Wikipedia tlwiki https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Midya Natatangi Usapan Tagagamit Usapang tagagamit Wikipedia Usapang Wikipedia Talaksan Usapang talaksan MediaWiki Usapang MediaWiki Padron Usapang padron Tulong Usapang tulong Kategorya Usapang kategorya Portada Usapang Portada TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 882 2209152 2197543 2026-05-26T08:56:32Z Jojit fb 38 2209152 wikitext text/x-wiki {{for|pelikula|Jose Rizal (pelikula)}} {{otheruses}} {{Infobox revolution biography |dateofbirth= 19 Hunyo 1861 |placeofbirth= [[Calamba, Laguna]] |dateofdeath= {{Death date and age|exact=y|1896|12|30|1861|06|19}} |placeofdeath= Bagumbayan ([[Luneta]] ngayon), [[Maynila]], [[Pilipinas]] |image= [[Talaksan:Jose Rizal full.jpg|250px]] |caption= Isang larawan ni José Rizal |name= José Rizal |alternate name=José Rizal |movement= |organizations= [[Kilusang Propaganda]], [[La Liga Filipina]] |monuments= [[Liwasang Rizal]] |prizes= |religion= |influences= |influenced= |footnotes= }} Si '''José Protacio Rizal Mercado y Alonzo Realonda''' <ref>{{cite book|author1=José Rizal|author2=José Rizal National Centennial Commission|title=El filibusterismo|url=http://books.google.com/books?id=9oBGVXO2vc8C|year=1961|publisher=Linkgua digital|isbn=978-84-9953-093-2|pages=[http://books.google.com/books?id=9oBGVXO2vc8C&pg=PA9 9]|language=Spanish}}</ref> (19 Hunyo 1861–30 Disyembre 1896), na mas kilala bilang '''José Rizal''', ay isang [[Mga Pilipino|Pilipinong]] makabayan, manunulat, [[polimata]], at isa sa pinakatanyag na tagapagtaguyod ng pagbabago sa Pilipinas noong panahon ng pananakop ng mga Kastila. Kinikilala siya bilang ang pinakamahusay na bayani at itinala bilang isa sa mga [[pambansang bayani ng Pilipinas]] ng Lupon ng mga Pambansang Bayani.<ref name="national">{{cite web|url=http://www.congress.gov.ph/download/researches/rrb_0301_1.pdf|title=Selection and Proclamation of National Heroes and Laws Honoring Filipino Historical Figures|accessdate=8 Setyembre 2009|publisher=Reference and Research Bureau Legislative Research Service, House of Congress|archive-date=2011-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604034938/http://www.congress.gov.ph/download/researches/rrb_0301_1.pdf|url-status=dead}}</ref> Isinilang si Rizal sa isang mayamang angkan sa [[Calamba, Laguna]] at ikapito siya sa labin-isang anak ng mag-asawang Francisco Engracio Rizal Mercado y Alejandro at Teodora Morales Alonzo Realonda y Quintos. Nag-aral siya sa [[Pamantasan ng Ateneo de Manila|Ateneo Municipal de Manila]], at nakakuha ng diploma sa [[Batsilyer ng Sining]] at nag-aral ng medisina sa [[Pamantasan ng Santo Tomas]] sa [[Maynila]]. Ipinagpatuloy niya ang kanyang pag-aaral sa [[Unibersidad ng Madrid Complutense|Universidad Central de Madrid]] sa [[Madrid]], [[Espanya]], at nakakamit ng ''Lisensya sa Medisina'', na nagbigay sa kanya ng karapatan na magsagawa ng panggagamot. Nag-aral din siya sa [[Pamantasan ng Paris]] at [[Pamantasan ng Heidelberg]]. [[File:Jose Rizal autograph.svg|thumb|Lagda ni Rizal]] Isang napakahusay na tao si Rizal; mahusay siya sa pagpinta, pagguhit, paglilok, at pag-ukit. Isa siyang makata, manunulat, at nobelista at ang pinakatanyag sa kanyang mga likha ay ang nobela na ''[[Noli Me Tángere]]'', at ang kasunod nitong ''[[El filibusterismo]]''.