065343/https://www.reuters.com/business/retail-consumer/shein-temu-fierce-fight-over-us-market-10-dresses-2023-03-09/ |archive-date=April 25, 2023}}</ref> |Croatia |Chile<ref>{{Cite web |last=Vega |first=Fernando |date=2023-08-30 |title=Temu, la app que compite con Shein y Aliexpress, aterriza en Chile |url=https://www.latercera.com/pulso-pm/noticia/temu-la-app-que-compite-con-shein-y-aliexpress-aterriza-en-chile/HVJ2OGTO2JEPZPXQSEXDYV7O5A/ |access-date=2024-05-11 |website=La Tercera |archive-date=May 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240511220424/https://www.latercera.com/pulso-pm/noticia/temu-la-app-que-compite-con-shein-y-aliexpress-aterriza-en-chile/HVJ2OGTO2JEPZPXQSEXDYV7O5A/ |url-status=live }}</ref> |Czech Republic |Cyprus |Denmark |Finland |France<ref name="EuroCountries">{{Cite news |last=Qu |first=Tracy |date=2023-04-24 |title=Chinese budget shopping app Temu opens in Europe amid rapid expansion |language=en |website=[[South China Morning Post]] |url=https://www.scmp.com/tech/big-tech/article/3218124/pdds-temu-opens-shop-europe-six-new-markets-it-rapidly-expands-take-rivals-shein-bytedance |url-status=live |access-date=2023-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425065042/https://www.scmp.com/tech/big-tech/article/3218124/pdds-temu-opens-shop-europe-six-new-markets-it-rapidly-expands-take-rivals-shein-bytedance |archive-date=April 25, 2023}}</ref> |Germany<ref name=EuroCountries/> |Greece |Hungary |Ireland |Israel<ref>{{cite news | url=https://www.ynetnews.com/business/article/bke8clqg6 | title=Cheaper than AliExpress: Chinese website TEMU starts shipping to Israel | newspaper=Ynetnews | date=October 3, 2023 | last1=Crystal | first1=Meirav | access-date=October 4, 2023 | archive-date=October 8, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231008060057/https://www.ynetnews.com/business/article/bke8clqg6 | url-status=live }}</ref> |Italy<ref name=EuroCountries/> |Japan |Latvia |Lithuania |Malaysia |Mexico |Morocco |Netherlands<ref name=EuroCountries/> |New Zealand<ref name=AuNZ/> |Norway|Poland|Portugal |Philippines |Romania |Slovakia|Slovenia|South Africa|Spain <ref name=EuroCountries/> |Sweden |Switzerland <ref>{{cite news | url=https://www.srf.ch/news/wirtschaft/aggressive-onlinewerbung-temu-ein-neuer-geschickter-player-im-onlinehandel | title=Aggressive adverdisting: Temu e new, clever player in online commerce (in German)| newspaper=[[Schweizer Radio und Fernsehen|Swiss Radio and TV]]| date=August 13, 2023 | last1=Joder| first1=Denise| access-date=January 4, 2024 | archive-date=August 15, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230815145056/https://www.srf.ch/news/wirtschaft/aggressive-onlinewerbung-temu-ein-neuer-geschickter-player-im-onlinehandel | url-status=live }}</ref> |Turkey |United Arab Emirates |United Kingdom<ref name=EuroCountries/> |United States<ref name="forbes" /> }} }} Ang '''Whaleco Technology Limited''', <ref>{{Cite web |title=Temu {{!}} Privacy Policy |url=https://www.temu.com/privacy-and-cookie-policy.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508220616/https://www.temu.com/privacy-and-cookie-policy.html |archive-date=May 8, 2024 |access-date=2024-05-08 |website=Temu}}</ref> na nakikisosyo bilang '''Temu''' ({{IPAc-en|audio=en-us-Temu2.oga|ˈ|t|ɛ|m|uː}} {{Respell|TEE|moo}}), ay isang online na pamilihan na pinamamahalaan ng Tsinong kompanyang e-commerce na PDD Holdings.<ref name="forbes">{{Cite news |last=Murray |first=Conor |date=February 17, 2023 |title=What To Know About Temu: New Chinese-Owned Fast Fashion App Draws Comparisons (Good And Bad) To Shein |work=[[Forbes]] |url=https://www.forbes.com/sites/conormurray/2023/02/17/what-to-know-about-temu-new-chinese-owned-fast-fashion-app-draws-comparisons-good-and-bad-to-shein/?sh=351587c23f14 |url-status=live |access-date=February 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226095656/https://www.forbes.com/sites/conormurray/2023/02/17/what-to-know-about-temu-new-chinese-owned-fast-fashion-app-draws-comparisons-good-and-bad-to-shein/?sh=351587c23f14 |archive-date=February 26, 2023}}</ref> <ref name="CNNMaruf">{{Cite news |last=Maruf |first=Ramishah |date=28 June 2023 |title=Shein sent American influencers to China. Social media users are furious |language=en |publisher=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/2023/06/28/business/shein-influencers-brand-trip-china-hnk-intl |url-status=live |access-date=14 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705143816/https://edition.cnn.com/2023/06/28/business/shein-influencers-brand-trip-china-hnk-intl/ |archive-date=July 5, 2023}}</ref> Nag-aalok ito ng may malaking diskwentong mga produkto para sa konsyumer <ref name="Time">{{Cite magazine|magazine=[[Time (magazine)|Time]]}}</ref> na kadalasang ipinapadala sa mga mamimili nang direkta mula sa [[Tsina]].<ref name="cnbc">{{Cite news |last=Kharpal |first=Arjun |title=China's e-commerce giant Pinduoduo quietly launches US shopping site in Amazon challenge |language=en |publisher=[[CNBC]] |url=https://www.cnbc.com/2022/09/02/chinas-e-commerce-giant-pinduoduo-launches-us-shopping-site-temu.html |url-status=live |access-date=September 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220917205309/https://www.cnbc.com/2022/09/02/chinas-e-commerce-giant-pinduoduo-launches-us-shopping-site-temu.html |archive-date=September 17, 2022}}</ref> <ref name="USA TODAY">{{Cite web |title=What is Temu? What we know about the e-commerce company with multiple Super Bowl ads |url=https://www.usatoday.com/story/money/2024/02/12/what-is-temu-super-bowl/72573203007/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240212221745/https://www.usatoday.com/story/money/2024/02/12/what-is-temu-super-bowl/72573203007/ |archive-date=February 12, 2024 |access-date=2024-02-15 |website=USA TODAY |language=en-US}}</ref> Ang modelo ng negosyo ng Temu ay nakabase sa [[Timog Korea]]. Naging tanyag ito sa mga mamimili ngunit nagdulot din ng mga alalahanin sa pagkapribado ng mga datos, sapilitang paggawa, intelektwal na ari-arian, at kalidad ng mga produkto nito sa pamilihan. Ang kumpanya ay nasangkot sa mga legal na alitan sa karibal nitong kapwa kompanya, ang Shein. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga kompanya]] [[Kategorya:Mga kompanya sa Tsina]] lybbuuuu8a2x5p7hk9m7a9yhu1gw6py 2208854 2208853 2026-05-24T18:46:20Z IvanScrooge98 71427 /* */ 2208854 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = Temu | logo = [[File:Temu logo.svg|180px]] | logo_size = 150 | type = [[Online shopping]] | industry = [[E-commerce]] | founded = {{start date and age|2022|7}} | founder = [[Colin Huang]] | key_people = | products = | services = Online shopping | revenue = | num_employees = | parent = [[PDD Holdings]]<ref name=forbes /> | website = {{Official URL}} | launch_date = {{start date and age|2022|9}} | area_served = {{Collapsible list |Australia<ref name="AuNZ">{{Cite news |date=April 18, 2023 |title=China-backed shopping app that could unseat Kmart, Big W |website=[[News.com.au]] |url=https://www.news.com.au/lifestyle/real-life/news-life/chinabacked-shopping-app-that-could-unseat-kmart-big-w/news-story/2d37619c6237afd46895ad004062f6c2 |url-status=live |access-date=April 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418050740/https://www.news.com.au/lifestyle/real-life/news-life/chinabacked-shopping-app-that-could-unseat-kmart-big-w/news-story/2d37619c6237afd46895ad004062f6c2 |archive-date=April 18, 2023}}</ref> |Azerbaijan |Belgium |Bulgaria<ref name=EuroCountries/> |Canada<ref>{{Cite news |last1=McLymore |first1=Arriana |last2=Hall |first2=Casey |date=2023-03-10 |title=Shein, Temu in fierce fight over US market for $10 dresses |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/business/retail-consumer/shein-temu-fierce-fight-over-us-market-10-dresses-2023-03-09/ |url-status=live |access-date=2023-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425065343/https://www.reuters.com/business/retail-consumer/shein-temu-fierce-fight-over-us-market-10-dresses-2023-03-09/ |archive-date=April 25, 2023}}</ref> |Croatia |Chile<ref>{{Cite web |last=Vega |first=Fernando |date=2023-08-30 |title=Temu, la app que compite con Shein y Aliexpress, aterriza en Chile |url=https://www.latercera.com/pulso-pm/noticia/temu-la-app-que-compite-con-shein-y-aliexpress-aterriza-en-chile/HVJ2OGTO2JEPZPXQSEXDYV7O5A/ |access-date=2024-05-11 |website=La Tercera |archive-date=May 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240511220424/https://www.latercera.com/pulso-pm/noticia/temu-la-app-que-compite-con-shein-y-aliexpress-aterriza-en-chile/HVJ2OGTO2JEPZPXQSEXDYV7O5A/ |url-status=live }}</ref> |Czech Republic |Cyprus |Denmark |Finland |France<ref name="EuroCountries">{{Cite news |last=Qu |first=Tracy |date=2023-04-24 |title=Chinese budget shopping app Temu opens in Europe amid rapid expansion |language=en |website=[[South China Morning Post]] |url=https://www.scmp.com/tech/big-tech/article/3218124/pdds-temu-opens-shop-europe-six-new-markets-it-rapidly-expands-take-rivals-shein-bytedance |url-status=live |access-date=2023-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425065042/https://www.scmp.com/tech/big-tech/article/3218124/pdds-temu-opens-shop-europe-six-new-markets-it-rapidly-expands-take-rivals-shein-bytedance |archive-date=April 25, 2023}}</ref> |Germany<ref name=EuroCountries/> |Greece |Hungary |Ireland |Israel<ref>{{cite news | url=https://www.ynetnews.com/business/article/bke8clqg6 | title=Cheaper than AliExpress: Chinese website TEMU starts shipping to Israel | newspaper=Ynetnews | date=October 3, 2023 | last1=Crystal | first1=Meirav | access-date=October 4, 2023 | archive-date=October 8, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231008060057/https://www.ynetnews.com/business/article/bke8clqg6 | url-status=live }}</ref> |Italy<ref name=EuroCountries/> |Japan |Latvia |Lithuania |Malaysia |Mexico |Morocco |Netherlands<ref name=EuroCountries/> |New Zealand<ref name=AuNZ/> |Norway|Poland|Portugal |Philippines |Romania |Slovakia|Slovenia|South Africa|Spain <ref name=EuroCountries/> |Sweden |Switzerland <ref>{{cite news | url=https://www.srf.ch/news/wirtschaft/aggressive-onlinewerbung-temu-ein-neuer-geschickter-player-im-onlinehandel | title=Aggressive adverdisting: Temu e new, clever player in online commerce (in German)| newspaper=[[Schweizer Radio und Fernsehen|Swiss Radio and TV]]| date=August 13, 2023 | last1=Joder| first1=Denise| access-date=January 4, 2024 | archive-date=August 15, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230815145056/https://www.srf.ch/news/wirtschaft/aggressive-onlinewerbung-temu-ein-neuer-geschickter-player-im-onlinehandel | url-status=live }}</ref> |Turkey |United Arab Emirates |United Kingdom<ref name=EuroCountries/> |United States<ref name="forbes" /> }} }} Ang '''Whaleco Technology Limited''', <ref>{{Cite web |title=Temu {{!}} Privacy Policy |url=https://www.temu.com/privacy-and-cookie-policy.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508220616/https://www.temu.com/privacy-and-cookie-policy.html |archive-date=May 8, 2024 |access-date=2024-05-08 |website=Temu}}</ref> na nakikisosyo bilang '''Temu''' ({{IPAc-en|ˈ|t|ɛ|m|uː}} {{Respell|TEE|moo}} {{audio|en-us-Temu2.oga|-}}), ay isang online na pamilihan na pinamamahalaan ng Tsinong kompanyang e-commerce na PDD Holdings.<ref name="forbes">{{Cite news |last=Murray |first=Conor |date=February 17, 2023 |title=What To Know About Temu: New Chinese-Owned Fast Fashion App Draws Comparisons (Good And Bad) To Shein |work=[[Forbes]] |url=https://www.forbes.com/sites/conormurray/2023/02/17/what-to-know-about-temu-new-chinese-owned-fast-fashion-app-draws-comparisons-good-and-bad-to-shein/?sh=351587c23f14 |url-status=live |access-date=February 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226095656/https://www.forbes.com/sites/conormurray/2023/02/17/what-to-know-about-temu-new-chinese-owned-fast-fashion-app-draws-comparisons-good-and-bad-to-shein/?sh=351587c23f14 |archive-date=February 26, 2023}}</ref> <ref name="CNNMaruf">{{Cite news |last=Maruf |first=Ramishah |date=28 June 2023 |title=Shein sent American influencers to China. Social media users are furious |language=en |publisher=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/2023/06/28/business/shein-influencers-brand-trip-china-hnk-intl |url-status=live |access-date=14 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705143816/https://edition.cnn.com/2023/06/28/business/shein-influencers-brand-trip-china-hnk-intl/ |archive-date=July 5, 2023}}</ref> Nag-aalok ito ng may malaking diskwentong mga produkto para sa konsyumer <ref name="Time">{{Cite magazine|magazine=[[Time (magazine)|Time]]}}</ref> na kadalasang ipinapadala sa mga mamimili nang direkta mula sa [[Tsina]].<ref name="cnbc">{{Cite news |last=Kharpal |first=Arjun |title=China's e-commerce giant Pinduoduo quietly launches US shopping site in Amazon challenge |language=en |publisher=[[CNBC]] |url=https://www.cnbc.com/2022/09/02/chinas-e-commerce-giant-pinduoduo-launches-us-shopping-site-temu.html |url-status=live |access-date=September 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220917205309/https://www.cnbc.com/2022/09/02/chinas-e-commerce-giant-pinduoduo-launches-us-shopping-site-temu.html |archive-date=September 17, 2022}}</ref> <ref name="USA TODAY">{{Cite web |title=What is Temu? What we know about the e-commerce company with multiple Super Bowl ads |url=https://www.usatoday.com/story/money/2024/02/12/what-is-temu-super-bowl/72573203007/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240212221745/https://www.usatoday.com/story/money/2024/02/12/what-is-temu-super-bowl/72573203007/ |archive-date=February 12, 2024 |access-date=2024-02-15 |website=USA TODAY |language=en-US}}</ref> Ang modelo ng negosyo ng Temu ay nakabase sa [[Timog Korea]]. Naging tanyag ito sa mga mamimili ngunit nagdulot din ng mga alalahanin sa pagkapribado ng mga datos, sapilitang paggawa, intelektwal na ari-arian, at kalidad ng mga produkto nito sa pamilihan. Ang kumpanya ay nasangkot sa mga legal na alitan sa karibal nitong kapwa kompanya, ang Shein. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga kompanya]] [[Kategorya:Mga kompanya sa Tsina]] khsrxtk83w7qxy07wwbh5gqqku1q822 0 330749 2208936 2208034 2026-05-25T01:33:07Z Superastig 11141 2208936 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Kaissar Broadcasting Network, Inc. | logo = | type = [[:en:Private company|Private]] | industry = Broadcasting | foundation = 1995 | founder = | location = [[Mandaluyong]], [[Philippines]] | key_people = Ceasar Llanora<br><small>(Chairman at Presidente)</small> | owner = | parent = | revenue = | net_income = | num_employees = | homepage = }} Ang '''Kaissar Broadcasting Network, Inc.''' ay isang kumpanyang pagsasahimpapawid sa [[Pilipinas]]. Ang tanggapan nito ay matatagpuan sa 926-B, San Jose St., Brgy. Mauway, [[Mandaluyong]].<ref>{{Cite web|url=https://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-8027.php |title=Republic Act No. 8027 |website=The Corpus Juris |date=May 25, 1995 |access-date=April 9, 2019}}</ref><ref name="cj">{{Cite web |url=http://www.kbp.org.ph/wp-content/uploads/2019/02/Kaissar-Broadcast-Network-Inc.jpg |title=KBP Members |website=Kapisanan ng mga Brodkaster ng Pilipinas |access-date=April 9, 2019 |archive-date=Hulyo 10, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710092251/https://www.kbp.org.ph/wp-content/uploads/2019/02/Kaissar-Broadcast-Network-Inc.jpg |url-status=dead }}</ref> ==Kasysayan== Itinatag ang Kaissar Broadcasting Network noong 1995 sa pamamagitan ng [[DXKV]] (91.1 FM) na nakabase sa [[Pagadian]].<ref name="cj"/> ==Mga Himpilan== ===AM=== {| class="wikitable" |- ! Branding ! Callsign ! Frequency ! Location |- | DWJJ 684 | [[DWJJ]] | 684&nbsp;kHz | [[Cabanatuan]] |} ===FM=== {| class="wikitable" |- ! Branding ! Callsign ! Frequency ! Location |- | Radyo 104 | DWER | 104.1&nbsp;MHz | [[Roxas, Isabela|Roxas]] |- | CSFM | {{n/a}} | 98.4&nbsp;MHz | [[Bacoor]] |- | DWOM | [[DWOM]] | 105.5&nbsp;MHz | [[Calapan]] |- | The Bay FM | DWKF | 96.9&nbsp;MHz | [[San Jose, Occidental Mindoro|San Jose]] |- | Fam Radio | [[DWOP]] | 103.9&nbsp;MHz | [[Naga, Camarines Sur|Naga]] |- | RPFM | [[DXLT]] | 99.9&nbsp;MHz | [[Tagum]] |- | Radyo Mano Mano | {{n/a}} | 99.3&nbsp;MHz | [[Valencia, Bukidnon|Valencia]] |- | DXNT | [[DXNT]] | 96.5&nbsp;MHz | [[Oroquieta]] |- | The Voice | [[DXKV]] | 91.1&nbsp;MHz | [[Pagadian]] |- |} ===Telebisyon=== {| class="wikitable" |- ! Branding ! Callsign ! Ch. # ! Power kW ! Location ! Notes |- | TV5 Puerto Princesa | DWRK-TV | TV-9 | 5&nbsp;kW | [[Puerto Princesa]] | Kaanib ng [[TV5 (Philippine TV network)|TV5]] (riley) |} === Mga dating Himpilan === {| class="wikitable" ! Callsign ! Talapihitan ! Lokasyon ! Kasalukuyang Estado |- | [[DWKV]] | 102.3&nbsp;MHz | [[Lipa, Batangas|Lipa]] | Nawala sa ere noong 2023. Kasalukuyang pagmamay-ari ng [[St. Jude Thaddeus Institute of Technology]] ang talapihitan. |- | [[DZCT]] | 105.3 MHz | [[Tayabas]] | Kasalukuyang pagmamay-ari ng [[DCG Radio-TV Network]] ang talapihitan. |- | [[DWKE]] | 98.9&nbsp;MHz | [[Lopez, Quezon|Lopez]] | Kasalukuyang pagmamay-ari ng [[Presidential Broadcast Service]] ang talapihitan. |- | [[DWSE]] | 103.7&nbsp;MHz | [[Daet]] | Nawala sa ere noong 2023. |- | [[DZCL]] | 93.1&nbsp;MHz | [[Ligao]] | Nawala sa ere noong 2020. Kasalukuyang pagmamay-ari ng [[Philippine Collective Media Corporation]] ang talapihitan. |- | [[DXKA]] | 90.1&nbsp;MHz | [[Butuan]] | Nawala sa ere noong 2023. Kasalukuyang pagmamay-ari ng [[St. Jude Thaddeus Institute of Technology]] ang talapihitan. |- |} ==References== {{reflist}} {{Radyo sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kompanyang pagsasahimpapawid ng Pilipinas]] 0t72onerbkrizl6pgnn15l7idh4lwe1 0 332659 2208934 2198295 2026-05-25T01:30:28Z Superastig 11141 /* Radyo */ Update. 2208934 wikitext text/x-wiki {{Infobox university |name = St. Jude Thaddeus Institute of Technology |native_name = SJTIT |image_name = |image_size = |caption = |latin_name = |motto = |mottoeng = |established = 1977 |closed = |type = [[:en:Private university|Pribado]] |affiliation = |endowment = |officer_in_charge = |chairman = |chancellor = |vice-president = |superintendent = |provost = |vice_chancellor = |rector = |principal = |president = George M. Salabao |director = |head_label = |head = |faculty = |staff = |students = |undergrad = |postgrad = |doctoral = |other = |city = [[Lungsod ng Surigao]] |province = [[Surigao del Norte]] |country = [[Pilipinas]] |coordinates = {{coord|9.78676|N|125.49816|E|dim:30_region:PH_type:edu|format=dms|display=inline,title}} |pushpin_map = Mindanao mainland#Philippines |pushpin_map_caption = Location in Mindanao##Location in the Philippines |color = |campus = |former_names = |free_label = |free = |sports = |colors = Green {{Color box|green|border=silver}} |colours = |nickname = SJTIT |mascot = |athletics = |affiliations = |website = {{url|sjtit.edu.ph}} |alumni_website = |forum_site = |logo = |footnotes = }} Ang '''St. Jude Thaddeus Institute of Technology''' ay isang pribadong kolehiyo sa [[Surigao del Norte]]. Ang pangunahing kampus nito ay matatagpuan sa kahabaan ng Borromeo St., Brgy Taft., [[Lungsod ng Surigao]].<ref>[https://www.edukasyon.ph/schools/st-jude-thaddeus-institute-of-technology St. Jude Thaddeus Institute of Technology | Edukasyon]{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://caraga.deped.gov.ph/wp-content/uploads/2019/07/RM-288.pdf |title=DepED Caraga |access-date=2025-01-15 |archive-date=2022-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902000726/https://caraga.deped.gov.ph/wp-content/uploads/2019/07/RM-288.pdf |url-status=dead }}</ref> == Mga programa at kurso == === Kolehiyo === * Bachelor of Arts in Broadcasting Broadcasting * Bachelor of Elementary Education English * Bachelor of Secondary Education English * Bachelor of Science in Business Administration * Bachelor of Science in Criminology * Bachelor of Science in Customs Administration === Mataas na Paaralan === * Accountancy, Business, and Management (ABM) * General Academic Strand (GAS) * Humanities at Social Sciences (HUMSS) * Science, Technology, Engineering, at Mathematics (STEM) == Pagsasahimpapawid == Nagpapatakbo din ang SJTIT ng mga himpilan ng radyo at TV sa Mindanao at Kabisayaan sa ilalim ng pangalan nito.<ref>[https://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-8031.php Republic Act No. 8031]</ref><ref>[https://www.kbp.org.ph/wp-content/uploads/2019/02/St.-Jude-Thaddeus-Institute-of-Technology.jpg KBP Members]{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |date=February 14, 2023 |title=NTC FM Stations (as of June 2022) via FOI website |url=https://storage.googleapis.com/request-attachments/xjhIVh0Pwai6us4v0UxPy42nuKvyym0X7MVYR25p6A4Yojr216srrwGDkTv6qhT7zwMd8IoKsIPTCoL31zkF0FDBGKRY0xCCTn52/FM%20STATIONS%20June%202022.pdf |website=foi.gov.ph}}</ref> === Radyo === {| class="wikitable" |- ! Branding ! Callsign ! Frequency ! Location |- | Infinite Radio Surigao | DXSJ | 93.3 MHz | [[Lungsod ng Surigao]] |- | Infinite Radio Claver | DXUS | 99.3 MHz | [[Claver, Surigao del Norte|Claver]] |- | Infinite Radio San Francisco | DXOJ | 100.1 MHz | [[San Francisco, Agusan del Sur|San Francisco]] |- | Infinite Radio Butuan | [[DXKA]] | 90.1 MHz | [[Butuan]] |- | Infinite Radio Tandag | DXOW | 90.1 MHz | [[Tandag]] |- | Infinite Radio Bislig | DXEE | 100.1 MHz | [[Bislig]] |- | Infinite Radio Panabo | DXOD | 96.1 MHz | [[Panabo]] |- | Infinite Radio Mati | [[DXEV]] | 107.9 MHz | [[Mati, Davao Oriental|Mati]] |- | Infinite Radio Heneral Santos | DXRG | 96.7 MHz | [[Heneral Santos]] |- | Radyo Sincero Koronadal | rowspan=2 {{N/A}} | 102.9 MHz | [[Koronadal]] |- | Infinite Radio Isulan | 93.3 MHz | [[Isulan]] |- | Infinite Radio Kidapawan | DXSY | 100.7 MHz | [[Kidapawan]] |- | Infinite Radio Alamada | {{N/A}} | 100.9 MHz | [[Alamada]] |- | Infinite Radio Valencia | DXVC | 91.3 MHz | [[Valencia, Bukidnon|Valencia]] |- | Infinite Radio Sugbongcogon | {{N/A}} | 100.3 MHz | [[Sugbongcogon]] |- | Infinite Radio Dipolog | DXEW | 98.1 MHz | [[Dipolog]] |- | Infinite Radio Aurora | {{N/A}} | 88.1 MHz | [[Aurora, Zamboanga del Sur|Aurora]] |- | Infinite Radio Ipil | DXIP | 94.3 MHz | [[Ipil, Zamboanga Sibugay|Ipil]] |- | Infinite Radio Calbayog | [[DYIP]] | 92.1 MHz | [[Calbayog]] |- | Infinite Radio Villaba | DYDV | 94.9 MHz | [[Villaba]] |- | Infinite Radio Bohol | DYAU | 92.9 MHz | [[Jagna, Bohol|Jagna]] |- | Infinite Radio Batangas | [[DWKV]] | 102.3 MHz | [[Lipa, Batangas|Lipa]] |- |} === Telebisyon === {| class="wikitable" |- ! Pangalan ! Callsign ! Channel ! Lakas ! Lokasyon ! Uri |- | TV 12 | DXSJ-TV | TV-12 | 1&nbsp;kW | [[Lungsod ng Surigao]] | Independent. Kaanib dati ng [[ABS-CBN Corporation]]. |- |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://sjtit.edu.ph}} * {{Facebook|judeanST}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Unibersidad at kolehiyo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga kompanyang pagsasahimpapawid ng Pilipinas]] jdykx5l31a1k2q0lwj3g1rrgtiawobd 0 333256 2208866 2200995 2026-05-24T19:38:21Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260524)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208866 wikitext text/x-wiki {{Wika ng pamagat|kr}} {{Infobox Korean name|image=Talaksan:Korean.culture-Jesa-01.jpg|caption=|hangul=제사|hanja=祭祀|rr=jesa|mr=chesa|title='''Jesa'''}} Ang '''''jesa''''' ({{Korean|hangul=제사|hanja=祭{{!}}祀}}) ay isang seremonya na karaniwang isinasagawa sa [[Korea]]. Nagsisilbi ang ''jesa'' bilang memoryal sa mga ninuno ng mga kalahok.<ref>{{Cite web |title=National Folk Museum of Korea - 영어 > Collection > Folk story > Traditional Rites and Rituals > What is Jesa (Ancestral Rite)? |trans-title=Pambansang Museong Pambayan ng Korea - 영어 > Koleksiyon > Kuwentong pambayan > Mga Tradisyonal na Seremonya at Ritwal > Ano ang Jesa (Seremonyang Pangninuno)? |url=https://www.nfm.go.kr/english/subIndex/1049.do |access-date=2023-02-13 |website=www.nfm.go.kr |language=en}}</ref> Karaniwang ginaganap ang ''jesa'' sa anibersaryo ng kamatayan ng ninuno. Isinasagawa ng karamihan ng mga [[Katolisismo sa Timog Korea|Katoliko]], Budista at walang pananalig ang mga ritong pangninuno, bagaman hindi isinasagawa ng mga [[Protestante]].<ref name="park">{{Cite book |last=Park |first=Chang-Won |url=https://archive.org/details/culturalblending00park |title=Cultural Blending in Korean Death Rites |date=10 Hunyo 2010 |publisher=Continuum International Publishing Group |isbn=978-1-4411-1749-6 |pages=[https://archive.org/details/culturalblending00park/page/n26 12]–13 |language=en |trans-title=Paghahalo ng Kultura sa mga Seremonyang Pangkamatayan ng Korea |url-access=limited}}</ref> Mula sa pinagmulan nito, pumormal ang ''jesa'' habang umunlad ang sibilisasyon ng tao, na siyang itinatawag na ''mga ritwal'' sa [[Confucianismo]].<ref>[http://www.yonhapnews.co.kr/bulletin/2015/05/04/0200000000AKR20150504059400005.HTML?input=1195m 하늘을 제사한 환구단 병풍과 제기 공개 2015-05-04]</ref> Noong 1939, inalis ang pagbabawal ng Katoliko sa mga pangninunong ritwal, nang pormal na kinilala ni [[Papa Pio XII]] ang mga ritong pangninuno bilang gawaing sibil.<ref name="park"/> Maraming mga Kristiyanong Koreano, lalo na ang mga Protestante, ay hindi na nagsasagawa nitong rito at iniiwasan ito sa lokal at sa ibang bansa.<ref name="suh">{{citation |last=Suh |first=Sharon A. |title=Being Buddhist in a Christian World: Gender and Community in a Korean American Temple |pages=49 |year=2004 |trans-title=Pagiging Budista sa Mundong Kristiyano: Kasarian at Komunidad sa isang Templong Koreano-Amerikano |publisher=Limbagan ng Unibersidad ng Washington |language=en |isbn=0-295-98378-7}}</ref><ref>{{cite book |last=Kwon |first=Okyun |title=Buddhist and protestant Korean immigrants: religious beliefs and socioeconomic aspects of life |url=https://archive.org/details/buddhistprotesta0000kwon |publisher=LFB Scholarly Publishing LLC |year=2003 |isbn=978-1-931202-65-7 |pages=[https://archive.org/details/buddhistprotesta0000kwon/page/137 137]–138 |language=en |trans-title=Budista at protestanteng imigranteng Koreano: mga paniniwala sa relihiyon at sosyo-ekonomikong aspeto ng buhay}}</ref> == Mga uri ng ritwal == Tipikal na nakahati ang mga ritong pangninuno sa 3 kategorya:<ref>{{cite journal |last=Bae |first=Choon Sup |date=Agosto 2007 |title=The Challenge of Ancestor Worship in Korea |trans-title=Ang Hamon ng Pagsamba sa Ninuno sa Korea |url=http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-05272008-141650/unrestricted/03chapter4.pdf |journal=Unibersidad ng Pretoria |language=en |publisher=Unibersidad ng Pretoria}}</ref> #{{Transliteration|ko|Charye}} ({{lang|ko|차례}}, 茶禮) – mga ritwal ng tsaa na idinaraos nang 4 na beses sa isang taon sa mga pangunahing pista (Bagong Taon ng mga Koreano, ''Chuseok'') #{{Transliteration|ko|Gije}} ({{lang|ko|기제}}, 忌祭, tinatawag ding ''gijesa'') – mga rito sa sambahayan na idinaraos sa gabi bago o umaga ng anibersaryo ng kamatayan ng ninuno (기일, 忌日). #{{Transliteration|ko|Sije}} ({{lang|ko|시제}}, 時祭; tinatawag ding 사시제 o 四時祭) – mga pana-panahong rito na idinaraos para sa mga ninuno na may agwat na 5 o higit pang henerasyon (tipikal na idinaraos taun-taon sa ikasampung lunar na buwan) ==Pagganap== [[Talaksan:Korean ancestor veneration-Jesa-02.jpg|thumb|''Jesasang'' (lamesang pang-''jesa'')]] Upang maisagawa ang mga ritwal na pangninuno, naghahanda ang pamilya sa bahay ng panganay na lalaki ng maraming uri ng pagkain at inumin tulad ng [[bino]], sinabawang taro, [[Baka (pagkain)|baka]], [[fish|isda]], tatlong [[gulay]] na may magkakaibang kulay, maraming uri ng [[prutas]], at songpyeon ([[kakanin]]), lalo na ang mga pinaboran ng pumanaw.<ref name="suh"/> Ang ''shinwi'' (신위, 神位) o lapida, na sumisimbolo sa espirituwal na presensiya ng ninuno, ay nakalagay sa gitna ng lamesa.<ref name="howto">{{cite web |date=19 Setyembre 2010 |title=How to Hold Jesa |trans-title=Paano Mag-jesa |url=http://askakorean.blogspot.com/2010/09/how-to-hold-jesa.html |access-date=24 Pebrero 2012 |language=en}}</ref> Sa modernong panahon, maaaring isagawa itong mga rito ng babaeng anak o nakababatang anak ng lalaki sa pamilya. Pagkalipas ng hatinggabi o sa gabi bago ang anibersaryo ng kamatayan ng isang ninuno, inihahanda ng mga inapo ang dambana, na may tabing na papel na nakaharap sa hilaga at pagkaing inilatag sa mesang binarnisan tulad ng sumusunod: kanin, karne, at puting prutas sa kanluran, sabaw, isda, at pulang prutas sa silangan; na may prutas sa unang hanay, karne at isda sa ikalawa, gulay sa ikatlo, at kanin at sabaw sa huli.<ref name="courtney">{{cite book |last=Courtney |first=Charles |title=East wind: Taoist and cosmological implications of Christian theology |author2=Jung Young Lee |publisher=University Press of America |year=1997 |isbn=978-0-7618-0861-9 |language=en |trans-title=Silangang hangin: Mga implikasyong taoista at kosmolohiko ng teolohiyang Kristiyano}}</ref><ref>Ang itinakdang pamamaraan sa [[Hanja]] ay tulad ng sumusunod: 飯西羹東， 紅東白西， 魚東肉西，頭東尾西。 (반서갱동， 홍동백서， 어동육서，두동미서). [http://www.kscn.co.kr/05/1.asp] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120803070738/http://www.kscn.co.kr/05/1.asp|date=2012-08-03}}</ref> Sinusundan ang ganitong sekwensiya sa isang tipikal na rito:<ref name="courtney"/> #{{Transliteration|ko|Kangshin}} ({{lang|ko|강신}}, 降神) – Ilang ritwal na pagbati ang tatawag sa mga espiritu. #{{Transliteration|ko|Choheon}} ({{lang|ko|초헌}}, 初獻, "unang alay") – Ang pinakamatandang lalaking inapo ang unang mag-aalay ng alak-bigas, na susundan naman ng kanyang asawa. Sa dulo ng unang ritwal na pag-aalay, magpapakita ang panganay ng kanyang paggalang sa pamamagitan ng dalawang yuko. Magyuyuko naman nang apat na beses ang asawa. #{{Transliteration|ko|Aheon}} ({{lang|ko|아헌}}, 亞獻, "ikalawang alay") – Mag-aalay rin ng alak ang pangalawang pinakamatandang lalaking inapo (karaniwan, ang mga susunod na panganay na lalaki o manugang). #{{Transliteration|ko|Jongheon}} ({{lang|ko|종헌}}, 終獻, "huling alay") – Mag-aalay rin ng alak ang ikaltlong pinakamatandang lalaking inapo (karaniwan, ang mga susunod na panganay na lalaki o manugang). Magpapatuloy ang mga pag-aalay hanggang walang matira na lalaking inapo na may mataas na ranggo. #{{Transliteration|ko|Sapsi}} ({{lang|ko|삽시}}, 揷匙, "pagpasok ng kutsara") – Ihahain ang ulam ng pinakamatandang lalaking inapo, sa lapida, sa pagdikit ng kutsara sa gitna ng mangkok ng kanin. #{{Transliteration|ko|Yushik}} ({{lang|ko|유식}}, 侑食, "hinimok na kainan") – Tatanggapin ng mga ninuo ang mga handog at makikibahagi sa kainan. Upang mangyari ito, ang mga kalahok ay aalis ng silid, na tinatawag na ''{{Transliteration|ko|hapmun}}'' ({{lang|ko|합문}}, 闔門). Pagkatapos, sa ''{{Transliteration|ko|gyemun}}'' ({{lang|ko|계문}}, 啓門) – babalik ang mga kalahok sa silid, pagkatapos ng ilang minuto. Isesenyas ito ng pinakamatandang lalaking inapo gamit ang dalawang pagtikhim. #{{Transliteration|ko|Heonda}} ({{lang|ko|헌다}}, 獻茶, "pag-aalay ng tsaa") – Iaalay sa mga ninuno ang tsaang gawa sa binusang bigas. #{{Transliteration|ko|Cheolsang}} ({{lang|ko|철상}}, 撤床, "pagtanggal ng lamesa") – Yuyuko nang dalawang beses ang lahat ng kalahok sa seremonya at paalisin ang mga espiritu hanggang sa susunod na taon. Lilinisin ang lamesa na may inialay na pagkain at alak, at susunugin ang isinulat na dasal na binigkas noong seremonya. #{{Transliteration|ko|Eumbok}} ({{lang|ko|음복}}, 飮福, "biyaya sa pag-inom") – Hahatiin ng mga kalahok ang haing handog at makikibahagi sa piging. Ang pagkokonsumo ng ritwal na pagkain at alak ay itinuturing na mahalagang bahagi ng seremonya, dahil sumisimbolo ito sa pagtanggap ng mga biyayang ipinagkaloob sa pamilya. Ang pagkain sa altar ay maaaring ipamahagi sa mga kapitbahay at kaibigan sa ritong Budista na tinatawag na ''shishik'', na siyang isang anyo ng paggawa ng merito na, kasama ang pagbabasa ng sutra at pagbigkas ng mga turo ni Buddha, ay nagpapabilis sa pagpasok ng pumanaw na espiritu sa Sukhavati.<ref name="suh"/> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Ritwal]] [[Kategorya:Antropolohiyang kultural]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Koreano]] rr6bqxs4c2jmdllm2cgpq455859h7aq 0 333693 2209052 2203743 2026-05-25T10:06:04Z Superastig 11141 Ayusin ang infobox. 2209052 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Love Radio Davao | callsign = DXBM | logo = | logo_size = 125px | city = [[Lungsod ng Davao]] | country = Pilipinas | area = [[Kalakhang Dabaw]] at mga karatig na lugar | branding = 90.7 Love Radio | airdate = {{start date|1987|02|14}} | frequency = 90.7 MHz | format = [[:en:Contemporary MOR|Contemporary MOR]], [[Original Pilipino Music|OPM]] | language = [[Cebuano language|Cebuano]], [[Filipino language|Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 10,000 watts | erp = 20,000 watts | class = | callsign_meaning = Kabaliktaran ng Manila Broadcasting Company | network = Love Radio | owner = [[MBC Media Group]] | sister_stations = [[DXYS|105.1 Easy Rock]], [[DXGO-AM|DXGO Aksyon Radyo]], [[DZRH|DZRH Davao]], DXBM-TV 33 Davao (DZRH News Television) | webcast = [https://www.loveradio.com.ph/radio?station=90.7-love-radio-davao Listen Live] | website = [http://www.loveradio.com.ph/davao Love Radio Davao] }} Ang '''DXBM''' (90.7 [[:en:FM broadcasting|FM]]), sumasahimpapawid bilang '''90.7 Love Radio''', ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[MBC Media Group]]. Ang estudyo nito ay matatagpuan sa loob ng MBC Compound, R. Castillo Ave. cor. Si Gov. Vicente Duterte, Agdao, [[Lungsod ng Davao]], at ang transmiter nito ay matatagpuan sa kahabaan ng Broadcast Ave., Shrine Hills, Matina, [[Lungsod ng Davao]].<ref>[https://www.davaobase.com/2015/04/10-things-any-80s-kid-who-grew-up-in-davao-would-know/ 10 Things Any 80s Kid Who Grew Up In Davao Would Know]{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.bestindavao.com/news-and-media-in-davao/love-radio-90-7-davao/ Love Radio 90.7 Davao]</ref><ref>[https://www.sunstar.com.ph/article/283643/Bacolod/Midnight-Show-w-Dr-Chris Midnight Show w/ Dr. Chris]</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Davao City Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Lungsod ng Davao]] ox3la6wgejoxi8ufi7y65c4r7hkdh6y 0 333858 2208933 2193819 2026-05-25T01:27:10Z Superastig 11141 2208933 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Fam Radio | callsign = DWOP | logo = | city = [[Camaligan]] | area = [[Camarines Sur]] at mga karatig na lugar | branding = 103.9 Fam Radio | airdate = 2012 | frequency = 103.9 MHz | format = [[:en:Contemporary MOR|Contemporary MOR]], [[News radio|News]], [[Talk radio|Talk]] | language = [[Wikang Gitnang Bikol|Bicolano]], [[Filipino language|Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 5,000 watts | erp = 10,000 watts | class = C, D, E | callsign_meaning = | former_callsigns = DWOS (2012–2014) | former_names = {{ubl|DWOS (2012-May 2019)|Boom FM (May 2019-2021)}} | owner = Kaissar Broadcasting Network | operator = Family Radio Broadcasting | webcast = | website = }} Ang '''DWOP''' (103.9 [[:en:FM broadcasting|FM]]), sumasahimpapawid bilang '''103.9 Farm Radio''', ay isang himpilan ng radyo na pag-aari ng Kaissar Broadcasting Network at pinamamahalaan ng Farm Expression Broadcasting. Ang estudyo at transmiter nito ay matatagpuan sa Brgy. Tarosanan, [[Camaligan]].<ref>{{Cite web |title=2015 ANNUAL PERFORMANCE REPORT {{!}} NTC Region 5 |url=http://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025131109/https://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |archive-date=October 25, 2022 |access-date=November 14, 2019}}</ref> == Kasaysayan == Itinatag ang DWOP noong 2012 sa ilalim ng pamamahala ng SOL Broadcasting ni Sonia O. Leano. Noong panahong yan, nasa Magsaysay Ave., [[Naga, Camarines Sur]] ang tahanan nito. Noong 2019, naging Boom FM ito. Noong 2021, nawala ito sa ere. Noong Setyembre 2022, bumalik ito sa ere bilang '''Farm Radio''' sa ilalim ng pamamahala ng Family Radio Broadcasting.<ref>{{Cite web |title=City Hall press corps elects new officers |url=https://naga.gov.ph/news/city-hall-press-corps-elects-new-officers/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801152656/https://naga.gov.ph/news/city-hall-press-corps-elects-new-officers/ |archive-date=August 1, 2019 |access-date=November 14, 2019}}</ref><ref>[http://archives.pia.gov.ph/?m=12&fi=p090422.htm&no=80 Tagalog News: Trabaho para sa mga Bicolano na nawalan ng trabaho sa ibang bansa - Pangulo]{{Dead link|date=January 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Naga Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Camarines Sur]] ck68pu4k4h7frsvqt1ft4pif8njqqx4 0 334071 2208913 2208767 2026-05-24T23:57:36Z Tabilay 153890 /* */ /* Kahon ng Impormasyon (Pagbabago noong Mayo 25, 2026) */ 2208913 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=April 2025}} {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Eala at the [[:en:2025 SEA Games|2025 SEA Games]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Metro Manila]], Philippines<br>[[Mallorca]], Spain |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Quezon City]], Philippines |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = March 2020 |plays = Left-handed (two-handed backhand) |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Fitness Coach) |careerprizemoney = US 1,997,574 |singlesrecord = {{tennis record|won=212|lost=130}} |singlestitles = 0 |highestsinglesranking = No. 29 (March 16, 2026) |currentsinglesranking = No. 37 (May 25, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=46}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = No. 88 (May 4, 2026) |currentdoublesranking = No. 116 (May 25, 2026) |updated = May 25, 2026 |AustralianOpenresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's singles|2026]]) |FrenchOpenresult = 1R ([[:en:2025 French Open – Women's singles|2025]]) |Wimbledonresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's singles|2025]]) |USOpenresult = 2R ([[:en:2025 US Open – Women's singles|2025]]) |AustralianOpenDoublesresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's doubles|2026]]) |FrenchOpenDoublesresult = 2R ([[:en:2025 French Open – Women's doubles|2025]]) |WimbledonDoublesresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's doubles|2025]]) | medaltemplates-expand = | medaltemplates = {{MedalCountry |the {{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the SEA Games|SEA Games]]}} {{MedalGold | 2025 Thailand | Singles }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Team }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Singles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Team }} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze | 2022 Hangzhou | Singles }} {{MedalBronze|2022 Hangzhou|Mixed doubles}} }} Si '''Alexandra Maniego Eala''' (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Quezon City]]) ay Pilipinong manlalaro ng [[tenis]]. Siya ang pinakamataas na ranggong Pilipino, umabot sa pandaigdigang bilang na 29 noong Marso 16, 2026.<ref name=":11">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=March 16, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high World No. 29 |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/16/eala-rises-to-career-high-world-no-29-in-latest-wta-rankings-1032}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa 2020 Australian Open at 2021 French Open, at singles sa 2022 US Open.<ref name=":1">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=September 10, 2022 |title=Eala captures US Open girls' singles crown |url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/}}</ref> Mayroon siyang 5 ITF singles at 3 ITF doubles titles, at noong 2025 umabot sa semifinal ng Miami Open, final ng Eastbourne Open, at nagwagi sa WTA 125 Guadalajara Open.<ref name=":62">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Singles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/d/titles/ |access-date=2025-12-03 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":72">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Doubles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":63">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Singles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> Simula noong 2023, lumahok si Eala sa mga Grand Slam tournaments bilang propesyonal, kung saan nakapasok siya sa main draw mula 2025 French Open hanggang 2026 Australian Open at umabot sa ikalawang round ng 2025 US Open sa singles.<ref name=":63" /> Sa doubles naman, nakapaglaro siya noong 2025 at 2026, na ang pinakamataas na resulta ay ang ikalawang round ng 2025 French Open.<ref name=":6" /> Si Eala ay nagwagi ng mga pilak na medalya sa 2021 SEA Games at 2022 Asian Games, at pinangunahan ang koponan sa promosyon sa Group I noong 2024. Noong 2025 SEA Games, nakamit niya ang gintong medalya sa women’s singles at dalawang tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":12" /><ref name=":13" /> == Maagang Buhay == Si '''Alexandra Maniego Eala''' ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang business executive,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 March 2026}}</ref> at [[:en:Rizza_Maniego-Eala|Rosemarie Maniego-Eala]], dating [[Globe Telecom]] CFO hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[:en:1985_SEA_Games|1985 SEA Games]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina [[:en:Noli_Eala|Noli Eala]], dating chairperson ng [[:en:Philippine_Sports_Commission|Philippine Sports Commission]] at commissioner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=August 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=March 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=August 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=November 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]}}</ref> at ang fashion designer na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=April 23, 2026}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tennis para sa [[:en:Penn_State_Nittany_Lions|Penn State Nittany Lions]] mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=May 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=March 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal}}</ref> Nagsimula si Eala sa tennis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=[Gulf News |date=August 28, 2025}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang coach.<ref>{{Cite web |date=November 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=August 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at [[:en:Colegio_San_Agustin_–_Makati|Colegio San Agustin]] sa [[Makati]], bago lumipat sa [[:en:Rafa_Nadal_Academy|Rafa Nadal Academy]] sa [[:en:Manacor|Manacor]], Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 22, 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]}}</ref> == Personal na buhay == Tinukoy ni Eala ang [[:en:Kaldereta|kaldereta]] bilang kanyang paboritong ulam<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=3 Pebrero 2026 |title=Ikaw ba ay tao ng Kare-Kare? Ang ranggo ni Alex Eala sa pagkaing Pilipino ay maaaring ikagulat mo |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=23 Pebrero 2026 |website=One Sports |language=tl}}</ref> Mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa sa kape.<ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Ibinunyag ni Alex Eala at mga kapwa propesyonal ang kanilang personalidad sa labas ng korte sa Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 Marso 2026}}</ref> Multilingual si Eala, nagsasalita ng Ingles, Kastila, at kanyang katutubong [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang isang pangarap na nagpasiklab ng fenomeno sa tennis |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 Marso 2026}}</ref> Ipinahayag niya ang kanyang kagustuhan sa [[:en:Wimbledon_Championships|Wimbledon]] sa mga Grand Slam na torneo. <ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=3 Hulyo 2025 |title='Living my dream': Nagdiwang si Alex Eala sa makasaysayang Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=3 Hulyo 2025 |website=Rappler |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Disyembre 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview kay Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=24 Disyembre 2025 |website=Instagram |language=tl}}</ref> Tinukoy ni Eala si [[Maria Sharapova]] bilang impluwensya sa kanyang istilo ng paglalaro, at siya ay nagsanay kasama si [[Rafael Nadal]] gayundin ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=19 Hulyo 2025 |title=Ang impluwensya ni Sharapova ang nagtutulak sa agresibong laro ni Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Manila Standard |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=20 Nobyembre 2025 |title=Naglaro si Alex Eala kasama si Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Inquirer |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 Agosto 2025 |title=Bago ang malalaking tao, palaging nasa tabi ni Alex Eala ang kanyang kapatid na si Miko |url=https://www.spin.ph/tennis/get-to-know-alex-eala-older-brother-and-avid-supporter-miko-a6035-20250827 |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Spin.ph |language=tl}}</ref> Ang kanyang tagumpay sa 2025 Miami Open ay nagtatag kay Eala bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na inihahambing ng mga komentarista ang kanyang impluwensya kay boksingero [[Manny Pacquiao]]. Napansin ng mamamahayag sa palakasan at dating manlalaro ng tennis na si [[:en:Dyan_Castillejo|Dyan Castillejo]] na tinatrato na siya ng mga tagahanga "na para bang nanalo na siya ng Grand Slam." Pinalakas niya ang kanyang koneksyon sa mga tagasuporta sa pamamagitan ng pagsasalita sa Tagalog, at ang kanyang pag-angat ay nagpasiklab ng bagong interes sa tennis sa Pilipinas at sa mga [[:en:Overseas_Filipinos_Filipino_diaspora|komunidad ng Pilipino sa ibayong dagat]]. Dumadalo ang mga tagahanga sa kanyang mga laban sa malaking bilang, habang marami ang sumusubaybay mula sa bahay at sa buong mundo sa kabila ng pagkakaiba ng oras. Inihambing ng mga analista ang kanyang epekto sa pagpapalawak ng tennis sa mga pigura tulad nina [[:en:Li_Na|Li Na]] at [[:en:Ons_Jabeur|Ons Jabeur]].<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang isang pangarap na nagpasiklab ng fenomeno sa tennis |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Mas naging palakaibigan si Eala sa tour at nakabuo ng mga sumusuportang pagkakaibigan kina [[:en:Iva_Jović|Iva Jović]], [[:en:Zeynep_Sonmez|Zeynep Sonmez]], [[:en:Victoria_Mboko|Victoria Mboko]], [[:en:Eva_Lys|Eva Lys]], [[:en:Leylah_Fernandez|Leylah Fernandez]], at [[:en:Lizette_Cabrera|Lizette Cabrera]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=9 Marso 2026 |title=Ibinunyag ni Alex Eala ang mga kaibigan na kanyang nakilala sa kanyang batang karera sa WTA |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-bares-friends-she-has-made-in-her-young-wta-career-a6035-20260309 |access-date=9 Marso 2026 |website=Spin.ph |language=tl}}</ref> == Karera == === Juniors === Sa edad na 12, nagwagi si Eala sa 2018 [[:en:Les_Petit_As|Les Petits As]] sa Pransya,<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/cookies/?returnurl=%2Fnews%2F117748%2FLilov-Eala-win-at-Les-Petits-As |access-date=November 14, 2024 |website=Tennis Europe}}</ref> at nakuha ang kanyang unang under‑18 singles at doubles titles sa ITF Trofeo David Ferrer sa Alicante, Spain.<ref>{{Cite web |last=Payo |first=Jasmine |date=April 25, 2025 |title=Building blocks to success: Rundown of Alex Eala’s best tennis campaigns |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-best-tennis-campaigns/ |access-date=November 14, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Noong 2019, napanalunan ni Eala ang [[:en:Orange_Bowl_(tennis)|Orange Bowl]] girls’ doubles title kasama si [[:en:Evialina_Laskevich|Laskevich]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=December 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |language=en |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217 |access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa [[:en:2020_Australian_Open_–_Girls'_doubles|Australian Open]] girls’ doubles kasama si [[:en:Priska_Madelyn_Nugroho|Nugroho]].<ref>{{Cite web |date=2020-01-31 |title=Eala, Nugroho capture Australian Open girls' doubles title |url=https://www.espn.com/story/_/id/28604688/eala-nugroho-capture-australian-open-girls-doubles-title |access-date=2025-10-08 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Sa 2021 [[:en:2021_French_Open_–_Girls'_doubles|French Open]], nakuha niya ang ikalawang junior Grand Slam doubles title kasama si [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]].<ref>{{Cite news |last=Go |first=Beatrice |date=April 5, 2023 |title=Alex Eala clinches juniors world No. 2 after French Open romp |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-ranking-itf-world-juniors-2020/ |access-date=November 16, 2025}}</ref> Noong Hulyo 2021, nagwagi siya ng isahan at dalawahan (kasama si Madison Sieg) sa [[:en:Trofeo_Bonfiglio|Trofeo Bonfiglio]] sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=July 17, 2021 |title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior Grand Slam singles title sa [[:en:2022_US_Open_–_Girls'_singles|US Open]].<ref>{{Cite web |last=Levinsohn |first=Dan |date=September 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title at the 2022 US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html |access-date=November 14, 2025 |website=US Open}}</ref> === Prupesyonal na karera === ==== 2020 ==== '''Isahan''' Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto sa W25 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]], W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Castellón]], at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Monastir]]. Natapos naman siya sa unang yugto sa W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]] at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|Melilla]]. ==== 2021 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2021_WTA_Tour|WTA Tour]], unang sumabak si Eala sa [[:en:2021_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] ngunit hindi siya nakalusot sa qualifying. Gayunpaman, sa [[:en:2021_Winners_Open_–_Singles|Cluj-Napoca 250]], nakapasok siya sa pangunahing draw at umabot hanggang sa pangalawang yugto bago natalo kay [[:en:Mayar_Sherif|Sherif]].<ref name=":5">{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 |access-date=December 3, 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=ITF: Alex Eala Singles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/activity/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala |access-date=February 2, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang paligsahan ng [[:en:2021_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa dalawahan. Sa W25 Madrid, kasama si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]], nakarating sila sa quarterfinals. Samantala, sa W25 Platja d’Aro, nakipag‑pares siya kay [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]] at umabot sila hanggang sa finals.<ref name=":6">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Doubles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches?type=D#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==== 2022 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2022_WTA_Tour|WTA Tour]], tampok ang kaniyang pagsabak sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], subalit natalo siya sa unang yugto at sa qualifying na yugto.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2022_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa semifinals ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nakapasok siya sa quarterfinals ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Sa WTA Tour, nakapaglaro siya sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_doubles|Miami 1000]] at sa qualifying ng [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Sa ITF circuit, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang semifinals sa W25 Palma del Río kasama si [[:en:Marina_Bassols_Ribera|Ribera]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng pitong torneo at dalawang torneo na nabigo sa maagang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2023 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2023_WTA_Tour|WTA Tour]], lumahok siya sa qualifying ugtong [[:en:2023_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]] ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng [[:en:2023_Thailand_Open_–_Singles|Thailand 250]], [[:en:2023_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]], [[:en:2023_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]], at [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Singles|Monastir 250]]. Lumaban din siya bilang wildcard sa [[:en:2023_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2023_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(April–June)|W15 Yecla]] at kasunod sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Roehampton]].<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=June 4, 2023 |title=Alex Eala claims third ITF crown at W25 Yecla in Spain |url=https://www.abs-cbn.com/sports/06/04/23/tennis-alex-eala-claims-third-itf-crown-at-w25-yecla |access-date=November 7, 2025 |work=ABS CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=August 13, 2023 |title=Alex Eala wins fourth ITF title, rules W25 Roehampton |url=https://sports.inquirer.net/523461/alex-eala-wins-fourth-itf-title-rules-w25-roehampton |access-date=November 7, 2025 |website=Inquirer.net |language=en-US}}</ref> Nakarating siya sa finals ng [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Aldershot]] at [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|W40 Petange]]; sa semifinals ng [[:en:2023_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|W100 Vitoria-Gasteiz]] at [[:en:2023_Engie_Open_Nantes_Atlantique_–_Singles|W60 Nantes]]; at sa quarterfinals ng [[:en:2023_Women's_TEC_Cup_–_Singles|W60 Barcelona]] at [[:en:2023_Ando_Securities_Open_–_Singles|W100 Tokyo]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nagtapos siya sa ika-191 na puwesto sa pagtatapos ng taon.<ref>{{Cite news |last=Satumbaga-Villar |first=Kristel |date=September 20, 2023 |title=Eala improves to career-high No. 191 in WTA rankings |url=https://mb.com.ph/2023/9/20/eala-improves-to-career-high-no-191-in-wta-rankings |access-date=November 7, 2025 |website=Manila Bulletin}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan. Umabot siya sa apat na semifinals (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange), nakapasok sa apat na quarterfinals (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow), at ilang beses na nakarating sa nangyugto kabilang ang [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Doubles|Monastir 250]]. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na korte maliban sa W60 Chiasso, isang palaro na ginanap sa luwad.<ref name=":6" /> ==== 2024 ==== '''Isahan''' Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa qualifiers ng apat na Grand Slam ([[:en:2024_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]], [[:en:2024_French_Open_–_Women's_singles_qualifying|French Open]], [[:en:2024_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles_qualifying|Wimbledon]], [[:en:2024_US_Open_–_Women's_singles_qualifying|US Open]]). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang quarterfinal sa [[:en:2024_Veneto_Open_–_Singles|Veneto 125]] laban kay [[:en:Sara_Errani|Errani]].<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_WTA_Tour|WTA Tour]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] at [[:en:2024_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]]. Nabigo siya sa unang yugto ng [[:en:2024_Guadalajara_Open_Akron_–_Singles|Guadalajara 500]], [[:en:2024_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi 500]], at sa qualifiers ng [[:en:2024_Ningbo_Open_–_Singles|Ningbo 500]]. Hindi siya nakalusot sa qualifiers ng [[:en:2024_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] at [[:en:2024_Jiangxi_Open_–_Singles|Jiangxi 250]]. Bukod sa semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Oeiras 125]] at [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Makarska_International_Championships_–_Singles|Makarska 125]] at [[:en:2024_Polish_Open_–_Singles|Warsaw 125]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|Vitoria-Gasteiz]], tinalo si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]] sa final. Umabot din siya sa semifinals ng W100 [https://en.wikipedia.org/wiki/2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_%E2%80%93_Singles Dubai] at W50 [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Indore]], at sa quarterfinals ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan. Sa WTA, ang pinakamalalim niyang resulta ay ang semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_doubles|Canberra 125]] kasama si [[:en:Laura_Pigossi|Pigossi]]. Nagkaroon din siya ng limang quarterfinal finishes: sa [[:en:2024_Ningbo_Open|Ningbo 500]] kasama si [[:en:Liang_En-shuo|Liang]], sa [[:en:2024_Polish_Open_–_Doubles|Warsaw 125]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sa [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Doubles|Guadalajara 125]] kasama si [[:en:Kimberly_Birrell|Birrell]], sa [[:en:2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_–_Doubles|W100 Dubai]] kasama si [[:en:Valentini_Grammatikopoulou|Grammatikopoulou]], at sa [[:en:2024_Porto_Women's_Indoor_ITF_3_–_Doubles|W75 Porto 3]] kasama si [[:en:Alicia_Barnett|Barnett]]. Bukod dito, nagtalo siya sa unang yugto sa [[:en:2024_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] (kasama si [[:en:Taylah_Preston|Preston]]).<ref name=":72" /><ref name=":0" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W50 Pune]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sinundan ng magkasunod na panalo kasama si [[:en:Estelle_Cascino|Cascino]] sa [[:en:2024_Open_de_Seine-et-Marne_–_Doubles|W75 Croissy-Beaubourg]] at [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Doubles|W100 Vitoria-Gasteiz]]—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa semifinals ng [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W75 Trnava]] kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]].<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 27, 2024 |title=Alex Eala cops W50 Pune doubles title with Latvian partner |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/549446/alex-eala-cops-w50-pune-doubles-title-with-latvian-partner |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=March 31, 2024 |title=Eala, partner rule W75 Croissy-Beaubourg doubles tilt |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2024/03/31/2344255/eala-partner-rule-w75-croissy-beaubourg-doubles-tilt |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=July 21, 2024 |title=Alex Eala wins singles and doubles titles at W100 Vitoria-Gasteiz |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/575666/alex-eala-also-wins-singles-title-at-w100-vitoria-gasteiz |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref name=":6" /> ==== 2025 ==== '''Isahan''' Noong 2025, umakyat si Eala mula No. 147 tungo sa career-high No. 50 matapos lumahok sa 27 torneo.<ref name=":4" /> Ang pinakamalaking tagumpay ay dumating sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], kung saan tinalo ang world No. 2 [[:en:Iga_Świątek|Świątek]] sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Jessica_Pegula|Pegula]] sa semifinals. Sa damo, nakarating sa unang WTA final sa [[:en:2025_Eastbourne_Open_–_Women's_singles|Eastbourne 250]], ngunit natalo kay [[:en:Maya_Joint|Joint]]. Sa [[:en:2025_US_Open_–_Women's_singles|US Open]], nakamit ang unang panalo sa main draw at umabot sa ikalawang ugtolaban kay [[:en:Cristina_Bucșa|Bucșa]]. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa [[:en:2025_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], tinalo si [[:en:Panna_Udvardy|Udvardy]] sa final.<ref name=":4" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: quarterfinals sa [[:en:2025_SP_Open_–_Singles|São Paulo 250]] laban kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]], semifinal sa [[:en:2025_Jingshan_Tennis_Open_–_Women's_singles|Jingshan 125]] laban kay [[:en:Lulu_Sun|Sun]] at sa [[:en:2025_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]] laban kay [[:en:Wei_Sijia|Sijia]], at quarterfinals sa [[:en:2025_Ilkley_Open_–_Women's_singles|Ilkley 125]] laban kay [[:en:Rebecca_Marino|Marino]] at sa [[:en:2025_Suzhou_WTA_125_–_Singles|Suzhou 125]] laban kay [[:en:Viktorija_Golubic|Golubic]]. Umabot sa pangalawang yugto sa [[:en:2025_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] laban kay Świątek, at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Singles|Hong Kong 250]] laban kay [[:en:Victoria_Mboko|Mboko]]. Sa iba pang palihsahan nakarating sa pangalawang yugto ng [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Singles|Mumbai 125]] laban kay [[:en:Mai_Hontama|Hontama]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Singles|Oeiras 125]] laban kay Udvardy.<ref name=":4" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo sa unang ugtong [[:en:2025_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] kay [[:en:Emiliana_Arango|Arango]], ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles|Wimbledon]] kay [[:en:Barbora_Krejčíková|Krejčíková]], at ng [[:en:2025_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]] sa qualifying kay [[:en:Jana_Fett|Fett]]. Natalo siya sa unang yugtong [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]] kay [[:en:Marta_Kostyuk|Kostyuk]], ng [[:en:2025_Canadian_Open_–_Women's_singles|Montreal 1000]] kay [[:en:Markéta_Vondroušová|Vondroušová]], at sa qualifying ng [[:en:2025_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]] kay [[:en:Moyuka_Uchijima|Uchijima]]. Natalo siys sa unang yugto ng [[:en:2025_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]] kay [[:en:Magda_Linette|Linette]], ng [[:en:2025_Singapore_Tennis_Open_–_Singles|Singapore 250]] kay [[:en:Simona_Waltert|Waltert]], ng [[:en:2025_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]] kay [[:en:Tereza_Valentová|Valentová]], ng [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] kay [[:en:Claire_Liu|Liu]], at sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_singles|Birmingham 250]] kay [[:en:Linda_Fruhvirtová|Fruhvirtová]].<ref name=":4" /> Sa [[:en:2025_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]], tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 [[:en:2025_Bengaluru_Open_–_Singles|Bengaluru]] laban kay [[:en:Dalila_Jakupović|Jakupović]], W75 Trnava 1 laban kay [[:en:Céline_Naef|Naef]], at W75 Trnava 2 laban kay [[:en:Valentina_Ryser|Ryser]].<ref name=":2" /> '''Dalawahan''' Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name=":6" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Doubles|Guangzhou 250]], kung saan umabot siya sa semifinals kasama si [[:en:Nadiia_Kichenok|Kichenok]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_doubles|Italian 1000]] kapareha si [[:en:_Coco_Gauff|Coco Gauff]].<ref name=":6" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_French_Open_–_Women's_doubles|French Open]] kasama si [[:en:Renata_Zarazúa|Zarazúa]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_doubles|Wimbledon]] kasama si [[:en:Eva_Lys|Lys]].<ref name=":6" /> Lumahok din siya sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_doubles|Birmingham 250]] kasama si [[:en:Rebeka_Masarova|Masarova]] at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Doubles|Hong Kong 250]] kasama si [[:en:Chan_Hao-ching|Hao-ching]], kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> Sa mga challengers, nakapaglaro siya sa [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Doubles|Mumbai 125]] kasama si [[:en:_Tsao_Chia-yi|Chia-yi]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] kasama si [[:en:Katie_Volynets|Volynets]], na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2026 ==== '''Isahan''' Sinimulan ni Eala ang kanyang [[:en:2026_WTA_Tour|2026 season]] nang may matibay na simula sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_singles|Auckland 250]]'', kung saan umabot siya sa semifinals bago natalo kay [[:en:Wang_Xinyu|Wang]].<ref>{{cite news |last=Satumbaga-Villar|first=Krystel|date=January 10, 2026|title=Alex Eala succumbs to Chinese rival in Auckland semis|url=https://mb.com.ph/2026/01/10/alex-eala-succumbs-to-chinese-rival-in-auckland-semis|work=The Manila Bulletin|access-date=January 10, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]]'', nabigo siya sa unang round ng singles.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks}}</ref> Lumaban siya sa ''[[:en:2026_Philippine_Women's_Open_–_Singles|Philippines 125]]'' bilang wildcard at nakapasok sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Camila_Osorio|Osorio]].<ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 29, 2026 |title=Alex Eala exits WTA Philippine Open, bows to Camila Osorio |url=https://sports.inquirer.net/660715/alex-eala-exits-wta-philippine-open-bows-to-camila-osorio |work=Philippine Daily Inquirer |access-date=January 29, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open|Abu Dhabi 1000]]'', umabot siya sa quarterfinals ngunit natalo kay [[:en:Ekaterina_Alexandrova|Alexandrova]].<ref>{{Cite news |last=Gasgonia |first=Dennis |date=February 5, 2026 |title=Natalo si Alex Eala sa quarterfinals ng Abu Dhabi laban kay Alexandrova ng Russia |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2026/2/5/alex-eala-bows-out-of-abu-dhabi-quarterfinals-in-loss-to-russia-s-alexandrova-2244 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Qatar_TotalEnergies_Open_–_Singles|Qatar 1000]]'', nabigo siya sa unang yugto.<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=February 9, 2026 |title=Alex Eala exits Qatar Open after falling to Tereza Valentova |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-exits-qatar-open-after-falling-to-tereza-valentova-a5019-20260209 |access-date=February 9, 2026}}</ref> Nakapasok siya sa quarterfinals ng ''[[:en:2026_Dubai_Tennis_Championships_–_Women's_singles|Dubai 1000]]'' bago natalo kay [[:en:Coco_Gauff|Gauff]].<ref>{{Cite news |last=Ballesteros |first=Jan |date=February 19, 2026 |title=Alex Eala succumbs to world No. 4 Coco Gauff in Dubai quarterfinals |website=onesports.ph |url=https://onesports.ph/more-sports/article/41325/alex-eala-succumbs-to-world-no-4-coco-gauff-in-dubai-quarterfinals-1 |access-date=February 19, 2026}}</ref> Sa tinaguriang ''Sunshine Double{{Efn|Ang Sunshine Double ay ang magkasunod na torneo ng Indian Wells Masters at Miami Open, dalawang prestihiyosong ATP Masters 1000 at WTA 1000 na ginaganap tuwing Marso. Nagsisimula ito sa California at nagtatapos sa Florida, at kilala ang tatlong linggong yugto na ito sa maaraw na panahon at mahigpit na iskedyul. Itinuturing itong pinakamahalagang serye ng pinagsamang mga torneo sa labas ng Grand Slams.}}'' na ''[[:en:2026_BNP_Paribas_Open|Indian Wells 1000]]'' at ''[[:en:2026_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]]'', umabot siya sa ika-apat na round sa parehong torneo bago natalo kina [[:en:Linda_Noskova|Noskova]] at [[:en:Karolína_Muchová|Muchová]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/11/tennis-alex-eala-bows-out-of-indian-wells-with-loss-to-linda-noskov-1231 |access-date=March 11, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |date=Marso 24, 2026 |title=Alex Eala natanggal sa Miami Open matapos matalo kay Karolína Muchová |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/24/alex-eala-bows-out-of-miami-open-0012 |access-date=Marso 24, 2026}}</ref> Sa mga korteng luwad ng Europa, nakarating si Eala sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_Upper_Austria_Ladies_Linz_–_Singles|Linz 500]] kung saan siya ay tinalo ni [[:en:Jelena_Ostapenko|Ostapenko]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=2026-04-08 |title=Eala nabigo matapos manguna ng 5-1 sa ikalawang set kontra Ostapenko, lumabas sa Linz Open |url=https://www.philstar.com/sports/2026/04/08/2519713/eala-squanders-5-1-second-set-lead-vs-ostapenko-exits-linz-open |access-date=2026-04-08 |website=Philstar.com}}</ref> Sa unang yugto ng [[:en:2026_Porsche_Tennis_Grand_Prix_–_Singles|Stuttgart 500]], siya ay pinatalsik ni [[:en:Leylah_Fernandez|Fernandez]].<ref>{{Cite news |date=2026-04-15 |title=Alex Eala natanggal sa Stuttgart Open matapos matalo kay Leylah Fernandez |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/15/alex-eala-stuttgart-open-0040 |access-date=2026-04-15 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], siya ay natalo ni [[:en:Elise_Mertens|Mertens]].<ref>{{Cite news |last= |first= |date=April 24, 2026 |title=Nagpatuloy ang hirap ni Alex Eala sa clay matapos ang pagkatalo sa Round of 64 laban kay Elise Mertens sa Madrid Open |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/985231/alex-eala-s-clay-struggles-continue-after-round-of-64-loss-to-elise-mertens-in-madrid-open/story/ |access-date=April 24, 2026 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=April 24, 2026 |title=Alex Eala suffers second round defeat to Elise Mertens at Mutua Madrid Open |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/48579925/alex-eala-suffers-second-round-defeat-elise-mertens-mutua-madrid-open |access-date=April 24, 2026 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Natalo siya kay [[:en:Elena_Rybakina|Rybakina]] sa ikatlong yugto ng [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/10/tennis-alex-eala-bows-out-of-italian-open-with-loss-to-rybakina-2341 |work=ABS CBN News}}</ref> Sa sumunod na linggo, siya ay nabigo sa unang round ng [[:en:2026_Internationaux_de_Strasbourg_–_Singles|Strasbourg 500]] matapos matalo kay [[:en:Oleksandra_Oliynykova|Oliynykova]].<ref>{{Cite news |last=Castillejo|first=Dyan|date=May 18, 2026|title=Alex Eala exits Strasbourg in first-round defeat to Oleksandra Oliynykova|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/18/alex-eala-exits-strasbourg-in-loss-to-oliynykova-2339|work=ABS-CBN News|access-date=May 18, 2026}}</ref> ''' Dalawahan''' Sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_doubles|Auckland 250]]'', nakipagtambal si Eala kay [[:en:Iva_Jovic|Jović]] at umabot sila sa semifinals bago natalo kina [[:en:Xu_Yifan|Xu]] at [[:en:Yang_Zhaoxuan|Yang]].<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=January 9, 2026|access-date=January 9, 2026|work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_doubles|Australian Open]]'', nakipares siya kay [[:en:Ingrid_Martins|Martins]], ngunit hindi sila nakalusot sa unang round matapos matalo sa kanilang pambungad na laban.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=January 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=January 20, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open_–_Doubles|Abu Dhabi 1000]]'', nakipagtambal siya kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]] at nakaabot sila sa semifinal, ngunit natalo sa duo nina [[:en:Tereza_Mihalíková|Mihalíková]] at [[:en:Olivia_Nicholls|Nicholls]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=February 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=February 6, 2026}}</ref> Si Eala, kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]], ay naalis sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026}}</ref> Kasama si [[:en:Hailey_Baptiste|Baptiste]], nabigo rin siya sa unang yugtong [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_doubles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=May 12, 2026 |title=Grand Slam doubles champs too much for Eala, Baptiste |url=https://mb.com.ph/2026/05/12/grand-slam-doubles-champs-too-much-for-eala-baptiste |access-date=May 12, 2026 |website=Manila Bulletin |language=en}}</ref> == Estilo ng Paglalaro == Si Eala ay isang agresibong baseliner, gamit ang kanyang forehand upang kontrolin ang mga rally at ang kanyang matatag na two‑handed backhand upang pamahalaan ang mga palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=March 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |website=Tennis.com |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Ang kanyang kaliwang kamay na topspin ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim, habang ang kanyang return game ay isang lakas dahil sa mahusay na pagbabasa ng galaw. Ang kanyang serve ang nananatiling pangunahing kahinaan, madalas kulang sa bilis at pagbabago, bagaman mahusay siya sa hard courts.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=January 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |website=ESPN |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Binibigyang-diin ng mga analyst ang pagpapabuti ng kanyang serve, pagdaragdag ng taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng pisikal na lakas bilang susi sa karagdagang tagumpay.<ref>{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=February 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=February 6, 2026 |website=Sports News Philippines |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang ilang mahahalagang tagumpay, kabilang ang pagiging unang Pilipino na umabot sa WTA 1000 Semifinals at tinalo ang tatlong major champions sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]]<ref name=":Gulf">{{Cite web |title=What Alexandra Eala Needs to Win Titles and Beat Top Players |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/what-alexandra-eala-needs-to-win-titles-and-beat-top-players-1.500440043 |access-date=March 11, 2026 |website=Gulf News}}</ref> Itinatampok ng mga dating propesyonal na sina [[:en:Greg_Rusedski|Greg Rusedski]], [[:en:Andrea_Petkovic|Andrea Petkovic]], at [[:en:Martina_Navratilova|Martina Navratilova]] ang pangangailangan ng mas malakas na serve, mas maaasahang laro, at mas maraming pagkakaiba-iba, kasabay ng mas mahusay na kondisyon ng katawan.<ref>{{Cite web |date=March 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=March 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> Sa kanyang matibay na baseline game, katatagan, at suporta ng mga tagahanga, kinokonklusyon ng mga analyst na mayroon siyang pundasyon upang makipagtagisan para sa malalaking titulo, ngunit ang kanyang pangmatagalang tagumpay ay nakasalalay sa pagbabagong-anyo ng kanyang serve bilang isang sandata.<ref name=":Gulf" /> === Laban sa Top 20 manlalaro ng WTA === ==== Mga Panalo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Coco Gauff || 6-2, 2-0 RET || 1.46 || 68.0% || 58.8% || 50.0% |- | Dubai – Hard (2026) || Jasmine Paolini || 6-1, 7-6(5) || 1.32 || 63.1% || 73.2% || 50.0% |- | US Open – Hard (2025) || Clara Tauson || 6-3, 2-6, 7-6(11) || 0.97 || 68.1% || 59.4% || 43.3% |- | Eastbourne – Grass (2025) || Jelena Ostapenko || 0-6, 6-2, 3-2 RET || 1.08 || 63.5% || 57.6% || 63.2% |- | Miami – Hard (2025) || Iga Swiatek || 6-2, 7-5 || 1.27 || 66.7% || 52.3% || 50.0% |- | Miami – Hard (2025) || Madison Keys || 6-4, 6-2 || 1.32 || 66.1% || 58.5% || 52.4% |} ==== Mga Talo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Rome – Clay (2026) || Elena Rybakina || 4-6, 3-6 || 0.80 || 67.1% || 56.9% || 44.0% |- | Miami – Hard (2026) || Karolina Muchova || 0-6, 2-6 || 0.39 || 52.4% || 36.4% || 50.0% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Linda Noskova || 2-6, 0-6 || 0.36 || 56.8% || 36.0% || 47.4% |- | Dubai – Hard (2026) || Coco Gauff || 0-6, 2-6 || 0.61 || 57.5% || 30.4% || 41.2% |- | Abu Dhabi – Hard (2026) || Ekaterina Alexandrova || 3-6, 3-6 || 0.79 || 69.8% || 45.5% || 52.6% |- | Wimbledon – Grass (2025) || Barbora Krejcikova || 6-3, 2-6, 1-6 || 0.82 || 54.3% || 50.0% || 50.0% |- | Madrid – Clay (2025) || Iga Swiatek || 6-4, 4-6, 2-6 || 0.77 || 69.0% || 50.7% || 41.9% |- | Miami – Hard (2025) || Jessica Pegula || 6-7(3), 7-5, 3-6 || 0.87 || 72.5% || 62.2% || 42.9% |} == Ibang larangan == ===Pambansang koponan=== Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[:en:Tennis_at_the_2021_SEA_Games|SEA Games 2021]] (pilak sa singles, team, at mixed doubles), at sa [[:en:Tennis_at_the_2022_Asian_Games|Asian Games 2022]] (pilak sa singles at mixed doubles).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=March 25, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |language=en-US |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=September 10, 2025 |archive-url= |archive-date= }}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa Group II, na nagresulta sa promosyon sa Group I.<ref name=":12">{{Cite web |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=October 13, 2025 |website=One Sports |language=en}}</ref> Sa [[:en:Tennis_at_the_2025_SEA_Games|SEA Games 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa women's singles, pati tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":13">{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |archive-url= |archive-date= |access-date=December 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> ===Mga Eksibisyon na Laro=== ====Singles: 1 (titles)==== {|class="wikitable" !Resulta !{{ns}}Petsa{{ns}} !Torneo !Uri ng Korte !Kalaban !Iskor |- |Panalo | Enero 2026 |[[:en:Kooyong_Classic|Kooyong Classic]], Melbourne, Australia |Matigas na Korte |[[:en:Donna Vekić|Donna Vekić]] |6–3, 6–4 |} === Mga sponsorship === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[:en:Globe_Telecom|Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga endorsement mula sa [[:en:Babolat|Babolat]], [[:en:Nike,_Inc.|Nike]], at [[:en:Bank_of_the_Philippine_Islands|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/}}</ref> bago naging brand ambassador ng [[:en:Milo_(drink)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html}}</ref> === Mga parangal === Kinilala si Eala ng [[:en:Philippine_Sportswriters_Association|Philippine Sportswriters Association]] sa walong pagkakataon sa [[:en:PSA_Annual_Awards|PSA Annual Awards]], kabilang ang parangal na ''Athlete of the Year'' noong 2026.<ref>Citations for Eala's PSA Annual Awards: *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=October 12, 2025 |archive-url= |archive-date=}} *{{Cite news |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=February 17, 2026}}</ref> Noong 2021, isinama siya ng [[:en:Tatler_Asia|''Tatler Asia'']] sa talaan ng mga pinakamataas ang impluwensya na tao sa Asya.<ref>{{cite news |title=Asia's Most Influential Philippines 2021 |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021}}</ref> Noong Abril 2025, ginawaran si Eala ng ''Premios Tanglaw'' ng [[:en:Embassy_of_the_Philippines|Embahada ng Pilipinas]] sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang ambag sa [[:en:Philippines–Spain_relations|ugnayan ng Pilipinas at Espanya]].