{{efn|Ang nobela niyang ''Noli'' ay sa kauna-unahang nobela sa Asya na isinulat sa labas ng bansang Hapon at Tsina at isa sa mga unang nobelang laban sa rebelyong anti-kolonyal. Basahin ang: [http://newleftreview.org/A2510].}}<ref>''Noli Me Tángere'', isinalin ni Soledad Locsin (Manila: Ateneo de Manila, 1996) ISBN 971-569-188-9.</ref> Maraming kayang bigkasing wika si Rizal, na nakakaunawa ng dalawampu't dalawang wika.{{efn|Mahusay siya sa mga Kastila, Pranses, Latin, Griyego, Aleman, Portuges, Italyano, Ingles, Olandes at Hapon. Gumawa rin si Rizal ng mga pagsasalin mula sa wikang Arabe, Suwesya, Ruso, Tsino, Griyego, Ebre at [[Sanskrit]]. Sinalin niya ang tula ni [[Friedrich Schiller|Schiller]] sa [[wikang Tagalog|Tagalog]]. Maliban dito may kaalaman din siya sa wikang [[wikang Malay|Malay]], [[Chavacano]], [[wikang Cebuano|Cebuano]], [[wikang Ilokano|Ilokano]] at Subanun.}}{{efn|In his essay, "Reflections of a Filipino", (''La Solidaridad'', c.1888), he wrote: "Man is multiplied by the number of languages he possesses and speaks."}}<ref name="Laubach">[[Frank Laubach]], ''Rizal: Man and Martyr'' (Manila: Community Publishers, 1936)</ref><ref>Witmer, Christoper (2001-06-02). [http://www.lewrockwell.com/orig/witmer1.html "Noli Me Tangere (Touch Me Not)"]. LewRockwell.com. Retrieved on 2012-09-29.</ref> Itinatag ni José Rizal ang ''[[La Liga Filipina]]'', na samahan na naging daan sa pagkabuo ng [[Katipunan]] na pinamunuan ni [[Andrés Bonifacio]],{{efn|Kasapi si Bonifacio ng La Liga Filipina. Matapos ang paghuli at pagpapatapon kay Rizal, nabuwag ang samahan at nahati ang pangkat sa dalawa; ang higit na radikal na pangkat ay nabuo bilang Katipunan, ang mga militante ng himagsikan.<ref>[http://www.boondocksnet.com/centennial/sctexts/esj_97d_b.html]. Nakuha 10 Enero 2007.</ref>}} na isang lihim na samahan na nagpasimula ng [[Himagsikang Pilipino]] laban sa Espanya na naging saligan ng [[Unang Republika ng Pilipinas]] sa ilalim ni [[Emilio Aguinaldo]]. Isa siyang tagapagtaguyod ng pagkakaroon ng sariling pamahalaan ng Pilipinas sa mapayapang paraan, sa halip na isang marahas na pag-aalsa na tataguyod lamang sa karahasan bilang huling paraan.<ref>{{cite web|last=Trillana III|first=Dr. Pablo S.|title=2 historical events led to birth of modern RP|url=http://www.inquirer.net/specialfeatures/independenceday/view.php?db=1&article=20070611-70586|work=Philippine Daily Inquirer|accessdate=11 Hunyo 2007|archive-date=2012-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120171104/http://www.inquirer.net/specialfeatures/independenceday/view.php?db=1&article=20070611-70586|url-status=dead}}</ref> Naniniwala si Rizal na ang tanging katwiran sa pagpapalaya sa Pilipinas at pagkakaroon nito ng sariling pamahalaan ay ang pagbabalik ng karangalan ng mga mamamayan,{{efn|Sa anotasyon ni Rizal sa ''Sucesos de las islas Filipinas'' (1609) ni Morga, kung saan niya tinulad galing sa [[Museong Britanya]] at nilimbag, tinawagan niya ng pansin ang pinaglumaan nang aklat, at binigyang patotoo sa malago nang kabihasnan ng Pilipinas bago pa man dumating ang mga Kastila. Sa kaniyang sanaysay na "The Indolence of the Filipino" (Sa Kabatuganan ng mga Pilipino), binanggit ni Rizal na walang halos nagawa ang tatlong dantaon ng pamumuno ng mga Kastila upang isulong ang kaniyang kababayan; at sa halip hinila nila ito ng paurong. Ang kawalan ng moral na pantulong, kawalan ng bagay na panghimok, ang pagtanggal ng moral, na hindi dapat humihiwalay ang ''indio'' mula sa kaniyang kalabaw, ang walang-hanggang digmaan, ang kawalan ng pambansang damdamin, ang pamimirata ng mga Intsik -- lahat ng ito, ayon kay Rizal, ang tumulong sa mga mananakop na magtagumpay upang ilagay ang mga ''indio'' sa 'hanay ng mga halimaw'.(Read English translation by [[Charles Derbyshire]] at [http://www.gutenberg.org/etext/6885 Project Gutenberg].)}} at winika niya "Bakit kalayaan, kung ang mga alipin ngayon ay magiging maniniil ng hinaharap?"<ref>{{cite book|author=José Rizal|title=The Reign of Greed|url=http://books.google.com/books?id=vVqHsHxLsXMC|year=2007|publisher=Echo Library|isbn=978-1-4068-3936-4|pages=[http://books.google.com/books?id=vVqHsHxLsXMC&pg=PA231 231]}}</ref> Ang pangkahalatang napagsang-ayunan ng mga bihasa sa buhay ni Rizal ay ang pagbitay sa kaniya ang nagtulak upang magsimula ang [[Himagsikang Pilipino]]. [[Talaksan:Calamba City, 003.jpg|thumbnail|Ang bahay ni Rizal sa [[Calamba]], Laguna]] ==Ang mag-anak ni Rizal== [[Talaksan:Francisco r mercado.jpg|200px|thumb|right|Si Francisco Rizal Mercado (1818–1897)]] [[Talaksan:Theodora alonzo quintos.jpg|180px|thumb|left|Si Teodora Alonzo, ang ina ni Dr. José Rizal]] Anak si Rizal nina Francisco Rizal Mercado (1818–1897)<ref name="Rizalname">[http://www.nhi.gov.ph/index.php?option=content&task=view&id=122 National Historical Institute "...added “Rizal” to the family surname..."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090701074715/http://www.nhi.gov.ph/index.php?option=content&task=view&id=122 |date=2009-07-01 }}{{Registration required}}</ref> at Teodora Morales Alonzo y Quintos (1827-1911; na ang mag-anak nila ay pinalitan ang kanilang apelido bilang "Realonda"),<ref name=autogenerated2>[http://www.nhi.gov.ph/index.php?option=content&task=view&id=122 National Historical Institute "...Francisco Engracio Mercado added “Rizal” to the family surname..."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090701074715/http://www.nhi.gov.ph/index.php?option=content&task=view&id=122 |date=2009-07-01 }}{{Registration required}}</ref> na parehong masaganang magsasaka na pinagkalooban ng upa sa isang ''[[asyenda|hacienda]]'' at kaakibat nitong palayan ng mga Dominikano. Ikapito sa labing-isang magkakapatid si Rizal: sina Saturnina (Neneng) (1850–1913), [[Paciano Rizal|Paciano]] (1851–1930), Narcisa (Sisa) (1852–1939), Olympia (1855–1887), Lucia (1857–1919), María (Biang) (1859–1945), José Protasio<!