<ref>{{cite news |date=April 2025 |title=Premios Tanglaw honoring Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/premios-tanglaw-eala}}</ref> ==Mga laro ni Eala== === Mga junior na laro === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Singles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || R2 || R3 || A || A |- | French Open || A || SF || A || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || A || W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Doubles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || A || W || A || A |- | French Open || A || A || W || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || SF || – |} === Propesyonal na Laro === ==== ITF Women's World Tour Titles ==== {| class="wikitable" ! Taon !! Paligsahan !! Tier !! Paligsahan !! Katungali |- | 2021 || W15 Manacor || ITF || Isahan || – |- | 2022 || W25 Chiang Rai || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Yecla || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Roehampton || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W50 Pune || ITF || Dalawahan || Darja Semeņistaja |- | 2024 || W75 Croissy-Beaubourg || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |} ==== 2020 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Las Palmas de Gran Canaria 2 || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anna Zarycka || 2–6, 4–6 |- | Las Palmas de Gran Canaria || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Lara Salden || 0–6, 6–2, 2–6 |- | Melilla || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anastasia Charaeva || 3–6, 3–6 |- | Monastir 9 || W15 || Matigas || Pangalawang Yugto || Nina Stadler || 6–4, 6–7, 5–7 |} ==== 2021 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Korte !! Tier !! Kalaban !! Yugto !! Iskor |- | Miami Open || Matigas || WTA 1000 || Viktória Hrunčáková || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Romanian Open (Cluj-Napoca) || Luwad || WTA 250 || Mayar Sherif || Pangalawang Yugto || 2–6, 2–6 |- | W15 Manacor 1 || W15 || Matigas || Yvonne Cavalle-Reimers || Final || 5–7, 6–1, 6–2 |- | W15 Manacor 2 || W15 || Matigas || Ylena In-Albon || Kwarterpinals || 0–6, 3–6 |- | W15 Manacor 3 || W15 || Matigas || Oksana Selekhmeteva || Kwarterpinals || 2–6, 3–6 |- | W25 Grenoble || W25 || Matigas || Maja Chwalińska || Kwarterpinals || 0–6, 4–6 |- | W25 Manacor 4 || W25 || Matigas || Jana Fett || Pangalawang Yugto || 6–4, 3–6, 5–7 |- | W15 Manacor 5 || W15 || Matigas || Simona Waltert || Unang Yugto || 4–6, 6–2, 5–7 |- | W60 Bellinzona || W60 || Luwad || Simona Waltert || Pangalawang Yugto || 5–7, 6–3, 2–6 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Irene Burillo Escorihuela || Pangalawang Yugto || 2–6, 4–6 |- | W25 Madrid 2 || W25 || Matigas || Andrea Lázaro García || Unang Yugto || 6–2, 4–6, 4–6 |- | W25 Milovice || W25 || Matigas || Daria Astakhova || Unang Yugto || 2–6, 2–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | W25 Madrid || W25 || Matigas || Victoria Jiménez Kasintseva || Kwarterpinals || Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey || 5–7, 6–4, 6–10 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Oksana Selekhmeteva || Final || Justina Mikulskytė / Oana Simion || 3–6, 5–7 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Madison Brengle || 2–6, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Anna Bondár || 0–6, 0–6 |- | Manacor 1 || W25 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Alice Rame || 2–6, 4–6 |- | Manacor 3 || W25 || Matigas || Unang Yugto || Giulia Gatto-Monticone || 2–6, 1–6 |- | Grenoble || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Chloé Paquet || 6–4, 5–7, 3–6 |- | Macon || W25 || Matigas || Unang Yugto || Anna Ukolova || 6–1, 2–6, 6–7(3) |- | Joue-les-Tours || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Oksana Selekhmeteva || 3–6, 3–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Erika Sema || 3–6, 6–2, 3–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Anna-Lena Robbe || 6–7(3), 3–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Jessika Ponchet || 2–6, 1–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Alexandra Bozovic || 6–1, 4–6, 5–7 |- | Vitoria-Gasteiz || W60 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 |- | El Espinar || W25 || Matigas || Semipaynal || Eva Guerrero Alvarez || 2–6, 6–3, 2–6 |- | Grodzisk Mazowiecki || W100 || Matigas || Unang Yugto || Katharina Hobgarski || 4–6, 3–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Katarzyna Kawa || 6–2, 4–6, 0–6 |- | Rancho Santa Fe || W80 || Matigas || Kwarterpinals || Marcela Zacarías || 2–6, 5–7 |- | Hamburg || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Ysaline Bonaventure || 4–6, 0–6 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Semipaynal || Ysaline Bonaventure || 1–6, 6–3, 3–6 |- | Shrewsbury || W100 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Maia Lumsden || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Manacor || W25 || Matigas || Elsa Jacquemot || Kwarterpinals || Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi || 6–2, 4–6, 3–10 |- | Macon || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Audrey Albie / Aubane Droguet || 4–6, 2–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Indy De Vroome || Unang Yugto || Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted || 6–4, 5–7, 6–10 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kyōka Okamura || Kwarterpinals || Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova || 6–4, 7–6(4), 2–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Olga Helmi / Adithya Karunaratne || 0–6, 4–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Liang En-shuo || Kwarterpinals || Tímea Babos / Valeria Savinykh || 2–6, 4–6 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Marina Bassols Ribera || Semipaynal || Valeria Savinykh / Fanny Stollár || 2–6, 0–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Lizette Cabrera || Kwarterpinals || Justina Mikulskyte / Hong Yi Cody Wong || 5–7, 4–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Annaëlle Robbe || Pangalawang Yugto || Madison Brengle || 6–3, 6–7, 6–10 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Petra Marcinko || Kwarterpinals || Miriam Skoch / Markéta Vondroušová || 5–7, 2–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Misaki Doi || 6–4, 1–6, 3–6 |- | Thailand Open (Hua Hin) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (6) || 2–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Irina-Camelia Begu || 2–6, 5–7 |- | Mutua Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Tatjana Maria || 1–6, 1–6 |- | Japan Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Himari Sakatsume (Q) || 0–6, 3–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (3) || 3–6, 0–6 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Elise Mertens (2) || 5–7, 0–6 |- | Canberra || W60 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Oksana Selekhmeteva (7) || 6–3, 4–6, 4–6 |- | Trnava || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Sonay Kartal || 2–6, 2–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Alexandra Cadantu-Ignatik || 0–6, 2–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Ioana Ghioroaie || 5–7, 1–6 |- | Monastir || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Jia-Jing Wang (Q) || 6–0, 4–6, 3–6 |- | Yecla || W15 || Matigas || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 |- | Madrid || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Makenna Jones (5) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Unang Yugto || Destanee Aiava || 1–6, 2–6 |- | Palma del Río || W40 || Matigas || Kwarterpinals || Valeria Savinykh (3) || 4–6, 2–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Unang Yugto || Sohyun Park || 4–6, 3–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet (3) || 6–2, 4–6, 2–6 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Georgina García Pérez || 4–6, 3–6 |- | Roehampton || W25 || Matigas || Final || Arina Rodionova (2) || 6–2, 6–3 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Final || Destanee Aiava (6) || 6–3, 4–6, 1–6 |- | Tokyo || W100 || Matigas || Pangalawang Yugto || Kimberly Birrell (5) || 6–4, 6–7, 2–6 |- | Glasgow || W60 || Matigas || Unang Yugto || Suzan Lamens || 6–2, 4–6, 1–6 |- | Nantes || W60 || Matigas || Semipaynal || Gabriela Knutson || 6–2, 3–6, 1–6 |- | Petange || W40 || Matigas || Final || Océane Dodin (3) || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Trnava 2 || W60 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 4–6, 1–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Beatrice Gumulya / Anna Sisková || 3–6, 6–4, 11–13 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Alana Parnaby / Victoria Rodríguez || 6–4, 3–6, 6–10 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 5–7, 6–1, 9–11 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Unang Yugto || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 6–4, 3–6, 3–10 |- | Roehampton 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Talia Gibson / Petra Hule || 1–6, 5–7 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Semipaynal || Erina Hayashi / Saki Imamura || 4–6, 4–6 |- | Tokyo 2 || W100 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 0–6, 7–5, 6–10 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs || 3–6, 4–6 |- | Glasgow 2 || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Freya Christie / Olivia Gadecki || — |- | Nantes || W60 || Matigas || Unang Yugto || Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold || 6–1, 3–6, 6–10 |- | Petange || W40 || Matigas || Semipaynal || Danielle Collins / Isabelle Haverlag || 2–6, 4–7 |} ==== 2024 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Rebecca Peterson (18) || 2–6, 5–7 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Julia Riera (2) || 6–4, 6–7, 4–6 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Lulu Sun (23) || 6–7, 5–7 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Elena-Gabriela Ruse (20) || 6–3, 1–6, 4–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Emiliana Arango || 6–2, 5–7, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Sorana Cîrstea (27) || 3–6, 7–6, 4–6 |- | Wuhan Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Kateřina Siniaková || 3–6, 1–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Magda Linette || 6–7, 1–6 |- | Guadalajara Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (6) || 2–6, 2–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Priscilla Hon || 4–6, 3–6 |- | Jiangxi Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (1) || 5–7, 6–7 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Bernarda Pera || 0–6, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Ena Shibahara || 7–6, 0–6, 2–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Céline Naef (5) || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Tatjana Maria (4) || 5–7, 2–6 |- | Polish Open (Warsaw) || WTA 125 || Matigas || Unang Yugto || Isabella Shinikova || 2–6, 4–6 |- | Veneto Open (Gaiba) || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Sara Errani (4) || 0–6, 6–7 |- | Makarska Open || WTA 125 || Luwad || Unang Yugto || Maria Timofeeva (Q) || 6–1, 3–6, 2–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Final (Winner) || Victoria Jiménez Kasintseva (7) || 6–4, 6–4 |- | Dubai || W100 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (1) || 6–4, 2–6, 2–6 |- | Takasaki || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Mananchaya Sawangkaew (3) || 6–4, 1–6, 2–6 |- | Cary || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Renata Zarazúa (2) || 6–3, 4–6, 3–6 |- | Landisville || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Olivia Gadecki || 1–6, 6–0, 3–6 |- | Porto || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anna Bondar (2) || 4–6, 7–6, 1–6 |- | Trnava 1 || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anastasia Gureva || 2–6, 6–3, 6–7 |- | Trnava 2 || W75 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Martincová (7) || 6–3, 4–6, 6–7 |- | Croissy-Beaubourg || W75 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mona Barthel || 6–4, 4–6, 1–6 |- | Zagreb || W75 || Luwad || Unang Yugto || Tena Lukas || 5–7, 6–3, 4–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Selena Janicijevic || 3–6, 1–6 |- | Indore || W50 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (2) || 4–6, 7–6, 2–6 |- | Pune || W50 || Matigas || Kwarterpinals || Darja Semenistaja (1) || 6–7, 0–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Paligsahan !Level !Korte !Katungali !Yugto !Kalaban !Iskor |- |Canberra International |WTA 125 |Matigas |Laura Pigossi |Semipaynal |Kaylah McP/ Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Pune |W50 |Matigas |Daniela Semenistaja |Final |Naiktha Bains / Fanny Stollar |7–6(8), 6–3 |- |Porto 3 |W75 |Matigas |Alicia Barnett |Kwarterpinals |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |Trnava |W75 |Matigas |Zeynep Sönmez |Semipaynal |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Luwad |Taylah Preston |Unang Yugto |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Lia Karatancheva / Diana Marcinkevica |6–3, 2–6, 10–4 |- |Polish Open |WTA 125 |Matigas |Daniela Semenistaja |Kwarterpinals |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Matigas |Kimberly Birrell |Kwarterpinals |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Matigas |En Shuo Liang |Kwarterpinals |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |- |Dubai |W100 |Matigas |Valentini Grammatikopoulou |Kwarterpinals |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} ==== 2025 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Jana Fett (133) || 5–7, 2–6 |- | Singapore Open || WTA 250 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Simona Waltert (179) || 3–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Semipaynal || Jessica Pegula (4) || 6–7, 7–5, 3–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Pangalawang Yugto || Iga Świątek (2) || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Unang Yugto || Emiliana Arango (85) || 0–6, 6–2, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Unang Yugto || Magda Linette (31) || 4–6, 3–6 |- | Eastbourne Open || WTA 250 || Damo || Finals (Pangalawang Puwesto) || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Unang Yugto || Barbora Krejčíková (16) || 6–3, 2–6, 1–6 |- | National Bank Open (Montreal) || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Markéta Vondroušová (63) || 6–3, 1–6, 2–6 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Pangalawang Yugto || Cristina Bucșa (95) || 4–6, 3–6 |- | São Paulo Open || WTA 250 || Matigas || Kwarterpinals || Janice Tjen (130) || 4–6, 1–6 |- | China Open (Wuhan) || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Moyuka Uchijima (91) || 4–6, 6–3, 2–6 |- | Japan Women's Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Valentová (78) || 1–6, 2–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Claire Liu (305) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Hong Kong Tennis Open || WTA 250 || Matigas || Pangalawang Yugto || Victoria Mboko (21) || 6–3, 3–6, 4–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Shuai Wei (134) || 5–7, 2–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mai Hontama (166) || 6–7, 2–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Pangalawang Yugto || Panna Udvardy (137) || 6–7, 4–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Damo || Unang Yugto || Linda Fruhvirtová (152) || 5–7, 7–6, 1–6 |- | Ilkley Open || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Rebecca Marino (107) || 6–1, 0–6, 6–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Kampeon || Panna Udvardy (134) || 1–6, 7–5, 6–3 |- | Jingshan Tennis Open || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Lulu Sun (146) || 6–3, 4–6, 2–6 |- | Suzhou Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals || Viktorija Golubic (70) || 6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Reason |- | Cincinnati Open || WTA 1000 || Matigas || Pinsala sa balikat |- | Monterrey Open || WTA 500 || Matigas || Pinsala sa balikat |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Nadiia Kichenok || Semipaynal || Katarzyna Piter / Janice Tjen || 7–6(4), 3–6, 5–10 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Coco Gauff || Kwarterpinals || Jasmine Paolini / Sara Errani || 5–7, 6–3, 7–10 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Renata Zarazúa || Pangalawang Yugto || Olga Danilović / Anastasia Potapova || 1–6, 3–6 |- | Hong Kong Open || WTA 250 || Matigas || Chan Hao‑ching || Unang Yugto || Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich || 6–3, 1–6, 7–10 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Eva Lys || Unang Yugto || Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason || 4–6, 2–6 |- | Birmingham Open || WTA 250 || Damo || Rebeka Masarova || Unang Yugto || Storm Hunter / Ellen Perez || 4–6, 4–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Tsao Chia‑yi || Unang Yugto || Amina Anshba / Elena Pridankina || 4–6, 4–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Katie Volynets || Unang Yugto || Carmen Corley / Olivia Gadecki || 3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Semipaynal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Unang Yugto || Alycia Parks || 6–0, 3–6, 2–6 |- | Philippines Womens Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals|| Camila Osorio || 4-6, 4-6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Kwarterpinals || Ekaterina Alexandrova|| 3-6, 3-6 |- | Qatar Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto|| Tereza Valentová|| 6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |WTA 1000 |Matigas |Kwarterpinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Luwad |Pangalawang Yugto |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Luwad | Unang Yugto | Leylah Fernandez | 1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Pangalawang Yugto |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Pangatlong Yugto |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Luwad |Unang Yugto |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | |- |HSBC Championships |WTA 500 |Damo | | | |- |Berlin Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Bad Homburg Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Eastbourne Open |WTA 250 |Damo | | | |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo | | | |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Iva Jovic || Semipaynal || Xu Yifan / Yang Zhaoxuan || 5–7, 3–6 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Ingrid Martins || Unang Yugto || Shuko Aoyama / Magda Linette || 6–7(3), 6–2, 3–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Janice Tjen|| Semipaynal|| Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls|| 4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Iva Jovic |Unang Yugto |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Pangalawang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Unang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 2-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | | |- |} == Taunang ranggo ng WTA == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ! Taon !! Isahan !! Dalawahan |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} Pinagmulan: Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA<ref>{{Cite web |date=May 13, 2026 |title=Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/- |access-date=May 13, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alexandra Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alexandra Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alexandra Eala's Tennis Abstract page] [[:en:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on English Wikipedia (English)]] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alexandra Eala on Fandom (English)] byqlbashgzii4tnqqzk6pc696w3vvom 2208914 2208913 2026-05-24T23:58:14Z Tabilay 153890 2208914 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=April 2025}} {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Eala at the [[:en:2025 SEA Games|2025 SEA Games]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Metro Manila]], Philippines<br>[[Mallorca]], Spain |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Quezon City]], Philippines |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = March 2020 |plays = Left-handed (two-handed backhand) |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Fitness Coach) |careerprizemoney = US 1,997,574 |singlesrecord = {{tennis record|won=212|lost=130}} |singlestitles = 0 |highestsinglesranking = No. 29 (March 16, 2026) |currentsinglesranking = No. 37 (May 25, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=46}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = No. 88 (May 4, 2026) |currentdoublesranking = No. 116 (May 25, 2026) |updated = May 25, 2026 |AustralianOpenresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's singles|2026]]) |FrenchOpenresult = 1R ([[:en:2025 French Open – Women's singles|2025]]) |Wimbledonresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's singles|2025]]) |USOpenresult = 2R ([[:en:2025 US Open – Women's singles|2025]]) |AustralianOpenDoublesresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's doubles|2026]]) |FrenchOpenDoublesresult = 2R ([[:en:2025 French Open – Women's doubles|2025]]) |WimbledonDoublesresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's doubles|2025]]) | medaltemplates-expand = | medaltemplates = {{MedalCountry |the {{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the SEA Games|SEA Games]]}} {{MedalGold | 2025 Thailand | Singles }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Team }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Singles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Team }} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze | 2022 Hangzhou | Singles }} {{MedalBronze|2022 Hangzhou|Mixed doubles}} }} Si '''Alexandra Maniego Eala''' (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Quezon City]]) ay Pilipinong manlalaro ng [[tenis]]. Siya ang pinakamataas na ranggong Pilipino, umabot sa pandaigdigang bilang na 29 noong Marso 16, 2026.<ref name=":11">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=March 16, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high World No. 29 |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/16/eala-rises-to-career-high-world-no-29-in-latest-wta-rankings-1032}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa 2020 Australian Open at 2021 French Open, at singles sa 2022 US Open.<ref name=":1">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=September 10, 2022 |title=Eala captures US Open girls' singles crown |url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/}}</ref> Mayroon siyang 5 ITF singles at 3 ITF doubles titles, at noong 2025 umabot sa semifinal ng Miami Open, final ng Eastbourne Open, at nagwagi sa WTA 125 Guadalajara Open.<ref name=":62">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Singles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/d/titles/ |access-date=2025-12-03 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":72">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Doubles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":63">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Singles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> Simula noong 2023, lumahok si Eala sa mga Grand Slam tournaments bilang propesyonal, kung saan nakapasok siya sa main draw mula 2025 French Open hanggang 2026 Australian Open at umabot sa ikalawang round ng 2025 US Open sa singles.<ref name=":63" /> Sa doubles naman, nakapaglaro siya noong 2025 at 2026, na ang pinakamataas na resulta ay ang ikalawang round ng 2025 French Open.<ref name=":6" /> Si Eala ay nagwagi ng mga pilak na medalya sa 2021 SEA Games at 2022 Asian Games, at pinangunahan ang koponan sa promosyon sa Group I noong 2024. Noong 2025 SEA Games, nakamit niya ang gintong medalya sa women’s singles at dalawang tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":12" /><ref name=":13" /> == Maagang Buhay == Si '''Alexandra Maniego Eala''' ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang business executive,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 March 2026}}</ref> at [[:en:Rizza_Maniego-Eala|Rosemarie Maniego-Eala]], dating [[Globe Telecom]] CFO hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[:en:1985_SEA_Games|1985 SEA Games]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina [[:en:Noli_Eala|Noli Eala]], dating chairperson ng [[:en:Philippine_Sports_Commission|Philippine Sports Commission]] at commissioner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=August 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=March 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=August 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=November 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]}}</ref> at ang fashion designer na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=April 23, 2026}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tennis para sa [[:en:Penn_State_Nittany_Lions|Penn State Nittany Lions]] mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=May 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=March 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal}}</ref> Nagsimula si Eala sa tennis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=[Gulf News |date=August 28, 2025}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang coach.<ref>{{Cite web |date=November 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=August 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at [[:en:Colegio_San_Agustin_–_Makati|Colegio San Agustin]] sa [[Makati]], bago lumipat sa [[:en:Rafa_Nadal_Academy|Rafa Nadal Academy]] sa [[:en:Manacor|Manacor]], Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 22, 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]}}</ref> == Personal na buhay == Tinukoy ni Eala ang [[:en:Kaldereta|kaldereta]] bilang kanyang paboritong ulam<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=3 Pebrero 2026 |title=Ikaw ba ay tao ng Kare-Kare? Ang ranggo ni Alex Eala sa pagkaing Pilipino ay maaaring ikagulat mo |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=23 Pebrero 2026 |website=One Sports |language=tl}}</ref> Mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa sa kape.<ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Ibinunyag ni Alex Eala at mga kapwa propesyonal ang kanilang personalidad sa labas ng korte sa Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 Marso 2026}}</ref> Multilingual si Eala, nagsasalita ng Ingles, Kastila, at kanyang katutubong [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang isang pangarap na nagpasiklab ng fenomeno sa tennis |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 Marso 2026}}</ref> Ipinahayag niya ang kanyang kagustuhan sa [[:en:Wimbledon_Championships|Wimbledon]] sa mga Grand Slam na torneo. <ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=3 Hulyo 2025 |title='Living my dream': Nagdiwang si Alex Eala sa makasaysayang Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=3 Hulyo 2025 |website=Rappler |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Disyembre 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview kay Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=24 Disyembre 2025 |website=Instagram |language=tl}}</ref> Tinukoy ni Eala si [[Maria Sharapova]] bilang impluwensya sa kanyang istilo ng paglalaro, at siya ay nagsanay kasama si [[Rafael Nadal]] gayundin ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=19 Hulyo 2025 |title=Ang impluwensya ni Sharapova ang nagtutulak sa agresibong laro ni Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Manila Standard |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=20 Nobyembre 2025 |title=Naglaro si Alex Eala kasama si Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Inquirer |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 Agosto 2025 |title=Bago ang malalaking tao, palaging nasa tabi ni Alex Eala ang kanyang kapatid na si Miko |url=https://www.spin.ph/tennis/get-to-know-alex-eala-older-brother-and-avid-supporter-miko-a6035-20250827 |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Spin.ph |language=tl}}</ref> Ang kanyang tagumpay sa 2025 Miami Open ay nagtatag kay Eala bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na inihahambing ng mga komentarista ang kanyang impluwensya kay boksingero [[Manny Pacquiao]]. Napansin ng mamamahayag sa palakasan at dating manlalaro ng tennis na si [[:en:Dyan_Castillejo|Dyan Castillejo]] na tinatrato na siya ng mga tagahanga "na para bang nanalo na siya ng Grand Slam." Pinalakas niya ang kanyang koneksyon sa mga tagasuporta sa pamamagitan ng pagsasalita sa Tagalog, at ang kanyang pag-angat ay nagpasiklab ng bagong interes sa tennis sa Pilipinas at sa mga [[:en:Overseas_Filipinos_Filipino_diaspora|komunidad ng Pilipino sa ibayong dagat]]. Dumadalo ang mga tagahanga sa kanyang mga laban sa malaking bilang, habang marami ang sumusubaybay mula sa bahay at sa buong mundo sa kabila ng pagkakaiba ng oras. Inihambing ng mga analista ang kanyang epekto sa pagpapalawak ng tennis sa mga pigura tulad nina [[:en:Li_Na|Li Na]] at [[:en:Ons_Jabeur|Ons Jabeur]].<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang isang pangarap na nagpasiklab ng fenomeno sa tennis |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Mas naging palakaibigan si Eala sa tour at nakabuo ng mga sumusuportang pagkakaibigan kina [[:en:Iva_Jović|Iva Jović]], [[:en:Zeynep_Sonmez|Zeynep Sonmez]], [[:en:Victoria_Mboko|Victoria Mboko]], [[:en:Eva_Lys|Eva Lys]], [[:en:Leylah_Fernandez|Leylah Fernandez]], at [[:en:Lizette_Cabrera|Lizette Cabrera]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=9 Marso 2026 |title=Ibinunyag ni Alex Eala ang mga kaibigan na kanyang nakilala sa kanyang batang karera sa WTA |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-bares-friends-she-has-made-in-her-young-wta-career-a6035-20260309 |access-date=9 Marso 2026 |website=Spin.ph |language=tl}}</ref> == Karera == === Juniors === Sa edad na 12, nagwagi si Eala sa 2018 [[:en:Les_Petit_As|Les Petits As]] sa Pransya,<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/cookies/?returnurl=%2Fnews%2F117748%2FLilov-Eala-win-at-Les-Petits-As |access-date=November 14, 2024 |website=Tennis Europe}}</ref> at nakuha ang kanyang unang under‑18 singles at doubles titles sa ITF Trofeo David Ferrer sa Alicante, Spain.<ref>{{Cite web |last=Payo |first=Jasmine |date=April 25, 2025 |title=Building blocks to success: Rundown of Alex Eala’s best tennis campaigns |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-best-tennis-campaigns/ |access-date=November 14, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Noong 2019, napanalunan ni Eala ang [[:en:Orange_Bowl_(tennis)|Orange Bowl]] girls’ doubles title kasama si [[:en:Evialina_Laskevich|Laskevich]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=December 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |language=en |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217 |access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa [[:en:2020_Australian_Open_–_Girls'_doubles|Australian Open]] girls’ doubles kasama si [[:en:Priska_Madelyn_Nugroho|Nugroho]].<ref>{{Cite web |date=2020-01-31 |title=Eala, Nugroho capture Australian Open girls' doubles title |url=https://www.espn.com/story/_/id/28604688/eala-nugroho-capture-australian-open-girls-doubles-title |access-date=2025-10-08 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Sa 2021 [[:en:2021_French_Open_–_Girls'_doubles|French Open]], nakuha niya ang ikalawang junior Grand Slam doubles title kasama si [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]].<ref>{{Cite news |last=Go |first=Beatrice |date=April 5, 2023 |title=Alex Eala clinches juniors world No. 2 after French Open romp |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-ranking-itf-world-juniors-2020/ |access-date=November 16, 2025}}</ref> Noong Hulyo 2021, nagwagi siya ng isahan at dalawahan (kasama si Madison Sieg) sa [[:en:Trofeo_Bonfiglio|Trofeo Bonfiglio]] sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=July 17, 2021 |title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior Grand Slam singles title sa [[:en:2022_US_Open_–_Girls'_singles|US Open]].<ref>{{Cite web |last=Levinsohn |first=Dan |date=September 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title at the 2022 US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html |access-date=November 14, 2025 |website=US Open}}</ref> === Prupesyonal na karera === ==== 2020 ==== '''Isahan''' Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto sa W25 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]], W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Castellón]], at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Monastir]]. Natapos naman siya sa unang yugto sa W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]] at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|Melilla]]. ==== 2021 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2021_WTA_Tour|WTA Tour]], unang sumabak si Eala sa [[:en:2021_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] ngunit hindi siya nakalusot sa qualifying. Gayunpaman, sa [[:en:2021_Winners_Open_–_Singles|Cluj-Napoca 250]], nakapasok siya sa pangunahing draw at umabot hanggang sa pangalawang yugto bago natalo kay [[:en:Mayar_Sherif|Sherif]].<ref name=":5">{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 |access-date=December 3, 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=ITF: Alex Eala Singles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/activity/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala |access-date=February 2, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang paligsahan ng [[:en:2021_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa dalawahan. Sa W25 Madrid, kasama si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]], nakarating sila sa quarterfinals. Samantala, sa W25 Platja d’Aro, nakipag‑pares siya kay [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]] at umabot sila hanggang sa finals.<ref name=":6">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Doubles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches?type=D#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==== 2022 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2022_WTA_Tour|WTA Tour]], tampok ang kaniyang pagsabak sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], subalit natalo siya sa unang yugto at sa qualifying na yugto.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2022_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa semifinals ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nakapasok siya sa quarterfinals ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Sa WTA Tour, nakapaglaro siya sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_doubles|Miami 1000]] at sa qualifying ng [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Sa ITF circuit, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang semifinals sa W25 Palma del Río kasama si [[:en:Marina_Bassols_Ribera|Ribera]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng pitong torneo at dalawang torneo na nabigo sa maagang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2023 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2023_WTA_Tour|WTA Tour]], lumahok siya sa qualifying ugtong [[:en:2023_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]] ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng [[:en:2023_Thailand_Open_–_Singles|Thailand 250]], [[:en:2023_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]], [[:en:2023_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]], at [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Singles|Monastir 250]]. Lumaban din siya bilang wildcard sa [[:en:2023_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2023_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(April–June)|W15 Yecla]] at kasunod sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Roehampton]].<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=June 4, 2023 |title=Alex Eala claims third ITF crown at W25 Yecla in Spain |url=https://www.abs-cbn.com/sports/06/04/23/tennis-alex-eala-claims-third-itf-crown-at-w25-yecla |access-date=November 7, 2025 |work=ABS CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=August 13, 2023 |title=Alex Eala wins fourth ITF title, rules W25 Roehampton |url=https://sports.inquirer.net/523461/alex-eala-wins-fourth-itf-title-rules-w25-roehampton |access-date=November 7, 2025 |website=Inquirer.net |language=en-US}}</ref> Nakarating siya sa finals ng [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Aldershot]] at [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|W40 Petange]]; sa semifinals ng [[:en:2023_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|W100 Vitoria-Gasteiz]] at [[:en:2023_Engie_Open_Nantes_Atlantique_–_Singles|W60 Nantes]]; at sa quarterfinals ng [[:en:2023_Women's_TEC_Cup_–_Singles|W60 Barcelona]] at [[:en:2023_Ando_Securities_Open_–_Singles|W100 Tokyo]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nagtapos siya sa ika-191 na puwesto sa pagtatapos ng taon.<ref>{{Cite news |last=Satumbaga-Villar |first=Kristel |date=September 20, 2023 |title=Eala improves to career-high No. 191 in WTA rankings |url=https://mb.com.ph/2023/9/20/eala-improves-to-career-high-no-191-in-wta-rankings |access-date=November 7, 2025 |website=Manila Bulletin}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan. Umabot siya sa apat na semifinals (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange), nakapasok sa apat na quarterfinals (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow), at ilang beses na nakarating sa nangyugto kabilang ang [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Doubles|Monastir 250]]. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na korte maliban sa W60 Chiasso, isang palaro na ginanap sa luwad.<ref name=":6" /> ==== 2024 ==== '''Isahan''' Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa qualifiers ng apat na Grand Slam ([[:en:2024_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]], [[:en:2024_French_Open_–_Women's_singles_qualifying|French Open]], [[:en:2024_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles_qualifying|Wimbledon]], [[:en:2024_US_Open_–_Women's_singles_qualifying|US Open]]). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang quarterfinal sa [[:en:2024_Veneto_Open_–_Singles|Veneto 125]] laban kay [[:en:Sara_Errani|Errani]].<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_WTA_Tour|WTA Tour]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] at [[:en:2024_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]]. Nabigo siya sa unang yugto ng [[:en:2024_Guadalajara_Open_Akron_–_Singles|Guadalajara 500]], [[:en:2024_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi 500]], at sa qualifiers ng [[:en:2024_Ningbo_Open_–_Singles|Ningbo 500]]. Hindi siya nakalusot sa qualifiers ng [[:en:2024_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] at [[:en:2024_Jiangxi_Open_–_Singles|Jiangxi 250]]. Bukod sa semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Oeiras 125]] at [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Makarska_International_Championships_–_Singles|Makarska 125]] at [[:en:2024_Polish_Open_–_Singles|Warsaw 125]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|Vitoria-Gasteiz]], tinalo si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]] sa final. Umabot din siya sa semifinals ng W100 [https://en.wikipedia.org/wiki/2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_%E2%80%93_Singles Dubai] at W50 [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Indore]], at sa quarterfinals ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan. Sa WTA, ang pinakamalalim niyang resulta ay ang semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_doubles|Canberra 125]] kasama si [[:en:Laura_Pigossi|Pigossi]]. Nagkaroon din siya ng limang quarterfinal finishes: sa [[:en:2024_Ningbo_Open|Ningbo 500]] kasama si [[:en:Liang_En-shuo|Liang]], sa [[:en:2024_Polish_Open_–_Doubles|Warsaw 125]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sa [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Doubles|Guadalajara 125]] kasama si [[:en:Kimberly_Birrell|Birrell]], sa [[:en:2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_–_Doubles|W100 Dubai]] kasama si [[:en:Valentini_Grammatikopoulou|Grammatikopoulou]], at sa [[:en:2024_Porto_Women's_Indoor_ITF_3_–_Doubles|W75 Porto 3]] kasama si [[:en:Alicia_Barnett|Barnett]]. Bukod dito, nagtalo siya sa unang yugto sa [[:en:2024_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] (kasama si [[:en:Taylah_Preston|Preston]]).<ref name=":72" /><ref name=":0" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W50 Pune]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sinundan ng magkasunod na panalo kasama si [[:en:Estelle_Cascino|Cascino]] sa [[:en:2024_Open_de_Seine-et-Marne_–_Doubles|W75 Croissy-Beaubourg]] at [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Doubles|W100 Vitoria-Gasteiz]]—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa semifinals ng [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W75 Trnava]] kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]].<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 27, 2024 |title=Alex Eala cops W50 Pune doubles title with Latvian partner |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/549446/alex-eala-cops-w50-pune-doubles-title-with-latvian-partner |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=March 31, 2024 |title=Eala, partner rule W75 Croissy-Beaubourg doubles tilt |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2024/03/31/2344255/eala-partner-rule-w75-croissy-beaubourg-doubles-tilt |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=July 21, 2024 |title=Alex Eala wins singles and doubles titles at W100 Vitoria-Gasteiz |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/575666/alex-eala-also-wins-singles-title-at-w100-vitoria-gasteiz |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref name=":6" /> ==== 2025 ==== '''Isahan''' Noong 2025, umakyat si Eala mula No. 147 tungo sa career-high No. 50 matapos lumahok sa 27 torneo.<ref name=":4" /> Ang pinakamalaking tagumpay ay dumating sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], kung saan tinalo ang world No. 2 [[:en:Iga_Świątek|Świątek]] sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Jessica_Pegula|Pegula]] sa semifinals. Sa damo, nakarating sa unang WTA final sa [[:en:2025_Eastbourne_Open_–_Women's_singles|Eastbourne 250]], ngunit natalo kay [[:en:Maya_Joint|Joint]]. Sa [[:en:2025_US_Open_–_Women's_singles|US Open]], nakamit ang unang panalo sa main draw at umabot sa ikalawang ugtolaban kay [[:en:Cristina_Bucșa|Bucșa]]. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa [[:en:2025_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], tinalo si [[:en:Panna_Udvardy|Udvardy]] sa final.<ref name=":4" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: quarterfinals sa [[:en:2025_SP_Open_–_Singles|São Paulo 250]] laban kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]], semifinal sa [[:en:2025_Jingshan_Tennis_Open_–_Women's_singles|Jingshan 125]] laban kay [[:en:Lulu_Sun|Sun]] at sa [[:en:2025_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]] laban kay [[:en:Wei_Sijia|Sijia]], at quarterfinals sa [[:en:2025_Ilkley_Open_–_Women's_singles|Ilkley 125]] laban kay [[:en:Rebecca_Marino|Marino]] at sa [[:en:2025_Suzhou_WTA_125_–_Singles|Suzhou 125]] laban kay [[:en:Viktorija_Golubic|Golubic]]. Umabot sa pangalawang yugto sa [[:en:2025_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] laban kay Świątek, at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Singles|Hong Kong 250]] laban kay [[:en:Victoria_Mboko|Mboko]]. Sa iba pang palihsahan nakarating sa pangalawang yugto ng [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Singles|Mumbai 125]] laban kay [[:en:Mai_Hontama|Hontama]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Singles|Oeiras 125]] laban kay Udvardy.<ref name=":4" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo sa unang ugtong [[:en:2025_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] kay [[:en:Emiliana_Arango|Arango]], ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles|Wimbledon]] kay [[:en:Barbora_Krejčíková|Krejčíková]], at ng [[:en:2025_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]] sa qualifying kay [[:en:Jana_Fett|Fett]]. Natalo siya sa unang yugtong [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]] kay [[:en:Marta_Kostyuk|Kostyuk]], ng [[:en:2025_Canadian_Open_–_Women's_singles|Montreal 1000]] kay [[:en:Markéta_Vondroušová|Vondroušová]], at sa qualifying ng [[:en:2025_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]] kay [[:en:Moyuka_Uchijima|Uchijima]]. Natalo siys sa unang yugto ng [[:en:2025_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]] kay [[:en:Magda_Linette|Linette]], ng [[:en:2025_Singapore_Tennis_Open_–_Singles|Singapore 250]] kay [[:en:Simona_Waltert|Waltert]], ng [[:en:2025_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]] kay [[:en:Tereza_Valentová|Valentová]], ng [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] kay [[:en:Claire_Liu|Liu]], at sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_singles|Birmingham 250]] kay [[:en:Linda_Fruhvirtová|Fruhvirtová]].<ref name=":4" /> Sa [[:en:2025_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]], tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 [[:en:2025_Bengaluru_Open_–_Singles|Bengaluru]] laban kay [[:en:Dalila_Jakupović|Jakupović]], W75 Trnava 1 laban kay [[:en:Céline_Naef|Naef]], at W75 Trnava 2 laban kay [[:en:Valentina_Ryser|Ryser]].<ref name=":2" /> '''Dalawahan''' Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name=":6" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Doubles|Guangzhou 250]], kung saan umabot siya sa semifinals kasama si [[:en:Nadiia_Kichenok|Kichenok]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_doubles|Italian 1000]] kapareha si [[:en:_Coco_Gauff|Coco Gauff]].<ref name=":6" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_French_Open_–_Women's_doubles|French Open]] kasama si [[:en:Renata_Zarazúa|Zarazúa]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_doubles|Wimbledon]] kasama si [[:en:Eva_Lys|Lys]].<ref name=":6" /> Lumahok din siya sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_doubles|Birmingham 250]] kasama si [[:en:Rebeka_Masarova|Masarova]] at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Doubles|Hong Kong 250]] kasama si [[:en:Chan_Hao-ching|Hao-ching]], kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> Sa mga challengers, nakapaglaro siya sa [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Doubles|Mumbai 125]] kasama si [[:en:_Tsao_Chia-yi|Chia-yi]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] kasama si [[:en:Katie_Volynets|Volynets]], na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2026 ==== '''Isahan''' Sinimulan ni Eala ang kanyang [[:en:2026_WTA_Tour|2026 season]] nang may matibay na simula sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_singles|Auckland 250]]'', kung saan umabot siya sa semifinals bago natalo kay [[:en:Wang_Xinyu|Wang]].<ref>{{cite news |last=Satumbaga-Villar|first=Krystel|date=January 10, 2026|title=Alex Eala succumbs to Chinese rival in Auckland semis|url=https://mb.com.ph/2026/01/10/alex-eala-succumbs-to-chinese-rival-in-auckland-semis|work=The Manila Bulletin|access-date=January 10, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]]'', nabigo siya sa unang round ng singles.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks}}</ref> Lumaban siya sa ''[[:en:2026_Philippine_Women's_Open_–_Singles|Philippines 125]]'' bilang wildcard at nakapasok sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Camila_Osorio|Osorio]].<ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 29, 2026 |title=Alex Eala exits WTA Philippine Open, bows to Camila Osorio |url=https://sports.inquirer.net/660715/alex-eala-exits-wta-philippine-open-bows-to-camila-osorio |work=Philippine Daily Inquirer |access-date=January 29, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open|Abu Dhabi 1000]]'', umabot siya sa quarterfinals ngunit natalo kay [[:en:Ekaterina_Alexandrova|Alexandrova]].<ref>{{Cite news |last=Gasgonia |first=Dennis |date=February 5, 2026 |title=Natalo si Alex Eala sa quarterfinals ng Abu Dhabi laban kay Alexandrova ng Russia |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2026/2/5/alex-eala-bows-out-of-abu-dhabi-quarterfinals-in-loss-to-russia-s-alexandrova-2244 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Qatar_TotalEnergies_Open_–_Singles|Qatar 1000]]'', nabigo siya sa unang yugto.<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=February 9, 2026 |title=Alex Eala exits Qatar Open after falling to Tereza Valentova |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-exits-qatar-open-after-falling-to-tereza-valentova-a5019-20260209 |access-date=February 9, 2026}}</ref> Nakapasok siya sa quarterfinals ng ''[[:en:2026_Dubai_Tennis_Championships_–_Women's_singles|Dubai 1000]]'' bago natalo kay [[:en:Coco_Gauff|Gauff]].<ref>{{Cite news |last=Ballesteros |first=Jan |date=February 19, 2026 |title=Alex Eala succumbs to world No. 4 Coco Gauff in Dubai quarterfinals |website=onesports.ph |url=https://onesports.ph/more-sports/article/41325/alex-eala-succumbs-to-world-no-4-coco-gauff-in-dubai-quarterfinals-1 |access-date=February 19, 2026}}</ref> Sa tinaguriang ''Sunshine Double{{Efn|Ang Sunshine Double ay ang magkasunod na torneo ng Indian Wells Masters at Miami Open, dalawang prestihiyosong ATP Masters 1000 at WTA 1000 na ginaganap tuwing Marso. Nagsisimula ito sa California at nagtatapos sa Florida, at kilala ang tatlong linggong yugto na ito sa maaraw na panahon at mahigpit na iskedyul. Itinuturing itong pinakamahalagang serye ng pinagsamang mga torneo sa labas ng Grand Slams.}}'' na ''[[:en:2026_BNP_Paribas_Open|Indian Wells 1000]]'' at ''[[:en:2026_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]]'', umabot siya sa ika-apat na round sa parehong torneo bago natalo kina [[:en:Linda_Noskova|Noskova]] at [[:en:Karolína_Muchová|Muchová]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/11/tennis-alex-eala-bows-out-of-indian-wells-with-loss-to-linda-noskov-1231 |access-date=March 11, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |date=Marso 24, 2026 |title=Alex Eala natanggal sa Miami Open matapos matalo kay Karolína Muchová |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/24/alex-eala-bows-out-of-miami-open-0012 |access-date=Marso 24, 2026}}</ref> Sa mga korteng luwad ng Europa, nakarating si Eala sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_Upper_Austria_Ladies_Linz_–_Singles|Linz 500]] kung saan siya ay tinalo ni [[:en:Jelena_Ostapenko|Ostapenko]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=2026-04-08 |title=Eala nabigo matapos manguna ng 5-1 sa ikalawang set kontra Ostapenko, lumabas sa Linz Open |url=https://www.philstar.com/sports/2026/04/08/2519713/eala-squanders-5-1-second-set-lead-vs-ostapenko-exits-linz-open |access-date=2026-04-08 |website=Philstar.com}}</ref> Sa unang yugto ng [[:en:2026_Porsche_Tennis_Grand_Prix_–_Singles|Stuttgart 500]], siya ay pinatalsik ni [[:en:Leylah_Fernandez|Fernandez]].<ref>{{Cite news |date=2026-04-15 |title=Alex Eala natanggal sa Stuttgart Open matapos matalo kay Leylah Fernandez |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/15/alex-eala-stuttgart-open-0040 |access-date=2026-04-15 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], siya ay natalo ni [[:en:Elise_Mertens|Mertens]].<ref>{{Cite news |last= |first= |date=April 24, 2026 |title=Nagpatuloy ang hirap ni Alex Eala sa clay matapos ang pagkatalo sa Round of 64 laban kay Elise Mertens sa Madrid Open |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/985231/alex-eala-s-clay-struggles-continue-after-round-of-64-loss-to-elise-mertens-in-madrid-open/story/ |access-date=April 24, 2026 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=April 24, 2026 |title=Alex Eala suffers second round defeat to Elise Mertens at Mutua Madrid Open |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/48579925/alex-eala-suffers-second-round-defeat-elise-mertens-mutua-madrid-open |access-date=April 24, 2026 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Natalo siya kay [[:en:Elena_Rybakina|Rybakina]] sa ikatlong yugto ng [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/10/tennis-alex-eala-bows-out-of-italian-open-with-loss-to-rybakina-2341 |work=ABS CBN News}}</ref> Sa sumunod na linggo, siya ay nabigo sa unang round ng [[:en:2026_Internationaux_de_Strasbourg_–_Singles|Strasbourg 500]] matapos matalo kay [[:en:Oleksandra_Oliynykova|Oliynykova]].<ref>{{Cite news |last=Castillejo|first=Dyan|date=May 18, 2026|title=Alex Eala exits Strasbourg in first-round defeat to Oleksandra Oliynykova|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/18/alex-eala-exits-strasbourg-in-loss-to-oliynykova-2339|work=ABS-CBN News|access-date=May 18, 2026}}</ref> ''' Dalawahan''' Sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_doubles|Auckland 250]]'', nakipagtambal si Eala kay [[:en:Iva_Jovic|Jović]] at umabot sila sa semifinals bago natalo kina [[:en:Xu_Yifan|Xu]] at [[:en:Yang_Zhaoxuan|Yang]].<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=January 9, 2026|access-date=January 9, 2026|work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_doubles|Australian Open]]'', nakipares siya kay [[:en:Ingrid_Martins|Martins]], ngunit hindi sila nakalusot sa unang round matapos matalo sa kanilang pambungad na laban.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=January 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=January 20, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open_–_Doubles|Abu Dhabi 1000]]'', nakipagtambal siya kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]] at nakaabot sila sa semifinal, ngunit natalo sa duo nina [[:en:Tereza_Mihalíková|Mihalíková]] at [[:en:Olivia_Nicholls|Nicholls]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=February 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=February 6, 2026}}</ref> Si Eala, kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]], ay naalis sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026}}</ref> Kasama si [[:en:Hailey_Baptiste|Baptiste]], nabigo rin siya sa unang yugtong [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_doubles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=May 12, 2026 |title=Grand Slam doubles champs too much for Eala, Baptiste |url=https://mb.com.ph/2026/05/12/grand-slam-doubles-champs-too-much-for-eala-baptiste |access-date=May 12, 2026 |website=Manila Bulletin |language=en}}</ref> == Estilo ng Paglalaro == Si Eala ay isang agresibong baseliner, gamit ang kanyang forehand upang kontrolin ang mga rally at ang kanyang matatag na two‑handed backhand upang pamahalaan ang mga palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=March 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |website=Tennis.com |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Ang kanyang kaliwang kamay na topspin ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim, habang ang kanyang return game ay isang lakas dahil sa mahusay na pagbabasa ng galaw. Ang kanyang serve ang nananatiling pangunahing kahinaan, madalas kulang sa bilis at pagbabago, bagaman mahusay siya sa hard courts.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=January 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |website=ESPN |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Binibigyang-diin ng mga analyst ang pagpapabuti ng kanyang serve, pagdaragdag ng taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng pisikal na lakas bilang susi sa karagdagang tagumpay.<ref>{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=February 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=February 6, 2026 |website=Sports News Philippines |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang ilang mahahalagang tagumpay, kabilang ang pagiging unang Pilipino na umabot sa WTA 1000 Semifinals at tinalo ang tatlong major champions sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]]<ref name=":Gulf">{{Cite web |title=What Alexandra Eala Needs to Win Titles and Beat Top Players |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/what-alexandra-eala-needs-to-win-titles-and-beat-top-players-1.500440043 |access-date=March 11, 2026 |website=Gulf News}}</ref> Itinatampok ng mga dating propesyonal na sina [[:en:Greg_Rusedski|Greg Rusedski]], [[:en:Andrea_Petkovic|Andrea Petkovic]], at [[:en:Martina_Navratilova|Martina Navratilova]] ang pangangailangan ng mas malakas na serve, mas maaasahang laro, at mas maraming pagkakaiba-iba, kasabay ng mas mahusay na kondisyon ng katawan.<ref>{{Cite web |date=March 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=March 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> Sa kanyang matibay na baseline game, katatagan, at suporta ng mga tagahanga, kinokonklusyon ng mga analyst na mayroon siyang pundasyon upang makipagtagisan para sa malalaking titulo, ngunit ang kanyang pangmatagalang tagumpay ay nakasalalay sa pagbabagong-anyo ng kanyang serve bilang isang sandata.<ref name=":Gulf" /> === Laban sa Top 20 manlalaro ng WTA === ==== Mga Panalo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Coco Gauff || 6-2, 2-0 RET || 1.46 || 68.0% || 58.8% || 50.0% |- | Dubai – Hard (2026) || Jasmine Paolini || 6-1, 7-6(5) || 1.32 || 63.1% || 73.2% || 50.0% |- | US Open – Hard (2025) || Clara Tauson || 6-3, 2-6, 7-6(11) || 0.97 || 68.1% || 59.4% || 43.3% |- | Eastbourne – Grass (2025) || Jelena Ostapenko || 0-6, 6-2, 3-2 RET || 1.08 || 63.5% || 57.6% || 63.2% |- | Miami – Hard (2025) || Iga Swiatek || 6-2, 7-5 || 1.27 || 66.7% || 52.3% || 50.0% |- | Miami – Hard (2025) || Madison Keys || 6-4, 6-2 || 1.32 || 66.1% || 58.5% || 52.4% |} ==== Mga Talo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Rome – Clay (2026) || Elena Rybakina || 4-6, 3-6 || 0.80 || 67.1% || 56.9% || 44.0% |- | Miami – Hard (2026) || Karolina Muchova || 0-6, 2-6 || 0.39 || 52.4% || 36.4% || 50.0% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Linda Noskova || 2-6, 0-6 || 0.36 || 56.8% || 36.0% || 47.4% |- | Dubai – Hard (2026) || Coco Gauff || 0-6, 2-6 || 0.61 || 57.5% || 30.4% || 41.2% |- | Abu Dhabi – Hard (2026) || Ekaterina Alexandrova || 3-6, 3-6 || 0.79 || 69.8% || 45.5% || 52.6% |- | Wimbledon – Grass (2025) || Barbora Krejcikova || 6-3, 2-6, 1-6 || 0.82 || 54.3% || 50.0% || 50.0% |- | Madrid – Clay (2025) || Iga Swiatek || 6-4, 4-6, 2-6 || 0.77 || 69.0% || 50.7% || 41.9% |- | Miami – Hard (2025) || Jessica Pegula || 6-7(3), 7-5, 3-6 || 0.87 || 72.5% || 62.2% || 42.9% |} == Ibang larangan == ===Pambansang koponan=== Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[:en:Tennis_at_the_2021_SEA_Games|SEA Games 2021]] (pilak sa singles, team, at mixed doubles), at sa [[:en:Tennis_at_the_2022_Asian_Games|Asian Games 2022]] (pilak sa singles at mixed doubles).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=March 25, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |language=en-US |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=September 10, 2025 |archive-url= |archive-date= }}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa Group II, na nagresulta sa promosyon sa Group I.<ref name=":12">{{Cite web |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=October 13, 2025 |website=One Sports |language=en}}</ref> Sa [[:en:Tennis_at_the_2025_SEA_Games|SEA Games 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa women's singles, pati tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":13">{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |archive-url= |archive-date= |access-date=December 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> ===Mga Eksibisyon na Laro=== ====Singles: 1 (titles)==== {|class="wikitable" !Resulta !{{ns}}Petsa{{ns}} !Torneo !Uri ng Korte !Kalaban !Iskor |- |Panalo | Enero 2026 |[[:en:Kooyong_Classic|Kooyong Classic]], Melbourne, Australia |Matigas na Korte |[[:en:Donna Vekić|Donna Vekić]] |6–3, 6–4 |} === Mga sponsorship === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[:en:Globe_Telecom|Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga endorsement mula sa [[:en:Babolat|Babolat]], [[:en:Nike,_Inc.|Nike]], at [[:en:Bank_of_the_Philippine_Islands|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/}}</ref> bago naging brand ambassador ng [[:en:Milo_(drink)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html}}</ref> === Mga parangal === Kinilala si Eala ng [[:en:Philippine_Sportswriters_Association|Philippine Sportswriters Association]] sa walong pagkakataon sa [[:en:PSA_Annual_Awards|PSA Annual Awards]], kabilang ang parangal na ''Athlete of the Year'' noong 2026.<ref>Citations for Eala's PSA Annual Awards: *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=October 12, 2025 |archive-url= |archive-date=}} *{{Cite news |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=February 17, 2026}}</ref> Noong 2021, isinama siya ng [[:en:Tatler_Asia|''Tatler Asia'']] sa talaan ng mga pinakamataas ang impluwensya na tao sa Asya.<ref>{{cite news |title=Asia's Most Influential Philippines 2021 |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021}}</ref> Noong Abril 2025, ginawaran si Eala ng ''Premios Tanglaw'' ng [[:en:Embassy_of_the_Philippines|Embahada ng Pilipinas]] sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang ambag sa [[:en:Philippines–Spain_relations|ugnayan ng Pilipinas at Espanya]].<ref>{{cite news |date=April 2025 |title=Premios Tanglaw honoring Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/premios-tanglaw-eala}}</ref> ==Mga laro ni Eala== === Mga junior na laro === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Singles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || R2 || R3 || A || A |- | French Open || A || SF || A || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || A || W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Doubles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || A || W || A || A |- | French Open || A || A || W || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || SF || – |} === Propesyonal na Laro === ==== ITF Women's World Tour Titles ==== {| class="wikitable" ! Taon !! Paligsahan !! Tier !! Paligsahan !! Katungali |- | 2021 || W15 Manacor || ITF || Isahan || – |- | 2022 || W25 Chiang Rai || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Yecla || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Roehampton || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W50 Pune || ITF || Dalawahan || Darja Semeņistaja |- | 2024 || W75 Croissy-Beaubourg || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |} ==== 2020 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Las Palmas de Gran Canaria 2 || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anna Zarycka || 2–6, 4–6 |- | Las Palmas de Gran Canaria || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Lara Salden || 0–6, 6–2, 2–6 |- | Melilla || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anastasia Charaeva || 3–6, 3–6 |- | Monastir 9 || W15 || Matigas || Pangalawang Yugto || Nina Stadler || 6–4, 6–7, 5–7 |} ==== 2021 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Korte !! Tier !! Kalaban !! Yugto !! Iskor |- | Miami Open || Matigas || WTA 1000 || Viktória Hrunčáková || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Romanian Open (Cluj-Napoca) || Luwad || WTA 250 || Mayar Sherif || Pangalawang Yugto || 2–6, 2–6 |- | W15 Manacor 1 || W15 || Matigas || Yvonne Cavalle-Reimers || Final || 5–7, 6–1, 6–2 |- | W15 Manacor 2 || W15 || Matigas || Ylena In-Albon || Kwarterpinals || 0–6, 3–6 |- | W15 Manacor 3 || W15 || Matigas || Oksana Selekhmeteva || Kwarterpinals || 2–6, 3–6 |- | W25 Grenoble || W25 || Matigas || Maja Chwalińska || Kwarterpinals || 0–6, 4–6 |- | W25 Manacor 4 || W25 || Matigas || Jana Fett || Pangalawang Yugto || 6–4, 3–6, 5–7 |- | W15 Manacor 5 || W15 || Matigas || Simona Waltert || Unang Yugto || 4–6, 6–2, 5–7 |- | W60 Bellinzona || W60 || Luwad || Simona Waltert || Pangalawang Yugto || 5–7, 6–3, 2–6 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Irene Burillo Escorihuela || Pangalawang Yugto || 2–6, 4–6 |- | W25 Madrid 2 || W25 || Matigas || Andrea Lázaro García || Unang Yugto || 6–2, 4–6, 4–6 |- | W25 Milovice || W25 || Matigas || Daria Astakhova || Unang Yugto || 2–6, 2–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | W25 Madrid || W25 || Matigas || Victoria Jiménez Kasintseva || Kwarterpinals || Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey || 5–7, 6–4, 6–10 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Oksana Selekhmeteva || Final || Justina Mikulskytė / Oana Simion || 3–6, 5–7 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Madison Brengle || 2–6, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Anna Bondár || 0–6, 0–6 |- | Manacor 1 || W25 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Alice Rame || 2–6, 4–6 |- | Manacor 3 || W25 || Matigas || Unang Yugto || Giulia Gatto-Monticone || 2–6, 1–6 |- | Grenoble || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Chloé Paquet || 6–4, 5–7, 3–6 |- | Macon || W25 || Matigas || Unang Yugto || Anna Ukolova || 6–1, 2–6, 6–7(3) |- | Joue-les-Tours || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Oksana Selekhmeteva || 3–6, 3–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Erika Sema || 3–6, 6–2, 3–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Anna-Lena Robbe || 6–7(3), 3–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Jessika Ponchet || 2–6, 1–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Alexandra Bozovic || 6–1, 4–6, 5–7 |- | Vitoria-Gasteiz || W60 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 |- | El Espinar || W25 || Matigas || Semipaynal || Eva Guerrero Alvarez || 2–6, 6–3, 2–6 |- | Grodzisk Mazowiecki || W100 || Matigas || Unang Yugto || Katharina Hobgarski || 4–6, 3–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Katarzyna Kawa || 6–2, 4–6, 0–6 |- | Rancho Santa Fe || W80 || Matigas || Kwarterpinals || Marcela Zacarías || 2–6, 5–7 |- | Hamburg || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Ysaline Bonaventure || 4–6, 0–6 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Semipaynal || Ysaline Bonaventure || 1–6, 6–3, 3–6 |- | Shrewsbury || W100 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Maia Lumsden || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Manacor || W25 || Matigas || Elsa Jacquemot || Kwarterpinals || Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi || 6–2, 4–6, 3–10 |- | Macon || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Audrey Albie / Aubane Droguet || 4–6, 2–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Indy De Vroome || Unang Yugto || Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted || 6–4, 5–7, 6–10 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kyōka Okamura || Kwarterpinals || Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova || 6–4, 7–6(4), 2–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Olga Helmi / Adithya Karunaratne || 0–6, 4–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Liang En-shuo || Kwarterpinals || Tímea Babos / Valeria Savinykh || 2–6, 4–6 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Marina Bassols Ribera || Semipaynal || Valeria Savinykh / Fanny Stollár || 2–6, 0–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Lizette Cabrera || Kwarterpinals || Justina Mikulskyte / Hong Yi Cody Wong || 5–7, 4–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Annaëlle Robbe || Pangalawang Yugto || Madison Brengle || 6–3, 6–7, 6–10 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Petra Marcinko || Kwarterpinals || Miriam Skoch / Markéta Vondroušová || 5–7, 2–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Misaki Doi || 6–4, 1–6, 3–6 |- | Thailand Open (Hua Hin) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (6) || 2–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Irina-Camelia Begu || 2–6, 5–7 |- | Mutua Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Tatjana Maria || 1–6, 1–6 |- | Japan Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Himari Sakatsume (Q) || 0–6, 3–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (3) || 3–6, 0–6 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Elise Mertens (2) || 5–7, 0–6 |- | Canberra || W60 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Oksana Selekhmeteva (7) || 6–3, 4–6, 4–6 |- | Trnava || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Sonay Kartal || 2–6, 2–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Alexandra Cadantu-Ignatik || 0–6, 2–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Ioana Ghioroaie || 5–7, 1–6 |- | Monastir || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Jia-Jing Wang (Q) || 6–0, 4–6, 3–6 |- | Yecla || W15 || Matigas || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 |- | Madrid || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Makenna Jones (5) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Unang Yugto || Destanee Aiava || 1–6, 2–6 |- | Palma del Río || W40 || Matigas || Kwarterpinals || Valeria Savinykh (3) || 4–6, 2–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Unang Yugto || Sohyun Park || 4–6, 3–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet (3) || 6–2, 4–6, 2–6 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Georgina García Pérez || 4–6, 3–6 |- | Roehampton || W25 || Matigas || Final || Arina Rodionova (2) || 6–2, 6–3 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Final || Destanee Aiava (6) || 6–3, 4–6, 1–6 |- | Tokyo || W100 || Matigas || Pangalawang Yugto || Kimberly Birrell (5) || 6–4, 6–7, 2–6 |- | Glasgow || W60 || Matigas || Unang Yugto || Suzan Lamens || 6–2, 4–6, 1–6 |- | Nantes || W60 || Matigas || Semipaynal || Gabriela Knutson || 6–2, 3–6, 1–6 |- | Petange || W40 || Matigas || Final || Océane Dodin (3) || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Trnava 2 || W60 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 4–6, 1–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Beatrice Gumulya / Anna Sisková || 3–6, 6–4, 11–13 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Alana Parnaby / Victoria Rodríguez || 6–4, 3–6, 6–10 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 5–7, 6–1, 9–11 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Unang Yugto || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 6–4, 3–6, 3–10 |- | Roehampton 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Talia Gibson / Petra Hule || 1–6, 5–7 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Semipaynal || Erina Hayashi / Saki Imamura || 4–6, 4–6 |- | Tokyo 2 || W100 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 0–6, 7–5, 6–10 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs || 3–6, 4–6 |- | Glasgow 2 || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Freya Christie / Olivia Gadecki || — |- | Nantes || W60 || Matigas || Unang Yugto || Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold || 6–1, 3–6, 6–10 |- | Petange || W40 || Matigas || Semipaynal || Danielle Collins / Isabelle Haverlag || 2–6, 4–7 |} ==== 2024 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Rebecca Peterson (18) || 2–6, 5–7 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Julia Riera (2) || 6–4, 6–7, 4–6 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Lulu Sun (23) || 6–7, 5–7 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Elena-Gabriela Ruse (20) || 6–3, 1–6, 4–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Emiliana Arango || 6–2, 5–7, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Sorana Cîrstea (27) || 3–6, 7–6, 4–6 |- | Wuhan Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Kateřina Siniaková || 3–6, 1–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Magda Linette || 6–7, 1–6 |- | Guadalajara Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (6) || 2–6, 2–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Priscilla Hon || 4–6, 3–6 |- | Jiangxi Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (1) || 5–7, 6–7 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Bernarda Pera || 0–6, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Ena Shibahara || 7–6, 0–6, 2–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Céline Naef (5) || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Tatjana Maria (4) || 5–7, 2–6 |- | Polish Open (Warsaw) || WTA 125 || Matigas || Unang Yugto || Isabella Shinikova || 2–6, 4–6 |- | Veneto Open (Gaiba) || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Sara Errani (4) || 0–6, 6–7 |- | Makarska Open || WTA 125 || Luwad || Unang Yugto || Maria Timofeeva (Q) || 6–1, 3–6, 2–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Final (Winner) || Victoria Jiménez Kasintseva (7) || 6–4, 6–4 |- | Dubai || W100 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (1) || 6–4, 2–6, 2–6 |- | Takasaki || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Mananchaya Sawangkaew (3) || 6–4, 1–6, 2–6 |- | Cary || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Renata Zarazúa (2) || 6–3, 4–6, 3–6 |- | Landisville || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Olivia Gadecki || 1–6, 6–0, 3–6 |- | Porto || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anna Bondar (2) || 4–6, 7–6, 1–6 |- | Trnava 1 || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anastasia Gureva || 2–6, 6–3, 6–7 |- | Trnava 2 || W75 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Martincová (7) || 6–3, 4–6, 6–7 |- | Croissy-Beaubourg || W75 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mona Barthel || 6–4, 4–6, 1–6 |- | Zagreb || W75 || Luwad || Unang Yugto || Tena Lukas || 5–7, 6–3, 4–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Selena Janicijevic || 3–6, 1–6 |- | Indore || W50 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (2) || 4–6, 7–6, 2–6 |- | Pune || W50 || Matigas || Kwarterpinals || Darja Semenistaja (1) || 6–7, 0–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Paligsahan !Level !Korte !Katungali !Yugto !Kalaban !Iskor |- |Canberra International |WTA 125 |Matigas |Laura Pigossi |Semipaynal |Kaylah McP/ Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Pune |W50 |Matigas |Daniela Semenistaja |Final |Naiktha Bains / Fanny Stollar |7–6(8), 6–3 |- |Porto 3 |W75 |Matigas |Alicia Barnett |Kwarterpinals |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |Trnava |W75 |Matigas |Zeynep Sönmez |Semipaynal |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Luwad |Taylah Preston |Unang Yugto |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Lia Karatancheva / Diana Marcinkevica |6–3, 2–6, 10–4 |- |Polish Open |WTA 125 |Matigas |Daniela Semenistaja |Kwarterpinals |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Matigas |Kimberly Birrell |Kwarterpinals |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Matigas |En Shuo Liang |Kwarterpinals |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |- |Dubai |W100 |Matigas |Valentini Grammatikopoulou |Kwarterpinals |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} ==== 2025 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Jana Fett (133) || 5–7, 2–6 |- | Singapore Open || WTA 250 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Simona Waltert (179) || 3–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Semipaynal || Jessica Pegula (4) || 6–7, 7–5, 3–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Pangalawang Yugto || Iga Świątek (2) || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Unang Yugto || Emiliana Arango (85) || 0–6, 6–2, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Unang Yugto || Magda Linette (31) || 4–6, 3–6 |- | Eastbourne Open || WTA 250 || Damo || Finals (Pangalawang Puwesto) || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Unang Yugto || Barbora Krejčíková (16) || 6–3, 2–6, 1–6 |- | National Bank Open (Montreal) || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Markéta Vondroušová (63) || 6–3, 1–6, 2–6 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Pangalawang Yugto || Cristina Bucșa (95) || 4–6, 3–6 |- | São Paulo Open || WTA 250 || Matigas || Kwarterpinals || Janice Tjen (130) || 4–6, 1–6 |- | China Open (Wuhan) || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Moyuka Uchijima (91) || 4–6, 6–3, 2–6 |- | Japan Women's Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Valentová (78) || 1–6, 2–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Claire Liu (305) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Hong Kong Tennis Open || WTA 250 || Matigas || Pangalawang Yugto || Victoria Mboko (21) || 6–3, 3–6, 4–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Shuai Wei (134) || 5–7, 2–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mai Hontama (166) || 6–7, 2–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Pangalawang Yugto || Panna Udvardy (137) || 6–7, 4–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Damo || Unang Yugto || Linda Fruhvirtová (152) || 5–7, 7–6, 1–6 |- | Ilkley Open || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Rebecca Marino (107) || 6–1, 0–6, 6–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Kampeon || Panna Udvardy (134) || 1–6, 7–5, 6–3 |- | Jingshan Tennis Open || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Lulu Sun (146) || 6–3, 4–6, 2–6 |- | Suzhou Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals || Viktorija Golubic (70) || 6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Reason |- | Cincinnati Open || WTA 1000 || Matigas || Pinsala sa balikat |- | Monterrey Open || WTA 500 || Matigas || Pinsala sa balikat |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Nadiia Kichenok || Semipaynal || Katarzyna Piter / Janice Tjen || 7–6(4), 3–6, 5–10 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Coco Gauff || Kwarterpinals || Jasmine Paolini / Sara Errani || 5–7, 6–3, 7–10 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Renata Zarazúa || Pangalawang Yugto || Olga Danilović / Anastasia Potapova || 1–6, 3–6 |- | Hong Kong Open || WTA 250 || Matigas || Chan Hao‑ching || Unang Yugto || Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich || 6–3, 1–6, 7–10 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Eva Lys || Unang Yugto || Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason || 4–6, 2–6 |- | Birmingham Open || WTA 250 || Damo || Rebeka Masarova || Unang Yugto || Storm Hunter / Ellen Perez || 4–6, 4–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Tsao Chia‑yi || Unang Yugto || Amina Anshba / Elena Pridankina || 4–6, 4–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Katie Volynets || Unang Yugto || Carmen Corley / Olivia Gadecki || 3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Semipaynal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Unang Yugto || Alycia Parks || 6–0, 3–6, 2–6 |- | Philippines Womens Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals|| Camila Osorio || 4-6, 4-6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Kwarterpinals || Ekaterina Alexandrova|| 3-6, 3-6 |- | Qatar Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto|| Tereza Valentová|| 6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |WTA 1000 |Matigas |Kwarterpinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Luwad |Pangalawang Yugto |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Luwad | Unang Yugto | Leylah Fernandez | 1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Pangalawang Yugto |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Pangatlong Yugto |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Luwad |Unang Yugto |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | |- |HSBC Championships |WTA 500 |Damo | | | |- |Berlin Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Bad Homburg Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Eastbourne Open |WTA 250 |Damo | | | |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo | | | |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Iva Jovic || Semipaynal || Xu Yifan / Yang Zhaoxuan || 5–7, 3–6 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Ingrid Martins || Unang Yugto || Shuko Aoyama / Magda Linette || 6–7(3), 6–2, 3–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Janice Tjen|| Semipaynal|| Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls|| 4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Iva Jovic |Unang Yugto |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Pangalawang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Unang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 2-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | | |- |} == Taunang ranggo ng WTA == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ! Taon !! Isahan !! Dalawahan |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} Pinagmulan: Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA<ref>{{Cite web |date=May 13, 2026 |title=Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/- |access-date=May 13, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alexandra Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alexandra Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alexandra Eala's Tennis Abstract page] [[:en:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on English Wikipedia (English)]] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alexandra Eala on Fandom (English)] 37sgejtxugtbm6umpd5nvbftn6c1b3f 2208969 2208914 2026-05-25T03:30:49Z Tabilay 153890 /* */ 2208969 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=April 2025}} {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Eala at the [[:en:2025 SEA Games|2025 SEA Games]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Metro Manila]], Philippines<br>[[Mallorca]], Spain |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Quezon City]], Philippines |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = March 2020 |plays = Left-handed (two-handed backhand) |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Fitness Coach) |careerprizemoney = US 1,997,574 |singlesrecord = {{tennis record|won=212|lost=130}} |singlestitles = 0 |highestsinglesranking = No. 29 (March 16, 2026) |currentsinglesranking = No. 37 (May 25, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=46}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = No. 88 (May 4, 2026) |currentdoublesranking = No. 116 (May 25, 2026) |updated = May 25, 2026 |AustralianOpenresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's singles|2026]]) |FrenchOpenresult = 1R ([[:en:2025 French Open – Women's singles|2025]]) |Wimbledonresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's singles|2025]]) |USOpenresult = 2R ([[:en:2025 US Open – Women's singles|2025]]) |AustralianOpenDoublesresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's doubles|2026]]) |FrenchOpenDoublesresult = 2R ([[:en:2025 French Open – Women's doubles|2025]]) |WimbledonDoublesresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's doubles|2025]]) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |the {{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the SEA Games|SEA Games]]}} {{MedalGold | 2025 Thailand | Singles }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Team }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Singles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Team }} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze | 2022 Hangzhou | Singles }} {{MedalBronze|2022 Hangzhou|Mixed doubles}} }} Si '''Alexandra Maniego Eala''' (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Quezon City]]) ay Pilipinong manlalaro ng [[tenis]]. Siya ang pinakamataas na ranggong Pilipino, umabot sa pandaigdigang bilang na 29 noong Marso 16, 2026.<ref name=":11">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=March 16, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high World No. 29 |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/16/eala-rises-to-career-high-world-no-29-in-latest-wta-rankings-1032}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa 2020 Australian Open at 2021 French Open, at singles sa 2022 US Open.<ref name=":1">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=September 10, 2022 |title=Eala captures US Open girls' singles crown |url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/}}</ref> Mayroon siyang 5 ITF singles at 3 ITF doubles titles, at noong 2025 umabot sa semifinal ng Miami Open, final ng Eastbourne Open, at nagwagi sa WTA 125 Guadalajara Open.<ref name=":62">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Singles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/d/titles/ |access-date=2025-12-03 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":72">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Doubles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":63">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Singles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> Simula noong 2023, lumahok si Eala sa mga Grand Slam tournaments bilang propesyonal, kung saan nakapasok siya sa main draw mula 2025 French Open hanggang 2026 Australian Open at umabot sa ikalawang round ng 2025 US Open sa singles.<ref name=":63" /> Sa doubles naman, nakapaglaro siya noong 2025 at 2026, na ang pinakamataas na resulta ay ang ikalawang round ng 2025 French Open.