---Ang Protacio ay MALI. HUWAG BAGUHIN. Pakitignan ang mga sanggunian sa ibaba. Isinunod kay San Protasio(Saint Protasius/Protase)---> (1861–1896), Concepción (Concha) (1862–1865), Josefa (Panggoy) (1865–1945), Trinidad (Trining) (1868–1951) at Soledad (Choleng) (1870–1929). [[Talaksan:Family tree made by Jose Rizal.jpg|thumb|Nilikhang puno ng mag-anak (Ingles: family tree) ni Rizal, na ginawa noong siya ay nasa Dapitan, {{circa|1890s}}]] Ikalimang salinlahi na si Rizal sa inanak ni Domingo Lam-co [[Quanzhou]] noong kalagitnaan ng ika-17 dantaon.<ref>[http://www.seasite.niu.edu/Tagalog/Tagalog_Default_files/Philippine_national_heroes.htm Rizal's ''rags-to-riches'' ancestor from South China] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131002202045/http://www.seasite.niu.edu/Tagalog/Tagalog_Default_files/Philippine_national_heroes.htm |date=2013-10-02 }}. Nakuha 18 Pebrero 2007.</ref> Napangasawa ni Lam-co si Inez de la Rosa, na isang [[Sangley]] ng Luzon.<ref>Craig 1914, pg. 31.</ref> Mayroon ding lahing Kastila at Hapones si José Rizal. Ang kanyang lolo na ama ni Teodora ay kalahating Kastila at isang inhinyero na ang ngalan ay Lorenzo Alberto Alonzo.<ref>{{cite book | title=José Rizal: life, works, and writings | publisher=Villanueva | author=F. Zaide, Gregorio | year=1957 | pages=5}}</ref> Ang kanyang lolo sa talampakan sa ina ay si Eugenio Ursua, na inanak ng isang Hapones. Ang ina ni Rizal ay ang kanyang unang guro at nagturo sa kanya ng abakada noong siya ay tatlong taon pa lamang. Noong siya naman ay tumuntong ng siyam na taon ay ipinadala siya sa [[Biñan, Laguna]] upang mag-aral sa ilalim ng pamamatnubay ni Justiano Aquino Cruz. Ilang buwan ang nakalipas, pinayuhan niya ang mga magulang ni Rizal na pag-aralin siya sa [[Maynila]]. Noong nagsimula siyang mag-aral sa [[Pamantasan ng Ateneo de Manila|Ateneo Municipal de Manila]], inalis niya ang tatlong huling pangalan na bumubuo sa kaniyang buong pangalan, sa payo ng kanyang kapatid na si [[Paciano Rizal]] at ng mag-anak Mercado-Rizal, kaya ang kanyang pangalan ay naging "Jose Protasio Rizal." Dahil dito, minsang naisulat ni Rizal na nagmistula siyang "hindi tunay na anak".<ref name="repositories.cdlib.org">Vicente L. Rafael [http://escholarship.org/uc/item/4j11p6c1 On Rizal's El Filibusterismo], University of Washington, Dept. of History</ref> Ginawa ang pagbabagong ito upang mas malayang makapaglakbay si Rizal, at mailayo ang kaniyang ugnayan sa kanyang kapatid na minsan nang nagkaroon ng ugnayan sa Gomburza. Mula pagkabata ay nakakarinig na si Jose at Paciano ng mga hindi pa naririnig na mga kaisipang pambatas ukol sa kalayaan at karapatang pantao na kinagagalit ng pamahalaan.{{#tag:ref|Noong bininyagan si Jose, naisulat sa mga talaan ang kaniyang mga magulang bilang sina Francisco Rizal Mercado at Teodora Realonda.