<ref name=":6" /> Si Eala ay nagwagi ng mga pilak na medalya sa 2021 SEA Games at 2022 Asian Games, at pinangunahan ang koponan sa promosyon sa Group I noong 2024. Noong 2025 SEA Games, nakamit niya ang gintong medalya sa women’s singles at dalawang tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":12" /><ref name=":13" /> == Maagang Buhay == Si '''Alexandra Maniego Eala''' ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang business executive,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 March 2026}}</ref> at [[:en:Rizza_Maniego-Eala|Rosemarie Maniego-Eala]], dating [[Globe Telecom]] CFO hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[:en:1985_SEA_Games|1985 SEA Games]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina [[:en:Noli_Eala|Noli Eala]], dating chairperson ng [[:en:Philippine_Sports_Commission|Philippine Sports Commission]] at commissioner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=August 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=March 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=August 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=November 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]}}</ref> at ang fashion designer na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=April 23, 2026}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tennis para sa [[:en:Penn_State_Nittany_Lions|Penn State Nittany Lions]] mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=May 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=March 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal}}</ref> Nagsimula si Eala sa tennis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=[Gulf News |date=August 28, 2025}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang coach.<ref>{{Cite web |date=November 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=August 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at [[:en:Colegio_San_Agustin_–_Makati|Colegio San Agustin]] sa [[Makati]], bago lumipat sa [[:en:Rafa_Nadal_Academy|Rafa Nadal Academy]] sa [[:en:Manacor|Manacor]], Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 22, 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]}}</ref> == Personal na buhay == Tinukoy ni Eala ang [[:en:Kaldereta|kaldereta]] bilang kanyang paboritong ulam<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=3 Pebrero 2026 |title=Ikaw ba ay tao ng Kare-Kare? Ang ranggo ni Alex Eala sa pagkaing Pilipino ay maaaring ikagulat mo |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=23 Pebrero 2026 |website=One Sports |language=tl}}</ref> Mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa sa kape.<ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Ibinunyag ni Alex Eala at mga kapwa propesyonal ang kanilang personalidad sa labas ng korte sa Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 Marso 2026}}</ref> Multilingual si Eala, nagsasalita ng Ingles, Kastila, at kanyang katutubong [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang isang pangarap na nagpasiklab ng fenomeno sa tennis |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 Marso 2026}}</ref> Ipinahayag niya ang kanyang kagustuhan sa [[:en:Wimbledon_Championships|Wimbledon]] sa mga Grand Slam na torneo. <ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=3 Hulyo 2025 |title='Living my dream': Nagdiwang si Alex Eala sa makasaysayang Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=3 Hulyo 2025 |website=Rappler |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Disyembre 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview kay Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=24 Disyembre 2025 |website=Instagram |language=tl}}</ref> Tinukoy ni Eala si [[Maria Sharapova]] bilang impluwensya sa kanyang istilo ng paglalaro, at siya ay nagsanay kasama si [[Rafael Nadal]] gayundin ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=19 Hulyo 2025 |title=Ang impluwensya ni Sharapova ang nagtutulak sa agresibong laro ni Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Manila Standard |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=20 Nobyembre 2025 |title=Naglaro si Alex Eala kasama si Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Inquirer |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 Agosto 2025 |title=Bago ang malalaking tao, palaging nasa tabi ni Alex Eala ang kanyang kapatid na si Miko |url=https://www.spin.ph/tennis/get-to-know-alex-eala-older-brother-and-avid-supporter-miko-a6035-20250827 |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Spin.ph |language=tl}}</ref> Ang kanyang tagumpay sa 2025 Miami Open ay nagtatag kay Eala bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na inihahambing ng mga komentarista ang kanyang impluwensya kay boksingero [[Manny Pacquiao]]. Napansin ng mamamahayag sa palakasan at dating manlalaro ng tennis na si [[:en:Dyan_Castillejo|Dyan Castillejo]] na tinatrato na siya ng mga tagahanga "na para bang nanalo na siya ng Grand Slam." Pinalakas niya ang kanyang koneksyon sa mga tagasuporta sa pamamagitan ng pagsasalita sa Tagalog, at ang kanyang pag-angat ay nagpasiklab ng bagong interes sa tennis sa Pilipinas at sa mga [[:en:Overseas_Filipinos_Filipino_diaspora|komunidad ng Pilipino sa ibayong dagat]]. Dumadalo ang mga tagahanga sa kanyang mga laban sa malaking bilang, habang marami ang sumusubaybay mula sa bahay at sa buong mundo sa kabila ng pagkakaiba ng oras. Inihambing ng mga analista ang kanyang epekto sa pagpapalawak ng tennis sa mga pigura tulad nina [[:en:Li_Na|Li Na]] at [[:en:Ons_Jabeur|Ons Jabeur]].<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang isang pangarap na nagpasiklab ng fenomeno sa tennis |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Mas naging palakaibigan si Eala sa tour at nakabuo ng mga sumusuportang pagkakaibigan kina [[:en:Iva_Jović|Iva Jović]], [[:en:Zeynep_Sonmez|Zeynep Sonmez]], [[:en:Victoria_Mboko|Victoria Mboko]], [[:en:Eva_Lys|Eva Lys]], [[:en:Leylah_Fernandez|Leylah Fernandez]], at [[:en:Lizette_Cabrera|Lizette Cabrera]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=9 Marso 2026 |title=Ibinunyag ni Alex Eala ang mga kaibigan na kanyang nakilala sa kanyang batang karera sa WTA |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-bares-friends-she-has-made-in-her-young-wta-career-a6035-20260309 |access-date=9 Marso 2026 |website=Spin.ph |language=tl}}</ref> == Karera == === Juniors === Sa edad na 12, nagwagi si Eala sa 2018 [[:en:Les_Petit_As|Les Petits As]] sa Pransya,<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/cookies/?returnurl=%2Fnews%2F117748%2FLilov-Eala-win-at-Les-Petits-As |access-date=November 14, 2024 |website=Tennis Europe}}</ref> at nakuha ang kanyang unang under‑18 singles at doubles titles sa ITF Trofeo David Ferrer sa Alicante, Spain.<ref>{{Cite web |last=Payo |first=Jasmine |date=April 25, 2025 |title=Building blocks to success: Rundown of Alex Eala’s best tennis campaigns |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-best-tennis-campaigns/ |access-date=November 14, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Noong 2019, napanalunan ni Eala ang [[:en:Orange_Bowl_(tennis)|Orange Bowl]] girls’ doubles title kasama si [[:en:Evialina_Laskevich|Laskevich]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=December 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |language=en |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217 |access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa [[:en:2020_Australian_Open_–_Girls'_doubles|Australian Open]] girls’ doubles kasama si [[:en:Priska_Madelyn_Nugroho|Nugroho]].<ref>{{Cite web |date=2020-01-31 |title=Eala, Nugroho capture Australian Open girls' doubles title |url=https://www.espn.com/story/_/id/28604688/eala-nugroho-capture-australian-open-girls-doubles-title |access-date=2025-10-08 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Sa 2021 [[:en:2021_French_Open_–_Girls'_doubles|French Open]], nakuha niya ang ikalawang junior Grand Slam doubles title kasama si [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]].<ref>{{Cite news |last=Go |first=Beatrice |date=April 5, 2023 |title=Alex Eala clinches juniors world No. 2 after French Open romp |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-ranking-itf-world-juniors-2020/ |access-date=November 16, 2025}}</ref> Noong Hulyo 2021, nagwagi siya ng isahan at dalawahan (kasama si Madison Sieg) sa [[:en:Trofeo_Bonfiglio|Trofeo Bonfiglio]] sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=July 17, 2021 |title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior Grand Slam singles title sa [[:en:2022_US_Open_–_Girls'_singles|US Open]].<ref>{{Cite web |last=Levinsohn |first=Dan |date=September 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title at the 2022 US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html |access-date=November 14, 2025 |website=US Open}}</ref> === Prupesyonal na karera === ==== 2020 ==== '''Isahan''' Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto sa W25 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]], W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Castellón]], at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Monastir]]. Natapos naman siya sa unang yugto sa W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]] at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|Melilla]]. ==== 2021 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2021_WTA_Tour|WTA Tour]], unang sumabak si Eala sa [[:en:2021_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] ngunit hindi siya nakalusot sa qualifying. Gayunpaman, sa [[:en:2021_Winners_Open_–_Singles|Cluj-Napoca 250]], nakapasok siya sa pangunahing draw at umabot hanggang sa pangalawang yugto bago natalo kay [[:en:Mayar_Sherif|Sherif]].<ref name=":5">{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 |access-date=December 3, 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=ITF: Alex Eala Singles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/activity/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala |access-date=February 2, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang paligsahan ng [[:en:2021_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa dalawahan. Sa W25 Madrid, kasama si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]], nakarating sila sa quarterfinals. Samantala, sa W25 Platja d’Aro, nakipag‑pares siya kay [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]] at umabot sila hanggang sa finals.<ref name=":6">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Doubles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches?type=D#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==== 2022 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2022_WTA_Tour|WTA Tour]], tampok ang kaniyang pagsabak sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], subalit natalo siya sa unang yugto at sa qualifying na yugto.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2022_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa semifinals ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nakapasok siya sa quarterfinals ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Sa WTA Tour, nakapaglaro siya sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_doubles|Miami 1000]] at sa qualifying ng [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Sa ITF circuit, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang semifinals sa W25 Palma del Río kasama si [[:en:Marina_Bassols_Ribera|Ribera]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng pitong torneo at dalawang torneo na nabigo sa maagang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2023 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2023_WTA_Tour|WTA Tour]], lumahok siya sa qualifying ugtong [[:en:2023_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]] ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng [[:en:2023_Thailand_Open_–_Singles|Thailand 250]], [[:en:2023_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]], [[:en:2023_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]], at [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Singles|Monastir 250]]. Lumaban din siya bilang wildcard sa [[:en:2023_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2023_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(April–June)|W15 Yecla]] at kasunod sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Roehampton]].<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=June 4, 2023 |title=Alex Eala claims third ITF crown at W25 Yecla in Spain |url=https://www.abs-cbn.com/sports/06/04/23/tennis-alex-eala-claims-third-itf-crown-at-w25-yecla |access-date=November 7, 2025 |work=ABS CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=August 13, 2023 |title=Alex Eala wins fourth ITF title, rules W25 Roehampton |url=https://sports.inquirer.net/523461/alex-eala-wins-fourth-itf-title-rules-w25-roehampton |access-date=November 7, 2025 |website=Inquirer.net |language=en-US}}</ref> Nakarating siya sa finals ng [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Aldershot]] at [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|W40 Petange]]; sa semifinals ng [[:en:2023_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|W100 Vitoria-Gasteiz]] at [[:en:2023_Engie_Open_Nantes_Atlantique_–_Singles|W60 Nantes]]; at sa quarterfinals ng [[:en:2023_Women's_TEC_Cup_–_Singles|W60 Barcelona]] at [[:en:2023_Ando_Securities_Open_–_Singles|W100 Tokyo]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nagtapos siya sa ika-191 na puwesto sa pagtatapos ng taon.<ref>{{Cite news |last=Satumbaga-Villar |first=Kristel |date=September 20, 2023 |title=Eala improves to career-high No. 191 in WTA rankings |url=https://mb.com.ph/2023/9/20/eala-improves-to-career-high-no-191-in-wta-rankings |access-date=November 7, 2025 |website=Manila Bulletin}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan. Umabot siya sa apat na semifinals (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange), nakapasok sa apat na quarterfinals (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow), at ilang beses na nakarating sa nangyugto kabilang ang [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Doubles|Monastir 250]]. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na korte maliban sa W60 Chiasso, isang palaro na ginanap sa luwad.<ref name=":6" /> ==== 2024 ==== '''Isahan''' Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa qualifiers ng apat na Grand Slam ([[:en:2024_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]], [[:en:2024_French_Open_–_Women's_singles_qualifying|French Open]], [[:en:2024_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles_qualifying|Wimbledon]], [[:en:2024_US_Open_–_Women's_singles_qualifying|US Open]]). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang quarterfinal sa [[:en:2024_Veneto_Open_–_Singles|Veneto 125]] laban kay [[:en:Sara_Errani|Errani]].<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_WTA_Tour|WTA Tour]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] at [[:en:2024_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]]. Nabigo siya sa unang yugto ng [[:en:2024_Guadalajara_Open_Akron_–_Singles|Guadalajara 500]], [[:en:2024_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi 500]], at sa qualifiers ng [[:en:2024_Ningbo_Open_–_Singles|Ningbo 500]]. Hindi siya nakalusot sa qualifiers ng [[:en:2024_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] at [[:en:2024_Jiangxi_Open_–_Singles|Jiangxi 250]]. Bukod sa semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Oeiras 125]] at [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Makarska_International_Championships_–_Singles|Makarska 125]] at [[:en:2024_Polish_Open_–_Singles|Warsaw 125]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|Vitoria-Gasteiz]], tinalo si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]] sa final. Umabot din siya sa semifinals ng W100 [https://en.wikipedia.org/wiki/2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_%E2%80%93_Singles Dubai] at W50 [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Indore]], at sa quarterfinals ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan. Sa WTA, ang pinakamalalim niyang resulta ay ang semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_doubles|Canberra 125]] kasama si [[:en:Laura_Pigossi|Pigossi]]. Nagkaroon din siya ng limang quarterfinal finishes: sa [[:en:2024_Ningbo_Open|Ningbo 500]] kasama si [[:en:Liang_En-shuo|Liang]], sa [[:en:2024_Polish_Open_–_Doubles|Warsaw 125]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sa [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Doubles|Guadalajara 125]] kasama si [[:en:Kimberly_Birrell|Birrell]], sa [[:en:2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_–_Doubles|W100 Dubai]] kasama si [[:en:Valentini_Grammatikopoulou|Grammatikopoulou]], at sa [[:en:2024_Porto_Women's_Indoor_ITF_3_–_Doubles|W75 Porto 3]] kasama si [[:en:Alicia_Barnett|Barnett]]. Bukod dito, nagtalo siya sa unang yugto sa [[:en:2024_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] (kasama si [[:en:Taylah_Preston|Preston]]).<ref name=":72" /><ref name=":0" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W50 Pune]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sinundan ng magkasunod na panalo kasama si [[:en:Estelle_Cascino|Cascino]] sa [[:en:2024_Open_de_Seine-et-Marne_–_Doubles|W75 Croissy-Beaubourg]] at [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Doubles|W100 Vitoria-Gasteiz]]—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa semifinals ng [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W75 Trnava]] kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]].<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 27, 2024 |title=Alex Eala cops W50 Pune doubles title with Latvian partner |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/549446/alex-eala-cops-w50-pune-doubles-title-with-latvian-partner |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=March 31, 2024 |title=Eala, partner rule W75 Croissy-Beaubourg doubles tilt |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2024/03/31/2344255/eala-partner-rule-w75-croissy-beaubourg-doubles-tilt |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=July 21, 2024 |title=Alex Eala wins singles and doubles titles at W100 Vitoria-Gasteiz |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/575666/alex-eala-also-wins-singles-title-at-w100-vitoria-gasteiz |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref name=":6" /> ==== 2025 ==== '''Isahan''' Noong 2025, umakyat si Eala mula No. 147 tungo sa career-high No. 50 matapos lumahok sa 27 torneo.<ref name=":4" /> Ang pinakamalaking tagumpay ay dumating sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], kung saan tinalo ang world No. 2 [[:en:Iga_Świątek|Świątek]] sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Jessica_Pegula|Pegula]] sa semifinals. Sa damo, nakarating sa unang WTA final sa [[:en:2025_Eastbourne_Open_–_Women's_singles|Eastbourne 250]], ngunit natalo kay [[:en:Maya_Joint|Joint]]. Sa [[:en:2025_US_Open_–_Women's_singles|US Open]], nakamit ang unang panalo sa main draw at umabot sa ikalawang ugtolaban kay [[:en:Cristina_Bucșa|Bucșa]]. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa [[:en:2025_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], tinalo si [[:en:Panna_Udvardy|Udvardy]] sa final.<ref name=":4" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: quarterfinals sa [[:en:2025_SP_Open_–_Singles|São Paulo 250]] laban kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]], semifinal sa [[:en:2025_Jingshan_Tennis_Open_–_Women's_singles|Jingshan 125]] laban kay [[:en:Lulu_Sun|Sun]] at sa [[:en:2025_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]] laban kay [[:en:Wei_Sijia|Sijia]], at quarterfinals sa [[:en:2025_Ilkley_Open_–_Women's_singles|Ilkley 125]] laban kay [[:en:Rebecca_Marino|Marino]] at sa [[:en:2025_Suzhou_WTA_125_–_Singles|Suzhou 125]] laban kay [[:en:Viktorija_Golubic|Golubic]]. Umabot sa pangalawang yugto sa [[:en:2025_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] laban kay Świątek, at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Singles|Hong Kong 250]] laban kay [[:en:Victoria_Mboko|Mboko]]. Sa iba pang palihsahan nakarating sa pangalawang yugto ng [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Singles|Mumbai 125]] laban kay [[:en:Mai_Hontama|Hontama]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Singles|Oeiras 125]] laban kay Udvardy.<ref name=":4" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo sa unang ugtong [[:en:2025_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] kay [[:en:Emiliana_Arango|Arango]], ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles|Wimbledon]] kay [[:en:Barbora_Krejčíková|Krejčíková]], at ng [[:en:2025_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]] sa qualifying kay [[:en:Jana_Fett|Fett]]. Natalo siya sa unang yugtong [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]] kay [[:en:Marta_Kostyuk|Kostyuk]], ng [[:en:2025_Canadian_Open_–_Women's_singles|Montreal 1000]] kay [[:en:Markéta_Vondroušová|Vondroušová]], at sa qualifying ng [[:en:2025_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]] kay [[:en:Moyuka_Uchijima|Uchijima]]. Natalo siys sa unang yugto ng [[:en:2025_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]] kay [[:en:Magda_Linette|Linette]], ng [[:en:2025_Singapore_Tennis_Open_–_Singles|Singapore 250]] kay [[:en:Simona_Waltert|Waltert]], ng [[:en:2025_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]] kay [[:en:Tereza_Valentová|Valentová]], ng [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] kay [[:en:Claire_Liu|Liu]], at sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_singles|Birmingham 250]] kay [[:en:Linda_Fruhvirtová|Fruhvirtová]].<ref name=":4" /> Sa [[:en:2025_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]], tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 [[:en:2025_Bengaluru_Open_–_Singles|Bengaluru]] laban kay [[:en:Dalila_Jakupović|Jakupović]], W75 Trnava 1 laban kay [[:en:Céline_Naef|Naef]], at W75 Trnava 2 laban kay [[:en:Valentina_Ryser|Ryser]].<ref name=":2" /> '''Dalawahan''' Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name=":6" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Doubles|Guangzhou 250]], kung saan umabot siya sa semifinals kasama si [[:en:Nadiia_Kichenok|Kichenok]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_doubles|Italian 1000]] kapareha si [[:en:_Coco_Gauff|Coco Gauff]].<ref name=":6" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_French_Open_–_Women's_doubles|French Open]] kasama si [[:en:Renata_Zarazúa|Zarazúa]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_doubles|Wimbledon]] kasama si [[:en:Eva_Lys|Lys]].<ref name=":6" /> Lumahok din siya sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_doubles|Birmingham 250]] kasama si [[:en:Rebeka_Masarova|Masarova]] at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Doubles|Hong Kong 250]] kasama si [[:en:Chan_Hao-ching|Hao-ching]], kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> Sa mga challengers, nakapaglaro siya sa [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Doubles|Mumbai 125]] kasama si [[:en:_Tsao_Chia-yi|Chia-yi]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] kasama si [[:en:Katie_Volynets|Volynets]], na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2026 ==== '''Isahan''' Sinimulan ni Eala ang kanyang [[:en:2026_WTA_Tour|2026 season]] nang may matibay na simula sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_singles|Auckland 250]]'', kung saan umabot siya sa semifinals bago natalo kay [[:en:Wang_Xinyu|Wang]].<ref>{{cite news |last=Satumbaga-Villar|first=Krystel|date=January 10, 2026|title=Alex Eala succumbs to Chinese rival in Auckland semis|url=https://mb.com.ph/2026/01/10/alex-eala-succumbs-to-chinese-rival-in-auckland-semis|work=The Manila Bulletin|access-date=January 10, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]]'', nabigo siya sa unang round ng singles.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks}}</ref> Lumaban siya sa ''[[:en:2026_Philippine_Women's_Open_–_Singles|Philippines 125]]'' bilang wildcard at nakapasok sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Camila_Osorio|Osorio]].<ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 29, 2026 |title=Alex Eala exits WTA Philippine Open, bows to Camila Osorio |url=https://sports.inquirer.net/660715/alex-eala-exits-wta-philippine-open-bows-to-camila-osorio |work=Philippine Daily Inquirer |access-date=January 29, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open|Abu Dhabi 1000]]'', umabot siya sa quarterfinals ngunit natalo kay [[:en:Ekaterina_Alexandrova|Alexandrova]].<ref>{{Cite news |last=Gasgonia |first=Dennis |date=February 5, 2026 |title=Natalo si Alex Eala sa quarterfinals ng Abu Dhabi laban kay Alexandrova ng Russia |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2026/2/5/alex-eala-bows-out-of-abu-dhabi-quarterfinals-in-loss-to-russia-s-alexandrova-2244 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Qatar_TotalEnergies_Open_–_Singles|Qatar 1000]]'', nabigo siya sa unang yugto.<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=February 9, 2026 |title=Alex Eala exits Qatar Open after falling to Tereza Valentova |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-exits-qatar-open-after-falling-to-tereza-valentova-a5019-20260209 |access-date=February 9, 2026}}</ref> Nakapasok siya sa quarterfinals ng ''[[:en:2026_Dubai_Tennis_Championships_–_Women's_singles|Dubai 1000]]'' bago natalo kay [[:en:Coco_Gauff|Gauff]].<ref>{{Cite news |last=Ballesteros |first=Jan |date=February 19, 2026 |title=Alex Eala succumbs to world No. 4 Coco Gauff in Dubai quarterfinals |website=onesports.ph |url=https://onesports.ph/more-sports/article/41325/alex-eala-succumbs-to-world-no-4-coco-gauff-in-dubai-quarterfinals-1 |access-date=February 19, 2026}}</ref> Sa tinaguriang ''Sunshine Double{{Efn|Ang Sunshine Double ay ang magkasunod na torneo ng Indian Wells Masters at Miami Open, dalawang prestihiyosong ATP Masters 1000 at WTA 1000 na ginaganap tuwing Marso. Nagsisimula ito sa California at nagtatapos sa Florida, at kilala ang tatlong linggong yugto na ito sa maaraw na panahon at mahigpit na iskedyul. Itinuturing itong pinakamahalagang serye ng pinagsamang mga torneo sa labas ng Grand Slams.}}'' na ''[[:en:2026_BNP_Paribas_Open|Indian Wells 1000]]'' at ''[[:en:2026_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]]'', umabot siya sa ika-apat na round sa parehong torneo bago natalo kina [[:en:Linda_Noskova|Noskova]] at [[:en:Karolína_Muchová|Muchová]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/11/tennis-alex-eala-bows-out-of-indian-wells-with-loss-to-linda-noskov-1231 |access-date=March 11, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |date=Marso 24, 2026 |title=Alex Eala natanggal sa Miami Open matapos matalo kay Karolína Muchová |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/24/alex-eala-bows-out-of-miami-open-0012 |access-date=Marso 24, 2026}}</ref> Sa mga korteng luwad ng Europa, nakarating si Eala sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_Upper_Austria_Ladies_Linz_–_Singles|Linz 500]] kung saan siya ay tinalo ni [[:en:Jelena_Ostapenko|Ostapenko]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=2026-04-08 |title=Eala nabigo matapos manguna ng 5-1 sa ikalawang set kontra Ostapenko, lumabas sa Linz Open |url=https://www.philstar.com/sports/2026/04/08/2519713/eala-squanders-5-1-second-set-lead-vs-ostapenko-exits-linz-open |access-date=2026-04-08 |website=Philstar.com}}</ref> Sa unang yugto ng [[:en:2026_Porsche_Tennis_Grand_Prix_–_Singles|Stuttgart 500]], siya ay pinatalsik ni [[:en:Leylah_Fernandez|Fernandez]].<ref>{{Cite news |date=2026-04-15 |title=Alex Eala natanggal sa Stuttgart Open matapos matalo kay Leylah Fernandez |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/15/alex-eala-stuttgart-open-0040 |access-date=2026-04-15 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], siya ay natalo ni [[:en:Elise_Mertens|Mertens]].<ref>{{Cite news |last= |first= |date=April 24, 2026 |title=Nagpatuloy ang hirap ni Alex Eala sa clay matapos ang pagkatalo sa Round of 64 laban kay Elise Mertens sa Madrid Open |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/985231/alex-eala-s-clay-struggles-continue-after-round-of-64-loss-to-elise-mertens-in-madrid-open/story/ |access-date=April 24, 2026 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=April 24, 2026 |title=Alex Eala suffers second round defeat to Elise Mertens at Mutua Madrid Open |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/48579925/alex-eala-suffers-second-round-defeat-elise-mertens-mutua-madrid-open |access-date=April 24, 2026 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Natalo siya kay [[:en:Elena_Rybakina|Rybakina]] sa ikatlong yugto ng [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/10/tennis-alex-eala-bows-out-of-italian-open-with-loss-to-rybakina-2341 |work=ABS CBN News}}</ref> Sa sumunod na linggo, siya ay nabigo sa unang round ng [[:en:2026_Internationaux_de_Strasbourg_–_Singles|Strasbourg 500]] matapos matalo kay [[:en:Oleksandra_Oliynykova|Oliynykova]].<ref>{{Cite news |last=Castillejo|first=Dyan|date=May 18, 2026|title=Alex Eala exits Strasbourg in first-round defeat to Oleksandra Oliynykova|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/18/alex-eala-exits-strasbourg-in-loss-to-oliynykova-2339|work=ABS-CBN News|access-date=May 18, 2026}}</ref> ''' Dalawahan''' Sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_doubles|Auckland 250]]'', nakipagtambal si Eala kay [[:en:Iva_Jovic|Jović]] at umabot sila sa semifinals bago natalo kina [[:en:Xu_Yifan|Xu]] at [[:en:Yang_Zhaoxuan|Yang]].<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=January 9, 2026|access-date=January 9, 2026|work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_doubles|Australian Open]]'', nakipares siya kay [[:en:Ingrid_Martins|Martins]], ngunit hindi sila nakalusot sa unang round matapos matalo sa kanilang pambungad na laban.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=January 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=January 20, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open_–_Doubles|Abu Dhabi 1000]]'', nakipagtambal siya kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]] at nakaabot sila sa semifinal, ngunit natalo sa duo nina [[:en:Tereza_Mihalíková|Mihalíková]] at [[:en:Olivia_Nicholls|Nicholls]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=February 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=February 6, 2026}}</ref> Si Eala, kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]], ay naalis sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026}}</ref> Kasama si [[:en:Hailey_Baptiste|Baptiste]], nabigo rin siya sa unang yugtong [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_doubles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=May 12, 2026 |title=Grand Slam doubles champs too much for Eala, Baptiste |url=https://mb.com.ph/2026/05/12/grand-slam-doubles-champs-too-much-for-eala-baptiste |access-date=May 12, 2026 |website=Manila Bulletin |language=en}}</ref> == Estilo ng Paglalaro == Si Eala ay isang agresibong baseliner, gamit ang kanyang forehand upang kontrolin ang mga rally at ang kanyang matatag na two‑handed backhand upang pamahalaan ang mga palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=March 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |website=Tennis.com |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Ang kanyang kaliwang kamay na topspin ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim, habang ang kanyang return game ay isang lakas dahil sa mahusay na pagbabasa ng galaw. Ang kanyang serve ang nananatiling pangunahing kahinaan, madalas kulang sa bilis at pagbabago, bagaman mahusay siya sa hard courts.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=January 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |website=ESPN |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Binibigyang-diin ng mga analyst ang pagpapabuti ng kanyang serve, pagdaragdag ng taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng pisikal na lakas bilang susi sa karagdagang tagumpay.<ref>{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=February 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=February 6, 2026 |website=Sports News Philippines |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang ilang mahahalagang tagumpay, kabilang ang pagiging unang Pilipino na umabot sa WTA 1000 Semifinals at tinalo ang tatlong major champions sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]]<ref name=":Gulf">{{Cite web |title=What Alexandra Eala Needs to Win Titles and Beat Top Players |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/what-alexandra-eala-needs-to-win-titles-and-beat-top-players-1.500440043 |access-date=March 11, 2026 |website=Gulf News}}</ref> Itinatampok ng mga dating propesyonal na sina [[:en:Greg_Rusedski|Greg Rusedski]], [[:en:Andrea_Petkovic|Andrea Petkovic]], at [[:en:Martina_Navratilova|Martina Navratilova]] ang pangangailangan ng mas malakas na serve, mas maaasahang laro, at mas maraming pagkakaiba-iba, kasabay ng mas mahusay na kondisyon ng katawan.<ref>{{Cite web |date=March 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=March 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> Sa kanyang matibay na baseline game, katatagan, at suporta ng mga tagahanga, kinokonklusyon ng mga analyst na mayroon siyang pundasyon upang makipagtagisan para sa malalaking titulo, ngunit ang kanyang pangmatagalang tagumpay ay nakasalalay sa pagbabagong-anyo ng kanyang serve bilang isang sandata.<ref name=":Gulf" /> === Laban sa Top 20 manlalaro ng WTA === ==== Mga Panalo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Coco Gauff || 6-2, 2-0 RET || 1.46 || 68.0% || 58.8% || 50.0% |- | Dubai – Hard (2026) || Jasmine Paolini || 6-1, 7-6(5) || 1.32 || 63.1% || 73.2% || 50.0% |- | US Open – Hard (2025) || Clara Tauson || 6-3, 2-6, 7-6(11) || 0.97 || 68.1% || 59.4% || 43.3% |- | Eastbourne – Grass (2025) || Jelena Ostapenko || 0-6, 6-2, 3-2 RET || 1.08 || 63.5% || 57.6% || 63.2% |- | Miami – Hard (2025) || Iga Swiatek || 6-2, 7-5 || 1.27 || 66.7% || 52.3% || 50.0% |- | Miami – Hard (2025) || Madison Keys || 6-4, 6-2 || 1.32 || 66.1% || 58.5% || 52.4% |} ==== Mga Talo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Rome – Clay (2026) || Elena Rybakina || 4-6, 3-6 || 0.80 || 67.1% || 56.9% || 44.0% |- | Miami – Hard (2026) || Karolina Muchova || 0-6, 2-6 || 0.39 || 52.4% || 36.4% || 50.0% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Linda Noskova || 2-6, 0-6 || 0.36 || 56.8% || 36.0% || 47.4% |- | Dubai – Hard (2026) || Coco Gauff || 0-6, 2-6 || 0.61 || 57.5% || 30.4% || 41.2% |- | Abu Dhabi – Hard (2026) || Ekaterina Alexandrova || 3-6, 3-6 || 0.79 || 69.8% || 45.5% || 52.6% |- | Wimbledon – Grass (2025) || Barbora Krejcikova || 6-3, 2-6, 1-6 || 0.82 || 54.3% || 50.0% || 50.0% |- | Madrid – Clay (2025) || Iga Swiatek || 6-4, 4-6, 2-6 || 0.77 || 69.0% || 50.7% || 41.9% |- | Miami – Hard (2025) || Jessica Pegula || 6-7(3), 7-5, 3-6 || 0.87 || 72.5% || 62.2% || 42.9% |} == Ibang larangan == ===Pambansang koponan=== Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[:en:Tennis_at_the_2021_SEA_Games|SEA Games 2021]] (pilak sa singles, team, at mixed doubles), at sa [[:en:Tennis_at_the_2022_Asian_Games|Asian Games 2022]] (pilak sa singles at mixed doubles).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=March 25, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |language=en-US |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=September 10, 2025 |archive-url= |archive-date= }}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa Group II, na nagresulta sa promosyon sa Group I.<ref name=":12">{{Cite web |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=October 13, 2025 |website=One Sports |language=en}}</ref> Sa [[:en:Tennis_at_the_2025_SEA_Games|SEA Games 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa women's singles, pati tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":13">{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |archive-url= |archive-date= |access-date=December 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> ===Mga Eksibisyon na Laro=== ====Singles: 1 (titles)==== {|class="wikitable" !Resulta !{{ns}}Petsa{{ns}} !Torneo !Uri ng Korte !Kalaban !Iskor |- |Panalo | Enero 2026 |[[:en:Kooyong_Classic|Kooyong Classic]], Melbourne, Australia |Matigas na Korte |[[:en:Donna Vekić|Donna Vekić]] |6–3, 6–4 |} === Mga sponsorship === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[:en:Globe_Telecom|Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga endorsement mula sa [[:en:Babolat|Babolat]], [[:en:Nike,_Inc.|Nike]], at [[:en:Bank_of_the_Philippine_Islands|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/}}</ref> bago naging brand ambassador ng [[:en:Milo_(drink)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html}}</ref> === Mga parangal === Kinilala si Eala ng [[:en:Philippine_Sportswriters_Association|Philippine Sportswriters Association]] sa walong pagkakataon sa [[:en:PSA_Annual_Awards|PSA Annual Awards]], kabilang ang parangal na ''Athlete of the Year'' noong 2026.<ref>Citations for Eala's PSA Annual Awards: *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=October 12, 2025 |archive-url= |archive-date=}} *{{Cite news |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=February 17, 2026}}</ref> Noong 2021, isinama siya ng [[:en:Tatler_Asia|''Tatler Asia'']] sa talaan ng mga pinakamataas ang impluwensya na tao sa Asya.<ref>{{cite news |title=Asia's Most Influential Philippines 2021 |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021}}</ref> Noong Abril 2025, ginawaran si Eala ng ''Premios Tanglaw'' ng [[:en:Embassy_of_the_Philippines|Embahada ng Pilipinas]] sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang ambag sa [[:en:Philippines–Spain_relations|ugnayan ng Pilipinas at Espanya]].<ref>{{cite news |date=April 2025 |title=Premios Tanglaw honoring Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/premios-tanglaw-eala}}</ref> ==Mga laro ni Eala== === Mga junior na laro === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Singles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || R2 || R3 || A || A |- | French Open || A || SF || A || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || A || W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Doubles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || A || W || A || A |- | French Open || A || A || W || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || SF || – |} === Propesyonal na Laro === ==== ITF Women's World Tour Titles ==== {| class="wikitable" ! Taon !! Paligsahan !! Tier !! Paligsahan !! Katungali |- | 2021 || W15 Manacor || ITF || Isahan || – |- | 2022 || W25 Chiang Rai || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Yecla || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Roehampton || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W50 Pune || ITF || Dalawahan || Darja Semeņistaja |- | 2024 || W75 Croissy-Beaubourg || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |} ==== 2020 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Las Palmas de Gran Canaria 2 || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anna Zarycka || 2–6, 4–6 |- | Las Palmas de Gran Canaria || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Lara Salden || 0–6, 6–2, 2–6 |- | Melilla || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anastasia Charaeva || 3–6, 3–6 |- | Monastir 9 || W15 || Matigas || Pangalawang Yugto || Nina Stadler || 6–4, 6–7, 5–7 |} ==== 2021 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Korte !! Tier !! Kalaban !! Yugto !! Iskor |- | Miami Open || Matigas || WTA 1000 || Viktória Hrunčáková || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Romanian Open (Cluj-Napoca) || Luwad || WTA 250 || Mayar Sherif || Pangalawang Yugto || 2–6, 2–6 |- | W15 Manacor 1 || W15 || Matigas || Yvonne Cavalle-Reimers || Final || 5–7, 6–1, 6–2 |- | W15 Manacor 2 || W15 || Matigas || Ylena In-Albon || Kwarterpinals || 0–6, 3–6 |- | W15 Manacor 3 || W15 || Matigas || Oksana Selekhmeteva || Kwarterpinals || 2–6, 3–6 |- | W25 Grenoble || W25 || Matigas || Maja Chwalińska || Kwarterpinals || 0–6, 4–6 |- | W25 Manacor 4 || W25 || Matigas || Jana Fett || Pangalawang Yugto || 6–4, 3–6, 5–7 |- | W15 Manacor 5 || W15 || Matigas || Simona Waltert || Unang Yugto || 4–6, 6–2, 5–7 |- | W60 Bellinzona || W60 || Luwad || Simona Waltert || Pangalawang Yugto || 5–7, 6–3, 2–6 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Irene Burillo Escorihuela || Pangalawang Yugto || 2–6, 4–6 |- | W25 Madrid 2 || W25 || Matigas || Andrea Lázaro García || Unang Yugto || 6–2, 4–6, 4–6 |- | W25 Milovice || W25 || Matigas || Daria Astakhova || Unang Yugto || 2–6, 2–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | W25 Madrid || W25 || Matigas || Victoria Jiménez Kasintseva || Kwarterpinals || Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey || 5–7, 6–4, 6–10 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Oksana Selekhmeteva || Final || Justina Mikulskytė / Oana Simion || 3–6, 5–7 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Madison Brengle || 2–6, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Anna Bondár || 0–6, 0–6 |- | Manacor 1 || W25 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Alice Rame || 2–6, 4–6 |- | Manacor 3 || W25 || Matigas || Unang Yugto || Giulia Gatto-Monticone || 2–6, 1–6 |- | Grenoble || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Chloé Paquet || 6–4, 5–7, 3–6 |- | Macon || W25 || Matigas || Unang Yugto || Anna Ukolova || 6–1, 2–6, 6–7(3) |- | Joue-les-Tours || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Oksana Selekhmeteva || 3–6, 3–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Erika Sema || 3–6, 6–2, 3–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Anna-Lena Robbe || 6–7(3), 3–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Jessika Ponchet || 2–6, 1–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Alexandra Bozovic || 6–1, 4–6, 5–7 |- | Vitoria-Gasteiz || W60 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 |- | El Espinar || W25 || Matigas || Semipaynal || Eva Guerrero Alvarez || 2–6, 6–3, 2–6 |- | Grodzisk Mazowiecki || W100 || Matigas || Unang Yugto || Katharina Hobgarski || 4–6, 3–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Katarzyna Kawa || 6–2, 4–6, 0–6 |- | Rancho Santa Fe || W80 || Matigas || Kwarterpinals || Marcela Zacarías || 2–6, 5–7 |- | Hamburg || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Ysaline Bonaventure || 4–6, 0–6 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Semipaynal || Ysaline Bonaventure || 1–6, 6–3, 3–6 |- | Shrewsbury || W100 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Maia Lumsden || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Manacor || W25 || Matigas || Elsa Jacquemot || Kwarterpinals || Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi || 6–2, 4–6, 3–10 |- | Macon || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Audrey Albie / Aubane Droguet || 4–6, 2–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Indy De Vroome || Unang Yugto || Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted || 6–4, 5–7, 6–10 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kyōka Okamura || Kwarterpinals || Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova || 6–4, 7–6(4), 2–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Olga Helmi / Adithya Karunaratne || 0–6, 4–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Liang En-shuo || Kwarterpinals || Tímea Babos / Valeria Savinykh || 2–6, 4–6 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Marina Bassols Ribera || Semipaynal || Valeria Savinykh / Fanny Stollár || 2–6, 0–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Lizette Cabrera || Kwarterpinals || Justina Mikulskyte / Hong Yi Cody Wong || 5–7, 4–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Annaëlle Robbe || Pangalawang Yugto || Madison Brengle || 6–3, 6–7, 6–10 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Petra Marcinko || Kwarterpinals || Miriam Skoch / Markéta Vondroušová || 5–7, 2–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Misaki Doi || 6–4, 1–6, 3–6 |- | Thailand Open (Hua Hin) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (6) || 2–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Irina-Camelia Begu || 2–6, 5–7 |- | Mutua Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Tatjana Maria || 1–6, 1–6 |- | Japan Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Himari Sakatsume (Q) || 0–6, 3–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (3) || 3–6, 0–6 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Elise Mertens (2) || 5–7, 0–6 |- | Canberra || W60 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Oksana Selekhmeteva (7) || 6–3, 4–6, 4–6 |- | Trnava || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Sonay Kartal || 2–6, 2–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Alexandra Cadantu-Ignatik || 0–6, 2–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Ioana Ghioroaie || 5–7, 1–6 |- | Monastir || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Jia-Jing Wang (Q) || 6–0, 4–6, 3–6 |- | Yecla || W15 || Matigas || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 |- | Madrid || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Makenna Jones (5) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Unang Yugto || Destanee Aiava || 1–6, 2–6 |- | Palma del Río || W40 || Matigas || Kwarterpinals || Valeria Savinykh (3) || 4–6, 2–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Unang Yugto || Sohyun Park || 4–6, 3–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet (3) || 6–2, 4–6, 2–6 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Georgina García Pérez || 4–6, 3–6 |- | Roehampton || W25 || Matigas || Final || Arina Rodionova (2) || 6–2, 6–3 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Final || Destanee Aiava (6) || 6–3, 4–6, 1–6 |- | Tokyo || W100 || Matigas || Pangalawang Yugto || Kimberly Birrell (5) || 6–4, 6–7, 2–6 |- | Glasgow || W60 || Matigas || Unang Yugto || Suzan Lamens || 6–2, 4–6, 1–6 |- | Nantes || W60 || Matigas || Semipaynal || Gabriela Knutson || 6–2, 3–6, 1–6 |- | Petange || W40 || Matigas || Final || Océane Dodin (3) || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Trnava 2 || W60 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 4–6, 1–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Beatrice Gumulya / Anna Sisková || 3–6, 6–4, 11–13 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Alana Parnaby / Victoria Rodríguez || 6–4, 3–6, 6–10 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 5–7, 6–1, 9–11 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Unang Yugto || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 6–4, 3–6, 3–10 |- | Roehampton 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Talia Gibson / Petra Hule || 1–6, 5–7 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Semipaynal || Erina Hayashi / Saki Imamura || 4–6, 4–6 |- | Tokyo 2 || W100 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 0–6, 7–5, 6–10 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs || 3–6, 4–6 |- | Glasgow 2 || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Freya Christie / Olivia Gadecki || — |- | Nantes || W60 || Matigas || Unang Yugto || Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold || 6–1, 3–6, 6–10 |- | Petange || W40 || Matigas || Semipaynal || Danielle Collins / Isabelle Haverlag || 2–6, 4–7 |} ==== 2024 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Rebecca Peterson (18) || 2–6, 5–7 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Julia Riera (2) || 6–4, 6–7, 4–6 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Lulu Sun (23) || 6–7, 5–7 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Elena-Gabriela Ruse (20) || 6–3, 1–6, 4–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Emiliana Arango || 6–2, 5–7, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Sorana Cîrstea (27) || 3–6, 7–6, 4–6 |- | Wuhan Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Kateřina Siniaková || 3–6, 1–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Magda Linette || 6–7, 1–6 |- | Guadalajara Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (6) || 2–6, 2–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Priscilla Hon || 4–6, 3–6 |- | Jiangxi Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (1) || 5–7, 6–7 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Bernarda Pera || 0–6, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Ena Shibahara || 7–6, 0–6, 2–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Céline Naef (5) || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Tatjana Maria (4) || 5–7, 2–6 |- | Polish Open (Warsaw) || WTA 125 || Matigas || Unang Yugto || Isabella Shinikova || 2–6, 4–6 |- | Veneto Open (Gaiba) || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Sara Errani (4) || 0–6, 6–7 |- | Makarska Open || WTA 125 || Luwad || Unang Yugto || Maria Timofeeva (Q) || 6–1, 3–6, 2–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Final (Winner) || Victoria Jiménez Kasintseva (7) || 6–4, 6–4 |- | Dubai || W100 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (1) || 6–4, 2–6, 2–6 |- | Takasaki || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Mananchaya Sawangkaew (3) || 6–4, 1–6, 2–6 |- | Cary || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Renata Zarazúa (2) || 6–3, 4–6, 3–6 |- | Landisville || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Olivia Gadecki || 1–6, 6–0, 3–6 |- | Porto || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anna Bondar (2) || 4–6, 7–6, 1–6 |- | Trnava 1 || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anastasia Gureva || 2–6, 6–3, 6–7 |- | Trnava 2 || W75 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Martincová (7) || 6–3, 4–6, 6–7 |- | Croissy-Beaubourg || W75 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mona Barthel || 6–4, 4–6, 1–6 |- | Zagreb || W75 || Luwad || Unang Yugto || Tena Lukas || 5–7, 6–3, 4–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Selena Janicijevic || 3–6, 1–6 |- | Indore || W50 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (2) || 4–6, 7–6, 2–6 |- | Pune || W50 || Matigas || Kwarterpinals || Darja Semenistaja (1) || 6–7, 0–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Paligsahan !Level !Korte !Katungali !Yugto !Kalaban !Iskor |- |Canberra International |WTA 125 |Matigas |Laura Pigossi |Semipaynal |Kaylah McP/ Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Pune |W50 |Matigas |Daniela Semenistaja |Final |Naiktha Bains / Fanny Stollar |7–6(8), 6–3 |- |Porto 3 |W75 |Matigas |Alicia Barnett |Kwarterpinals |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |Trnava |W75 |Matigas |Zeynep Sönmez |Semipaynal |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Luwad |Taylah Preston |Unang Yugto |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Lia Karatancheva / Diana Marcinkevica |6–3, 2–6, 10–4 |- |Polish Open |WTA 125 |Matigas |Daniela Semenistaja |Kwarterpinals |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Matigas |Kimberly Birrell |Kwarterpinals |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Matigas |En Shuo Liang |Kwarterpinals |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |- |Dubai |W100 |Matigas |Valentini Grammatikopoulou |Kwarterpinals |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} ==== 2025 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Jana Fett (133) || 5–7, 2–6 |- | Singapore Open || WTA 250 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Simona Waltert (179) || 3–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Semipaynal || Jessica Pegula (4) || 6–7, 7–5, 3–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Pangalawang Yugto || Iga Świątek (2) || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Unang Yugto || Emiliana Arango (85) || 0–6, 6–2, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Unang Yugto || Magda Linette (31) || 4–6, 3–6 |- | Eastbourne Open || WTA 250 || Damo || Finals (Pangalawang Puwesto) || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Unang Yugto || Barbora Krejčíková (16) || 6–3, 2–6, 1–6 |- | National Bank Open (Montreal) || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Markéta Vondroušová (63) || 6–3, 1–6, 2–6 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Pangalawang Yugto || Cristina Bucșa (95) || 4–6, 3–6 |- | São Paulo Open || WTA 250 || Matigas || Kwarterpinals || Janice Tjen (130) || 4–6, 1–6 |- | China Open (Wuhan) || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Moyuka Uchijima (91) || 4–6, 6–3, 2–6 |- | Japan Women's Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Valentová (78) || 1–6, 2–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Claire Liu (305) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Hong Kong Tennis Open || WTA 250 || Matigas || Pangalawang Yugto || Victoria Mboko (21) || 6–3, 3–6, 4–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Shuai Wei (134) || 5–7, 2–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mai Hontama (166) || 6–7, 2–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Pangalawang Yugto || Panna Udvardy (137) || 6–7, 4–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Damo || Unang Yugto || Linda Fruhvirtová (152) || 5–7, 7–6, 1–6 |- | Ilkley Open || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Rebecca Marino (107) || 6–1, 0–6, 6–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Kampeon || Panna Udvardy (134) || 1–6, 7–5, 6–3 |- | Jingshan Tennis Open || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Lulu Sun (146) || 6–3, 4–6, 2–6 |- | Suzhou Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals || Viktorija Golubic (70) || 6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Reason |- | Cincinnati Open || WTA 1000 || Matigas || Pinsala sa balikat |- | Monterrey Open || WTA 500 || Matigas || Pinsala sa balikat |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Nadiia Kichenok || Semipaynal || Katarzyna Piter / Janice Tjen || 7–6(4), 3–6, 5–10 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Coco Gauff || Kwarterpinals || Jasmine Paolini / Sara Errani || 5–7, 6–3, 7–10 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Renata Zarazúa || Pangalawang Yugto || Olga Danilović / Anastasia Potapova || 1–6, 3–6 |- | Hong Kong Open || WTA 250 || Matigas || Chan Hao‑ching || Unang Yugto || Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich || 6–3, 1–6, 7–10 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Eva Lys || Unang Yugto || Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason || 4–6, 2–6 |- | Birmingham Open || WTA 250 || Damo || Rebeka Masarova || Unang Yugto || Storm Hunter / Ellen Perez || 4–6, 4–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Tsao Chia‑yi || Unang Yugto || Amina Anshba / Elena Pridankina || 4–6, 4–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Katie Volynets || Unang Yugto || Carmen Corley / Olivia Gadecki || 3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Semipaynal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Unang Yugto || Alycia Parks || 6–0, 3–6, 2–6 |- | Philippines Womens Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals|| Camila Osorio || 4-6, 4-6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Kwarterpinals || Ekaterina Alexandrova|| 3-6, 3-6 |- | Qatar Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto|| Tereza Valentová|| 6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |WTA 1000 |Matigas |Kwarterpinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Luwad |Pangalawang Yugto |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Luwad | Unang Yugto | Leylah Fernandez | 1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Pangalawang Yugto |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Pangatlong Yugto |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Luwad |Unang Yugto |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | |- |HSBC Championships |WTA 500 |Damo | | | |- |Berlin Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Bad Homburg Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Eastbourne Open |WTA 250 |Damo | | | |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo | | | |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Iva Jovic || Semipaynal || Xu Yifan / Yang Zhaoxuan || 5–7, 3–6 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Ingrid Martins || Unang Yugto || Shuko Aoyama / Magda Linette || 6–7(3), 6–2, 3–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Janice Tjen|| Semipaynal|| Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls|| 4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Iva Jovic |Unang Yugto |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Pangalawang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Unang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 2-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | | |- |} == Taunang ranggo ng WTA == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ! Taon !! Isahan !! Dalawahan |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} Pinagmulan: Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA<ref>{{Cite web |date=May 13, 2026 |title=Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/- |access-date=May 13, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alexandra Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alexandra Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alexandra Eala's Tennis Abstract page] [[:en:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on English Wikipedia (English)]] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alexandra Eala on Fandom (English)] c6o74fp0pa0wj2khrclbu9qjykkcnvb 0 334094 2208875 2199692 2026-05-24T20:05:30Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260524)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208875 wikitext text/x-wiki [[File:Sir Joseph Noel Paton - The Quarrel of Oberon and Titania - Google Art Project 2.jpg|thumb|upright=1.3|''The Quarrel of Oberon and Titania'' by [[Joseph Noel Paton]] (1849): fairies in [[Shakespeare]]]] Ang mga '''Diwata''' ng Kanlurang Europa na tinatawag ding '''Engkantada''' o '''Lambana''' sa Filipino (tinatawag ding ''fay, fae, fae folk, fey, fair folk,'' o ''faerie'') ay isang uri ng mitolohikal na nilalang o alamat na nilikha, na karaniwang inilalarawan bilang anthropomorphic o may anyo ng tao, at matatagpuan sa mga alamat ng iba’t ibang kulturang Europeo (kabilang ang Celtic, Slavic, Germanic, at French). Isa itong uri ng espiritu na madalas na may metapisikal, supernatural, o hindi pangkaraniwang katangian.. Ang mga alamat at kuwento tungkol sa mga diwata ng kanluran ay hindi nagmula sa iisang pinagmulan, kundi koleksiyon ng iba’t ibang paniniwala ng mga tao mula sa iba’t ibang kultura. Iba’t ibang teorya tungkol sa pinagmulan ng mga engkanto ay naglalarawan sa kanila bilang mga anghel na pinarusahan o naging demonyo ayon sa Kristiyanong tradisyon, mga diyos ng sinaunang paniniwalang Pagan, mga espiritu ng patay, mga sinaunang nilalang bago pa ang tao, o mga espiritu ng kalikasan. Ang mga alamat at kuwento tungkol sa mga diwata at engkatada ng kanluran at euorpa ay hindi nagmula sa iisang pinagmulan, kundi koleksiyon ng iba’t ibang paniniwala ng mga tao mula sa iba’t ibang kultura. Iba’t ibang teorya tungkol sa pinagmulan ng mga engkanto ay naglalarawan sa kanila bilang mga anghel na pinarusahan o naging demonyo ayon sa Kristiyanong tradisyon, mga diyos ng sinaunang paniniwalang Pagan, mga espiritu ng patay, mga sinaunang nilalang bago pa ang tao, o mga espiritu ng kalikasan. Isa sa mga paulit-ulit na tema sa mga alamat ng diwata at lambana ng kanluran ay ang pangangailangang itaboy sila gamit ang mga anting-anting o proteksyon. Karaniwang halimbawa ay ang kampana ng simbahan, pagsusuot ng baligtad na damit, apat na dahong trébol, at pagkain. Pinaniniwalaan din noon na ang mga engkanto ay naninirahan sa partikular na lugar at nagpapaligaw sa mga manlalakbay gamit ang will-o'-the-wisps. Bago ang pag-usbong ng modernong medisina, isinisisi sa mga engkanto ang mga sakit, lalo na ang tuberculosis at kapansanan sa pagsilang. Bukod sa kanilang pinagmulan sa alamat, ang mga engkanto ay kilala rin sa mga akda ng Panahong Renaissance at Romantikong sining, at naging sikat sa United Kingdom noong panahon ng Victoria at Edwardian. Sa kilusang Celtic Revival, itinuturing na bahagi ng pamanang kultural ng mga Celt ang mga diwata, engkantada at lambana [[Kategorya:Mga maalamat na Europeong nilalang]] [[Kategorya:Mga diwata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Kastila]] == Makasaysayang pag-unlad == Ang Diwata sa Filipino o Fairy sa Ingles Ang salitang ''fairy'' ay minsang ginagamit upang ilarawan ang anumang [[Magic (supernatural)|mahikang]] nilalang, kabilang ang mga [[goblin]] at [[gnome]], habang sa ibang pagkakataon, ang termino ay tumutukoy lamang sa isang tiyak na uri ng [[Incorporeality|etherial]] na nilalang o [[Sprite (folklore)|sprite]].<ref name="Briggs2">Briggs (1976) – ''The Fairies in English Tradition and Literature'' p. xi.</ref> Ang mga paliwanag tungkol sa pinagmulan ng mga diwata ay mula sa [[Persian mythology|mitolohiyang Persyano]]<ref name="Keightley 1828">{{Cite book|last=Keightley|first=Thomas|url=https://books.google.com/books?id=atoUZqxPZYIC|title=The Fairy Mythology|date=1828|publisher=W. H. Ainsworth|isbn=978-0-384-29010-5|language=en}}</ref> hanggang sa alamat ng mga [[Celtic Britons|Brythonic]] ([[Bretons]], [[Welsh people|Welsh]], [[Cornish people|Cornish]]), [[Gaels|Gaelic]] ([[Irish people|Irish]], [[Scottish people|Scots]], [[Manx people|Manx]]), at mga [[Germanic peoples]], pati na rin sa mga pahina ng [[Middle French]] na [[Chivalric romance|medyebal na romansa]]. Ayon sa ilang mga historyador gaya ni [[Barthélemy d'Herbelot]], ang mga diwata ay inampon at naimpluwensyahan ng mga {{lang|und|peris}} mula sa mitolohiyang Persyano.<ref>{{Cite book|last=Warton|first=Thomas|url=https://books.google.com/books?id=VzvvoBnP_QAC&dq=en&pg=PA63|title=Spenser's Faerie Queene: Observations on the Fairy queen of Spenser. pt. 1|date=2001|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-415-21958-7|language=en}}</ref> Ang mga [[Peri]] ay mga makalangit na nilalang na binanggit sa sinaunang Persia bago pa ang Islam, noong panahon ng [[Achaemenid Empire]]. Inilarawan ang mga Peri sa iba't ibang akdang Persyano, tulad ng [[Shahnameh]] ni [[Ferdowsi]], bilang magaganda, marangya, at may pakpak na espiritu ng kalikasan. Maaaring ito ang nakaimpluwensiya sa mga migratoryong Alemaniko at Eurasianong nanirahan sa Europa, o naipasa sa pamamagitan ng maagang pakikipag-ugnayan.<ref>{{Cite book|last=Warton|first=Thomas|url=https://books.google.com/books?id=VzvvoBnP_QAC&dq=2ahUKEwip57-K7rXyAhVtElkFHUp5CwY4FBDoAXoECAMQAw&pg=PA62|title=Spenser's Faerie Queene: Observations on the Fairy queen of Spenser. pt. 1|date=2001|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-415-21958-7|language=en}}</ref> Ang mga pagkakatulad ay maaari ring iugnay sa isang pinagmulang Proto-Indo-European na mitolohiya.<ref name="Keightley 1828"/> Noong [[Middle Ages]], ang salitang ''fairie'' ay ginagamit bilang pang-uri, nangangahulugang "naka-engkanto" (gaya ng ''fairie knight'', ''fairie queene''), ngunit kalaunan ay naging karaniwang termino para sa iba’t ibang "naka-engkanto" na nilalang noong [[Late Middle English]] na panahon. Ang panitikan ng [[Elizabethan era]] ay pinagsama ang mga duwende at diwata ng kultura ng Romansa, kaya’t nagkakahalintulad ang mga termino. Ang modernong konsepto ng "fairy" sa mas makitid na kahulugan ay natatangi sa [[English folklore]], at pinaliit ayon sa panlasa ng [[Victorian era]], gaya ng sa "[[fairy tale]]s" para sa mga bata. Ang [[Victorian era]] at [[Edwardian era]] ay nagkaroon ng mas matinding interes sa mga diwata. Itinuring ng [[Celtic Revival]] na bahagi ng pamanang kultura ng Ireland ang mga diwata. Iminungkahi nina Carole Silver at iba pa na ang pagkaakit ng mga English antiquarian ay bunga ng reaksiyon sa industriyalisasyon at pagkawala ng mga sinaunang tradisyon ng bayan.<ref name="Silver-hiding">Silver, Carole B. (1999) ''Strange and Secret Peoples: Fairies and Victorian Consciousness''. Oxford University Press. p. 47 {{ISBN|0-19-512199-6}}.</ref> == Paglalarawan == Ang mga Diwata ng Europa o mga Fairy ay karaniwang inilalarawan na may anyong tao at may [[Magic (supernatural)|mahikang]] kapangyarihan. Iba't ibang uri ng maliliit na fairy ay naiulat sa loob ng maraming siglo, mula sa napakaliit hanggang kasinglaki ng tao.<ref name="Briggs3">Briggs (1976) p. 98.</ref> Ang mga maliit na laki ay maaaring bunga ng mahika, at hindi permanente.<ref name="Yeats1">Yeats (1988) p. 2.</ref> Ang ilang mas maliliit na fairy ay kayang baguhin ang kanilang laki o palakihin ang kanilang anyo upang gayahin ang mga tao.<ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/livesnecromance04godwgoog|title=Lives of the Necromancers|author=William Godwin|year=1876|page=20}}</ref> Sa [[Orkney]], inilalarawan ang mga fairy bilang pandak, nakasuot ng madilim na kulay-abo, at minsan ay may [[armour]].<ref>{{cite web|url=http://www.orkneyjar.com/folklore/fairicks/f3.htm|title=Orkneyjar – Descriptions of the Fairy Folk|access-date=2025-05-01|archive-date=2020-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200224084907/http://www.orkneyjar.com/folklore/fairicks/f3.htm|url-status=dead}}</ref> Sa ilang alamat, ang mga fairy ay may berdeng mata. Sa ilang paglalarawan, sila ay may suot sa paa, sa iba naman ay [[nakayapak]]. Ang mga pakpak, bagaman karaniwan sa mga likhang sining noong panahon ng Victoria at kalaunan, ay bihirang lumitaw sa alamat; lumilipad sila sa pamamagitan ng mahika, kung minsan ay nakaupo sa tangkay ng [[Senecio|ragwort]] o sa likod ng mga ibon.<ref name="Briggs4">Briggs (1976) p. 148.</ref> Ang mga makabagong ilustrasyon ay madalas nagpapakita ng mga [[dragonfly]] o [[butterfly]] na pakpak.<ref>Briggs (1976), The Fairies in English Tradition and Literature, p. 249.</ref> == Mga Diwata at Engkantado sa Di-Europeong Kultura == Ang mga diwata sa mitolohiyang Pilipino ay mga espiritu ng kalikasan o munting diyos at dyosa, at kadalasang itinuturing na mga engkanto sa makabagong panahon. Ang salitang ito ay nagmula sa Sanskrit na "devata" (diyos), at minsan ay iniuugnay sa mga engkantong tinatawag na *lambana*. Sa modernong Tagalog, ang "diwata" ay nangangahulugang engkanto o nimpa. <ref>{{Cite book |last=Andrews |first=Roy Chapman |url=https://doi.org/10.5962/bhl.title.147302 |title=[Mammal field catalog] |date=1916 |publisher=[s.n.]|doi=10.5962/bhl.title.147302 }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Afanasyeva |first=N. D. |date=2022-03-28 |title=The Third Skvortsov Readings |journal=Concept: Philosophy, Religion, Culture |volume=6 |issue=1 |pages=170–172 |doi=10.24833/2541-8831-2022-1-21-170-172 |issn=2619-0540|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite book |last=Daniélou |first=Alain |title=The Myths and Gods of India: The Classic Work on Hindu Polytheism from the Princeton Bollingen Series |url=https://archive.org/details/mythsgodsofindia0000dani |date=1991 |publisher=Inner Traditions International, Limited |isbn=978-0-89281-354-4 |location=Rochester}}</ref><ref>{{Cite web |last=admin |date=2019-10-05 |title=Entering Lambana's mythical realm |url=https://peopleasia.ph/entering-lambanas-mythical-realm/ |access-date=2025-03-15 |website=PeopleAsia |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Clark |first=Jordan |date=2016-03-03 |title=The DIWATA of Philippine Mythology {{!}} Ancestors, Spirits, & Deities • THE ASWANG PROJECT |url=https://www.aswangproject.com/diwata/ |access-date=2025-03-15 |website=THE ASWANG PROJECT |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=1970-01-01 |title=Lambana: Significance and symbolism |url=https://www.wisdomlib.org/concept/lambana |access-date=2025-03-15 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref>Ang salitang ito ay pinaniniwalaang nagmula sa Sanskrit na salitang "devata" (diyos).<ref>{{cite book |last=Macdonell |first=Arthur Anthony |title=The Brhad-devata, attributed to Saunaka |url=https://archive.org/details/dli.ministry.10551 |publisher=Harvard University |year=1904 |isbn=9788188808236}}</ref><ref>{{cite book |last=Basu |first=B. D. |title=Devata: Gods and Goddesses of the Hindus |url=https://archive.org/details/devata0019unse |publisher=AMS Press |year=1974 |orig-year=1917 |isbn=0404578195}}</ref> == Sangunian == hff9ysziebks2eos4ryr1mizoksomgm 0 334197 2208877 2204771 2026-05-24T20:08:47Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 2 books for verifiability (20260524)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208877 wikitext text/x-wiki Ang isang bathala ng buwan o diwata ng buwan ay isang diyos na kumakatawan sa Buwan, o isang aspeto nito. Sa maraming sinaunang kultura sa buong mundo, ang '''buwan''' ay itinuturing na isang makapangyarihang nilalang o diyos na may malaking impluwensya sa kalikasan, panahon, at buhay ng tao. Ang mga diyos ng buwan at ang pagsamba sa Buwan ay matatagpuan sa halos buong kasaysayan sa iba't ibang anyo. Narito ang isang talaan ng mga diyos ng buwan: [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Tsinong tradisyonal]] ==Buwan sa relihiyon at mitolohiya== Maraming kultura ang tahimik na nag-uugnay sa 29.5-araw na [[lunar cycle|siklo ng buwan]] sa [[menstrual cycle|siklo ng regla]] ng kababaihan, na makikita sa magkatulad na ugat ng mga salitang "menstruation" at "moon" sa iba't ibang [[Language family|pamilya ng wika]].<ref>Harding, Esther M., 'Woman's Mysteries: Ancient and Modern', London: Rider, 1971, p. 24.</ref> Hindi ito laganap sa lahat, gaya ng ipinapakita ng katotohanang hindi lahat ng mga diyos ng buwan ay babae. Gayunpaman, maraming kilalang mitolohiya ang may diyosa ng buwan, kabilang ang Griyegang diyosa na si [[Selene]], Romanong diyosa na si [[Luna (mythology)|Luna]], diyosang Tsino na si [[Chang'e]], at diyosang Maya na si Coyolxauhqu, na ang pagpugot ng ulo ay maaaring sumasagisag sa isang lunar eclipse.<ref>{{Cite journal |last=Milbrath |first=Susan |date=1997 |title=Decapitated Lunar Goddesses in Aztec Art, Myth, and Ritual |url=https://www.jstor.org/stable/26307242?searchText=lunar+goddess&searchUri=/action/doBasicSearch?Query=lunar+goddess&so=rel&ab_segments=0/basic_search_gsv2/control&refreqid=fastly-default:9c791f2a15fd4a74658c69ef57fa6be2&seq=1 |journal=Ancient Mesoamerica |volume=8 |issue=2 |pages=185–206 |issn=0956-5361}}</ref> Ilang mga diyosa tulad nina [[Artemis]], [[Hecate]], at [[Isis]] ay hindi orihinal na may kaugnayan sa buwan, at nakuha lamang ito kalaunan dahil sa [[syncretism|pagkakabuo ng paniniwala]] sa Greko-Romanong diyos ng buwan na sina [[Selene]]/[[Luna (goddess)|Luna]].<ref>{{cite book |last=Adler |first=Margot|author-link=Margot Adler |title=[[Drawing Down the Moon (book)|Drawing Down the Moon: Witches, Druids, Goddess-Worshippers, and Other Pagans in America Today, Revised and Expanded Edition]] |year=1986 |publisher=Beacon Press |isbn=978-0-8070-3253-4 }}</ref><ref>{{cite book |last=Sfameni Gasparro |first=Giulia |chapter=The Hellenistic Face of Isis: Cosmic and Saviour Goddess |editor1-last=Bricault |editor1-first=Laurent |editor2-last=Versluys |editor2-first=Miguel John |editor3-last=Meyboom |editor3-first=Paul G. P. |title=Nile into Tiber: Egypt in the Roman World. Proceedings of the IIIrd International Conference of Isis Studies, Faculty of Archaeology, Leiden University, May 11–14 2005 |url=https://archive.org/details/nileintotiberegy00bric |url-access=limited |pages=[https://archive.org/details/nileintotiberegy00bric/page/n66 40]–72 |year=2007 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-15420-9 }}</ref> [[File:Chandra deva.jpg|150px|thumb|left|Chandra, lalaking diyos ng buwan, British Museum, ika-13 siglo, Konark]] Karaniwan din ang mga lalaking diyos ng buwan, tulad nina [[Sin (mythology)|Sin]] ng mga [[Mesopotamia]]n, [[Khonsu]] ng mga [[Egyptians]] (o ang mas naunang diyos ng buwan na si [[Iah]]), [[Mani (god)|Mani]] ng mga [[Germanic tribes]], [[Tsukuyomi]] ng mga Hapones, [[Igaluk]]/[[Alignak]] ng mga [[Inuit]], at ang Hindu na diyos na si [[Chandra]]. Ang orihinal na diyos ng buwan sa [[Proto-Indo-European religion|Proto-Indo-European]] na relihiyon, [[Proto-Indo-European mythology#Sun and Moon|''*Meh₁not'']] ay lumilitaw na lalaki, na may maraming posibleng mga inapo kabilang ang tauhang [[Homeric]] na si [[Menelaus]].{{cn|date=September 2022}} Karaniwang may [[Solar deity|mga diyosang araw]] sa mga kulturang may lalaking diyos ng buwan. Eksepsyon dito ang [[Hinduism]] at animismo ng Pilipinas na parehong may lalake at babaeng aspeto ng mga diyos ng araw. Sa panahon bago dumating ang mga kolonisador, ang mga lipunang Pilipino ay nagsagawa ng animismo, kung saan ang kalikasan ay pinaniniwalaang pinaninirahan ng mga espiritu at diyos-diyosan, kabilang ang parehong lalaki at babaeng diyos ng buwan—isang kakaibang katangian ng mitolohiyang Pilipino kumpara sa ibang kultura kung saan kadalasang babae ang personipikasyon ng buwan. Sa pagsanib ng mga impluwensyang Hindu-Budista, minsang nagsama o nagbago ang katutubong paniniwala.<ref>{{Cite journal |last=Nogueira Guastavino |first=María Magdalena |date=2020 |title=La aplicación de los tratados internacionales sobre derechos fundamentales por parte del Tribunal Constitucional |url=https://doi.org/10.62659/cf2001604 |journal=Aplicación prevalente de la Carta de los Derechos Fundamentales de la Unión Europea y de los convenios de la Organización Internacional del Trabajo |pages=1–56 |doi=10.62659/cf2001604}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Ortega Pérez |first=Marta |date=2018-07-09 |title=La labor lexicográfica bilingüe de Fray Domingo de los Santos: Vocabulario de la lengua Tagala |url=https://doi.org/10.17561/rilex.v1.n1.2 |journal=RILEX. Revista sobre investigaciones léxicas |volume=1 |issue=1 |pages=29–53 |doi=10.17561/rilex.v1.n1.2 |issn=2605-3136|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite book |last=Potet |first=Jean-Paul |title=Ancient beliefs and customs of the Tagalogs |date=2017 |publisher=Jean-Paul G. Potet |isbn=978-0-244-34873-1 |location=Clichy}}</ref> Ang mga [[Ancient Egypt|sinaunang Ehipsiyo]] ay may ilang mga diyos ng buwan kabilang sina [[Khonsu]] at [[Thoth]], bagaman si Thoth ay mas komplikadong diyos.<ref name="Thoth, the Hermes of Egypt: a study of some aspects of theological thought in ancient Egypt, page 75">''Thoth, the Hermes of Egypt: a study of some aspects of theological thought in ancient Egypt, page 75''</ref> Si [[Set (deity)|Set]] ay kumakatawan sa buwan sa sinaunang [[Egyptian calendar|kalendaryong Ehipsiyo]].<ref>{{cite journal|author=Jetsu, L.|author2=Porceddu, S.|title=Shifting Milestones of Natural Sciences: The Ancient Egyptian Discovery of Algol's Period Confirmed|journal = PLOS ONE|volume = 10 |issue = 12|date = 2015|pages = e.0144140 (23pp)|doi=10.1371/journal.pone.0144140|arxiv=1601.06990|bibcode=2015PLoSO..1044140J|pmid=26679699|pmc=4683080|doi-access=free}}</ref> Sa [[Kongo religion|relihiyong Bakongo]], ang diyosa ng lupa at buwan na si [[Nzambici]] ay kapareha ng diyos ng araw na si [[Nzambi a Mpungu|Nzambi Mpungu]].<ref>{{Cite book |last=Scheub |first=Harold |title=A Dictionary of African Mythology: The Mythmaker as Storyteller |url=https://archive.org/details/dictionaryofafri00sche |publisher=Oxford University Press |year=2000 |isbn=9780195124569 |edition=1st |pages=[https://archive.org/details/dictionaryofafri00sche/page/n111 92], 93, 114, 115}}</ref> Sina [[Metztli]], [[Coyolxāuhqui|Coyolxauhqui]] at [[Tēcciztēcatl]] ay pawang mga diyos ng buwan sa [[Aztec religion|relihiyong Aztec]]. [[File:Mexico-3980 - Coyolxauhqui Stone (2508259597).jpg|thumb|Disko na nagpapakita ng pira-pirasong katawan ni [[Coyolxāuhqui]] ([[Coyolxauhqui Stone]], {{circa|1473}} CE)]] Sa [[Manichaeism|relihiyong Manikeo]], si [[Jesus|Hesukristo]] ay sinasamba bilang diyos ng buwan, madalas na tinatawag na Hari ng Buwan, o simpleng [[Jesus in Manichaeism|Jesus ang Buwan]]. Maraming kultura ang inuugnay ang oras batay sa Buwan kaysa sa Araw. Pinananatili ng [[Hindu calendar|kalendaryong Hindu]] ang integridad ng buwang lunar at ang diyos ng buwan na si [[Chandra]] ay may relihiyosong kahalagahan sa maraming pista ng Hindu (hal. [[Karwa Chauth]], [[Sankashti Chaturthi]], at tuwing may eclipse).<ref>{{cite book|author=Christopher John Fuller|title=The Camphor Flame: Popular Hinduism and Society in India|url=https://books.google.com/books?id=To6XSeBUW3oC|year=2004|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-69112-04-85|pages=109–110}}</ref> Kilala rin ang mga sinaunang tribong Aleman at mga taong kanilang nakasama gaya ng [[Baltic Finnic peoples]] sa paggamit ng kalendaryong lunar.<ref>{{Cite journal |last=Hasala |first=Kasperi |date=October 2018 |title=The first workday or the Moon's day? Germanic and Slavic traditions in naming the days of the week in the Finnic languages |url=https://core.ac.uk/download/pdf/229452521.pdf |journal=Studia Uralo-Altaica |volume=51 |pages=6 |via=CORE}}</ref> Ang mga kalendaryong tulad ng [[Runic calendar]] ay nagtatakda ng simula ng taon sa unang [[full moon|kabilugan ng buwan]] pagkatapos ng [[winter solstice|pinakamaikling araw ng taon]].<ref>{{Cite journal |last=Cucina |first=Carla |date=2020 |title=A Runic Calendar in the Vatican Library |url=https://urn.kb.se/resolve?urn=urn:nbn:se:uu:diva-401070 |journal=Futhark: International Journal of Runic Studies |volume=9-10 |pages=261–274 |doi=10.33063/diva-401070|hdl=11393/259088 |hdl-access=free }}</ref> ==Relihiyong Hinduismo== [[File:Chandra, The Moon God; Folio from a Book of Dreams LACMA M.83.219.2 (2 of 3).jpg|thumb| larawan ng lalaking diyos ng buwan na si Chandra noong 18th na siglo mula sa Rajasthan ]] *Chandra Si Chandra ang pangunahing diyos ng Buwan sa Hinduismo. Siya ang lalaking diyos na Inilalarawan bilang isang magandang diyos na kumikislap, nakasakay sa karwaheng hinihila ng mga puting kabayo o usa.<ref name=mmw1137>{{cite book|author=Monier Monier-Williams|title=A Sanskrit-English Dictionary|year=1872|publisher=Oxford University Press (Reprint: 2001)|page=1137}}</ref><ref>{{cite web|last1=Usha|first1=K R|title=Why Ganesha has a Broken Tusk or Why the Moon has a Crater|url=https://iwp.uiowa.edu/silkroutes/city/bangalore-india/text/cultural-lens-childrens-stories-why-ganesha|website=The University of Iowa|access-date=30 June 2017|archive-date=2 Hulyo 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702203435/https://iwp.uiowa.edu/silkroutes/city/bangalore-india/text/cultural-lens-childrens-stories-why-ganesha|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|author1=John C. Huntington|author2=Dina Bangdel|title=The Circle of Bliss: Buddhist Meditational Art|url=https://books.google.com/books?id=l3KmWbcq5foC |year=2003|publisher=Serindia|isbn=978-1-932476-01-9 |page=76}}</ref><ref>{{cite book|author1=R. T. Vyas|author2=Umakant Premanand Shah|title=Studies in Jaina Art and Iconography|url=https://books.google.com/books?id=fETebHcHKogC&pg=PA23 |year=1995|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-316-8|page=23}}</ref> Minsan sya rin ay tinatawag na Chandradeva o Soma. Si Chandra ang personipikasyon ng Buwan sagisag ng kapanatagan, lamig, pagkamayabong, at paglipas ng panahon. May asawa siyang 27 Nakshatra (mga anak na babae ni Daksha, na kumakatawan sa mga bituin sa kalangitan).Isa rin siya sa Navagraha o siyam na diyos ng mga planeta at bituin sa Astrolohiya o Hindu astrology.<ref>{{Cite web |title=Chandra Grahan 2023: Chant these names of Moon during lunar eclipse |url=https://timesofindia.indiatimes.com/astrology/planets-transits/chandra-grahan-2023-chant-these-names-of-moon-during-lunar-eclipse/articleshow/104752697.cms |website=The Times of India |date=19 October 2023 |access-date=7 July 2025}}</ref> *Anumati Si Anumati ay isang diyosa ng Buwan at espirituwalidad. Sa mitolohiya ang kanyang sinasakyan kapag siya ay bumababa sa lupa mula sa langit ay isang itim na usa. Madalas isalarawan bilang napakaganda at maputing batang babae. Sa Sanskrit at wikang Hindi, ang ibig sabihin ng pangalan niya ay “pahintulot” o “pagbibigay ng pahintulot.”<ref>[http://spokensanskrit.org/index.php?mode=3&script=hk&tran_input=अनुमति&direct=se&anz=100 Search results for अनुमति] spokensanskrit.org</ref><ref>{{Cite web|url=https://prabhupadabooks.com/sb/6/18/3-4?d=1|title = SB 6.18.3, SB 6.18.4, SB 6.18.3-4 Srimad-Bhagavatam}}</ref> ==Relihiyong Buddismo== *Candia Devaputta Si Cadia ay isang taga langit at isa sa mga diyos ng buwan sa buddismo.Lumalabas sa Candimā Sutta (Saṃyutta Nikāya 2.9). Siya ay isang diyos (deva) ng buwan na minsang nahuli ng halimaw na si Rāhu. Ayon sa mga sutra siya ay maputi at nagliliwanag at mukhang batang lalaki. Sa mga sining madalas inilalarawan ng sakay ng karwahe na hila ng mga puting kabayo.<ref>{{cite book |last=Bodhi |first=Bhikkhu |title=The Connected Discourses of the Buddha: A Translation of the Saṃyutta Nikāya |publisher=Wisdom Publications |location=Boston |year=2000 |isbn=9780861713318}}</ref><ref>{{cite book |last=Fausbøll |first=V. |editor-last=Max Müller |editor-first=F. |title=The Sutta-Nipāta: A Collection of Discourses |series=Sacred Books of the East, Vol. 10 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1881}}</ref><ref>{{cite book |last=Müller |first=F. Max |title=Dialogues of the Buddha: The Dīgha Nikāya |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1899}}</ref><ref>{{cite book |last=Gokhale |first=Balkrishna Govind |title=Buddhist Cosmology: From Single World System to Pure Land |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |year=1962}}</ref> *Candra Si Candra ay lalaking diyos ng buwan sa Buddismo na kinuha o hango mula sa Hindu tradisyon at pumasok sa panini Buddhismo. Karaniwang nilalarawan bilang Magandang lalaki o binata na may napaka puti o mapusyaw ang balat, sing puti at nagliliwanag gaya ng buwan. May hawak na sa sagradong padma sacred lotus o minsan isang palo. May hugis buwan sa noo. Sa mga sinaunang larawang inukit (hal. sa Gandhāra), siya at si Sūrya (araw) ay nakikitang nasa tabi ng Buddha bilang tagapagtanggol.<ref>{{cite book |last=Gokhale |first=Balkrishna Govind |title=Buddhist Cosmology: From Single World System to Pure Land |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |year=1962}}</ref><ref>{{cite book |last=Malalasekera |first=G. P. |title=Dictionary of Pāli Proper Names |publisher=Pali Text Society |location=London |year=1937}}</ref><ref>{{cite book |last=Lopez |first=Donald S., Jr. |title=Buddhism in Practice |url=https://archive.org/details/buddhisminpracti00lope |publisher=Princeton University Press |location=Princeton |year=1995 |isbn=9780691129686}}</ref><ref>{{cite book |last=Kieschnick |first=John |title=The Eminent Monk: Buddhist Ideals in Medieval Chinese Hagiography |url=https://archive.org/details/eminentmonkbuddh0000kies |publisher=University of Hawai‘i Press |location=Honolulu |year=1997 |isbn=9780824818992}}</ref><ref>{{cite book |last=Moerman |first=D. Max |title=Localizing Paradise: Kumano Pilgrimage and the Religious Landscape of Premodern Japan |publisher=Harvard University Asia Center |location=Cambridge |year=2005 |isbn=9780674011999}}</ref> *Candraprabha Bodhisattva Si Candraprabah ay ang munting diyos ng liwanag ng buwan sa buddismo. Isang Bodhisattva sa Mahāyāna na palaging kasama ni Sūryaprabha (Bodhisattva ng sinag ng araw). Sa Shinto-Buddismo ng mga Hapones siya ay tinatawag na Gakko Busatso. Karaniwang makikita kasama ng Bhaiṣajyaguru (Medicine Buddha). Kadalasang nialarawan na may suot ang korona na may simbolo ng buwan. May hawak na bilog na hiyas (moon jewel) o puting padma o lotus.Napapaligiran ng banayad na puting liwanag. Mukhang bata, mahinhin, at naka-suot ng puti at magarang kasuotan.<ref>{{cite book |last=Moerman |first=D. Max |title=Localizing Paradise: Kumano Pilgrimage and the Religious Landscape of Premodern Japan |publisher=Harvard University Asia Center |location=Cambridge |year=2005 |isbn=9780674011999}}</ref><ref>{{cite book |last=Faure |first=Bernard |title=The Fluid Pantheon: Gods of Medieval Japan, Volume 1 |publisher=University of Hawai‘i Press |location=Honolulu |year=2015 |isbn=9780824856932}}</ref> <ref>{{cite book |last=Wayman |first=Alex |title=The Buddhist Tantras: Light on Indo-Tibetan Esotericism |url=https://archive.org/details/dli.ernet.108215 |publisher=Samuel Weiser |location=New York |year=1973 |isbn=9780877280642}}</ref> <ref>{{cite book |last=Buswell |first=Robert E. Jr. |author2=Lopez, Donald S. Jr. |title=The Princeton Dictionary of Buddhism |url=https://archive.org/details/isbn_9780691157863 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton |year=2013 |isbn=9780691157863}}</ref> ==Relihiyong Shinto== [[File:Shinto-Tsukuyomi-no-Mikoto-Old-Artwork.png|thumb|Bihirang sining ng lalaking diyos ng buwan ng Hapon na si Tsukuyomi-no-Mikoto]] Sa Relihiyong Shinto si Tsukuyomi ang espritu at diyos ng buwan, Si Tsukuyomi-no-Mikoto (月読命 / 月夜見尊)siya ang pangunahin at diyos ng buwan sa Shintō. Ang pangalan niya ay ibig sabihin ay “Nagbabasa o tumitingin sa buwan.”<ref>{{Cite book |author=平藤喜久子 |editor=松村一男ほか編 |title=神の文化史事典 |publisher=白水社 |date=February 2013 |isbn=978-4-560-08265-2 |page=285 |chapter=スサノオ 建速須佐之男命（記）、素戔嗚尊（紀） }}</ref>Madalas tawagain {{Nihongo|'''Tsukuyomi'''|ツクヨミ, 月読}} o Tsukiyomi at ilarawan bilang napakagandang lalaki at tinatawag ding binatang nagbabasa o nagmamasid mula sa buwan<ref>{{Cite web |url=https://kotobank.jp/word/キヨミノミコト(月読尊)-99149 |title=ツキヨミノミコト（月読尊） |work=ブリタニカ国際大百科事典 小項目事典 |publisher=[[コトバンク]] |access-date=2016-09-18}}</ref> Isa siya sa tatlong mahalagang diyos na ipinanganak mula sa paglilinis ni Izanagi (kasama sina Amaterasu diyosa ng araw, at Susanoo diyos ng bagyo). Kadalasan itinuturing siyang lalaking diyos, pero minsan walang tiyak na kasarian. Madalas ilarawan bilang napakagandang lalaki na may napakaputing balat at mahaba at itim na itim na buhok Sa paniniwalang Shito Sakop niya ang Gabi at panahon ng buwan,daloy ng tubig at dagat maging ang kalendaryo at pagtatanim.<ref><span class="book">c. '''759''': ''[[Man'yōshū]]'', volume 7, poem 1372; in [[Old Japanese]].</span> Text available online [http://etext.lib.virginia.edu/japanese/manyoshu/Man7Yos.html#1372 here] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101206122633/http://etext.lib.virginia.edu/japanese/manyoshu/Man7Yos.html#1372|date=2010-12-06}}.</ref><ref name="KDJ"><span class="book">'''1988''', <cite>''国語大辞典（新装版） ''(Kokugo Dai Jiten, Revised Edition)</cite> (in Japanese), [[w:Tōkyō|Tōkyō]]: [[w:Shogakukan|Shogakukan]]</span></ref><ref>『式内社調査報告』山口麻太郎</ref><ref>Shikinaisha Survey Report, by Matataro Yamaguchi</ref> ==Mga diyos ng Buwan sa Mitolohiyang Hapones== [[File:九天宝塔 月光菩萨.jpg|thumb|imaheng estatwa ni Gakko Bosatsu ang munting diyos ng liwanag ng buwan sa Shinto at Budismo]] *Tsukuyomi-no-Mikoto Ang pangunahing diyos ng Buwan sa relihiyong Shinto at mitolohiyang Hapones. Kapatid nina Susanoo at Amaterasu. <ref>{{Cite book |author=平藤喜久子 |editor=松村一男ほか編 |title=神の文化史事典 |publisher=白水社 |date=February 2013 |isbn=978-4-560-08265-2 |page=285 |chapter=スサノオ 建速須佐之男命（記）、素戔嗚尊（紀） }}</ref>Madalas tawagain {{Nihongo|'''Tsukuyomi'''|ツクヨミ, 月読}} o Tsukiyomi at ilarawan bilang napakagandang lalaki at tinatawag ding binatang nagbabasa o nagmamasid mula sa buwan<ref>{{Cite web |url=https://kotobank.jp/word/キヨミノミコト(月読尊)-99149 |title=ツキヨミノミコト（月読尊） |work=ブリタニカ国際大百科事典 小項目事典 |publisher=[[コトバンク]] |access-date=2016-09-18}}</ref><ref><span class="book">c. '''759''': ''[[Man'yōshū]]'', volume 7, poem 1372; in [[Old Japanese]].</span> Text available online [http://etext.lib.virginia.edu/japanese/manyoshu/Man7Yos.html#1372 here] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101206122633/http://etext.lib.virginia.edu/japanese/manyoshu/Man7Yos.html#1372|date=2010-12-06}}.</ref><ref name="KDJ"><span class="book">'''1988''', <cite>''国語大辞典（新装版） ''(Kokugo Dai Jiten, Revised Edition)</cite> (in Japanese), [[w:Tōkyō|Tōkyō]]: [[w:Shogakukan|Shogakukan]]</span></ref> *Kaguya-hime Si Kaguya ang dalagang nasa Buwan, isang prinsesa na bantog dahil sa kanyang kagandahan, maputing kutis at mahabang itim na buhok, mula sa sinauna at tandyag na alamat na Mananabas ng Kawayan. Sya ang espiritung sagisag ng kagandahan at kaputian ng buwan.<ref name="katagiri 81">Katagiri et al. 1994: 81.</ref><ref name="seeds">{{cite book|last=Keene|first=Donald|author-link=Donald Keene|title=Seeds in the Heart: Japanese Literature from Earliest Times to the Late Sixteenth Century|url=https://books.google.com/books?id=_DEwTJq3TbcC|year=1999|publisher=[[Columbia University Press]]|isbn=978-0-231-11441-7|pages=434–441|access-date=2020-11-23|archive-date=2023-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230915170124/https://books.google.com/books?id=_DEwTJq3TbcC|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last=細田 |first=広人 |date=2021 |title=中学校における古文・漢文と現代的視点との総合化による 「竹取物語」 の授業 |url=https://tsukuba.repo.nii.ac.jp/record/2006554/files/JLT_48-265.pdf |journal=人文科教育研究 |issue=48 |pages=265-278}}</ref> *Gakkō Bosatsu Si Gaku Bustatsu o Gakko Bosatsu ay isang munting na diyos ng liwanag ng buwan sa relihiyon at mitolohoyang Shinto at Buddismo at tinatawag na “Bodhisattva ng liwanag ng Buwan,” mula sa tradisyong Budista. Nilalarawan bilang batang lalaki na maputing balat na tila sutla at may itim at mahaba na buhok kapag nag aanyong tao at may hawak na bughaw na padma o lotus <ref name="s">{{cite book |title=中国传统文化基本知识——佛教基本信仰与常识 |date=1 May 2012 |publisher=Beijing Book Co. Inc. |isbn=978-7-999201-99-1 |url=https://books.google.com/books?id=ZvM2EAAAQBAJ&dq=%E6%9C%88%E5%85%89%E8%8F%A9%E8%90%A8%E7%AD%89&pg=PT176 |language=zh}}</ref><ref>{{cite news |title=中秋说月：道教中有月宫女神太阴星君，佛教中的月光菩萨又指谁？ |url=https://k.sina.cn/article_2251486251_8632f42b00100zd0o.html |work=安阳源易缘 |date=10 September 2019 |language=zh}}</ref><ref name="sutra">{{cite news |title=农历八月十五月光菩萨圣诞 祈愿众生远离一切苦厄 |url=https://i.ifeng.com/c/7pufyDGddbB |work=[[Phoenix Television]] |date=13 September 2019 |language=zh}}</ref> [[File:Gekkyu no mukae.jpg|thumb|Si Prinsesa Kaguya ang Dalagang nasa Buwan o Dalagang nagmula sa Buwan sa mitolohiya ng mga Hapones. 1888 printa ni [[Yoshitoshi]].]] ==[[Mitolohiyang Pilipino|Mga diyos ng buwan sa Mitolohiyang Pilipino]]== *Kabigat (mitolohiyang Bontok): diyosa ng buwan na siyang pumutol ng ulo ng anak ni Chal-chal; ang kanyang ginawa ang pinagmulan ng pamumugot ng ulo<ref>Jenks, A. (1905). The Bontoc Igorot. Manila: Bureau of Printing.</ref> *Bulan (mitolohiyang Ifugao): diyos ng buwan ng gabi na namamahala sa gabi<ref>Bimmolog, H., Sallong, L., Montemayor, L. (2005). The Deities of the Animistic Religion of Mayaoyao, Ifugao.</ref> *Diyos ng Buwan (mitolohiyang Ibaloi): diyos na nang-asar kay Kabunian dahil wala pa siyang asawa<ref>Moss, C. R. (1924). Nabaloi Tales. University of California Publications in American Archaeology, 227–353.</ref> *Delan (mitolohiyang Bugkalot): diyos ng buwan, sinasamba kasama ng araw at mga bituin; kaayon ni Elag; sa tuwing sila ay nag-aaway, minsan tinatakpan ni Elag ang mukha ni Delan, dahilan ng iba’t ibang hugis ng buwan; tagapagbigay ng liwanag at paglago<ref>Wilson, L. L. (1947). Ilongot Life and Legends. Southeast Asia Institute.</ref> *Bulan (mitolohiyang Ilocano): diyos ng buwan ng kapayapaan na umaliw kay Abra na nagdadalamhati<ref>Alacacin, C. (1952). The Gods and Goddesses. Historical and Cultural Data of Provinces.</ref> *Bulan (mitolohiyang Pangasinense): masayahin at malikot na diyos ng buwan, na ang madilim na palasyo ang pinagmulan ng walang hanggang liwanag na naging mga bituin; gumagabay sa mga magnanakaw<ref>Eugenio, D. L. (2007). Philippine Folk Literature: An Anthology. University of the Philippines Press.</ref> *Asawa ni Mangetchay (mitolohiyang Kapampangan): asawa ni Mangetchay na nagsilang ng kanilang anak na babae na ang kagandahan ang nagpasiklab ng dakilang digmaan; naninirahan sa Buwan<ref>Jose, V. R. (1974). Creation and Flood Myths in Philippine Folk Literature. UP .</ref> *Mayari (mitolohiyang Kapampangan): diyosa ng buwan na lumaban sa kanyang kapatid na si Apolaqui<ref>Fansler, D. S. (1921). 1965 Filipino Popular Tales. Hatboro, Pennsylvania: Folklore Assosciates Inc.</ref> *Apûng Malyari (mitolohiyang Kapampangan): diyos ng buwan na naninirahan sa Bundok Pinatubo at pinuno ng walong ilog<ref>Nicdao, A. (1917). Pampangan Folklore. Manila.</ref> *[[Mayari]] (mitolohiyang Tagalog): diyosa ng buwan;<ref name="Calderon, S. G. 1947">Calderon, S. G. (1947). Mga alamat ng Pilipinas. Manila : M. Colcol & Co.</ref> minsan inilalarawan na may isang mata lamang;<ref name="Jocano, F. L. 1969">Jocano, F. L. (1969). Philippine Mythology. Quezon City: Capitol Publishing House Inc.</ref> pinuno ng mundo tuwing gabi at anak ni Bathala<ref name="Ramos, M. 1990">Ramos, M. (1990). Philippine Myths, Legends, and Folktales. CreateSpace Independent Publishing Platform</ref> *Dalagang nasa Buwan (mitolohiyang Tagalog): ang dalaga ng buwan<ref name="auto">Pardo, F. (1686–1688). Carte [...] sobre la idolatria de los naturales de la provincia de Zambales, y de los del pueblo de Santo Tomas y otros cicunvecinos [...]. Sevilla, Spain: Archivo de la Indias.</ref> *Dalagang Binubukot (mitolohiyang Tagalog): ang nakakulong na dalaga sa buwan<ref name="auto"/> *Hindi Pinangalanang Diyos ng Buwan (mitolohiyang Tagalog): bantay-gabi na nagsumbong sa pagnanakaw ni Rajo, na naging sanhi ng isang eklipse<ref>Beyer, H. O. (1912–30). H. Otley Beyer Ethnographic Collection. National Library of the Philippines.</ref> *Bulan-hari (mitolohiyang Tagalog): isa sa mga diyos na ipinadala ni Bathala upang tulungan ang mga tao ng Pinak; kayang utusan ang ulan na bumagsak; asawa ni Bitu-in<ref>Eugenio, D. L. (2013). Philippine Folk Literature: The Legends. Quezon City: University of the Philippines Press</ref> *Bulan (mitolohiyang Bikolano): diyos ng buwan sa kamurayan, lalaking anak nina Dagat at Paros; sumama sa rebelyon ni Daga; ang kanyang katawan ang naging Buwan;<ref>Beyer, H. O. (1923). Ethnography of the Bikol People. vii.</ref> sa isa pang mito, siya ay nabubuhay at mula sa kanyang naputol na braso, nalikha ang lupa, at mula sa kanyang mga luha, nalikha ang mga ilog at dagat<ref>Arcilla, A. M. (1923). The Origin of Earth and of Man. Ethnography of the Bikol People, vii. Madalas inilalarawan na may gintong maskara sa mukha at kalaban ng Bakunawa</ref> *Haliya (mitolohiyang Bikolano): diyosa ng buwan,<ref>Tiongson, N. G., Barrios, J. (1994). CCP Encyclopedia of Philippine Art: Peoples of the Philippines. Cultural Center of the Philippines.</ref> *Libulan (mitolohiyang Bisaya): anak nina Lidagat at Lihangin na may katawan na tila tanso; napatay sa galit ni Kaptan sa panahon ng dakilang pag-aalsa; ang kanyang katawan ay naging buwan<ref>Miller, J. M. (1904). Philippine folklore stories. Boston, Ginn.</ref> *Bulan (mitolohiyang Bisaya): diyos ng buwan na nagbibigay liwanag sa mga makasalanan at gumagabay sa kanila sa gabi<ref>Buyser, F. (1913). Mga Sugilanong Karaan.</ref> *Launsina (mitolohiyang Capiznon): diyosa ng Araw, Buwan, mga bituin, at dagat, at pinakaminamahal dahil dito humihingi ng kapatawaran ang mga tao<ref>Cruz-Lucero, R., Pototanon, R. M. (2018). Capiznon. With contributions by E. Arsenio Manuel. ''In Our Islands, Our People: The Histories and Cultures of the Filipino Nation'', edited by Cruz-Lucero, R.</ref> *Diwata na Magbabaya (mitolohiyang Bukidnon): tinatawag na Magbabaya; mabuting kataas-taasang diyos at dakilang tagapagplano na tila isang tao; lumikha ng Daigdig at ang unang walong elemento: tanso, ginto, baryang pilak, bato, ulap, ulan, bakal, at tubig; gamit ang mga elementong ito, nilikha rin niya ang dagat, langit, Buwan, at mga bituin; kilala rin bilang dalisay na diyos na may kagustuhan sa lahat ng bagay; isa sa tatlong diyos na naninirahan sa kahariang tinatawag na Banting<ref>Unabia, C. C. (1986). THe Bukidnon Batbatonon and Pamuhay: A Socio-Literary Study. Quezon City : UP Press.</ref> *Bulon La Mogoaw (mitolohiyang T'boli): isa sa dalawang kataas-taasang diyos; asawa ni Kadaw La Sambad; naninirahan sa ikapitong antas ng uniberso<ref>Casal, G. (1978). The T'boli Creation Myth and Religion. T'boli Art: in its Socio-Cultural Context, pp. 122–123</ref> *Diyos ng Buwan (mitolohiyang Maranao): banal na nilalang na inilalarawan na tila magandang dalaga; anghel ang nagsisilbi bilang kanyang mga tagahila ng karwahe<ref>Talaguit, C. J. N. (2019). Folk-Islam in Maranao Society. History Department, De La Salle University – Manila.</ref> [[File:Yuelao-longshansi.jpg|thumb|Estawa ni Yue lao sa Templo ng Bangka sa Lungshan ng bansang Taiwan.]] ==Mga diyos ng buwan sa Mitolohiyang Stino== [[File:MET 46 156 25 cons.jpg|thumb|Ang magagarbong kasuotan ng apat na babae ay nagpapahiwatig na sila ay mga Immortal. Ang hawak ng pinakamalaking pigura sa kanan ay dahon ng osmanthus, na nagsasabi na siya ay si Chang’e, ang Diyosa ng Buwan. Nakatira siya sa kanyang palasyo sa langit kasama ang kunehong gumagawa ng elixir ng walang-hanggang buhay.]] [[File:White-Rabbit-making-elixir-of-immortality.jpg|thumb|Ang puting kuneho ng buwan gumagawa ng elisir ng buhay]] *Chang’e (嫦娥) Si Change ay diyosa ng Buwan siya ang pinakatanyag na diyosa ng buwan sa Tsina.Siya ang asawa ng mamamana na si Hou Yi. Matapos patumbahin ni Hou Yi ang mga dagdag na araw, nakatanggap siya ng elixir ng imortalidad. Ininom ni Chang’e ang elixir at lumipad papunta sa buwan, kung saan siya naging diyosa.Sinasamba tuwing kalagitnaan ng taglagas o Mid-Autumn Festival, kasabay ng pagkain ng mooncakes at pagtingin sa kabilugan ng buwan. Nilalarawan bilang napakagandang babae na may maputing balat at may itim na itim na buhok, nakasuot ng magarang kasuotan yari sa sutla. Para sa mga Stino siya ay simbolo ng kagandahan, imortalidad, at pananabik.<ref name="Birrell1993">Birrell, Anne (1993). ''Chinese Mythology: An Introduction''. Baltimore: Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0801847516.</ref><ref name="Christie1968">Christie, Anthony (1968). ''Chinese Mythology''. London: Hamlyn Publishing. ISBN 978-0600005572.</ref> <ref name="Yang2005">Yang, Lihui; An, Deming; Turner, Jessica Anderson (2005). ''Handbook of Chinese Mythology''. New York: Oxford University Press. ISBN 978-0195332636.</ref><ref name="Littleton2005">Littleton, C. Scott (ed.) (2005). ''Gods, Goddesses, and Mythology''. New York: Marshall Cavendish. ISBN 978-0761475635.</ref> *Tu’er Ye (兔兒爺 ) Si Tuer ang Kuneho ng Buwan,Isang banal na kuneho na sinasabing nakatira kasama ni Chang’e sa buwan.Gumagamit ng palu-palu at lusong upang durugin ang mga halamang gamot para gawin ang elixir ng buhay.Sinasamba bilang diyos na nagpoprotekta sa Beijing at hilagang Tsina, lalo na tuwing Mid-Autumn Festival.<ref name="Littleton2005">Littleton, C. Scott (ed.) (2005). ''Gods, Goddesses, and Mythology''. New York: Marshall Cavendish. ISBN 978-0761475635.</ref><ref name="Wu1982">Wu, K.C. (1982). ''The Chinese Heritage''. New York: Crown Publishers. ISBN 978-0517363001.</ref><ref name="Yuan2006">Yuan, Haiwang (2006). ''The Magic Lotus Lantern and Other Tales from the Han Chinese''. Westport, CT: Libraries Unlimited. ISBN 978-1591582946.</ref> *Yue Lao (月老) Si Yue Lao ay isang diyos ng buwan na nakaugnay sa pag-ibig at kasal. Tinatawag na Ang matanda sa Buwan o ang lalaki sa buwan. Pinaniniwalaang nagtatali ng mga magkasintahan gamit ang pulang sinulid ng kapalaran. Hanggang ngayon, marami pa ring nagdarasal sa kanya sa mga templo sa Tsina at Taiwan para sa pag-ibig o magandang kapalaran sa kasal.<ref name="Yuan2006">Yuan, Haiwang (2006). ''The Magic Lotus Lantern and Other Tales from the Han Chinese''. Westport, CT: Libraries Unlimited. ISBN 978-1591582946.</ref><ref name="Werner1994">Werner, E.T.C. (1994) [1922]. ''Myths and Legends of China''. Mineola, NY: Dover Publications. ISBN 978-0486280922.</ref><ref name="Schafer1977">Schafer, Edward H. (1977). ''Pacing the Void: T’ang Approaches to the Stars''. Berkeley: University of California Press. ISBN 978-0520031010.</ref><ref name="Lagerwey2009">Lagerwey, John (ed.) (2009). ''Early Chinese Religion: Part One''. Leiden: Brill. ISBN 978-9004176226.</ref><ref name="Eberhard2006">Eberhard, Wolfram (2006). ''A Dictionary of Chinese Symbols: Hidden Symbols in Chinese Life and Thought''. London: Routledge. ISBN 978-0415419944.</ref> ==Mga diyos ng buwan sa Mitolohiyang Māori at Polinisya== [[File:Stone carving in Rarotonga, Cook Islands.jpg|thumb|200px|Isang basált na batong [[relief]] na naglalarawan kay Avatea sa [[Rarotonga]], Cook Islands.]] *Avatea Si Avatea ang lalaking diyos ng Buwan at pangunahing diyos ng Buwan sa mitolohiya ng Cook Islands. Si Avatea (kilala rin bilang Vatea) ay isang diyos na manlilikha na may kaugnayan sa langit, liwanag, at buwan. Minsan siyang inilalarawan bilang isang nilalang na may anyong kalahating tao at kalahating isda, na sumasagisag sa koneksyon ng kalangitan at dagat. Itinuturing si Avatea bilang ama ng mga diyos at tao, at sa ilang tradisyon siya ay direktang inuugnay sa liwanag ng araw at buwan.<ref name="Beckwith1970"/> <ref name="Buck1934"/> *Fati Si Fati ay isang hindi gaanong kilalang lalaking diyos ng buwan na binanggit sa ilang tradisyong Polinesyo. Sa ilang tala ng angkan, si Fati ay may kaugnayan sa galaw ng buwan at kaayusan ng kalangitan, na tinitiyak ang pagiging tiyak at regular ng mga siklo ng buwan. Ang kanyang papel ay nagpapakita ng kahalagahan ng pagtutok sa panahon para sa pagtatanim, pangingisda, at mga ritwal.<ref name="Handy1927"/> <ref name="Tregear1891"/> <ref name="Henry1928"/> *Hina Si Hina ay isa sa pinakamalawak at pinakamahalagang diyosa ng buwan sa Polinesya, kilala sa mga tradisyong Hawaiʻian, Tahitian, at Māori. Sa maraming mito, si Hina ay isang magandang babae na naninirahan sa buwan, madalas inilalarawan na naghahabi ng tapa cloth o gumagabay sa agos ng dagat at pagkamayabong. Kaugnay siya ng pambabaeng enerhiya, pag-ibig, pagkamalikhain, at pagbabago. Konektado rin si Hina sa mga alamat ng pagtakas at kalayaan, kung saan minsan ay iniiwan niya ang mundo upang manirahan nang walang hanggan sa buwan.<ref name="Beckwith1970"/> <ref name="Buck1934"/> *Mahina Sa mitolohiyang Hawaiʻian, si Mahina ay isa pang pangalan para sa Diyosa ng Buwan, na madalas na kinikilala ring si Hina. Ang pangalang Mahina ay literal na nangangahulugang “buwan” sa wikang Hawaiʻian. Kaugnay siya ng mga siklo ng panahon, pagkamayabong, at paggabay para sa pangingisda at pagsasaka, dahil malaki ang pag-asa ng mga Hawaiʻian sa kalendaryong batay sa buwan.<ref name="Handy1927"/> <ref name="Tregear1891"/> <ref name="Henry1928"/> *Marama Si Marama ay isang lalaking diyos ng buwan sa mitolohiyang Māori (New Zealand). Siya ang lalaking personipikasyon ng buwan. Minsan ay sinasabing asawa siya ng iba’t ibang diyosa ng mga bituin, na nag-uugnay sa buwan at mga bituin sa kalangitan. Si Marama ay kaugnay din ng pagsukat ng mga buwan at panahon, sapagkat ang kalendaryong lunar ng Māori (''maramataka'') ay ipinangalan sa kanya. Bukod sa pagiging diyos ng buwan, konektado rin siya sa mga ritmo ng buhay, kamatayan, at muling pagsilang.<ref name="Handy1927"/> <ref name="Tregear1891"/> <ref name="Henry1928"/> ==Mitolohiyang Inuit== *Alignak Si Alignak ay isang lalaking diyos ng buwan at isa sa pinakamahalagang nilalang sa kosmolohiyang Inuit. Siya ang diyos ng buwan, panahon, mga alon, at mga eklipse. Minsan ay kinatatakutan siya dahil sa kanyang kapangyarihang kontrolin ang mga bagyo, pagbaha, at galaw ng dagat na pinagkukunan ng pagkain ng mga mangingisda at mangangaso. Sa mitolohiya at paniniwala ng Inuit, si Alignak ang diyos ng buwan na kumakatawan sa parehong kaayusan at panganib, ipinapakita na ang buwan ay maaaring magdala ng balanse ngunit pati na rin ng paghihirap sa buhay ng tao.<ref name="Boas1888">{{cite book |last=Boas |first=Franz |title=The Central Eskimo |publisher=Bureau of American Ethnology, Smithsonian Institution |location=Washington, D.C. |year=1888 |series=Annual Report of the Bureau of Ethnology to the Secretary of the Smithsonian Institution |volume=6 |pages=399–400 |url=https://archive.org/details/centraleskimo06boas |access-date=9 September 2025}}</ref> <ref name="Rasmussen1929">{{cite book |last=Rasmussen |first=Knud |title=Intellectual Culture of the Iglulik Eskimos |publisher=Gyldendalske Boghandel, Nordisk Forlag |location=Copenhagen |year=1929 |series=Report of the Fifth Thule Expedition 1921–24 |volume=7, Part 1 |pages=103–112 |url=https://archive.org/details/intellectualcult00rasm |access-date=9 September 2025}}</ref> *Igaluk Si Igaluk (minsan tinatawag na Aningan) ay isang lalaking diyos ng buwan at mahalagang tauhan sa mga alamat ng Inuit tungkol sa buwan. Ang pinakatanyag niyang kwento ay kaugnay ng kanyang kapatid na si Malina, ang diyosa ng araw. Ayon sa alamat, matapos ang isang marahas na alitan, naging araw si Malina at naging buwan si Igaluk. Ipinapaliwanag ng alamat kung bakit hinahabol ng buwan ang araw sa kalangitan, na sumasalamin sa walang hanggang tensyon sa pagitan nila. Sa mitolohiya at paniniwala ng Inuit, si Igaluk ay kaugnay ng mga siklo ng liwanag at dilim, at ang kanyang paghabol ay sumasagisag sa pagbabagong-buhay at paglipas ng panahon.<ref name="Merkur1985">{{cite book |last=Merkur |first=Daniel |title=Becoming Half Hidden: Shamanism and Initiation among the Inuit |publisher=Acta Universitatis Stockholmiensis |location=Stockholm |year=1985 |isbn=978-9122007762 |pages=54–58}}</ref><ref name="Laugrand2001">{{cite book |last=Laugrand |first=Frédéric |author2=Jarich G. Oosten |title=Inuit Shamanism and Christianity: Transitions and Transformations in the Twentieth Century |publisher=McGill-Queen’s University Press |location=Montreal |year=2001 |isbn=978-0773521169 |pages=22–25}}</ref> *Tarqiup Inua Ang Tarqiup Inua ay literal na nangangahulugang “espiritu (Inua) ng Buwan” sa wika ng Inuit. Siya ay isang lalaking espiritu o diyos ng buwan na sumasakatawan sa sobrenatural na kapangyarihan ng buwan mismo. Pinaniniwalaang binabantayan ni Tarqiup Inua ang asal ng tao, lalo na tungkol sa mga bawal (taboo) at moralidad. Sa tradisyon ng Inuit, ang paglabag sa mga bawal ay maaaring makagalit kay Tarqiup Inua, na nagreresulta sa parusa gaya ng sakit, malas sa pangangaso, o masamang panahon. Ayon sa paniniwala at mitolohiya ng Inuit, si Tarqiup Inua ay kumakatawan sa papel ng buwan bilang tagapagbantay ng moralidad at tagapagpatupad ng batas ng kalikasan.<ref name="Boas1888">{{cite book |last=Boas |first=Franz |title=The Central Eskimo |publisher=Bureau of American Ethnology, Smithsonian Institution |location=Washington, D.C. |year=1888 |series=Annual Report of the Bureau of Ethnology to the Secretary of the Smithsonian Institution |volume=6 |pages=399–400 |url=https://archive.org/details/centraleskimo06boas |access-date=9 September 2025}}</ref><ref name="Rasmussen1929">{{cite book |last=Rasmussen |first=Knud |title=Intellectual Culture of the Iglulik Eskimos |publisher=Gyldendalske Boghandel, Nordisk Forlag |location=Copenhagen |year=1929 |series=Report of the Fifth Thule Expedition 1921–24 |volume=7, Part 1 |pages=103–112 |url=https://archive.org/details/intellectualcult00rasm |access-date=9 September 2025}}</ref><ref name="Lowenstein1992">{{cite book |last=Lowenstein |first=Tom |title=The Things That Were Said of Them: Shaman Stories and Oral Histories of the Tunit and Inuit of the Canadian Arctic |publisher=University of California Press |location=Berkeley |year=1992 |isbn=978-0520072693 |pages=77–82}}</ref> ==Mga diyos ng Buwan sa Anatolia== [[File:Turkey-1598 (2216641612).jpg|thumb|300px|Alay ng likor sa diyos ng buwan na si Arma mula sa Luwian sa isang relief o ukit pundasyon sa Arslantepe]] [[File:Men BritMu020a.jpg|upright|thumb|Relief ng Romano ni Mēn na may suot na [[Phrygian cap]] (ika-2 siglo, [[British Museum]])]] [[File:The Moon God 'Men', Roman, Anatolia, 3rd century AD, terracotta - Sackler Museum - Harvard University - DDSC01847.jpg|thumb|upright|Mēn na nakasakay na may suot na Phrygian cap (Panahon ng Romano, ika-3 siglo AD)]] *Arma (Relihiyong Luwian) Si Arma ang lalaking diyos ng buwan sa relihiyong Luwian sa Anatolia. Ang kanyang pangalan ay konektado sa salita para sa “buwan” sa Luwian at iba pang kaugnay na wika sa Anatolia. Madalas siyang iniuugnay sa pagkamayabong, siklo ng oras, at proteksyon. Sinambah siya sa ilang lungsod sa Anatolia, at kumalat ang kanyang kulto, lalo na sa mga Hittite, na hinaluan ang mga elemento ng paniniwalang Luwian. Sa mitolohiya, si Arma ay kaugnay din ng pagpapagaling at paggabay, na sumasalamin sa kahalagahan ng buwan para sa agrikultura, nabigasyon, at oras ng ritwal.<ref name="Arma">Kloekhorst, Alwin. Etymological Dictionary of the Hittite Inherited Lexicon. Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series 5. Leiden, The Netherlands; Boston, 2008. pp. 247–248.</ref> *Kašku (Mitolohiyang Hittite) Si Kašku ang lalaking diyos ng buwan sa mitolohiyang Hittite. Siya ay inilalarawan bilang isang banal na nilalang na kumokontrol sa galaw at ritmo ng buwan. Sa ilang alamat, si Kašku ay ipinapakita bilang isang naglalakbay na diyos, na sumasalamin sa pagbabago ng mga yugto ng buwan at paglalakbay nito sa gabi. Ang kanyang banal na tungkulin ay binigyang-diin ang kaayusan sa pagsukat ng oras, lalo na kaugnay ng kalendaryong agrikultural at ritwal. Si Kašku ay mayroon ding ugnayan sa kosmikong balanse, na nagpapakita ng kahalagahan ng buwan sa regulasyon ng mga gawaing banal at pantao.<ref name="Kašku">Otten, Heinrich. "Kašku." In Dietz Otto Edzard (Ed.): Reallexikon der Assyriologie und Vorderasiatischen Archäologie. Volume 5, Walter de Gruyter, Berlin/New York 1976–1980, p. 464.</ref> *Men (Mitolohiyang Phrygian) Si Men ang lalaking diyos ng buwan sa mitolohiyang Phrygian at isa sa pinakakilalang diyos ng buwan sa Anatolia. Siya ay inilalarawan na may buwan na kalahating buwan sa likod ng kanyang mga balikat at kadalasang may suot na Phrygian cap, na sumasagisag sa kanyang pinagmulan. Si Men ay malapit na kaugnay sa oras, kapalaran, at siklo ng kalikasan. Ipinapakita ng mga inskripsyon at templo na itinatag para kay Men na malawak ang kanyang pagsamba sa panahon ng Phrygian at Romano, at kadalasang inuugnay sa pagpapagaling, proteksyon, at katarungang banal. Kumalat ang kanyang kulto sa labas ng Anatolia, na nakaimpluwensya sa pagsamba sa buwan sa mga karatig na rehiyon.<ref name="Men">Talloen, Peter. Cult in Pisidia: Studies in Eastern Mediterranean Archaeology. p. 123.</ref> ==Mga diyos ng buwan sa Mitolohiyang Arabe at Gitnang Silangan== *Sin (Nanna) Si Sin o Nanna ay ang diyos ng buwan sa mitolohiyang Mesopotamian o Sumerian-Akkadian-Babylonian. Siya ay sinasamba sa mga tradisyong Sumerian, Akkadian, at Babylonian. Inilalarawan siya na may maputing balat na parang gatas at mahabang buhok na tulad ng gabi, na may kasamang simbolo ng bagong buwan. Kaugnay siya ng karunungan, pagkamayabong, at panghuhula. Ang mga pangunahing sentro ng kanyang kulto ay nasa Ur at Harran, kung saan ang mga templong inalay sa kanya ay nagsilbing mahahalagang sentrong pangrelihiyon at pang-astronomiya. Si Sin ay itinuturing ding ama ng diyos ng araw na si Shamash at ng diyosang si Ishtar, na nag-uugnay sa pagsamba sa buwan, araw, at mga planeta.<ref name="BlackGreen1998">{{cite book |last=Black |first=Jeremy |author2=Anthony Green |title=Gods, Demons and Symbols of Ancient Mesopotamia: An Illustrated Dictionary |publisher=British Museum Press |location=London |year=1998 |isbn=978-0292751709 |pages=145–147}}</ref><ref name="Kramer1961">{{cite book |last=Kramer |first=Samuel Noah |title=History Begins at Sumer: Thirty-Nine Firsts in Recorded History |publisher=University of Pennsylvania Press |location=Philadelphia |year=1961 |isbn=978-0812212761 |pages=72–74}}</ref><ref name="Wyatt2002">{{cite book |last=Wyatt |first=Nicholas |title=Religious Texts from Ugarit |url=https://archive.org/details/religioustextsfr0000wyat_g1n0 |publisher=Sheffield Academic Press |location=London |year=2002 |isbn=978-0826468306 |pages=[https://archive.org/details/religioustextsfr0000wyat_g1n0/page/98 99]–101}}</ref> *Yarikh Si Yarikh, na tinatawag ding Jerach, ay ang diyos ng buwan ng mga Canaanite at Ugaritic. Itinuturing siyang tagapagtanggol ng gabi, pagkamayabong, at mga manlalakbay, at minsan ay inilalarawan bilang asawa ng diyosang si Nikkal. Ang pagsasama ng buwan (Yarikh) at ni Nikkal ay sumisimbolo sa diyosa ng pagkamayabong at sa kahalagahan ng siklo ng buwan sa agrikultura ng sinaunang relihiyong Canaanite. Sa maraming tekstong Ugaritic mula sa sinaunang Canaan, ang diyos ng buwan ay lumilitaw bilang si Yarikh (Jerach).<ref name="Wyatt2002">{{cite book |last=Wyatt |first=Nicholas |title=Religious Texts from Ugarit |url=https://archive.org/details/religioustextsfr0000wyat_g1n0 |publisher=Sheffield Academic Press |location=London |year=2002 |isbn=978-0826468306 |pages=[https://archive.org/details/religioustextsfr0000wyat_g1n0/page/98 99]–101}}</ref><ref name="Pardee2002">{{cite book |last=Pardee |first=Dennis |title=Ritual and Cult at Ugarit |url=https://archive.org/details/ritualcultatugar0000pard |publisher=Society of Biblical Literature |location=Atlanta |year=2002 |isbn=978-1589830517 |pages=[https://archive.org/details/ritualcultatugar0000pard/page/26 27]–30}}</ref><ref name="Otten1976">{{cite journal |last=Otten |first=Heinrich |title=Kašku |journal=Reallexikon der Assyriologie und Vorderasiatischen Archäologie |editor=Dietz Otto Edzard |volume=5 |year=1976–1980 |publisher=Walter de Gruyter |pages=464}}</ref> *Almaqah Si Almaqah ay ang diyos ng buwan ng Timog Arabia (Sabaean). Bago ang pag-usbong ng Islam, ang pagsamba sa buwan ay isinasagawa rin sa Arabia. Ang mga arkeolohikal na ebidensya mula sa Timog Arabia ay nagpapakita na ang diyos ng buwan na si Almaqah ay may mataas na posisyon, lalo na sa kulturang Sabaean. Itinuturing siyang patron ng patubig, pagkamayabong, at agrikultura. Sa Hilagang Arabia, may mga inskripsyon at templo rin na nagpapakita ng pagsamba sa mga diyos na kaugnay ng mga bituin, kabilang ang mga diyos ng buwan, kasama ng pagsamba sa araw at Venus.<ref name="Bryce2002">{{cite book |last=Bryce |first=Trevor |title=Life and Society in the Hittite World |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=2002 |isbn=978-0199240104 |pages=181–182}}</ref><ref name="Kitchen1994">{{cite book |last=Kitchen |first=Kenneth A. |title=Documentation for Ancient Arabia, Part I |url=https://archive.org/details/caesariusofarles0000caes |publisher=Liverpool University Press |location=Liverpool |year=1994 |isbn=978-0853233688 |pages=211–214}}</ref> <ref name="Robin1992">{{cite journal |last=Robin |first=Christian Julien |title=The Ancient Kingdom of Maʿīn in South Arabia |journal=Arabian Archaeology and Epigraphy |volume=3 |year=1992 |pages=26–56 |doi=10.1111/j.1600-0471.1992.tb00025.x}}</ref> *Kašku at Arma Si Kašku ay ang diyos ng buwan ng mga Hittite, habang si Arma naman ay ang diyos ng buwan ng mga Luwian. Sa Anatolia, partikular sa mga Hittite at Luwian, ang buwan ay pinararangalan din. Ang diyos ng buwan na si Kašku at ang diyos na si Arma ay kumakatawan sa kahalagahan ng buwan sa kalangitan at agrikultura. Ang mga diyos na ito ay tinatawagan para sa pagkamayabong, proteksiyon, at sa pagsasaayos ng mga sagradong kalendaryo.<ref name="Bryce2002">{{cite book |last=Bryce |first=Trevor |title=Life and Society in the Hittite World |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=2002 |isbn=978-0199240104 |pages=181–182}}</ref><ref name="Kitchen1994">{{cite book |last=Kitchen |first=Kenneth A. |title=Documentation for Ancient Arabia, Part I |url=https://archive.org/details/caesariusofarles0000caes |publisher=Liverpool University Press |location=Liverpool |year=1994 |isbn=978-0853233688 |pages=211–214}}</ref><ref name="Robin1992">{{cite journal |last=Robin |first=Christian Julien |title=The Ancient Kingdom of Maʿīn in South Arabia |journal=Arabian Archaeology and Epigraphy |volume=3 |year=1992 |pages=26–56 |doi=10.1111/j.1600-0471.1992.tb00025.x}}</ref> ==Mga diyos ng buwan sa Mitolohiyang Ehipsiyo== [[File:iah god.svg|thumb|isang diyos ng buwan sa sinaunang relihiyong Ehipsiyo. Ang salitang jꜥḥ ay nangangahulugang "Buwan". Isinusulat din bilang Yah, Jah, Aa, o Aah]] *Khonsu Si Khonsu (na ang ibig sabihin ay “manlalakbay”) ay ang lalaking diyos ng buwan sa sinaunang Ehipto at isa sa pinakamahalagang diyos ng Buwan. Siya ay kaugnay ng paglipas ng oras, pagpapagaling, at proteksiyon. Ipinapakita siya bilang isang binatang may tirintas ng kabataan, madalas may hawak na pamalo at panghagupit, o minsan ay may ulo ng lawin na may korona ng diskong buwan at gasuklay. Sinasamba siya sa Thebes sa dakilang templo ng Karnak. Sa mitolohiya, siya ay anak nina Amun at Mut, na bumubuo sa Theban triad. Pinaniniwalaang hawak ni Khonsu ang kapangyarihan sa haba ng gabi at sa paggalaw ng buwan sa kalangitan.<ref name="Hornung1996">{{cite book |last=Hornung |first=Erik |title=Conceptions of God in Ancient Egypt: The One and the Many |publisher=Cornell University Press |location=Ithaca |year=1996 |isbn=978-0801483843 |pages=104–107}}</ref><ref name="Teeter2011">{{cite book |last=Teeter |first=Emily |title=Religion and Ritual in Ancient Egypt |url=https://archive.org/details/religionritualin0000teet |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=2011 |isbn=978-0521613002 |pages=[https://archive.org/details/religionritualin0000teet/page/74 75]–80}}</ref><ref name="Assmann2001">{{cite book |last=Assmann |first=Jan |title=The Search for God in Ancient Egypt |url=https://archive.org/details/searchforgodinan0000assm |publisher=Cornell University Press |location=Ithaca |year=2001 |isbn=978-0801487292 |pages=[https://archive.org/details/searchforgodinan0000assm/page/152 152]–156}}</ref><ref name="Pinch2002">{{cite book |last=Pinch |first=Geraldine |title=Handbook of Egyptian Mythology |url=https://archive.org/details/handbookofegypti0000pinc |publisher=ABC-CLIO |location=Santa Barbara |year=2002 |isbn=978-0874367505 |pages=[https://archive.org/details/handbookofegypti0000pinc/page/122 123]–128}}</ref> *Iah (Yah) Si Iah ay isang sinaunang personipikasyon ng Buwan. Siya ang lalaking diyos ng buwan na nauna kay Khonsu. Ang pangalan niyang Iah ay simpleng nangangahulugang “Buwan.” Lumitaw siya sa mga teksto noong Middle Kingdom at kalaunan ay naiuugnay kay Thoth at Khonsu. Ipinapakita siya sa anyong tao bilang isang makisig na binata na ang kutis ay kasingputi ng gatas, at madalas ding inilalarawan na nakasuot ng diskong buwan at gasuklay. Sa mga huling panahon, lumiit ang kaniyang papel dahil marami sa kaniyang mga tungkulin ay inangkin ni Khonsu.<ref name="Allen2005">{{cite book |last=Allen |first=James P. |title=The Ancient Egyptian Pyramid Texts |publisher=Society of Biblical Literature |location=Atlanta |year=2005 |isbn=978-1589831828 |pages=212–215}}</ref><ref name="Hart2005">{{cite book |last=Hart |first=George |title=The Routledge Dictionary of Egyptian Gods and Goddesses |url=https://archive.org/details/routledgediction0000hart |publisher=Routledge |location=London |year=2005 |isbn=978-0415344954 |pages=[https://archive.org/details/routledgediction0000hart/page/92 92]–95}}</ref><ref name="Faulkner1972">{{cite book |last=Faulkner |first=Raymond O. |title=A Concise Dictionary of Middle Egyptian |publisher=Griffith Institute |location=Oxford |year=1972 |isbn=978-0900416354 |pages=35, 146}}</ref><ref name="Quirke1992">{{cite book |last=Quirke |first=Stephen |title=Ancient Egyptian Religion |publisher=British Museum Press |location=London |year=1992 |isbn=978-0714119073 |pages=54–58}}</ref><ref name="Silverman1991">{{cite book |last=Silverman |first=David P. |title=Religion in Ancient Egypt: Gods, Myths, and Personal Practice |publisher=Cornell University Press |location=Ithaca |year=1991 |isbn=978-0801427823 |pages=78–82}}</ref><ref name="Frankfort1948">{{cite book |last=Frankfort |first=Henri |title=Kingship and the Gods: A Study of Ancient Near Eastern Religion as the Integration of Society and Nature |url=https://archive.org/details/kingshipgods0000henr |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |year=1948 |isbn=978-0226260110 |pages=[https://archive.org/details/kingshipgods0000henr/page/160 160]–163}}</ref> ==Sangunian== gcsjcrul7u7liktimvvgm00myca793h 0 334802 2208992 2171896 2026-05-25T04:28:01Z 1245Glimmer23312 160880 2208992 wikitext text/x-wiki {{Infobox epidemic | name = Mga kaso ng rabies sa Pilipinas | image = | caption = | disease = [[Rabies]] | virus_strain = [[Birus ng rabies]] | location = [[Pilipinas]] | origin = [[Asya]] | first_case = [[Luzon]] | arrival_date = bawat taon | source = [[aso]], [[pusa]] & [[paniki]] | confirmed_cases = 426 (taon 2024) | recovered = 0 | suspected_cases = 50 | severe_cases = 30 | deaths = 55 (as of May 2025) }} Ang mga kaso ng '''[[rabies]]''' sa [[Pilipinas]] ay mataas kumpara sa ibang [[bansa]] sa buong [[mundo]], Ang rabies ay isang epidemya kada taon sa Pilipinas, kabilang sa limang bansa na mataas ng mga kaso nangungunang bansa ay ang [[India]].<ref>https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/bansa/2025/03/16/2428755/426-kaso-ng-rabies-noong-2024-lahat-namatay-doh</ref> ==Kaso== Ang mga kaso ay tumataas mula taon 1998, 2013 hanggang 2023, Ika taon 2017 ay may mga naitalang 400 mga kaso ng rabies, Ika 2024 ay ay 426 at sa taon 2025 ay mahigit 58 ang mga bagong kaso, na dulot ng (rabies encephalitis) o pagkaparalisa ng katawan inaatake ng birus ang gitnang nerbyos at umaakyat papunta sa [[utak]] ng tao.<ref>https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/bansa/2025/03/16/2428755/426-kaso-ng-rabies-noong-2024-lahat-namatay-doh</ref> ====Mga biktima==== Isa sa mga kilalang biktima ng rabies sa Pilipinas ay ang aktor na si [[Fernando Poe, Sr.|Fernando Poe Sr.]] Namatay siya noong Oktubre 23, 1951, dalawang buwan matapos dilaan ng kanyang tuta ang kanyang sugat dahil hindi siya nagpabakuna agad ng kontra-rabies. Napag-alaman ang kanyang pamilya na ang alagang tuta nila ay nagkaroon ng rabies.<ref>{{Cite web |title=The Amazing and Tragic Life of Fernando Poe Sr., the King of Kings of Philippine Movies |url=https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/fernando-poe-sr-the-king-of-kings-of-philippine-movies-a2289-20190703-lfrm4 |access-date=2025-06-27 |website=Esquiremag.ph}}</ref><ref>{{Cite web |title=OCTOBER 23, 1951: FERNANDO POE (Sr.) DIES OF HYDROPHOBIA |url=https://video48.blogspot.com/2008/09/october-23-1951-fernando-poe-sr-dies-of.html |access-date=2025-06-27 |website=Video 48}}</ref> Halos lahat ng mga kaso't nabiktima ng rabies ay mga nangasawi dulot ng [[birus ng rabies]] kabilang sina Poul Amber Bantillo, John Leo, Jamaica Star Seraspe, Genesis Intong, Janerussel Endriga, Prince Rijay Dela Cruz, Epen Igao, Efrelle Grace Añover, Benhur Caculba Jr., Janelo Limbing, Nicole Dulay, Stanley Postre, Rowen Khenji Tangcasan, Glennford Garcia, at Khent Jude Torres na nag biral sa ilang media at balita, na nagdulot ng pangamba sa mga tao.<ref>https://www.bomboradyo.com/pagtaas-sa-kaso-ng-rabies-ngayong-2024-ikinabahala-ng-department-of-health</ref> ==Pagbabakuna== Ang pagba[[bakuna sa rabies]] sa Pilipinas ay patuloy ang mga ilan rito ay libre sa pampublikong klinika at animal bite center dulot ng pagtaas ng mga kaso ng rabies, kabilang ang mga brand na Verorab, Rabipur, Vaxirab N, Speeda, Abhayrab, and RabAvert. Mahigit 3,000 na mga pasyente ang binibigyan ng libre sa Ospital ng San Lazaro sa [[Maynila]]. ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Epidemya]] jyl70sp64u2iyn5kqlir5kyvqrbx70r 0 335059 2208880 2168548 2026-05-24T20:14:48Z Scip. 82021 + 2208880 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = Mole Antonelliana | native_name = | native_name_lang = | image = Mole Antonelliana 02.jpg | image_size = | image_alt = | caption = | map_type = | map_alt = | map_caption = | map_dot_label = | relief = | former_names = | alternate_names = | status = | building_type = | architectural_style = | location = | address = | location_country = Italya | coordinates = | altitude = | current_tenants = [[Museo Nazionale del Cinema]] | groundbreaking_date = | start_date = 1863 | completion_date = {{start date and age|1889}} | opened_date = | inauguration_date = | renovation_date = 1953 | demolition_date = <!-- or |destruction_date = --> | cost = | ren_cost = | client = | owner = | landlord = | height = | architectural = {{convert|167.5|m}}<ref name=history>[http://www.museocinema.it/en/museo-e-mole-antonelliana/mole-antonelliana "Mole Antonelliana"]. ''museocinema.it''. Museo Nazionale del Cinema. Retrieved November 12, 2017.</ref><ref name=emporis>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20150713222306/http://www.emporis.com/buildings/110948/mole-antonelliana-turin-italy "Mole Antonelliana"]}}. ''emporis.com''. Emporis Gmbh. Retrieved November 12, 2017.</ref> | tip = | antenna_spire = | roof = | top_floor = | observatory = | other_dimensions = | structural_system = | floor_count = | floor_area = | elevator_count = | architect = [[Alessandro Antonelli]] | architecture_firm = | developer = | structural_engineer = | services_engineer = | civil_engineer = | other_designers = | quantity_surveyor = | main_contractor = | awards = | designations = | ren_architect = | ren_firm = | ren_str_engineer = | ren_serv_engineer = | ren_civ_engineer = | ren_oth_designers = | ren_qty_surveyor = | ren_awards = | seating_type = | seating_capacity = | rooms = <!-- or |unit_count = --> | parking = | references = }} Ang '''Mole Antonelliana''' ({{IPA|it|ˈmɔːle antonelˈljaːna|pron}} ) ay isang pangunahing gusaling [[palatandaan]] sa [[Turin]], Italya, na ipinangalan sa arkitekto nito, si [[Alessandro Antonelli]]. Ang ''[[wiktionary:mole#Italian|mole]]'' sa [[wikang Italyano]] ay isang gusali na may napakalaking sukat.i Nagsimula ang konstruksyon noong 1863, sa lalong madaling panahon pagkatapos ng [[Pag-iisa ng Italya|pag-iisang Italyano]], at natapos noong 1889, pagkatapos ng kamatayan ng arkitekto. Orihinal na nais itayo bilang isang [[sinagoga]], namamahay ngayon dito ang [[Museo Nazionale del Cinema]] (Museong Pambansa ng Pelikula), at pinaniniwalaang ang pinakamataas na museo sa mundo.<ref>{{Cite web |title=World's tallest buildings, monuments and other structures |url=https://www.cbsnews.com/pictures/worlds-tallest-buildings-monuments-and-other-structures/20/ |access-date=December 21, 2017 |publisher=CBS News}}</ref> Ang isang representasyon ng gusali ay itinampok sa likod ng Italyanong [[baryang 2 sentimong euro]]. Itinatampok ang mga [[bobedang Catalan]] sa kisame ng unang palapag sa ilalim ng autrio, na medyo bihira sa Italya ngunit sikat sa España, kung saan nagmula ang mga ito. == Kasaysayan == === Konstruksiyon === [[Talaksan:Mole_1875.jpg|thumb| Larawang nagpapakita ng Mole na may pansamantalang simboryo, noong 1875.]] [[Talaksan:Mole Antonelliana di sera.jpg|thumb| Tanaw sa gabi ng gusali]] Ang gusali ay pinag-isipan at itinayo bilang isang [[sinagoga]]. Ang [[Kasaysayan ng mga Hudyo sa Turin|komunidad ng mga Hudyo ng Turin]] ay nagtamasa ng ganap na karapatang sibil mula noong 1848, at sa oras na nagsimula ang pagtatayo ng sinagoga, ang Turin ang kabesera ng bagong estado ng Italya, isang posisyon na hawak lamang nito mula 1860 hanggang 1864. Ang komunidad, na may budget na 250,000 lira at ang intensiyon na magkaroon ng gusaling karapat-dapat sa isang kabesera ng lungsod, ay ikinontrata si Alessandro Antonelli. Nagdagdag kamakailan si Antonelli ng {{Convert|121|m}} simboryo at espira sa ika-labing pitong siglong [[Basilika ng San Gaudenzio|Basilica ng San Gaudenzio]] sa [[Novara]] at nangakong magtatayo ng isang sinagoga sa halagang 280,000 lira.<ref>{{Cite book |last=Meek |first=H.A. |url=https://archive.org/details/synagogue0000meek |title=The Synagogue |publisher=Phaidon |year=1995 |location=London |pages=[https://archive.org/details/synagogue0000meek/page/201 201–202] |url-access=registration}}</ref> Ang relasyon sa pagitan ni Antonelli at ng komunidad ng mga Hudyo ay hindi kaaya-aya. Iminungkahi niya ang isang serye ng mga pagbabago na nagtaas ng huling taas sa {{Convert|167.5|m}},<ref name=history/><ref name=emporis/> higit sa {{Convert|46|m}} mas mataas kaysa sa simboryo sa orihinal na disenyo. Ang ganitong mga pagbabago, bilang karagdagan sa mas malaking gastos at oras ng pagtatayo kaysa orihinal na inaasahan, ay hindi nakalulugod sa komunidad ng mga Hudyo at ang pagtatayo ay itinigil noong 1869, na may pansamantalang bubong. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.museonazionaledelcinema.org/index.php?l=en Website ng National Museum of Film (sa Ingles)] * [https://web.archive.org/web/20100306232922/http://www.regione.piemonte.it/webcam/mole.htm Ang Kasaysayan ng Nunal sa Piedmont Regional Site] * {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20020524061552/http://www.aldaver.com/ Logos of Turin 2006 Winter Olympics and Turin candidacy]}} <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|45|04|08|N|7|41|35|E|type:landmark_source:dewiki}}{{Turin landmarks}}{{Landmarks of Piedmont and Valle d'Aosta}}{{Synagogues in Italy}} [[Kategorya:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata]] 9uoo830atwp8gioki6j2q17u0m6fjm0 0 336529 2208869 2204693 2026-05-24T19:42:29Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260524)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208869 wikitext text/x-wiki {{Infobox country|native_name=سامانیان|conventional_long_name=Imperyong Samanida|common_name=Imperyong Samanida|era=[[Gitnang Panahon]]|status=|status_text=|empire=|government_type=Monarkiyang namamana|year_start=819|year_end=999|event_start=|date_start=|event_end=|date_end=|p1=dinastiyang Saparida|flag_p1=|p2=Kalipatong Abasida|flag_p2=|p3=dinastiyang Alabida ng hilagang Iran|flag_p3=|p4=mga Banihurida|flag_p4=|p5=mga Bukhar Khudah|flag_p5=|p6=Prinsipalidad ng Ushrusana|flag_p6=|p7=Prinsipalidad ng Pargana|flag_p7=|p8=Sogdia|s1=dinastiyang Ghasnabida|flag_s1=|s2=mga Karahanida|flag_s2=|s3=Banu Ilyasida|flag_s3=|s4=mga Parighunida|flag_s4=|s5=mga Muhtahida|flag_s5=|s6=dinastiyang Buyida|flag_s6=|image_flag=|flag=|flag_type=|image_coat=|image_map=Map of the Samanid amirate at the death of Nasr II, 943.svg|image_map_caption=Lawak ng nasasakop ng Samanida sa pagkamatay ni Nasr II noong 943|capital={{plainlist| * [[Samarkand]] (819–892) * Bukhara (892–999) }}|common_languages={{plainlist| *[[Persian language|Persa]] ([[lingua franca]], korte, akademya, panitikan),<ref>"Persian Prose Literature." World Eras. 2002. HighBeam Research. (Setyembre 3, 2012);"''Princes, although they were often tutored in Arabic and religious subjects, frequently did not feel as comfortable with the Arabic language and preferred literature in Persian, which was either their mother tongue—as in the case of dynasties such as the Saffarids (861–1003), Samanids (873–1005), and Buyids (945–1055)...''". [https://web.archive.org/web/20130502180821/http://www.highbeam.com/doc/1G2-3034700041.html] (sa Ingles)</ref>{{sfn|Daniel|2001|p=74}}{{sfn|Frye|1975|p=146}}{{sfn|Bergne|2007|p=6}} *[[Arabe]] ([[teolohiya]], burokrasya){{sfn|Frye|1975|p=145}} }}|religion=[[Sunni Islam]]<br/> (minority religions:<br/>[[Shia Islam]],<br/> [[Zoroastriyanismo]]|currency=|leader1=Ahmad ibn Asad|leader2='Abd al-Malik II|year_leader1=819–864/5|year_leader2=999|title_leader=Amir ([[Emir]])|stat_year1=928 (tinataya)<ref>{{cite journal |last1=Turchin|first1=Peter|last2=Adams|first2=Jonathan M.|last3=Hall|first3=Thomas D | title = East-West Orientation of Historical Empires | journal = Journal of World-Systems Research|date=Disyembre 2006 |volume=12|issue=2 |page=222 |url=http://jwsr.pitt.edu/ojs/index.php/jwsr/article/view/369/381|access-date=12 Setyembre 2016 |issn= 1076-156X|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Taagepera|first=Rein|year=1997|title=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia|journal=International Studies Quarterly|volume=41|issue=3|pages=475–504|doi=10.1111/0020-8833.00053|jstor=2600793|url=https://escholarship.org/uc/item/3cn68807|url-access=subscription|language=en}}</ref><ref name="OxfordArea">{{Cite book|last1=Bang|first1=Peter Fibiger|url=https://books.google.com/books?id=9mkLEAAAQBAJ&pg=PA92|title=The Oxford World History of Empire: Volume One: The Imperial Experience|last2=Bayly|first2=C. A.|last3=Scheidel|first3=Walter|year=2020|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-977311-4|pages=92–94|language=en}}</ref>|stat_area1=2850000}} Ang '''Imperyong Samanida''' ({{Langx|fa|سامانیان|Sāmāniyān}}){{Efn|Kilala din bilang '''Imperyong Samaniyano''', '''dinastiyang Samanida''', '''amiratong Samanid''', o simple bilang '''mga Samanida'''.}} ay isang imperyong Persiyanatong [[Sunismo|Sunni Muslim]], na pinamumunuan ng isang dinastiyang ''dehqan'' na mula [[Iran]], na tumagal mula 819 hanggang 999. Ang imperyo ay nakasentro sa Khorasan at Transoksiyana, sa pinakamalaking lawak nito kasama ang hilagang-silangan ng Iran at [[Gitnang Asya]]. Ang apat na magkakapatid na sina Nuh, Ahmad, Yahya, at Ilyas ang nagtatag ng estadong Samanida. Bawat isa sa kanila ay namuno sa mga teritoryo sa ilalim ng kapangyarihan ng [[Kalipatong Abasida|mga Abasida]]. Noong 892, pinagbuklod ni Ismail Samani ang mga Samanida sa ilalim ng kanyang pamumuno at tuluyang winakasan ang sistemang [[Piyudalismo|pyudal]] na ginagamit ng mga Samanida. Sa ilalim din niya naging ganap na malaya ang mga Samanida mula sa mga Abasida. Gayunpaman, pagsapit ng 945, napasailalim ang pamahalaan sa aktuwal na kontrol ng pangkat-militar na Turko na binubuo ng mga aliping mandirigma, at naging simboliko na lamang ang kapangyarihan ng pamilyang Samanida. Ang Imperyong Samanida ay bahagi ng Intermedyong Iraniyano, na nagbunga ng paglikha ng isang kulturang Persano at pagkakakilanlan na nagdala sa wikang Iraniyano at mga tradisyong Iranyano sa loob ng mundong [[Islam|Islamiko]]. Nakatulong din ito sa kalaunan sa paghubog ng kulturang Turko-Persano.<ref name=":0">{{Cite book |last=Canfield L. |first=Robert |title=Turko-Persia in Historical Perspective |publisher=Cambridge University Press |year=2002 |isbn=978-0-521-52291-5 |pages=12 |language=en}}</ref> Ang mga Samanida ay mga tagapagtaguyod ng sining, na nagbunga ng pag-unlad sa agham at panitikan at, bilang resulta, ay umakit ng mga pantas tulad nina Rudaki, [[Ferdowsi]], at [[Avicenna]]. Sa ilalim ng pamumuno ng Samanid, nakipagpagtunggali sa karangyaan ang Buhara sa [[Baghdad]].{{Sfn|Daniel|2001}} Itinuturo ng mga iskolar na mas marami pang nagawa ang mga Samanida upang buhayin ang wikang Persyano at kulturang [[Wikang Persa|Persano]] kaysa sa mga Buyida o Saparida, habang patuloy pa ring ginagamit ang [[wikang Arabe]] para sa [[agham]] at [[relihiyon]]. Itinuturing nila ang kanilang sarili bilang mga inapo ng [[Imperyong Sasanida]]. Sa isang tanyag na kautusan, ipinahayag ng mga Samanida na "dito, sa rehiyong ito, ang wika ay Persano, at ang mga hari ng kahariang ito ay mga haring Persano."{{Sfn|Daniel|2001}} == Kasaysayan == === Pinagmulan === Itinatag ang dinastiyang Samanida ni Saman Khuda, at ang kanyang mga inapo ang naging mga pinuno ng Imperyong Samanida. Isa siyang ''dehqan'' na may pinagmulan na Iraniyano mula sa nayon ng Saman sa [[lalawigan ng Balkh]],{{Sfn|Bregel|2003}}{{Sfn|Bosworth|1973}} sa kasalukuyang hilagang Apganistan.{{Sfn|Bosworth|2004}} Lumilitaw na ang pinakamaagang pagtatala tungkol sa pamilyang Samanida ay nasa Kalakhang Horosan at hindi sa Transoksiyana.{{Sfn|Frye|1975}} Sa ilang sanggunian, inaangkin ng mga Samanida na sila ay nagmula sa Bahay ni Mihran ni [[Bahrām Chobin|Bahram Chobin]].{{Efn|Tinutukoy ni Pourshariat ang mga Mihran bilang Parto,{{sfn|Pourshariati|2011|p=463}} habang tinutukoy ni Frye ang Bahram Chobin bilang Sasanida.{{sfn|Frye|1975|p=136}}}} Pinatutunayan pa ito ng isang traktadong heograpiko mula sa ikalawang kalahati ng ikawalong dantaon, na binuo ng limang koro (mga Togoniyano) at isinalin sa wikang Tibetano. Sa salaysay na ito, binanggit na ang mga inapo ni Bahram Chobin ay lumipat sa Balkh at doon nanirahan. Ayon kay Gumilev, itinuring sila bilang mga ninuno ng mga Samanida. Nagbibigay ito ng patunay sa pag-angkin bago pa man umiral ang Imperyong Samanida.<ref name=":1">{{Cite book |last=Гумилев |first=Лев Николаевич |url=https://books.google.com/books?id=KG4duQAACAAJ |title=Древние тюрки |date=1967 |publisher=Наука |pages=160–163 |language=ru |trans-title=Ancient Turks |quote=P.160-161: .. "Fortunately, P. Pelliot’s expedition discovered a geographical treatise from the second half of the 8th century, compiled by five choirs (Togonians) and translated into Tibetan language." P.162-163: .. "The name gar-rga-pur consists of two words: "pur" – son (Persian), and Gar-rga – hag (Turkic) – crow. This is a calque from the Persian word "chubin" – crow 64, the nickname of Bahram Chubin in the court jargon of the time of Shah Hormizd 65. After his death, Bahram's descendants remained to live in Balkh, which in the 7th century was located within the Western Turkic Khaganate, they are considered the ancestors of the Samanids 66. Apparently, a handful of Persian emigrants who lived among the Turkuts in a privileged position were considered by contemporaries as one of the tribes that made up the Turkut.}}</ref> May mga nagsabi rin na ang Bahay ni Saman ay kabilang sa mga Turkong Ogus, bagaman maliit ang posibilidad na totoo ito.{{Sfn|Frye|1975}} Si Saman Khuda, na orihinal na Zoroastriko, ay nagbalik-loob sa Islam noong panahon ng pamumuno ni Asad ibn Abdallah al-Qasri sa Horasan, at ipinangalan niya ang kanyang panganay na anak bilang Asad ibn Saman bilang parangal sa gobernador.{{Sfn|Frye|1975}} Noong 819, ginawaran ng gobernador ng Mas Malawak na Khorasan, si Ghassan ibn Abbad, ang apat na anak ni Asad ibn Saman bilang gantimpala sa kanilang tulong laban sa rebelde na si Rafi ibn al-Layth. Nakuha ni Nuh ibn Asad ang [[Samarqand|Samarkanda]]; nakuha ni Ahmad ibn Asad ang Pergana; nakuha ni Yahya ibn Asad ang [[Taskent]]; at nakuha ni Ilyas ibn Asad ang Herat.{{Sfn|Frye|1975}} === Pagbangon === ==== Ang Samanida sa Herat (819–857) ==== Namatay si Ilyas noong 856, at ang kanyang anak na si Ibrahim ibn Ilyas ang humalili sa kanya. Itinalaga siya ng [[Iran|Tahirid]] na gobernador ng Horasan, si Muhammad ibn Tahir, bilang pinuno ng kanyang hukbo at ipinadala sa isang kampanya laban sa pinunong [[Dinastiyang Saparida|Saparida]] na si Ya'qub ibn al-Layth al-Saffar sa Sistan. Matapos siyang matalo sa labanan malapit sa Pushang noong 857, tumakas siya patungong Nishapur, subalit nahuli siya ni Ya'qub al-Saffar at ipinadala sa Sistan bilang isang bihag.{{Sfn|Frye|1975}} ==== Ang dinastiyang Samanida sa Transoksiyana (819–892) ==== [[Talaksan:Transoxiana_8th_century.svg|right|thumb|Mapa ng Horosan at Transoksiyana.]] Noong 839/40, sinakop ni Nuh ang Isfijab mula sa mga nomadikong paganong Turko na naninirahan sa kapatagan. Bunga nito, ipinagawa niya ang isang pader sa paligid ng lungsod upang protektahan ito mula sa kanilang mga pag-atake. Namatay siya noong 841/2, at ang kanyang dalawang kapatid na sina Yahya at Ahmad ang itinalaga bilang magkatuwang na namumuno sa lungsod ng Tahirid na gobernador ng Horasan.{{Sfn|Frye|1975}} Pagkamatay ni Yahya noong 855, kinuha ni Ahmad ang pamamahala sa Châch, at sa gayon ay naging pinuno siya ng karamihan ng Transoksiyana. Namatay siya noong 864/5; nakuha ng kanyang anak na si Nasr I ang Pergana at Samarkanda, habang nakuha naman ng isa pa niyang anak na si Ya'qub ang Châch (mga lugar sa paligid ng makabagong Tashkent/Chachkent).{{Sfn|Frye|1975}} === Huling pagkakaisa at kasukdulan ng kapangyarihan (892–907) === [[Talaksan:13_Buhara_Mavzolej_Ismaila_Samanija_(2).JPG|right|thumb|Larawan ng Mausoleong Samanida, ang libingan ni Ismail Samani.]] Matapos mamatay si Nasr, inilipat ni Ismail ang kabisera ng dinastiyang Samanida mula Samarkanda patungong Buhara.{{Sfn|de la Vaissière|2005}} Ilang buwan pagkatapos, namatay din ang [[emir]] na Saparida na si Ya'qub al-Saffar at pinalitan siya ng kanyang kapatid na si Amr ibn al-Layth, na itinuturing ang kanyang sarili bilang tagapagmana ng mga Saparida.{{Sfn|Bosworth|1975}} Noong tagsibol ng 900, nakipaglaban si Amr kay Ismail malapit sa Balkh, subalit natalo siya at ikinulong.{{Sfn|Grousset|1991}} Pagkatapos, ipinadala siya ni Ismail sa Baghdad, kung saan pinatay siya.{{Sfn|Frye|1975}} Pagkatapos nito, kinilala si Ismail bilang pinuno ng buong Horasan at Transoksiyana ng kalipa.{{Sfn|Frye|1975}} Bukod dito, natanggap din niya ang pagtatalaga sa pamamahala ng Tabaristan, Ray, at [[Esfahān|Ispahan]].{{Sfn|Frye|1975}} Sa panahong ito rin napilitan ang dinastiyang Aprigida na sumuko.{{Sfn|Frye|1975}} Namatay si Ismail noong Nobyembre 907, at humalili ang kanyang anak na si Ahmad Samani (naghari. 907–914). === Panahong panamagitan (907–961) === Hindi naglaon matapos ang kanyang pag-akyat sa trono, sinalakay ni Ahmad ang Sistan; pagsapit ng 911, ganap nang kontrolado ng mga Samanida ang Sistan, at itinalaga ang pinsan ni Ahmad na si Abu Salih Mansur bilang gobernador nito. Samantala, unti-unti namang muling itinatag ng isang Alid na si Hasan al-Utrush ang pamahalaang Zaydi sa Tabaristan. Noong 913, nagpadala si Ahmad ng hukbo sa ilalim ni Muhammad ibn Sa'luk upang harapin siya. Bagaman mas malaki ang hukbo ng mga Samanida, nagtagumpay si Hasan. Bago pa man makapagsagawa si Ahmad ng panibagong ekspedisyon sa Tabaristan, pinatay siya sa susunod na taon ng ilan sa kanyang mga alipin sa isang tolda malapit sa Buhara.{{sfn|Frye|1975|p=141}} Sa kanyang pamumuno, sinasabing pinalitan din ni Ahmad ang wika ng korte mula Persa patungong [[Wikang Arabe|Arabe]], na naging dahilan upang hindi siya maging popular sa kanyang mga nasasakupan, at pinilit siyang ibalik ito sa Persyano. Pagkatapos ng pagkamatay ni Ahmad, ang kanyang walong taong gulang na anak na si Nasr II (naghari 914–943) ang humalili sa kanya. Noong 943, ilang opisyal ng hukbong Samanida, na nagalit sa suporta ni Nasr sa mga misyonerong Isma’ili, ay nagplano ng isang sabwatan upang patayin siya. Gayunpaman, nalaman ng anak ni Nasr na si Nuh I ang balak. Dumalo siya sa isang salu-salo na inihanda upang isaayos ang plano at pinugutan ang ulo ng kanilang pinuno. Upang paginhawahin ang ibang mga opisyal, nangako siyang ititigil ang patuloy na gawain ng mga misyonerong Isma'ili. Pagkatapos, napaniwala niya ang kanyang ama na mag-abdika, na namatay makalipas ang ilang buwan dahil sa [[Tuberkulosis|tuberculosis]].<ref>''A new text on Ismailism at the Samanid court'', Patricia Crone and Luke Treadwell, '''Texts, documents, and artefacts:Islamic Studies in Honour of D.S. Richards''', pat. Chase F. Robinson, (Brill, 2003), 46. (sa Ingles)</ref> [[Talaksan:Iran_in_10th_century_AD.png|right|thumb|[[Iran]] noong kalagitnaan ng ika-10 dantaon.]] Pagsapit ng 945, ang pangkat-militar na Turko na binubuo ng mga aliping mandirigma (na dating tinanggap ng mga pinuno ng Samanida sa mga posisyon ng pamahalaan) ay ganap nang namuno sa pamahalaan. Sa panahong ito, ang pamilya ng Samanida ay may nominal lamang na kapangyarihan; katulad ng kung paano hawak ng mga Buyida ang aktuwal na kapangyarihan sa [[Kalipatong Abasida]] sa parehong panahon.<ref>{{Cite book |last=Hansen |first=Valerie |title=The Year 1000 |publisher=Penguin Random House |year=2020 |pages=150 |language=en}}</ref> === Paghina at pagbagsak (961–999) === Nagsimulang humina ang kapangyarihan ng mga Samanida sa huling kalahati ng ika-10 dantaon. Noong 962, isa sa mga ghulam, si Alp Tigin, ang pinuno ng hukbo sa Horasan, ay sinakop ang Ghasna at itinatag ang kanyang pamahalaan doon.<ref name="sinor">{{Citation |title=The Cambridge History of Early Inner Asia |year=1990 |editor-last=Sinor |editor-first=Denis |publisher=Cambridge University Press |language=en |isbn=978-0-521-24304-9}}</ref> Gayunpaman, ang kanyang mga kahalili, kabilang si Sabuktigin, ay nagpatuloy sa pamumuno bilang mga "gobernador" ng Samanida. Noong 992, isang Karahanida na si Harun Bughra Khan, apo ng pinakamataas na pinuno ng tribo ng konpederasyong Karluk na si Sultan Satuq Bughra Khan, ay sinakop ang Buhara, ang kabisera ng Samanida. Gayunpaman, namatay si Harun kaagad pagkatapos, at bumalik ang mga Samanida sa Buhara. Noong 999, bumalik si Nasr b. Ali, pamangkin ni Harun, at sinakop ang Buhara na halos walang pagtutol. Ang mga nasasakupan ng Samanida ay hinati sa pagitan ng [[mga Ghasnabida]], na nakuha ang Horasan, at ng mga Karahanida, na tinanggap ang Transoksiyana; sa gayon, ang Ilog Oxus ang naging hangganan sa pagitan ng dalawang magkaaway na imperyo.<ref name="Bos106">{{Cite book |last=Bosworth |first=C.E. |title=History of Civilizations of Central Asia |publisher=UNESCO Publishing |year=1998 |isbn=978-92-3-103467-1 |editor-last=Asimov |editor-first=M.S. |volume=4 bahagi I |page=106 |language=en |chapter=The Ghaznavids |quote="An agreement was reached at this point with the Karakhanid Ilig Nasr b. Ali making the Oxus the boundary between the two empires [the Karakhanids and the Ghaznavids], for the shrunken Samanid amirate came to an inglorious end when the Ilig occupied Bukhara definitively in 999" |editor-last2=Bosworth |editor-first2=C.E. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=18eABeokpjEC&pg=PA99}}</ref> === Intermedyong Iraniyano === Kasama ng ilang iba pang mga estado, ang Imperyong Samanida ay bahagi ng Intermedio Iranyano, o "Renasimiyentong Persano”. Ang panahong ito ay inilarawan bilang may mahalagang papel sa paghubog ng sibilisasyong Islamiko, parehong sa pampolitika at pangkulturang aspeto. Sa pampolitika na pananaw, naganap ang epektibong pagbagsak ng kapangyarihan ng mga Abasida at pag-usbong ng ilang kahaliling estado tulad ng mga Samanida at Buyida, habang sa pangkulturang na pananaw, nasaksihan ang pag-usbong ng bagong [[Wikang Persa|Persano]] bilang wika sa administratibo at panitikan.<ref>{{Cite book |last1=Peacock |first1=A. C. S. |url=https://books.google.com/books?id=OeiKDwAAQBAJ&q=Medieval+Central+Asia+and+the+Persianate+World%2C+A.C.S.+Peacock%2C+D.G.+Tor%2C+Iranian+Intermezzo&pg=PR19 |title=Medieval Central Asia and the Persianate World: Iranian Tradition and Islamic Civilisation |last2=Tor |first2=D. G. |date=2017-08-30 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-0-85772-743-5 |page=xix |language=en}}</ref> == Kultura == === Pamahalaan === Ang sistema ng estadong Samanida ay hinango mula sa sistemang Abasida,{{sfn|Frye|1975|p=143}} na siya namang hinango mula sa sistemang Sasanida.{{sfn|Frye|1975|p=146}}{{sfn|Shahbazi|2005}} Ang pinuno ng estado ay ang [[Emir|amir]], at ang mga lalawigan ay pinamumunuan ng mga itinalagang gobernador o mga lokal na pinunog basalyo.{{sfn|Frye|1975|p=143}} Ang mga administratibo, pampolitika, at ekonomikong gawain ay pinamamahalaan ng ''divan'', at ginagamit ng burokrasya ng Samanida ang wikang Arabe sa kanilang mga diplomatikong usapin.<ref>{{cite book |last=Starr |first=S. Frederick |title=Lost Enlightenment Central Asia's Golden Age from the Arab Conquest to Tamerlane |url=https://archive.org/details/lostenlightenmen0000sfre |publisher=Princeton University Press |year=2015 |isbn=9780691165851 |page=[https://archive.org/details/lostenlightenmen0000sfre/page/234 234] |language=en}}</ref> Ang ekonomiya ay pinamamahalaan ng ''mustawfi'', ang diplomatikong sulat at mahahalagang papeles ng estado ng ''diwanal-rasa'il'', at ang bantay-hari at mga usaping militar ng ''sahib al-shurta''.{{Sfn|Negmatov|1998}} Ang pangunahing responsibilidad ng parehong mga gobernador at lokal na pinuno ay mangolekta ng buwis at suportahan ang pinuno ng Samanida ng mga tropa kung kinakailangan. Ang pinakamahalagang lalawigan sa Imperyong Samanida ay ang Horasan, na orihinal na ibinibigay sa isang kamag-anak ng pinuno ng Samanida o isang lokal na prinsipe ng Iranya (tulad ng mga Muhtadhida), subalit kalaunan ay ibinibigay sa isa sa kanyang pinaka-pinagkakatiwalaang alipin. Karaniwang ang gobernador ng Horasan ang ''sipah-salar'' (punong kumander).{{sfn|Frye|1975|p=143}} Tulad ng sa Kalipatong Abasida, ang mga alipin na Turko ay maaaring umakyat sa mataas na posisyon sa estadong Samanida, na kung minsan ay nagbibigay sa kanila ng sapat na kapangyarihan upang halos gawing papet ang pinuno.{{sfn|Frye|1975|p=143}} === Mga pagsisikap sa kultura at relihiyon === Binuhay muli ng mga Samanida ang kulturang Persano sa pamamagitan ng pagtangkilik kina Rudaki,<ref>{{cite book |author=J. Calmard |title=The Encyclopedia of Islam |publisher=Brill |year=1993 |editor1=C. E. Bosworth |volume=VII |page=18 |language=en |chapter=Mihragan |editor2=E. van Donzel |editor3=W. P. Heinrichs |editor4=C. Pellat}}</ref> Bal'ami, at Daqiqi.<ref>{{cite book |last=Bosworth |first=C.E. |title=The Ghaznavids: 994–1040 |url=https://archive.org/details/ghaznavids0000unse |publisher=Edinburgh University Press |year=1963 |page=[https://archive.org/details/ghaznavids0000unse/page/131 131] |language=en}}</ref> Matibay na ipinakalat ng mga Samanida ang Sunni Islam, at pinigilan ang Ismaili [[Shiismo]],<ref>An Ismaili Heresiography: The "Bab Al-Shaytan" from Abu Tammam's Kitab Al ... By Wilferd Madelung, Paul Ernest Walker, p. 5. (sa Ingles)</ref> subalit mas tolerante sila sa Panlabindalawang Shiismo.{{Sfn|Daniel|2001}} Ang arkitekturang Islamiko at kulturang Islamo-Persano ay naipakalat nang malalim sa mga pangunahing rehiyon ng [[Gitnang Asya]] ng mga Samanida. Kasunod ng kauna-unahang kumpletong pagsasalin ng [[Qur'an]] sa wikang Persyano noong ika-9 na siglo, nagsimulang tanggapin ng maraming mamamayan sa ilalim ng Imperyong Samanida ang Islam.<ref>{{cite book |author=Michael Dillon |title=Xinjiang: China's Muslim far Northwest |publisher=Routledge |year=2004 |location=Curzon |page=11 |language=en}}</ref> Ang arabisasyon ng mga Samanida ay malinaw na kakaunti kumpara sa halos ganap na arabisadong mga Tahirid.{{sfn|Bosworth|1973|p=58}} Bagaman umunlad ang panitikan at agham na Arabe sa Imperyong Samanida, ang distansya nito mula sa Baghdad ay nagbigay daan upang maging mahalagang elemento ang mga Samanida sa rennessansang ng bagong wikang Persano at kulturang Persano.{{sfn|Bosworth|1973|p=58}} Ang baryante ng kulturang Persano na ito ang kauna-unahang gumamit ng ibang wika bukod sa Arabe sa kulturang Islamiko.{{sfn|Donner|1999|p=39–40}} Bagaman ang populasyong Zoroastriko ay dating pinigilan ng Kalipatong Abasida,<ref>Marietta Stepaniants, Philosophy East and West, Vol. 52, No. 2 (Abr. 2002), pp. 166 (sa Ingles)</ref> ayon kay Al-Masudi, ang Imperyong Samanida{{Efn|Partikular ang Kirman, Sihistan, at Horasan}}<ref name="Arnold18962" /> ay mayroon pa ring mga templong-apoy na patuloy na sinasamba ng kasalukuyang populasyong Zoroastriko.<ref name="Arnold18962">T.W. Arnold, ''The Preaching of Islam: A History of the Propagation of the Muslim Faith'', (Archibald Constable & Co, 1896), pp. 179-180 at sa pp 161 (sa Ingles)</ref> Bagaman ipinahayag ng mga Samanida ang kanilang paniniwala sa [[Sunni Islam]], mas naging matatag ang kanilang pagtanggap at toleransiya sa populasyong Zoroastriko kumpara sa mga naunang imperyo.<ref>The Wiley Blackwell Companion to Zoroastrianism, mga pat. M. Stausberg & Y. S.-D. Vevaina, 2015, pp. 112 (sa Ingles)</ref> === Panitikan === Noong ika-9 at ika-10 siglo, nagkaroon ng malaking pag-unlad sa panitikan, karamihan sa tula. Sa panahon ng Samanida lumitaw ang panitikang Persano sa Transoksiyana at opisyal itong kinilala.{{sfn|Litvinsky|1998|p=97}} Ang pag-unlad ng isang Islamikong Bagong [[Panitikang Persa]] ay nagsimula sa Transoksiyana at Horasan, sa halip na sa [[Fars]], ang tinubuang-bayan ng mga Persa. Ang mga pinaka-kilalang makata sa panahon ng Samanida ay sina Rudaki (namatay 941), Daqiqi (namatay 977), at [[Ferdowsi]] (namatay 1020).{{sfn|Litvinsky|1998|p=97}} Bagaman ang Persa ang pinaka-pinapaborang wika, patuloy na mataas ang katayuan ng Arabe at nanatiling popular sa mga miyembro ng pamilyang Samanida.{{sfn|Litvinsky|1998|p=97}} Halimbawa, sumulat si al-Tha’alibi ng isang antolohiya sa Arabe na pinamagatang ''Yatimat al-Dahr'' ("Ang Natatanging Perla"). Ang ika-apat na seksyon ng antolohiya ay naglaman ng detalyadong tala tungkol sa mga makatang namuhay sa ilalim ng mga Samanida. Binanggit din dito na karamihan sa mga makata ng Khwarazm ay sumusulat sa wikang Arabe.{{sfn|Litvinsky|1998|p=97}} === Sining === Dahil sa malawakang paghuhukay sa Nishapur, Iran, noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, mahusay na naipapakita ang mga [[palayok]] ng Samanida sa mga koleksyon ng [[sining]] Islamiko sa buong mundo. Ang mga [[Seramika|seramikong]] ito ay karamihang gawa sa lupang [[luwad]] at nagtatampok ng alinman sa mga inskripsiyong [[Kaligrapiya|kaligrapiko]] ng mga kasabihang Arabe, o makukulay na dekorasyong may mga pigura.<ref>{{Cite journal |last=Grube |first=Ernst J. |date=Pebrero 1965 |title=The Art of Islamic Pottery |journal=The Metropolitan Museum of Art Bulletin |language=en |volume=23 |issue=6 |pages=209–228 |doi=10.2307/3258167 |issn=0026-1521 |jstor=3258167}}</ref> Ang mga kasabihang Arabe ay kadalasang nagpapahayag ng mga halaga ng kulturang "Adab"—pagiging maanyaya, pagiging bukas-palad, at pagiging [[mahinahon]].<ref>Pancaroglu, Oya. "Serving wisdom: The contents of Samanid epigraphic pottery." Studies in Islamic and Later Indian Art from the Arthur M. Sackler Museum, Harvard University Art Museum (2002): 58-68. (sa Ingles)</ref><gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> Talaksan:Seljuk_Islamic_Art_(28085489314).jpg|alt=Lute player. Samanid (or Seljuk) metal work, Khorezm, 10th century. Islamic Art Museum (Museum für Islamische Kunst), Berlin.| Tagpagtugtog ng laud. Samanid (o Selyusida)<ref>{{cite book |last1=Walker |first1=Alicia |title=The Emperor and the World: Exotic Elements and the Imaging of Middle Byzantine Imperial Power, Ninth to Thirteenth Centuries C.E. |publisher=Cambridge University Press |year=2012 |page=129, Fig. 53 |language=en |doi=10.1017/CBO9780511791895.007}}</ref> gawang metal, Horesm, ika-10 dantaon. Museo ng sining Islamiko (Museum für Islamische Kunst), [[Berlin]].<ref>{{cite book |last1=Collinet |first1=Annabelle |title=Splendeurs des oasis d'Ouzbékistan |date=2022 |publisher=Louvre Editions |isbn=978-8412527858 |location=Paris |page=199 |language=en}}</ref> Talaksan:Simurgh_platter._From_Iran._Samanids_dynasty._9th-10th_century_CE._Islamic_Art_Museum_(Museum_für_Islamische_Kunst),_Berlin_(parallax).jpg|alt="Simurgh platter", Iran, Samanid dynasty. 9th-10th century. Islamic Art Museum (Museum für Islamische Kunst), Berlin.| "Pinggan ng Simurg", Iran, dinastiyang Samanida. ika-9-10 dantaon. Museo ng Sining Islamiko (Museum für Islamische Kunst), Berlin. Talaksan:Two_Bowls_with_Figures_and_a_Footed_Plate_with_Birds_MET_DP258911.jpg|alt=Example of figural earthenware ceramics from Samanid period. From Nishapur, Iran, 10th century CE.| Halimbawa ng seramikong lupang luwad na may mga pigura mula sa panahon ng Samanida. Mula sa Nishapur, Iran, ika-10 siglo CE. Talaksan:Bowl_with_Arabic_Inscription.jpg|alt=Bowl with Arabic inscription "Planning before work protects you from regret; prosperity and peace", 10th century CE, Iran.| Mangkok na may inskripsiyong Arabe na "Ang pagpaplano bago magtrabaho ay nagpoprotekta sa iyo mula sa panghihinayang; kasaganaan at kapayapaan", ika-10 siglo CE, Iran. </gallery> == Pamana == Sa pagpupuri sa mga Samanida, sinabi ng epikong makatang Persia na si [[Ferdowsi]] tungkol sa kanila:<blockquote>کجا آن بزرگان ساسانیان ز بهرامیان تا به سامانیان</blockquote> : "Saan napunta ang lahat ng dakilang [[Imperyong Sasanida|Sasanida]] ?<br /> Mula sa mga Bahrāmida hanggang sa mga Samanida ano ang nangyari?" Isang historyador ng Buharan na sumulat noong 943 ay nagsabi na si Ismail Samani:<blockquote>ay talagang karapat-dapat at tama para sa pagpapa-''padishah''. Siya ay isang matalino, makatarungan, at mahabagin na tao, taglay ang katuwiran at kakayahang makita ang hinaharap... pinamamahalaan niya ang mga gawain nang may katarungan at mabuting [[etika]]. Sinumang nang-aapi sa mga tao ay kanyang pinaparusahan... Sa mga usapin ng estado, siya ay laging patas.<ref>{{cite book |author=Edward Allworth |url=https://books.google.com/books?id=beCoAAAAQBAJ&pg=PA19 |title=The Modern Uzbeks: from the fourteenth century to the present: a cultural history |publisher=Hoover Press |year=2013 |isbn=978-08-17-98733-6 |page=19 |language=en}}</ref></blockquote>Ayon sa kilalang iskolar na si Nizam al-Mulk, sa kanyang tanyag na akda na ''Siyasatnama'', sinabi niya na si Ismail Samani:<blockquote>ay lubos na makatarungan, at marami ang kanyang magagandang katangian. May dalisay siyang pananampalataya sa Diyos (sa Kanya ang kapangyarihan at kaluwalhatian) at siya ay mapagbigay sa mahihirap – isa lamang ito sa kanyang mga kapuri-puring kagandahang-asal.<ref>{{cite book |author=Niẓām al-Mulk |url=https://books.google.com/books?id=6u_Dz-BrosQC&pg=PA14 |title=The Book of Government, Or, Rules for Kings: The Siyar Al-Muluk, Or, Siyasat-nama of Nizam Al-Mulk |publisher=Psychology Press |year=2002 |isbn=978-07-00-71228-1 |page=14 |language=en}}</ref></blockquote> == Mga pinunong Samanida == {| class="wikitable" style="width:100%;" ! style="background:#f0dc82; width:10%;" |Buhara ! style="background:#f0dc82; width:10%;" |Samarkanda ! style="background:#f0dc82; width:10%;" |Pergana ! style="background:#f0dc82; width:10%;" |Shash ! style="background:#f0dc82; width:10%;" |Herat |- | style="text-align:center;" | | colspan="4" style="text-align:center;" |Saman Khuda<br /><br /> {{Langx|fa|سامان خدا}}<br /><br /> <small>(Isang may-lupang Persa mula sa nayon ng Saman sa lalawigan ng Balkh sa hilagang [[Apganistan]], dumating siya sa Merv sa korte ng gobernador na [[Omeya]] ng Horasan, si Asad ibn Abdallah al-Qasri, sa ilalim ng impluwensiya ng kung saan siya ay naging Muslim at nagsilbi sa gobernador hanggang sa kanyang kamatayan. Siya ang nagtatag ng dinastiyang Samanida.)</small> | |- | style="text-align:center;" | | colspan="4" style="text-align:center;" |Asad ibn Saman<br /><br /> {{Langx|fa|اسد بن سامان}}<br /><br /> |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |Nuh ibn Asad<br /><br /> {{Langx|fa|نوح بن اسد}}<br /><br />819–841/2 | style="text-align:center;" |Ahmad ibn Asad<br /><br /> {{Langx|fa|احمد بن اسد}}<br /><br />819–864/5 | style="text-align:center;" |Yahya ibn Asad<br /><br /> {{Langx|fa|یحییٰ بن اسد}}<br /><br />819–855 | style="text-align:center;" |Ilyas ibn Asad<br /><br /> {{Langx|fa|الیاس بن اسد}}<br /><br />819–856 |- | style="text-align:center;" | | colspan="3" style="text-align:center;" |Ahmad ibn Asad<br /><br /> {{Langx|fa|احمد بن اسد}}<br /><br />819–864/5 | style="text-align:center;" |Ibrahim ibn Ilyas<br /><br /> {{Langx|fa|ابراهیم بن الیاس}}<br /><br />856–867 |- | style="text-align:center;" |Abu Ibrahim Isma'il ibn Ahmad<br /><br /> {{Langx|fa|ابو ابراهیم اسماعیل بن احمد}}<br /><br />892–907 | colspan="2" style="text-align:center;" |Nasr I<br /><br /> {{Langx|fa|نصر بن احمد}}<br /><br />864–892 | style="text-align:center;" |Ya'qub ibn Ahmad<br /><br /> {{Langx|fa|یعقوب بن احمد}}<br /><br />? | style="text-align:center;" |[[Dinastiyang Saparida|Mga Saparida]]<br /><br /> |- | colspan="4" style="text-align:center;" |Abu Ibrahim Isma'il ibn Ahmad<br /><br /> {{Langx|fa|ابو ابراهیم اسماعیل بن احمد}}<br /><br />892–907 | style="text-align:center;" | |- | colspan="4" style="text-align:center;" |Ahmad ibn Isma'il<br /><br /> {{Langx|fa|احمد بن اسماعیل}}<br /><br />907–914 | style="text-align:center;" | |- | colspan="4" style="text-align:center;" |Nasr II<br /><br /> {{Langx|fa|ابوالحسن نصر بن احمد}}<br /><br />914–943 | style="text-align:center;" | |- | colspan="4" style="text-align:center;" |Nuh I<br /><br /> {{Langx|fa|نوح بن نصر}}<br /><br />943–954 | style="text-align:center;" | |- | colspan="4" style="text-align:center;" |Ibrahim ibn Ahmad<br /><br /> {{Langx|fa|ابراهیم بن احمد}}<br /><br />947 | style="text-align:center;" | |- | colspan="4" style="text-align:center;" |Abd al-Malik ibn Nuh I<br /><br /> {{Langx|fa|عبدالملک بن نوح}}<br /><br />954–961 | style="text-align:center;" | |- | colspan="4" style="text-align:center;" |Abu Salih Mansur ibn Nuh I<br /><br /> {{Langx|fa|ابو صالح منصور بن نوح}}<br /><br />961–976 | style="text-align:center;" | |- | colspan="4" style="text-align:center;" |Nuh ibn Mansur<br /><br /> {{Langx|fa|نوح بن منصور}}<br /><br />976–997 | style="text-align:center;" | |- | colspan="4" style="text-align:center;" |Abd al-Aziz<br /><br /> {{Langx|fa|عبدالعزیز}}<br /><br />992 | style="text-align:center;" | |- | colspan="4" style="text-align:center;" |Abu'l-Harith Mansur ibn Nuh II<br /><br /> {{Langx|fa|ابو الحارث منصور بن نوح}}<br /><br />997–999 | style="text-align:center;" | |- | colspan="4" style="text-align:center;" |Abd al-Malik ibn Nuh II<br /><br /> {{Langx|fa|عبدالمالک بن نوح}}<br /><br /> 999 | style="text-align:center;" | |- | colspan="4" style="text-align:center;" |Isma'il Muntasir ibn Nuh II<br /><br /> {{Langx|fa|اسماعیل منتصر بن نوح}}<br /><br />1000&nbsp;– 1005 | style="text-align:center;" | |- | colspan="6" align="center" |? |} == Mga pananda == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Talababa == {{refbegin}} *{{cite book|last=Bergne|first=Paul|date=2007|title=The Birth of Tajikistan: National Identity and the Origins of the Republic |url=https://books.google.com/books?id=3coojMwTKU8C|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-84511-283-7|language=en}} *{{cite journal |title=The Heritage of Rulership in Early Islamic Iran and the Search for Dynastic Connections with the Past |first=C. E. |last=Bosworth |journal=Iran |volume=11 |year=1973 |pages=51–62 |publisher=Taylor & Francis |doi=10.2307/4300484 |jstor=4300484 |url=https://doi.org/10.2307/4300484 |url-access=subscription |language=en}} *{{The Cambridge History of Iran | volume = 4 | chapter = The Țāhirids and Şaffārids |first=C. E. |last=Bosworth | pages = 90–135 |year=1975 }} *{{cite book |title=An Historical Atlas of Central Asia |publisher=Brill |year=2003 |first=Yuri |last=Bregel |volume=9 |isbn=9789004123212|language=en }} *{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=mKpz_2CkoWEC&pg=PA162 |last=Bosworth |first=Clifford Edmund |title=The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual |year=2004 |publisher=Columbia University Press |isbn=9780748621378 |language=en }} *{{cite book |last=Daniel |first=Elton |year=2001 |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |series=The Greenwood Histories of the Modern Nations |location=Westport, CT |publisher=Greenwood Press |isbn=978-0-313-30731-7|language=en}} *{{cite book |chapter=Muhammad and the Caliphate: Political history of the Islamic Empire up to the Mongol Conquest |first=Fred M. |last=Donner |title=The Oxford History of Islam |url=https://archive.org/details/oxfordhistoryofi00john |editor-first=John L. |editor-last=Esposito |publisher=Oxford University Press |year=1999 |language=en}} *{{The Cambridge History of Iran | volume = 4 | chapter = The Sāmānids |first=R.N. |last=Frye | pages = 136–161 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=hvx9jq_2L3EC&pg=PA160 |language=en}} *{{cite book |first=Renee |last=Grousset |title=The Empire of the Steppes:A History of Central Asia |translator-first=Naomi |translator-last=Walford |publisher=Rutgers University Press |year=1991 |language=en}} *{{cite book |title=History of Civilizations of Central Asia: Age of Achievement, A.D. 750 to the end of the 15th-century |year=1998 |publisher=UNESCO|language=en |last=Litvinsky |first=Ahmad Hasan Dani |isbn=9789231032110 |url=https://books.google.com/books?id=18eABeokpjEC}} * {{cite book | title = The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs | year = 1975 | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge | editor-last = Frye | editor-first = R.N. | last = Madelung | first = W. | chapter = The Minor Dynasties of Northern Iran | pages = 198–249 | isbn = 978-0-521-20093-6 | chapter-url = https://books.google.com/books?id=hvx9jq_2L3EC&pg=PA198|language=en}} *{{cite book |title=History of Civilizations of Central Asia |editor-first1=M.S. |editor-last1=Asimov |editor-first2=C.E. |editor-last2=Bosworth |volume=IV, part one:The age of achievement: A.D. 750 to the end of the fifteenth century |chapter=The Samanids |first=N.N. |last=Negmatov |pages=77–94 |publisher=UNESCO |year=1998 |language=en}} *{{cite book |last=Pourshariati |first=Parvenah |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2011 |language=en}} *{{Encyclopaedia Iranica | volume=online | last = Shahbazi |year=2005 | first = A. Shapur | title = SASANIAN DYNASTY |url=http://www.iranicaonline.org/articles/sasanian-dynasty |language=en}} *{{cite book |title=Sogdian Traders: A History |first=Étienne |last=de la Vaissière |publisher=Brill |year=2005|language=en}} {{refend}} == Karagdagang pagbabasa == * {{Cite journal |last=Gutas |first=Dimitri |year=1982 |title=The ''Ṣiwān al-Ḥikma'' Cycle of Texts |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=102 |pages=645–650 |doi=10.2307/601973 |jstor=601973}} * {{Cite book |last=Houtsma |first=M. Th. |url=https://books.google.com/books?id=fWNpIGNFz0IC&q=false |title=First Encyclopaedia of Islam: 1913–1936 |publisher=Brill |year=1993 |isbn=9789004097964 |pages=579–1203}} * {{Cite journal |last=Schindel |first=Nikolaus |year=2017 |title=POLAND: The Sāmānid Hoard of Pepineg (?)/ Przemysl from the Year 1849 |journal=The Numismatic Chronicle |volume=177 |pages=451–458 |jstor=26637395}} {{Authority control}} [[Kategorya:Mga imperyo at kaharian ng Iran]] [[Kategorya:CS1: long volume value]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] me1c6pyqoexa7qhckirztowd8o2q80h 0 337635 2208843 2202978 2026-05-24T13:12:46Z ~2026-31095-49 162169 Removed redirect to [[Netherlands]] 2208843 wikitext text/x-wiki Ang Bagong Netherland ay isang kolonya ng Netherlands noon sa silangang Estados Unidos. r8vguubsf6nm43vfv6g4yes7ghsq4hs 2208846 2208843 2026-05-24T13:14:11Z ~2026-31095-49 162169 2208846 wikitext text/x-wiki Ang Bagong Netherland ay isang [[kolonya]] ng [[Netherlands]] noon sa [[Estados Unidos|silangang Estados Unidos]]. 19zsl1s5gsiw0wz8ba2idi5pe80eixl 2209046 2208846 2026-05-25T09:21:56Z Jojit fb 38 Ikinakarga sa [[Netherlands]] 2209046 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Netherlands]] kga1t1839zvu20u16j26i85lj39bdjg 0 338081 2208857 2206499 2026-05-24T19:13:08Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260524)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208857 wikitext text/x-wiki <imagemap>File:1940s decade montage.png|'''Sa itaas ng pamagat:''' mga pangyayari noong '''[[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]''' (1939–1945): Mula kaliwa pakanan: Mga sundalo sa isang LCVP landing craft na papalapit sa '''D-Day''' sa Dalampasigan ng Omaha; binisita ni [[Adolf Hitler]] ang [[Paris]], matapos ng '''Labanan sa Pransya'''; naganap ang '''[[Holokausto]]''' habang isinasagawa ng [[Alemanyang Nazi]] ang sistematikong [[henosidyo]] na sinuportahan ng estado, kung saan humigit-kumulang anim na milyong Hudyo sa Europa ang pinatay; ang '''[[pag-atake sa Pearl Harbor|pag-atake ng sa base pandagat ng Estados Unidos sa Pearl Harbor]]''' ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ay nagpasok sa Estados Unidos sa digmaan; isang tagamasid ng Pulong ng Tagamasid ang nagmamasid sa kalangitan ng [[Londres]] noong '''[[Labanan sa Britanya]]''' at '''Ang Blitz'''; humantong ang paglikha ng Proyektong Manhattan Project sa '''sa mga pambobombang atomika sa [[Hiroshima]] at [[Nagasaki]]''', ang unang paggamit ng mga [[sandatang nuklear]], na pumatay ng mahigit isang-kapat na milyong tao at nagbunsod sa pagsuko ng Hapon;nilagdaan ni Mamoru Shigemitsu ang '''Instrumento ng Pagsuko''' sa ngalan ng pamahalaang Hapones sakay ng USS ''Missouri'', na epektibong nagtapos sa digmaan. <br />'''Sa ibaba ng pamagat:''' mga pangyayari matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig: Mula kaliwa pakanan: ang '''Pagpapahaya ng Estado ng [[Israel]]''' noong 1948; isinagawa ang '''[[mga paglilitis sa Nuremberg]]''' kung saan nilitis ang mga pangunahing pinunong pampolitika, militar, at pang-ekonomiya ng natalong Alemanyang Nazi; matapos ang digmaan, ipinatupad ng Estados Unidos ang '''Planong Marshall''' na naglalayong muling itayo ang [[Kanlurang Europa]]; at ang '''ENIAC''', ang kauna-unahang pangkalahatang elektronikong [[kompyuter]] sa mundo.|335px|thumb rect 1 1 224 195 [[D-Day]] rect 227 1 407 195 [[Labanan]] rect 409 1 488 195 [[Holokausto]] rect 490 1 572 195 [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz]] rect 1 198 148 383 [[Pag-atake sa Pearl Harbor]] rect 151 198 288 383 [[Ang Blitz]] rect 291 198 420 288 [[mga pambobombang atomika sa Hiroshima at Nagasaki]] rect 291 290 420 383 [[Proyektong Manhattan]] rect 424 198 572 383 [[Pagsuko ng Hapon]] rect 0 384 572 411 [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] rect 1 412 125 599 [[Pagpapahayag ng Kalayaan ng Israel]] rect 128 412 290 599 [[Mga paglilitis sa Nuremberg]] rect 294 412 438 599 [[Planong Marshal]] rect 441 412 572 599 [[ENIAC]] </imagemap> {{Decadebox|194}} Ang '''dekada 1940''' (binibigkas na "labinsiyam na apatnapu"; pinaikli bilang '''d. 1940''' o '''dekada '40''' na kadalasang binibigkas bilang '''dekada''' '''Trenta''') ay isang dekada na nagsimula noong Enero 1, 1940, at nagtapos noong Disyembre 31, 1949. Karamihan sa [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa unang kalahati ng dekada, na nagkaroon ng malalim na epekto sa maraming bansa at mamamayan sa [[Europa]], [[Asya]], at iba pang panig ng mundo. Ang mga bunga ng digmaan ay nagpatuloy hanggang sa ikalawang kalahati ng dekada, kung saan ang Europa na pagod sa digmaan ay nahati sa magkaribal na larangan ng impluwensiya ng [[Mundong Kanluranin|Kanluraning mundo]] at ng [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]], na nagbunsod sa pagsisimula ng [[Digmaang Taglamig|Digmaang Malamig]]. Sa ilang antas, ang panloob at panlabas na tensyon sa panahong pagkatapos ng [[digmaan]] ay pinangasiwaan ng mga bagong institusyon, kabilang ang [[Nagkakaisang Bansa|Mga Nagkakaisang Bansa]], ang estadong nagtataguyod ng kapakanan, at ang sistemang Bretton Woods, na nagpadali sa paglawak ng ekonomiya pagkatapos ng digmaan na tumagal hanggang dekada 1970. Ang kalagayan ng mundo matapos ang digmaan ay nagpasigla rin sa dekolonisasyon at paglitaw ng mga bagong [[estado]] at [[pamahalaan]], kung saan ang [[Indiya]], [[Pakistan]], [[Israel]], [[Biyetnam]], at iba pa ay nagdeklara ng kalayaan, bagaman kadalasan ay may kasamang pagdanak ng dugo. Nasaksihan din ng dekada ang mga unang yugto ng mga bagong [[teknolohiya]] (tulad ng mga [[kompyuter]], [[lakas nukleyar]], at makinang jet), na kadalasang unang umunlad kasabay ng pagsisikap sa digmaan at kalaunan ay pinahusay sa panahong pagkatapos nito. Ang dekada 1940 sa [[Pilipinas]] ay nagsimula sa isang panahon ng sigla at pag-unlad bago ito sinalubong ng digmaan. Noong 1940–1941, ang [[Maynila]] ay isang masiglang sentrong pangkultura at pang-ekonomiya, na madalas tawaging "[[Perlas ng Silangan]]" dahil sa aktibong kalakalan, maunlad na edukasyon, at umuunlad na sining at pamumuhay [[Pook na urbano|urbano]]. Noong 1940, isinagawa ang mga susog sa [[Saligang Batas ng Pilipinas|Saligang Batas ng 1935]] na nagpanumbalik ng Kongreso na may dalawang kapulungan at nagbigay-daan kay [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Manuel L. Quezon]] na tumakbo muli para sa reeleksiyon. Sa gitna ng digmaan, si Quezon ay namatay sa pagkakatapon noong 1944, at siya ay hinalinhan ni [[Sergio Osmeña]], na naging Pangulo ng Komonwelt at nagpatuloy sa pamahalaang Pilipino sa pagpapatapon. Kasama ang mga puwersang Alyado, bumalik si Osmeña sa Pilipinas sa huling yugto ng pagpapalaya ng bansa.{{multiple image | caption_align = center | header_align = center | image1 = March of Death - Resting 02.jpg | alt1 = Martsa ng Kamatayan sa Bataan: Nagpapahingang mga sundalong Pilipino at Amerikano na bihag ng mga Hapon. | caption1 = [[Martsa ng Kamatayan]] sa Bataan: Nagpapahingang mga sundalong Pilipino at Amerikano na bihag ng mga Hapon. | width1 = 180 | image2 = American and Filipino Prisoners, Captured at Corregidor - NARA - 6200939.jpg | alt2 = Labanan ng Corregidor: Mga bihag na Pilipino at Amerikano pagkatapos ng labanan | caption2 = [[Labanan ng Corregidor]]: Mga bihag na Pilipino at Amerikano pagkatapos ng labanan. | width2 = 200 | header = Pagbagsak ng Pilipinas | align = right }} Noong 1941–1942, [[Pananakop ng mga Hapones sa Pilipinas|sinakop ng mga Hapones ang Pilipinas]], na sinundan ng [[Martsa ng Kamatayan sa Bataan]] (Abril 1942)<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 14, 2015 |title=Surrender at Bataan Led to One of the Worst Atrocities in Modern Warfare |url=https://www.uso.org/stories/122-surrender-at-bataan-led-to-one-of-the-worst-atrocities-in-modern-warfare |access-date=2026-05-02 |website=United Service Organizations |language=en}}</ref> at ang [[Labanan ng Corregidor|Pagbagsak ng Corregidor]] (Mayo 1942),<ref>{{Cite web |title=The Fall of Corregidor |url=https://corregidor.org/chs_army/morton_04.htm |access-date=2026-05-02 |website=corregidor.org |language=en}}</ref> na nagmarka ng ganap na pagbagsak ng organisadong depensa sa bansa. Sa ilalim ng pananakop, itinayo ng mga Hapones ang [[Ikalawang Republika ng Pilipinas]] noong 1943, sa pamumuno ni [[Jose P. Laurel]] bilang pangulo, na isang pamahalaang itinuturing na kolaborasyonista sa ilalim ng kontrol ng [[Hapon]]. Kasabay nito, lumakas ang mga kilusang gerilya, kabilang ang [[Hukbalahap]] (Huks), na nagsagawa ng tuloy-tuloy na lihim na pakikidigma laban sa mga mananakop.<ref>{{Cite web |last=Jose |first=F. Sionil |author-link=F. Sionil José |date=Nobyembre 4, 2019 |title=The 1940s remembered |url=https://www.philstar.com/opinion/2019/11/04/1965713/1940s-remembered |access-date=2026-05-02 |website=Philstar.com}}</ref>{{multiple image | caption_align = center | header_align = center | image2 = 80-G-273380.jpg | alt2 = Mga nakaligtas na Pilipino sa paglusob sa napapaderang bahagi ng lungsod ng Maynila, matapos silang mapalaya noong Pebrero 23, 1945. | caption2 = Mga nakaligtas na Pilipino sa [[Labanan sa Maynila (1945)|paglusob sa napapaderang bahagi ng lungsod ng Maynila]], matapos silang mapalaya noong Pebrero 23, 1945. | width2 = 180 | image1 = Douglas MacArthur lands Leyte1.jpg | alt1 = Lumapag ni Douglas MacArthur kasama si Sergio Osmeña at iba pang opisyal ng militar sa Leyte at mamahayag noong Oktubre 20, 1944 para simulan ang pagpapalaya sa Pilipinas | caption1 = Lumapag ni [[Douglas MacArthur]] kasama si [[Sergio Osmeña]] at iba pang opisyal ng militar sa [[Leyte]] at mamahayag noong Oktubre 20, 1944 para simulan ang pagpapalaya sa Pilipinas | width1 = 190 | header = Pagpapalaya sa Pilipinas | align = right }} Noong Oktubre 1944, bumalik si Heneral [[Douglas MacArthur]] sa [[Leyte]] kasama ang mga puwersang Alyado, na nagpasimula ng pagpapalaya sa bansa. Sa sumunod na taon, noong 1945, naganap ang [[Labanan sa Maynila (1945)|Labanan sa Maynila]], na nagdulot ng matinding pagkawasak sa kabisera na itinuturing na isa sa mga pinakanapinsalang lungsod noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |date=2026-01-01 |title=1945 Battle of Manila: The Intramuros Experience {{!}} Intramuros Administration |url=https://intramuros.gov.ph/2020/05/27/1945-battle-of-manila-the-intramuros-experience/ |access-date=2026-05-02 |language=en-US}}</ref> Sa pagitan ng 1942 at 1945, naranasan ng Pilipinas ang matinding hirap sa ilalim ng okupasyon, kasabay ng malawakang paglaban ng mga gerilya. Noong 1946, nakamit ng bansa ang ganap na kalayaan mula sa Estados Unidos at itinatag ang [[Ikatlong Republika ng Pilipinas|Ikatlong Republika]] sa pamumuno ni [[Manuel Roxas]]. Ang Komperensyang Bretton Woods ay isang pagtitipon ng 730 delegado mula sa lahat ng 44 na [[Kapangyarihang Alyados (Ikalawang Digmaang Pandaigdig)|kaalyadong bansa]] sa Otel ng Mount Washington sa Bretton Woods, [[New Hampshire]], [[Estados Unidos]], upang isaayos ang pandaigdigang sistemang monetaryo at [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Idinaos ito mula Hulyo 1 hanggang 22, 1944. Dito itinatag ang International Bank for Reconstruction and Development (IBRD, o Pandaigdigang Bangko para sa Rekonstruksiyon at Kaunlaran) at ang [[Pondo ng Monetaryong Pandaigdig|International Monetary Fund]] (IMF, o Pondo ng Monetaryong Pandaigdig), at nilikha ang sistemang Bretton Woods.<ref>{{Cite book |last=Markwell |first=Donald |title=John Maynard Keynes and International Relations: Economic Paths to War and Peace |url=https://archive.org/details/johnmaynardkeyne0000mark |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2006 |isbn=978-0-198-29236-4 |location=Oxford |language=en}}</ref> Bagaman pinangibabawan ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ang dekada 1940, maraming mahahalagang [[pelikula]] tungkol sa iba't ibang paksa ang nalikha sa panahong ito. Malaki ang naging papel ng [[Hollywood]] sa paggawa ng dose-dosenang klasikong pelikula noong dekada 1940, kabilang ang mga pelikulang may temang digmaan at ang ilan ay kabilang sa pinakamahusay sa lahat ng panahon. Nakaligtas ang sinehan sa Europa kahit na malinaw na naapektuhan ng digmaan, at marami pa ring de-kalidad na pelikula ang nalikha sa [[Reyno Unido]], [[Pransiya|Pransya]], [[Italya]], Unyong Sobyet, at iba pang bahagi ng Europa. Nagpatuloy rin ang industriya ng pelikula sa [[Hapon]], kung saan sina [[Akira Kurosawa]] at iba pang direktor ay nakalikha ng mahahalagang pelikula. Ang mga tagagawang ng pelikula na [[Polako]] sa [[Gran Britanya]] ay gumawa ng kontra-[[Nazi]] na pelikulang may kulay na ''Calling Mr. Smith'' (1943), na tumatalakay sa mga krimen ng Nazi sa sinakop na Europa at sa [[propaganda]] nito.<ref>{{Cite web |title=Calling Mr Smith |url=https://www.centrepompidou.fr/fr/ressources/oeuvre/cAXbMp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210221202910/https://www.centrepompidou.fr/fr/ressources/oeuvre/cAXbMp |archive-date=2021-02-21 |access-date=2021-02-13 |website=Centre Pompidou |language=en}}</ref> Ang ''Film Noir'', isang estilo ng pelikula na pinagsasama ang mga dramang kriminal at madidilim na imahe, ay naging laganap noong dekada. Ang mga pelikulang tulad ng ''The Maltese Falcon'' at ''The Big Sleep'' ay itinuturing na klasiko at tumulong sa pagsikat ng mga alamat na artista tulad nina Humphrey Bogart at Ava Gardner. Malawak na ginaya ang ganitong genre matapos itong maitatag. Sa Pransya noong panahon ng digmaan, ang obra maestrang ''Children of Paradise'' na idinirehe ni Marcel Carné (1945) ay kinunan sa [[Paris]] na sakop ng Nazi.<ref>{{Cite web |title=Les Enfants du Paradis - Film (Movie) Plot and Review - Publications |url=http://www.filmreference.com/Films-Dr-Ex/Les-Enfants-du-Paradis.html |website=www.filmreference.com |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Les Enfants du Paradis |url=http://www.eufs.org.uk/films/les_enfants_du_paradis.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090113153911/http://www.eufs.org.uk/films/les_enfants_du_paradis.html |archive-date=2009-01-13 |website=www.eufs.org.uk |language=en}} Gio MacDonald, Edinburgh University Film Society program notes, 1994–95</ref><ref>{{Cite web |title=Quoted by Roger Ebert, ''Children of Paradise'', ''Chicago Sun-Times'', 6 January 2002 review of the Criterion DVD release |url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20020106/REVIEWS08/201060301/1023 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120920084900/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20020106%2FREVIEWS08%2F201060301%2F1023 |archive-date=20 Setyembre 2012 |access-date=27 Disyembre 2021 |language=en}}</ref> Sa [[Inglatera]] matapos ang digmaan, kabilang sa mga di-malilimutang pelikula ang ''Great Expectations'' (1946) at ''Oliver Twist'' (1948) ni David Lean, ''Odd Man Out'' (1947) at ''The Third Man'' (1949) ni Carol Reed, at ang mga pelikula nina Powell at Pressburger tulad ng ''A Matter of Life and Death'' (1946), ''Black Narcissus'' (1946), at ''The Red Shoes'' (1948). Ang ''Hamlet'' ni Laurence Olivier ang kauna-unahang hindi pelikulang Amerikano na nanalo ng [[Gawad Academy]] para sa Pinakamahusay na Pelikula, at kabilang din ang ''Kind Hearts and Coronets'' (1949) ni Robert Hamer. Sa Italya, ang neorealismong Italyano ng dekada 1940 ay nagbunga ng mga makabagbag-damdaming pelikula tulad ng ''Roma, città aperta'' (1945), ''Sciuscià'' (1946), ''Paisà'' (1946), ''La terra trema'' (1948), ''Bicycle Thieves'' (1948), at ''Bitter Rice'' (1949). Sa [[sinehan]] ng Hapon, ang ''The 47 Ronin'' (1941) na idinirehe ni Kenji Mizoguchi ay isang dalawang bahaging pelikulang itim at puti. Ang ''The Men Who Tread on the Tiger's Tail'' (1945), at ang mga pelikulang ''Drunken Angel'' (1948) at ''Stray Dog'' (1949) ni Akira Kurosawa ay itinuturing na mahahalagang unang gawa na humantong sa kanyang mga obra maestra noong dekada 1950. Ang ''Drunken Angel'' (1948) ay nagsimula rin ng matagumpay na kolaborasyon nina Kurosawa at [[Toshiro Mifune]] na tumagal hanggang 1965. Samantala, sa Pilipinas, ang [[bodabil]] ay nagbago dahil sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Bago sumiklab ang digmaan, umunlad ang bodabil bilang isang masiglang anyo ng tanghalang aliwan na malakas ang impluwensiya ng kulturang Amerikano, lalo na sa pamamagitan ng mga awit, sayaw, at komedyang panggagaya. Subalit nang ipagbawal ng mga Hapones ang mga pelikula at musikang Kanluranin, lubhang nagbago ang tanawin ng aliwan sa bansa. Sa pagkawala ng mga pelikulang Hollywood, muling naging pangunahing anyo ng pampublikong libangan ang bodabil at napuno ang mga [[tanghalan]] ng mga pagtatanghal na higit na umaasa sa malikhaing kakayahan at lokal na pagpapatawa ng mga Pilipino. [[Talaksan:Manila Grand Opera House Circa bar and restaurant8.jpg|left|thumb|Ang inuman at restawran na Circa 1900 sa unang palapag ng ''Manila Grand Opera Hotel'' na dating kinatatayuan ng ''Manila Grand Opera House'' kung saan tinatanghal noong dekada 1940 ang bodabil.]] Nagpatuloy ang mga pagtatanghal ng bodabil sa kabila ng sensura, at ang mga artista tulad nina [[Katy de la Cruz]], [[Dely Atay-Atayan]], at [[Bayani Casimiro]] ay nagbigay-aliw at pag-asa sa mga manonood. Nagsilbi rin ang bodabil bilang tahimik na pagpapahayag ng katatagan ng mga Pilipino sa panahon ng digmaan.<ref>{{Cite web |date=2021-01-28 |title=War and Vaudeville |url=https://www.victormanibo.com/blog/war-and-vaudeville |access-date=2026-05-03 |website=Victor Manibo |language=en-US}}</ref> Nagsimula ang tinaguriang Hari ng Komedya na si [[Dolphy]] noong dekada '40 sa pagtatanghal sa bodabil.<ref>{{Cite news |last=Siazon |first=Rachelle |date=Hulyo 12, 2012 |title=Dolphy's early years in showbiz: From vaudeville to a certified movie star |work=ABS-CBN |url=https://www.abs-cbn.com/2012/7/12/fresh-scoops/dolphys-early-years-in-showbiz-from-vaudeville-to--14350 |access-date=Mayo 3, 2026}}</ref> Ang katambal at asawa in Dely na si [[Andoy Balunbalunan]] ay tumanggi magtanghal dahil galit siya sa mga Hapon. Namatay si Andoy dahil sa pagkainis sa mga Hapon.<ref name=":0">{{Cite book |last=Antonio |first=Teo T. |url=https://books.google.com/books?id=2TWWDwAAQBAJ |title=Bagay Bagay: Contemporary Philippine Poetry |date=2017-11-22 |publisher=Anvil Publishing, Inc. |isbn=978-971-27-3334-5 |language=en, tl}}</ref> Ang [[radyo]] naman noong panahon ng mga Hapon sa Pilipinas ay nakakainis sa panlasa ng mga Pilipino.<ref name=":0" /> Bagaman nagtuturo ng [[Nihongo]] sa radyo, nagawang mapalakas ang musikang Tagalog at Filipino sa radyo.<ref name=":0" /> Sa mundo ng [[telebisyon]] sa Estados Unidos, unang pinahintulot ng FCC (''Federal Communications Commision'' o Pederal na Komisyon ng Komunikasyon) ang komersyal na pagsasahimpapawid ng telebisyon noong Hulyo 1, 1941.<ref>{{Cite web |title=The History of Television (or, How Did This Get So Big?) |url=https://www.cs.cornell.edu/~pjs54/Teaching/AutomaticLifestyle-S02/Projects/Vlku/history.html |access-date=2026-05-06 |website=www.cs.cornell.edu}}</ref> Samantala sa mundo ng musika, si [[Bing Crosby]] ang pinakamabentang musikerong pop noong dekada 1940. Siya ang nangungunang pigura ng istilong ''crooner'' at ang pinakakilalang musikero na nagbigay-kahulugan dito. Pagsapit ng dekada 1940, isa na siyang ''superstar'' sa larangan ng aliwan na bihasa sa lahat ng pangunahing midya ng panahong iyon, kabilang ang pelikula, radyo, at naitalang musika. Dahil sa pagrarasyon dulot ng digmaan, naging mas praktikal ang [[moda]] noong panahong ito. Nagsimulang magsuot ang kababaihan ng mga [[ternong pormal]] na may tuwid na paldang hanggang tuhod at mga aksesorya. Nagkaroon ng kakulangan sa [[rayon]], [[naylon]], [[lana]], balat, goma, metal (para sa mga butones at palamuti), at maging sa dami ng telang maaaring gamitin sa isang kasuotan.<ref>{{Cite web |last=Goles |first=Kelly |date=2023-01-19 |title=What Not to Wear: Clothing Rationing During World War II {{!}} In Custodia Legis |url=https://blogs.loc.gov/law/2023/01/what-not-to-wear-clothing-rationing-during-world-war-ii/ |access-date=2025-04-06 |website=The Library of Congress |language=en}}</ref> Matapos bumagsak ang Pransya noong 1940, ang Hollywood ang halos nagdikta ng moda sa Estados Unidos, maliban sa ilang uso mula sa [[Londres]] noong 1944 at 1945. Nangibabaw ang konsepto ng pagiging praktikal kaysa sa porma. Nagbago rin ang mga [[tela]] dahil sa kakulangan ng mga inaangkat na materyales tulad ng [[seda]] at [[balahibo]].<ref>{{Cite web |title=How Clothes Rationing Affected Fashion In The Second World War |url=https://www.iwm.org.uk/history/how-clothes-rationing-affected-fashion-in-the-second-world-war |access-date=2025-04-06 |website=Imperial War Museums |language=en}}</ref> Namayani ang mga disenyong may bulaklak noong unang bahagi ng dekada, at sa kalagitnaan hanggang huling bahagi ay lumitaw ang tinatawag na "''atomic prints''" o mga heometrikong disenyo. Bilang tugon sa digmaan, naging uso ang mga temang makabayan at kulay tulad ng madilim na berde at khaki, habang unti-unting napalitan ng [[pantalon]] at buong takong ang mga bestida at tradisyonal na takong dahil sa kakulangan ng medyas at gasolina. Karaniwang katangian ng moda ang tuwid na palda, mga ''pleat'' (o tupi), parisukat na balikat, ''v-neck'' o mataas na kuwelyo, makitid na manggas, at mga kuwelyong ''sailor'', ''mandarin'', at naka-''scallop''.<ref>{{Cite web |title=1940's Fashion Trends |url=http://www.womeninwwii.com/fashion/1940sfashion.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718075216/http://www.womeninwwii.com/fashion/1940sfashion.asp |archive-date=2011-07-18 |access-date=2011-03-01 |language=en}}</ref> Ang populasyon ng mundo ay tumaas mula humigit-kumulang 2.25 bilyon hanggang 2.5 bilyon sa loob ng dekada, na may tinatayang 850 milyong kapanganakan at 600 milyong pagkamatay. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Ika-20 siglo]] [[Kategorya:Dekada 1940]] hzd781kt4j1lvanos0nxidhhb96bo8r 10 338119 2208959 2207921 2026-05-25T03:08:33Z GinawaSaHapon 102500 2208959 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Articulation navbox | title = Artikulasyon | listclass = hlist | above = [[Ponetikang artikularyo]] – [[Magkasabay na katinig|Sabayang artikulasyon]] – [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]] | group1 = [[Lugar ng artikulasyon|Lugar]] | list1 = child | 1_group1 = [[Katinig sa labi|Labi]] | 1_list1 = * [[Katinig sa parehong labi|Parehong labi]] * [[Katinig sa labi-ngipin|Labi-ngipin]] * [[Katinig sa ngipin-labi|Ngipin-labi]] | 1_group2 = [[Katinig sa harapan|Harapan]] | 1_list2 = child | 1_2_list1 = * [[Katinig sa dila-labi|Dila-labi]] * [[Katinig sa pagitan ng ngipin|Pagitan ng ngipin]] * [[Katinig sa ngipin|Ngipin]] * [[Katinig sa ngipin-gilagid|Ngipin-gilagid]] * [[Katinig sa gilagid|Gilagid]] * [[Katinig sa likurang gilagid|Likurang gilagid]] ** [[Katinig sa dilang pulupot|Dilang pulupot]] | 1_2_group2 = Aktibo | 1_2_list2 = * [[Katinig sa dulo ng dila|Dulo ng dila]] * [[Katinig sa dila|Katawan ng dila]] * [[Katinig sa ilalim ng dila|Ilalim ng dila]] | 1_group3 = [[Katinig sa likuran|Likuran]] | 1_list3 = * [[Katinig sa gilagid-paleta|Gilagid-paleta]] * [[Katinig sa paleta|Paleta]] * [[Katinig sa ngala-ngala|Ngala-ngala]] * [[Katinig sa tilao|Tilao]] | 1_group4 = [[Katinig sa lalamunan|Lalamunan]] | 1_list4 = * [[Katinig sa lalaugan|Lalaugan]] * [[Katinig sa tagukan|Tagukan]] | 1_group5 = [[Katinig na dalawahan]] | 1_list5 = * [[Katinig sa labi't harapang dila|Labi't harapang dila]] ** [[Katinig sa labi't gilagid|Labi't gilagid]] ** [[Katinig sa labi't dilang pulupot|Labi't dilang pulupot]] * [[Katinig sa labi't paleta|Labi't paleta]] * [[Katinig sa labi't ngala-ngala|Labi't ngala-ngala]] * [[Katinig sa labi't tilao|Labi't tilao]] * [[Katinig sa harapang dila't ngala-ngala|Harapang dila't ngala-ngala]] * [[Katinig sa tilao't tagukan|Tilao't tagukan]] | 1_group6 = [[Patolohiya ng pananalita|Patolohikal]] | 1_list6 = * [[Katinig sa ngala-ngala-lalaugan]] | 1_group7 = Iba pa | 1_list7 = * [[Katinig sa parehong ngipin|Parehong ngipin]] | group2 = [[Paraan ng artikulasyon|Paraan]] | list2 = child | 2_group1 = [[Tunog na may harang|May harang]] | 2_list1 = * [[Katinig na pasara|Pasara]] ** [[Katinig bago pasara|Bago pasara]] ** [[Paglabas pagilid (ponetika)|Paglabas pagilid]] ** [[Paglabas pailong]] ** [[Paglabas na walang tinig]] * [[Katinig na pasara-sutsot|Pasara-sutsot]] ** [[Pakatal na katinig na pasara-sutsot|Pakatal na pasara-sutsot]] * [[Katinig na pasutsot|Pasutsot]] ** [[Matinis na katinig|Matinis]] | 2_group2 = [[Tunog na walang harang|Walang harang]] | 2_list2 = * [[Katinig na pailong|Pailong]] ** [[Katinig bago pailong|Bago pailong]] * [[Patinig]] ** [[Patinig na pailong|Pailong]] ** [[Matinis na patinig|Matinis]] * [[Katinig na palapit|Palapit]] ** [[Malapatinig]] * [[Katinig na pakatal|Pakatal]] ** [[Simpleng katinig na pakatal|Simple]] ** [[Matinding katinig na pakatal|Matindi]] | 2_list3 = * [[Likidong katinig|Likido]] ** [[Katinig na tunog-R|Tunog-''R'']] ** [[Katinig na pagilid|Pagilid]] * [[Tunog na hinaharangan]] * [[Tunog na dinadaluyan]] | group3 = [[Mekanismo ng pagdaloy]] | list3 = * [[Tunog na pabuga|Pabuga]] ** [[Pulmonikong katinig|Pulmoniko]] * [[Tunog na pahigop|Pahigop]] * [[Katinig mula tagukan|Tagukan]] ** [[Palabas na katinig|Palabas]] ** [[Paloob na katinig|Paloob]] * [[Katinig na pitik|Pitik]] ** [[Katinig na pitik pulmoniko|Pulmoniko]] ** [[Katinig na pitik palabas|Palabas]] ** [[Katinig na pitik pailong|Pailong]] ** [[Katinig na pitik tagukan|Tagukan]] * [[Katinig na pahampas|Pahampas]] | group4 = [[Sekundaryong artikulasyon]] | list4 = child | 4_list1 = * [[Labialisasyon]] ** [[Pagkabilog]] * [[Palatalisasyon]] * [[Labiopalatalisasyon]] * [[Belarisasyon]] * [[Ubularisasyon]] * [[Paringalisasyon]] | 4_group2 = Kaugnay | 4_list2 = * [[Nasalisasyon]] * [[Sulkalisasyon]] | group5 = [[Ponasyon]]<br />([[Tunog (ponetika)|Tunog]]) | list5 = child | 5_group1 = [[Tagukan]] | 5_list1 = * [[Kawalang-tunog]] ** [[Katinig na tenuis|Tenuis]] ** [[Pagbulong]] * [[Katinig na may paghinga]] ** [[Katinig bago huminga|Bago huminga]] * [[Buntong-hiningang boses|Buntong-hininga]] * [[Malubay na boses|Malubay]] * [[Karaniwang boses|Karaniwan]] * [[Mahigpit na boses|Mahigpit]] * [[Langitngit na boses|Langitngit]] * [[Glotalisasyon]] | 5_group2 = [[Bagtingan]] | 5_list2 = * [[Malahikab na boses|Malahikab]] * [[Magaspang na boses|Magaspang]] |5_group3 = [[Rehistro ng boses|Rehistro]] |5_list3 = child |5_3_list1 = *[[Birit]] *[[Palseto]] *[[Garalgal na boses]] |5_3_group2 = Transisyonal |5_3_list2 = *[[Vibrato]] *[[Passaggio]] |5_list4 = * [[Katunugan ng boses|Katunugan]] * [[Oras ng simula ng boses|Oras ng simula]] | state = {{{state|autocollapse}}} }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 4onijbhzv7cpk3mwfa8iwahwmkremap 0 338155 2208885 2207951 2026-05-24T20:23:53Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260524)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208885 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{MOS|date=Mayo 2026}} {{cleanup|date=Mayo 2026|reason=Kailangan ayusin ang pagkakasulat at isalin ang mga banyagang salita.}} }} {{Infobox Artist|name=Mary Moser|image=Mary Moser - corrected.jpg|image_size=220|alt=|caption=Portrait of Moser by [[George Romney (painter)|George Romney]]|birth_name=|birth_date={{Birth date|df=yes|1744|10|27}}|birth_place=London, England|death_date={{Death date and age|1819|05|2|1744|10|27|df=yes}}|death_place=|field=|training=|movement=|works=|spouse=Hugh Lloyd|patrons=[[Charlotte of Mecklenburg-Strelitz|Queen Charlotte]]|awards=|elected=|website=<!-- {{URL|Example.com}} -->}}Si '''Mary Moser''' {{Post-nominals|post-noms=[[Member of the Royal Academy|RA]]}} (27 October 1744 – 2 May 1819) ay isang Ingles na pintor na isa sa pinakatanyag na babaeng artista sa Britanya noong ika-18 siglo. Isa sa dalawang mga babaeng unang miyembrong nagtatag ng Royal Academy noong 1768 (kasama si Angelica Kauffman),si Moser ay nagpipinta ng mga larawan ngunit partikular na kilala siya sa kanyang paglalarawan sa mga [[bulaklak]].<ref name="BritPort">{{cite book |author=Brian Stewart & Mervyn Cutten |title=The Dictionary of Portrait Painters in Britain up to 1920 |url=https://archive.org/details/dictionaryofbrit0000stew |publisher=Antique Collectors' Club |year=1997 |isbn=1-85149-173-2}}</ref> == Buhay at Karera == Si Moser ay ipinanganak sa London at sinanay ng kanyang amang isa ring artista na ipinanganak sa Switzerland at enameller na si George Michael Moser (1706–1783), ang mismong dalubhasa sa pagguhit ni George III.<ref>{{Cite web |last=ANDRÉA |first=FERNANDES |date=27 October 2009 |title=Scandalous Academician: Mary Moser |url=https://www.mentalfloss.com/article/23116/scandalous-academician-mary-moser |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221120071717/https://www.mentalfloss.com/article/23116/scandalous-academician-mary-moser |archive-date=20 November 2022 |access-date=25 August 2021 |website=Mentalfloss.com}}</ref> Ang kanyang mga talento ay kitang-kita sa kanyang murang edad: nanalo siya ng kanyang unang medalya sa Society of Arts sa edad na 14,<ref name="Guardian">{{cite news |last=Gibbons |first=Fiachra |date=24 September 2003 |title=Gallery honours pioneering woman painter |newspaper=[[The Guardian]] |location=London |url=https://www.theguardian.com/uk/2003/sep/24/arts.artsnews |accessdate=10 March 2010}}</ref> at regular na nag-eksibit ng mga pirso ng bulaklak, at paminsan-minsan ang mga pinta ng kasaysayan, sa Society of Artists of Great Britain. Gayunpaman, makalipas ang sampung taon, ang kanyang pagkauhaw sa propesyunal na pagkilala ay nagdala sa kanya na sumali kasama ang 35 iba pang mga kapwa niya artista (kabilang ang kanyang ama) sa pagbuo ng Royal Academy, at kasama si Angelica Kauffman, gumanap siya sa aktibong papel sa mga kaganapan.<ref>{{Cite web |last=Bluett |first=Amy |date=2 March 2015 |title=Mary Moser and Angelica Kauffman: the RA's founding women |url=http://www.royalacademy.org.uk/article/mary-moser-and-angelica-kauffman |access-date=17 April 2019 |website=Royal Academy of Arts}}</ref> [[Talaksan:Brooklyn_Museum_-_Flowers_Still_Life_(Jardiniere_of_Flowers)_-_Mary_Moser.jpg|left|thumb|Museo ng Brooklyn – Mga Bulaklak na Buhay Pa Rin (Jardinière ng mga Bulaklak) – Mary Moser]] [[Talaksan:The_Royal_Academicians_in_General_Assembly.png|thumb|''Ang Mga Akademikong Maharlika sa Pangkalahatang Asamblea'' ni Henry Singleton, 1795. Magkatabi sina Moser at Angelica Kauffman sa likuran ng grupo.]] == Pamana == Wala nang iba pang kababaihan ang nahalal bilang ganap na miyembro ng akademya hanggang kay Dame Laura Knight noong 1936.<ref>{{cite web |author= |date=July 2013 |title=Artist of the Month, Dame Laura Knight RA (1877–1970) |url=http://www.racollection.org.uk/ixbin/indexplus?record=ART13732 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221120071724/https://www.racollection.org.uk/ixbin/indexplus/?record=ART13732 |archive-date=20 November 2022 |work=Royal Academy |accessdate=16 October 2017}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}} [[Kategorya:Namatay noong 1819]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1744]] [[Kategorya:Articles with hCards]] jd1ydmtf2y2lyrzzp1ngqbutw84ab8m 0 338157 2208864 2206692 2026-05-24T19:30:46Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 2 books for verifiability (20260524)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208864 wikitext text/x-wiki Ang '''kaharian ng Lan Na''' o ang '''Kaharian ng Lanna''' ({{Langx|nod|ᩋᩣᨱᩣᨧᩢᨠ᩠ᨠ᩼ᩃ᩶ᩣ᩠ᨶᨶᩣ}}, "Kaharian ng Isang Milyong Palayan"; {{Langx|th|อาณาจักรล้านนา}} , RTGS: Anachak Lan Na), na kilala rin bilang '''Lannathai''', ay isang kaharian na nakasentro sa kasalukuyang [[Hilagang Taylandiya]] mula ika-13 hanggang ika-18 siglo. Ang pag-unlad ng kultura ng mga [[Mga Hilagang Taylandes|Hilagang Taylandes]] ay nagsimula nang mas maaga habang ang mga magkakasunod na kaharian ay nauna sa Lan Na. Bilang pagpapatuloy ng kaharian ng [[Ngoenyang]], ang Lan Na ay lumitaw na sapat ang lakas noong ika-15 siglo upang makapantay ang [[Kaharian ng Ayutthaya]], kung saan nakipagdigmaan. Gayunpaman, ang Kaharian ng Lan Na ay humina at naging isang [[estadong basalyo]] ng [[dinastiyang Toungoo]] noong 1558. Ang Lan Na ay pinamunuan ng magkakasunod na mga basalyong hari, bagama't ang ilan ay nagtamasa ng awtonomiya. Unti-unting umatras ang pamamahala ng Burmes ngunit pagkatapos ay nagpatuloy habang pinalawak ng bagong [[dinastiyang Konbaung]] ang impluwensya nito. Noong 1775, ang mga pinuno ng Lan Na ay umalis sa kontrol ng Burmes upang sumali sa Siam, na humantong sa [[Digmaang Birmano–Siames (1775–76)]]. Kasunod ng pag-atras ng puwersang Burmes, natapos ang kontrol ng Burmes sa Lan Na. Ang Siam, sa ilalim ni Haring [[Taksin]] ng [[Kaharian ng Thonburi]], ay nakakuha ng kontrol sa Lan Na noong 1776. Mula noon, ang Lan Na ay naging isang [[estadong basalyo]] ng Siam sa ilalim ng sumunod na [[dinastiyang Chakri]]. Sa huling kalahati ng dekada 1800, idinistrungka ng estadong Siames ang kalayaan ng Lan Na, at isinama ito sa umuusbong na bansang-estado ng Siam.<ref>{{Cite book |last=Roy |first=Edward Van |title=Siamese Melting Pot: Ethnic Minorities in the Making of Bangkok |date=2017-06-29 |publisher=ISEAS-Yusof Ishak Institute |isbn=978-981-4762-83-0 |language=en}}</ref> Simula noong 1874, muling inorganisa ng estadong Siames ang Kaharian ng Lan Na bilang [[Monthon]] Phayap, na isinailalim sa direktang kontrol ng Siam.<ref>{{Cite book |last=London |first=Bruce |title=Metropolis and Nation In Thailand: The Political Economy of Uneven Development |date=2019-03-13 |publisher=Routledge |isbn=978-0-429-72788-7 |language=en}}</ref> Ang Kaharian ng Lan Na ay epektibong naging sentralisadong pinamamahalaan mula sa pamamagitan ng sistemang pamamahala ng ''thesaphiban'' ng Siames na itinatag noong 1899.<ref>{{Citation |last=Peleggi |first=Maurizio |title=The Encyclopedia of Empire |date=2016-01-11 |pages=1–11 |chapter=Thai Kingdom |publisher=John Wiley & Sons |doi=10.1002/9781118455074.wbeoe195 |isbn=9781118455074}}</ref><ref>{{Cite book |last=Terwiel |first=B. J. |title=Thailand's political history : from the 13th century to recent times |url=https://archive.org/details/thailandspolitic0000terw |date=2011 |publisher=River Books |isbn=978-9749863961 |oclc=761367976}}</ref> Pagsapit ng 1909, ang Kaharian ng Lan Na ay hindi na pormal na umiral bilang isang malayang estado, dahil tinapos na ng Siam ang paghihiwalay ng mga hangganan nito sa mga Briton at Pranses.<ref>{{Cite book |last=Strate |first=Shane |title=The lost territories : Thailand's history of national humiliation |url=https://archive.org/details/lostterritoriest0000stra |publisher=University of Hawai'i Press |year=2016 |isbn=9780824869717 |location=Honolulu |oclc=986596797}}</ref> [[Talaksan:Phra_That_Doi_Suthep_01.jpg|left|thumb|Sentrong Chedi at [[Wat Doi Suthep]], [[Chiang Mai]]]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commonscatinline|Lanna Kingdom}}{{History of Thailand navbox}}{{Polities associated with the Kra–Dai-speaking peoples}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Tsino]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Thai]] jhuhfb5zj3k5g8zexmp265ris7fsbuu 0 338160 2208886 2207952 2026-05-24T20:25:09Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260524)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208886 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{more citations needed|date=Mayo 2026}} {{MOS|date=Mayo 2026}} {{cleanup|date=Mayo 2026|reason=Kailangan ayusin ang pagkakasulat at isalin ang mga banyagang salita.}} }} {{Infobox Artist|name=Kate Perugini|image=Charles Edward Perugini - Kate.jpg|caption=Charles Perugini's portrait of his wife Kate|birth_name=Catherine Elizabeth Macready Dickens|birth_date={{birth date|1839|10|29|df=y}}|birth_place=[[London]], England|death_date={{death date and age|1929|5|9|1839|10|29|df=y}}|death_place=London, England|education=Bedford College|field=[[Painting]]|training=|movement=|works=|patrons=|awards=|spouse={{Plainlist| * {{marriage|[[Charles Allston Collins]]|1860|1873|reason=died}} * {{marriage|[[Charles Edward Perugini]]|1873|1918|reason=died}} }}|partner=}} [[Talaksan:Kateperugini.jpg|right|thumb|397x397px|''Larawan ni Ginang Kate Perugini'' (1880) ni John Everett Millais]] Si '''Catherine Elizabeth Macready Perugini''' (''née'' '''Dickens'''; 29 October 1839 &#x2013; 9 May 1929) ay isang Ingles na pintor ng [[:en:Victorian_era|Victorian era]] at babaeng anak nila [[:en:Catherine_Dickens|Catherine Dickens]] at [[:en:Charles_Dickens|Charles Dickens]].<ref name="BritPort">{{cite book |author=Brian Stewart & Mervyn Cutten |title=The Dictionary of Portrait Painters in Britain up to 1920 |url=https://archive.org/details/dictionaryofbrit0000stew |publisher=Antique Collectors' Club |year=1997 |isbn=1-85149-173-2}}</ref> == Talambuhay == Ipinanganak bilang Catherine Dickens at tinawag na Kate or Katey, siya ang bunsong anak ni Charles Dickens, at ayon sa mga kapatid nito ay siya ang pinakapaboritong anak ng kanyang ama.<ref>{{cite book |author=Hilary Margo Schor |url=https://archive.org/details/dickensdaughtero00scho |title=Dickens and the Daughter of the House |publisher=Cambridge University Press |year=1999 |isbn=978-0-521-44076-9 |place=Cambridge |url-access=registration}}</ref> Iniulat na ipinangalan siya ni Dickens sa kanyang kaibigan, ang aktor na si [[:en:William_Macready|William Macready]].<ref name=":0">{{Cite web |title=Kate Dickens Perugini |url=https://spartacus-educational.com/PRdickensKT.htm |access-date=2020-03-10 |website=Spartacus Educational}}</ref> Noong bata pa siya, taglay niya ang palayaw na "Lucifer Box" dahil sa pagiging mainitin ang ulo. == Bibliograpiya == * Gladys Storey, (1939) Dickens at Anak na Babae, Frederick Muller, muling inilimbag sa New York, Haskell House, 1971 – memoir ng isang matalik na kaibigan * Lucinda Hawkins, (2006) Katey: Ang Buhay at mga Pag-ibig ng Anak na Artista ni Dickens, Doubleday, London, England. * Lucinda Hawkins, (2013) Paboritong Anak na Babae ni Charles Dickens: Ang Buhay, Pag-ibig, at Sining ni Katey Dickens Perugini, Globe Pequot Press, USA * Lucinda Hawkins, (2018) Ang Artistikong Anak ni Dickens na si Katey: Ang Kanyang Buhay, Pag-ibig at Epekto, Kasaysayan ng Panulat at Espada, London ASIN B07H3V71YR == Mga Ilustrasyon ng mga Gawa == <gallery> Talaksan:Katechalk_Perugini.jpg Talaksan:Agnes_pheobe_burra_KatePerugini.jpg Talaksan:Kate_Perugini.jpg Talaksan:Dora_by_Kate_Perugini.jpg </gallery> == Tingnan Din == * Pamilya Dickens == Mga Sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />  [[Kategorya:Kababaihan noong panahong Victoriana]] [[Kategorya:Namatay noong 1929]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1839]] [[Kategorya:Articles with hCards]] aelky21pu2s01qtpt8h55cux7464glp 0 338200 2208878 2208532 2026-05-24T20:11:01Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 2 books for verifiability (20260524)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208878 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Katinig na tunog-''R''}} {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{About|uri ng katinig|titik|R}}{{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''katínig na tunóg-''R''''' o '''rotíko''' ang mga [[likidong katinig]] na kumakatawan sa samu't saring paraan sa pagbigkas sa titik na ''[[R]]'' sa [[sulat Latin]] (o mga katumbas sa ibang [[Sistema ng pagsulat|sistema ng panulat]]). Isinusulat ito sa [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]] bilang isa sa mga barayti ng ''R''. Mahirap igrupo ang mga ito sa ponetika dahil sa kawalan nito ng iisang [[Paraan ng artikulasyon|paraan]] o [[lugar ng artikulasyon]] na makikita sa lahat ng mga ito.<ref name="lindau">{{Cite journal |last=Lindau |first=Mona |date=1978 |title=Vowel features |url=https://archive.org/details/sim_language_1978-09_54_3/page/540 |trans-title=Mga tampok ng patinig |journal=Language |language=en |volume=54 |issue=3 |pages=541–63 |doi=10.2307/412786 |jstor=412786}}</ref> Gayunpaman, madalas itong magpakita sa mga [[ponolohiya]] ng mga wika ng mundo.<ref name="Wiese">{{Cite book |last=Wiese |first=Richard |title=Distinctive Feature Theory |url=https://archive.org/details/distinctivefeatu0000unse |date=2001 |publisher=Mouton de Gruyter |isbn=3-11-017033-7 |editor-last=T Alan Hall |location=Berlin |language=en |trans-title=Teorya ng Natatanging Tampok |chapter=The phonology of /r/ |trans-chapter=Ang ponolohiya ng /r/}}</ref> Bagamat tinatawag na tunog-''R'', iba-iba ang maaaring maging gampanin nito depende sa mga wika at hindi agad ito kumakatawan sa titik na ''R'' o katumbas nito sa lokal na sistema ng panulat. Maaari itong umakto bilang mga [[katinig na pasutsot]], [[malapatinig]], o kahit bilang mga [[Katinig na pasara|pasara]].<ref>{{cite journal |last=Whitley |first=M. Stanley |year=2003 |title=Rhotic Representation: Problems and Proposals |trans-title=Representasyon sa mga Rotiko: Mga Problema at Mungkahi |journal=Journal of the International Phonetic Association |language=en |volume=33 |jstor=44526903 |number=1 |pp=81–86}}</ref><ref name=":0">{{cite book |last=Scobbie |first=J.M. |title=Encyclopedia of Language & Linguistics |publisher=Elsevier |year=2006 |isbn=9780080448541 |editor-last=Brown |editor-first=Keith |edition=2 |pp=337-344 |language=en |trans-title=Ensiklopedya ng Wika at Lingguwistika |chapter=(R) as a Variable |trans-chapter=(R) bilang Paiba-iba |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04711-8 |chapter-url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B0080448542047118}}</ref><ref>{{Cite book |last=Wiese |first=Richard |author-link= |title=The Blackwell Companion to Phonology |url=https://archive.org/details/blackwellcompani0003marc |publisher=[[John Wiley & Sons]] |year=2011 |editor-last=van Oostendorp |editor-first=Marc |pages=711–729 |language=en |trans-title=Ang Kasama ng Blackwell sa Ponolohiya |chapter=The representation of rhotics |trans-chapter=Ang representasyon sa mga rotiko |editor-last2=Ewen |editor-first2=Colin |editor-last3=Hume |editor-first3=Elizabeth |editor-last4=Rice |editor-first4=Keren}}</ref> Halimbawa, ang [[matunog na simpleng katinig na pakatal sa gilagid]] {{IPA|[ɾ]}} ay itinuturing bilang isang katinig na tunog-''R'' sa maraming mga wika kabilang na ang [[wikang Tagalog]], pero sa [[wikang Ingles]] sa Hilagang Amerika, isa lamang itong [[alopono]] ng [[di-matunog na katinig na pasara sa gilagid]] {{IPA|[t]}} kagaya sa salitang Ingles na {{Lang|en|water}} ({{IPA|hal. [ˈwɑ.ɾɚ]}}, "tubig"). Dahil rito, itinuturing ng ilang mga lingwista ang mga katinig na tunog-R bilang isang ponolohikal na grupo, hindi ponetiko.<ref name="chabot">{{Cite journal |last=Chabot |first=Alex |date=2019 |title=What's wrong with being a rhotic? |trans-title=Anong mali sa pagiging rotiko? |journal=Glossa: A Journal of General Linguistics |language=en |volume=4 |issue=(1)38 |pages=1–24 |doi=10.5334/gjgl.618 |doi-access=free}}</ref> May ilang mga wika na nagtatangi sa pagkakaroon o kawalan ng tunog-''R'' sa isang salita, na tinatawag na '''rotisidád'''. Halimbawa, may mga barayti ang wikang Ingles na hindi binibigkas ang tunog-''R'' ("di-rotiko") kagaya ng [[Britanikong Ingles]], samantalang may mga barayti ang naturang wika na nagbibigkas sa tunog na ito ("rotiko") kabilang na ang [[Amerikanong Ingles]] at ang lokal na barayti sa Pilipinas, [[Pilipinong Ingles]]. == Uri == Makikita sa mga wika ng mundo ang mga sumusunod na katinig na tunog-''R'':<ref name="ladefoged1996sounds">{{SOWL}}</ref> * [[Katinig na pakatal]], mga katinig na nabubuo sa pamamagitan ng panginginig ng dila sa isang artikulador. ** [[Simpleng katinig na pakatal]], na nabubuo sa pamamagitan ng isang mabilis na pagdampi ng dila sa artikulador. Halimbawa ang tunog na {{IPA|[ɾ]}} sa [[wikang Tagalog]]. Sa ibang mga wika kagaya ng mga barayti ng [[wikang Ingles]] sa Australia at Estados Unidos, umaakto ang mga ito bilang mga [[Katinig na pasara|pasara]]. ** [[Matinding katinig na pakatal]], na nabubuo naman sa pamamagitan ng mabilis at sunod-sunod na pagdampi ng dila sa artikulador. Halimbawa ang tunog na {{IPA|[r]}} sa [[wikang Espanyol]]. Hindi lahat ng mga matitinding katinig na pakatal ay mga katinig na tunog-''R'', kagaya ng [[matinding katinig na pakatal sa parehong labi]] {{IPA|[ʙ]}}. * [[Katinig na palapit sa gilagid]] at [[Katinig na palapit sa dilang pulupot|dilang pulupot]], mga katinig na nabubuo sa gilagid o sa pamamagitan ng pagpulupot paatras ng dila. Walang nagaganap na pagkiskis na maririnig, at wala ring kahit anong paghaharang sa daanan ng boses. * [[Katinig sa tilao]], na nabubuo sa [[tilao]] sa bandang [[lalamunan]]. Umaatras ang dila sa likurang bahagi para magawa ang tunog. Depende sa [[paraan ng artikulasyon]], maaaring mailarawan ang tunog nito bilang "garalgal" lalo na sa mga [[katinig na pasutsot]] sa [[Lugar ng artikulasyon|lugar]] na ito. Maririnig ito sa mga wikang Europeo, partikular na ang mga [[wikang Portuges]], [[Wikang Pranses|Pranses]], at [[Wikang Aleman|Aleman]]. == Katangian == Madalas na sinusulat bilang {{IPA|/r/}} ang mga katinig na tunog-''R'' sa mga transkripsiyon sa mga wika kung saan walang pagtatangi sa mga ganitong tunog sa imbentaryo. Halimbawa, sa [[mga wikang katutubo ng Australia]] kung saan may katinig na palapit at matinding pakatal na tunog-''R'' sa kanilang imbentaryo, sinusulat ang mga ito bilang ''r'' at ''rr''. Dahil sa kawalan ng iisang paraan o [[lugar ng artikulasyon]] ng mga katinig na tunog-''R'', isang sikat na paksa sa mga lingwista ang paghahanap sa mga pagkakapareho ng mga ito,<ref name=":0" /> kung meron man, upang mabigyang katuwiran ang naturang grupo.<ref name="chabot" /> Isa sa mga mungkahing paliwanag ay ang ideya ng pagkakaroon ng mga katangian ang mga miyembrong katinig nito sa isa't isa pero hindi sa lahat.<ref name="lindau" /> Isa ring paliwanag ukol rito ang mga katangian ng mga katinig na tunog-''R'' kumpara sa mga [[katinig na pagilid]] at [[patinig]] batay sa ''sonoridad'', ang tindi ng lakas ng tunog kumpara sa ibang mga tunog ng kaparehong tinis, haba, at diin.<ref name="lindau" /> == Tingnan din == * [[Patinig na tunog-R|Patinig na tunog-''R'']] * [[Tunog-R sa lalamunan|Tunog-''R'' sa lalamunan]] == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} [[Kategorya:Ponetikang pang-artikulasyon]] [[Kategorya:Mga katinig]] [[Kategorya:Bigkas]] h1a6arp9aljcaem1cp90x8z3641drkv 0 338260 2208855 2208464 2026-05-24T19:10:56Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260524)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208855 wikitext text/x-wiki Ang '''mga Kuweba ng Ellora''' ay isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook]] ng [[UNESCO]] sa [[Aurangabad]], [[Indiya|India]]. Ito ay isa sa pinakamalaking complex ng kuweba na inukit sa bato sa mundo, na may mga likhang sining na mula AD 600–1000, kabilang ang mga kuwebang [[Mga Hindu|Hindu]], [[Budismo|Budista]], at [[Hainismo|Hain]].{{Sfn|Owen|2012}}<ref name="unescoellora">{{Cite web |date=6 March 2008 |title=Ellora Caves |url=https://whc.unesco.org/en/list/243 |access-date=12 August 2010 |website=whc.unesco.org |publisher=UNESCO World Heritage Centre |quote=These 34 monasteries and temples, extending over more than 2 km, were dug side by side in the wall of a high basalt cliff, not far from Aurangabad, in Maharashtra. Ellora, with its uninterrupted sequence of monuments dating from AD 600 to 1000.... a unique artistic creation and a technological exploit but, with its sanctuaries devoted to Hinduism....}}</ref> Ang complex ay isang nangungunang halimbawa ng [[Indiyanong arkitekturang inukit sa bato|arkitekturang inukit sa bato ng India]], at ilan sa mga ito ay hindi mahigpit na "mga kuweba" dahil wala silang bubong. Itinatampok sa Kuweba 16 ang pinakamalaking nag-iisang monolitikong paghuhukay sa bato sa mundo, ang [[Templo ng Kailasa, Ellora|templo ng Kailash]], isang monumento na hugis-karwahe na inialay sa diyos na si [[Siva|Shiva]]. Nagtatampok din ang paghuhukay sa templo ng Kailash ng mga eskultura na naglalarawan ng iba't ibang diyos ng Hindu pati na rin ang mga relief panel na nagbubuod sa dalawang pangunahing [[Epikong tulang Indiyano|epikong Hindu]]. Mayroong mahigit 100 kuweba sa lugar, lahat ay nahukay mula sa mga [[Basalto|basaltong]] barangko sa Kaburulang Charanandri, 34 sa mga ito ay bukas sa publiko.<ref name="asiintro">{{Cite web |date=2011 |title=World Heritage Sites: Ellora Caves |url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_ellora.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180410194545/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_ellora.asp |archive-date=10 April 2018 |access-date=2025-06-17 |website=asi.nic.in |publisher=Archaeological Survey of India, Ministry of Culture, Government of India}}</ref> Ang mga ito ay binubuo ng 17 Hindu (mga kuweba 13–29), 12 Budista (mga kuweba 1–12) at 5 Hain (mga kuweba 30–34) na kuweba,<ref name="Owen2012p10">{{Cite book |last=Lisa Owen |url=https://books.google.com/books?id=vHK2WE8xAzYC |title=Carving Devotion in the Jain Caves at Ellora |publisher=Brill Academic |year=2012 |isbn=978-9004206298 |pages=1–10}}</ref><ref name="Brockman2011p155">{{Cite book |last=Norbert C. Brockman |url=https://books.google.com/books?id=ZNZ15Oow8XcC |title=Encyclopedia of Sacred Places, 2nd Edition |publisher=ABC-CLIO |year=2011 |isbn=978-1-59884-655-3 |pages=155–156}}</ref> na ang bawat grupo ay kumakatawan sa mga diyos at mitolohiyang laganap noong ika-1 milenyo CE, pati na rin ang mga monasteryo ng bawat relihiyon.<ref name="Owen2012p10" /> Ang mga ito ay itinayo nang malapit sa isa't isa at naglalarawan ng pagkakasundo sa relihiyon na umiral sa sinaunang India.<ref name="unescoellora"/><ref>{{Cite book |title=Ancient India: Land Of Mystery |url=https://archive.org/details/ancientindialand0000unse_r5d7 |publisher=[[Time Life]] |year=1994 |series=Lost Civilizations}}</ref> Ang lahat ng mga monumento ng Ellora ay itinayo noong panahon ng [[dinastiyang Rashtrakuta]] (r. 753-982 AD), na nagtayo ng bahagi ng mga kuwebang Hindu at Budista, at ang [[Dinastiyang Seuna (Yadava)|dinastiyang Yadava]] (c. 1187–1317), na nagtayo ng ilang mga kuweba ng Hain. Ang pondo para sa pagtatayo ng mga monumento ay ibinigay ng mga maharlika, mangangalakal, at mga mayayaman sa rehiyon.<ref name="asiintro" /><ref name="Madan">{{Cite book |last=Gopal |first=Madan |url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada |title=India through the ages |publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India |year=1990 |editor-last=K.S. Gautam |page=[https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/178 178] |access-date= |via=archive.org}}</ref> Bagama't ang mga kuweba ay nagsilbing mga templo at pahingahan para sa mga peregrino,<ref name="Brockman2011p1552">{{Cite book |last=Norbert C. Brockman |url=https://books.google.com/books?id=ZNZ15Oow8XcC |title=Encyclopedia of Sacred Places, 2nd Edition |publisher=ABC-CLIO |year=2011 |isbn=978-1-59884-655-3 |pages=155–156}}</ref> ang lokasyon ng lugar sa isang sinaunang ruta ng kalakalan sa Timog Asya ay ginawa rin itong isang mahalagang sentro ng komersiyo sa rehiyong Dekano.{{Sfn|Pandit|2013}} Ito ay {{Cvt|29|km|mi}} hilagang-kanluran ng Aurangabad at humigit-kumulang {{Cvt|300|km}} silangan-hilagang-silangan ng [[Mumbai]]. Sa kasalukuyan, ang mga Kuweba ng Ellora, kasama ang kalapit na [[mga Kuweba ng Ajanta]], ay isang pangunahing atraksyon ng turista sa rehiyon ng [[Marathwada]] ng [[Maharashtra]] at isang protektadong monumento sa ilalim ng [[Archaeological Survey of India]] (ASI).<ref>{{Cite web |title=Ellora Caves |url=http://asi.nic.in/asi_monu_tktd_maharashtra.asp |access-date=19 May 2012}}</ref> == Etimolohiya == Ang Ellora, na tinatawag ding Verul o Elura, ay ang maikling anyo ng sinaunang pangalang '''Elloorpuram'''.'''<ref>World Heritage Series Ellora, [[Archaeological Survey of India]], Government of India, p. 6. {{ISBN|81-87780-43-6}}. Printed by GoodEarth Publications, Eicher GoodEarth Limited @ Thomson Press, New Delhi</ref>''' Ang mas lumang anyo ng pangalan ay natagpuan sa mga sinaunang sanggunian, tulad ng inskripsiyon ni Baroda noong 812 AD, na binabanggit ang "kadakilaan ng gusaling ito" at na "ang dakilang gusaling ito ay itinayo sa isang burol ni Krishnaraja sa Elapura, ang gusali sa inskripsiyon ay ang templo ni Kailasa.<ref name="asiintro2">{{Cite web |date=2011 |title=World Heritage Sites: Ellora Caves |url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_ellora.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180410194545/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_ellora.asp |archive-date=10 April 2018 |access-date=2025-06-17 |website=asi.nic.in |publisher=Archaeological Survey of India, Ministry of Culture, Government of India}}</ref> Sa tradisyong Indiano, ang bawat kuweba ay pinangalanan at may hulaping ''Guha'' (Sanskrit), ''Lena'', o ''Leni'' (Marathi), na nangangahulugang kuweba.<ref name="asiintro2" />{{Sfn|Pia Brancaccio|2013}} Pinaniniwalaan din na ito ay nagmula sa Ilvalapuram, na ipinangalan sa asura na si [[Ilvala at Vatapi|Ilvala]] na namuno sa rehiyong ito na natalo ni Pantas [[Agastya]].<ref>{{Cite web |title=PrabhupadaBooks.com Srila Prabhupada's Original Books |url=https://prabhupadabooks.com/ |access-date=2022-07-18 |website=prabhupadabooks.com}}</ref> == Lokasyon == [[Talaksan:ElloraWik.jpg|right|thumb|245x245px|Mga Kuweba ng Ellora, pangkalahatang mapa (ang bato ay inilalarawan bilang maitim na berde)]] Ang mga kuweba ng Ellora ay matatagpuan sa estado ng Maharashtra noong mga {{Cvt|29|km}} hilagang-kanluran ng lungsod ng Aurangabad, {{Cvt|300|km}} silangan-hilagang-silangan ng [[Mumbai]], {{Cvt|235|km}} mula sa [[Pune]] at humigit-kumulang {{Cvt|100|km}} kanluran ng [[mga Kuweba ng Ajanta]], isa pang Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO at {{Cvt|2.3|km}} mula sa [[Templo ng Grishneshwar]] (India). == Tingnan din == * [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa India]] == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}} == Mga panlabas na link == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Wikivoyage|Ellora}} * [https://whc.unesco.org/en/list/243/ Mga Kuweba ng Ellora] sa Listahan ng UNESCO * [http://elloracaves.org/caves.php Layout, plano ng sahig at paglalarawan ng bawat kweba ng Ellora] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180829085300/http://www.elloracaves.org/caves.php |date=2018-08-29 }}, Deepanjana at Arno Klein * [http://www.gettyimages.com/photos/ellora?excludenudity=false&mediatype=photography&page=1&phrase=ellora&sort=mostpopular Mga Larawan ni Ellora] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180101154321/http://www.gettyimages.com/photos/ellora?excludenudity=false&mediatype=photography&page=1&phrase=ellora&sort=mostpopular |date=2018-01-01 }}, Getty Images * Mga ipinintang larawan ng mga kuweba bilang mga ilustrasyon Ang Zenana , isang tula ni Letitia Elizabeth Landon : ** ''Dus Awtar'', ni George Cattermole, inukit ni William Woolnoth ** ''Dher Warra'', din ni George Cattermole, na inukit ni William Woolnoth ** ''Nahukay na Templo ni Kylas'', ni Samuel Prout, inukit ni E Challis {{World Heritage Sites in India}}{{Hindu temples in Maharashtra}}{{Jain temples}}{{Indian Buddhist Caves}}{{Historical places of Rashtrakuta}}{{Jain Caves in India}}{{Authority control}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] 5cc03ocj9lm3yregc8czw7i5lt3zr6k 0 338269 2208884 2208118 2026-05-24T20:23:24Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260524)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208884 wikitext text/x-wiki Si '''Nasir al-Din Muhammad''' ({{Langx|fa|نصیرالدین محمد}}, Marso 6, 1508 – Enero 27, 1556), karaniwang kilala sa kanyang [[Pangalang maharlika|pangalan ng paghahari]] '''Humayun''' ({{Langx|fa|همایون}}), ay ang pangalawang [[Talaan ng mga emperador ng Imperyong Mughal|emperador ng Mughal]], na namuno sa teritoryo sa tinatawag ngayong silangang [[Apganistan|Afghanistan]], [[Bangladesh]], [[Hilagang India]], at [[Pakistan]] mula 1530 hanggang 1540 at muli mula 1555 hanggang sa kanyang kamatayan noong 1556.<ref>Mitchiner, M. 1977.</ref> Sa panahon ng kaniyang kamatayan, ang lawak ng Imperyong Mughal ay halos isang milyong kilometro kuwadrado. Noong Disyembre 26, 1530, si Humayun ang humalili sa kaniyang amang si [[Babur]] sa trono ng Delhi bilang pinuno ng mga teritoryong Mughal sa subkontinente ng India. Si Humayun ay isang walang karanasang pinuno nang maupo siya sa kapangyarihan sa edad na 22. Ang kaniyang kapatid sa ama na si [[Kamran Mirza]] ang nagmana ng [[Kabul]] at [[Kandahar]], ang pinakahilagang bahagi ng imperyo ng kanilang ama; ang dalawang magkapatid sa ama ay naging mahigpit na magkaribal. == Pinanggalingan == Si Humayun ay ipinanganak bilang Nasir al-Din Muhammad sa paboritong asawa ni [[Babur]] na si [[Maham Begum|Māham Begum]] noong Martes, ika-6 ng Marso 1508. Ayon kay [[Abul Fazl]], si Māham ay kamag-anak ng marangal na pamilya ni [[Sultan Husayn Bayqara]], ang pinunong [[Dinastiyang Timurida|Timurida]] ng [[Herat]]. Kamag-anak din niya si [[Sheikh Ahmad-e Jami]], isang [[Irfan|mistiko]] at makatang [[Mga Persa|Persa]].<ref>{{Cite book |last=Prasad |first=Ishwari |url=https://archive.org/details/dli.ernet.507583/page/n19/mode/1up?view=theater |title=The Life and Times of Humayun |publisher=Orient Longmans |year=1955 |page=1-Footnotes}}</ref><ref>{{Cite book |last=Fazl |first=Abul |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.55648/page/n296/mode/1up?view=theater |title=The Akbarnama of Abu'l Fazl |publisher=The Asiatic Society |year=1907 |volume=I |page=285 |translator-last=Henry Beveridge}}</ref> == Mga talababa == {{Reflist}} == Mga sanggunian == * {{Cite book |last=Banerji |first=S. K. |url=https://archive.org/details/humayunbadshah035068mbp |title=Humayun Badshah |publisher=Oxford University Press |year=1938}} * {{Cite book |last=Gascoigne |first=Bamber |author-link=Bamber Gascoigne |url=https://archive.org/details/greatmoghuls00gasc |title=The Great Moghuls |date=1971 |publisher=Harper & Row |isbn=978-006-011467-1 |location=New York |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Mukhia |first=Harbans |author-link=Harbans Mukhia |title=The Mughals of India |url=https://archive.org/details/mughalsofindia0000mukh_n7o4 |date=2004 |publisher=Wiley-Blackwell |isbn=978-0-631-18555-0 |location=Malden, MA}} * {{Cite book |last=Richards |first=John F. |author-link=John F. Richards |url=https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC&pg=PA11 |title=The Mughal Empire |date=1993 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-25119-8 |editor-last=Johnson |editor-first=Gordon |series=[[The New Cambridge History of India]] |volume=I.5}} {{Mughal Empire}} [[Kategorya:Namatay noong 1556]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1508]] [[Kategorya:Mga hindi sinasadyang pagkamatay dahil sa pagkahulog]] [[Kategorya:Lahat ng mga artikulong may pangungusap na walang pinagmulan]] o4rhrz8u0en2nj4ue0shrmnjecxmayc 0 338281 2209053 2208648 2026-05-25T10:32:20Z BigBoyNewbie67 (The New Account of BigBoyNewbie69) 161849 /* */ 2209053 wikitext text/x-wiki Ang '''Wikang''' '''Fyksian''' (''Vaijskäskhä'') ay isang proyektong wika na sinimulan ni James Wong, ang tagalikha ng Fyksland, noong 1996. Dahil sa kasaysayan at heograpiya ng Fyksland, ang Fyksian ay isang wika na higit na naiimpluwensyahan (sa mga tuntunin ng bokabularyo) ng mga wikang [[Hermaniko]] at mga wikang [[Mga wikang Selta|Selta]], bagaman hindi ito direktang nauugnay sa iba pang mga wika sa etimolohiya. Bilang isang hiwalay na wika, ang gramatika ng Fyksian ay naglalaman ng mga elemento na katulad ng mga matatagpuan sa [[Wikang Finlandes]] (hal. kumplikadong sistema ng kaso), [[Wikang Tsino]] (hal. pagkakaiba ng panghalip), atbp. Ang Fyksian ay hindi nilayon na maging isang pantulong na wika. Ang pangunahing paggamit nito ay masining, dahil idinisenyo ito para sa panggagaya ng isang makatotohanang ngunit kathang-isip na wika at micronation. == Alpabeto == Ang Alpabetong Fyksian ay binubuo ng 24 na titik, kung saan 18 ay karaniwan sa [[alpabetong Latin]]. {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! Letra !! Bigkas |- | Aa || /ɑ/ |- | Ää || /æ/ |- | Åå || /ɔ/ |- | Dd || /d/ |- | Ee || /ɛ/ |- | Ff || /f/ |- | Gg || /ɡ/ |- | Hh || /h/ |- | Ii || /i/ |- | Jj || /j/ |- | Kk || /k/ |- | Ll || /l/ |- | Mm || /m/ |- | Nn || /n/ |- | Oo || /o/ |- | Öö || /ɜ/ |- | Øø || /ø/ |- | Pp || /p/ |- | Rr || /r/ |- | Ss || /s/ |- | Tt || /t/ |- | Uu || /u/ |- | Vv || /v/ |- | Ææ || /eɪ/ |- | Þþ || /θ/ |} == Gramatika == <big>'''Sistema ng Pandiwa'''</big> - '''Mga Boses''': Aktibo, Passive, at Middle (nagsasaad ng reflexive/reciprocal senses). - '''Mga Mood''': Indicative, Interrogative (magdagdag ng suffix, -ka), at Subjunctive (magdagdag ng suffix, -ki). - '''Mga Tense''': Mayroong 11 tenses para sa bawat mood, kabilang ang simple at compound forms gamit ang auxiliary verbs gaya ng hävøton. - '''Mga Uri ng Pandiwa''': Ang mga pandiwa ay ikinategorya bilang Malakas, Mahina, o Neuter (neuter na mga pandiwa ay nagbabago ng kahulugan ayon sa istilo ng conjugation). '''<big>Pang-uri sa Pang-abay</big>''' Ang mga pang-uri at pang-abay ay nabuo mula sa mga ugat ng pangngalan o pandiwa gamit ang mga tiyak na panlapi: '''-skä''': Bumubuo ng pang-uri mula sa isang pangngalan (hal., vrim "lakas" → vrimskä "masigla"). '''-ur''': Comparative suffix ("higit pa"). -aþ: Superlative suffix ("pinaka"). '''-ling''': Bumubuo ng pang-abay mula sa pang-uri (hal., vrimskäling "masigla"). '''-vå / -lug''': Mga suffix para sa "-full" at "-less". '''ö-''': Prefix na ginagamit para sa negasyon (hal., övrimskä "tamad"). == Leksikon == Nasa listahan na ito ang lahat ng salita sa wikang Fyksian. {| class="wikitable sortable" ! Fyksian !! Tagalog | aasn || arseniko |- | airg || pilak |- | aktim || aktinyo |- | aktimiden || mga aktinido |- | alum || aluminyo |- | alæn || lahat |- | amerikim || amerisyo |- | antimon || antimonyo |- | aoropim || uriopyo |- | argon || argon |- | astat || astatino |- | Auroppa || Europa |- | Aurøn || Aurøn (Ang pinakamaliit na anyo ng pera sa Fyksland) |- | avesen || mga patalastas / paunawa |- | barim || baryo |- | berkelim || berkelyo |- | beryllim || berilyo |- | bohrim || bohriyo |- | brom || bromina |- | californium || kalipornyo |- | curim || kuryo |- | darmstadtim || darmstadtyo |- | dubnim || dubniyo |- | dui || ito |- | dvo || dalawa |- | dvoa || pangalawa |- | dysprosim || disprosyo |- | Dänmark || Dinamarka |- | däp || malungkot |- | däpling || nang may kalungkutan |- | däpö || pinalulungkot |- | däpögølskä || nakalulungkot |- | däþeid || kalungkutan |- | eetaal || kumain |- | eetne || kumakain ako (babae) |- | eetnä || kumakain ako (lalaki) |- | eeton || kumain / kinain |- | eetonin || kinain |- | eetteen || kumakain sila (babae) |- | eetten || kumakain sila (lalaki) |- | eetter || kumakain |- | eetterin || kinakain |- | eetterinka-hij? || kinakain ba siya? |- | eetterka || kumakain ba? |- | eettig || kakain |- | eettigin || kakainin |- | eettigki || kakain sana |- | eettin || kinakain |- | eettonki || kumain sana |- | eettut || kumain na |- | eettutin || kinain na |- | eettutinki || kinain na sana |- | eettä || kumakain siya (lalaki) |- | eettäka-hij? || kumakain ba siya? |- | eettäka || kumakain ba? |- | ein || isa |- | eina || isang / una |- | einhen || unyon / pagkakaisa |- | einsteinium || ainstanyo |- | erbim || erbyo |- | fermim || permyo |- | flerovim || plerovyo |- | gaarvenklije || pamahalaan / gobyerno |- | gadolinim || gadolinyo |- | gjømanim || dyermanyo |- | goed || mabuti / maganda |- | goeda || masaya |- | goedstea || pinakamabuti |- | goedur || mas mabuti / pinakamabuti |- | gällim || galyo |- | hassim || hasyo |- | helim || helyo |- | hij || siya (lalaki) |- | hijsä || sila (mga lalaki) |- | huignon || nag-isip |- | huignut || nag-isip na |- | huignä || mag-isip |- | huigør || nag-iisip |- | Hutieku || Abril |- | hvam || boro |- | hvassevni || hidroheno |- | hvildenak || resolusyon |- | hvildønil || resolusyon |- | hvismut || bismuto |- | hvolvram || tungsten |- | hävnim || hapnyo |- | hävønon || naging / noon |- | hävøtig || magkakaroon |- | hävøtigin || magiging |- | hävøton || magkaroon |- | hävøtonki || nagkaroon sana |- | hävøtut || mayroon / nagkaroon |- | hävøtutka || mayroon ba? |- | höpeel || lumaktaw |- | hølmim || holmyo |- | hørvigtä || mga dukado |- | i || at / sa loob ng |- | ik || ako |- | indim || indyo |- | iod || yodo |- | iridim || iridyo |- | Iskti || Islandiya |- | Jaakot || Jacob |- | jen || bakal |- | Kaans || Olimpiko |- | Kaansä || Nagbabagang Balita |- | kaantoria || portal / tarangkahan |- | karaigpuim || kloro |- | Kemevniukæv || Talahalatang Pamana |- | kiesel || silikon |- | kohnäkijke || monarkiya / kaharian |- | kopiveuræktä || karapatang-ari |- | krom || kromyo |- | krypton || kripton |- | Kronøn || Kronøn (Ang pinakamalaking anyo ng pera sa Fyksland; 1 Kron = 10 Aur) |- | kupar || tanso |- | kvæløvni || nitroheno |- | kvøna || babae |- | kälim || potasyo |- | kædmin || kadmiyo |- | kælsim || kalsyo |- | köhl || karbon |- | köhvolt || kobalt |- | kölm || tatlo |- | kölma || pangatlo |- | köpønikim || kopernisyo |- | lantan || lantano |- | lantaniden || mga lantanido |- | lawrencim || lawrenso |- | liskhiede || kasaysayan |- | litim || lityo |- | livermorim || livermoryo |- | lutisim || lutesyo |- | läänton || mga bansa |- | Lækvogøn || Palasyo ng Lækvogøn (Ang Palasyo ng Hari ng Fyksland) |- | magnesim || magnesyo |- | meitnerim || meitneryo |- | mendelevim || mendelebyo |- | mit || kasama ang / may |- | molybdon || molibdeno |- | mågan || mangganso |- | negen || siyam |- | negena || pansiyam |- | neodym || neodimyo |- | neon || neon |- | nikl || nikel |- | niobim || niobyo |- | Njørdrir || Njord |- | nobelim || nobelyo |- | Norije || Norwega |- | nátrim || natriyo / sodyo |- | Nådene || Nordiko |- | næptunim || neptunyo |- | nætugåm || web / network |- | Nölaig || Pasko |- | og || o |- | oir || ginto |- | op || sa itaas ng |- | paasi || pasaporte |- | platina || platino |- | pliu || tingga |- | plutonim || plutonyo |- | praseodym || praseodimyo |- | promeþim || prometyo |- | protaktim || protaktinyo |- | pälladim || paladyo |- | pólonim || polonyo |- | raidim || radyo |- | raidon || radon |- | reijnim || renyo |- | rhodim || rodyo |- | ruhvdim || rubidyo |- | rutherfordim || rutherfordyo |- | ruþanim || rutenyo |- | ræktäinøn || mga karapatan |- | röntgenim || rontgenyo |- | røkæpænin || nakareserba |- | samarim || samaryo |- | seaborgim || seaborgiyo |- | seen || sampu |- | seena || ikasampu |- | seit || pito |- | seita || ikapito |- | selen || selenyo |- | side || site / websayt |- | sigtaal || tumanaw / tumingin |- | sigtäel || tumanaw / tingnan |- | sij || siya (babae) |- | sijsä || sila (mga babae) |- | sink || sink |- | sirim || seryo |- | sirkon || sirkonyo |- | sisim || sesyo |- | skandim || iskandyo |- | stovning || instituto |- | strontim || istronsyo |- | surøvni || oksiheno |- | Sverije || Suwesya |- | svæv || asupre |- | søg || paghahanap |- | søgall || maghanap |- | søgoa! || maghanap ka! |- | søs || anim |- | søsa || ikaanim |- | t'hävøtig || magkakaroon sa sarili |- | t'hävøton || nagkaroon sa sarili |- | t'hävøtut || mayroon sa sarili |- | t'västät || maligo / maghugas ng sarili |- | t'västätig || maliligo / maghuhugas ng sarili |- | t'västäton || naligo / naghugas ng sarili |- | t'västätut || nakaligo na sa sarili |- | t'västätør || naliligo / naghuhugas ng sarili |- | tallim || talyo |- | tantalum || tantalo |- | teillurim || teluryo |- | terbim || terbyo |- | tijv || lima |- | tijva || ikalima |- | tin || lata / tingga |- | titanim || titanyo |- | tæknitim || teknisyo |- | um || para / patungo sa |- | ununoctium || oganeson |- | ununpentium || moskabyo |- | ununseptium || tenesino |- | ununtrium || nihonyo |- | uraanim || uranyo |- | utijmä || oras / panahon |- | Vaijskä || Fyksland |- | Vaijskär || Fyksian |- | Vaijskäskhä || Wikang Fyksian |- | verde || mundo / daigdig |- | vesegisien || mga bisita |- | vigtigæn || mahalaga |- | Vinlant || Pinlandiya |- | vluor || plorina |- | vonnä || pag-asa / umaasa |- | vosvå || posporo |- | vrankim || pransyo |- | vrim || lakas / sigla |- | vrimlug || nanghihina / walang sigla |- | vrimlugling || nang walang kasigla-sigla |- | vrimskä || masigla / malakas |- | vrimskäaþ || pinakamasigla |- | vrimskäling || nang may kasiglaan |- | vrimskälingaþ || sa pinakamasiglang paraan |- | vrimskälingur || mas masigla |- | vrimskäur || mas masigla |- | vrimvå || puno ng sigla |- | vrimvåling || sa masiglang paraan |- | vrimö || nagpapasigla |- | vrimögølskä || nakapagpapasigla |- | vrimögølskäaþ || pinakanakapagpapasigla |- | vrimögølskäling || sa nakagigising na paraan |- | vrimögølskälingaþ || sa pinakanakapagpapasiglang paraan |- | vrimögølskälingur || mas nakapagpapasigla |- | vrimögølskäur || mas nakapagpapasigla |- | vänadim || banadyo |- | västäel || maghugas |- | västäon || hinugasan |- | västør || naghugas |- | vå || apat |- | Væriskøn || Kapuluang Faroe |- | våa || pang-apat |- | Vølkomosinki || Tuloy kayo / Maligayang pagdating |- | vør || tayo / kami |- | Webe || Web |- | xenon || senon |- | ytterbim || iterbyo |- | yttrim || itryo |- | Ålant || Kapuluang Åland |- | åv || walo |- | åva || ikawalo |- | þi || iyan / na |- | þorim || toryo |} 8d2eoo77oqxj7okeuj6wsr7u2m8n0h6 2209054 2209053 2026-05-25T10:35:14Z BigBoyNewbie67 (The New Account of BigBoyNewbie69) 161849 /* */ 2209054 wikitext text/x-wiki Ang '''Wikang''' '''Fyksian''' (bigkas: fýk•syán) (katutubong pangalan: Vaijskäskhä) ay isang proyektong wika na sinimulan ni James Wong, ang tagalikha ng Fyksland, noong 1996. Dahil sa kasaysayan at heograpiya ng Fyksland, ang Fyksian ay isang wika na higit na naiimpluwensyahan (sa mga tuntunin ng bokabularyo) ng mga wikang [[Hermaniko]] at mga wikang [[Mga wikang Selta|Selta]], bagaman hindi ito direktang nauugnay sa iba pang mga wika sa etimolohiya. Bilang isang hiwalay na wika, ang gramatika ng Fyksian ay naglalaman ng mga elemento na katulad ng mga matatagpuan sa [[Wikang Finlandes]] (hal. kumplikadong sistema ng kaso), [[Wikang Tsino]] (hal. pagkakaiba ng panghalip), atbp. Ang Fyksian ay hindi nilayon na maging isang pantulong na wika. Ang pangunahing paggamit nito ay masining, dahil idinisenyo ito para sa panggagaya ng isang makatotohanang ngunit kathang-isip na wika at micronation. == Alpabeto == Ang Alpabetong Fyksian ay binubuo ng 24 na titik, kung saan 18 ay karaniwan sa [[alpabetong Latin]]. {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! Letra !! Bigkas |- | Aa || /ɑ/ |- | Ää || /æ/ |- | Åå || /ɔ/ |- | Dd || /d/ |- | Ee || /ɛ/ |- | Ff || /f/ |- | Gg || /ɡ/ |- | Hh || /h/ |- | Ii || /i/ |- | Jj || /j/ |- | Kk || /k/ |- | Ll || /l/ |- | Mm || /m/ |- | Nn || /n/ |- | Oo || /o/ |- | Öö || /ɜ/ |- | Øø || /ø/ |- | Pp || /p/ |- | Rr || /r/ |- | Ss || /s/ |- | Tt || /t/ |- | Uu || /u/ |- | Vv || /v/ |- | Ææ || /eɪ/ |- | Þþ || /θ/ |} == Gramatika == <big>'''Sistema ng Pandiwa'''</big> - '''Mga Boses''': Aktibo, Passive, at Middle (nagsasaad ng reflexive/reciprocal senses). - '''Mga Mood''': Indicative, Interrogative (magdagdag ng suffix, -ka), at Subjunctive (magdagdag ng suffix, -ki). - '''Mga Tense''': Mayroong 11 tenses para sa bawat mood, kabilang ang simple at compound forms gamit ang auxiliary verbs gaya ng hävøton. - '''Mga Uri ng Pandiwa''': Ang mga pandiwa ay ikinategorya bilang Malakas, Mahina, o Neuter (neuter na mga pandiwa ay nagbabago ng kahulugan ayon sa istilo ng conjugation). '''<big>Pang-uri sa Pang-abay</big>''' Ang mga pang-uri at pang-abay ay nabuo mula sa mga ugat ng pangngalan o pandiwa gamit ang mga tiyak na panlapi: '''-skä''': Bumubuo ng pang-uri mula sa isang pangngalan (hal., vrim "lakas" → vrimskä "masigla"). '''-ur''': Comparative suffix ("higit pa"). -aþ: Superlative suffix ("pinaka"). '''-ling''': Bumubuo ng pang-abay mula sa pang-uri (hal., vrimskäling "masigla"). '''-vå / -lug''': Mga suffix para sa "-full" at "-less". '''ö-''': Prefix na ginagamit para sa negasyon (hal., övrimskä "tamad"). == Leksikon == Nasa listahan na ito ang lahat ng salita sa wikang Fyksian. {| class="wikitable sortable" ! Fyksian !! Tagalog | aasn || arseniko |- | airg || pilak |- | aktim || aktinyo |- | aktimiden || mga aktinido |- | alum || aluminyo |- | alæn || lahat |- | amerikim || amerisyo |- | antimon || antimonyo |- | aoropim || uriopyo |- | argon || argon |- | astat || astatino |- | Auroppa || Europa |- | Aurøn || Aurøn (Ang pinakamaliit na anyo ng pera sa Fyksland) |- | avesen || mga patalastas / paunawa |- | barim || baryo |- | berkelim || berkelyo |- | beryllim || berilyo |- | bohrim || bohriyo |- | brom || bromina |- | californium || kalipornyo |- | curim || kuryo |- | darmstadtim || darmstadtyo |- | dubnim || dubniyo |- | dui || ito |- | dvo || dalawa |- | dvoa || pangalawa |- | dysprosim || disprosyo |- | Dänmark || Dinamarka |- | däp || malungkot |- | däpling || nang may kalungkutan |- | däpö || pinalulungkot |- | däpögølskä || nakalulungkot |- | däþeid || kalungkutan |- | eetaal || kumain |- | eetne || kumakain ako (babae) |- | eetnä || kumakain ako (lalaki) |- | eeton || kumain / kinain |- | eetonin || kinain |- | eetteen || kumakain sila (babae) |- | eetten || kumakain sila (lalaki) |- | eetter || kumakain |- | eetterin || kinakain |- | eetterinka-hij? || kinakain ba siya? |- | eetterka || kumakain ba? |- | eettig || kakain |- | eettigin || kakainin |- | eettigki || kakain sana |- | eettin || kinakain |- | eettonki || kumain sana |- | eettut || kumain na |- | eettutin || kinain na |- | eettutinki || kinain na sana |- | eettä || kumakain siya (lalaki) |- | eettäka-hij? || kumakain ba siya? |- | eettäka || kumakain ba? |- | ein || isa |- | eina || isang / una |- | einhen || unyon / pagkakaisa |- | einsteinium || ainstanyo |- | erbim || erbyo |- | fermim || permyo |- | flerovim || plerovyo |- | gaarvenklije || pamahalaan / gobyerno |- | gadolinim || gadolinyo |- | gjømanim || dyermanyo |- | goed || mabuti / maganda |- | goeda || masaya |- | goedstea || pinakamabuti |- | goedur || mas mabuti / pinakamabuti |- | gällim || galyo |- | hassim || hasyo |- | helim || helyo |- | hij || siya (lalaki) |- | hijsä || sila (mga lalaki) |- | huignon || nag-isip |- | huignut || nag-isip na |- | huignä || mag-isip |- | huigør || nag-iisip |- | Hutieku || Abril |- | hvam || boro |- | hvassevni || hidroheno |- | hvildenak || resolusyon |- | hvildønil || resolusyon |- | hvismut || bismuto |- | hvolvram || tungsten |- | hävnim || hapnyo |- | hävønon || naging / noon |- | hävøtig || magkakaroon |- | hävøtigin || magiging |- | hävøton || magkaroon |- | hävøtonki || nagkaroon sana |- | hävøtut || mayroon / nagkaroon |- | hävøtutka || mayroon ba? |- | höpeel || lumaktaw |- | hølmim || holmyo |- | hørvigtä || mga dukado |- | i || at / sa loob ng |- | ik || ako |- | indim || indyo |- | iod || yodo |- | iridim || iridyo |- | Iskti || Islandiya |- | Jaakot || Jacob |- | jen || bakal |- | Kaans || Olimpiko |- | Kaansä || Nagbabagang Balita |- | kaantoria || portal / tarangkahan |- | karaigpuim || kloro |- | Kemevniukæv || Talahalatang Pamana |- | kiesel || silikon |- | kohnäkijke || monarkiya / kaharian |- | kopiveuræktä || karapatang-ari |- | krom || kromyo |- | krypton || kripton |- | Kronøn || Kronøn (Ang pinakamalaking anyo ng pera sa Fyksland; 1 Kron = 10 Aur) |- | kupar || tanso |- | kvæløvni || nitroheno |- | kvøna || babae |- | kälim || potasyo |- | kædmin || kadmiyo |- | kælsim || kalsyo |- | köhl || karbon |- | köhvolt || kobalt |- | kölm || tatlo |- | kölma || pangatlo |- | köpønikim || kopernisyo |- | lantan || lantano |- | lantaniden || mga lantanido |- | lawrencim || lawrenso |- | liskhiede || kasaysayan |- | litim || lityo |- | livermorim || livermoryo |- | lutisim || lutesyo |- | läänton || mga bansa |- | Lækvogøn || Palasyo ng Lækvogøn (Ang Palasyo ng Hari ng Fyksland) |- | magnesim || magnesyo |- | meitnerim || meitneryo |- | mendelevim || mendelebyo |- | mit || kasama ang / may |- | molybdon || molibdeno |- | mågan || mangganso |- | negen || siyam |- | negena || pansiyam |- | neodym || neodimyo |- | neon || neon |- | nikl || nikel |- | niobim || niobyo |- | Njørdrir || Njord |- | nobelim || nobelyo |- | Norije || Norwega |- | nátrim || natriyo / sodyo |- | Nådene || Nordiko |- | næptunim || neptunyo |- | nætugåm || web / network |- | Nölaig || Pasko |- | og || o |- | oir || ginto |- | op || sa itaas ng |- | paasi || pasaporte |- | platina || platino |- | pliu || tingga |- | plutonim || plutonyo |- | praseodym || praseodimyo |- | promeþim || prometyo |- | protaktim || protaktinyo |- | pälladim || paladyo |- | pólonim || polonyo |- | raidim || radyo |- | raidon || radon |- | reijnim || renyo |- | rhodim || rodyo |- | ruhvdim || rubidyo |- | rutherfordim || rutherfordyo |- | ruþanim || rutenyo |- | ræktäinøn || mga karapatan |- | röntgenim || rontgenyo |- | røkæpænin || nakareserba |- | samarim || samaryo |- | seaborgim || seaborgiyo |- | seen || sampu |- | seena || ikasampu |- | seit || pito |- | seita || ikapito |- | selen || selenyo |- | side || site / websayt |- | sigtaal || tumanaw / tumingin |- | sigtäel || tumanaw / tingnan |- | sij || siya (babae) |- | sijsä || sila (mga babae) |- | sink || sink |- | sirim || seryo |- | sirkon || sirkonyo |- | sisim || sesyo |- | skandim || iskandyo |- | stovning || instituto |- | strontim || istronsyo |- | surøvni || oksiheno |- | Sverije || Suwesya |- | svæv || asupre |- | søg || paghahanap |- | søgall || maghanap |- | søgoa! || maghanap ka! |- | søs || anim |- | søsa || ikaanim |- | t'hävøtig || magkakaroon sa sarili |- | t'hävøton || nagkaroon sa sarili |- | t'hävøtut || mayroon sa sarili |- | t'västät || maligo / maghugas ng sarili |- | t'västätig || maliligo / maghuhugas ng sarili |- | t'västäton || naligo / naghugas ng sarili |- | t'västätut || nakaligo na sa sarili |- | t'västätør || naliligo / naghuhugas ng sarili |- | tallim || talyo |- | tantalum || tantalo |- | teillurim || teluryo |- | terbim || terbyo |- | tijv || lima |- | tijva || ikalima |- | tin || lata / tingga |- | titanim || titanyo |- | tæknitim || teknisyo |- | um || para / patungo sa |- | ununoctium || oganeson |- | ununpentium || moskabyo |- | ununseptium || tenesino |- | ununtrium || nihonyo |- | uraanim || uranyo |- | utijmä || oras / panahon |- | Vaijskä || Fyksland |- | Vaijskär || Fyksian |- | Vaijskäskhä || Wikang Fyksian |- | verde || mundo / daigdig |- | vesegisien || mga bisita |- | vigtigæn || mahalaga |- | Vinlant || Pinlandiya |- | vluor || plorina |- | vonnä || pag-asa / umaasa |- | vosvå || posporo |- | vrankim || pransyo |- | vrim || lakas / sigla |- | vrimlug || nanghihina / walang sigla |- | vrimlugling || nang walang kasigla-sigla |- | vrimskä || masigla / malakas |- | vrimskäaþ || pinakamasigla |- | vrimskäling || nang may kasiglaan |- | vrimskälingaþ || sa pinakamasiglang paraan |- | vrimskälingur || mas masigla |- | vrimskäur || mas masigla |- | vrimvå || puno ng sigla |- | vrimvåling || sa masiglang paraan |- | vrimö || nagpapasigla |- | vrimögølskä || nakapagpapasigla |- | vrimögølskäaþ || pinakanakapagpapasigla |- | vrimögølskäling || sa nakagigising na paraan |- | vrimögølskälingaþ || sa pinakanakapagpapasiglang paraan |- | vrimögølskälingur || mas nakapagpapasigla |- | vrimögølskäur || mas nakapagpapasigla |- | vänadim || banadyo |- | västäel || maghugas |- | västäon || hinugasan |- | västør || naghugas |- | vå || apat |- | Væriskøn || Kapuluang Faroe |- | våa || pang-apat |- | Vølkomosinki || Tuloy kayo / Maligayang pagdating |- | vør || tayo / kami |- | Webe || Web |- | xenon || senon |- | ytterbim || iterbyo |- | yttrim || itryo |- | Ålant || Kapuluang Åland |- | åv || walo |- | åva || ikawalo |- | þi || iyan / na |- | þorim || toryo |} dtlbvfjm97vekcv4mn8th2zeunc9usa 2209055 2209054 2026-05-25T10:52:01Z BigBoyNewbie67 (The New Account of BigBoyNewbie69) 161849 /* */ 2209055 wikitext text/x-wiki Ang '''Wikang''' '''Fyksian''' (bigkas: fýk-syán) (katutubong pangalan: Vaijskäskhä) ay isang proyektong wika na sinimulan ni James Wong, ang tagalikha ng Fyksland, noong 1996. Dahil sa kasaysayan at heograpiya ng Fyksland, ang Fyksian ay isang wika na higit na naiimpluwensyahan (sa mga tuntunin ng bokabularyo) ng mga wikang [[Hermaniko]] at mga wikang [[Mga wikang Selta|Selta]], bagaman hindi ito direktang nauugnay sa iba pang mga wika sa etimolohiya. Bilang isang hiwalay na wika, ang gramatika ng Fyksian ay naglalaman ng mga elemento na katulad ng mga matatagpuan sa [[Wikang Finlandes]] (hal. kumplikadong sistema ng kaso), [[Wikang Tsino]] (hal. pagkakaiba ng panghalip), atbp. Ang Fyksian ay hindi nilayon na maging isang pantulong na wika. Ang pangunahing paggamit nito ay masining, dahil idinisenyo ito para sa panggagaya ng isang makatotohanang ngunit kathang-isip na wika at micronation. == Alpabeto == Ang Alpabetong Fyksian ay binubuo ng 24 na titik, kung saan 18 ay karaniwan sa [[alpabetong Latin]]. {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! Letra !! Bigkas |- | Aa || /ɑ/ |- | Ää || /æ/ |- | Åå || /ɔ/ |- | Dd || /d/ |- | Ee || /ɛ/ |- | Ff || /f/ |- | Gg || /ɡ/ |- | Hh || /h/ |- | Ii || /i/ |- | Jj || /j/ |- | Kk || /k/ |- | Ll || /l/ |- | Mm || /m/ |- | Nn || /n/ |- | Oo || /o/ |- | Öö || /ɜ/ |- | Øø || /ø/ |- | Pp || /p/ |- | Rr || /r/ |- | Ss || /s/ |- | Tt || /t/ |- | Uu || /u/ |- | Vv || /v/ |- | Ææ || /eɪ/ |- | Þþ || /θ/ |} == Gramatika == <big>'''Sistema ng Pandiwa'''</big> - '''Mga Boses''': Aktibo, Passive, at Middle (nagsasaad ng reflexive/reciprocal senses). - '''Mga Mood''': Indicative, Interrogative (magdagdag ng suffix, -ka), at Subjunctive (magdagdag ng suffix, -ki). - '''Mga Tense''': Mayroong 11 tenses para sa bawat mood, kabilang ang simple at compound forms gamit ang auxiliary verbs gaya ng hävøton. - '''Mga Uri ng Pandiwa''': Ang mga pandiwa ay ikinategorya bilang Malakas, Mahina, o Neuter (neuter na mga pandiwa ay nagbabago ng kahulugan ayon sa istilo ng conjugation). '''<big>Pang-uri sa Pang-abay</big>''' Ang mga pang-uri at pang-abay ay nabuo mula sa mga ugat ng pangngalan o pandiwa gamit ang mga tiyak na panlapi: '''-skä''': Bumubuo ng pang-uri mula sa isang pangngalan (hal., vrim "lakas" → vrimskä "masigla"). '''-ur''': Comparative suffix ("higit pa"). -aþ: Superlative suffix ("pinaka"). '''-ling''': Bumubuo ng pang-abay mula sa pang-uri (hal., vrimskäling "masigla"). '''-vå / -lug''': Mga suffix para sa "-full" at "-less". '''ö-''': Prefix na ginagamit para sa negasyon (hal., övrimskä "tamad"). == Leksikon == Nasa listahan na ito ang lahat ng salita sa wikang Fyksian. {| class="wikitable sortable" ! Fyksian !! Tagalog | aasn || arseniko |- | airg || pilak |- | aktim || aktinyo |- | aktimiden || mga aktinido |- | alum || aluminyo |- | alæn || lahat |- | amerikim || amerisyo |- | antimon || antimonyo |- | aoropim || uriopyo |- | argon || argon |- | astat || astatino |- | Auroppa || Europa |- | Aurøn || Aurøn (Ang pinakamaliit na anyo ng pera sa Fyksland) |- | avesen || mga patalastas / paunawa |- | barim || baryo |- | berkelim || berkelyo |- | beryllim || berilyo |- | bohrim || bohriyo |- | brom || bromina |- | californium || kalipornyo |- | curim || kuryo |- | darmstadtim || darmstadtyo |- | dubnim || dubniyo |- | dui || ito |- | dvo || dalawa |- | dvoa || pangalawa |- | dysprosim || disprosyo |- | Dänmark || Dinamarka |- | däp || malungkot |- | däpling || nang may kalungkutan |- | däpö || pinalulungkot |- | däpögølskä || nakalulungkot |- | däþeid || kalungkutan |- | eetaal || kumain |- | eetne || kumakain ako (babae) |- | eetnä || kumakain ako (lalaki) |- | eeton || kumain / kinain |- | eetonin || kinain |- | eetteen || kumakain sila (babae) |- | eetten || kumakain sila (lalaki) |- | eetter || kumakain |- | eetterin || kinakain |- | eetterinka-hij? || kinakain ba siya? |- | eetterka || kumakain ba? |- | eettig || kakain |- | eettigin || kakainin |- | eettigki || kakain sana |- | eettin || kinakain |- | eettonki || kumain sana |- | eettut || kumain na |- | eettutin || kinain na |- | eettutinki || kinain na sana |- | eettä || kumakain siya (lalaki) |- | eettäka-hij? || kumakain ba siya? |- | eettäka || kumakain ba? |- | ein || isa |- | eina || isang / una |- | einhen || unyon / pagkakaisa |- | einsteinium || ainstanyo |- | erbim || erbyo |- | fermim || permyo |- | flerovim || plerovyo |- | gaarvenklije || pamahalaan / gobyerno |- | gadolinim || gadolinyo |- | gjømanim || dyermanyo |- | goed || mabuti / maganda |- | goeda || masaya |- | goedstea || pinakamabuti |- | goedur || mas mabuti / pinakamabuti |- | gällim || galyo |- | hassim || hasyo |- | helim || helyo |- | hij || siya (lalaki) |- | hijsä || sila (mga lalaki) |- | huignon || nag-isip |- | huignut || nag-isip na |- | huignä || mag-isip |- | huigør || nag-iisip |- | Hutieku || Abril |- | hvam || boro |- | hvassevni || hidroheno |- | hvildenak || resolusyon |- | hvildønil || resolusyon |- | hvismut || bismuto |- | hvolvram || tungsten |- | hävnim || hapnyo |- | hävønon || naging / noon |- | hävøtig || magkakaroon |- | hävøtigin || magiging |- | hävøton || magkaroon |- | hävøtonki || nagkaroon sana |- | hävøtut || mayroon / nagkaroon |- | hävøtutka || mayroon ba? |- | höpeel || lumaktaw |- | hølmim || holmyo |- | hørvigtä || mga dukado |- | i || at / sa loob ng |- | ik || ako |- | indim || indyo |- | iod || yodo |- | iridim || iridyo |- | Iskti || Islandiya |- | Jaakot || Jacob |- | jen || bakal |- | Kaans || Olimpiko |- | Kaansä || Nagbabagang Balita |- | kaantoria || portal / tarangkahan |- | karaigpuim || kloro |- | Kemevniukæv || Talahalatang Pamana |- | kiesel || silikon |- | kohnäkijke || monarkiya / kaharian |- | kopiveuræktä || karapatang-ari |- | krom || kromyo |- | krypton || kripton |- | Kronøn || Kronøn (Ang pinakamalaking anyo ng pera sa Fyksland; 1 Kron = 10 Aur) |- | kupar || tanso |- | kvæløvni || nitroheno |- | kvøna || babae |- | kälim || potasyo |- | kædmin || kadmiyo |- | kælsim || kalsyo |- | köhl || karbon |- | köhvolt || kobalt |- | kölm || tatlo |- | kölma || pangatlo |- | köpønikim || kopernisyo |- | lantan || lantano |- | lantaniden || mga lantanido |- | lawrencim || lawrenso |- | liskhiede || kasaysayan |- | litim || lityo |- | livermorim || livermoryo |- | lutisim || lutesyo |- | läänton || mga bansa |- | Lækvogøn || Palasyo ng Lækvogøn (Ang Palasyo ng Hari ng Fyksland) |- | magnesim || magnesyo |- | meitnerim || meitneryo |- | mendelevim || mendelebyo |- | mit || kasama ang / may |- | molybdon || molibdeno |- | mågan || mangganso |- | negen || siyam |- | negena || pansiyam |- | neodym || neodimyo |- | neon || neon |- | nikl || nikel |- | niobim || niobyo |- | Njørdrir || Njord |- | nobelim || nobelyo |- | Norije || Norwega |- | nátrim || natriyo / sodyo |- | Nådene || Nordiko |- | næptunim || neptunyo |- | nætugåm || web / network |- | Nölaig || Pasko |- | og || o |- | oir || ginto |- | op || sa itaas ng |- | paasi || pasaporte |- | platina || platino |- | pliu || tingga |- | plutonim || plutonyo |- | praseodym || praseodimyo |- | promeþim || prometyo |- | protaktim || protaktinyo |- | pälladim || paladyo |- | pólonim || polonyo |- | raidim || radyo |- | raidon || radon |- | reijnim || renyo |- | rhodim || rodyo |- | ruhvdim || rubidyo |- | rutherfordim || rutherfordyo |- | ruþanim || rutenyo |- | ræktäinøn || mga karapatan |- | röntgenim || rontgenyo |- | røkæpænin || nakareserba |- | samarim || samaryo |- | seaborgim || seaborgiyo |- | seen || sampu |- | seena || ikasampu |- | seit || pito |- | seita || ikapito |- | selen || selenyo |- | side || site / websayt |- | sigtaal || tumanaw / tumingin |- | sigtäel || tumanaw / tingnan |- | sij || siya (babae) |- | sijsä || sila (mga babae) |- | sink || sink |- | sirim || seryo |- | sirkon || sirkonyo |- | sisim || sesyo |- | skandim || iskandyo |- | stovning || instituto |- | strontim || istronsyo |- | surøvni || oksiheno |- | Sverije || Suwesya |- | svæv || asupre |- | søg || paghahanap |- | søgall || maghanap |- | søgoa! || maghanap ka! |- | søs || anim |- | søsa || ikaanim |- | t'hävøtig || magkakaroon sa sarili |- | t'hävøton || nagkaroon sa sarili |- | t'hävøtut || mayroon sa sarili |- | t'västät || maligo / maghugas ng sarili |- | t'västätig || maliligo / maghuhugas ng sarili |- | t'västäton || naligo / naghugas ng sarili |- | t'västätut || nakaligo na sa sarili |- | t'västätør || naliligo / naghuhugas ng sarili |- | tallim || talyo |- | tantalum || tantalo |- | teillurim || teluryo |- | terbim || terbyo |- | tijv || lima |- | tijva || ikalima |- | tin || lata / tingga |- | titanim || titanyo |- | tæknitim || teknisyo |- | um || para / patungo sa |- | ununoctium || oganeson |- | ununpentium || moskabyo |- | ununseptium || tenesino |- | ununtrium || nihonyo |- | uraanim || uranyo |- | utijmä || oras / panahon |- | Vaijskä || Fyksland |- | Vaijskär || Fyksian |- | Vaijskäskhä || Wikang Fyksian |- | verde || mundo / daigdig |- | vesegisien || mga bisita |- | vigtigæn || mahalaga |- | Vinlant || Pinlandiya |- | vluor || plorina |- | vonnä || pag-asa / umaasa |- | vosvå || posporo |- | vrankim || pransyo |- | vrim || lakas / sigla |- | vrimlug || nanghihina / walang sigla |- | vrimlugling || nang walang kasigla-sigla |- | vrimskä || masigla / malakas |- | vrimskäaþ || pinakamasigla |- | vrimskäling || nang may kasiglaan |- | vrimskälingaþ || sa pinakamasiglang paraan |- | vrimskälingur || mas masigla |- | vrimskäur || mas masigla |- | vrimvå || puno ng sigla |- | vrimvåling || sa masiglang paraan |- | vrimö || nagpapasigla |- | vrimögølskä || nakapagpapasigla |- | vrimögølskäaþ || pinakanakapagpapasigla |- | vrimögølskäling || sa nakagigising na paraan |- | vrimögølskälingaþ || sa pinakanakapagpapasiglang paraan |- | vrimögølskälingur || mas nakapagpapasigla |- | vrimögølskäur || mas nakapagpapasigla |- | vänadim || banadyo |- | västäel || maghugas |- | västäon || hinugasan |- | västør || naghugas |- | vå || apat |- | Væriskøn || Kapuluang Faroe |- | våa || pang-apat |- | Vølkomosinki || Tuloy kayo / Maligayang pagdating |- | vør || tayo / kami |- | Webe || Web |- | xenon || senon |- | ytterbim || iterbyo |- | yttrim || itryo |- | Ålant || Kapuluang Åland |- | åv || walo |- | åva || ikawalo |- | þi || iyan / na |- | þorim || toryo |} i3h4t437i9moafxr0dqv238qonb1hup 2209057 2209055 2026-05-25T10:54:55Z BigBoyNewbie67 (The New Account of BigBoyNewbie69) 161849 /* */ 2209057 wikitext text/x-wiki Ang '''Wikang''' '''Fyksian''' (bigkas: /fýk-syán/, katutubong pangalan: Vaijskäskhä) ay isang proyektong wika na sinimulan ni James Wong, ang tagalikha ng Fyksland, noong 1996. Dahil sa kasaysayan at heograpiya ng Fyksland, ang Fyksian ay isang wika na higit na naiimpluwensyahan (sa mga tuntunin ng bokabularyo) ng mga wikang [[Hermaniko]] at mga wikang [[Mga wikang Selta|Selta]], bagaman hindi ito direktang nauugnay sa iba pang mga wika sa etimolohiya. Bilang isang hiwalay na wika, ang gramatika ng Fyksian ay naglalaman ng mga elemento na katulad ng mga matatagpuan sa [[Wikang Finlandes]] (hal. kumplikadong sistema ng kaso), [[Wikang Tsino]] (hal. pagkakaiba ng panghalip), atbp. Ang Fyksian ay hindi nilayon na maging isang pantulong na wika. Ang pangunahing paggamit nito ay masining, dahil idinisenyo ito para sa panggagaya ng isang makatotohanang ngunit kathang-isip na wika at micronation. == Alpabeto == Ang Alpabetong Fyksian ay binubuo ng 24 na titik, kung saan 18 ay karaniwan sa [[alpabetong Latin]]. {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! Letra !! Bigkas |- | Aa || /ɑ/ |- | Ää || /æ/ |- | Åå || /ɔ/ |- | Dd || /d/ |- | Ee || /ɛ/ |- | Ff || /f/ |- | Gg || /ɡ/ |- | Hh || /h/ |- | Ii || /i/ |- | Jj || /j/ |- | Kk || /k/ |- | Ll || /l/ |- | Mm || /m/ |- | Nn || /n/ |- | Oo || /o/ |- | Öö || /ɜ/ |- | Øø || /ø/ |- | Pp || /p/ |- | Rr || /r/ |- | Ss || /s/ |- | Tt || /t/ |- | Uu || /u/ |- | Vv || /v/ |- | Ææ || /eɪ/ |- | Þþ || /θ/ |} == Gramatika == <big>'''Sistema ng Pandiwa'''</big> - '''Mga Boses''': Aktibo, Passive, at Middle (nagsasaad ng reflexive/reciprocal senses). - '''Mga Mood''': Indicative, Interrogative (magdagdag ng suffix, -ka), at Subjunctive (magdagdag ng suffix, -ki). - '''Mga Tense''': Mayroong 11 tenses para sa bawat mood, kabilang ang simple at compound forms gamit ang auxiliary verbs gaya ng hävøton. - '''Mga Uri ng Pandiwa''': Ang mga pandiwa ay ikinategorya bilang Malakas, Mahina, o Neuter (neuter na mga pandiwa ay nagbabago ng kahulugan ayon sa istilo ng conjugation). '''<big>Pang-uri sa Pang-abay</big>''' Ang mga pang-uri at pang-abay ay nabuo mula sa mga ugat ng pangngalan o pandiwa gamit ang mga tiyak na panlapi: '''-skä''': Bumubuo ng pang-uri mula sa isang pangngalan (hal., vrim "lakas" → vrimskä "masigla"). '''-ur''': Comparative suffix ("higit pa"). -aþ: Superlative suffix ("pinaka"). '''-ling''': Bumubuo ng pang-abay mula sa pang-uri (hal., vrimskäling "masigla"). '''-vå / -lug''': Mga suffix para sa "-full" at "-less". '''ö-''': Prefix na ginagamit para sa negasyon (hal., övrimskä "tamad"). == Leksikon == Nasa listahan na ito ang lahat ng salita sa wikang Fyksian. {| class="wikitable sortable" ! Fyksian !! Tagalog | aasn || arseniko |- | airg || pilak |- | aktim || aktinyo |- | aktimiden || mga aktinido |- | alum || aluminyo |- | alæn || lahat |- | amerikim || amerisyo |- | antimon || antimonyo |- | aoropim || uriopyo |- | argon || argon |- | astat || astatino |- | Auroppa || Europa |- | Aurøn || Aurøn (Ang pinakamaliit na anyo ng pera sa Fyksland) |- | avesen || mga patalastas / paunawa |- | barim || baryo |- | berkelim || berkelyo |- | beryllim || berilyo |- | bohrim || bohriyo |- | brom || bromina |- | californium || kalipornyo |- | curim || kuryo |- | darmstadtim || darmstadtyo |- | dubnim || dubniyo |- | dui || ito |- | dvo || dalawa |- | dvoa || pangalawa |- | dysprosim || disprosyo |- | Dänmark || Dinamarka |- | däp || malungkot |- | däpling || nang may kalungkutan |- | däpö || pinalulungkot |- | däpögølskä || nakalulungkot |- | däþeid || kalungkutan |- | eetaal || kumain |- | eetne || kumakain ako (babae) |- | eetnä || kumakain ako (lalaki) |- | eeton || kumain / kinain |- | eetonin || kinain |- | eetteen || kumakain sila (babae) |- | eetten || kumakain sila (lalaki) |- | eetter || kumakain |- | eetterin || kinakain |- | eetterinka-hij? || kinakain ba siya? |- | eetterka || kumakain ba? |- | eettig || kakain |- | eettigin || kakainin |- | eettigki || kakain sana |- | eettin || kinakain |- | eettonki || kumain sana |- | eettut || kumain na |- | eettutin || kinain na |- | eettutinki || kinain na sana |- | eettä || kumakain siya (lalaki) |- | eettäka-hij? || kumakain ba siya? |- | eettäka || kumakain ba? |- | ein || isa |- | eina || isang / una |- | einhen || unyon / pagkakaisa |- | einsteinium || ainstanyo |- | erbim || erbyo |- | fermim || permyo |- | flerovim || plerovyo |- | gaarvenklije || pamahalaan / gobyerno |- | gadolinim || gadolinyo |- | gjømanim || dyermanyo |- | goed || mabuti / maganda |- | goeda || masaya |- | goedstea || pinakamabuti |- | goedur || mas mabuti / pinakamabuti |- | gällim || galyo |- | hassim || hasyo |- | helim || helyo |- | hij || siya (lalaki) |- | hijsä || sila (mga lalaki) |- | huignon || nag-isip |- | huignut || nag-isip na |- | huignä || mag-isip |- | huigør || nag-iisip |- | Hutieku || Abril |- | hvam || boro |- | hvassevni || hidroheno |- | hvildenak || resolusyon |- | hvildønil || resolusyon |- | hvismut || bismuto |- | hvolvram || tungsten |- | hävnim || hapnyo |- | hävønon || naging / noon |- | hävøtig || magkakaroon |- | hävøtigin || magiging |- | hävøton || magkaroon |- | hävøtonki || nagkaroon sana |- | hävøtut || mayroon / nagkaroon |- | hävøtutka || mayroon ba? |- | höpeel || lumaktaw |- | hølmim || holmyo |- | hørvigtä || mga dukado |- | i || at / sa loob ng |- | ik || ako |- | indim || indyo |- | iod || yodo |- | iridim || iridyo |- | Iskti || Islandiya |- | Jaakot || Jacob |- | jen || bakal |- | Kaans || Olimpiko |- | Kaansä || Nagbabagang Balita |- | kaantoria || portal / tarangkahan |- | karaigpuim || kloro |- | Kemevniukæv || Talahalatang Pamana |- | kiesel || silikon |- | kohnäkijke || monarkiya / kaharian |- | kopiveuræktä || karapatang-ari |- | krom || kromyo |- | krypton || kripton |- | Kronøn || Kronøn (Ang pinakamalaking anyo ng pera sa Fyksland; 1 Kron = 10 Aur) |- | kupar || tanso |- | kvæløvni || nitroheno |- | kvøna || babae |- | kälim || potasyo |- | kædmin || kadmiyo |- | kælsim || kalsyo |- | köhl || karbon |- | köhvolt || kobalt |- | kölm || tatlo |- | kölma || pangatlo |- | köpønikim || kopernisyo |- | lantan || lantano |- | lantaniden || mga lantanido |- | lawrencim || lawrenso |- | liskhiede || kasaysayan |- | litim || lityo |- | livermorim || livermoryo |- | lutisim || lutesyo |- | läänton || mga bansa |- | Lækvogøn || Palasyo ng Lækvogøn (Ang Palasyo ng Hari ng Fyksland) |- | magnesim || magnesyo |- | meitnerim || meitneryo |- | mendelevim || mendelebyo |- | mit || kasama ang / may |- | molybdon || molibdeno |- | mågan || mangganso |- | negen || siyam |- | negena || pansiyam |- | neodym || neodimyo |- | neon || neon |- | nikl || nikel |- | niobim || niobyo |- | Njørdrir || Njord |- | nobelim || nobelyo |- | Norije || Norwega |- | nátrim || natriyo / sodyo |- | Nådene || Nordiko |- | næptunim || neptunyo |- | nætugåm || web / network |- | Nölaig || Pasko |- | og || o |- | oir || ginto |- | op || sa itaas ng |- | paasi || pasaporte |- | platina || platino |- | pliu || tingga |- | plutonim || plutonyo |- | praseodym || praseodimyo |- | promeþim || prometyo |- | protaktim || protaktinyo |- | pälladim || paladyo |- | pólonim || polonyo |- | raidim || radyo |- | raidon || radon |- | reijnim || renyo |- | rhodim || rodyo |- | ruhvdim || rubidyo |- | rutherfordim || rutherfordyo |- | ruþanim || rutenyo |- | ræktäinøn || mga karapatan |- | röntgenim || rontgenyo |- | røkæpænin || nakareserba |- | samarim || samaryo |- | seaborgim || seaborgiyo |- | seen || sampu |- | seena || ikasampu |- | seit || pito |- | seita || ikapito |- | selen || selenyo |- | side || site / websayt |- | sigtaal || tumanaw / tumingin |- | sigtäel || tumanaw / tingnan |- | sij || siya (babae) |- | sijsä || sila (mga babae) |- | sink || sink |- | sirim || seryo |- | sirkon || sirkonyo |- | sisim || sesyo |- | skandim || iskandyo |- | stovning || instituto |- | strontim || istronsyo |- | surøvni || oksiheno |- | Sverije || Suwesya |- | svæv || asupre |- | søg || paghahanap |- | søgall || maghanap |- | søgoa! || maghanap ka! |- | søs || anim |- | søsa || ikaanim |- | t'hävøtig || magkakaroon sa sarili |- | t'hävøton || nagkaroon sa sarili |- | t'hävøtut || mayroon sa sarili |- | t'västät || maligo / maghugas ng sarili |- | t'västätig || maliligo / maghuhugas ng sarili |- | t'västäton || naligo / naghugas ng sarili |- | t'västätut || nakaligo na sa sarili |- | t'västätør || naliligo / naghuhugas ng sarili |- | tallim || talyo |- | tantalum || tantalo |- | teillurim || teluryo |- | terbim || terbyo |- | tijv || lima |- | tijva || ikalima |- | tin || lata / tingga |- | titanim || titanyo |- | tæknitim || teknisyo |- | um || para / patungo sa |- | ununoctium || oganeson |- | ununpentium || moskabyo |- | ununseptium || tenesino |- | ununtrium || nihonyo |- | uraanim || uranyo |- | utijmä || oras / panahon |- | Vaijskä || Fyksland |- | Vaijskär || Fyksian |- | Vaijskäskhä || Wikang Fyksian |- | verde || mundo / daigdig |- | vesegisien || mga bisita |- | vigtigæn || mahalaga |- | Vinlant || Pinlandiya |- | vluor || plorina |- | vonnä || pag-asa / umaasa |- | vosvå || posporo |- | vrankim || pransyo |- | vrim || lakas / sigla |- | vrimlug || nanghihina / walang sigla |- | vrimlugling || nang walang kasigla-sigla |- | vrimskä || masigla / malakas |- | vrimskäaþ || pinakamasigla |- | vrimskäling || nang may kasiglaan |- | vrimskälingaþ || sa pinakamasiglang paraan |- | vrimskälingur || mas masigla |- | vrimskäur || mas masigla |- | vrimvå || puno ng sigla |- | vrimvåling || sa masiglang paraan |- | vrimö || nagpapasigla |- | vrimögølskä || nakapagpapasigla |- | vrimögølskäaþ || pinakanakapagpapasigla |- | vrimögølskäling || sa nakagigising na paraan |- | vrimögølskälingaþ || sa pinakanakapagpapasiglang paraan |- | vrimögølskälingur || mas nakapagpapasigla |- | vrimögølskäur || mas nakapagpapasigla |- | vänadim || banadyo |- | västäel || maghugas |- | västäon || hinugasan |- | västør || naghugas |- | vå || apat |- | Væriskøn || Kapuluang Faroe |- | våa || pang-apat |- | Vølkomosinki || Tuloy kayo / Maligayang pagdating |- | vør || tayo / kami |- | Webe || Web |- | xenon || senon |- | ytterbim || iterbyo |- | yttrim || itryo |- | Ålant || Kapuluang Åland |- | åv || walo |- | åva || ikawalo |- | þi || iyan / na |- | þorim || toryo |} bczwxy9r8pchjf83eih6v2hy8l0jkym 0 338283 2208932 2208446 2026-05-25T01:22:34Z GinawaSaHapon 102500 2208932 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''likidóng katínig''' ang mga [[katinig]] na karaniwang inilalarawan bilang mga [[katinig na dinadaluyan]] na hindi [[Katinig na pailong|pailong]]. Kabilang rito ang mga [[Katinig na tunog-R|katinig na tunog-''R'']] at mga [[Katinig na pagilid|pagilid]] (na tinatawag ding mga tunog-''L''). May dalawang likidong katinig sa [[wikang Tagalog]], {{IPA|[l]}} at {{IPA|[ɾ]}}. == Estraktura == Kinokonsidera ang mga likidong katinig bilang mga pinakamauugong na tunog kasama ng mga [[patinig]] at [[malapatinig]], kung saan mas maugong ang mga [[Katinig na tunog-R|tunog-''R'']] kesa sa mga [[Katinig na pagilid|pagilid]]. Ito ang itinuturong dahilan kung bakit mas madalas makikita ang mga ito bilang bahagi ng mga [[kambal-katinig]] kesa sa ibang mga katinig (bukod sa mga malapatinig), gayundin bilang kasunod ng mga [[katinig na hinaharangan]] sa simula ng mga kambal-katinig at nauuna kung nasa dulo ng salita ang naturang kambal-katinig. Hawak din ng mga likidong katinig ang pagtatanging ito sa tugatog ng [[pantig]]; ibig sabihin, mas madalas na maging silabiko (sa gitna ng mga pantig) ang mga ito kesa sa ibang mga katinig, bagamat ipinapakita ng ilang mga pag-aaral na mas pinapaboran sa pangkalahatan ang mga silabikong [[katinig na pailong]]. Ito ang dahilan bakit pinapayagan ng ilang mga wika tulad ng [[wikang Tseko]], [[Wikang Eslobako|Eslobako]], at ibang [[mga wikang Eslabo]] ang mga likidong katinig na ''r'' at ''l'' sa gitna ng mga pantig, kagaya sa makikita sa [[pulupot-dila]] na {{Lang|sla|[[strč prst skrz krk]]}} ({{Literal na pagsasalin|itulak ang daliri sa lalamunan}}). == Akustika == == Pagbabago ng tunog == == Wika == == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} 6a2624kliq98360aauevjks9x3i0tc4 2208944 2208932 2026-05-25T02:42:16Z GinawaSaHapon 102500 2208944 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''likidóng katínig''' ang mga [[katinig]] na karaniwang inilalarawan bilang mga [[katinig na dinadaluyan]] na hindi [[Katinig na pailong|pailong]]. Kabilang rito ang mga [[Katinig na tunog-R|katinig na tunog-''R'']] at mga [[Katinig na pagilid|pagilid]] (na tinatawag ding mga tunog-''L''). May dalawang likidong katinig sa [[wikang Tagalog]], {{IPA|[l]}} at {{IPA|[ɾ]}}. == Estraktura == Kinokonsidera ang mga likidong katinig bilang mga pinakamauugong na tunog kasama ng mga [[patinig]] at [[malapatinig]], kung saan mas maugong ang mga [[Katinig na tunog-R|tunog-''R'']] kesa sa mga [[Katinig na pagilid|pagilid]]. Ito ang itinuturong dahilan kung bakit mas madalas makikita ang mga ito bilang bahagi ng mga [[kambal-katinig]] kesa sa ibang mga katinig (bukod sa mga malapatinig), gayundin bilang kasunod ng mga [[katinig na hinaharangan]] sa simula ng mga kambal-katinig at nauuna kung nasa dulo ng salita ang naturang kambal-katinig. Hawak din ng mga likidong katinig ang pagtatanging ito sa tugatog ng [[pantig]]; ibig sabihin, mas madalas na maging silabiko (sa gitna ng mga pantig) ang mga ito kesa sa ibang mga katinig, bagamat ipinapakita ng ilang mga pag-aaral na mas pinapaboran sa pangkalahatan ang mga silabikong [[katinig na pailong]]. Ito ang dahilan bakit pinapayagan ng ilang mga wika tulad ng [[wikang Tseko]], [[Wikang Eslobako|Eslobako]], at ibang [[mga wikang Eslabo]] ang mga likidong katinig na ''r'' at ''l'' sa gitna ng mga pantig, kagaya sa makikita sa [[pulupot-dila]] na {{Lang|sla|[[strč prst skrz krk]]}} ({{Literal na pagsasalin|itulak ang daliri sa lalamunan}}). == Wika == Ayon sa isang sarbey ng lingwistang si [[Ian Maddieson]], nagtataglay ang karamihan ng mga wika ng mundo ng isa hanggang tatlong likidong katinig, at mas madalas itong [[katinig sa ngipin]] o [[Katinig sa gilagid|gilagid]]. Bihira ring sumailalim ang mga likidong katinig sa [[Pagpapahaba (lingguwistika)|pagpapahaba]]. Mas karaniwan sa mga wika ng mundo ang magkaroon ng mas maraming katinig na pagilid kesa tunog-''R'', pero kung may iisang likidong katinig ang isang wika, mas malaki ang tiyansang isa itong katinig na tunog-''R''. Meron ding ilang mga wika tulad ng [[Wikang Hapones|wikang Hapon]] at [[Wikang Koreano|Koreano]] na nagtataglay ng iisang likidong katinig na parehong umaakto bilang pagilid at tunog-''R''. Nagtataglay ang lahat ng mga wika sa Europa ng di bababa sa isang katinig na pagilid at tunog-''R''. Kabilang rito ang [[wikang Ingles]], bagamat may mga wikang Europeo din tulad ng [[wikang Griyego]] at [[Wikang Italyano|Italyano]] na may tatlo: {{IPA|/l/, /ʎ/, /r/}}. Sa ibang bahagi ng mundo, nananatili pa ring karaniwan ang mga pagilid at tunog-''R'' maliban sa [[mga katutubong wika ng Hilagang Amerika]] at [[Mga katutubong wika ng Australia|Australia]]. May mga wika sa Asya, Aprika, at mga wika sa [[Amazonia|Amazon]] na walang likidong katinig habang karaniwan naman sa [[Polynesia|Polinesya]] ang pagkakaroon ng iisang likidong katinig. == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} pzjdaj1i1hfw6nuo13efufxv3yipq4e 2208958 2208944 2026-05-25T03:07:51Z GinawaSaHapon 102500 2208958 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''likidóng katínig''' ang mga [[katinig]] na karaniwang inilalarawan bilang mga [[katinig na dinadaluyan]] na hindi [[Katinig na pailong|pailong]].<ref name=":0">{{Cite journal |last=Ballard |first=Elaine |last2=Starks |first2=Donn |date=2005-10-10 |title=Liquids: Laterals and Rhotics or Much More? |trans-title=Mga Likido: Pagilid at Tunog-''R'' o Mas Marami pa? |url=https://ses.library.usyd.edu.au/handle/2123/102 |journal=Proceedings of the 2004 Conference of the Australian Linguistic Society |language=en |archive-url=http://web.archive.org/web/20250410151451/https://ses.library.usyd.edu.au/handle/2123/102 |archive-date=2025-04-10}}</ref> Kabilang rito ang mga [[Katinig na tunog-R|katinig na tunog-''R'']] at mga [[Katinig na pagilid|pagilid]] (na tinatawag ding mga tunog-''L''). May dalawang likidong katinig sa [[wikang Tagalog]], {{IPA|[l]}} at {{IPA|[ɾ]}}. == Estraktura == Kinokonsidera ang mga likidong katinig bilang mga pinakamauugong na tunog kasama ng mga [[patinig]] at [[malapatinig]],<ref>{{Citation |last=Gordon |first=Matthew K. |title=Introduction |date=2016-04-01 |url=https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199669004.003.0001 |work=Phonological Typology |pages=1–16 |trans-title=Panimula |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acprof:oso/9780199669004.003.0001 |isbn=978-0-19-966900-4 |access-date=2023-12-28 |url-access=subscription}}</ref> kung saan mas maugong ang mga [[Katinig na tunog-R|tunog-''R'']] kesa sa mga [[Katinig na pagilid|pagilid]].<ref name=":82">{{Cite book |last=Wiese |first=Richard |url=http://dx.doi.org/10.1002/9781444335262.wbctp0030 |title=The Blackwell Companion to Phonology |date=2011-04-28 |isbn=978-1-4051-8423-6 |pages=1–19 |language=en |trans-title=Ang Katulong ng Blackwell sa Ponolohiya |chapter=The Representation of Rhotics |trans-chapter=Ang Representasyon sa mga Tunog-''R'' |doi=10.1002/9781444335262.wbctp0030 |url-access=subscription}}</ref> Ito ang itinuturong dahilan kung bakit mas madalas makikita ang mga ito bilang bahagi ng mga [[kambal-katinig]] kesa sa ibang mga katinig (bukod sa mga malapatinig), gayundin bilang kasunod ng mga [[katinig na hinaharangan]] sa simula ng mga kambal-katinig at nauuna kung nasa dulo ng salita ang naturang kambal-katinig.<ref name=":5">{{Citation |last=Gordon |first=Matthew K. |title=Syllables |date=2016-04-01 |url=https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199669004.003.0004 |work=Phonological Typology |pages=83–122 |trans-title=Mga Pantig |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acprof:oso/9780199669004.003.0004 |isbn=978-0-19-966900-4 |access-date=2023-12-28 |url-access=subscription}}</ref> Hawak din ng mga likidong katinig ang pagtatanging ito sa tugatog ng [[pantig]]; ibig sabihin, mas madalas na maging silabiko (sa gitna ng mga pantig) ang mga ito kesa sa ibang mga katinig, bagamat ipinapakita ng ilang mga pag-aaral na mas pinapaboran sa pangkalahatan ang mga silabikong [[katinig na pailong]].<ref name=":5" /> Ito ang dahilan bakit pinapayagan ng ilang mga wika tulad ng [[wikang Tseko]], [[Wikang Eslobako|Eslobako]], at ibang [[mga wikang Eslabo]] ang mga likidong katinig na ''r'' at ''l'' sa gitna ng mga pantig, kagaya sa makikita sa [[pulupot-dila]] na {{Lang|sla|[[strč prst skrz krk]]}} ({{Literal na pagsasalin|itulak ang daliri sa lalamunan}}).<ref name=":1">{{Cite journal |last=Bloch-Rozmej |first=Anna |date=2010-05-01 |title=Syllabic Consonants in Slavic and Celtic Languages: The Mechanism of Element Extension |trans-title=Mga Silabikong Katinig sa mga Wikang Eslabo at Keltiko: Ang Mekanismo ng Pagdurugtong ng Elemento |url=https://www.societas-celto-slavica.org/series/04/07 |journal=Studia Celto-Slavica |language=en-GB |volume=4 |issue=1 |pages=53–66 |doi=10.54586/WWJF8701}}</ref> == Wika == Ayon sa isang sarbey ng lingwistang si [[Ian Maddieson]], nagtataglay ang karamihan ng mga wika ng mundo ng isa hanggang tatlong likidong katinig, at mas madalas itong [[katinig sa ngipin]] o [[Katinig sa gilagid|gilagid]].<ref name=":102">{{Citation |last=Gordon |first=Matthew K. |title=Phoneme inventories |date=2016-04-01 |url=http://dx.doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199669004.003.0003 |work=Phonological Typology |pages=43–82 |trans-title=Mga Imbentaryo ng Ponema |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acprof:oso/9780199669004.003.0003 |isbn=978-0-19-966900-4 |access-date=2023-12-30 |url-access=subscription}}</ref> Bihira ring sumailalim ang mga likidong katinig sa [[Pagpapahaba (lingguwistika)|pagpapahaba]].<ref name=":102" /> Mas karaniwan sa mga wika ng mundo ang magkaroon ng mas maraming katinig na pagilid kesa tunog-''R'', pero kung may iisang likidong katinig ang isang wika, mas malaki ang tiyansang isa itong katinig na tunog-''R''.<ref name=":2">{{Cite book |last=Maddieson |url=https://www.cambridge.org/core/books/patterns-of-sounds/0343A25536C204719D26A39E5460EA77 |title=Patterns of Sounds |date=1984 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-11326-7 |series=Cambridge Studies in Speech Science and Communication |location=Cambridge |language=en |trans-title=Mga Pattern ng Tunog |doi=10.1017/CBO9780511753459}}</ref> Meron ding ilang mga wika tulad ng [[Wikang Hapones|wikang Hapon]] at [[Wikang Koreano|Koreano]] na nagtataglay ng iisang likidong katinig na parehong umaakto bilang pagilid at tunog-''R''.<ref name=":2" /> Nagtataglay ang lahat ng mga wika sa Europa ng di bababa sa isang katinig na pagilid at tunog-''R''.<ref>{{Cite book |url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-handbook-of-areal-linguistics/30BE7D6CB774250F5B18AD4714E40CE6 |title=The Cambridge Handbook of Areal Linguistics |date=2017 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-05161-4 |editor-last=Hickey |editor-first=Raymond |series=Cambridge Handbooks in Language and Linguistics |location=Cambridge |language=en |trans-title=Ang Katulong ng Cambridge sa Lingguwistikang Panlugar |doi=10.1017/9781107279872}}</ref> Kabilang rito ang [[wikang Ingles]],<ref>{{Cite journal |last=Kirkham |first=Sam |date=April 2017 |title=Ethnicity and phonetic variation in Sheffield English liquids |trans-title=Pagkakaiba sa etnisidad at ponetika sa mga likidong katinig ng wikang Ingles ng Sheffield |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-the-international-phonetic-association/article/ethnicity-and-phonetic-variation-in-sheffield-english-liquids/FAC3C04EDA3B02D518A740C860AAB71B |journal=Journal of the International Phonetic Association |language=en |volume=47 |issue=1 |pages=17–35 |doi=10.1017/S0025100316000268 |issn=0025-1003 |doi-access=free}}</ref> bagamat may mga wikang Europeo din tulad ng [[wikang Griyego]] at [[Wikang Italyano|Italyano]] na may tatlo: {{IPA|/l/, /ʎ/, /r/}}. Sa ibang bahagi ng mundo, nananatili pa ring karaniwan ang mga pagilid at tunog-''R'' maliban sa [[mga katutubong wika ng Hilagang Amerika]] at [[Mga katutubong wika ng Australia|Australia]]. May mga wika sa Asya, Aprika, at mga wika sa [[Amazonia|Amazon]] na walang likidong katinig habang karaniwan naman sa [[Polynesia|Polinesya]] ang pagkakaroon ng iisang likidong katinig. == Uri == Nasa talahanayan sa baba ang mga likidong katinig sa [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]]. Para sa bawat pares, nasa taas ang di-matunog habang nasa baba ang [[Tunog (ponetika)|matunog]] na katinig. == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} h1ty1c48fw52pad5i33g8hgjhg16ywt 2208960 2208958 2026-05-25T03:10:12Z GinawaSaHapon 102500 2208960 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''likidóng katínig''' ang mga [[katinig]] na karaniwang inilalarawan bilang mga [[katinig na dinadaluyan]] na hindi [[Katinig na pailong|pailong]].<ref name=":0">{{Cite journal |last=Ballard |first=Elaine |last2=Starks |first2=Donn |date=2005-10-10 |title=Liquids: Laterals and Rhotics or Much More? |trans-title=Mga Likido: Pagilid at Tunog-''R'' o Mas Marami pa? |url=https://ses.library.usyd.edu.au/handle/2123/102 |journal=Proceedings of the 2004 Conference of the Australian Linguistic Society |language=en |archive-url=http://web.archive.org/web/20250410151451/https://ses.library.usyd.edu.au/handle/2123/102 |archive-date=2025-04-10}}</ref> Kabilang rito ang mga [[Katinig na tunog-R|katinig na tunog-''R'']] at mga [[Katinig na pagilid|pagilid]] (na tinatawag ding mga tunog-''L''). May dalawang likidong katinig sa [[wikang Tagalog]], {{IPA|[l]}} at {{IPA|[ɾ]}}. == Estraktura == Kinokonsidera ang mga likidong katinig bilang mga pinakamauugong na tunog kasama ng mga [[patinig]] at [[malapatinig]],<ref>{{Citation |last=Gordon |first=Matthew K. |title=Introduction |date=2016-04-01 |url=https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199669004.003.0001 |work=Phonological Typology |pages=1–16 |trans-title=Panimula |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acprof:oso/9780199669004.003.0001 |isbn=978-0-19-966900-4 |access-date=2023-12-28 |url-access=subscription}}</ref> kung saan mas maugong ang mga [[Katinig na tunog-R|tunog-''R'']] kesa sa mga [[Katinig na pagilid|pagilid]].<ref name=":82">{{Cite book |last=Wiese |first=Richard |url=http://dx.doi.org/10.1002/9781444335262.wbctp0030 |title=The Blackwell Companion to Phonology |date=2011-04-28 |isbn=978-1-4051-8423-6 |pages=1–19 |language=en |trans-title=Ang Katulong ng Blackwell sa Ponolohiya |chapter=The Representation of Rhotics |trans-chapter=Ang Representasyon sa mga Tunog-''R'' |doi=10.1002/9781444335262.wbctp0030 |url-access=subscription}}</ref> Ito ang itinuturong dahilan kung bakit mas madalas makikita ang mga ito bilang bahagi ng mga [[kambal-katinig]] kesa sa ibang mga katinig (bukod sa mga malapatinig), gayundin bilang kasunod ng mga [[katinig na hinaharangan]] sa simula ng mga kambal-katinig at nauuna kung nasa dulo ng salita ang naturang kambal-katinig.<ref name=":5">{{Citation |last=Gordon |first=Matthew K. |title=Syllables |date=2016-04-01 |url=https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199669004.003.0004 |work=Phonological Typology |pages=83–122 |trans-title=Mga Pantig |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acprof:oso/9780199669004.003.0004 |isbn=978-0-19-966900-4 |access-date=2023-12-28 |url-access=subscription}}</ref> Hawak din ng mga likidong katinig ang pagtatanging ito sa tugatog ng [[pantig]]; ibig sabihin, mas madalas na maging silabiko (sa gitna ng mga pantig) ang mga ito kesa sa ibang mga katinig, bagamat ipinapakita ng ilang mga pag-aaral na mas pinapaboran sa pangkalahatan ang mga silabikong [[katinig na pailong]].<ref name=":5" /> Ito ang dahilan bakit pinapayagan ng ilang mga wika tulad ng [[wikang Tseko]], [[Wikang Eslobako|Eslobako]], at ibang [[mga wikang Eslabo]] ang mga likidong katinig na ''r'' at ''l'' sa gitna ng mga pantig, kagaya sa makikita sa [[pulupot-dila]] na {{Lang|sla|[[strč prst skrz krk]]}} ({{Literal na pagsasalin|itulak ang daliri sa lalamunan}}).<ref name=":1">{{Cite journal |last=Bloch-Rozmej |first=Anna |date=2010-05-01 |title=Syllabic Consonants in Slavic and Celtic Languages: The Mechanism of Element Extension |trans-title=Mga Silabikong Katinig sa mga Wikang Eslabo at Keltiko: Ang Mekanismo ng Pagdurugtong ng Elemento |url=https://www.societas-celto-slavica.org/series/04/07 |journal=Studia Celto-Slavica |language=en-GB |volume=4 |issue=1 |pages=53–66 |doi=10.54586/WWJF8701}}</ref> == Wika == Ayon sa isang sarbey ng lingwistang si [[Ian Maddieson]], nagtataglay ang karamihan ng mga wika ng mundo ng isa hanggang tatlong likidong katinig, at mas madalas itong [[katinig sa ngipin]] o [[Katinig sa gilagid|gilagid]].<ref name=":102">{{Citation |last=Gordon |first=Matthew K. |title=Phoneme inventories |date=2016-04-01 |url=http://dx.doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199669004.003.0003 |work=Phonological Typology |pages=43–82 |trans-title=Mga Imbentaryo ng Ponema |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acprof:oso/9780199669004.003.0003 |isbn=978-0-19-966900-4 |access-date=2023-12-30 |url-access=subscription}}</ref> Bihira ring sumailalim ang mga likidong katinig sa [[Pagpapahaba (lingguwistika)|pagpapahaba]].<ref name=":102" /> Mas karaniwan sa mga wika ng mundo ang magkaroon ng mas maraming katinig na pagilid kesa tunog-''R'', pero kung may iisang likidong katinig ang isang wika, mas malaki ang tiyansang isa itong katinig na tunog-''R''.<ref name=":2">{{Cite book |last=Maddieson |url=https://www.cambridge.org/core/books/patterns-of-sounds/0343A25536C204719D26A39E5460EA77 |title=Patterns of Sounds |date=1984 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-11326-7 |series=Cambridge Studies in Speech Science and Communication |location=Cambridge |language=en |trans-title=Mga Pattern ng Tunog |doi=10.1017/CBO9780511753459}}</ref> Meron ding ilang mga wika tulad ng [[Wikang Hapones|wikang Hapon]] at [[Wikang Koreano|Koreano]] na nagtataglay ng iisang likidong katinig na parehong umaakto bilang pagilid at tunog-''R''.<ref name=":2" /> Nagtataglay ang lahat ng mga wika sa Europa ng di bababa sa isang katinig na pagilid at tunog-''R''.<ref>{{Cite book |url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-handbook-of-areal-linguistics/30BE7D6CB774250F5B18AD4714E40CE6 |title=The Cambridge Handbook of Areal Linguistics |date=2017 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-05161-4 |editor-last=Hickey |editor-first=Raymond |series=Cambridge Handbooks in Language and Linguistics |location=Cambridge |language=en |trans-title=Ang Katulong ng Cambridge sa Lingguwistikang Panlugar |doi=10.1017/9781107279872}}</ref> Kabilang rito ang [[wikang Ingles]],<ref>{{Cite journal |last=Kirkham |first=Sam |date=April 2017 |title=Ethnicity and phonetic variation in Sheffield English liquids |trans-title=Pagkakaiba sa etnisidad at ponetika sa mga likidong katinig ng wikang Ingles ng Sheffield |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-the-international-phonetic-association/article/ethnicity-and-phonetic-variation-in-sheffield-english-liquids/FAC3C04EDA3B02D518A740C860AAB71B |journal=Journal of the International Phonetic Association |language=en |volume=47 |issue=1 |pages=17–35 |doi=10.1017/S0025100316000268 |issn=0025-1003 |doi-access=free}}</ref> bagamat may mga wikang Europeo din tulad ng [[wikang Griyego]] at [[Wikang Italyano|Italyano]] na may tatlo: {{IPA|/l/, /ʎ/, /r/}}. Sa ibang bahagi ng mundo, nananatili pa ring karaniwan ang mga pagilid at tunog-''R'' maliban sa [[mga katutubong wika ng Hilagang Amerika]] at [[Mga katutubong wika ng Australia|Australia]]. May mga wika sa Asya, Aprika, at mga wika sa [[Amazonia|Amazon]] na walang likidong katinig habang karaniwan naman sa [[Polynesia|Polinesya]] ang pagkakaroon ng iisang likidong katinig. == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} crtv14x8v6infja7bz62p04mf1o4rna 2208961 2208960 2026-05-25T03:11:13Z GinawaSaHapon 102500 Inilipat ni GinawaSaHapon ang pahinang [[Tagagamit:GinawaSaHapon/burador]] sa [[Likidong katinig]]: Tapos na. Nilipat sa mainspace 2208960 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''likidóng katínig''' ang mga [[katinig]] na karaniwang inilalarawan bilang mga [[katinig na dinadaluyan]] na hindi [[Katinig na pailong|pailong]].<ref name=":0">{{Cite journal |last=Ballard |first=Elaine |last2=Starks |first2=Donn |date=2005-10-10 |title=Liquids: Laterals and Rhotics or Much More? |trans-title=Mga Likido: Pagilid at Tunog-''R'' o Mas Marami pa? |url=https://ses.library.usyd.edu.au/handle/2123/102 |journal=Proceedings of the 2004 Conference of the Australian Linguistic Society |language=en |archive-url=http://web.archive.org/web/20250410151451/https://ses.library.usyd.edu.au/handle/2123/102 |archive-date=2025-04-10}}</ref> Kabilang rito ang mga [[Katinig na tunog-R|katinig na tunog-''R'']] at mga [[Katinig na pagilid|pagilid]] (na tinatawag ding mga tunog-''L''). May dalawang likidong katinig sa [[wikang Tagalog]], {{IPA|[l]}} at {{IPA|[ɾ]}}. == Estraktura == Kinokonsidera ang mga likidong katinig bilang mga pinakamauugong na tunog kasama ng mga [[patinig]] at [[malapatinig]],<ref>{{Citation |last=Gordon |first=Matthew K. |title=Introduction |date=2016-04-01 |url=https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199669004.003.0001 |work=Phonological Typology |pages=1–16 |trans-title=Panimula |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acprof:oso/9780199669004.003.0001 |isbn=978-0-19-966900-4 |access-date=2023-12-28 |url-access=subscription}}</ref> kung saan mas maugong ang mga [[Katinig na tunog-R|tunog-''R'']] kesa sa mga [[Katinig na pagilid|pagilid]].<ref name=":82">{{Cite book |last=Wiese |first=Richard |url=http://dx.doi.org/10.1002/9781444335262.wbctp0030 |title=The Blackwell Companion to Phonology |date=2011-04-28 |isbn=978-1-4051-8423-6 |pages=1–19 |language=en |trans-title=Ang Katulong ng Blackwell sa Ponolohiya |chapter=The Representation of Rhotics |trans-chapter=Ang Representasyon sa mga Tunog-''R'' |doi=10.1002/9781444335262.wbctp0030 |url-access=subscription}}</ref> Ito ang itinuturong dahilan kung bakit mas madalas makikita ang mga ito bilang bahagi ng mga [[kambal-katinig]] kesa sa ibang mga katinig (bukod sa mga malapatinig), gayundin bilang kasunod ng mga [[katinig na hinaharangan]] sa simula ng mga kambal-katinig at nauuna kung nasa dulo ng salita ang naturang kambal-katinig.<ref name=":5">{{Citation |last=Gordon |first=Matthew K. |title=Syllables |date=2016-04-01 |url=https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199669004.003.0004 |work=Phonological Typology |pages=83–122 |trans-title=Mga Pantig |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acprof:oso/9780199669004.003.0004 |isbn=978-0-19-966900-4 |access-date=2023-12-28 |url-access=subscription}}</ref> Hawak din ng mga likidong katinig ang pagtatanging ito sa tugatog ng [[pantig]]; ibig sabihin, mas madalas na maging silabiko (sa gitna ng mga pantig) ang mga ito kesa sa ibang mga katinig, bagamat ipinapakita ng ilang mga pag-aaral na mas pinapaboran sa pangkalahatan ang mga silabikong [[katinig na pailong]].<ref name=":5" /> Ito ang dahilan bakit pinapayagan ng ilang mga wika tulad ng [[wikang Tseko]], [[Wikang Eslobako|Eslobako]], at ibang [[mga wikang Eslabo]] ang mga likidong katinig na ''r'' at ''l'' sa gitna ng mga pantig, kagaya sa makikita sa [[pulupot-dila]] na {{Lang|sla|[[strč prst skrz krk]]}} ({{Literal na pagsasalin|itulak ang daliri sa lalamunan}}).<ref name=":1">{{Cite journal |last=Bloch-Rozmej |first=Anna |date=2010-05-01 |title=Syllabic Consonants in Slavic and Celtic Languages: The Mechanism of Element Extension |trans-title=Mga Silabikong Katinig sa mga Wikang Eslabo at Keltiko: Ang Mekanismo ng Pagdurugtong ng Elemento |url=https://www.societas-celto-slavica.org/series/04/07 |journal=Studia Celto-Slavica |language=en-GB |volume=4 |issue=1 |pages=53–66 |doi=10.54586/WWJF8701}}</ref> == Wika == Ayon sa isang sarbey ng lingwistang si [[Ian Maddieson]], nagtataglay ang karamihan ng mga wika ng mundo ng isa hanggang tatlong likidong katinig, at mas madalas itong [[katinig sa ngipin]] o [[Katinig sa gilagid|gilagid]].<ref name=":102">{{Citation |last=Gordon |first=Matthew K. |title=Phoneme inventories |date=2016-04-01 |url=http://dx.doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199669004.003.0003 |work=Phonological Typology |pages=43–82 |trans-title=Mga Imbentaryo ng Ponema |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acprof:oso/9780199669004.003.0003 |isbn=978-0-19-966900-4 |access-date=2023-12-30 |url-access=subscription}}</ref> Bihira ring sumailalim ang mga likidong katinig sa [[Pagpapahaba (lingguwistika)|pagpapahaba]].<ref name=":102" /> Mas karaniwan sa mga wika ng mundo ang magkaroon ng mas maraming katinig na pagilid kesa tunog-''R'', pero kung may iisang likidong katinig ang isang wika, mas malaki ang tiyansang isa itong katinig na tunog-''R''.<ref name=":2">{{Cite book |last=Maddieson |url=https://www.cambridge.org/core/books/patterns-of-sounds/0343A25536C204719D26A39E5460EA77 |title=Patterns of Sounds |date=1984 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-11326-7 |series=Cambridge Studies in Speech Science and Communication |location=Cambridge |language=en |trans-title=Mga Pattern ng Tunog |doi=10.1017/CBO9780511753459}}</ref> Meron ding ilang mga wika tulad ng [[Wikang Hapones|wikang Hapon]] at [[Wikang Koreano|Koreano]] na nagtataglay ng iisang likidong katinig na parehong umaakto bilang pagilid at tunog-''R''.<ref name=":2" /> Nagtataglay ang lahat ng mga wika sa Europa ng di bababa sa isang katinig na pagilid at tunog-''R''.<ref>{{Cite book |url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-handbook-of-areal-linguistics/30BE7D6CB774250F5B18AD4714E40CE6 |title=The Cambridge Handbook of Areal Linguistics |date=2017 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-05161-4 |editor-last=Hickey |editor-first=Raymond |series=Cambridge Handbooks in Language and Linguistics |location=Cambridge |language=en |trans-title=Ang Katulong ng Cambridge sa Lingguwistikang Panlugar |doi=10.1017/9781107279872}}</ref> Kabilang rito ang [[wikang Ingles]],<ref>{{Cite journal |last=Kirkham |first=Sam |date=April 2017 |title=Ethnicity and phonetic variation in Sheffield English liquids |trans-title=Pagkakaiba sa etnisidad at ponetika sa mga likidong katinig ng wikang Ingles ng Sheffield |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-the-international-phonetic-association/article/ethnicity-and-phonetic-variation-in-sheffield-english-liquids/FAC3C04EDA3B02D518A740C860AAB71B |journal=Journal of the International Phonetic Association |language=en |volume=47 |issue=1 |pages=17–35 |doi=10.1017/S0025100316000268 |issn=0025-1003 |doi-access=free}}</ref> bagamat may mga wikang Europeo din tulad ng [[wikang Griyego]] at [[Wikang Italyano|Italyano]] na may tatlo: {{IPA|/l/, /ʎ/, /r/}}. Sa ibang bahagi ng mundo, nananatili pa ring karaniwan ang mga pagilid at tunog-''R'' maliban sa [[mga katutubong wika ng Hilagang Amerika]] at [[Mga katutubong wika ng Australia|Australia]]. May mga wika sa Asya, Aprika, at mga wika sa [[Amazonia|Amazon]] na walang likidong katinig habang karaniwan naman sa [[Polynesia|Polinesya]] ang pagkakaroon ng iisang likidong katinig. == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} crtv14x8v6infja7bz62p04mf1o4rna 2208971 2208961 2026-05-25T03:39:35Z GinawaSaHapon 102500 +[[Kategorya:Mga katinig]]; +[[Kategorya:Ponetikang pang-artikulasyon]]; +[[Kategorya:Bigkas]] using [[WP:HC|HotCat]] 2208971 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''likidóng katínig''' ang mga [[katinig]] na karaniwang inilalarawan bilang mga [[katinig na dinadaluyan]] na hindi [[Katinig na pailong|pailong]].<ref name=":0">{{Cite journal |last=Ballard |first=Elaine |last2=Starks |first2=Donn |date=2005-10-10 |title=Liquids: Laterals and Rhotics or Much More? |trans-title=Mga Likido: Pagilid at Tunog-''R'' o Mas Marami pa? |url=https://ses.library.usyd.edu.au/handle/2123/102 |journal=Proceedings of the 2004 Conference of the Australian Linguistic Society |language=en |archive-url=http://web.archive.org/web/20250410151451/https://ses.library.usyd.edu.au/handle/2123/102 |archive-date=2025-04-10}}</ref> Kabilang rito ang mga [[Katinig na tunog-R|katinig na tunog-''R'']] at mga [[Katinig na pagilid|pagilid]] (na tinatawag ding mga tunog-''L''). May dalawang likidong katinig sa [[wikang Tagalog]], {{IPA|[l]}} at {{IPA|[ɾ]}}. == Estraktura == Kinokonsidera ang mga likidong katinig bilang mga pinakamauugong na tunog kasama ng mga [[patinig]] at [[malapatinig]],<ref>{{Citation |last=Gordon |first=Matthew K. |title=Introduction |date=2016-04-01 |url=https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199669004.003.0001 |work=Phonological Typology |pages=1–16 |trans-title=Panimula |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acprof:oso/9780199669004.003.0001 |isbn=978-0-19-966900-4 |access-date=2023-12-28 |url-access=subscription}}</ref> kung saan mas maugong ang mga [[Katinig na tunog-R|tunog-''R'']] kesa sa mga [[Katinig na pagilid|pagilid]].<ref name=":82">{{Cite book |last=Wiese |first=Richard |url=http://dx.doi.org/10.1002/9781444335262.wbctp0030 |title=The Blackwell Companion to Phonology |date=2011-04-28 |isbn=978-1-4051-8423-6 |pages=1–19 |language=en |trans-title=Ang Katulong ng Blackwell sa Ponolohiya |chapter=The Representation of Rhotics |trans-chapter=Ang Representasyon sa mga Tunog-''R'' |doi=10.1002/9781444335262.wbctp0030 |url-access=subscription}}</ref> Ito ang itinuturong dahilan kung bakit mas madalas makikita ang mga ito bilang bahagi ng mga [[kambal-katinig]] kesa sa ibang mga katinig (bukod sa mga malapatinig), gayundin bilang kasunod ng mga [[katinig na hinaharangan]] sa simula ng mga kambal-katinig at nauuna kung nasa dulo ng salita ang naturang kambal-katinig.<ref name=":5">{{Citation |last=Gordon |first=Matthew K. |title=Syllables |date=2016-04-01 |url=https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199669004.003.0004 |work=Phonological Typology |pages=83–122 |trans-title=Mga Pantig |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acprof:oso/9780199669004.003.0004 |isbn=978-0-19-966900-4 |access-date=2023-12-28 |url-access=subscription}}</ref> Hawak din ng mga likidong katinig ang pagtatanging ito sa tugatog ng [[pantig]]; ibig sabihin, mas madalas na maging silabiko (sa gitna ng mga pantig) ang mga ito kesa sa ibang mga katinig, bagamat ipinapakita ng ilang mga pag-aaral na mas pinapaboran sa pangkalahatan ang mga silabikong [[katinig na pailong]].<ref name=":5" /> Ito ang dahilan bakit pinapayagan ng ilang mga wika tulad ng [[wikang Tseko]], [[Wikang Eslobako|Eslobako]], at ibang [[mga wikang Eslabo]] ang mga likidong katinig na ''r'' at ''l'' sa gitna ng mga pantig, kagaya sa makikita sa [[pulupot-dila]] na {{Lang|sla|[[strč prst skrz krk]]}} ({{Literal na pagsasalin|itulak ang daliri sa lalamunan}}).<ref name=":1">{{Cite journal |last=Bloch-Rozmej |first=Anna |date=2010-05-01 |title=Syllabic Consonants in Slavic and Celtic Languages: The Mechanism of Element Extension |trans-title=Mga Silabikong Katinig sa mga Wikang Eslabo at Keltiko: Ang Mekanismo ng Pagdurugtong ng Elemento |url=https://www.societas-celto-slavica.org/series/04/07 |journal=Studia Celto-Slavica |language=en-GB |volume=4 |issue=1 |pages=53–66 |doi=10.54586/WWJF8701}}</ref> == Wika == Ayon sa isang sarbey ng lingwistang si [[Ian Maddieson]], nagtataglay ang karamihan ng mga wika ng mundo ng isa hanggang tatlong likidong katinig, at mas madalas itong [[katinig sa ngipin]] o [[Katinig sa gilagid|gilagid]].<ref name=":102">{{Citation |last=Gordon |first=Matthew K. |title=Phoneme inventories |date=2016-04-01 |url=http://dx.doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199669004.003.0003 |work=Phonological Typology |pages=43–82 |trans-title=Mga Imbentaryo ng Ponema |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acprof:oso/9780199669004.003.0003 |isbn=978-0-19-966900-4 |access-date=2023-12-30 |url-access=subscription}}</ref> Bihira ring sumailalim ang mga likidong katinig sa [[Pagpapahaba (lingguwistika)|pagpapahaba]].<ref name=":102" /> Mas karaniwan sa mga wika ng mundo ang magkaroon ng mas maraming katinig na pagilid kesa tunog-''R'', pero kung may iisang likidong katinig ang isang wika, mas malaki ang tiyansang isa itong katinig na tunog-''R''.<ref name=":2">{{Cite book |last=Maddieson |url=https://www.cambridge.org/core/books/patterns-of-sounds/0343A25536C204719D26A39E5460EA77 |title=Patterns of Sounds |date=1984 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-11326-7 |series=Cambridge Studies in Speech Science and Communication |location=Cambridge |language=en |trans-title=Mga Pattern ng Tunog |doi=10.1017/CBO9780511753459}}</ref> Meron ding ilang mga wika tulad ng [[Wikang Hapones|wikang Hapon]] at [[Wikang Koreano|Koreano]] na nagtataglay ng iisang likidong katinig na parehong umaakto bilang pagilid at tunog-''R''.<ref name=":2" /> Nagtataglay ang lahat ng mga wika sa Europa ng di bababa sa isang katinig na pagilid at tunog-''R''.<ref>{{Cite book |url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-handbook-of-areal-linguistics/30BE7D6CB774250F5B18AD4714E40CE6 |title=The Cambridge Handbook of Areal Linguistics |date=2017 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-05161-4 |editor-last=Hickey |editor-first=Raymond |series=Cambridge Handbooks in Language and Linguistics |location=Cambridge |language=en |trans-title=Ang Katulong ng Cambridge sa Lingguwistikang Panlugar |doi=10.1017/9781107279872}}</ref> Kabilang rito ang [[wikang Ingles]],<ref>{{Cite journal |last=Kirkham |first=Sam |date=April 2017 |title=Ethnicity and phonetic variation in Sheffield English liquids |trans-title=Pagkakaiba sa etnisidad at ponetika sa mga likidong katinig ng wikang Ingles ng Sheffield |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-the-international-phonetic-association/article/ethnicity-and-phonetic-variation-in-sheffield-english-liquids/FAC3C04EDA3B02D518A740C860AAB71B |journal=Journal of the International Phonetic Association |language=en |volume=47 |issue=1 |pages=17–35 |doi=10.1017/S0025100316000268 |issn=0025-1003 |doi-access=free}}</ref> bagamat may mga wikang Europeo din tulad ng [[wikang Griyego]] at [[Wikang Italyano|Italyano]] na may tatlo: {{IPA|/l/, /ʎ/, /r/}}. Sa ibang bahagi ng mundo, nananatili pa ring karaniwan ang mga pagilid at tunog-''R'' maliban sa [[mga katutubong wika ng Hilagang Amerika]] at [[Mga katutubong wika ng Australia|Australia]]. May mga wika sa Asya, Aprika, at mga wika sa [[Amazonia|Amazon]] na walang likidong katinig habang karaniwan naman sa [[Polynesia|Polinesya]] ang pagkakaroon ng iisang likidong katinig. == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} [[Kategorya:Mga katinig]] [[Kategorya:Ponetikang pang-artikulasyon]] [[Kategorya:Bigkas]] kqshh9fad5bfu9bjuw8ak781cuugpub 0 338317 2209015 2208707 2026-05-25T07:31:02Z Ryomaandres 8044 2209015 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles>{{Location map many|Europe}} [[Talaksan:Turkish_Strait_disambig.svg|thumb|Lokasyon ng Bosporus (pula) kaugnay ng [[Dardanelos]] (dilaw) at [[Dagat ng Marmara]]]] Ang '''Bosforo''', '''Bosporus''', o '''Kipot ng Bosforo'''{{Efn|{{IPAc-en|ˈ|b|ɒ|s|.|p|ər|.|ə|s|,_|ˈ|b|ɒ|s|.|f|ər|.|ə|s}}, {{respell|BOSS|pər|əs|,_|BOSS|fər|əs}};{{efn|name=spelling|The spelling ''Bosporus'' is listed first or exclusively in all major British and American dictionaries (e.g. ''[[Lexico.com]]'',<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.lexico.com/definition/bosporus |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729144935/https://www.lexico.com/definition/bosporus |url-status=dead |archive-date=29 July 2020 |title=Bosporus |encyclopedia=Lexico.com |publisher=Oxford University Press}}</ref> ''[[Collins English Dictionary]]'',<ref>{{cite encyclopedia |url=http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/bosporus |title=Bosporus |encyclopedia=Collins English Dictionary |publisher=HarperCollins}}</ref> ''[[Longman Dictionary of Contemporary English]]'',<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.ldoceonline.com/dictionary/bosporus |title=Bosporus |encyclopedia=Longman Dictionary of Contemporary English |publisher=Pearson}}</ref> ''[[Merriam-Webster Dictionary|Merriam-Webster]]'', ''[[American Heritage Dictionary]]'',<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=Bosporus |title=Bosporus |encyclopedia=American Heritage Dictionary of the English Language |publisher=HarperCollins}}</ref> and ''[[Random House Dictionary|Random House]]'') as well as the ''[[Encyclopædia Britannica]]'' and the ''[[Columbia Encyclopedia]]''.<ref>{{cite encyclopedia |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/bosporus |title=Bosporus |encyclopedia=Columbia Encyclopedia |publisher=Columbia University Press}}</ref> The ''American Heritage Dictionary''{{'}}s online version has only this spelling and its search function does not find anything for the spelling ''Bosphorus''. The ''Columbia Encyclopedia'' specifies that the pronunciation of the alternative spelling ''ph'' is also {{IPA|/p/}}, but dictionaries also list the pronunciation {{IPA|/f/}} for this spelling.}} {{langx|tr|İstanbul Boğazı||Istanbul strait}}, colloquially {{langx|tr|Boğaz||The strait}}, {{langx|el|Βόσπορος|Vósporos}}}} ay isang likas na [[kipot]] at isang pandaigdigang mahalagang daluyan ng tubig na matatagpuan sa [[Turkiya]] na nasa pagitan ng lungsod ng [[Istanbul]]. Ang Bosporus ay nagdurugtong sa [[Dagat Itim]] sa [[Dagat ng Marmara]] at bumubuo ng isa sa mga [[Hangganan sa pagitan ng mga kontinente|hangganang kontinental sa pagitan ng Asya at Europa]]. Hinahati rin nito ang Turkiya sa pamamagitan ng paghihiwalay sa [[Asya Menor]] mula sa [[Silangang Tracia|Tracia]]. Ito ang pinakamakitid na kipot sa mundo na ginagamit para sa [[Pandaigdigang katubigan|nabigasyong pandaigdig]]. Karamihan sa mga baybayin ng Kipot ng Bosforo, maliban sa lugar sa hilaga, ay may maraming naninirahan, kung saan ang populasyon ng [[Kalakhang pook|lungsod]] ng [[Istanbul]] ay may 17 milyong naninirahan na umaabot papasok sa kalupaan mula sa magkabilang pampang. Ang Kipot ng Bosforo at ang Kipot ng [[Dardanelos]] sa kabilang dulo ng [[Dagat ng Marmara]] ay magkasamang kilala bilang [[mga Kipot ng Turkiya]]. Ang mga bahagi ng baybayin ng Bosporus sa [[Istanbul]] ay pinatibay ng kongkreto o mga durog na bato at ang mga bahagi ng kipot na madaling [[Deposisyon (heolohiya)|madeposito]] ay pana-panahong hinuhukay. == Pangalan == Ang pangalan ng kipot ay nagmula sa [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyegong]] {{Lang|grc|Βόσπορος}} ({{Lang|grc-Latn|Bósporos}}), na kung saan ay katutubo-pinag-uri-uri bilang {{Lang|grc|βοὸς πόρος}}, ibig sabihin, "kipot ng baka" (tulad ng "Ox-ford" {{Efn|There is a certain (Oxonian) tradition of equating the name "Oxford" with "Bosporus", see e.g. Wolstenholme Parr (1820), ''Memoir on the propriety of the word Oxford'', esp. p. 18.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=qSwrr71vA7IC&pg=PA18 |first=Wolstenholme |last=Parr |title=Memoir on the propriety of the word Oxford, as applied to a seminary of learning; read to the Instituto of Padoua, in the month of July last. |location=Liverpool |publisher=William Grapel |date=1820 |page=18 |oclc=47642720}}</ref>}}), mula sa henetibo ng {{Lang|grc-Latn|boûs}} {{Wikt-lang|grc|βοῦς}} 'baka, baka' + {{Lang|grc-Latn|poros}} {{Wikt-lang|grc|πόρος}} 'daanan', kaya nangangahulugang 'daanan ng baka', o 'daanan ng baka'.<ref name="Bosporos">{{Cite encyclopedia |title={{lang|grc|Βόσπορος|nocat=y}} |encyclopedia=[[A Greek–English Lexicon]] |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2320416 |date=1940 |last2=Scott |first2=Robert}}</ref> Ito ay isang pagtukoy sa [[Mitolohiyang Griyego|kuwentong Griyego]] tungkol kay [[Io (mitolohiya)|Io]], na binago sa isang baka at hinatulang gumala sa Daigdig hanggang sa tumawid siya sa Bosporus, kung saan nakilala niya ang [[Titan (mitolohiya)|Titan]] na si [[Prometeo]], na umaliw sa kanya sa pagsasabi sa kaniya na siya ay ibabalik sa anyong tao ni [[Zeus]] at magiging ninuno ng pinakadakila sa lahat ng bayani, si [[Heracles]] (Hercules). Sinasabing si [[Io (mitolohiya)|Io]] ay lumusong sa pampang malapit sa [[Üsküdar#Chrysopolis|Chrysopolis]] (kasalukuyang [[Üsküdar]]), na pinangalanang {{Lang|grc-Latn|Bous}} 'ang Baka'. Ang parehong site ay kilala rin bilang [[Damalis (bayan)|Damalis]] ({{Lang|grc|Δάμαλις}}), dahil dito itinayo ng heneral ng Atenas na si [[Cares ng Atenas|Cares]] ang isang monumento para sa kaniyang asawang si Damalis, na kinabibilangan ng isang napakalaking estatwa ng isang baka (ang pangalang {{Wikt-lang|grc|δαμάλις}} ay isinasalin bilang 'dalagang baka').<ref>{{Cite book |last=Sickler |first=Friedrich |url=https://archive.org/details/bub_gb_07JCAAAAcAAJ |title=Handbuch der alten Geographie für Gymnasien und zum Selbstunterricht |publisher=J. J. Bonné |year=1824 |location=Kassel |page=[https://archive.org/details/bub_gb_07JCAAAAcAAJ/page/n632 551] |language=de |quote={{lang|de|Die ihr entgegenstehende Landspitze hieß auch ''Bous'' oder ''Damalis'', mit einer ehernen coloss. Bildsäule einer ''Kuh''; aber hier war es auch, wo der Athen. Chares seiner Frau, der ''Damalis'', ein Grabmal errichten ließ so dass die größere Wahrscheinlichkeit dafür ist, daß wenigstens diese Landspitze eher von der ''Frau Damalis'' als von der ''Prinzessin Jo'' ihren Namen erhalten habe. |italic=unset }}}}</ref> == Heograpiya == Bilang isang daluyan ng tubig pandagat, ang Bosforo ay nagdurugtong sa Dagat Itim sa Dagat ng Marmara at mula roon ay sa mga dagat Egeo at Mediteraneo sa pamamagitan ng Dardanelles. Nagdurugtong din ito ng iba't ibang dagat sa kahabaan ng [[Silangang Mediteraneo]], [[Balkanikong Tangway|Balkaniko]], [[Malapit na Silangan]], at [[Eurasya|Kanlurang Eurasia]]. Kaya naman, ang Bosforo ay nagpapahintulot ng mga koneksyon pandagat mula sa Dagat Itim hanggang sa Dagat Mediteraneo at Karagatang Atlantiko sa pamamagitan ng Gibraltar, at sa Karagatang Indian sa pamamagitan ng [[Kanal ng Suez]], na ginagawa itong isang mahalagang internasyonal na daluyan ng tubig, lalo na para sa pagdaan ng mga kalakal na nagmumula sa [[Rusya]]. May isang napakaliit na isla sa Bosporus malapit sa Kuruçeşme. Ngayon ay kilala bilang [[Pulo ng Galatasaray]] (''Galatasaray Adası),'' ito ay ibinigay sa arkitektong Armenian na si [[Sarkis Balyan]] ni Sultan [[Abdul Hamid II|Abdülhamid II]] noong 1880. Ang bahay na itinayo niya rito ay kalaunan ay giniba. Ang isla ay naging isang napapaderang hardin at pagkatapos ay isang water sports center, bago ito ibinigay sa [[Galatasaray S.K.|Galatasaray Sports Club]], kaya naman ito ang pangalan.{{Sfn|Tonguç|Yale|2010}} Gayunpaman, noong dekada 2010, ito ay ganap na napuno ng mga nightclub at ipinagawa ng gobyerno ang mga ito noong 2017. Ito ay muling binuksan para lamang sa mga miyembro ng Galatasaray club noong tag-araw ng 2022.<ref>{{Cite web |last=fanatik |date=27 July 2022 |title=Galatasaray Adası hizmete açıldı |url=https://www.fanatik.com.tr/galatasaray-adasi-hizmete-acildi-2293801 |access-date=2022-10-05 |website=Fanatik}}</ref> == Mga sanggunian == {{Notelist}} == Mga panlabas na link == {{Wikivoyage|Istanbul/Bosphorus}} *  {{Cite NSRW|wstitle=Bosphorus|short=x}} [[Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Turko (tr)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Latin]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Aleman]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Griyego]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Turko]] qq0a0l029fir3zdi1asy5tmv0xb6s72 2209033 2209015 2026-05-25T08:22:28Z Ryomaandres 8044 2209033 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles>{{Location map many|Europe}} [[Talaksan:Turkish_Strait_disambig.svg|thumb|Lokasyon ng Bosporus (pula) kaugnay ng [[Dardanelos]] (dilaw) at [[Dagat ng Marmara]]]] Ang '''Bosforo''', '''Bosphorus''', o '''Kipot ng Bosforo'''{{Efn|{{IPAc-en|ˈ|b|ɒ|s|.|p|ər|.|ə|s|,_|ˈ|b|ɒ|s|.|f|ər|.|ə|s}}, {{respell|BOSS|pər|əs|,_|BOSS|fər|əs}};{{efn|name=spelling|The spelling ''Bosporus'' is listed first or exclusively in all major British and American dictionaries (e.g. ''[[Lexico.com]]'',<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.lexico.com/definition/bosporus |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729144935/https://www.lexico.com/definition/bosporus |url-status=dead |archive-date=29 July 2020 |title=Bosporus |encyclopedia=Lexico.com |publisher=Oxford University Press}}</ref> ''[[Collins English Dictionary]]'',<ref>{{cite encyclopedia |url=http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/bosporus |title=Bosporus |encyclopedia=Collins English Dictionary |publisher=HarperCollins}}</ref> ''[[Longman Dictionary of Contemporary English]]'',<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.ldoceonline.com/dictionary/bosporus |title=Bosporus |encyclopedia=Longman Dictionary of Contemporary English |publisher=Pearson}}</ref> ''[[Merriam-Webster Dictionary|Merriam-Webster]]'', ''[[American Heritage Dictionary]]'',<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=Bosporus |title=Bosporus |encyclopedia=American Heritage Dictionary of the English Language |publisher=HarperCollins}}</ref> and ''[[Random House Dictionary|Random House]]'') as well as the ''[[Encyclopædia Britannica]]'' and the ''[[Columbia Encyclopedia]]''.<ref>{{cite encyclopedia |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/bosporus |title=Bosporus |encyclopedia=Columbia Encyclopedia |publisher=Columbia University Press}}</ref> The ''American Heritage Dictionary''{{'}}s online version has only this spelling and its search function does not find anything for the spelling ''Bosphorus''. The ''Columbia Encyclopedia'' specifies that the pronunciation of the alternative spelling ''ph'' is also {{IPA|/p/}}, but dictionaries also list the pronunciation {{IPA|/f/}} for this spelling.}} {{langx|tr|İstanbul Boğazı||Istanbul strait}}, colloquially {{langx|tr|Boğaz||The strait}}, {{langx|el|Βόσπορος|Vósporos}}}} ay isang likas na [[kipot]] at isang pandaigdigang mahalagang daluyan ng tubig na matatagpuan sa [[Turkiya]] na nasa pagitan ng lungsod ng [[Istanbul]]. Ang Bosporus ay nagdurugtong sa [[Dagat Itim]] sa [[Dagat ng Marmara]] at bumubuo ng isa sa mga [[Hangganan sa pagitan ng mga kontinente|hangganang kontinental sa pagitan ng Asya at Europa]]. Hinahati rin nito ang Turkiya sa pamamagitan ng paghihiwalay sa [[Asya Menor]] mula sa [[Silangang Tracia|Tracia]]. Ito ang pinakamakitid na kipot sa mundo na ginagamit para sa [[Pandaigdigang katubigan|nabigasyong pandaigdig]]. Karamihan sa mga baybayin ng Kipot ng Bosforo, maliban sa lugar sa hilaga, ay may maraming naninirahan, kung saan ang populasyon ng [[Kalakhang pook|lungsod]] ng [[Istanbul]] ay may 17 milyong naninirahan na umaabot papasok sa kalupaan mula sa magkabilang pampang. Ang Kipot ng Bosforo at ang Kipot ng [[Dardanelos]] sa kabilang dulo ng [[Dagat ng Marmara]] ay magkasamang kilala bilang [[mga Kipot ng Turkiya]]. Ang mga bahagi ng baybayin ng Bosporus sa [[Istanbul]] ay pinatibay ng kongkreto o mga durog na bato at ang mga bahagi ng kipot na madaling [[Deposisyon (heolohiya)|madeposito]] ay pana-panahong hinuhukay. == Pangalan == Ang pangalan ng kipot ay nagmula sa [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyegong]] {{Lang|grc|Βόσπορος}} ({{Lang|grc-Latn|Bósporos}}), na kung saan ay katutubo-pinag-uri-uri bilang {{Lang|grc|βοὸς πόρος}}, ibig sabihin, "kipot ng baka" (tulad ng "Ox-ford" {{Efn|There is a certain (Oxonian) tradition of equating the name "Oxford" with "Bosporus", see e.g. Wolstenholme Parr (1820), ''Memoir on the propriety of the word Oxford'', esp. p. 18.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=qSwrr71vA7IC&pg=PA18 |first=Wolstenholme |last=Parr |title=Memoir on the propriety of the word Oxford, as applied to a seminary of learning; read to the Instituto of Padoua, in the month of July last. |location=Liverpool |publisher=William Grapel |date=1820 |page=18 |oclc=47642720}}</ref>}}), mula sa henetibo ng {{Lang|grc-Latn|boûs}} {{Wikt-lang|grc|βοῦς}} 'baka, baka' + {{Lang|grc-Latn|poros}} {{Wikt-lang|grc|πόρος}} 'daanan', kaya nangangahulugang 'daanan ng baka', o 'daanan ng baka'.<ref name="Bosporos">{{Cite encyclopedia |title={{lang|grc|Βόσπορος|nocat=y}} |encyclopedia=[[A Greek–English Lexicon]] |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2320416 |date=1940 |last2=Scott |first2=Robert}}</ref> Ito ay isang pagtukoy sa [[Mitolohiyang Griyego|kuwentong Griyego]] tungkol kay [[Io (mitolohiya)|Io]], na binago sa isang baka at hinatulang gumala sa Daigdig hanggang sa tumawid siya sa Bosporus, kung saan nakilala niya ang [[Titan (mitolohiya)|Titan]] na si [[Prometeo]], na umaliw sa kanya sa pagsasabi sa kaniya na siya ay ibabalik sa anyong tao ni [[Zeus]] at magiging ninuno ng pinakadakila sa lahat ng bayani, si [[Heracles]] (Hercules). Sinasabing si [[Io (mitolohiya)|Io]] ay lumusong sa pampang malapit sa [[Üsküdar#Chrysopolis|Chrysopolis]] (kasalukuyang [[Üsküdar]]), na pinangalanang {{Lang|grc-Latn|Bous}} 'ang Baka'. Ang parehong site ay kilala rin bilang [[Damalis (bayan)|Damalis]] ({{Lang|grc|Δάμαλις}}), dahil dito itinayo ng heneral ng Atenas na si [[Cares ng Atenas|Cares]] ang isang monumento para sa kaniyang asawang si Damalis, na kinabibilangan ng isang napakalaking estatwa ng isang baka (ang pangalang {{Wikt-lang|grc|δαμάλις}} ay isinasalin bilang 'dalagang baka').<ref>{{Cite book |last=Sickler |first=Friedrich |url=https://archive.org/details/bub_gb_07JCAAAAcAAJ |title=Handbuch der alten Geographie für Gymnasien und zum Selbstunterricht |publisher=J. J. Bonné |year=1824 |location=Kassel |page=[https://archive.org/details/bub_gb_07JCAAAAcAAJ/page/n632 551] |language=de |quote={{lang|de|Die ihr entgegenstehende Landspitze hieß auch ''Bous'' oder ''Damalis'', mit einer ehernen coloss. Bildsäule einer ''Kuh''; aber hier war es auch, wo der Athen. Chares seiner Frau, der ''Damalis'', ein Grabmal errichten ließ so dass die größere Wahrscheinlichkeit dafür ist, daß wenigstens diese Landspitze eher von der ''Frau Damalis'' als von der ''Prinzessin Jo'' ihren Namen erhalten habe. |italic=unset }}}}</ref> == Heograpiya == Bilang isang daluyan ng tubig pandagat, ang Bosforo ay nagdurugtong sa Dagat Itim sa Dagat ng Marmara at mula roon ay sa mga dagat Egeo at Mediteraneo sa pamamagitan ng Dardanelles. Nagdurugtong din ito ng iba't ibang dagat sa kahabaan ng [[Silangang Mediteraneo]], [[Balkanikong Tangway|Balkaniko]], [[Malapit na Silangan]], at [[Eurasya|Kanlurang Eurasia]]. Kaya naman, ang Bosforo ay nagpapahintulot ng mga koneksyon pandagat mula sa Dagat Itim hanggang sa Dagat Mediteraneo at Karagatang Atlantiko sa pamamagitan ng Gibraltar, at sa Karagatang Indian sa pamamagitan ng [[Kanal ng Suez]], na ginagawa itong isang mahalagang internasyonal na daluyan ng tubig, lalo na para sa pagdaan ng mga kalakal na nagmumula sa [[Rusya]]. May isang napakaliit na isla sa Bosporus malapit sa Kuruçeşme. Ngayon ay kilala bilang [[Pulo ng Galatasaray]] (''Galatasaray Adası),'' ito ay ibinigay sa arkitektong Armenian na si [[Sarkis Balyan]] ni Sultan [[Abdul Hamid II|Abdülhamid II]] noong 1880. Ang bahay na itinayo niya rito ay kalaunan ay giniba. Ang isla ay naging isang napapaderang hardin at pagkatapos ay isang water sports center, bago ito ibinigay sa [[Galatasaray S.K.|Galatasaray Sports Club]], kaya naman ito ang pangalan.{{Sfn|Tonguç|Yale|2010}} Gayunpaman, noong dekada 2010, ito ay ganap na napuno ng mga nightclub at ipinagawa ng gobyerno ang mga ito noong 2017. Ito ay muling binuksan para lamang sa mga miyembro ng Galatasaray club noong tag-araw ng 2022.<ref>{{Cite web |last=fanatik |date=27 July 2022 |title=Galatasaray Adası hizmete açıldı |url=https://www.fanatik.com.tr/galatasaray-adasi-hizmete-acildi-2293801 |access-date=2022-10-05 |website=Fanatik}}</ref> == Mga sanggunian == {{Notelist}} == Mga panlabas na link == {{Wikivoyage|Istanbul/Bosphorus}} *  {{Cite NSRW|wstitle=Bosphorus|short=x}} [[Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Turko (tr)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Latin]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Aleman]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Griyego]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Turko]] le3qb75bfl47wnkf978sa7itr9aq3fj 0 338319 2208845 2208709 2026-05-24T13:14:07Z Glennznl 73709 added [[Category:Mga hindi kinikilala o malawakang hindi kinikilalang estado]] using [[WP:HC|HotCat]] 2208845 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Republikang Bayan ng Lugansk | native_name = {{native name|ru|Луганская Народная Республика}}<br>{{small|{{lang|ru|Luganskaya Narodnaya Respublika}}}} | settlement_type = Republika ng {{flagicon|Russia}} [[Rusya]] ({{lang|la|[[de facto]]}})<br>Oblast ng {{flagicon|Ukraine}} [[Ukranya]] ({{lang|la|[[de jure]]}}) | coordinates = {{coord|48.92|39.02|type:adm1st_region:UA|display=inline,title}} | native_name_lang = ru | anthem = [[State Anthem of the Luhansk People's Republic]]<br/>{{center|[[File:National_Anthem_of_Lugansk_vocal.ogg]]}} | image_flag = Flag of the Luhansk People's Republic.svg | flag_size = 117px | image_shield = Coat of arms of Lugansk People's Republic.svg | image_map = Russian occupation of Luhansk Oblast.svg | mapsize = 200px | map_caption = Territory of Ukraine's [[Luhansk Oblast]] controlled by Russia as LPR shown in red and pink; [[Russian annexation of Donetsk, Kherson, Luhansk and Zaporizhzhia oblasts|territory claimed but not controlled]] shown in cyan<ref name="BBCLuhanskPRborders">{{Cite news |date=February 22, 2022 |title=Путин: Россия признала ДНР и ЛНР в границах Донецкой и Луганской областей |work=BBC Russia |url=https://www.bbc.com/russian/news-60483790 |access-date=July 26, 2022}}</ref> | image_map1 = Map of Russia - Lugansk.svg | map_caption1 = LPR in its borders claimed by Russia shown in red | established_title = Established | established_date = [[2014 pro-Russian unrest in Ukraine|27 April 2014]]<ref>{{Cite news |date=28 April 2014 |title=Separatists Declare 'People's Republic' In Ukraine's Luhansk |work=RadioFreeEurope RadioLiberty |url=https://www.rferl.org/a/separatists-declare-luhansk-peoples-republic/25364894.html |access-date=16 October 2022}}</ref><br>(as a breakaway state)<br>[[Russian annexation of Donetsk, Kherson, Luhansk and Zaporizhzhia oblasts|30 September 2022]]<br>(as a republic of Russia) | seat_type = Administrative centre | seat = [[Luhansk]] | governing_body = {{ill|People's Council of the Luhansk People's Republic|lt=People's Council|ru|Народный Совет Луганской Народной Республики}} | leader_title = {{ill|Head of the Luhansk People's Republic|lt=Head|ru|Глава Луганской Народной Республики}} | leader_name = [[Leonid Pasechnik]] | leader_title1 = Prime Minister | leader_name1 = {{ill|Egor Kovalchuk|ru|Ковальчук, Егор Викторович}} | blank_name_sec1 = [[OKTMO]] ID | blank_info_sec1 = 43000000 | blank_name_sec2 = {{nowrap|Official language}} | blank_info_sec2 = [[Russian language|Russian]]<ref>Official throughout the Russian Federation according to Article&nbsp;68.1 of the [[Constitution of Russia]].</ref> | population_total = {{Ua-pop-est2022|2,102,921}}{{efn|Figures are from before the [[Russian invasion of Ukraine]] that began in 2022. The population living only in areas under LPR control at the time was estimated to be 2,100,000.}} | shield_link = Coat of arms of the Luhansk People's Republic | utc_offset = +3 | timezone1 = [[Moscow Time|MSK]]<ref>{{Cite web |date=27 January 2023 |title=Новые субъекты РФ официально перейдут на московское время |url=https://www.interfax.ru/russia/883532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214235218/https://www.interfax.ru/russia/883532 |archive-date=14 February 2024 |access-date=26 May 2024 |website=Interfax.ru |language=ru}}</ref> | registration_plate = 81, 181<ref>{{Cite web |date=2022-10-05 |title=МВД опубликовало коды автомобильных номеров для новых субъектов России |trans-title=The Ministry of Internal Affairs has published vehicle registration codes for the new regions of Russia. |url=https://www.rbc.ru/politics/05/10/2022/633d60ac9a794704e61519d5 |access-date=2024-05-26 |website=РБК |language=ru}}</ref> | website = {{URL|https://sovminlnr.ru/}} }} Ang '''Republikang Bayan ng Lugansk''', dinadaglat na RBL (Ruso: ЛНР), ay isang bahagyang di-kinikilalang republika ng Rusya, na binubuo ng malaking bahagi ng Oblast ng Luhansk sa silangang Ukranya. Itinatag ito ng mga maka-Rusong paramilitar noong 2014 at pinatakbo bilang malayong entidad bago ito pinagsama sa Pederasyong Ruso noong 2022. Pinapaligiran ito ng Oblast ng Belgorod at Oblast ng Rostov ng Rusya sa hilaga at silangan, at ng iba pang bahagi ng Ukranya sa kanluran at timog. Sumasaklaw ito ng lawak na humigit-kumulang 26,700 km² at tinatahanan ng mahigit isang milyong tao bago ang digmaan. Ang kabisera at pinakamalaking lungsod nito ay Luhansk. Kasunod ng Rebolusyon ng Dignidad ng Ukranya noong 2014, sumiklab ang maka-Rusong, kontra-rebolusyonaryong kaguluhan sa silangang bahagi ng bansa. Sinanib ng Rusya ang Krimeya mula sa Ukranya, habang inagaw ng mga armadong separatista ang mga gusali ng pamahalaan at idineklara ang Republikang Bayan ng Donetsk (RBD) at Republikang Bayan ng Luhansk (RBL) bilang mga malayang estado. Nagsimula ito ng digmaan sa Donbas, bahagi ng mas malawak na digmaang Ruso-Ukranyo. Ang RBL at RBD ay madalas na inilarawan bilang mga papet na estado ng Russia sa panahon ng labanang ito. Wala silang natanggap na malawak na internasyonal na pagkilala mula sa mga miyembrong estado ng Nagkakaisang Bansa bago ang 2022. [[Kategorya:Mga hindi kinikilala o malawakang hindi kinikilalang estado]] 3c1noie6vfos80mzj3xj4i9bnnh0thl 2208847 2208845 2026-05-24T13:14:16Z Glennznl 73709 added [[Category:Digmaang Ruso-Ukranyo]] using [[WP:HC|HotCat]] 2208847 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Republikang Bayan ng Lugansk | native_name = {{native name|ru|Луганская Народная Республика}}<br>{{small|{{lang|ru|Luganskaya Narodnaya Respublika}}}} | settlement_type = Republika ng {{flagicon|Russia}} [[Rusya]] ({{lang|la|[[de facto]]}})<br>Oblast ng {{flagicon|Ukraine}} [[Ukranya]] ({{lang|la|[[de jure]]}}) | coordinates = {{coord|48.92|39.02|type:adm1st_region:UA|display=inline,title}} | native_name_lang = ru | anthem = [[State Anthem of the Luhansk People's Republic]]<br/>{{center|[[File:National_Anthem_of_Lugansk_vocal.ogg]]}} | image_flag = Flag of the Luhansk People's Republic.svg | flag_size = 117px | image_shield = Coat of arms of Lugansk People's Republic.svg | image_map = Russian occupation of Luhansk Oblast.svg | mapsize = 200px | map_caption = Territory of Ukraine's [[Luhansk Oblast]] controlled by Russia as LPR shown in red and pink; [[Russian annexation of Donetsk, Kherson, Luhansk and Zaporizhzhia oblasts|territory claimed but not controlled]] shown in cyan<ref name="BBCLuhanskPRborders">{{Cite news |date=February 22, 2022 |title=Путин: Россия признала ДНР и ЛНР в границах Донецкой и Луганской областей |work=BBC Russia |url=https://www.bbc.com/russian/news-60483790 |access-date=July 26, 2022}}</ref> | image_map1 = Map of Russia - Lugansk.svg | map_caption1 = LPR in its borders claimed by Russia shown in red | established_title = Established | established_date = [[2014 pro-Russian unrest in Ukraine|27 April 2014]]<ref>{{Cite news |date=28 April 2014 |title=Separatists Declare 'People's Republic' In Ukraine's Luhansk |work=RadioFreeEurope RadioLiberty |url=https://www.rferl.org/a/separatists-declare-luhansk-peoples-republic/25364894.html |access-date=16 October 2022}}</ref><br>(as a breakaway state)<br>[[Russian annexation of Donetsk, Kherson, Luhansk and Zaporizhzhia oblasts|30 September 2022]]<br>(as a republic of Russia) | seat_type = Administrative centre | seat = [[Luhansk]] | governing_body = {{ill|People's Council of the Luhansk People's Republic|lt=People's Council|ru|Народный Совет Луганской Народной Республики}} | leader_title = {{ill|Head of the Luhansk People's Republic|lt=Head|ru|Глава Луганской Народной Республики}} | leader_name = [[Leonid Pasechnik]] | leader_title1 = Prime Minister | leader_name1 = {{ill|Egor Kovalchuk|ru|Ковальчук, Егор Викторович}} | blank_name_sec1 = [[OKTMO]] ID | blank_info_sec1 = 43000000 | blank_name_sec2 = {{nowrap|Official language}} | blank_info_sec2 = [[Russian language|Russian]]<ref>Official throughout the Russian Federation according to Article&nbsp;68.1 of the [[Constitution of Russia]].</ref> | population_total = {{Ua-pop-est2022|2,102,921}}{{efn|Figures are from before the [[Russian invasion of Ukraine]] that began in 2022. The population living only in areas under LPR control at the time was estimated to be 2,100,000.}} | shield_link = Coat of arms of the Luhansk People's Republic | utc_offset = +3 | timezone1 = [[Moscow Time|MSK]]<ref>{{Cite web |date=27 January 2023 |title=Новые субъекты РФ официально перейдут на московское время |url=https://www.interfax.ru/russia/883532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214235218/https://www.interfax.ru/russia/883532 |archive-date=14 February 2024 |access-date=26 May 2024 |website=Interfax.ru |language=ru}}</ref> | registration_plate = 81, 181<ref>{{Cite web |date=2022-10-05 |title=МВД опубликовало коды автомобильных номеров для новых субъектов России |trans-title=The Ministry of Internal Affairs has published vehicle registration codes for the new regions of Russia. |url=https://www.rbc.ru/politics/05/10/2022/633d60ac9a794704e61519d5 |access-date=2024-05-26 |website=РБК |language=ru}}</ref> | website = {{URL|https://sovminlnr.ru/}} }} Ang '''Republikang Bayan ng Lugansk''', dinadaglat na RBL (Ruso: ЛНР), ay isang bahagyang di-kinikilalang republika ng Rusya, na binubuo ng malaking bahagi ng Oblast ng Luhansk sa silangang Ukranya. Itinatag ito ng mga maka-Rusong paramilitar noong 2014 at pinatakbo bilang malayong entidad bago ito pinagsama sa Pederasyong Ruso noong 2022. Pinapaligiran ito ng Oblast ng Belgorod at Oblast ng Rostov ng Rusya sa hilaga at silangan, at ng iba pang bahagi ng Ukranya sa kanluran at timog. Sumasaklaw ito ng lawak na humigit-kumulang 26,700 km² at tinatahanan ng mahigit isang milyong tao bago ang digmaan. Ang kabisera at pinakamalaking lungsod nito ay Luhansk. Kasunod ng Rebolusyon ng Dignidad ng Ukranya noong 2014, sumiklab ang maka-Rusong, kontra-rebolusyonaryong kaguluhan sa silangang bahagi ng bansa. Sinanib ng Rusya ang Krimeya mula sa Ukranya, habang inagaw ng mga armadong separatista ang mga gusali ng pamahalaan at idineklara ang Republikang Bayan ng Donetsk (RBD) at Republikang Bayan ng Luhansk (RBL) bilang mga malayang estado. Nagsimula ito ng digmaan sa Donbas, bahagi ng mas malawak na digmaang Ruso-Ukranyo. Ang RBL at RBD ay madalas na inilarawan bilang mga papet na estado ng Russia sa panahon ng labanang ito. Wala silang natanggap na malawak na internasyonal na pagkilala mula sa mga miyembrong estado ng Nagkakaisang Bansa bago ang 2022. [[Kategorya:Mga hindi kinikilala o malawakang hindi kinikilalang estado]] [[Kategorya:Digmaang Ruso-Ukranyo]] kzpw0j1yrxeie98tuh9blvtx3zfarme 0 338320 2209016 2208711 2026-05-25T07:38:11Z Ryomaandres 8044 2209016 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:2010_satellite_picture_of_the_Sea_of_Marmara.jpg|thumb| {{Center|Ang Dagat ng Marmara sa imaheng satellite}}]] Ang '''Dagat ng Marmara''',{{Efn|{{IPAc-en|ˈ|m|ɑr|m|ər|ə}}; {{langx|tr|Marmara Denizi}}; {{langx|grc|Προποντίς, Προποντίδα|Propontís, Propontída}}}} kilala rin bilang '''Dagat ng Marmora''', ang '''Dagat Marmara''' o '''Propontis''' /prəˈpɒntɪs/ (sinaunang Griyego: Προποντίς /pro.ponˈdis/), ay isang maliit na [[Paloob na dagat|dagat sa loob ng bansa]] na ganap na nasa loob ng mga hangganan ng [[Turkiya]]. Pinagdurugtong nito ang [[Dagat Itim]] at [[Dagat Egeo]] sa pamamagitan ng mga kipot ng [[Bosforo]] at [[Dardanelos]], na naghihiwalay sa mga panig ng Turkiya sa [[Silangang Tracia|Europa]] at [[Asya Menor|Asya]]. Mayroon itong lawak na {{Cvt|11,350|km2}}, at ang mga sukat nito ay {{Cvt|280|x|80|km}}, itinuturing na pinakamaliit na dagat sa mundo.<ref>{{Cite web |title=Marmara, Sea of - Dictionary definition of Marmara, Sea of - Encyclopedia.com: FREE online dictionary |url=http://www.encyclopedia.com/doc/1E1-Marmara.html |access-date=3 January 2018 |website=www.encyclopedia.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 March 2026 |title=Smallest sea |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/498330-smallest-sea |website=Guinness World Records}}</ref> Ang pinakamalalim nitong lalim ay {{Convert|1,370|m|abbr=on}}. == Pangalan == Ang Dagat ng Marmara ay ipinangalan sa pinakamalaking isla sa timog nitong bahagi, na tinatawag na [[Pulo ng Marmara]] dahil mayaman ito sa [[marmol]] ([[Wikang Griyego|Griyego:]] {{Lang|grc|μάρμᾰρον}}, ''mármaron'' 'marmol').<ref>{{Cite web |last=Liddell |first=Henry George |last2=Scott |first2=Robert |others=Henry Stuart Jones and Roderick McKenzie |title=''A Greek-English Lexicon'' |url=https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2365056 |access-date=January 12, 2009 |publisher=Perseus}}</ref> Noong [[sinaunang klasiko]], kilala ito bilang '''Propontis''', mula sa salitang Griyego ''na pro'' 'sa harap ng' + ''pontos'' 'dagat, partikular ang Dagat Itim', dahil naglayag ang mga Sinaunang Griyego sa pamamagitan nito upang makarating sa [[Dagat Itim]].<ref>{{Cite OED|term=Propontis}}</ref> == Mitolohiya == Sa [[mitolohiyang Griyego]], isang bagyo sa Propontis ang nagdala sa mga [[Argonota]] pabalik sa isang islang kanilang iniwan, na nagpasimula ng isang labanan kung saan pinatay si [[Jason]] o ni [[Heracles]] si [[Cicico (mitolohiya)|Haring Cicico]], na napagkamalan silang mga kaaway niyang [[Pelasgia]].<ref>{{Cite web |last=Parada |first=Carlos |title=Greek Mythology Link |url=http://homepage.mac.com/cparada/GML/001ShortEntries/SEClytomedes.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20020213224528/http://homepage.mac.com/cparada/GML/001ShortEntries/SEClytomedes.html |archive-date=February 13, 2002 |access-date=April 30, 2001}}</ref> == Heograpiya at idrolohiya == === Mga pulo === Mayroong dalawang pangunahing grupo ng mga isla sa Dagat ng Marmara. Sa hilaga ay matatagpuan ang [[mga Pulo ng mga Prinsipe]], isang kapuluan na binubuo ng mga tinitirhang isla ng [[Kınalıada Mahallesi|Kınaliada]], [[Burgazada]], [[Heybeliada Mahallesi|Heybeliada]], [[Büyükada]], at [[Pulo ng Sedef|Sedef Adası]] at ilang mga islang walang tinitirhan kabilang ang [[Sivriada]], [[Yassıada]], [[Kaşıkadası, İstanbul|Kaşıkadası]], at [[Tavşan Adası|Tavşanadası]]. Ang mga tinitirhang isla ay madaling mapupuntahan sa pamamagitan ng lantsa mula sa parehong baybayin ng Europa at Asya ng [[Istanbul]] at ang buong arkipelago ay bumubuo ng bahagi ng konurbasyon. Sa timog ay matatagpuan ang [[Kapuluang Marmara]], isang kapuluan na binubuo ng eponimong [[Pulo ng Marmara]] at tatlong iba pang mga islang may nakatira–[[Avşa]], [[Paşalimanı]], at [[Pulo ng Ekinlik|Ekinlik]]–pati na rin ang labimpitong isla na halos walang nakatira kabilang ang bilangguang pulo ng [[İmralı|Imralı]] na ang pinakatanyag na bilanggo, mula noong 1999, ay ang pinuno ng PKK na si [[Abdullah Öcalan]]. Ang mga pulong ito ay nasa loob ng [[lalawigan ng Balıkesir]] at pinakamadaling mapupuntahan mula sa [[Tekirdağ]] sa [[Tracia]] o [[Erdek]] sa katimugang baybayin ng Dagat ng Marmara. Sa mataas na tag-araw, may mga karagdagang ferry na naglalakbay patungong Avşa at Kapuluang Marmara mula sa sentro ng Istanbul upang mapadali ang lumalaking kalakalan ng turista. Mayroon ding ilang indibidwal na isla sa ibang lugar sa Dagat ng Marmara, tulad ng Koç Adası, malapit sa [[Tuzla, Istanbul|Tuzla]], na pribadong pag-aari ng [[pamilyang Koç]] na mga industriyalista. == Mga hamon sa kapaligiran == Ang [[Giwang ng Hilagang Anatolia]] ay nasa ilalim ng dagat at nagdulot ng ilang malalakas na [[lindol]], tulad ng sa [[Lindol sa İzmit noong 1999|Izmit]] at [[Lindol sa Düzce noong 1999|Düzce]] noong Agosto at Nobyembre 1999 ayon sa pagkakabanggit. Ang lindol noong Agosto 1999 ay karaniwang tinutukoy bilang [[Lindol sa Marmara]] dahil ang episdentro nito ay nasa ilalim ng Dagat at karamihan sa mga lugar na pinakamatinding naapektuhan ng lindol at kasunod na [[Sunami|tsunami]] ay nasa mga baybayin nito.<ref>{{Cite web |date=16 August 2019 |title=Marmara earthquake: 20 years on |url=https://www.ifrc.org/article/marmara-earthquake-20-years |access-date=2022-08-01 |publisher=IFRC}}</ref> == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles> * [http://www.britannica.com/eb/article-9051039/Sea-of-Marmara "Dagat ng Marmara"] sa ''[[Encyclopædia Britannica]]'' * [https://web.archive.org/web/20140225110257/http://disc.sci.gsfc.nasa.gov/education-and-outreach/additional/science-focus/ocean-color/marmara.shtml "Dagat ng Marmara: Kung Saan Naghahalo ang Sinaunang Mito at Modernong Agham"] sa SCIENCE FOCUS – SeaWiFS {{List of seas}} [[Kategorya:Mga dagat sa Europa]] [[Kategorya:Heograpiya ng Sinaunang Gresya]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Turko]] 0eg98szn28eh1atefwgxi8natzkbfob 0 338321 2208842 2208725 2026-05-24T13:09:47Z Glennznl 73709 added [[Category:Mga sultan]] using [[WP:HC|HotCat]] 2208842 wikitext text/x-wiki Ang '''Mahmud I''' ({{Langx|ota|محمود اول}}, {{Langx|tr|I. Mahmud}} 2 Agosto 1696{{Spaced en dash}}(13 Disyembre 1754), kilala bilang '''Mahmud ang Kuba''',<ref>{{Cite book |last=Dobrowolska |first=Agnieszka |url=https://books.google.com/books?id=dexcBgAAQBAJ |title=The Sultan's Fountain: An Imperial Story of Cairo, Istanbul, and Amsterdam |last2=Dobrowolski |first2=Jarosław |date=2011 |publisher=American University in Cairo |isbn=978-977-416-523-8 |page=24 |language=en}}</ref> ay ang [[Talaan ng mga sultan ng Imperyong Otomano|sultan ng Imperyong Otomano]] mula 1730 hanggang 1754. Siya ang pumalit sa trono matapos masugpo ang [[rebelyon ni Patrona Halil]]. Ang kaniyang paghahari ay minarkahan ng mga digmaan sa Persia at mga [[Digmaang Ruso-Turko (1735–1739)|tunggalian sa Europa]]. Ipinagkatiwala niya ang mga gawain sa pamahalaan sa kaniyang mga bisir at naglaan ng oras sa pagsusulat ng tula. Ang [[Paglusob ni Nader Shah sa India|mapaminsalang kampanya]] ni [[Nader Shah]] ay nagpahina sa Imperyong Mughal at lumikha ng pagkakataon para kay Mahmud I na [[Digmaang Otomano–Persa (1743–1746)|simulan ang digmaan]] sa pakikipagtulungan ni [[Muhammad Shah]]. Ang alyansa ay natapos sa pagkamatay ng huli, na humantong sa mga tensiyon sa pagitan ng mga Afsharid at mga Otomano. Noong 1748, ipinagbawal niya ang[[malayang masoneriya]] sa loob ng [[Imperyong Otomano]].<ref name="FitIW">Layiktez, Cecil "[http://www.freemasons-freemasonry.com/layiktez1.html Freemasonry in the Islamic World]", Pietre-Stones Review of Freemasonry, 1996</ref> == Maagang buhay == Siya ay ipinanganak sa [[Palasyo ng Edirne]] noong ika-2 ng Agosto 1696, anak ni [[Mustafa II]] (1664–1703); ang kaniyang ina ay si [[Saliha Sultan (ina ni Mahmud I)|Saliha Sultan]]. Si Mahmud I ay ang nakatatandang kapatid sa ama ni [[Osman III]] (1754–57). Nagkaroon siya ng [[Siposis|umbok na likod]]. Ang kaniyang amang si Mustafa II ay kadalasang nanirahan sa Edirne. Si Mahmud ay nagtagal ng kaniyang pagkabata sa Edirne. Noong ika-18 ng Mayo 1702, sinimulan niya ang kanyang pag-aaral sa Edirne. Nang bumaba ang kanyang ama sa trono, dinala siya sa Istanbul at ikinulong sa [[Kafes]] kung saan niya ginugol ang 27 taon ng kaniyang buhay.{{Sfn|Sakaoğlu|2015}} Hindi alam kung anong uri ng kultura ang kaniyang natutuhan sa panahong ito, dahil nagpatuloy siya sa paglalaro ng ahedres, pagsusulat ng tula, at paghawak ng musika. Bukod pa sa pagkabata at kabataan, may mga panganib din, lalo na para sa buhay Kafes.{{Sfn|Sakaoğlu|2015}} == Mga sanggunian == === Mga pagsipi === <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}{{Sultans of the Ottoman Empire}}{{Sons of the Ottoman Sultans}} [[Kategorya:Mga sultan]] splczllma9qximig8y1n0azxpx9kvto 0 338322 2209047 2208737 2026-05-25T09:24:08Z Jojit fb 38 ni-redirect na lamang sa kaugnay na artikulo dahil may mataas na tsansa na hindi ito palalawakin sa matagal na panahon 2209047 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wikang pasalita]] 71wi55ylds3tx1v86al7ua6tyibwdih 0 338336 2208814 2026-05-24T12:04:01Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208814 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Deinosuchus]] 6i5zq5wohr37a10fwm06kywh0dcfzu8 0 338337 2208815 2026-05-24T12:06:52Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208815 wikitext text/x-wiki Ang '''''Purussaurus''''' ay isang [[extinct]] na [[henero]] ng higanteng [[caiman]] na nanirahan sa [[Timog Amerika]] noong [[Mioseno]] skgl5x8bscy9xvndn7okb77pbik0zn1 2208816 2208815 2026-05-24T12:16:07Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208816 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = Miocene (Friasian-Huayquerian, {{fossil_range|16|5.3}} | image = Purussaurus.jpg | image_caption = Naka-mount na cast ng ''Purussaurus'' | taxon = Purussaurus | authority = Rodrigues, 1892 | subdivision_ranks = Extinct species | subdivision = *''[[Purussaurus brasiliensis]]'' <small>Barbosa-Rodrigues, 1892</small> *''[[Purussaurus neivensis]]''<small>Mook, 1941</small> *''[[Purussaurus mirandai]]''<small>Aguilera et al., 2026</small> }} Ang '''''Purussaurus''''' ay isang [[extinct]] na [[henero]] ng higanteng [[caiman]] na nanirahan sa [[Timog Amerika]] noong [[Mioseno]] 6xmdgsrxlsuw9xpw5i5dp62q0ppis00 2208817 2208816 2026-05-24T12:16:28Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208817 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = Miocene (Friasian-Huayquerian, {{fossil_range|16|5.3}} | image = Purussaurus.jpg | image_caption = Naka-mount na cast ng ''Purussaurus'' | taxon = Purussaurus | authority = Rodrigues, 1892 | subdivision_ranks = Extinct species | subdivision = *''[[Purussaurus brasiliensis]]'' <small>Barbosa-Rodrigues, 1892</small> *''[[Purussaurus neivensis]]'' <small>Mook, 1941</small> *''[[Purussaurus mirandai]]'' <small>Aguilera et al., 2026</small> }} Ang '''''Purussaurus''''' ay isang [[extinct]] na [[henero]] ng higanteng [[caiman]] na nanirahan sa [[Timog Amerika]] noong [[Mioseno]] cexpux2lb33y3bsbeqxq6z2vhqo8juy 2208823 2208817 2026-05-24T12:21:22Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208823 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = Miocene (Friasian-Huayquerian, {{fossil_range|16|5.3}} | image = Purussaurus.jpg | image_caption = Naka-mount na cast ng ''Purussaurus'' | taxon = Purussaurus | authority = Rodrigues, 1892 | subdivision_ranks = Extinct species | subdivision = *'''''P. brasiliensis''''' <small>Barbosa-Rodrigues, 1892</small> *'''''P. neivensis''''' <small>Mook, 1941</small> *'''''P. mirandai''''' <small>Aguilera et al., 2026</small> }} Ang '''''Purussaurus''''' ay isang [[extinct]] na [[henero]] ng higanteng [[caiman]] na nanirahan sa [[Timog Amerika]] noong [[Mioseno]] ctfpial6nfx86gyxl4whql0z2l15gro 2208824 2208823 2026-05-24T12:21:33Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208824 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = Miocene (Friasian-Huayquerian), {{fossil_range|16|5.3}} | image = Purussaurus.jpg | image_caption = Naka-mount na cast ng ''Purussaurus'' | taxon = Purussaurus | authority = Rodrigues, 1892 | subdivision_ranks = Extinct species | subdivision = *'''''P. brasiliensis''''' <small>Barbosa-Rodrigues, 1892</small> *'''''P. neivensis''''' <small>Mook, 1941</small> *'''''P. mirandai''''' <small>Aguilera et al., 2026</small> }} Ang '''''Purussaurus''''' ay isang [[extinct]] na [[henero]] ng higanteng [[caiman]] na nanirahan sa [[Timog Amerika]] noong [[Mioseno]] adzi2ui1qi2xhyzomtxwulmikom3n4v 2208825 2208824 2026-05-24T12:21:45Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208825 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = Miocene (Friasian-Huayquerian), {{fossil_range|16|5.3}} | image = Purussaurus.jpg | image_caption = Naka-mount na cast ng ''Purussaurus'' | taxon = Purussaurus | authority = Rodrigues, 1892 | subdivision_ranks = Extinct species | subdivision = *'''''P. brasiliensis''''' <small>Barbosa-Rodrigues, 1892</small> *'''''P. neivensis''''' <small>Mook, 1941</small> *'''''P. mirandai''''' <small>Aguilera et al., 2026</small> }} Ang '''''Purussaurus''''' ay isang [[extinct]] na [[henero]] ng higanteng [[caiman]] na nanirahan sa [[Timog Amerika]] noong [[Mioseno]]. ll3dh124z1jv3rvita6c63ta8ai6kof 2208826 2208825 2026-05-24T12:23:08Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208826 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = Miocene (Friasian-Huayquerian), {{fossil_range|16|5.3}} | image = Purussaurus.jpg | image_caption = Naka-mount na cast ng ''Purussaurus'' | taxon = Purussaurus | authority = Rodrigues, 1892 | subdivision_ranks = Species | subdivision = *'''''P. brasiliensis''''' <small>Barbosa-Rodrigues, 1892</small> *'''''P. neivensis''''' <small>Mook, 1941</small> *'''''P. mirandai''''' <small>Aguilera et al., 2026</small> }} Ang '''''Purussaurus''''' ay isang [[extinct]] na [[henero]] ng higanteng [[caiman]] na nanirahan sa [[Timog Amerika]] noong [[Mioseno]]. m18tj23bse0lgcozt38i84fz3v5xjt5 2208827 2208826 2026-05-24T12:24:17Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208827 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = Miocene (Friasian-Huayquerian), {{fossil_range|16|5.3}} | image = Purussaurus.jpg | image_caption = Naka-mount na cast ng ''Purussaurus'' | taxon = Purussaurus | authority = Rodrigues, 1892 | subdivision_ranks = Species | subdivision = *†'''''P. brasiliensis''''' <small>Barbosa-Rodrigues, 1892</small> *†'''''P. neivensis''''' <small>Mook, 1941</small> *†'''''P. mirandai''''' <small>Aguilera et al., 2026</small> }} Ang '''''Purussaurus''''' ay isang [[extinct]] na [[henero]] ng higanteng [[caiman]] na nanirahan sa [[Timog Amerika]] noong [[Mioseno]]. 2x110k4g7hwt2lsqctpbj5f51ewl3oe 2208830 2208827 2026-05-24T12:26:57Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208830 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = Miocene (Friasian-Huayquerian), {{fossil_range|16|5.3}} | image = Purussaurus skull.PNG | image_caption = Skull restoration ng ''Purussaurus'' | taxon = Purussaurus | authority = Rodrigues, 1892 | subdivision_ranks = Species | subdivision = *†'''''P. brasiliensis''''' <small>Barbosa-Rodrigues, 1892</small> *†'''''P. neivensis''''' <small>Mook, 1941</small> *†'''''P. mirandai''''' <small>Aguilera et al., 2026</small> }} Ang '''''Purussaurus''''' ay isang [[extinct]] na [[henero]] ng higanteng [[caiman]] na nanirahan sa [[Timog Amerika]] noong [[Mioseno]]. lhga5rfb1ns3s49bbt5cixbl3heaku6 2208833 2208830 2026-05-24T12:30:47Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208833 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = Mioseno (Friasian-Huayquerian), {{fossil_range|16|5.3}} | image = Purussaurus skull.PNG | image_caption = Skull restoration ng ''Purussaurus'' | taxon = Purussaurus | authority = Rodrigues, 1892 | subdivision_ranks = Species | subdivision = *†'''''P. brasiliensis''''' <small>Barbosa-Rodrigues, 1892</small> *†'''''P. neivensis''''' <small>Mook, 1941</small> *†'''''P. mirandai''''' <small>Aguilera et al., 2026</small> }} Ang '''''Purussaurus''''' ay isang [[extinct]] na [[henero]] ng higanteng [[caiman]] na nanirahan sa [[Timog Amerika]] noong [[Mioseno]]. qvgujwed7q54i09bcqwynsfjo9mvsc5 2208834 2208833 2026-05-24T12:30:59Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208834 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = [[Mioseno]] (Friasian-Huayquerian), {{fossil_range|16|5.3}} | image = Purussaurus skull.PNG | image_caption = Skull restoration ng ''Purussaurus'' | taxon = Purussaurus | authority = Rodrigues, 1892 | subdivision_ranks = Species | subdivision = *†'''''P. brasiliensis''''' <small>Barbosa-Rodrigues, 1892</small> *†'''''P. neivensis''''' <small>Mook, 1941</small> *†'''''P. mirandai''''' <small>Aguilera et al., 2026</small> }} Ang '''''Purussaurus''''' ay isang [[extinct]] na [[henero]] ng higanteng [[caiman]] na nanirahan sa [[Timog Amerika]] noong [[Mioseno]]. mjzxfchgluld9inn9bm4qlw1crgaoj2 10 338338 2208818 2026-05-24T12:17:03Z Sharktube2000 161034 Bagong pahina: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= genus |link= Purussaurus |parent= Jacarea |extinct= yes |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 2208818 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= genus |link= Purussaurus |parent= Jacarea |extinct= yes |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 1wc86mm3lee0molqqsezlt7iwfwo5ij 10 338339 2208819 2026-05-24T12:17:41Z Sharktube2000 161034 Bagong pahina: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= clade |link= Jacarea |parent= Caimaninae |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 2208819 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= clade |link= Jacarea |parent= Caimaninae |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} hcipcl1njuyopkigvgy8b8z8dhy3u0w 10 338340 2208820 2026-05-24T12:18:10Z Sharktube2000 161034 Bagong pahina: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= subfamilia |link= Caimaninae |parent= Alligatoridae |extinct= <!--leave blank or delete this line for "not extinct"; put "yes" for "extinct" --> |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 2208820 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= subfamilia |link= Caimaninae |parent= Alligatoridae |extinct= <!--leave blank or delete this line for "not extinct"; put "yes" for "extinct" --> |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} mitr8yuvefexja5vf7zg4btn5pw0inf 2208821 2208820 2026-05-24T12:18:46Z Sharktube2000 161034 2208821 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= subfamilia |link= Caimaninae |parent= Alligatoridae |extinct= |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} cpwoso38lm0w6rewbz0e7704h8u5h7v 2208822 2208821 2026-05-24T12:19:18Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208822 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= subfamilia |link= Caimaninae |parent= Alligatoridae |extinct= |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> |always_display= yes }} svdz0avbb2gd3fjald9o604xuybvp45 0 338341 2208838 2026-05-24T13:01:14Z CarlessParking 157192 Inilipat ni CarlessParking ang pahinang [[Kaibigan]] sa [[Pagkakaibigan]] 2208838 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pagkakaibigan]] mlo8f6j47xui85fkfzovz333pdrkxde 1 338342 2208840 2026-05-24T13:01:14Z CarlessParking 157192 Inilipat ni CarlessParking ang pahinang [[Usapan:Kaibigan]] sa [[Usapan:Pagkakaibigan]] 2208840 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Usapan:Pagkakaibigan]] qcaguncqb9ljh8b7rdbza9puv6z4xt3 0 338343 2208848 2026-05-24T13:14:53Z Glennznl 73709 Ikinakarga sa [[Republikang Bayan ng Lugansk]] 2208848 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Republikang Bayan ng Lugansk]] 9zv3rbsg0aqugbvtxj3xawm5qrvoooa 0 338344 2208921 2026-05-25T00:50:03Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1355875783|Ronnel Arambulo]]" 2208921 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Ronnel Arambulo|image=Ronnel Arambulo Makabayan Coalition Convention 2024 (cropped).jpg|caption=Arambulo noong 2024|birth_name=Ronnel Gondraneos Arambulo|birth_date={{birth date and age|1976|05|18}}|birth_place=Binangonan, Rizal, Philippines|alma_mater=|occupation={{hlist|Fisherman|activist}}|spouse=|children=|website=}} Si '''Ronnel Gondraneos Arambulo''' (ipinanganak noong Mayo 18, 1976) ay isang [[Mga Pilipino|Pilipinong]] [[mangingisda]], [[Pagkamakakalikasan|makakalikasan]], at [[Aktibismo|aktibista]] na kasalukuyang Ikalawang Tagapangulo ng [[Pamalakaya]].<ref name="Senate Run">{{Cite web |last=Aberin |first=Jade |date=August 19, 2024 |title=Ronnel Arambulo is set to sail for a Senate run |url=https://www.bulatlat.com/2024/08/19/ronnel-arambulo-is-set-to-sail-for-a-senate-run/ |access-date=January 21, 2025 |website=Bulatlat |language=en-US}}</ref> Noong [[Halalan para sa Senado ng Pilipinas, 2025|halalan para sa Senado ng Pilipinas noong 2025]], tumakbo siya sa ilalim ng [[Makabayan (koalisyong politiko)|Makabayan]] slate ngunit natalo. == Maagang buhay at edukasyon == Si Arambulo ay ipinanganak noong Mayo 18, 1976 sa Malakaban, [[Binangonan]], [[Rizal]] at nagtapos sa Pambansang Mataas na Paaralan ng Janosa.<ref name="Senatorial Bet">{{Cite web |last=Ecaldre |first=Shan Kenshin |title=Ronnel Arambulo: From a shy fisherman to a Makabayan Senatorial bet |url=https://www.bulatlat.com/2025/03/31/ronnel-arambulo-from-a-shy-fisherman-to-a-makabayan-senatorial-bet/ |access-date=April 26, 2025 |website=[[Bulatlat]] |language=en-US}}</ref> Nag-aral din siya sa University of Manila noong 1995, bago huminto pagkalipas ng isang taon. <ref name="Senatorial Bet" /> Nag-aral din siya sa [[Unibersidad ng Rizal|University of Rizal System]] sa [[Angono]], [[Rizal]] noong 2005, bago huminto muli pagkalipas ng isang taon.<ref name="Senatorial Bet" /> == Aktibismo == [[Talaksan:Ronnel_Arambulo_of_Pamalakaya_(Bacoor_Fluvial_Protest,_2025).jpg|thumb|Arambulo sa isang protestang plubyal laban sa demolisyon at reklamasyon sa [[Bacoor]], [[Kabite|Cavite]].]] Si Arambulo ay miyembro ng [[Anakbayan]] mula 2005 hanggang 2006. Noong 2006, sumali siya sa Pambansang Lakas ng Kilusang Mamamalakaya ng Pilipinas (National Federation of Small Fisherfolk Organizations in the Philippines; Pamalakaya). Naging tagapangulo rin siya ng mga balangay ng [[Anakpawis]] sa kaniyang munisipalidad at lalawigan.<ref name="Senatorial Bet">{{Cite web |last=Ecaldre |first=Shan Kenshin |title=Ronnel Arambulo: From a shy fisherman to a Makabayan Senatorial bet |url=https://www.bulatlat.com/2025/03/31/ronnel-arambulo-from-a-shy-fisherman-to-a-makabayan-senatorial-bet/ |access-date=April 26, 2025 |website=[[Bulatlat]] |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFEcaldre">Ecaldre, Shan Kenshin. [https://www.bulatlat.com/2025/03/31/ronnel-arambulo-from-a-shy-fisherman-to-a-makabayan-senatorial-bet/ "Ronnel Arambulo: From a shy fisherman to a Makabayan Senatorial bet"]. ''[[Bulatlat]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">April 26,</span> 2025</span>.</cite></ref> Mula noong 2008, ang Arambulo ay nasangkot sa mga [[kampanyang grassroots]] upang tulungan ang mga mangingisda at palawakin ang kanilang mga isyu kabilang ang [[reklamasyon ng lupa]].<ref name="Senate Run">{{Cite web |last=Aberin |first=Jade |date=August 19, 2024 |title=Ronnel Arambulo is set to sail for a Senate run |url=https://www.bulatlat.com/2024/08/19/ronnel-arambulo-is-set-to-sail-for-a-senate-run/ |access-date=January 21, 2025 |website=Bulatlat |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAberin2024">Aberin, Jade (August 19, 2024). [https://www.bulatlat.com/2024/08/19/ronnel-arambulo-is-set-to-sail-for-a-senate-run/ "Ronnel Arambulo is set to sail for a Senate run"]. ''Bulatlat''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">January 21,</span> 2025</span>.</cite></ref> Ang PAMALAKAYA ay naging bahagi ng mga kampanyang tumututol sa mga proyektong reklamasyon dahil ang mga ito ay lubos na makakasira sa kabuhayan ng mga mangingisda.<ref>{{Cite web |last=Baclig |first=Cristina Eloisa |date=August 21, 2023 |title=Navotas fishers plead for permanent ban on reclamation |url=https://newsinfo.inquirer.net/1819658/navotas-fishers-plead-for-permanent-ban-on-reclamation |access-date=January 21, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> Noong Hulyo 2021, naging bahagi siya ng isang protesta sa baybayin sa [[Botolan]], [[Zambales]], na nagmarka ng limang taon mula nang ilabas ng [[Permanenteng Hukuman ng Arbitrasyon]] sa [[Pilipinas v. Tsina|desisyon nitong pabor sa Pilipinas]] sa [[sigalot sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas]].<ref name="Senatorial Bet">{{Cite web |last=Ecaldre |first=Shan Kenshin |title=Ronnel Arambulo: From a shy fisherman to a Makabayan Senatorial bet |url=https://www.bulatlat.com/2025/03/31/ronnel-arambulo-from-a-shy-fisherman-to-a-makabayan-senatorial-bet/ |access-date=April 26, 2025 |website=[[Bulatlat]] |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFEcaldre">Ecaldre, Shan Kenshin. [https://www.bulatlat.com/2025/03/31/ronnel-arambulo-from-a-shy-fisherman-to-a-makabayan-senatorial-bet/ "Ronnel Arambulo: From a shy fisherman to a Makabayan Senatorial bet"]. ''[[Bulatlat]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">April 26,</span> 2025</span>.</cite></ref> [[Talaksan:Ronnel_Arambulo_at_the_Makabayan_2025_Senatorial_Slate_Announcement.jpg|left|thumb|317x317px|Arambulo sa Senate announcement ng Makabayan para sa [[pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 2025]].]] Bilang paghahanda sa [[Halalan para sa Senado ng Pilipinas, 2025|halalan sa kalagitnaan ng termino sa 2025]], inihayag na siya ay bahagi ng listahan ng mga kandidato para sa Senado ng [[Makabayan (koalisyong politiko)|Makabayan]] noong Agosto 19, 2024, sa isang pagtitipon ng komunidad ng mga mangingisda sa [[Navotas]]. Sinabi niya na kailangan ng mga mangingisda ng representasyon sa [[Senado ng Pilipinas|Senado]], upang matugunan ang mga isyu tulad ng reklamasyon ng [[Look ng Maynila]], pagkasira ng mga tirahan sa dagat, pagtagas ng langis, pagpapagaan ng mga natural na sakuna, at sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]], na iginigiit ang mga karapatan ng sektor sa kabuhayan sa lugar at tinututulan ang presensiya ng malalaking kapangyarihan.<ref name="Senate Run">{{Cite web |last=Aberin |first=Jade |date=August 19, 2024 |title=Ronnel Arambulo is set to sail for a Senate run |url=https://www.bulatlat.com/2024/08/19/ronnel-arambulo-is-set-to-sail-for-a-senate-run/ |access-date=January 21, 2025 |website=Bulatlat |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAberin2024">Aberin, Jade (August 19, 2024). [https://www.bulatlat.com/2024/08/19/ronnel-arambulo-is-set-to-sail-for-a-senate-run/ "Ronnel Arambulo is set to sail for a Senate run"]. ''Bulatlat''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">January 21,</span> 2025</span>.</cite></ref> Siya at ang sampung iba pang kandidato para sa Senado ng Makabayan ay maghahain ng kanilang mga Sertipikado sa Pagkakandidatura (COC) noong Oktubre 4, 2024.<ref>{{Cite web |last=Mendoza |first=John Eric |last2=kadraneda |date=October 4, 2024 |title=11 Makabayan senatorial bets file COC |url=https://www.inquirer.net/415387/11-makabayan-senatorial-bets-file-coc/ |access-date=May 29, 2025 |website=Inquirer.net |language=en}}</ref> Matatalo siya sa halalan matapos pumwesto sa ika-39 na pwesto, na nakakuha ng 3,846,216 na boto. <ref>{{Cite web |title=Comelec releases final senatorial ranking in the 2025 elections |url=https://www.philstar.com/headlines/2025/05/16/2443547/list-final-senatorial-ranking-2025-elections |access-date=May 29, 2025 |website=Philstar.com}}</ref> Noong Disyembre 4, 2024, sina Arambulo at 74 na iba pa ay nagsampa ng pangalawang reklamo ng [[pagsasakdal]] laban kay Bise Presidente [[Sara Duterte]], na binabanggit ang pagtataksil sa tiwala ng publiko dahil sa umano'y maling paggamit ng kaniyang tanggapal ng mga kompidensiyal na pondo.<ref>{{Cite news |last=Lalu |first=Gabriel Pabico |date=December 4, 2024 |title=VP Sara Duterte faces 2nd impeachment rap |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |publisher=INQUIRER.net |location=[[Manila]], Philippines |url=https://newsinfo.inquirer.net/2012345/vp-sara-duterte-faces-2nd-impeachment-rap |access-date=December 4, 2024}}</ref><ref>{{Cite news |last=De Leon |first=Dwight |date=December 4, 2024 |title=Sara Duterte slapped with second impeachment complaint |work=[[Rappler]] |publisher=Rappler Inc. |location=[[Manila]], Philippines |url=https://www.rappler.com/philippines/progressive-groups-file-second-impeachment-complaint-vice-president-sara-duterte-december-2024/ |access-date=December 4, 2024}}</ref> Pagsapit ng Pebrero 2025, pinagsama-sama ito kasama ng dalawa pang reklamo sa iisang reklamo sa pagkasakdal at nilagdaan ng 240 mambabatas mula sa 305, na umabot sa 1/3 na boto at [[Unang pagsasakdal kay Sara Duterte|nagsakdal]] kay Bise Presidente Duterte. <ref>{{Cite news |last=Lalu |first=Gabriel Pabico |date=February 7, 2025 |title=House: Lawmakers backing Sara Duterte impeachment now at 240 |work=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer.net]] |location=[[Manila]], Philippines |url=https://newsinfo.inquirer.net/2032717/house-lawmakers-backing-sara-duterte-impeachment-now-at-240 |access-date=January 28, 2026}}</ref> Noong Enero 26, 2026, isinampa ni Arambulo at ng 35 iba pa ang pangalawang reklamo ng impeachment laban kay Pangulong [[Bongbong Marcos]], na binabanggit ang kaniyang potensiyal na pagkakasangkot sa "BBM Parametric Formula" na ginagamit ng [[Kagawaran ng mga Pagawain at Lansangang Bayan|Department of Public Works and Highways]], na umano'y nagpapahintulot sa sistematikong katiwalian sa gobyerno, pati na rin ang kaniyang umano'y pagkakasangkot sa mga [[kickback]] scheme at mga 'di-nakaprogramang apropriyasyon.<ref>{{Cite news |last=Lalu |first=Gabriel Pabico |date=January 26, 2026 |title=Marcos impeachment: 2nd complaint filed, Makabayan unsure of inclusion |work=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer.net]] |location=[[Manila]], Philippines |url=https://newsinfo.inquirer.net/2173232/marcos-impeachment-2nd-complaint-filed-makabayan-unsure-of-inclusion |access-date=January 28, 2026}}</ref><ref>{{Cite news |last=Flores |first=Dominique Nicole |date=January 26, 2026 |title=While Makabayan files impeach rap vs Marcos, referral still uncertain |work=[[The Philippine Star|Philstar.com]] |location=[[Manila]], Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/01/26/2503623/while-makabayan-files-impeach-rap-vs-marcos-referral-still-uncertain |access-date=January 28, 2026 |quote=Unlike the first complaint, the second was submitted by 36 members of progressive groups[...]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Basilio |first=Kenneth Christiane L. |date=January 27, 2026 |title=House Justice Committee to review Marcos ouster complaints next week |work=[[BusinessWorld|BusinessWorld Online]] |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/01/27/726874/house-justice-committee-to-review-marcos-ouster-complaints-next-week/ |access-date=January 28, 2026}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Bagong Alyansang Makabayan}} [[Kategorya:Mga aktibista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1976]] [[Kategorya:Articles with hCards]] 64f5vuw67lc8lt9x4pcc6aiprt9itiy 2208922 2208921 2026-05-25T00:50:45Z Ryomaandres 8044 2208922 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Ronnel Arambulo|image=Ronnel Arambulo Makabayan Coalition Convention 2024 (cropped).jpg|caption=Arambulo noong 2024|birth_name=Ronnel Gondraneos Arambulo|birth_date={{birth date and age|1976|05|18}}|birth_place=Binangonan, Rizal, Philippines|alma_mater=|occupation={{hlist|Fisherman|activist}}|spouse=|children=|website=}} Si '''Ronnel Gondraneos Arambulo''' (ipinanganak noong Mayo 18, 1976) ay isang [[Mga Pilipino|Pilipinong]] [[mangingisda]], [[Pagkamakakalikasan|makakalikasan]], at [[Aktibismo|aktibista]] na kasalukuyang Ikalawang Tagapangulo ng [[Pamalakaya]].<ref name="Senate Run">{{Cite web |last=Aberin |first=Jade |date=August 19, 2024 |title=Ronnel Arambulo is set to sail for a Senate run |url=https://www.bulatlat.com/2024/08/19/ronnel-arambulo-is-set-to-sail-for-a-senate-run/ |access-date=January 21, 2025 |website=Bulatlat |language=en-US}}</ref> Noong [[Halalan para sa Senado ng Pilipinas, 2025|halalan para sa Senado ng Pilipinas noong 2025]], tumakbo siya sa ilalim ng [[Makabayan (koalisyong politiko)|Makabayan]] slate ngunit natalo. == Maagang buhay at edukasyon == Si Arambulo ay ipinanganak noong Mayo 18, 1976 sa Malakaban, [[Binangonan]], [[Rizal]] at nagtapos sa Pambansang Mataas na Paaralan ng Janosa.<ref name="Senatorial Bet">{{Cite web |last=Ecaldre |first=Shan Kenshin |title=Ronnel Arambulo: From a shy fisherman to a Makabayan Senatorial bet |url=https://www.bulatlat.com/2025/03/31/ronnel-arambulo-from-a-shy-fisherman-to-a-makabayan-senatorial-bet/ |access-date=April 26, 2025 |website=[[Bulatlat]] |language=en-US}}</ref> Nag-aral din siya sa University of Manila noong 1995, bago huminto pagkalipas ng isang taon.<ref name="Senatorial Bet" /> Nag-aral din siya sa [[Unibersidad ng Rizal|University of Rizal System]] sa [[Angono]], [[Rizal]] noong 2005, bago huminto muli pagkalipas ng isang taon.<ref name="Senatorial Bet" /> == Aktibismo == [[Talaksan:Ronnel_Arambulo_of_Pamalakaya_(Bacoor_Fluvial_Protest,_2025).jpg|thumb|Arambulo sa isang protestang plubyal laban sa demolisyon at reklamasyon sa [[Bacoor]], [[Kabite|Cavite]].]] Si Arambulo ay miyembro ng [[Anakbayan]] mula 2005 hanggang 2006. Noong 2006, sumali siya sa Pambansang Lakas ng Kilusang Mamamalakaya ng Pilipinas (National Federation of Small Fisherfolk Organizations in the Philippines; Pamalakaya). Naging tagapangulo rin siya ng mga balangay ng [[Anakpawis]] sa kaniyang munisipalidad at lalawigan.<ref name="Senatorial Bet">{{Cite web |last=Ecaldre |first=Shan Kenshin |title=Ronnel Arambulo: From a shy fisherman to a Makabayan Senatorial bet |url=https://www.bulatlat.com/2025/03/31/ronnel-arambulo-from-a-shy-fisherman-to-a-makabayan-senatorial-bet/ |access-date=April 26, 2025 |website=[[Bulatlat]] |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFEcaldre">Ecaldre, Shan Kenshin. [https://www.bulatlat.com/2025/03/31/ronnel-arambulo-from-a-shy-fisherman-to-a-makabayan-senatorial-bet/ "Ronnel Arambulo: From a shy fisherman to a Makabayan Senatorial bet"]. ''[[Bulatlat]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">April 26,</span> 2025</span>.</cite></ref> Mula noong 2008, ang Arambulo ay nasangkot sa mga [[kampanyang grassroots]] upang tulungan ang mga mangingisda at palawakin ang kanilang mga isyu kabilang ang [[reklamasyon ng lupa]].<ref name="Senate Run">{{Cite web |last=Aberin |first=Jade |date=August 19, 2024 |title=Ronnel Arambulo is set to sail for a Senate run |url=https://www.bulatlat.com/2024/08/19/ronnel-arambulo-is-set-to-sail-for-a-senate-run/ |access-date=January 21, 2025 |website=Bulatlat |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAberin2024">Aberin, Jade (August 19, 2024). [https://www.bulatlat.com/2024/08/19/ronnel-arambulo-is-set-to-sail-for-a-senate-run/ "Ronnel Arambulo is set to sail for a Senate run"]. ''Bulatlat''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">January 21,</span> 2025</span>.</cite></ref> Ang PAMALAKAYA ay naging bahagi ng mga kampanyang tumututol sa mga proyektong reklamasyon dahil ang mga ito ay lubos na makakasira sa kabuhayan ng mga mangingisda.<ref>{{Cite web |last=Baclig |first=Cristina Eloisa |date=August 21, 2023 |title=Navotas fishers plead for permanent ban on reclamation |url=https://newsinfo.inquirer.net/1819658/navotas-fishers-plead-for-permanent-ban-on-reclamation |access-date=January 21, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> Noong Hulyo 2021, naging bahagi siya ng isang protesta sa baybayin sa [[Botolan]], [[Zambales]], na nagmarka ng limang taon mula nang ilabas ng [[Permanenteng Hukuman ng Arbitrasyon]] sa [[Pilipinas v. Tsina|desisyon nitong pabor sa Pilipinas]] sa [[sigalot sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas]].<ref name="Senatorial Bet">{{Cite web |last=Ecaldre |first=Shan Kenshin |title=Ronnel Arambulo: From a shy fisherman to a Makabayan Senatorial bet |url=https://www.bulatlat.com/2025/03/31/ronnel-arambulo-from-a-shy-fisherman-to-a-makabayan-senatorial-bet/ |access-date=April 26, 2025 |website=[[Bulatlat]] |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFEcaldre">Ecaldre, Shan Kenshin. [https://www.bulatlat.com/2025/03/31/ronnel-arambulo-from-a-shy-fisherman-to-a-makabayan-senatorial-bet/ "Ronnel Arambulo: From a shy fisherman to a Makabayan Senatorial bet"]. ''[[Bulatlat]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">April 26,</span> 2025</span>.</cite></ref> [[Talaksan:Ronnel_Arambulo_at_the_Makabayan_2025_Senatorial_Slate_Announcement.jpg|left|thumb|317x317px|Arambulo sa Senate announcement ng Makabayan para sa [[pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 2025]].]] Bilang paghahanda sa [[Halalan para sa Senado ng Pilipinas, 2025|halalan sa kalagitnaan ng termino sa 2025]], inihayag na siya ay bahagi ng listahan ng mga kandidato para sa Senado ng [[Makabayan (koalisyong politiko)|Makabayan]] noong Agosto 19, 2024, sa isang pagtitipon ng komunidad ng mga mangingisda sa [[Navotas]]. Sinabi niya na kailangan ng mga mangingisda ng representasyon sa [[Senado ng Pilipinas|Senado]], upang matugunan ang mga isyu tulad ng reklamasyon ng [[Look ng Maynila]], pagkasira ng mga tirahan sa dagat, pagtagas ng langis, pagpapagaan ng mga natural na sakuna, at sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]], na iginigiit ang mga karapatan ng sektor sa kabuhayan sa lugar at tinututulan ang presensiya ng malalaking kapangyarihan.<ref name="Senate Run">{{Cite web |last=Aberin |first=Jade |date=August 19, 2024 |title=Ronnel Arambulo is set to sail for a Senate run |url=https://www.bulatlat.com/2024/08/19/ronnel-arambulo-is-set-to-sail-for-a-senate-run/ |access-date=January 21, 2025 |website=Bulatlat |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAberin2024">Aberin, Jade (August 19, 2024). [https://www.bulatlat.com/2024/08/19/ronnel-arambulo-is-set-to-sail-for-a-senate-run/ "Ronnel Arambulo is set to sail for a Senate run"]. ''Bulatlat''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">January 21,</span> 2025</span>.</cite></ref> Siya at ang sampung iba pang kandidato para sa Senado ng Makabayan ay maghahain ng kanilang mga Sertipikado sa Pagkakandidatura (COC) noong Oktubre 4, 2024.<ref>{{Cite web |last=Mendoza |first=John Eric |last2=kadraneda |date=October 4, 2024 |title=11 Makabayan senatorial bets file COC |url=https://www.inquirer.net/415387/11-makabayan-senatorial-bets-file-coc/ |access-date=May 29, 2025 |website=Inquirer.net |language=en}}</ref> Matatalo siya sa halalan matapos pumwesto sa ika-39 na pwesto, na nakakuha ng 3,846,216 na boto. <ref>{{Cite web |title=Comelec releases final senatorial ranking in the 2025 elections |url=https://www.philstar.com/headlines/2025/05/16/2443547/list-final-senatorial-ranking-2025-elections |access-date=May 29, 2025 |website=Philstar.com}}</ref> Noong Disyembre 4, 2024, sina Arambulo at 74 na iba pa ay nagsampa ng pangalawang reklamo ng [[pagsasakdal]] laban kay Bise Presidente [[Sara Duterte]], na binabanggit ang pagtataksil sa tiwala ng publiko dahil sa umano'y maling paggamit ng kaniyang tanggapal ng mga kompidensiyal na pondo.<ref>{{Cite news |last=Lalu |first=Gabriel Pabico |date=December 4, 2024 |title=VP Sara Duterte faces 2nd impeachment rap |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |publisher=INQUIRER.net |location=[[Manila]], Philippines |url=https://newsinfo.inquirer.net/2012345/vp-sara-duterte-faces-2nd-impeachment-rap |access-date=December 4, 2024}}</ref><ref>{{Cite news |last=De Leon |first=Dwight |date=December 4, 2024 |title=Sara Duterte slapped with second impeachment complaint |work=[[Rappler]] |publisher=Rappler Inc. |location=[[Manila]], Philippines |url=https://www.rappler.com/philippines/progressive-groups-file-second-impeachment-complaint-vice-president-sara-duterte-december-2024/ |access-date=December 4, 2024}}</ref> Pagsapit ng Pebrero 2025, pinagsama-sama ito kasama ng dalawa pang reklamo sa iisang reklamo sa pagkasakdal at nilagdaan ng 240 mambabatas mula sa 305, na umabot sa 1/3 na boto at [[Unang pagsasakdal kay Sara Duterte|nagsakdal]] kay Bise Presidente Duterte. <ref>{{Cite news |last=Lalu |first=Gabriel Pabico |date=February 7, 2025 |title=House: Lawmakers backing Sara Duterte impeachment now at 240 |work=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer.net]] |location=[[Manila]], Philippines |url=https://newsinfo.inquirer.net/2032717/house-lawmakers-backing-sara-duterte-impeachment-now-at-240 |access-date=January 28, 2026}}</ref> Noong Enero 26, 2026, isinampa ni Arambulo at ng 35 iba pa ang pangalawang reklamo ng impeachment laban kay Pangulong [[Bongbong Marcos]], na binabanggit ang kaniyang potensiyal na pagkakasangkot sa "BBM Parametric Formula" na ginagamit ng [[Kagawaran ng mga Pagawain at Lansangang Bayan|Department of Public Works and Highways]], na umano'y nagpapahintulot sa sistematikong katiwalian sa gobyerno, pati na rin ang kaniyang umano'y pagkakasangkot sa mga [[kickback]] scheme at mga 'di-nakaprogramang apropriyasyon.<ref>{{Cite news |last=Lalu |first=Gabriel Pabico |date=January 26, 2026 |title=Marcos impeachment: 2nd complaint filed, Makabayan unsure of inclusion |work=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer.net]] |location=[[Manila]], Philippines |url=https://newsinfo.inquirer.net/2173232/marcos-impeachment-2nd-complaint-filed-makabayan-unsure-of-inclusion |access-date=January 28, 2026}}</ref><ref>{{Cite news |last=Flores |first=Dominique Nicole |date=January 26, 2026 |title=While Makabayan files impeach rap vs Marcos, referral still uncertain |work=[[The Philippine Star|Philstar.com]] |location=[[Manila]], Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/01/26/2503623/while-makabayan-files-impeach-rap-vs-marcos-referral-still-uncertain |access-date=January 28, 2026 |quote=Unlike the first complaint, the second was submitted by 36 members of progressive groups[...]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Basilio |first=Kenneth Christiane L. |date=January 27, 2026 |title=House Justice Committee to review Marcos ouster complaints next week |work=[[BusinessWorld|BusinessWorld Online]] |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/01/27/726874/house-justice-committee-to-review-marcos-ouster-complaints-next-week/ |access-date=January 28, 2026}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Bagong Alyansang Makabayan}} [[Kategorya:Mga aktibista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1976]] [[Kategorya:Articles with hCards]] jdld3p9shzsy6qn5hrrohtd1rx7s9si 2208923 2208922 2026-05-25T00:59:09Z Ryomaandres 8044 2208923 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Ronnel Arambulo|image=Ronnel Arambulo Makabayan Coalition Convention 2024 (cropped).jpg|caption=Arambulo noong 2024|birth_name=Ronnel Gondraneos Arambulo|birth_date={{birth date and age|1976|05|18}}|birth_place=Binangonan, Rizal, Philippines|alma_mater=|occupation={{hlist|Fisherman|activist}}|spouse=|children=|website=}} Si '''Ronnel Gondraneos Arambulo''' (ipinanganak noong Mayo 18, 1976) ay isang [[Mga Pilipino|Pilipinong]] [[mangingisda]], [[Pagkamakakalikasan|makakalikasan]], at [[Aktibismo|aktibista]] na kasalukuyang Ikalawang Tagapangulo ng [[Pamalakaya]].<ref name="Senate Run">{{Cite web |last=Aberin |first=Jade |date=August 19, 2024 |title=Ronnel Arambulo is set to sail for a Senate run |url=https://www.bulatlat.com/2024/08/19/ronnel-arambulo-is-set-to-sail-for-a-senate-run/ |access-date=January 21, 2025 |website=Bulatlat |language=en-US}}</ref> Noong [[Halalan para sa Senado ng Pilipinas, 2025|halalan para sa Senado ng Pilipinas noong 2025]], tumakbo siya sa ilalim ng [[Makabayan (koalisyong politiko)|Makabayan]] slate ngunit natalo. == Maagang buhay at edukasyon == Si Arambulo ay ipinanganak noong Mayo 18, 1976 sa Malakaban, [[Binangonan]], [[Rizal]] at nagtapos sa Pambansang Mataas na Paaralan ng Janosa.<ref name="Senatorial Bet">{{Cite web |last=Ecaldre |first=Shan Kenshin |title=Ronnel Arambulo: From a shy fisherman to a Makabayan Senatorial bet |url=https://www.bulatlat.com/2025/03/31/ronnel-arambulo-from-a-shy-fisherman-to-a-makabayan-senatorial-bet/ |access-date=April 26, 2025 |website=[[Bulatlat]] |language=en-US}}</ref> Nag-aral din siya sa University of Manila noong 1995, bago huminto pagkalipas ng isang taon.<ref name="Senatorial Bet" /> Nag-aral din siya sa [[Unibersidad ng Rizal|University of Rizal System]] sa [[Angono]], [[Rizal]] noong 2005, bago huminto muli pagkalipas ng isang taon.<ref name="Senatorial Bet" /> == Aktibismo == [[Talaksan:Ronnel_Arambulo_of_Pamalakaya_(Bacoor_Fluvial_Protest,_2025).jpg|thumb|Arambulo sa isang protestang plubyal laban sa demolisyon at reklamasyon sa [[Bacoor]], [[Kabite|Cavite]].]] Si Arambulo ay miyembro ng [[Anakbayan]] mula 2005 hanggang 2006. Noong 2006, sumali siya sa Pambansang Lakas ng Kilusang Mamamalakaya ng Pilipinas (National Federation of Small Fisherfolk Organizations in the Philippines; Pamalakaya). Naging tagapangulo rin siya ng mga balangay ng [[Anakpawis]] sa kaniyang munisipalidad at lalawigan.<ref name="Senatorial Bet">{{Cite web |last=Ecaldre |first=Shan Kenshin |title=Ronnel Arambulo: From a shy fisherman to a Makabayan Senatorial bet |url=https://www.bulatlat.com/2025/03/31/ronnel-arambulo-from-a-shy-fisherman-to-a-makabayan-senatorial-bet/ |access-date=April 26, 2025 |website=[[Bulatlat]] |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFEcaldre">Ecaldre, Shan Kenshin. [https://www.bulatlat.com/2025/03/31/ronnel-arambulo-from-a-shy-fisherman-to-a-makabayan-senatorial-bet/ "Ronnel Arambulo: From a shy fisherman to a Makabayan Senatorial bet"]. ''[[Bulatlat]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">April 26,</span> 2025</span>.</cite></ref> Mula noong 2008, ang Arambulo ay nasangkot sa mga [[kampanyang grassroots]] upang tulungan ang mga mangingisda at palawakin ang kanilang mga isyu kabilang ang [[reklamasyon ng lupa]].<ref name="Senate Run">{{Cite web |last=Aberin |first=Jade |date=August 19, 2024 |title=Ronnel Arambulo is set to sail for a Senate run |url=https://www.bulatlat.com/2024/08/19/ronnel-arambulo-is-set-to-sail-for-a-senate-run/ |access-date=January 21, 2025 |website=Bulatlat |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAberin2024">Aberin, Jade (August 19, 2024). [https://www.bulatlat.com/2024/08/19/ronnel-arambulo-is-set-to-sail-for-a-senate-run/ "Ronnel Arambulo is set to sail for a Senate run"]. ''Bulatlat''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">January 21,</span> 2025</span>.</cite></ref> Ang PAMALAKAYA ay naging bahagi ng mga kampanyang tumututol sa mga proyektong reklamasyon dahil ang mga ito ay lubos na makakasira sa kabuhayan ng mga mangingisda.<ref>{{Cite web |last=Baclig |first=Cristina Eloisa |date=August 21, 2023 |title=Navotas fishers plead for permanent ban on reclamation |url=https://newsinfo.inquirer.net/1819658/navotas-fishers-plead-for-permanent-ban-on-reclamation |access-date=January 21, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> Noong Hulyo 2021, naging bahagi siya ng isang protesta sa baybayin sa [[Botolan]], [[Zambales]], na nagmarka ng limang taon mula nang ilabas ng [[Permanenteng Hukuman ng Arbitrasyon]] sa [[Pilipinas v. Tsina|desisyon nitong pabor sa Pilipinas]] sa [[sigalot sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas]].<ref name="Senatorial Bet">{{Cite web |last=Ecaldre |first=Shan Kenshin |title=Ronnel Arambulo: From a shy fisherman to a Makabayan Senatorial bet |url=https://www.bulatlat.com/2025/03/31/ronnel-arambulo-from-a-shy-fisherman-to-a-makabayan-senatorial-bet/ |access-date=April 26, 2025 |website=[[Bulatlat]] |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFEcaldre">Ecaldre, Shan Kenshin. [https://www.bulatlat.com/2025/03/31/ronnel-arambulo-from-a-shy-fisherman-to-a-makabayan-senatorial-bet/ "Ronnel Arambulo: From a shy fisherman to a Makabayan Senatorial bet"]. ''[[Bulatlat]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">April 26,</span> 2025</span>.</cite></ref> [[Talaksan:Ronnel_Arambulo_at_the_Makabayan_2025_Senatorial_Slate_Announcement.jpg|left|thumb|317x317px|Arambulo sa Senate announcement ng Makabayan para sa [[pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 2025]].]] Bilang paghahanda sa [[Halalan para sa Senado ng Pilipinas, 2025|halalan sa kalagitnaan ng termino sa 2025]], inihayag na siya ay bahagi ng listahan ng mga kandidato para sa Senado ng [[Makabayan (koalisyong politiko)|Makabayan]] noong Agosto 19, 2024, sa isang pagtitipon ng komunidad ng mga mangingisda sa [[Navotas]]. Sinabi niya na kailangan ng mga mangingisda ng representasyon sa [[Senado ng Pilipinas|Senado]], upang matugunan ang mga isyu tulad ng reklamasyon ng [[Look ng Maynila]], pagkasira ng mga tirahan sa dagat, pagtagas ng langis, pagpapagaan ng mga natural na sakuna, at sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]], na iginigiit ang mga karapatan ng sektor sa kabuhayan sa lugar at tinututulan ang presensiya ng malalaking kapangyarihan.<ref name="Senate Run">{{Cite web |last=Aberin |first=Jade |date=August 19, 2024 |title=Ronnel Arambulo is set to sail for a Senate run |url=https://www.bulatlat.com/2024/08/19/ronnel-arambulo-is-set-to-sail-for-a-senate-run/ |access-date=January 21, 2025 |website=Bulatlat |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAberin2024">Aberin, Jade (August 19, 2024). [https://www.bulatlat.com/2024/08/19/ronnel-arambulo-is-set-to-sail-for-a-senate-run/ "Ronnel Arambulo is set to sail for a Senate run"]. ''Bulatlat''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">January 21,</span> 2025</span>.</cite></ref> Siya at ang sampung iba pang kandidato para sa Senado ng Makabayan ay maghahain ng kanilang mga Sertipikado sa Pagkakandidatura (COC) noong Oktubre 4, 2024.<ref>{{Cite web |last=Mendoza |first=John Eric |last2=kadraneda |date=October 4, 2024 |title=11 Makabayan senatorial bets file COC |url=https://www.inquirer.net/415387/11-makabayan-senatorial-bets-file-coc/ |access-date=May 29, 2025 |website=Inquirer.net |language=en}}</ref> Matatalo siya sa halalan matapos pumwesto sa ika-39 na pwesto, na nakakuha ng 3,846,216 na boto. <ref>{{Cite web |title=Comelec releases final senatorial ranking in the 2025 elections |url=https://www.philstar.com/headlines/2025/05/16/2443547/list-final-senatorial-ranking-2025-elections |access-date=May 29, 2025 |website=Philstar.com}}</ref> Noong Disyembre 4, 2024, sina Arambulo at 74 na iba pa ay nagsampa ng pangalawang reklamo ng [[pagsasakdal]] laban kay Bise Presidente [[Sara Duterte]], na binabanggit ang pagtataksil sa tiwala ng publiko dahil sa umano'y maling paggamit ng kaniyang tanggapal ng mga kompidensiyal na pondo.<ref>{{Cite news |last=Lalu |first=Gabriel Pabico |date=December 4, 2024 |title=VP Sara Duterte faces 2nd impeachment rap |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |publisher=INQUIRER.net |location=[[Manila]], Philippines |url=https://newsinfo.inquirer.net/2012345/vp-sara-duterte-faces-2nd-impeachment-rap |access-date=December 4, 2024}}</ref><ref>{{Cite news |last=De Leon |first=Dwight |date=December 4, 2024 |title=Sara Duterte slapped with second impeachment complaint |work=[[Rappler]] |publisher=Rappler Inc. |location=[[Manila]], Philippines |url=https://www.rappler.com/philippines/progressive-groups-file-second-impeachment-complaint-vice-president-sara-duterte-december-2024/ |access-date=December 4, 2024}}</ref> Pagsapit ng Pebrero 2025, pinagsama-sama ito kasama ng dalawa pang reklamo sa iisang reklamo sa pagkasakdal at nilagdaan ng 240 mambabatas mula sa 305, na umabot sa 1/3 na boto at [[Unang pagsasakdal kay Sara Duterte|nagsakdal]] kay Bise Presidente Duterte. <ref>{{Cite news |last=Lalu |first=Gabriel Pabico |date=February 7, 2025 |title=House: Lawmakers backing Sara Duterte impeachment now at 240 |work=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer.net]] |location=[[Manila]], Philippines |url=https://newsinfo.inquirer.net/2032717/house-lawmakers-backing-sara-duterte-impeachment-now-at-240 |access-date=January 28, 2026}}</ref> Noong Enero 26, 2026, isinampa ni Arambulo at ng 35 iba pa ang pangalawang reklamo ng impeachment laban kay Pangulong [[Bongbong Marcos]], na binabanggit ang kaniyang potensiyal na pagkakasangkot sa "BBM Parametric Formula" na ginagamit ng [[Kagawaran ng mga Pagawain at Lansangang Bayan]], na umano'y nagpapahintulot sa sistematikong katiwalian sa gobyerno, pati na rin ang kaniyang umano'y pagkakasangkot sa mga [[kickback]] scheme at mga 'di-nakaprogramang apropriyasyon.<ref>{{Cite news |last=Lalu |first=Gabriel Pabico |date=January 26, 2026 |title=Marcos impeachment: 2nd complaint filed, Makabayan unsure of inclusion |work=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer.net]] |location=[[Manila]], Philippines |url=https://newsinfo.inquirer.net/2173232/marcos-impeachment-2nd-complaint-filed-makabayan-unsure-of-inclusion |access-date=January 28, 2026}}</ref><ref>{{Cite news |last=Flores |first=Dominique Nicole |date=January 26, 2026 |title=While Makabayan files impeach rap vs Marcos, referral still uncertain |work=[[The Philippine Star|Philstar.com]] |location=[[Manila]], Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/01/26/2503623/while-makabayan-files-impeach-rap-vs-marcos-referral-still-uncertain |access-date=January 28, 2026 |quote=Unlike the first complaint, the second was submitted by 36 members of progressive groups[...]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Basilio |first=Kenneth Christiane L. |date=January 27, 2026 |title=House Justice Committee to review Marcos ouster complaints next week |work=[[BusinessWorld|BusinessWorld Online]] |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/01/27/726874/house-justice-committee-to-review-marcos-ouster-complaints-next-week/ |access-date=January 28, 2026}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Bagong Alyansang Makabayan}} [[Kategorya:Mga aktibista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1976]] [[Kategorya:Articles with hCards]] 1yu2pgizgqz57bustyzl85lz4o304bk 0 338345 2208925 2026-05-25T01:01:20Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1353717679|Jerome Adonis]]" 2208925 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=Jerome Adonis|image=Jerome Adonis at the Makabayan 2025 Senatorial Slate Announcement (cropped).jpg|caption=Adonis sa anunisyong pang-Senado ng Makabayan para sa [[pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 2025]].|birth_name=Ronald Mangampo Adonis|birth_date={{birth date and age|1972|2|27}}|birth_place=[[Manito, Albay|Manito]], [[Albay]], [[Pilipinas]]|alma_mater=|occupation=Unyonista, aktibista|profession=|order=Tagapangulo ng|office=Kilusang Mayo Uno|term_start=Hunyo 30, 2025|predecessor=[[Elmer Labog]]|order2=Kalihim Pangkalahatan ng|office2=Kilusang Mayo Uno|term_start2=Agosto 29, 2015|term_end2=Hunyo 30, 2025|party=[[Makabayan (koalisyong politiko)|Makabayan]]|predecessor2=Roger Soluta|successor2=Mary Ann Castillo|spouse=|children=Nadine Lynn Labayo|website=}} Si '''Ronald Mangampo "Jerome" Adonis''' (ipinanganak noong Pebrero 27, 1972) ay isang Pilipiong [[Unyon ng manggagawa|manggagawang unyonista at aktibistang manggagawa]]. Mula noong 2025, siya ay nagsisilbi bilang pambansang tagapangulo ng [[Kilusang Mayo Uno]] (KMU), ang pinakamalaking unyon ng manggagawa sa bansa. Tumakbo siya sa ilalim ng [[Makabayan (koalisyong politiko)|Makabayan]] noong [[Halalan para sa Senado ng Pilipinas, 2025|halalan para sa Senado ng Pilipinas noong 2025]]. == Maagang buhay == Panganay sa anim na magkakapatid, si Adonis ay ipinanganak noong 1972 sa [[Ligao]], [[Albay]]. Nilisan ng kaniyang pamilya ang Bicol dahil sa militarisasyon sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]].<ref name=":0">{{Cite web |last=Villanueva |first=Raymund |date=2024-08-02 |title=Labor leader is Makabayan’s 3rd candidate for senate race |url=https://www.bulatlat.com/2024/08/02/labor-leader-is-makabayans-3rd-candidate-for-senate-race/ |access-date=2025-01-10 |website=Bulatlat |language=en-US}}</ref> Tumigil siya sa hayskul at nagtrabaho sa edad na 16 sa isang pabrika ng karton.<ref name=":0" /> Noong 1992, nagtrabaho siya bilang [[konduktor ng bus]] para sa Pasvil-Pascual Liner Incorporated. Dito siya sumali sa unyon ng mga manggagawa na PASVIL/Pascual Liner Inc. Workers Union – NAFLU – KMU. == Aktibismo == [[Talaksan:Dialogue_with_Quezon_City_communities_before_SONA_2021.jpg|left|thumb|Si Adonis ay nagsasagawa ng konsultasyon sa mga komunidad sa Quezon City, 2021.]] [[Talaksan:Jerome_Adonis_at_the_Kampuhan_ng_mga_Magsasaka_ng_Gitnang_Luzon.jpg|left|thumb|Si Adonis, na nagsasalita sa harap ng mga magsasaka sa Gitnang Luzon na nagkampo sa labas ng Kagawaran ng Repormang Pansakahan]] Bilang miyembro ng PASVIL/Pascual Liner Inc. Workers Union – NAFLU – KMU, sumali si Adonis sa welga ng mga manggagawa noong 1995 upang humingi ng mas maayos na kondisyon sa pagtatrabaho mula sa mga namamahala.<ref name=":0">{{Cite web |last=Villanueva |first=Raymund |date=2024-08-02 |title=Labor leader is Makabayan’s 3rd candidate for senate race |url=https://www.bulatlat.com/2024/08/02/labor-leader-is-makabayans-3rd-candidate-for-senate-race/ |access-date=2025-01-10 |website=Bulatlat |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFVillanueva2024">Villanueva, Raymund (2024-08-02). [https://www.bulatlat.com/2024/08/02/labor-leader-is-makabayans-3rd-candidate-for-senate-race/ "Labor leader is Makabayan's 3rd candidate for senate race"]. ''Bulatlat''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-01-10</span></span>.</cite></ref> Nagpoprotesta sila laban sa pagsasamantala at pagkahapo ng mga manggagawa, kung saan nagkasakit at namamatay ang mga katrabaho.<ref name=":1">{{Cite web |title=JEROME ADONIS {{!}} MAKABAYAN 2025 |url=https://makabayan.ph/jerome-adonis/ |access-date=2025-01-12 |website=MAKABAYAN 2025 |language=en-US}}</ref> Si Adonis ay naging isang full-time na tagapag-organisa ng paggawa ng KMU noong 2002 at nahalal bilang kalihim-heneral nito sa ika-11 Kongreso nito noong 2015 at muling nahalal noong 2018 sa ika-12 Kongreso nito.<ref name=":1">{{Cite web |title=JEROME ADONIS {{!}} MAKABAYAN 2025 |url=https://makabayan.ph/jerome-adonis/ |access-date=2025-01-12 |website=MAKABAYAN 2025 |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://makabayan.ph/jerome-adonis/ "JEROME ADONIS | MAKABAYAN 2025"]. ''MAKABAYAN 2025''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-01-12</span></span>.</cite></ref> Noong ika-13 Kongreso ng sentro ng paggawa noong 2025, siya ay nahalal bilang pambansang tagapangulo nito, na pumalit kay [[Elmer Labog]] na naglingkod sa kaniyang kapasidad mula noong 2003.<ref>{{Cite web |date=1 July 2025 |title=[COMMUNIQUE] MANGAHAS!: 13th National Congress of Kilusang Mayo Uno |url=https://kilusangmayouno.com/mangahas-13th-national-congress-of-kilusang-mayo-uno/ |website=Kilusang Mayo Uno}}</ref> Nahalal din siya bilang pangalawang pangalawang kalihim ng [[International League of Peoples' Struggle]] noong unang bahagi ng 2024.<ref name=":0">{{Cite web |last=Villanueva |first=Raymund |date=2024-08-02 |title=Labor leader is Makabayan’s 3rd candidate for senate race |url=https://www.bulatlat.com/2024/08/02/labor-leader-is-makabayans-3rd-candidate-for-senate-race/ |access-date=2025-01-10 |website=Bulatlat |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFVillanueva2024">Villanueva, Raymund (2024-08-02). [https://www.bulatlat.com/2024/08/02/labor-leader-is-makabayans-3rd-candidate-for-senate-race/ "Labor leader is Makabayan's 3rd candidate for senate race"]. ''Bulatlat''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-01-10</span></span>.</cite></ref> Kinatawan din niya ang Pilipinas noong mga World Congresses ng International Trade Union Confederation noong 2018 at 2022.<ref name=":1" /> Bilang isang unyonistang manggagawa, patuloy niyang isinusulong ang kasiya-siyang sahod, na nagtataguyod para sa 1,200 Pambansang Minimum na Sahod sa taong 2024.<ref>{{Cite web |last=Mendoza |first=John Eric |last2=jvicente |date=2024-10-04 |title=Makabayan senatorial bet vows to push for P1,200 minimum wage nationwide |url=https://www.inquirer.net/415563/makabayan-senatorial-bet-vows-to-push-for-p1200-minimum-wage-nationwide/ |access-date=2025-01-10 |website=Inquirer.net |language=en}}</ref> Noong Disyembre 4, 2024, sina Adonis at 74 na iba pa ay nagsampa ng pangalawang reklamo ng [[pagsasakdal]] laban kay Bise Presidente [[Sara Duterte]], na binabanggit ang pagtataksil sa tiwala ng publiko dahil sa umano'y maling paggamit ng kaniyang opisina ng mga kumpidensyal na pondo.<ref>{{Cite news |last=Lalu |first=Gabriel Pabico |date=December 4, 2024 |title=VP Sara Duterte faces 2nd impeachment rap |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |publisher=INQUIRER.net |location=[[Manila]], Philippines |url=https://newsinfo.inquirer.net/2012345/vp-sara-duterte-faces-2nd-impeachment-rap |access-date=December 4, 2024}}</ref><ref>{{Cite news |last=De Leon |first=Dwight |date=December 4, 2024 |title=Sara Duterte slapped with second impeachment complaint |work=[[Rappler]] |publisher=Rappler Inc. |location=[[Manila]], Philippines |url=https://www.rappler.com/philippines/progressive-groups-file-second-impeachment-complaint-vice-president-sara-duterte-december-2024/ |access-date=December 4, 2024}}</ref> Pagsapit ng Pebrero 2025, pinagsama-sama ito kasama ng dalawa pang reklamo sa isang reklamo ng pagsasakdal at nilagdaan ng 240 mambabatas mula sa 305, na umabot sa 1/3 boto at [[Unang pagsasakdal kay Sara Duterte|nagsakdal]] kay Bise Presidente Duterte. <ref>{{Cite news |last=Lalu |first=Gabriel Pabico |date=February 7, 2025 |title=House: Lawmakers backing Sara Duterte impeachment now at 240 |work=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer.net]] |location=[[Manila]], Philippines |url=https://newsinfo.inquirer.net/2032717/house-lawmakers-backing-sara-duterte-impeachment-now-at-240 |access-date=January 28, 2026}}</ref> Noong Enero 26, 2026, isinampa ni Adonis at ng 35 iba pa ang pangalawang reklamo ng impeachment laban kay Pangulong [[Bongbong Marcos]], na binabanggit ang kaniyang potensiyal na pagkakasangkot sa "BBM Parametric Formula" na ginagamit ng [[Kagawaran ng mga Pagawain at Lansangang Bayan]], na umano'y nagpapahintulot sa sistematikong katiwalian sa gobyerno, pati na rin ang kaniyang umano'y pagkakasangkot sa mga [[kickback]] scheme at mga 'di-nakaprogramang apropriyasyon.<ref>{{Cite news |last=Lalu |first=Gabriel Pabico |date=January 26, 2026 |title=Marcos impeachment: 2nd complaint filed, Makabayan unsure of inclusion |work=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer.net]] |location=[[Manila]], Philippines |url=https://newsinfo.inquirer.net/2173232/marcos-impeachment-2nd-complaint-filed-makabayan-unsure-of-inclusion |access-date=January 28, 2026}}</ref><ref>{{Cite news |last=Flores |first=Dominique Nicole |date=January 26, 2026 |title=While Makabayan files impeach rap vs Marcos, referral still uncertain |work=[[The Philippine Star|Philstar.com]] |location=[[Manila]], Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/01/26/2503623/while-makabayan-files-impeach-rap-vs-marcos-referral-still-uncertain |access-date=January 28, 2026 |quote=Unlike the first complaint, the second was submitted by 36 members of progressive groups[...]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Basilio |first=Kenneth Christiane L. |date=January 27, 2026 |title=House Justice Committee to review Marcos ouster complaints next week |work=[[BusinessWorld|BusinessWorld Online]] |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/01/27/726874/house-justice-committee-to-review-marcos-ouster-complaints-next-week/ |access-date=January 28, 2026}}</ref> == Pagtatalaga sa Senado sa 2025 == [[Talaksan:Baha_sa_EDSA_6.jpg|thumb|Nagsasalita sa mobilisasyon ng Baha Sa EDSA, bahagi ng paggunita sa ika-40 anibersaryo ng EDSA People Power at mga [[Mga protesta sa Pilipinas laban sa korupsiyon, 2025–2026|protesta laban sa katiwalian ng Pilipinas]] .]] Siya ay inanunsiyo bilang ikatlong kandidato sa pagkasenador ng [[Makabayan (koalisyong politika)|Makabayan Coalition]] noong Agosto 2, 2024, sa isang pagpupulong ng isang unyon ng mga manggagawa sa [[Cabuyao]], [[Laguna]].<ref name=":0">{{Cite web |last=Villanueva |first=Raymund |date=2024-08-02 |title=Labor leader is Makabayan’s 3rd candidate for senate race |url=https://www.bulatlat.com/2024/08/02/labor-leader-is-makabayans-3rd-candidate-for-senate-race/ |access-date=2025-01-10 |website=Bulatlat |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFVillanueva2024">Villanueva, Raymund (2024-08-02). [https://www.bulatlat.com/2024/08/02/labor-leader-is-makabayans-3rd-candidate-for-senate-race/ "Labor leader is Makabayan's 3rd candidate for senate race"]. ''Bulatlat''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-01-10</span></span>.</cite></ref> Si Adonis kasama ang 10 iba pang kandidato sa pagka-senador ng Makabayan ay maghahain ng kanilang mga Sertipikado ng Pagkakandidatura (COC) noong Oktubre 4, 2024.<ref>{{Cite web |last=Mendoza |first=John Eric |last2=kadraneda |date=2024-10-04 |title=11 Makabayan senatorial bets file COC |url=https://www.inquirer.net/415387/11-makabayan-senatorial-bets-file-coc/ |access-date=2025-05-29 |website=Inquirer.net |language=en}}</ref> Natalo si Adonis sa [[Halalan para sa Senado ng Pilipinas, 2025|halalan sa Senado noong 2025]] at pumwesto sa ika-49 na pwesto na may 779,868 na boto.<ref>{{Cite web |last=Gozum |first=Iya |date=2025-05-16 |title=A bittersweet end to Makabayan's 'real opposition' campaign |url=https://www.rappler.com/philippines/elections/makabayan-coalition-senate-party-list-results-2025/ |access-date=2025-05-29 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Comelec releases final senatorial ranking in the 2025 elections |url=https://www.philstar.com/headlines/2025/05/16/2443547/list-final-senatorial-ranking-2025-elections |access-date=2025-05-29 |website=Philstar.com}}</ref> == Tingnan din == * [[Elmer Labog|Bong Labog]] == Mga sanggunian == <references /> {{Bagong Alyansang Makabayan}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1972]] ctjpwjgyrpvmcgabt8zslvcq2wvjxl8 2208926 2208925 2026-05-25T01:01:42Z Ryomaandres 8044 /* Aktibismo */ 2208926 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=Jerome Adonis|image=Jerome Adonis at the Makabayan 2025 Senatorial Slate Announcement (cropped).jpg|caption=Adonis sa anunisyong pang-Senado ng Makabayan para sa [[pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 2025]].|birth_name=Ronald Mangampo Adonis|birth_date={{birth date and age|1972|2|27}}|birth_place=[[Manito, Albay|Manito]], [[Albay]], [[Pilipinas]]|alma_mater=|occupation=Unyonista, aktibista|profession=|order=Tagapangulo ng|office=Kilusang Mayo Uno|term_start=Hunyo 30, 2025|predecessor=[[Elmer Labog]]|order2=Kalihim Pangkalahatan ng|office2=Kilusang Mayo Uno|term_start2=Agosto 29, 2015|term_end2=Hunyo 30, 2025|party=[[Makabayan (koalisyong politiko)|Makabayan]]|predecessor2=Roger Soluta|successor2=Mary Ann Castillo|spouse=|children=Nadine Lynn Labayo|website=}} Si '''Ronald Mangampo "Jerome" Adonis''' (ipinanganak noong Pebrero 27, 1972) ay isang Pilipiong [[Unyon ng manggagawa|manggagawang unyonista at aktibistang manggagawa]]. Mula noong 2025, siya ay nagsisilbi bilang pambansang tagapangulo ng [[Kilusang Mayo Uno]] (KMU), ang pinakamalaking unyon ng manggagawa sa bansa. Tumakbo siya sa ilalim ng [[Makabayan (koalisyong politiko)|Makabayan]] noong [[Halalan para sa Senado ng Pilipinas, 2025|halalan para sa Senado ng Pilipinas noong 2025]]. == Maagang buhay == Panganay sa anim na magkakapatid, si Adonis ay ipinanganak noong 1972 sa [[Ligao]], [[Albay]]. Nilisan ng kaniyang pamilya ang Bicol dahil sa militarisasyon sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]].<ref name=":0">{{Cite web |last=Villanueva |first=Raymund |date=2024-08-02 |title=Labor leader is Makabayan’s 3rd candidate for senate race |url=https://www.bulatlat.com/2024/08/02/labor-leader-is-makabayans-3rd-candidate-for-senate-race/ |access-date=2025-01-10 |website=Bulatlat |language=en-US}}</ref> Tumigil siya sa hayskul at nagtrabaho sa edad na 16 sa isang pabrika ng karton.<ref name=":0" /> Noong 1992, nagtrabaho siya bilang [[konduktor ng bus]] para sa Pasvil-Pascual Liner Incorporated. Dito siya sumali sa unyon ng mga manggagawa na PASVIL/Pascual Liner Inc. Workers Union – NAFLU – KMU. == Aktibismo == [[Talaksan:Dialogue_with_Quezon_City_communities_before_SONA_2021.jpg|left|thumb|Si Adonis ay nagsasagawa ng konsultasyon sa mga komunidad sa Lungsod Quezon, 2021.]] [[Talaksan:Jerome_Adonis_at_the_Kampuhan_ng_mga_Magsasaka_ng_Gitnang_Luzon.jpg|left|thumb|Si Adonis, na nagsasalita sa harap ng mga magsasaka sa Gitnang Luzon na nagkampo sa labas ng Kagawaran ng Repormang Pansakahan]] Bilang miyembro ng PASVIL/Pascual Liner Inc. Workers Union – NAFLU – KMU, sumali si Adonis sa welga ng mga manggagawa noong 1995 upang humingi ng mas maayos na kondisyon sa pagtatrabaho mula sa mga namamahala.<ref name=":0">{{Cite web |last=Villanueva |first=Raymund |date=2024-08-02 |title=Labor leader is Makabayan’s 3rd candidate for senate race |url=https://www.bulatlat.com/2024/08/02/labor-leader-is-makabayans-3rd-candidate-for-senate-race/ |access-date=2025-01-10 |website=Bulatlat |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFVillanueva2024">Villanueva, Raymund (2024-08-02). [https://www.bulatlat.com/2024/08/02/labor-leader-is-makabayans-3rd-candidate-for-senate-race/ "Labor leader is Makabayan's 3rd candidate for senate race"]. ''Bulatlat''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-01-10</span></span>.</cite></ref> Nagpoprotesta sila laban sa pagsasamantala at pagkahapo ng mga manggagawa, kung saan nagkasakit at namamatay ang mga katrabaho.<ref name=":1">{{Cite web |title=JEROME ADONIS {{!}} MAKABAYAN 2025 |url=https://makabayan.ph/jerome-adonis/ |access-date=2025-01-12 |website=MAKABAYAN 2025 |language=en-US}}</ref> Si Adonis ay naging isang full-time na tagapag-organisa ng paggawa ng KMU noong 2002 at nahalal bilang kalihim-heneral nito sa ika-11 Kongreso nito noong 2015 at muling nahalal noong 2018 sa ika-12 Kongreso nito.<ref name=":1">{{Cite web |title=JEROME ADONIS {{!}} MAKABAYAN 2025 |url=https://makabayan.ph/jerome-adonis/ |access-date=2025-01-12 |website=MAKABAYAN 2025 |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://makabayan.ph/jerome-adonis/ "JEROME ADONIS | MAKABAYAN 2025"]. ''MAKABAYAN 2025''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-01-12</span></span>.</cite></ref> Noong ika-13 Kongreso ng sentro ng paggawa noong 2025, siya ay nahalal bilang pambansang tagapangulo nito, na pumalit kay [[Elmer Labog]] na naglingkod sa kaniyang kapasidad mula noong 2003.<ref>{{Cite web |date=1 July 2025 |title=[COMMUNIQUE] MANGAHAS!: 13th National Congress of Kilusang Mayo Uno |url=https://kilusangmayouno.com/mangahas-13th-national-congress-of-kilusang-mayo-uno/ |website=Kilusang Mayo Uno}}</ref> Nahalal din siya bilang pangalawang pangalawang kalihim ng [[International League of Peoples' Struggle]] noong unang bahagi ng 2024.<ref name=":0">{{Cite web |last=Villanueva |first=Raymund |date=2024-08-02 |title=Labor leader is Makabayan’s 3rd candidate for senate race |url=https://www.bulatlat.com/2024/08/02/labor-leader-is-makabayans-3rd-candidate-for-senate-race/ |access-date=2025-01-10 |website=Bulatlat |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFVillanueva2024">Villanueva, Raymund (2024-08-02). [https://www.bulatlat.com/2024/08/02/labor-leader-is-makabayans-3rd-candidate-for-senate-race/ "Labor leader is Makabayan's 3rd candidate for senate race"]. ''Bulatlat''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-01-10</span></span>.</cite></ref> Kinatawan din niya ang Pilipinas noong mga World Congresses ng International Trade Union Confederation noong 2018 at 2022.<ref name=":1" /> Bilang isang unyonistang manggagawa, patuloy niyang isinusulong ang kasiya-siyang sahod, na nagtataguyod para sa 1,200 Pambansang Minimum na Sahod sa taong 2024.<ref>{{Cite web |last=Mendoza |first=John Eric |last2=jvicente |date=2024-10-04 |title=Makabayan senatorial bet vows to push for P1,200 minimum wage nationwide |url=https://www.inquirer.net/415563/makabayan-senatorial-bet-vows-to-push-for-p1200-minimum-wage-nationwide/ |access-date=2025-01-10 |website=Inquirer.net |language=en}}</ref> Noong Disyembre 4, 2024, sina Adonis at 74 na iba pa ay nagsampa ng pangalawang reklamo ng [[pagsasakdal]] laban kay Bise Presidente [[Sara Duterte]], na binabanggit ang pagtataksil sa tiwala ng publiko dahil sa umano'y maling paggamit ng kaniyang opisina ng mga kumpidensyal na pondo.<ref>{{Cite news |last=Lalu |first=Gabriel Pabico |date=December 4, 2024 |title=VP Sara Duterte faces 2nd impeachment rap |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |publisher=INQUIRER.net |location=[[Manila]], Philippines |url=https://newsinfo.inquirer.net/2012345/vp-sara-duterte-faces-2nd-impeachment-rap |access-date=December 4, 2024}}</ref><ref>{{Cite news |last=De Leon |first=Dwight |date=December 4, 2024 |title=Sara Duterte slapped with second impeachment complaint |work=[[Rappler]] |publisher=Rappler Inc. |location=[[Manila]], Philippines |url=https://www.rappler.com/philippines/progressive-groups-file-second-impeachment-complaint-vice-president-sara-duterte-december-2024/ |access-date=December 4, 2024}}</ref> Pagsapit ng Pebrero 2025, pinagsama-sama ito kasama ng dalawa pang reklamo sa isang reklamo ng pagsasakdal at nilagdaan ng 240 mambabatas mula sa 305, na umabot sa 1/3 boto at [[Unang pagsasakdal kay Sara Duterte|nagsakdal]] kay Bise Presidente Duterte. <ref>{{Cite news |last=Lalu |first=Gabriel Pabico |date=February 7, 2025 |title=House: Lawmakers backing Sara Duterte impeachment now at 240 |work=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer.net]] |location=[[Manila]], Philippines |url=https://newsinfo.inquirer.net/2032717/house-lawmakers-backing-sara-duterte-impeachment-now-at-240 |access-date=January 28, 2026}}</ref> Noong Enero 26, 2026, isinampa ni Adonis at ng 35 iba pa ang pangalawang reklamo ng impeachment laban kay Pangulong [[Bongbong Marcos]], na binabanggit ang kaniyang potensiyal na pagkakasangkot sa "BBM Parametric Formula" na ginagamit ng [[Kagawaran ng mga Pagawain at Lansangang Bayan]], na umano'y nagpapahintulot sa sistematikong katiwalian sa gobyerno, pati na rin ang kaniyang umano'y pagkakasangkot sa mga [[kickback]] scheme at mga 'di-nakaprogramang apropriyasyon.<ref>{{Cite news |last=Lalu |first=Gabriel Pabico |date=January 26, 2026 |title=Marcos impeachment: 2nd complaint filed, Makabayan unsure of inclusion |work=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer.net]] |location=[[Manila]], Philippines |url=https://newsinfo.inquirer.net/2173232/marcos-impeachment-2nd-complaint-filed-makabayan-unsure-of-inclusion |access-date=January 28, 2026}}</ref><ref>{{Cite news |last=Flores |first=Dominique Nicole |date=January 26, 2026 |title=While Makabayan files impeach rap vs Marcos, referral still uncertain |work=[[The Philippine Star|Philstar.com]] |location=[[Manila]], Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/01/26/2503623/while-makabayan-files-impeach-rap-vs-marcos-referral-still-uncertain |access-date=January 28, 2026 |quote=Unlike the first complaint, the second was submitted by 36 members of progressive groups[...]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Basilio |first=Kenneth Christiane L. |date=January 27, 2026 |title=House Justice Committee to review Marcos ouster complaints next week |work=[[BusinessWorld|BusinessWorld Online]] |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/01/27/726874/house-justice-committee-to-review-marcos-ouster-complaints-next-week/ |access-date=January 28, 2026}}</ref> == Pagtatalaga sa Senado sa 2025 == [[Talaksan:Baha_sa_EDSA_6.jpg|thumb|Nagsasalita sa mobilisasyon ng Baha Sa EDSA, bahagi ng paggunita sa ika-40 anibersaryo ng EDSA People Power at mga [[Mga protesta sa Pilipinas laban sa korupsiyon, 2025–2026|protesta laban sa katiwalian ng Pilipinas]] .]] Siya ay inanunsiyo bilang ikatlong kandidato sa pagkasenador ng [[Makabayan (koalisyong politika)|Makabayan Coalition]] noong Agosto 2, 2024, sa isang pagpupulong ng isang unyon ng mga manggagawa sa [[Cabuyao]], [[Laguna]].<ref name=":0">{{Cite web |last=Villanueva |first=Raymund |date=2024-08-02 |title=Labor leader is Makabayan’s 3rd candidate for senate race |url=https://www.bulatlat.com/2024/08/02/labor-leader-is-makabayans-3rd-candidate-for-senate-race/ |access-date=2025-01-10 |website=Bulatlat |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFVillanueva2024">Villanueva, Raymund (2024-08-02). [https://www.bulatlat.com/2024/08/02/labor-leader-is-makabayans-3rd-candidate-for-senate-race/ "Labor leader is Makabayan's 3rd candidate for senate race"]. ''Bulatlat''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-01-10</span></span>.</cite></ref> Si Adonis kasama ang 10 iba pang kandidato sa pagka-senador ng Makabayan ay maghahain ng kanilang mga Sertipikado ng Pagkakandidatura (COC) noong Oktubre 4, 2024.<ref>{{Cite web |last=Mendoza |first=John Eric |last2=kadraneda |date=2024-10-04 |title=11 Makabayan senatorial bets file COC |url=https://www.inquirer.net/415387/11-makabayan-senatorial-bets-file-coc/ |access-date=2025-05-29 |website=Inquirer.net |language=en}}</ref> Natalo si Adonis sa [[Halalan para sa Senado ng Pilipinas, 2025|halalan sa Senado noong 2025]] at pumwesto sa ika-49 na pwesto na may 779,868 na boto.<ref>{{Cite web |last=Gozum |first=Iya |date=2025-05-16 |title=A bittersweet end to Makabayan's 'real opposition' campaign |url=https://www.rappler.com/philippines/elections/makabayan-coalition-senate-party-list-results-2025/ |access-date=2025-05-29 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Comelec releases final senatorial ranking in the 2025 elections |url=https://www.philstar.com/headlines/2025/05/16/2443547/list-final-senatorial-ranking-2025-elections |access-date=2025-05-29 |website=Philstar.com}}</ref> == Tingnan din == * [[Elmer Labog|Bong Labog]] == Mga sanggunian == <references /> {{Bagong Alyansang Makabayan}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1972]] pz5jn3kesfwckukq90cqwawwfquhh5n 0 338346 2208929 2026-05-25T01:10:25Z Ryomaandres 8044 Ikinakarga sa [[Mga Portiko ng Bolonia]] 2208929 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Mga Portiko ng Bolonia]] k456v09vh2z90heumla5jsoafqnlqdk 0 338347 2208931 2026-05-25T01:18:14Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1093574836|Sacri Monti of Piedmont and Lombardy]]" 2208931 wikitext text/x-wiki {{Infobox UNESCO World Heritage Site|Website={{URL|http://www.sacri-monti.com}}}}Ang '''{{Lang|it|Sacri Monti}}''' (pangmaramihan ng {{Lang|it|Sacro Monte}}, [[Wikang Italyano|Italyano]] para sa "Sagradong Bundok") '''ng Piamonte at Lombardia''' ay isang serye ng siyam na [[Kalbaryo (santuwaryo)|kalbaryo]] o grupo ng mga [[Tuklong|kapilya]] at iba pang mga [[Arkitektura|arkitektural]] na tampok na nilikha sa hilagang [[Italya]] noong huling bahagi ng ika-16 na siglo at ika-17 na siglo. Ang mga ito ay nakatuon sa iba't ibang aspeto ng pananampalatayang [[Kristiyanismo|Kristiyano]] at itinuturing na may malaking kagandahan dahil sa kasanayang isinama ang mga ito sa nakapalibot na likas na tanawin ng mga burol, kagubatan, at lawa. Naglalaman din ang mga ito ng mahahalagang artistikong materyales sa anyo ng mga pinta sa dingding at mga estatwa. Noong 2003, itinalaga ang mga ito bilang isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]. == Modelo at mga katangian == Ang modelo ng [[Kalbaryo (santuwaryo)|kalbaryo]] o "banal na bundok" ay isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] nilikha na nagmula pa noong huling bahagi ng ika-15 siglo, na noong panahon ng [[Kontra-Reporma]] ay kumalat mula [[Italya]] hanggang [[Europa]] at Bagong Mundo. Ang kalbaryo ay isang debosyonal na complex na nakatayo sa mga dalisdis ng isang bundok, na may serye ng mga [[Tuklong|kapilya]] o [[Aedicula|kiosk]] na naglalaman ng mga eksena mula sa buhay ni [[Hesus|Kristo]], ng [[Maria|Birheng Maria]], o ng [[Santo|mga Santo]], sa anyo ng mga [[Pinta|pagpipinta]] o [[Lilok|eskultura]]. Bilang muling paggunita sa [[Bagong Herusalen]], ang mga Sagradong Bundok ay nagbigay sa mga [[Peregrinasyon|peregrino]] ng pagkakataong bisitahin ang mga Banal na Lugar sa pamamagitan ng pagpapakita, sa mas maliit na antas, ng mga gusali kung saan nangyari ang [[Pasyon (Kristiyanismo)|Paghihirap ni Kristo]]. Ang mga Sagradong Bundok ay nakatayo sa mataas na lugar, bahagyang malayo sa sentro ng bayan, sa isang mas likas na kapaligiran. Karaniwang nararating ang mga ito sa pamamagitan ng [[peregrinasyon]]. Ang itineraryo patungo sa Sagradong Bundok ay madalas na nagpapaalala sa [[Via Dolorosa]], ang kalsada mula [[Herusalem|Herusalen]] patungong [[Golgota|Kalbaryo]] kung saan dinala ni [[Hesus|Kristo]] ang Krus. == Ang siyam == Ang siyam na ''Sacri Monti'' na kasama sa Pandaigdigang Pamanang Pook ay: # Ang [[Sacro Monte di Varallo|Sacro Monte ng Nuova Gerusalemme (Bagong Herusalen) ng Varallo Sesia]] (1486), [[Varallo Sesia]], [[lalawigan ng Vercelli]] # Ang [[Sacro Monte di Crea|Sacro Monte ng Santa Maria Assunta]], [[Serralunga di Crea]] (1589), [[lalawigan ng Alessandria]] # Ang [[Sacro Monte di Orta|Sacro Monte ng San Francesco]], [[Orta San Giulio]] (1590), [[lalawigan ng Novara]] # Ang [[Sacro Monte di Varese|Sacro Monte ng Rosaryo]], [[Varese]] (1598) # Ang [[Sacro Monte di Oropa|Sacro Monte ng Mahal na Birhen]], [[Oropa]] (1617), [[lalawigan ng Biella]] # Ang [[Sacro Monte di Ossuccio|Sacro Monte ng Mahal na Birhen ng Succour]], [[Ossuccio]] (1635), [[lalawigan ng Como]] # Ang [[Sacro Monte di Ghiffa|Sacro Monte ng Banal na Santatlo]], [[Ghiffa]] (1591), [[lalawigan ng Verbano-Cusio-Ossola]] # Ang [[Sacro Monte di Domodossola|Sacro Monte at Kalbaryo]], [[Domodossola]] (1657), lalawigan ng Verbano-Cusio-Ossola # Ang [[Sacro Monte di Belmonte|Sacro Monte ng Belmonte]], [[Valperga]] (1712), [[Kalakhang Lungsod ng Turin]] <gallery> Talaksan:GFerrari_salita-calvario_Varallo.jpg|alt=Sacro Monte di Varallo. Gaudenzio Ferrari, Statue of Christ on the Road to Calvary, Polychrome wood, ca. 1510| [[Sacro Monte di Varallo]]. [[Gaudenzio Ferrari]], Estatwa ni Kristo sa Daan patungong Kalbaryo, Polikromong kahoy, ca. 1510 Talaksan:Chapel_IV_of_the_Sacro_Monte_(Varese)2.JPG|alt=Chapel IV of the Sacro Monte (Varese)| Kapilya IV ng Sacro Monte (Varese) Talaksan:Sacro_Monte_di_Domodossola.JPG| [[Sacro Monte di Domodossola]] </gallery> == Mga panlabas na link == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles> * [https://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=1068 Sacri Monti ng Piedmont at Lombardy {{In lang|en}}], talaan ng UNESCO World Heritage Site * [http://www.sacrimonti.net/User/index.php?PAGE=Sito_en/sacri_monti_del_piemonte_e_della_lombardia Sacri Monti ng Piedmont at Lombardy {{In lang|en}}], sacrimonti.net {{Navboxes|list={{Sacri Monti of Piedmont and Lombardy}} {{World Heritage Sites in Italy}} {{Landmarks of Lombardy}} {{Landmarks of Piedmont and Valle d'Aosta}}}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] ndp1i5zbltzgct9fczv1hxahhkx8geg 0 338348 2208937 2026-05-25T02:28:18Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208937 wikitext text/x-wiki Ang '''Peregrine falcon''' ('''''Falco peregrinus''''') ay isang ibon mula sa pamilyang [[Falconidae]] na kilala sa kaniyang bilis lumipad. Ang peregrine falcon ay isang kosmopolitanong espesye, ibigsabihin ang espesyeng ito ay may malawak na paninirahan sa mundo. 9xy0s7upbtyc18rg2awpnhuyoldqyt2 2208938 2208937 2026-05-25T02:31:40Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208938 wikitext text/x-wiki Ang '''Peregrine falcon''' ('''''Falco peregrinus''''') ay isang ibon mula sa pamilyang [[Falconidae]] na kilala sa kaniyang bilis lumipad. Ang peregrine falcon ay isang kosmopolitanong espesye. fm1zs8vx0cmstw75grw8wn8uv4nfyv3 2208942 2208938 2026-05-25T02:41:41Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208942 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Peregrine Falcon (male) cropped.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = | genus = Falco | parent = Falco | species = peregrinus | authority = Tunstall, 1771 | subdivision_ranks = Mga espesye | subdivision = 18-19 na espesye | range_map = PeregrineRangeMap.png | range_map_caption = Pandaigdigang saklaw ng Peregrine falcon | synonyms = }} Ang '''Peregrine falcon''' ('''''Falco peregrinus''''') ay isang ibon mula sa pamilyang [[Falconidae]] na kilala sa kaniyang bilis lumipad. Ang peregrine falcon ay isang kosmopolitanong espesye. n1bjt93n2vhcfkm2lj9pmgbjji4mbok 2208950 2208942 2026-05-25T02:47:33Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208950 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Peregrine Falcon (male) cropped.jpg | image_caption = Peregrine falcon | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = | genus = Falco | parent = Falco | species = peregrinus | authority = Tunstall, 1771 | subdivision_ranks = Mga espesye | subdivision = 18-19 na espesye | range_map = PeregrineRangeMap.png | range_map_caption = Pandaigdigang saklaw ng Peregrine falcon | synonyms = }} Ang '''Peregrine falcon''' ('''''Falco peregrinus''''') ay isang ibon mula sa pamilyang [[Falconidae]] na kilala sa kaniyang bilis lumipad. Ang peregrine falcon ay isang kosmopolitanong espesye. su60bu46sgdhlvnoz2z9rj4e23qysoe 2208952 2208950 2026-05-25T02:54:16Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208952 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Peregrine Falcon (male) cropped.jpg | image_caption = Peregrine falcon | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = | genus = Falco | parent = Falco | species = peregrinus | authority = Tunstall, 1771 | subdivision_ranks = Mga espesye | subdivision = 18-19 na espesye | range_map = PeregrineRangeMap.png | range_map_caption = Pandaigdigang saklaw ng Peregrine falcon | synonyms = }} Ang '''Peregrine falcon''' ('''''Falco peregrinus''''') ay isang ibon mula sa pamilyang [[Falconidae]] na kilala sa kaniyang bilis lumipad. Ang peregrine falcon ay isang kosmopolitanong espesye. {{stub}} ml2g7jpftczbxrb8aazj7c9iyf1a7yi 2208996 2208952 2026-05-25T06:21:26Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208996 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Peregrine Falcon (male) cropped.jpg | image_caption = Peregrine falcon | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = | genus = Falco | parent = Falco | species = peregrinus | authority = Tunstall, 1771 | subdivision_ranks = Mga subespesye | subdivision = 18-19 na subespesye | range_map = PeregrineRangeMap.png | range_map_caption = Pandaigdigang saklaw ng Peregrine falcon | synonyms = }} Ang '''Peregrine falcon''' ('''''Falco peregrinus''''') ay isang ibon mula sa pamilyang [[Falconidae]] na kilala sa kaniyang bilis lumipad. Ang peregrine falcon ay isang kosmopolitanong espesye. {{stub}} qbmz6oikty0ho1lrh4motr0i4ozc4so 2208997 2208996 2026-05-25T06:23:06Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208997 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Peregrine Falcon (male) cropped.jpg | image_caption = Peregrine falcon | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = | genus = Falco | parent = Falco | species = peregrinus | authority = Tunstall, 1771 | subdivision_ranks = Mga subespesye | subdivision = 18-19 na subespesye | range_map = PeregrineRangeMap.png | range_map_caption = Pandaigdigang saklaw ng Peregrine falcon | synonyms = }} Ang '''Peregrine falcon''' ('''''Falco peregrinus''''') ay isang [[birds of prey|ibong mandaragit]] mula sa pamilyang [[Falconidae]] na kilala sa kaniyang bilis lumipad. Ang peregrine falcon ay isang kosmopolitanong espesye. {{stub}} olprakczqlalijaswovw4vsjhwng10j 2208998 2208997 2026-05-25T06:23:41Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208998 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Peregrine Falcon (male) cropped.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = | genus = Falco | parent = Falco | species = peregrinus | authority = Tunstall, 1771 | subdivision_ranks = Mga subespesye | subdivision = 18-19 na subespesye | range_map = PeregrineRangeMap.png | range_map_caption = Pandaigdigang saklaw ng Peregrine falcon | synonyms = }} Ang '''Peregrine palkon''' ('''''Falco peregrinus''''') ay isang [[birds of prey|ibong mandaragit]] mula sa pamilyang [[Falconidae]] na kilala sa kaniyang bilis lumipad. Ang peregrine falcon ay isang kosmopolitanong espesye. {{stub}} beg7g13jzmgdvujxrb0umcoso4q3hj5 2208999 2208998 2026-05-25T06:24:06Z Sharktube2000 161034 Inilipat ni Sharktube2000 ang pahinang [[Peregrine falcon]] sa [[Peregrine palkon]] 2208998 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Peregrine Falcon (male) cropped.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = | genus = Falco | parent = Falco | species = peregrinus | authority = Tunstall, 1771 | subdivision_ranks = Mga subespesye | subdivision = 18-19 na subespesye | range_map = PeregrineRangeMap.png | range_map_caption = Pandaigdigang saklaw ng Peregrine falcon | synonyms = }} Ang '''Peregrine palkon''' ('''''Falco peregrinus''''') ay isang [[birds of prey|ibong mandaragit]] mula sa pamilyang [[Falconidae]] na kilala sa kaniyang bilis lumipad. Ang peregrine falcon ay isang kosmopolitanong espesye. {{stub}} beg7g13jzmgdvujxrb0umcoso4q3hj5 0 338349 2208941 2026-05-25T02:41:38Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1350839429|Villa d'Este]]" 2208941 wikitext text/x-wiki Ang '''Villa d'Este''' ay isang [[villa]] noong ika-16 na siglo sa [[Tivoli, Lazio|Tivoli]], malapit sa [[Roma]]. Ito ay isang obra maestra ng [[Arkitekturang Italyano|arkitektura at disenyong hardinng Italyano]], sikat dahil sa terasang [[harding Renasimyentong Italyano]] na nasa gilid ng burol at sa kahusayan ng mga katangiang arkitektura nito (mga puwente, mga ornamental basin, mga kisame, atbp.), ito ay isang walang kapantay na halimbawa ng [[harding Italyano]] noong ika-16 na siglo, na kalaunan ay nagkaroon ng malaking impluwensya sa disenyo ng tanawin sa Europa. Ito ngayon ay isang museo ng estado ng Italya, at nakalista [https://whc.unesco.org/en/list/1025/] bilang isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook]] ng [[UNESCO]] mula noong 2001. == Villa == <gallery mode="packed" heights="200px"> Talaksan:Villa_d'Este_garden_8.jpg|alt=The Villa seen from the gardens| Ang Villa na tanaw mula sa mga hardin Talaksan:Villa_Deste_entrance_2011_1.jpg|alt=The modest modern entrance to the Villa, next to the Church of Santa-Maria Maggiore| Ang katamtamang modernong pasukan sa Villa, katabi ng Simbahan ni Santa-Maria Maggiore Talaksan:Villa_d'Este_din_Tivoli2.jpg|alt=The Courtyard of the Villa was originally the cloister of the convent| Ang Patyo ng Villa ay orihinal na klaustro ng kumbento Talaksan:Villa_d'Este_fuente_patio.jpg|alt=The Fountain of Venus in the courtyard retains its original appearance| Ang Bukal ng Venus sa looban ay nananatiling orihinal ang hitsura nito </gallery>Sa kasalukuyan, ang villa ay pinapasok mula sa isang pintuan sa Piazza Trento, katabi ng pasukan ng Simbahan ng Santa-Maria Maggiore. Noong panahon ni Ippolito d'Este, ang pasukan na ito ay bihirang gamitin; ang mga bisita ay dumarating sa ilalim ng mga hardin, at umaakyat, hakbang-hakbang, patungo sa villa, tinatanaw ang mga puwente at estatwa. Ang kasalukuyang pinto ay mula pa noong 1521, sa panahon bago ang Ippolito. Ang '''bestibulo''' sa loob ng pinto ay may pininturahang vault na dating natatakpan ng mga pinta, na halos nawasak ng pambobomba noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Ito ay pinalamutian ng mga monokromong eksena mula sa Lumang Tipan, ilan sa mga ito, kabilang ang Ang Sakripisyo ni Isaac, ay makikita pa rin. Ang mga ito ay mula sa panahon sa pagitan ng 1563 at 1565, at malamang na dinisenyo ni Girolamo Muziano. Ang susunod na silid, ang '''Bulwagan ng mga Kuwento ni Salomon''', ay nagpapakita ng mga eksena mula sa buhay ni Haring Salomon, na nakalagay sa mga kuwadro na pininturahan upang maging kamukha ng marmol. Iniuugnay din ang mga ito kay Muziano at sa kanyang mga manggagawa, mula pa noong mga 1565. Isang napakalaking ulo ng batong travertine ang nakadispley dito, na hanggang ika-18 siglo ay nasa hardin. == Mga tala at pagsipi == {{Reflist|colwidth=20em}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Villa d'Este (Tivoli)}} * {{Official website|http://www.villadestetivoli.info/}} * [https://www.tibursuperbum.it/eng/monumenti/villadeste/index.htm Tivoli - Villa d'Este] Illustrated information and description of Villa d'Este * [https://www.romeartlover.it/Tivoli3.html Roberto Piperno, "Villa d'Este"] * [https://www.bergerfoundation.ch/Jardin/jardin-este_english.html The Villa d'Este Garden - The Mirror of Dreams] * [https://www.jeuxdart.it Festival Jeux d'art a Villa d'Este] {{World Heritage Sites in Italy}} j38wyy68u541tmq91bkcvxo6crdc0sw 2208945 2208941 2026-05-25T02:42:39Z Ryomaandres 8044 2208945 wikitext text/x-wiki {{Infobox UNESCO World Heritage Site|WHS=Villa d'Este, Tivoli|Image=Villa Deste park Rometta 2011 2.jpg|Caption=Tanaw panghimpapawid sa Villa d'Este|Location=[[Tivoli, Lazio|Tivoli]], Italya|Criteria=Kultural: i, ii, iii, iv, vi|ID=1025|Year=2001|Website=[https://villae.cultura.gov.it/en/the-locations/villa-deste/ villae.cultura.gov.it]|Area=4.5 ha|Buffer_zone=7 ha|Coordinates={{coord|41|57|45|N|12|47|46|E}}|locmapin=Italy|mapframe=yes|mapframe-zoom=9|mapframe-marker=museo}} Ang '''Villa d'Este''' ay isang [[villa]] noong ika-16 na siglo sa [[Tivoli, Lazio|Tivoli]], malapit sa [[Roma]]. Ito ay isang obra maestra ng [[Arkitekturang Italyano|arkitektura at disenyong hardinng Italyano]], sikat dahil sa terasang [[harding Renasimyentong Italyano]] na nasa gilid ng burol at sa kahusayan ng mga katangiang arkitektura nito (mga puwente, mga ornamental basin, mga kisame, atbp.), ito ay isang walang kapantay na halimbawa ng [[harding Italyano]] noong ika-16 na siglo, na kalaunan ay nagkaroon ng malaking impluwensya sa disenyo ng tanawin sa Europa. Ito ngayon ay isang museo ng estado ng Italya, at nakalista [https://whc.unesco.org/en/list/1025/] bilang isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook]] ng [[UNESCO]] mula noong 2001. == Villa == <gallery mode="packed" heights="200px"> Talaksan:Villa_d'Este_garden_8.jpg|alt=The Villa seen from the gardens| Ang Villa na tanaw mula sa mga hardin Talaksan:Villa_Deste_entrance_2011_1.jpg|alt=The modest modern entrance to the Villa, next to the Church of Santa-Maria Maggiore| Ang katamtamang modernong pasukan sa Villa, katabi ng Simbahan ni Santa-Maria Maggiore Talaksan:Villa_d'Este_din_Tivoli2.jpg|alt=The Courtyard of the Villa was originally the cloister of the convent| Ang Patyo ng Villa ay orihinal na klaustro ng kumbento Talaksan:Villa_d'Este_fuente_patio.jpg|alt=The Fountain of Venus in the courtyard retains its original appearance| Ang Bukal ng Venus sa looban ay nananatiling orihinal ang hitsura nito </gallery>Sa kasalukuyan, ang villa ay pinapasok mula sa isang pintuan sa Piazza Trento, katabi ng pasukan ng Simbahan ng Santa-Maria Maggiore. Noong panahon ni Ippolito d'Este, ang pasukan na ito ay bihirang gamitin; ang mga bisita ay dumarating sa ilalim ng mga hardin, at umaakyat, hakbang-hakbang, patungo sa villa, tinatanaw ang mga puwente at estatwa. Ang kasalukuyang pinto ay mula pa noong 1521, sa panahon bago ang Ippolito. Ang '''bestibulo''' sa loob ng pinto ay may pininturahang vault na dating natatakpan ng mga pinta, na halos nawasak ng pambobomba noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Ito ay pinalamutian ng mga monokromong eksena mula sa Lumang Tipan, ilan sa mga ito, kabilang ang Ang Sakripisyo ni Isaac, ay makikita pa rin. Ang mga ito ay mula sa panahon sa pagitan ng 1563 at 1565, at malamang na dinisenyo ni Girolamo Muziano. Ang susunod na silid, ang '''Bulwagan ng mga Kuwento ni Salomon''', ay nagpapakita ng mga eksena mula sa buhay ni Haring Salomon, na nakalagay sa mga kuwadro na pininturahan upang maging kamukha ng marmol. Iniuugnay din ang mga ito kay Muziano at sa kanyang mga manggagawa, mula pa noong mga 1565. Isang napakalaking ulo ng batong travertine ang nakadispley dito, na hanggang ika-18 siglo ay nasa hardin. == Mga tala at pagsipi == {{Reflist|colwidth=20em}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Villa d'Este (Tivoli)}} * {{Official website|http://www.villadestetivoli.info/}} * [https://www.tibursuperbum.it/eng/monumenti/villadeste/index.htm Tivoli - Villa d'Este] Illustrated information and description of Villa d'Este * [https://www.romeartlover.it/Tivoli3.html Roberto Piperno, "Villa d'Este"] * [https://www.bergerfoundation.ch/Jardin/jardin-este_english.html The Villa d'Este Garden - The Mirror of Dreams] * [https://www.jeuxdart.it Festival Jeux d'art a Villa d'Este] {{World Heritage Sites in Italy}} 1lgyb6ku87sbsevqrowxm2v1nw24tdy 10 338350 2208943 2026-05-25T02:42:12Z Sharktube2000 161034 Bagong pahina: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= genus |link= Falco |parent= Falconidae |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 2208943 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= genus |link= Falco |parent= Falconidae |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} dvbck2zbjxzl6yhmc63lzl020c5ksfk 10 338351 2208946 2026-05-25T02:42:44Z Sharktube2000 161034 Bagong pahina: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= family |link= Falconidae |parent= Falconiformes |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 2208946 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= family |link= Falconidae |parent= Falconiformes |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 0zj0btye5v1u6106z5bg2m4r3fhbpri 2208948 2208946 2026-05-25T02:45:31Z Sharktube2000 161034 2208948 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= family |link= Falconidae |parent= Falconiformes |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> |always_display= yes (major rank) }} 747k1nncsfv5fnot410d7kw49pe35s0 2208949 2208948 2026-05-25T02:45:59Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208949 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= family |link= Falconidae |parent= Falconiformes |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> |always_display= yes }} o5fv1i6zdvded5jvod530od5oyjbcx4 10 338352 2208947 2026-05-25T02:43:41Z Sharktube2000 161034 Bagong pahina: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= ordo |link= Falconiformes |parent= Eufalconimorphae |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 2208947 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= ordo |link= Falconiformes |parent= Eufalconimorphae |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} aa8rm9h9tct0yy447jhwg7zl2okosxj 2 338353 2208962 2026-05-25T03:11:14Z GinawaSaHapon 102500 Inilipat ni GinawaSaHapon ang pahinang [[Tagagamit:GinawaSaHapon/burador]] sa [[Likidong katinig]]: Tapos na. Nilipat sa mainspace 2208962 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Likidong katinig]] 34nwjr80jhvcxg8l340q71fjpusjjfy 2208970 2208962 2026-05-25T03:37:04Z GinawaSaHapon 102500 Removed redirect to [[Likidong katinig]] 2208970 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''katinig sa parehong labi''' ang [[katinig sa labi]] na nabubuo gamit ang parehong itaas at ibabang [[Labi (anatomiya)|labi]]. May tatlong katinig sa parehong labi sa [[wikang Tagalog]], {{IPA|[m]}}, {{IPA|[p]}}, at {{IPA|[b]}}. == Uri == === Pulmonikong katinig === Nasa talahanayan sa baba ang mga katinig sa parehong labi sa [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]]. Para sa bawat pares, nasa taas ang di-matunog habang nasa baba naman ang [[Tunog (ponetika)|matunog]] na katinig. === Di-pulmonikong katinig === Nasa talahanayan sa baba ang mga di-pulmonikong katinig sa parehong labi sa IPA. Para sa bawat pares ng mga katinig na pitik, nasa taas ang ngala-ngala habang nasa baba ang tilao. == Tingnan din == * [[Katinig sa labi]] ** [[Katinig sa labi-ngipin]] ** [[Katinig sa labi-dila]] == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} k6t4kk2eja9fjxbce9kvmt8qexdiksa 1 338354 2208963 2026-05-25T03:11:57Z Isiah Emmanuel Rodolfo 162193 Bagong pahina: Ti agrikultura ket isu ti panagmulmula ken panagpadakkel kadagiti ayup, mula, ken kabute tapno makaproduce iti makan, hibla, panggatong, agas, ken dadduma pay a produkto a mausar iti panangtaginayon ken panangpasayaat iti biag dagiti tattao. Nagtignay ti agrikultura kas napateg a banag iti panagdur-as ti sibilisasion gapu ta nangited dayta iti nawadwad a makan ken nangipabalin iti panagnaed dagiti tattao iti maysa laeng a lugar. Ti panagadal maipanggep iti agrikultura ket maa... 2208963 wikitext text/x-wiki Ti agrikultura ket isu ti panagmulmula ken panagpadakkel kadagiti ayup, mula, ken kabute tapno makaproduce iti makan, hibla, panggatong, agas, ken dadduma pay a produkto a mausar iti panangtaginayon ken panangpasayaat iti biag dagiti tattao. Nagtignay ti agrikultura kas napateg a banag iti panagdur-as ti sibilisasion gapu ta nangited dayta iti nawadwad a makan ken nangipabalin iti panagnaed dagiti tattao iti maysa laeng a lugar. Ti panagadal maipanggep iti agrikultura ket maawagan nga agham pang-agrikultura. Adu a ribo a tawenen ti pakasaritaan ti agrikultura, ken ti panagdur-asna ket naimpluwensiaan babaen ti klima, kultura, ken teknolohiya. Itatta, kadawyan ti industriyal nga agrikultura a mangusar iti dakkel a monokultura wenno panagmula iti maymaysa laeng a klase ti mula iti nalawa a daga 9n4dofbers6hhjl3zpgfmuyz7kl9thg 0 338355 2208965 2026-05-25T03:15:13Z GinawaSaHapon 102500 Inilipat ni GinawaSaHapon ang pahinang [[Pagkalabi]] sa [[Labialisasyon]] 2208965 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Labialisasyon]] pggxlqpmgi4zxne7skd1u87etaq78f8 0 338356 2208990 2026-05-25T04:25:23Z ChickenAnnihilator 156352 Bagong pahina: Mayroong 330 na sum o distrito sa 22 na [[Mga lalawigan ng Mongolia|lalawigan]] sa Mongolia. {| class="wikitable" |+ !Lalawigan !Pangalan !Lawak ng Lupa !Populasyon |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |} 2208990 wikitext text/x-wiki Mayroong 330 na sum o distrito sa 22 na [[Mga lalawigan ng Mongolia|lalawigan]] sa Mongolia. {| class="wikitable" |+ !Lalawigan !Pangalan !Lawak ng Lupa !Populasyon |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |} i7avj3m0noaxj5ubvdmplue2h84mq5o 0 338357 2209000 2026-05-25T06:24:07Z Sharktube2000 161034 Inilipat ni Sharktube2000 ang pahinang [[Peregrine falcon]] sa [[Peregrine palkon]] 2209000 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Peregrine palkon]] 4jhlganhqt4p581fxa9d13ps2qj1vdo 0 338358 2209001 2026-05-25T06:25:15Z Sharktube2000 161034 /* */ 2209001 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Peregrine palkon]] 4jhlganhqt4p581fxa9d13ps2qj1vdo 0 338359 2209002 2026-05-25T06:28:01Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1340736733|Rock Drawings in Valcamonica]]" 2209002 wikitext text/x-wiki Ang mga guhit na bato sa [[Valcamonica]] (Lambak Camonica) ay matatagpuan sa [[Lalawigan ng Brescia]], [[Italya]], at bumubuo sa pinakamalaking koleksiyon ng mga sinaunang [[petroglipo]] sa mundo.<ref name="unesco">{{Cite web |title=Rock Drawings in Valcamonica - UNESCO World Heritage Centre |url=https://whc.unesco.org/en/list/94 |access-date=29 June 2010}}</ref> Kinilala ang koleksiyon ng [[UNESCO]] noong 1979 at ito ang unang kinilalang Pandaigdigang Pamanang Pook ng Italya. Pormal na kinilala ng UNESCO ang mahigit 140,000 pigura at simbolo,<ref name="unesco" /> ngunit ang mga bagong tuklas ay nagparami sa bilang ng mga naka-katalogong hiwa sa pagitan ng 200,000<ref name="adorno">Piero Adorno, ''Mesolitico e Neolitico'', p. 16.{{full citation needed|date=May 2019}}</ref> at 300,000.<ref name="archeointro">{{Cite web |title=''Introduzione all'arte rupestre della Valcamonica'' |trans-title=Introduction to the rock art of Valcamonica |url=http://www.archeocamuni.it/arte_rupestre.html |access-date=11 May 2009 |publisher=Archeocamuni.it |language=it}}</ref> Ang mga petroglipo ay nakakalat sa lahat ng ibabaw ng lambak, ngunit nakapokus sa mga lugar ng [[Darfo Boario Terme]], [[Capo di Ponte]], [[Nadro]], [[Cimbergo]], at [[Paspardo]]. == Mga katangian == Ang karamihan sa mga petroglyph ay gawa sa mga [[Estriyang glasyal|subglasyal na simplipikadong base ng bato]] at mga [[Eratikong bloke|glasyal na eratiko]] na paimbabaw na isiniwalat bilang ang huling glasyar na bumuo sa lambak ay umatras humigit-kumulang 15,000 taon na ang nakalilipas. Marami sa mga hiwa ay ginawa sa loob ng walong libong taon bago ang [[Panahong Bakal|Panahon ng Bakal]] (ika-1 milenyo BK), habang ang mga petroglipo ng huling panahon ay iniuugnay sa mga tao ng [[Camuni]], na binanggit ng mga sangguniang Latin. Ang tradisyon ng petroglipo ay hindi biglang nagtatapos. Natukoy ang mga ukit (bagaman sa napakaliit na bilang; hindi maihahambing sa dakilang prehistorikong aktibidad) mula sa [[Imperyong Romano|panahong Romano]], [[Gitnang Kapanahunan|medyebal na panahon]] at posibleng maging kontemporaneo, hanggang sa ika-19 na siglo.<ref name="unesco">{{Cite web |title=Rock Drawings in Valcamonica - UNESCO World Heritage Centre |url=https://whc.unesco.org/en/list/94 |access-date=29 June 2010}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://whc.unesco.org/en/list/94 "Rock Drawings in Valcamonica - UNESCO World Heritage Centre"]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">29 June</span> 2010</span>.</cite></ref><ref name="archeointro">{{Cite web |title=''Introduzione all'arte rupestre della Valcamonica'' |trans-title=Introduction to the rock art of Valcamonica |url=http://www.archeocamuni.it/arte_rupestre.html |access-date=11 May 2009 |publisher=Archeocamuni.it |language=it}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[http://www.archeocamuni.it/arte_rupestre.html "''Introduzione all'arte rupestre della Valcamonica''"] &#x5B;Introduction to the rock art of Valcamonica&#x5D; (in Italian). Archeocamuni.it<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 May</span> 2009</span>.</cite> [[Category:CS1 Italian-language sources (it)]]</ref> Karamihan sa mga hiwa ay ginawa gamit ang pamamaraang "[[martellina]]" ("martellina" ay isang kagamitang parang martilyo, na ginagamit upang lumikha ng maliliit na pabilog na butas sa bato) at mas kaunting bilang ang nakuha sa pamamagitan ng [[graffiti]].<ref name="adorno" /> == Mga tala == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Commonscatinline|Petroglyphs in Val Camonica}} {{World Heritage Sites in Italy}}{{Landmarks of Lombardy}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] fu0mhjittmmv9d1zis4rz3r94mb3kxv 2209003 2209002 2026-05-25T06:28:59Z Ryomaandres 8044 /* Mga katangian */ 2209003 wikitext text/x-wiki Ang mga guhit na bato sa [[Valcamonica]] (Lambak Camonica) ay matatagpuan sa [[Lalawigan ng Brescia]], [[Italya]], at bumubuo sa pinakamalaking koleksiyon ng mga sinaunang [[petroglipo]] sa mundo.<ref name="unesco">{{Cite web |title=Rock Drawings in Valcamonica - UNESCO World Heritage Centre |url=https://whc.unesco.org/en/list/94 |access-date=29 June 2010}}</ref> Kinilala ang koleksiyon ng [[UNESCO]] noong 1979 at ito ang unang kinilalang Pandaigdigang Pamanang Pook ng Italya. Pormal na kinilala ng UNESCO ang mahigit 140,000 pigura at simbolo,<ref name="unesco" /> ngunit ang mga bagong tuklas ay nagparami sa bilang ng mga naka-katalogong hiwa sa pagitan ng 200,000<ref name="adorno">Piero Adorno, ''Mesolitico e Neolitico'', p. 16.{{full citation needed|date=May 2019}}</ref> at 300,000.<ref name="archeointro">{{Cite web |title=''Introduzione all'arte rupestre della Valcamonica'' |trans-title=Introduction to the rock art of Valcamonica |url=http://www.archeocamuni.it/arte_rupestre.html |access-date=11 May 2009 |publisher=Archeocamuni.it |language=it}}</ref> Ang mga petroglipo ay nakakalat sa lahat ng ibabaw ng lambak, ngunit nakapokus sa mga lugar ng [[Darfo Boario Terme]], [[Capo di Ponte]], [[Nadro]], [[Cimbergo]], at [[Paspardo]]. == Mga katangian == Ang karamihan sa mga petroglipo ay gawa sa mga [[Estriyang glasyal|subglasyal na simplipikadong base ng bato]] at mga [[Eratikong bloke|glasyal na eratiko]] na paimbabaw na isiniwalat bilang ang huling glasyar na bumuo sa lambak ay umatras humigit-kumulang 15,000 taon na ang nakalilipas. Marami sa mga hiwa ay ginawa sa loob ng walong libong taon bago ang [[Panahong Bakal|Panahon ng Bakal]] (ika-1 milenyo BK), habang ang mga petroglipo ng huling panahon ay iniuugnay sa mga tao ng [[Camuni]], na binanggit ng mga sangguniang Latin. Ang tradisyon ng petroglipo ay hindi biglang nagtatapos. Natukoy ang mga ukit (bagaman sa napakaliit na bilang; hindi maihahambing sa dakilang prehistorikong aktibidad) mula sa [[Imperyong Romano|panahong Romano]], [[Gitnang Kapanahunan|medyebal na panahon]] at posibleng maging kontemporaneo, hanggang sa ika-19 na siglo.<ref name="unesco">{{Cite web |title=Rock Drawings in Valcamonica - UNESCO World Heritage Centre |url=https://whc.unesco.org/en/list/94 |access-date=29 June 2010}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://whc.unesco.org/en/list/94 "Rock Drawings in Valcamonica - UNESCO World Heritage Centre"]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">29 June</span> 2010</span>.</cite></ref><ref name="archeointro">{{Cite web |title=''Introduzione all'arte rupestre della Valcamonica'' |trans-title=Introduction to the rock art of Valcamonica |url=http://www.archeocamuni.it/arte_rupestre.html |access-date=11 May 2009 |publisher=Archeocamuni.it |language=it}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[http://www.archeocamuni.it/arte_rupestre.html "''Introduzione all'arte rupestre della Valcamonica''"] &#x5B;Introduction to the rock art of Valcamonica&#x5D; (in Italian). Archeocamuni.it<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 May</span> 2009</span>.</cite> [[Category:CS1 Italian-language sources (it)]]</ref> Karamihan sa mga hiwa ay ginawa gamit ang pamamaraang "[[martellina]]" ("martellina" ay isang kagamitang parang martilyo, na ginagamit upang lumikha ng maliliit na pabilog na butas sa bato) at mas kaunting bilang ang nakuha sa pamamagitan ng [[graffiti]].<ref name="adorno" /> == Mga tala == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Commonscatinline|Petroglyphs in Val Camonica}} {{World Heritage Sites in Italy}}{{Landmarks of Lombardy}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] ab7fvdooj5c62b22d5uowq97jrc1c4c 0 338360 2209017 2026-05-25T07:47:46Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1354187150|Boundaries between the continents]]" 2209017 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Continents_vide_couleurs.png|thumb|300x300px|Mapa ng mga kontinente na may kulay:<br />{{Legend0|#0f0}}{{Legend0|#0a5}}[[Kaamerikahan]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Legend0|#0f0}}[[Hilagang Amerika]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Legend0|#0a5}}[[Timog Amerika]]<br />{{Legend0|#fed52e}}{{Legend0|#f33e01}}{{Legend0|#c10000}}[[Apro-Eurasya|Afro-Eurasia]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Legend0|#fed52e}}[[Aprika|Africa]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Legend0|#f33e01}}{{Legend0|#c10000}}[[Eurasya]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Legend0|#c10000}}[[Europa]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Legend0|#f33e01}}[[Asya]]<br />{{Legend0|#c04080}}[[Oseaniya|Oceania]]<br />{{Legend0|#0040ff}}[[Antartika|Antarctica]]]] [[Talaksan:Island_nations.svg|thumb|300x300px|Mapa ng mga [[bansang pulo]]: Ang mga estadong ito ay hindi matatagpuan sa anumang kalupaang kasinglaki ng kontinente, ngunit kadalasan ay nakagrupo ang mga ito sa heograpiya kasama ng isang kalapit na kontinente.]] Ang pagtukoy sa mga hangganan sa pagitan ng mga [[kontinente]] ay karaniwang usapin ng kombensiyon at pinagkasunduan sa [[heograpiya]]. Maraming bahagyang magkakaibang kombensiyon ang ginagamit. Ang bilang ng mga kontinente ay karaniwang itinuturing na pito (sa [[Talaan ng mga bansa sa populasyong nagsasalita ng Ingles|mga bansang nagsasalita ng Ingles]]) ngunit maaaring umabot sa apat kapag ang [[Apro-Eurasya|Afro-Eurasia]] at ang [[Kaamerikahan]] ay parehong itinuturing na iisang kontinente.<ref name="McColl">{{Cite encyclopedia |year=2005 |title=continents |encyclopedia=Encyclopedia of World Geography |publisher=Facts on File, Inc. |url=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&pg=PA215 |access-date=26 June 2012 |editor-last=R.W. McColl |volume=1 |page=215 |isbn=978-0-8160-7229-3 |quote=And since Africa and Asia are connected at the Suez Peninsula, Europe, Africa, and Asia are sometimes combined as Afro-Eurasia or Eurafrasia. The International Olympic Committee's official flag, containing [...] the single continent of America (North and South America being connected as the Isthmus of Panama).}}</ref> Ang isang [[pulo]] ay maaaring ituring na [[Kontinente|nauugnay sa isang partikular na kontinente]] sa pamamagitan ng alinman sa pagkakalagay sa katabing [[kalapagang panlupalop]] ng kontinente (hal. [[Singapura|Singapur]], ang [[Kapuluang Britaniko]]) o pagiging bahagi ng isang [[Bitak ng kontinente|mikrokontinente]] sa parehong [[Talaan ng mga plakang tektoniko|pangunahing plakang tektoniko]] (hal. [[Madagascar]] at [[Seychelles]]). Ang isang [[pulo]] ay maaari ding maging ganap na [[Pulo|pandagat]] habang iniuugnay pa rin sa isang kontinente sa pamamagitan ng [[heolohiya]] (hal. [[Bermuda]], ang [[mga Teritoryong Australyano sa Karagatang Indiano]]) o sa pamamagitan ng karaniwang [[Heopolitika|heopolitikong]] kombensiyon (hal. [[Pulo ng Ascension]], ang [[mga Pulong South Sandwich]]). Ang isa pang halimbawa ay ang pagpapangkat sa [[Oseaniya|Oceania]] ng [[Talaan ng mga pulo sa Karagatang Pacifico|mga Pulong Pacifico]] kasama ang [[Australya (lupalop)|Australya]] at [[Zealandia]]. May tatlong hangganan sa kalupaan na maaaring bigyang kahulugan: * sa pagitan ng [[Aprika|Africa]] at [[Asya]] (na naghahati sa Afro-Eurasia sa Africa at [[Eurasya]]): sa [[Dalahikan ng Suez]]; * sa pagitan ng Asya at [[Europa]] (na humahati sa [[Eurasya|Eurasia]]): sa kahabaan ng [[mga Turkong Kipot]], [[Kaukaso|Caucasus]], at ng [[Bulubundukin ng Ural|Ural]] at ng [[Ilog Ural]] (makasaysayang nasa hilaga rin ng Caucasus, sa kahabaan ng [[Depresyong Kuma–Manych]] o sa kahabaan ng [[Don (ilog)|Ilog Don]]); * sa pagitan ng [[Hilagang Amerika]] at [[Timog Amerika]] (na naghahati sa [[Kaamerikahan|Amerika]]): sa isang punto sa [[Dalahikan ng Panama]], na may pinakakaraniwang paghahati sa mga atlas at iba pang mga mapagkukunan kasunod ng daluyan ng tubig ng [[Kabundukan ng Darién]] sa kahabaan ng [[hangganan ng Colombia–Panama]] kung saan nagtatagpo ang isthmus at ang kontinente ng Timog Amerika (tingnan ang [[Puwang ng Darién]]). == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Karagdagang babasahin == * {{Cite book |last=Rossi |first=Pietro |title=The Boundaries of Europe: From the Fall of the Ancient World to the Age of Decolonisation |date=2015 |publisher=Walter de Gruyter GmbH & Co KG |isbn=978-3-11-042072-2}} {{Mga lupalop ng daigdig}} [[Kategorya:Mga kontinente]] [[Kategorya:Mga hangganan]] s4u00f6clm5rbpky4vg31lxkwpa6eqe 2209018 2209017 2026-05-25T07:51:18Z Ryomaandres 8044 2209018 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Continents_vide_couleurs.png|thumb|300x300px|Mapa ng mga kontinente na may kulay:<br />{{Legend0|#0f0}}{{Legend0|#0a5}}[[Kaamerikahan]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Legend0|#0f0}}[[Hilagang Amerika]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Legend0|#0a5}}[[Timog Amerika]]<br />{{Legend0|#fed52e}}{{Legend0|#f33e01}}{{Legend0|#c10000}}[[Apro-Eurasya|Afro-Eurasia]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Legend0|#fed52e}}[[Aprika|Africa]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Legend0|#f33e01}}{{Legend0|#c10000}}[[Eurasya]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Legend0|#c10000}}[[Europa]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Legend0|#f33e01}}[[Asya]]<br />{{Legend0|#c04080}}[[Oseaniya|Oceania]]<br />{{Legend0|#0040ff}}[[Antartika|Antarctica]]]] [[Talaksan:Island_nations.svg|thumb|300x300px|Mapa ng mga [[bansang pulo]]: Ang mga estadong ito ay hindi matatagpuan sa anumang kalupaang kasinglaki ng kontinente, ngunit kadalasan ay nakagrupo ang mga ito sa heograpiya kasama ng isang kalapit na kontinente.]] Ang pagtukoy sa mga hangganan sa pagitan ng mga [[kontinente]] ay karaniwang usapin ng kombensiyon at pinagkasunduan sa [[heograpiya]]. Maraming bahagyang magkakaibang kombensiyon ang ginagamit. Ang bilang ng mga kontinente ay karaniwang itinuturing na pito (sa [[Talaan ng mga bansa sa populasyong nagsasalita ng Ingles|mga bansang nagsasalita ng Ingles]]) ngunit maaaring umabot sa apat kapag ang [[Apro-Eurasya|Afro-Eurasia]] at ang [[Kaamerikahan]] ay parehong itinuturing na iisang kontinente.<ref name="McColl">{{Cite encyclopedia |year=2005 |title=continents |encyclopedia=Encyclopedia of World Geography |publisher=Facts on File, Inc. |url=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&pg=PA215 |access-date=26 June 2012 |editor-last=R.W. McColl |volume=1 |page=215 |isbn=978-0-8160-7229-3 |quote=And since Africa and Asia are connected at the Suez Peninsula, Europe, Africa, and Asia are sometimes combined as Afro-Eurasia or Eurafrasia. The International Olympic Committee's official flag, containing [...] the single continent of America (North and South America being connected as the Isthmus of Panama).}}</ref> Ang isang [[pulo]] ay maaaring ituring na [[Kontinente|nauugnay sa isang partikular na kontinente]] sa pamamagitan ng alinman sa pagkakalagay sa katabing [[kalapagang panlupalop]] ng kontinente (hal. [[Singapura|Singapur]], ang [[Kapuluang Britaniko]]) o pagiging bahagi ng isang [[Bitak ng kontinente|mikrokontinente]] sa parehong [[Talaan ng mga plakang tektoniko|pangunahing plakang tektoniko]] (hal. [[Madagascar]] at [[Seychelles]]). Ang isang [[pulo]] ay maaari ding maging ganap na [[Pulo|pandagat]] habang iniuugnay pa rin sa isang kontinente sa pamamagitan ng [[heolohiya]] (hal. [[Bermuda]], ang [[mga Teritoryong Australyano sa Karagatang Indiano]]) o sa pamamagitan ng karaniwang [[Heopolitika|heopolitikong]] kombensiyon (hal. [[Pulo ng Ascension]], ang [[mga Pulong South Sandwich]]). Ang isa pang halimbawa ay ang pagpapangkat sa [[Oseaniya|Oceania]] ng [[Talaan ng mga pulo sa Karagatang Pacifico|mga Pulong Pacifico]] kasama ang [[Australya (lupalop)|Australya]] at [[Zealandia]]. May tatlong hangganan sa kalupaan na maaaring bigyang kahulugan: * sa pagitan ng [[Aprika|Africa]] at [[Asya]] (na naghahati sa Afro-Eurasia sa Africa at [[Eurasya]]): sa [[Dalahikan ng Suez]]; * sa pagitan ng Asya at [[Europa]] (na humahati sa [[Eurasya|Eurasia]]): sa kahabaan ng [[mga Turkong Kipot]], [[Kaukaso|Caucasus]], at ng [[Bulubundukin ng Ural|Ural]] at ng [[Ilog Ural]] (makasaysayang nasa hilaga rin ng Caucasus, sa kahabaan ng [[Depresyong Kuma–Manych]] o sa kahabaan ng [[Don (ilog)|Ilog Don]]); * sa pagitan ng [[Hilagang Amerika]] at [[Timog Amerika]] (na naghahati sa [[Kaamerikahan|Amerika]]): sa isang punto sa [[Dalahikan ng Panama]], na may pinakakaraniwang paghahati sa mga atlas at iba pang mga mapagkukunan kasunod ng daluyan ng tubig ng [[Kabundukan ng Darién]] sa kahabaan ng [[hangganan ng Colombia–Panama]] kung saan nagtatagpo ang isthmus at ang kontinente ng Timog Amerika (tingnan ang [[Puwang ng Darién]]). Bagama't sa kasalukuyan, ang [[dalahikan]] sa pagitan ng Asya at Aprika ay maaaring tahakin sa pamamagitan ng [[Kanal ng Suez]], at ang dalahikan sa pagitan ng Hilaga at [[Timog Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kanal ng Panama]], ang mga artipisyal na daluyan na ito ay hindi karaniwang tinatanggap bilang mga hangganan na tumutukoy sa kontinente. Nagkataon na tinatahak ng Kanal ng Suez ang Dalahikan ng Suez sa pagitan ng [[Dagat Mediteraneo]] at [[Dagat Pula]], na naghahati sa Africa at Asya. Ang mga hangganang kontinental ay itinuturing na nasa loob ng napakakitid na ugnayan sa lupa na nagdurugtong sa mga kontinente. Ang natitirang mga hangganan ay tungkol sa pag-uugnay ng mga isla at kapuluan sa mga partikular na kontinente, lalo na ang: * ang hangganan sa pagitan ng Africa, Asya, at Europa sa [[Dagat Mediteraneo]]; * ang hangganan sa pagitan ng Asya at Europa sa [[Karagatang Artiko]]; * ang hangganan sa pagitan ng Europa at Hilagang Amerika sa Hilagang [[Karagatang Atlantiko]]; * ang hangganan sa pagitan ng Hilaga at Timog Amerika sa [[Dagat Karibe|Dagat Caribe]]; * ang paglalahad ng [[Antartika|Antarctica]] mula sa Africa, [[Australya (lupalop)|Australya]], at Timog America sa mga Karagatang [[Karagatang Indiyo|Indiano]], Timog [[Karagatang Pasipiko|Pacifico]], at Timog Atlantico, ayon sa pagkakabanggit (sama-samang tinutukoy ng ilang heograpo bilang [[Katimugang Karagatan]] o Karagatang Antarctica); * ang paghahati ng Asya mula sa [[Australya (lupalop)|Australuya]] sa [[Dagat Ceram]], [[Dagat Arafura]], [[Dagat Timot|Dagat Timor]], [[Dagat Halmahera]], at rehiyon ng [[Wallacea]] ng [[Kapuluan ng Indonesia]] * ang paghahati ng Asya mula sa Hilagang Amerika sa Hilagang Karagatang Pasipiko. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Karagdagang babasahin == * {{Cite book |last=Rossi |first=Pietro |title=The Boundaries of Europe: From the Fall of the Ancient World to the Age of Decolonisation |date=2015 |publisher=Walter de Gruyter GmbH & Co KG |isbn=978-3-11-042072-2}} {{Mga lupalop ng daigdig}} [[Kategorya:Mga kontinente]] [[Kategorya:Mga hangganan]] 0df11hplfuziwbkhya6vfud4q3a3t3r 2209019 2209018 2026-05-25T07:51:35Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Hangganan sa pagitan ng mga kontinente]] sa [[Mga hngganan sa pagitan ng mga kontinente]] 2209018 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Continents_vide_couleurs.png|thumb|300x300px|Mapa ng mga kontinente na may kulay:<br />{{Legend0|#0f0}}{{Legend0|#0a5}}[[Kaamerikahan]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Legend0|#0f0}}[[Hilagang Amerika]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Legend0|#0a5}}[[Timog Amerika]]<br />{{Legend0|#fed52e}}{{Legend0|#f33e01}}{{Legend0|#c10000}}[[Apro-Eurasya|Afro-Eurasia]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Legend0|#fed52e}}[[Aprika|Africa]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Legend0|#f33e01}}{{Legend0|#c10000}}[[Eurasya]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Legend0|#c10000}}[[Europa]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Legend0|#f33e01}}[[Asya]]<br />{{Legend0|#c04080}}[[Oseaniya|Oceania]]<br />{{Legend0|#0040ff}}[[Antartika|Antarctica]]]] [[Talaksan:Island_nations.svg|thumb|300x300px|Mapa ng mga [[bansang pulo]]: Ang mga estadong ito ay hindi matatagpuan sa anumang kalupaang kasinglaki ng kontinente, ngunit kadalasan ay nakagrupo ang mga ito sa heograpiya kasama ng isang kalapit na kontinente.]] Ang pagtukoy sa mga hangganan sa pagitan ng mga [[kontinente]] ay karaniwang usapin ng kombensiyon at pinagkasunduan sa [[heograpiya]]. Maraming bahagyang magkakaibang kombensiyon ang ginagamit. Ang bilang ng mga kontinente ay karaniwang itinuturing na pito (sa [[Talaan ng mga bansa sa populasyong nagsasalita ng Ingles|mga bansang nagsasalita ng Ingles]]) ngunit maaaring umabot sa apat kapag ang [[Apro-Eurasya|Afro-Eurasia]] at ang [[Kaamerikahan]] ay parehong itinuturing na iisang kontinente.<ref name="McColl">{{Cite encyclopedia |year=2005 |title=continents |encyclopedia=Encyclopedia of World Geography |publisher=Facts on File, Inc. |url=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&pg=PA215 |access-date=26 June 2012 |editor-last=R.W. McColl |volume=1 |page=215 |isbn=978-0-8160-7229-3 |quote=And since Africa and Asia are connected at the Suez Peninsula, Europe, Africa, and Asia are sometimes combined as Afro-Eurasia or Eurafrasia. The International Olympic Committee's official flag, containing [...] the single continent of America (North and South America being connected as the Isthmus of Panama).}}</ref> Ang isang [[pulo]] ay maaaring ituring na [[Kontinente|nauugnay sa isang partikular na kontinente]] sa pamamagitan ng alinman sa pagkakalagay sa katabing [[kalapagang panlupalop]] ng kontinente (hal. [[Singapura|Singapur]], ang [[Kapuluang Britaniko]]) o pagiging bahagi ng isang [[Bitak ng kontinente|mikrokontinente]] sa parehong [[Talaan ng mga plakang tektoniko|pangunahing plakang tektoniko]] (hal. [[Madagascar]] at [[Seychelles]]). Ang isang [[pulo]] ay maaari ding maging ganap na [[Pulo|pandagat]] habang iniuugnay pa rin sa isang kontinente sa pamamagitan ng [[heolohiya]] (hal. [[Bermuda]], ang [[mga Teritoryong Australyano sa Karagatang Indiano]]) o sa pamamagitan ng karaniwang [[Heopolitika|heopolitikong]] kombensiyon (hal. [[Pulo ng Ascension]], ang [[mga Pulong South Sandwich]]). Ang isa pang halimbawa ay ang pagpapangkat sa [[Oseaniya|Oceania]] ng [[Talaan ng mga pulo sa Karagatang Pacifico|mga Pulong Pacifico]] kasama ang [[Australya (lupalop)|Australya]] at [[Zealandia]]. May tatlong hangganan sa kalupaan na maaaring bigyang kahulugan: * sa pagitan ng [[Aprika|Africa]] at [[Asya]] (na naghahati sa Afro-Eurasia sa Africa at [[Eurasya]]): sa [[Dalahikan ng Suez]]; * sa pagitan ng Asya at [[Europa]] (na humahati sa [[Eurasya|Eurasia]]): sa kahabaan ng [[mga Turkong Kipot]], [[Kaukaso|Caucasus]], at ng [[Bulubundukin ng Ural|Ural]] at ng [[Ilog Ural]] (makasaysayang nasa hilaga rin ng Caucasus, sa kahabaan ng [[Depresyong Kuma–Manych]] o sa kahabaan ng [[Don (ilog)|Ilog Don]]); * sa pagitan ng [[Hilagang Amerika]] at [[Timog Amerika]] (na naghahati sa [[Kaamerikahan|Amerika]]): sa isang punto sa [[Dalahikan ng Panama]], na may pinakakaraniwang paghahati sa mga atlas at iba pang mga mapagkukunan kasunod ng daluyan ng tubig ng [[Kabundukan ng Darién]] sa kahabaan ng [[hangganan ng Colombia–Panama]] kung saan nagtatagpo ang isthmus at ang kontinente ng Timog Amerika (tingnan ang [[Puwang ng Darién]]). Bagama't sa kasalukuyan, ang [[dalahikan]] sa pagitan ng Asya at Aprika ay maaaring tahakin sa pamamagitan ng [[Kanal ng Suez]], at ang dalahikan sa pagitan ng Hilaga at [[Timog Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kanal ng Panama]], ang mga artipisyal na daluyan na ito ay hindi karaniwang tinatanggap bilang mga hangganan na tumutukoy sa kontinente. Nagkataon na tinatahak ng Kanal ng Suez ang Dalahikan ng Suez sa pagitan ng [[Dagat Mediteraneo]] at [[Dagat Pula]], na naghahati sa Africa at Asya. Ang mga hangganang kontinental ay itinuturing na nasa loob ng napakakitid na ugnayan sa lupa na nagdurugtong sa mga kontinente. Ang natitirang mga hangganan ay tungkol sa pag-uugnay ng mga isla at kapuluan sa mga partikular na kontinente, lalo na ang: * ang hangganan sa pagitan ng Africa, Asya, at Europa sa [[Dagat Mediteraneo]]; * ang hangganan sa pagitan ng Asya at Europa sa [[Karagatang Artiko]]; * ang hangganan sa pagitan ng Europa at Hilagang Amerika sa Hilagang [[Karagatang Atlantiko]]; * ang hangganan sa pagitan ng Hilaga at Timog Amerika sa [[Dagat Karibe|Dagat Caribe]]; * ang paglalahad ng [[Antartika|Antarctica]] mula sa Africa, [[Australya (lupalop)|Australya]], at Timog America sa mga Karagatang [[Karagatang Indiyo|Indiano]], Timog [[Karagatang Pasipiko|Pacifico]], at Timog Atlantico, ayon sa pagkakabanggit (sama-samang tinutukoy ng ilang heograpo bilang [[Katimugang Karagatan]] o Karagatang Antarctica); * ang paghahati ng Asya mula sa [[Australya (lupalop)|Australuya]] sa [[Dagat Ceram]], [[Dagat Arafura]], [[Dagat Timot|Dagat Timor]], [[Dagat Halmahera]], at rehiyon ng [[Wallacea]] ng [[Kapuluan ng Indonesia]] * ang paghahati ng Asya mula sa Hilagang Amerika sa Hilagang Karagatang Pasipiko. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Karagdagang babasahin == * {{Cite book |last=Rossi |first=Pietro |title=The Boundaries of Europe: From the Fall of the Ancient World to the Age of Decolonisation |date=2015 |publisher=Walter de Gruyter GmbH & Co KG |isbn=978-3-11-042072-2}} {{Mga lupalop ng daigdig}} [[Kategorya:Mga kontinente]] [[Kategorya:Mga hangganan]] 0df11hplfuziwbkhya6vfud4q3a3t3r 2209021 2209019 2026-05-25T07:51:50Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Mga hngganan sa pagitan ng mga kontinente]] sa [[Mga hangganan sa pagitan ng mga kontinente]] nang walang iniwang redirect 2209018 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Continents_vide_couleurs.png|thumb|300x300px|Mapa ng mga kontinente na may kulay:<br />{{Legend0|#0f0}}{{Legend0|#0a5}}[[Kaamerikahan]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Legend0|#0f0}}[[Hilagang Amerika]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Legend0|#0a5}}[[Timog Amerika]]<br />{{Legend0|#fed52e}}{{Legend0|#f33e01}}{{Legend0|#c10000}}[[Apro-Eurasya|Afro-Eurasia]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Legend0|#fed52e}}[[Aprika|Africa]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Legend0|#f33e01}}{{Legend0|#c10000}}[[Eurasya]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Legend0|#c10000}}[[Europa]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Legend0|#f33e01}}[[Asya]]<br />{{Legend0|#c04080}}[[Oseaniya|Oceania]]<br />{{Legend0|#0040ff}}[[Antartika|Antarctica]]]] [[Talaksan:Island_nations.svg|thumb|300x300px|Mapa ng mga [[bansang pulo]]: Ang mga estadong ito ay hindi matatagpuan sa anumang kalupaang kasinglaki ng kontinente, ngunit kadalasan ay nakagrupo ang mga ito sa heograpiya kasama ng isang kalapit na kontinente.]] Ang pagtukoy sa mga hangganan sa pagitan ng mga [[kontinente]] ay karaniwang usapin ng kombensiyon at pinagkasunduan sa [[heograpiya]]. Maraming bahagyang magkakaibang kombensiyon ang ginagamit. Ang bilang ng mga kontinente ay karaniwang itinuturing na pito (sa [[Talaan ng mga bansa sa populasyong nagsasalita ng Ingles|mga bansang nagsasalita ng Ingles]]) ngunit maaaring umabot sa apat kapag ang [[Apro-Eurasya|Afro-Eurasia]] at ang [[Kaamerikahan]] ay parehong itinuturing na iisang kontinente.<ref name="McColl">{{Cite encyclopedia |year=2005 |title=continents |encyclopedia=Encyclopedia of World Geography |publisher=Facts on File, Inc. |url=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&pg=PA215 |access-date=26 June 2012 |editor-last=R.W. McColl |volume=1 |page=215 |isbn=978-0-8160-7229-3 |quote=And since Africa and Asia are connected at the Suez Peninsula, Europe, Africa, and Asia are sometimes combined as Afro-Eurasia or Eurafrasia. The International Olympic Committee's official flag, containing [...] the single continent of America (North and South America being connected as the Isthmus of Panama).}}</ref> Ang isang [[pulo]] ay maaaring ituring na [[Kontinente|nauugnay sa isang partikular na kontinente]] sa pamamagitan ng alinman sa pagkakalagay sa katabing [[kalapagang panlupalop]] ng kontinente (hal. [[Singapura|Singapur]], ang [[Kapuluang Britaniko]]) o pagiging bahagi ng isang [[Bitak ng kontinente|mikrokontinente]] sa parehong [[Talaan ng mga plakang tektoniko|pangunahing plakang tektoniko]] (hal. [[Madagascar]] at [[Seychelles]]). Ang isang [[pulo]] ay maaari ding maging ganap na [[Pulo|pandagat]] habang iniuugnay pa rin sa isang kontinente sa pamamagitan ng [[heolohiya]] (hal. [[Bermuda]], ang [[mga Teritoryong Australyano sa Karagatang Indiano]]) o sa pamamagitan ng karaniwang [[Heopolitika|heopolitikong]] kombensiyon (hal. [[Pulo ng Ascension]], ang [[mga Pulong South Sandwich]]). Ang isa pang halimbawa ay ang pagpapangkat sa [[Oseaniya|Oceania]] ng [[Talaan ng mga pulo sa Karagatang Pacifico|mga Pulong Pacifico]] kasama ang [[Australya (lupalop)|Australya]] at [[Zealandia]]. May tatlong hangganan sa kalupaan na maaaring bigyang kahulugan: * sa pagitan ng [[Aprika|Africa]] at [[Asya]] (na naghahati sa Afro-Eurasia sa Africa at [[Eurasya]]): sa [[Dalahikan ng Suez]]; * sa pagitan ng Asya at [[Europa]] (na humahati sa [[Eurasya|Eurasia]]): sa kahabaan ng [[mga Turkong Kipot]], [[Kaukaso|Caucasus]], at ng [[Bulubundukin ng Ural|Ural]] at ng [[Ilog Ural]] (makasaysayang nasa hilaga rin ng Caucasus, sa kahabaan ng [[Depresyong Kuma–Manych]] o sa kahabaan ng [[Don (ilog)|Ilog Don]]); * sa pagitan ng [[Hilagang Amerika]] at [[Timog Amerika]] (na naghahati sa [[Kaamerikahan|Amerika]]): sa isang punto sa [[Dalahikan ng Panama]], na may pinakakaraniwang paghahati sa mga atlas at iba pang mga mapagkukunan kasunod ng daluyan ng tubig ng [[Kabundukan ng Darién]] sa kahabaan ng [[hangganan ng Colombia–Panama]] kung saan nagtatagpo ang isthmus at ang kontinente ng Timog Amerika (tingnan ang [[Puwang ng Darién]]). Bagama't sa kasalukuyan, ang [[dalahikan]] sa pagitan ng Asya at Aprika ay maaaring tahakin sa pamamagitan ng [[Kanal ng Suez]], at ang dalahikan sa pagitan ng Hilaga at [[Timog Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kanal ng Panama]], ang mga artipisyal na daluyan na ito ay hindi karaniwang tinatanggap bilang mga hangganan na tumutukoy sa kontinente. Nagkataon na tinatahak ng Kanal ng Suez ang Dalahikan ng Suez sa pagitan ng [[Dagat Mediteraneo]] at [[Dagat Pula]], na naghahati sa Africa at Asya. Ang mga hangganang kontinental ay itinuturing na nasa loob ng napakakitid na ugnayan sa lupa na nagdurugtong sa mga kontinente. Ang natitirang mga hangganan ay tungkol sa pag-uugnay ng mga isla at kapuluan sa mga partikular na kontinente, lalo na ang: * ang hangganan sa pagitan ng Africa, Asya, at Europa sa [[Dagat Mediteraneo]]; * ang hangganan sa pagitan ng Asya at Europa sa [[Karagatang Artiko]]; * ang hangganan sa pagitan ng Europa at Hilagang Amerika sa Hilagang [[Karagatang Atlantiko]]; * ang hangganan sa pagitan ng Hilaga at Timog Amerika sa [[Dagat Karibe|Dagat Caribe]]; * ang paglalahad ng [[Antartika|Antarctica]] mula sa Africa, [[Australya (lupalop)|Australya]], at Timog America sa mga Karagatang [[Karagatang Indiyo|Indiano]], Timog [[Karagatang Pasipiko|Pacifico]], at Timog Atlantico, ayon sa pagkakabanggit (sama-samang tinutukoy ng ilang heograpo bilang [[Katimugang Karagatan]] o Karagatang Antarctica); * ang paghahati ng Asya mula sa [[Australya (lupalop)|Australuya]] sa [[Dagat Ceram]], [[Dagat Arafura]], [[Dagat Timot|Dagat Timor]], [[Dagat Halmahera]], at rehiyon ng [[Wallacea]] ng [[Kapuluan ng Indonesia]] * ang paghahati ng Asya mula sa Hilagang Amerika sa Hilagang Karagatang Pasipiko. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Karagdagang babasahin == * {{Cite book |last=Rossi |first=Pietro |title=The Boundaries of Europe: From the Fall of the Ancient World to the Age of Decolonisation |date=2015 |publisher=Walter de Gruyter GmbH & Co KG |isbn=978-3-11-042072-2}} {{Mga lupalop ng daigdig}} [[Kategorya:Mga kontinente]] [[Kategorya:Mga hangganan]] 0df11hplfuziwbkhya6vfud4q3a3t3r 2209023 2209021 2026-05-25T07:52:31Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Mga hangganan sa pagitan ng mga kontinente]] sa [[Mga hangganan sa pagitan ng mga lupalop]] 2209018 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Continents_vide_couleurs.png|thumb|300x300px|Mapa ng mga kontinente na may kulay:<br />{{Legend0|#0f0}}{{Legend0|#0a5}}[[Kaamerikahan]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Legend0|#0f0}}[[Hilagang Amerika]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Legend0|#0a5}}[[Timog Amerika]]<br />{{Legend0|#fed52e}}{{Legend0|#f33e01}}{{Legend0|#c10000}}[[Apro-Eurasya|Afro-Eurasia]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Legend0|#fed52e}}[[Aprika|Africa]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Legend0|#f33e01}}{{Legend0|#c10000}}[[Eurasya]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Legend0|#c10000}}[[Europa]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Legend0|#f33e01}}[[Asya]]<br />{{Legend0|#c04080}}[[Oseaniya|Oceania]]<br />{{Legend0|#0040ff}}[[Antartika|Antarctica]]]] [[Talaksan:Island_nations.svg|thumb|300x300px|Mapa ng mga [[bansang pulo]]: Ang mga estadong ito ay hindi matatagpuan sa anumang kalupaang kasinglaki ng kontinente, ngunit kadalasan ay nakagrupo ang mga ito sa heograpiya kasama ng isang kalapit na kontinente.]] Ang pagtukoy sa mga hangganan sa pagitan ng mga [[kontinente]] ay karaniwang usapin ng kombensiyon at pinagkasunduan sa [[heograpiya]]. Maraming bahagyang magkakaibang kombensiyon ang ginagamit. Ang bilang ng mga kontinente ay karaniwang itinuturing na pito (sa [[Talaan ng mga bansa sa populasyong nagsasalita ng Ingles|mga bansang nagsasalita ng Ingles]]) ngunit maaaring umabot sa apat kapag ang [[Apro-Eurasya|Afro-Eurasia]] at ang [[Kaamerikahan]] ay parehong itinuturing na iisang kontinente.<ref name="McColl">{{Cite encyclopedia |year=2005 |title=continents |encyclopedia=Encyclopedia of World Geography |publisher=Facts on File, Inc. |url=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&pg=PA215 |access-date=26 June 2012 |editor-last=R.W. McColl |volume=1 |page=215 |isbn=978-0-8160-7229-3 |quote=And since Africa and Asia are connected at the Suez Peninsula, Europe, Africa, and Asia are sometimes combined as Afro-Eurasia or Eurafrasia. The International Olympic Committee's official flag, containing [...] the single continent of America (North and South America being connected as the Isthmus of Panama).}}</ref> Ang isang [[pulo]] ay maaaring ituring na [[Kontinente|nauugnay sa isang partikular na kontinente]] sa pamamagitan ng alinman sa pagkakalagay sa katabing [[kalapagang panlupalop]] ng kontinente (hal. [[Singapura|Singapur]], ang [[Kapuluang Britaniko]]) o pagiging bahagi ng isang [[Bitak ng kontinente|mikrokontinente]] sa parehong [[Talaan ng mga plakang tektoniko|pangunahing plakang tektoniko]] (hal. [[Madagascar]] at [[Seychelles]]). Ang isang [[pulo]] ay maaari ding maging ganap na [[Pulo|pandagat]] habang iniuugnay pa rin sa isang kontinente sa pamamagitan ng [[heolohiya]] (hal. [[Bermuda]], ang [[mga Teritoryong Australyano sa Karagatang Indiano]]) o sa pamamagitan ng karaniwang [[Heopolitika|heopolitikong]] kombensiyon (hal. [[Pulo ng Ascension]], ang [[mga Pulong South Sandwich]]). Ang isa pang halimbawa ay ang pagpapangkat sa [[Oseaniya|Oceania]] ng [[Talaan ng mga pulo sa Karagatang Pacifico|mga Pulong Pacifico]] kasama ang [[Australya (lupalop)|Australya]] at [[Zealandia]]. May tatlong hangganan sa kalupaan na maaaring bigyang kahulugan: * sa pagitan ng [[Aprika|Africa]] at [[Asya]] (na naghahati sa Afro-Eurasia sa Africa at [[Eurasya]]): sa [[Dalahikan ng Suez]]; * sa pagitan ng Asya at [[Europa]] (na humahati sa [[Eurasya|Eurasia]]): sa kahabaan ng [[mga Turkong Kipot]], [[Kaukaso|Caucasus]], at ng [[Bulubundukin ng Ural|Ural]] at ng [[Ilog Ural]] (makasaysayang nasa hilaga rin ng Caucasus, sa kahabaan ng [[Depresyong Kuma–Manych]] o sa kahabaan ng [[Don (ilog)|Ilog Don]]); * sa pagitan ng [[Hilagang Amerika]] at [[Timog Amerika]] (na naghahati sa [[Kaamerikahan|Amerika]]): sa isang punto sa [[Dalahikan ng Panama]], na may pinakakaraniwang paghahati sa mga atlas at iba pang mga mapagkukunan kasunod ng daluyan ng tubig ng [[Kabundukan ng Darién]] sa kahabaan ng [[hangganan ng Colombia–Panama]] kung saan nagtatagpo ang isthmus at ang kontinente ng Timog Amerika (tingnan ang [[Puwang ng Darién]]). Bagama't sa kasalukuyan, ang [[dalahikan]] sa pagitan ng Asya at Aprika ay maaaring tahakin sa pamamagitan ng [[Kanal ng Suez]], at ang dalahikan sa pagitan ng Hilaga at [[Timog Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kanal ng Panama]], ang mga artipisyal na daluyan na ito ay hindi karaniwang tinatanggap bilang mga hangganan na tumutukoy sa kontinente. Nagkataon na tinatahak ng Kanal ng Suez ang Dalahikan ng Suez sa pagitan ng [[Dagat Mediteraneo]] at [[Dagat Pula]], na naghahati sa Africa at Asya. Ang mga hangganang kontinental ay itinuturing na nasa loob ng napakakitid na ugnayan sa lupa na nagdurugtong sa mga kontinente. Ang natitirang mga hangganan ay tungkol sa pag-uugnay ng mga isla at kapuluan sa mga partikular na kontinente, lalo na ang: * ang hangganan sa pagitan ng Africa, Asya, at Europa sa [[Dagat Mediteraneo]]; * ang hangganan sa pagitan ng Asya at Europa sa [[Karagatang Artiko]]; * ang hangganan sa pagitan ng Europa at Hilagang Amerika sa Hilagang [[Karagatang Atlantiko]]; * ang hangganan sa pagitan ng Hilaga at Timog Amerika sa [[Dagat Karibe|Dagat Caribe]]; * ang paglalahad ng [[Antartika|Antarctica]] mula sa Africa, [[Australya (lupalop)|Australya]], at Timog America sa mga Karagatang [[Karagatang Indiyo|Indiano]], Timog [[Karagatang Pasipiko|Pacifico]], at Timog Atlantico, ayon sa pagkakabanggit (sama-samang tinutukoy ng ilang heograpo bilang [[Katimugang Karagatan]] o Karagatang Antarctica); * ang paghahati ng Asya mula sa [[Australya (lupalop)|Australuya]] sa [[Dagat Ceram]], [[Dagat Arafura]], [[Dagat Timot|Dagat Timor]], [[Dagat Halmahera]], at rehiyon ng [[Wallacea]] ng [[Kapuluan ng Indonesia]] * ang paghahati ng Asya mula sa Hilagang Amerika sa Hilagang Karagatang Pasipiko. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Karagdagang babasahin == * {{Cite book |last=Rossi |first=Pietro |title=The Boundaries of Europe: From the Fall of the Ancient World to the Age of Decolonisation |date=2015 |publisher=Walter de Gruyter GmbH & Co KG |isbn=978-3-11-042072-2}} {{Mga lupalop ng daigdig}} [[Kategorya:Mga kontinente]] [[Kategorya:Mga hangganan]] 0df11hplfuziwbkhya6vfud4q3a3t3r 0 338361 2209020 2026-05-25T07:51:36Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Hangganan sa pagitan ng mga kontinente]] sa [[Mga hngganan sa pagitan ng mga kontinente]] 2209020 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Mga hngganan sa pagitan ng mga kontinente]] 5adzfk9q2c1reobs30haal81a0vjk9x 2209022 2209020 2026-05-25T07:52:20Z Ryomaandres 8044 Changed redirect target from [[Mga hngganan sa pagitan ng mga kontinente]] to [[Mga hangganan sa pagitan ng mga kontinente]] 2209022 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Mga hangganan sa pagitan ng mga kontinente]] 0umm3m653fcdcylldofz7xp401z8ynd 0 338362 2209024 2026-05-25T07:52:31Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Mga hangganan sa pagitan ng mga kontinente]] sa [[Mga hangganan sa pagitan ng mga lupalop]] 2209024 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Mga hangganan sa pagitan ng mga lupalop]] ix0h196uwj933v85qpdz3649ou9g2bv 0 338363 2209025 2026-05-25T07:56:25Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1351764125|Dardanelles]]" 2209025 wikitext text/x-wiki Ang '''Dardanelos''' o '''Dardanelles''' {{IPAc-en|ˌ|d|ɑːr|d|ə|ˈ|n|ɛ|l|z}} {{Respell|DAR|də|NELZ}} <ref>{{Langx|tr|Çanakkale Boğazı}}; {{Langx|el|Δαρδανέλλια}}</ref> na kilala rin bilang '''Kipot ng Gallipoli''' (mula sa tangway ng [[Gallipoli]]),<ref>also known in classical antiquity as the '''Hellespont''' ({{IPAc-en|ˈ|h|ɛ|l|ᵻ|s|p|ɒ|n|t}} {{Respell|HEL|isp|ont}}; {{Langx|grc-x-classic|Ἑλλήσποντος}})</ref> ay isang makitid, natural na kipot at pandaigdigang mahalagang daluyan ng tubig sa hilagang-kanlurang [[Turkiya]] na bumubuo ng bahagi ng hangganang kontinental sa pagitan ng [[Asya]] at [[Europa]] at naghihiwalay sa Turkiya sa Asya mula sa Turkiya sa Europa. Kasama ang [[Bosforo]], ang Dardanelles ang bumubuo sa [[Mga Kipot ng Turkiya|Kipot ng Turkiya]]. Isa sa pinakamakitid na kipot sa mundo na ginagamit para sa [[Pandaigdigang katubigan|internasyonal na nabigasyon]], ang Dardanelos ay nagdurugtong sa [[Dagat ng Marmara]] sa mga dagat [[Dagat Egeo|Egeo]] at [[Dagat Mediteraneo|Mediteraneo]] habang pinapayagan din ang pagdaan patungo sa [[Dagat Itim]] sa pamamagitan ng Bosforo. Ang Dardanelles ay {{Convert|61|km|mi}} ang haba at {{Convert|1.2|to|6|km|mi}} ang lapad. Ito ay may karaniwang lalim na {{Convert|55|m|ft}} na may pinakamataas na lalim na {{Convert|103|m|ft}} sa pinakamakitid nitong punto katabi ng lungsod ng [[Çanakkale]]. Ang unang [[Mga pirming ugnayang interkontinental at transosyeaniko|nakapirming tawiran]] sa Dardanelos ay binuksan noong 2022 kasabay ng pagkumpleto ng [[Tulay 1915 Çanakkale]]. Karamihan sa hilagang baybayin ng kipot sa kahabaan ng tangway ng Gallipoli ({{Langx|tr|Gelibolu}}) ay kakaunti ang naninirahan, habang ang mga timog na baybayin sa kahabaan ng tangway ng [[Troad]] ({{Langx|tr|Biga}}) ay tinitirhan ng populasyon ng Çanakkale na may 110,000 katao. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Dardanelles}} * [http://www.pbase.com/dosseman/canakkale_turkey Mga larawan ng lungsod ng Çanakkale] * [http://www.fsmitha.com/h1/map13ga.html Mapa ng Hellespont] * [https://www.livius.org/he-hg/hellespont/hellespont.html Livius.org: Hellespont] Archived * [https://web.archive.org/web/20110726082914/http://www.gallipoli.com.tr/if_stones_could_speak/18th_march_etching.htm Mga monumento at bantayog ng kampanya sa Gallipoli sa kahabaan ng Dardanelles] * [http://merhav.nli.org.il/primo-explore/search?query=any,contains,dardanelles%20maps&tab=default_tab&search_scope=Local&sortby=lso01&vid=NLI&mfacet=rtype,include,maps,1&mfacet=tlevel,include,online_resources,2&lang=en_US Mga Lumang Mapa ng Dardanelles], koleksyon ng kartograpiko ni Eran Laor, Ang [[Pambansang Aklatan ng Israel]] {{Ancient Greece topics}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Turko]] 4ckwhom3qkpo2ylh571x9kknuvn8a7f 2209026 2209025 2026-05-25T07:56:43Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Dardanelles]] sa [[Dardanelos]] 2209025 wikitext text/x-wiki Ang '''Dardanelos''' o '''Dardanelles''' {{IPAc-en|ˌ|d|ɑːr|d|ə|ˈ|n|ɛ|l|z}} {{Respell|DAR|də|NELZ}} <ref>{{Langx|tr|Çanakkale Boğazı}}; {{Langx|el|Δαρδανέλλια}}</ref> na kilala rin bilang '''Kipot ng Gallipoli''' (mula sa tangway ng [[Gallipoli]]),<ref>also known in classical antiquity as the '''Hellespont''' ({{IPAc-en|ˈ|h|ɛ|l|ᵻ|s|p|ɒ|n|t}} {{Respell|HEL|isp|ont}}; {{Langx|grc-x-classic|Ἑλλήσποντος}})</ref> ay isang makitid, natural na kipot at pandaigdigang mahalagang daluyan ng tubig sa hilagang-kanlurang [[Turkiya]] na bumubuo ng bahagi ng hangganang kontinental sa pagitan ng [[Asya]] at [[Europa]] at naghihiwalay sa Turkiya sa Asya mula sa Turkiya sa Europa. Kasama ang [[Bosforo]], ang Dardanelles ang bumubuo sa [[Mga Kipot ng Turkiya|Kipot ng Turkiya]]. Isa sa pinakamakitid na kipot sa mundo na ginagamit para sa [[Pandaigdigang katubigan|internasyonal na nabigasyon]], ang Dardanelos ay nagdurugtong sa [[Dagat ng Marmara]] sa mga dagat [[Dagat Egeo|Egeo]] at [[Dagat Mediteraneo|Mediteraneo]] habang pinapayagan din ang pagdaan patungo sa [[Dagat Itim]] sa pamamagitan ng Bosforo. Ang Dardanelles ay {{Convert|61|km|mi}} ang haba at {{Convert|1.2|to|6|km|mi}} ang lapad. Ito ay may karaniwang lalim na {{Convert|55|m|ft}} na may pinakamataas na lalim na {{Convert|103|m|ft}} sa pinakamakitid nitong punto katabi ng lungsod ng [[Çanakkale]]. Ang unang [[Mga pirming ugnayang interkontinental at transosyeaniko|nakapirming tawiran]] sa Dardanelos ay binuksan noong 2022 kasabay ng pagkumpleto ng [[Tulay 1915 Çanakkale]]. Karamihan sa hilagang baybayin ng kipot sa kahabaan ng tangway ng Gallipoli ({{Langx|tr|Gelibolu}}) ay kakaunti ang naninirahan, habang ang mga timog na baybayin sa kahabaan ng tangway ng [[Troad]] ({{Langx|tr|Biga}}) ay tinitirhan ng populasyon ng Çanakkale na may 110,000 katao. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Dardanelles}} * [http://www.pbase.com/dosseman/canakkale_turkey Mga larawan ng lungsod ng Çanakkale] * [http://www.fsmitha.com/h1/map13ga.html Mapa ng Hellespont] * [https://www.livius.org/he-hg/hellespont/hellespont.html Livius.org: Hellespont] Archived * [https://web.archive.org/web/20110726082914/http://www.gallipoli.com.tr/if_stones_could_speak/18th_march_etching.htm Mga monumento at bantayog ng kampanya sa Gallipoli sa kahabaan ng Dardanelles] * [http://merhav.nli.org.il/primo-explore/search?query=any,contains,dardanelles%20maps&tab=default_tab&search_scope=Local&sortby=lso01&vid=NLI&mfacet=rtype,include,maps,1&mfacet=tlevel,include,online_resources,2&lang=en_US Mga Lumang Mapa ng Dardanelles], koleksyon ng kartograpiko ni Eran Laor, Ang [[Pambansang Aklatan ng Israel]] {{Ancient Greece topics}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Turko]] 4ckwhom3qkpo2ylh571x9kknuvn8a7f 2209028 2209026 2026-05-25T08:01:19Z Ryomaandres 8044 2209028 wikitext text/x-wiki Ang '''Dardanelos''' o '''Dardanelles''' {{IPAc-en|ˌ|d|ɑːr|d|ə|ˈ|n|ɛ|l|z}} {{Respell|DAR|də|NELZ}} <ref>{{Langx|tr|Çanakkale Boğazı}}; {{Langx|el|Δαρδανέλλια}}</ref> na kilala rin bilang '''Kipot ng Gallipoli''' (mula sa tangway ng [[Gallipoli]]),<ref>also known in classical antiquity as the '''Hellespont''' ({{IPAc-en|ˈ|h|ɛ|l|ᵻ|s|p|ɒ|n|t}} {{Respell|HEL|isp|ont}}; {{Langx|grc-x-classic|Ἑλλήσποντος}})</ref> ay isang makitid, natural na kipot at pandaigdigang mahalagang daluyan ng tubig sa hilagang-kanlurang [[Turkiya]] na bumubuo ng bahagi ng hangganang kontinental sa pagitan ng [[Asya]] at [[Europa]] at naghihiwalay sa Turkiya sa Asya mula sa Turkiya sa Europa. Kasama ang [[Bosforo]], ang Dardanelles ang bumubuo sa [[Mga Kipot ng Turkiya|Kipot ng Turkiya]]. Isa sa pinakamakitid na kipot sa mundo na ginagamit para sa [[Pandaigdigang katubigan|internasyonal na nabigasyon]], ang Dardanelos ay nagdurugtong sa [[Dagat ng Marmara]] sa mga dagat [[Dagat Egeo|Egeo]] at [[Dagat Mediteraneo|Mediteraneo]] habang pinapayagan din ang pagdaan patungo sa [[Dagat Itim]] sa pamamagitan ng Bosforo. Ang Dardanelles ay {{Convert|61|km|mi}} ang haba at {{Convert|1.2|to|6|km|mi}} ang lapad. Ito ay may karaniwang lalim na {{Convert|55|m|ft}} na may pinakamataas na lalim na {{Convert|103|m|ft}} sa pinakamakitid nitong punto katabi ng lungsod ng [[Çanakkale]]. Ang unang [[Mga pirming ugnayang interkontinental at transosyeaniko|nakapirming tawiran]] sa Dardanelos ay binuksan noong 2022 kasabay ng pagkumpleto ng [[Tulay 1915 Çanakkale]]. Karamihan sa hilagang baybayin ng kipot sa kahabaan ng tangway ng Gallipoli ({{Langx|tr|Gelibolu}}) ay kakaunti ang naninirahan, habang ang mga timog na baybayin sa kahabaan ng tangway ng [[Troad]] ({{Langx|tr|Biga}}) ay tinitirhan ng populasyon ng Çanakkale na may 110,000 katao. == Mga pangalan == Ang kontemporaneong pangalang Turko na {{Lang|tr|Çanakkale Boğazı}}, ibig sabihin ay 'Kipot ng {{Lang|tr|Çanakkale|italic=no}}' ay hango sa [[Çanakkale|eponimong lungsod na may katamtamang laki]] na katabi ng kipot, na nangangahulugang "kuta ng palayok"—mula sa salitang {{Wikt-lang|ota|چاناق}} " ({{Lang|ota-Latn|çanak}}, 'palyo') + {{Wikt-lang|ota|قلعه}} ( {{Wikt-lang|tr|kale}}, 'kuta')—tumutukoy sa sikat na mga kagamitang palayok at seramiko sa lugar, at sa makasaysayang kutang [[Imperyong Otomano|Otomano]] na [[Kastilyo ng Çimenlik|Sultaniye]]. Ang pangalang Ingles na ''Dardanelles'' ay isang pagpapaikli ng ''Kipot ng Dardanelle'' . Noong panahong Otomano, mayroong isang kastilyo sa magkabilang panig ng kipot. Ang mga kastilyong ito na magkakasama ay tinawag na ''Dardanelles'',<ref>{{Cite encyclopedia |title=Dardanellen |encyclopedia=Groot algemeen historisch, geografisch, genealogisch, en oordeelkundig woordenboek |location=Amsterdam/Utrecht/The Hague |url=https://books.google.com/books?id=gM-Ioe4CVgYC&pg=PA25 |date=1727 |volume=4: D en E |page=25 |language=nl |oclc=1193061215 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171024131728/https://books.google.nl/books?id=gM-Ioe4CVgYC&pg=PA25&lpg=PA25&dq=roumeli+iski-issar&source=bl&ots=hmSzTovLCV&sig=xxcHuj-Bjp4xaKd0NjcNi1W6I_4&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwjroKyBovfTAhXsCsAKHVOqCPEQ6AEIPDAH |archive-date=24 October 2017 |last2=Nidek |first2=Matthaeus Brouërius van |last3=Schuer |first3=Jan Lodewyk}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia |title=Dardanelles |encyclopedia=Universal Historical Dictionary |location=London |url=https://archive.org/details/universalhistori10crab/page/n519/mode/2up |last=Crabb |first=George |date=1833 |author-link=George Crabb (writer) |volume=1 |oclc=1158045075}}</ref> na malamang na ipinangalan kay [[Dardanus (lungsod)|Dardanus]], isang sinaunang lungsod sa baybayin ng Asya ng kipot na sinasabing kinuha ang pangalan nito mula kay [[Dardanus (anak ni Zeus)|Dardanus]], ang mitikong anak nina [[Zeus]] at [[Electra (Pleiad)|Electra]]. Ang pangalan ay nagmula sa [[Dardani]] sa Balkanos, ayon kay Papazoglu.<ref>Papazoglu, F. (1978). The Central Balkan Tribes in Pre-Roman Times: Triballi, Autariatae, Dardanians, Scordisci and Moesians. Niederlande: Hakkert, p. 132</ref> Ang sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] pangalang {{Lang|grc|Ἑλλήσποντος}} ({{Lang|grc|Hellēspontos}}) ay nangangahulugang "Dagat ng Helle", at ito ang sinaunang pangalan ng makitid na kipot. Ito ay iba-iba ang pangalan sa klasikal na panitikan {{Lang|la|Hellespontium Pelagus}}, {{Lang|la|Rectum Hellesponticum}}, at {{Lang|la|Fretum Hellesponticum}}. Ang mga pangalang ito ay nagmula sa kay [[Helle (mitolohiya)|Helle]], anak na babae ni Haring Athamas, na nalunod dito matapos mahulog mula sa isang lumilipad na ginintuang tupa sa mitolohiya ng [[Ginintuang Balahibo]].<ref>{{EB1911|inline=y|wstitle=Hellespont|volume=13|page=246}}</ref> == Kasaysayan == Bilang bahagi ng tanging daanan sa pagitan ng Dagat Itim at Mediteraneo, ang Dardanelos ay palaging may malaking kahalagahan mula sa pananaw ng komersiyo at militar, at nananatiling estratehikong mahalaga ngayon. Ito ay isang pangunahing ruta ng pagpunta sa dagat para sa maraming bansa, kabilang ang Rusya at Ukranya. Ang pagkontrol dito ay naging layunin ng ilang labanan sa modernong kasaysayan, lalo na ang isang pag-atake ng [[Kapangyarihang Alyados (Unang Digmaang Pandaigdig)|Kapangyarihang Alyados]] noong [[Kampanyang Gallipoli|Labanan sa Gallipoli]] noong 1915 sa panahon ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Dardanelles}} * [http://www.pbase.com/dosseman/canakkale_turkey Mga larawan ng lungsod ng Çanakkale] * [http://www.fsmitha.com/h1/map13ga.html Mapa ng Hellespont] * [https://www.livius.org/he-hg/hellespont/hellespont.html Livius.org: Hellespont] Archived * [https://web.archive.org/web/20110726082914/http://www.gallipoli.com.tr/if_stones_could_speak/18th_march_etching.htm Mga monumento at bantayog ng kampanya sa Gallipoli sa kahabaan ng Dardanelles] * [http://merhav.nli.org.il/primo-explore/search?query=any,contains,dardanelles%20maps&tab=default_tab&search_scope=Local&sortby=lso01&vid=NLI&mfacet=rtype,include,maps,1&mfacet=tlevel,include,online_resources,2&lang=en_US Mga Lumang Mapa ng Dardanelles], koleksyon ng kartograpiko ni Eran Laor, Ang [[Pambansang Aklatan ng Israel]] {{Ancient Greece topics}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Turko]] 84x5k12rme5jiltxw743gisyc6vz04v 0 338364 2209027 2026-05-25T07:56:44Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Dardanelles]] sa [[Dardanelos]] 2209027 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Dardanelos]] ngqwsvu3yjksq97diawz4r4uceia6ua 0 338365 2209029 2026-05-25T08:07:36Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1354609999|Turkish Straits]]" 2209029 wikitext text/x-wiki {{Location map many|Europe}} [[Talaksan:Turkish_Strait_disambig.svg|thumb|Ang [[Bosforo]] (pula), ang [[Dardanelos]] (dilaw), at ang [[Dagat ng Marmara|Dagat Marmara]] sa pagitan, ay sama-samang kilala bilang mga kipot ng Turkiya.]] Ang '''mga''' '''Kipot ng Turkiya''' ({{Langx|tr|Türk Boğazları}}) ay dalawang pandaigdigang mahahalagang daluyan ng tubig sa hilagang-kanlurang [[Turkiya|Turkita]]. Ang mga Kipot ay lumilikha ng isang serye ng mga internasyonal na daanan na nag-uugnay sa mga dagat [[Dagat Egeo|Egeo]] at [[Dagat Mediteraneo]] sa [[Dagat Itim]]. Binubuo ang mga ito ng [[Dardanelos]] at [[Bosforo]]. Ang mga kipot ay nasa magkabilang dulo ng [[Dagat ng Marmara]]. Ang mga kipot at ang Dagat ng Marmara ay bahagi ng soberanong teritoryo ng dagat ng Turkiya at itinuturing na mga panloob na katubigan ng Turkita. Matatagpuan sa kanlurang bahagi ng kalupaan ng [[Eurasya|Eurasia]], ang mga Kipot ay karaniwang itinuturing na hangganan sa pagitan ng mga kontinente ng [[Europa]] at [[Asya]], pati na rin ang linyang naghahati sa pagitan ng [[Silangang Tracia|Turkiya ng Europa]] at [[Asya Menor|Turkiya ng Asya]] . Dahil sa kanilang estratehikong kahalagahan sa internasyonal na komersiyo, politika, at digmaan, ang mga Kipot ay gumanap ng isang mahalagang papel sa kasaysayan ng Europa at mundo. Mula noong 1936, ang mga ito ay pinamamahalaan alinsunod sa [[Kombensiyong Montreux Hinggil sa Pamamahala ng mga Kipot|Kombensiyong Montreux]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga pinagkuhanan ==  {{refbegin}} * {{cite journal |last=Gerolymatos |first=André |year=2014 |title=The Turkish Straits: History, Politics and Strategic Dilemmas |journal=Ocean Yearbook |volume=28 |issue=1 |pages=58–79 |bibcode=2014OceYb..28...58G |doi=10.1163/22116001-02801003}} {{refend}} <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|40.7225|N|28.2250|E}} 51eb2nsspavesymzloe31kpd56jtn8s 2209030 2209029 2026-05-25T08:14:53Z Ryomaandres 8044 2209030 wikitext text/x-wiki {{Location map many|Europe}} [[Talaksan:Turkish_Strait_disambig.svg|thumb|Ang [[Bosforo]] (pula), ang [[Dardanelos]] (dilaw), at ang [[Dagat ng Marmara|Dagat Marmara]] sa pagitan, ay sama-samang kilala bilang mga kipot ng Turkiya.]] Ang '''mga''' '''Kipot ng Turkiya''' ({{Langx|tr|Türk Boğazları}}) ay dalawang pandaigdigang mahahalagang daluyan ng tubig sa hilagang-kanlurang [[Turkiya|Turkita]]. Ang mga Kipot ay lumilikha ng isang serye ng mga internasyonal na daanan na nag-uugnay sa mga dagat [[Dagat Egeo|Egeo]] at [[Dagat Mediteraneo]] sa [[Dagat Itim]]. Binubuo ang mga ito ng [[Dardanelos]] at [[Bosforo]]. Ang mga kipot ay nasa magkabilang dulo ng [[Dagat ng Marmara]]. Ang mga kipot at ang Dagat ng Marmara ay bahagi ng soberanong teritoryo ng dagat ng Turkiya at itinuturing na mga panloob na katubigan ng Turkita. Matatagpuan sa kanlurang bahagi ng kalupaan ng [[Eurasya|Eurasia]], ang mga Kipot ay karaniwang itinuturing na hangganan sa pagitan ng mga kontinente ng [[Europa]] at [[Asya]], pati na rin ang linyang naghahati sa pagitan ng [[Silangang Tracia|Turkiya ng Europa]] at [[Asya Menor|Turkiya ng Asya]] . Dahil sa kanilang estratehikong kahalagahan sa internasyonal na komersiyo, politika, at digmaan, ang mga Kipot ay gumanap ng isang mahalagang papel sa kasaysayan ng Europa at mundo. Mula noong 1936, ang mga ito ay pinamamahalaan alinsunod sa [[Kombensiyong Montreux Hinggil sa Pamamahala ng mga Kipot|Kombensiyong Montreux]]. == Heograpiya == Bilang mga [[daluyan ng tubig]] [[wiktionary:maritime|pandagat]], ang mga Kipot ng Turkiya ay nag-uugnay sa iba't ibang dagat sa kahabaan ng [[Silangang Mediteraneo]], [[Balkanikong Tangway|Balkanes]], [[Malapit na Silangan]], at [[Eurasya|Kanlurang Eurasia]]. Sa partikular, ang Kipot ay nagpapahintulot ng mga koneksiyon pandagat mula sa [[Dagat Itim]] hanggang sa Dagat [[Dagat Egeo|Egeo]] at [[Dagat Mediteraneo|Mediteraneo]], Karagatang Atlantiko sa pamamagitan ng [[Kipot ng Gibraltar|Gibraltar]], at Karagatang Indian sa pamamagitan ng [[Kanal ng Suez]], na ginagawa itong mahahalagang internasyonal na daluyan ng tubig, lalo na para sa pagdaan ng mga kalakal na nagmumula sa Rusya. [[Talaksan:Istanbul_and_Bosporus_big.jpg|thumb|Larawan ng [[Bosforo]] mula sa satellite, na kinuha mula sa [[Pandaigdigang Estasyong Pangkalawakan]] noong Abril 2004. Ang anyong tubig sa itaas ay ang [[Dagat Itim|Black Sea]], ang nasa ibaba ay ang [[Dagat ng Marmara]], at ang Bosforo ay ang paikot-ikot na patayong daluyan ng tubig na nagdurugtong sa dalawa. Ang mga kanlurang pampang ng Bosphorus ang bumubuo sa heograpikong panimulang punto ng lupalop ng Europa, habang ang mga pampang sa silangan ay ang mga heograpikong simula ng lupalop ng Asya. Ang lungsod ng [[Istanbul]] ay makikita sa magkabilang pampang.]] Ang mga Kipot ng Turkiya ay binubuo ng mga sumusunod na daluyan ng tubig; * Ang ''[[Bosforo]]'' (binabaybay ring ''Bosphorus'' o ''Bosporus'' ; {{Langx|tr|Boğaziçi}} o {{Lang|tr|İstanbul Boğazı}}, "Kipot ng [[Istanbul]]"), mga {{Convert|30|km|mi|sp=us}} ang haba at {{Convert|700|m|ft|sp=us}} ang lapad, ay nagdurugtong sa Dagat ng Marmara at sa Dagat Itim sa hilaga. Ito ay dumadaan sa lungsod ng [[Istanbul]], na ginagawa itong isang lungsod na matatagpuan sa dalawang lupalo. Ito ay tinatawid ng tatlong tulay na nakabitin (ang [[Tulay ng Bosforo]], ang [[Tulay ng Fatih Sultan Mehmet]] at ang [[Tulay ng Yavuz Sultan Selim]]), at dalawang lagusan sa ilalim ng dagat (ang tunel ng riles ng [[Lagusan ng Marmaray|Marmaray]] at ang tunel ng kalsada ng [[Lagusan ng Eurasia|Eurasia]]). May mga plano para sa karagdagang mga tawiran na pinagdedebatihan sa iba't ibang yugto. * Ang ''[[Dardanelos]]'' ({{Langx|tr|Çanakkale Boğazı}}, " Kipot ng [[Çanakkale]]"), {{Cvt|68|km|mi}} ang haba at {{Cvt|1.2|km|mi}} ang lapad, ay nagdurugtong sa Dagat ng Marmara at sa Mediteraneo sa timog-kanluran, malapit sa lungsod ng [[Çanakkale]]. Noong [[Klasikong sinauna|sinaunang panahon]], ang kipot ng Dardanelos ay kilala bilang Hellespont. Ang kipot at ang [[Gallipoli|tangway ng Gallipoli (''Gelibolu'')]] sa kanlurang baybayin nito ang pinangyarihan ng [[Labanan ng Gallipoli|Labanan sa Gallipoli]] noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Ang [[Tulay ng 1915 Çanakkale]], na binuksan sa trapiko noong ika-18 ng Marso 2022, ay nagdurugtong sa hilagang-kanlurang lalawigan ng distrito ng Gelibolu ng Çanakkale sa panig ng Europa at sa [[Lapseki|distrito ng Lapseki]] sa panig ng [[Asya Menor|Anatolia]], at ito ang unang tulay na tumawid sa kipot.<ref>{{Cite news |last=Butler |first=Daren |date=18 March 2022 |title=Erdogan opens huge suspension bridge linking Europe and Asia |publisher=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/erdogan-opens-huge-suspension-bridge-linking-europe-asia-2022-03-18/ |url-status=live |access-date=18 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318154432/https://www.reuters.com/world/erdogan-opens-huge-suspension-bridge-linking-europe-asia-2022-03-18/ |archive-date=18 March 2022}}</ref> Ang mga pag-unlad ng mga gawaing ekonomiko ay nagbabanta sa mga ekosistema ng dagat kabilang ang mga endemikong lumba-lumba at mga [[Phocoena phocoena|marsopa komun]].<ref>{{Cite news |last=Khan |first=S. |date=17 June 2013 |title=An Economic Boom in Turkey Takes a Toll on Marine Life |work=Yale Environment 360 |url=http://e360.yale.edu/features/an_economic_boom_in_turkey_takes_a_toll_on_marine_life |url-status=live |access-date=6 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200226020820/http://e360.yale.edu/features/an_economic_boom_in_turkey_takes_a_toll_on_marine_life |archive-date=26 February 2020}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga pinagkuhanan ==  {{refbegin}} * {{cite journal |last=Gerolymatos |first=André |year=2014 |title=The Turkish Straits: History, Politics and Strategic Dilemmas |journal=Ocean Yearbook |volume=28 |issue=1 |pages=58–79 |bibcode=2014OceYb..28...58G |doi=10.1163/22116001-02801003}} {{refend}} <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|40.7225|N|28.2250|E}} q084glzxtskpp1lbuon56hwm5hlyzti 1 338366 2209035 2026-05-25T08:25:46Z Ryomaandres 8044 Bagong pahina: {{AlamBaNinyoUsapan|Mayo 25|2026}} 2209035 wikitext text/x-wiki {{AlamBaNinyoUsapan|Mayo 25|2026}} ettdg59csubq39wk2so9mc3omd3gub7 1 338367 2209036 2026-05-25T08:25:50Z Ryomaandres 8044 Bagong pahina: {{AlamBaNinyoUsapan|Mayo 25|2026}} 2209036 wikitext text/x-wiki {{AlamBaNinyoUsapan|Mayo 25|2026}} ettdg59csubq39wk2so9mc3omd3gub7 1 338368 2209037 2026-05-25T08:25:52Z Ryomaandres 8044 Bagong pahina: {{AlamBaNinyoUsapan|Mayo 25|2026}} 2209037 wikitext text/x-wiki {{AlamBaNinyoUsapan|Mayo 25|2026}} ettdg59csubq39wk2so9mc3omd3gub7 1 338369 2209038 2026-05-25T08:25:55Z Ryomaandres 8044 Bagong pahina: {{AlamBaNinyoUsapan|Mayo 25|2026}} 2209038 wikitext text/x-wiki {{AlamBaNinyoUsapan|Mayo 25|2026}} ettdg59csubq39wk2so9mc3omd3gub7 1 338370 2209039 2026-05-25T08:25:58Z Ryomaandres 8044 Bagong pahina: {{AlamBaNinyoUsapan|Mayo 25|2026}} 2209039 wikitext text/x-wiki {{AlamBaNinyoUsapan|Mayo 25|2026}} ettdg59csubq39wk2so9mc3omd3gub7