[http://www.webcitation.org/query?url=http://www.geocities.com/mcc_joserizal/life_lineage1.html&date=2009-10-26+02:25:55 "José Rizal’s Lineage"]|group=note}}{{#tag:ref|Sa edadn na 8 (noong 1869) naisulat niya ang tulang ''Sa aking mga Kabata'' na mayroong tema ng pagmamahal sa sariling wika.<ref>Montemayor, Teofilo H. (2004). [http://www.joserizal.ph/bg01.html "Jose Rizal: A Biographical Sketch"]. José Rizal University. Retrieved 2007-01-10.</ref>|group=note}} Sa kabila ng pagbabago sa kanyang pangalan, naging kilala din si Jose bilang "Rizal" sa mga patimpalak sa pagtutula, kung saan humanga ang kaniyang mga guro sa wikang Kastila at iba pang mga banyagang wika, at kalaunan, sa pagsusulat ng mga sanaysay na mapanuri sa mga sanaysay ng mga Kastila ukol sa sinaunang lipunang Pilipino. ==Pag-aaral== Ang ''[[Pamantasang Ateneo de Manila|Ateneo Municipal de Manila]]'' ang unang paaralan sa Maynila na pinasukan niya noong ikadalawampu ng [[Enero]] 1872. Sa pananatili niya sa paaralang ito, natanggap niya ang lahat ng mga pangunahing medalya at notang sobresaliente sa lahat ng [[aklat]]. Sa paaralan ding ito niya natanggap ang kaniyang Batsilyer sa [[Sining]] na may notang sobresalyente kalakip ang pinakamataas na karangalan. Nang sumunod na taon, kumuha siya ng [[Pilosopiya]] at [[Panitikan]] sa [[Unibersidad ng Santo Tomas]]. Sa Ateneo, kasabay niyang kinuha ang [[agham]] ng [[Pagsasaka]]. Pagkaraan nito, kinuha niya ang kursong [[panggagamot]] sa Santo Tomas pagkatapos mabatid na ang kaniyang ina ay tinubuan ng katarata. Noong 5 Mayo 1882, nang dahil sa hindi na niya matanggap ang tagibang at mapanuring pakikitungo ng mga paring Kastila sa mga katutubong mag-aaral, nagtungo siya sa [[Espanya]]. Doon pumasok siya sa [[Universidad Central de Madrid|Pamantasan Sentral ng]] [[Madrid]], kung saan, sa ikalawang taon ay natapos niya ang karerang Medisina, bilang "napakahusay." Nang sumunod na taon, nakamit niya ang titulo sa Pilosopiya-at-Titik. Naglakbay siya sa [[Pransiya]] at nagpakabihasa sa paggamot ng sakit sa mata sa isang klinika roon. Pagkatapos ay nagtungo siya sa [[Heidelberg]], [[Alemanya]], kung saan nakatamo pa siya ng isang titulo. Sa taon din ng kanyang pagtatapos ng Medisina, siya ay nag-aral ng [[wikang Ingles]], bilang karagdagan sa mga wikang kanya nang nalalaman gaya ng [[Wikang Pranses|Pranses]]. Dalubwika si Rizal na nakaaalam ng [[Wikang Arabe|Arabe]], [[Wikang Katalan|Katalan]], [[Wikang Tsino|Tsino]], [[Wikang Inggles|Inggles]], [[Wikang French|Pranses]], [[Wikang Aleman|Aleman]], [[Wikang Griyego|Griyego]], [[Wikang Ebreo|Ebreo]], [[Wikang Italyano|Italyano]], [[Wikang Hapon|Hapon]], [[Wikang Latin|Latin]], [[Wikang Portuges|Portuges]], [[Wikang Ruso|Ruso]], [[Wikang Sanskrit|Sanskrit]], [[Wikang Espanyol|Espanyol]], [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at iba pang mga katutubong [[mga wika ng Pilipinas|wika ng Pilipinas]]. ==Pansariling buhay== Marahil ang buhay ni Rizal ang pinakanatala sa mga Pilipinong nabuhay noong ika-19 dantaon dahil sa maraming mga talang isinulat niya at tungkol sa kanya.<ref name="Rizalino">Kalaw, Teodoro."Epistolario Rizalino: 4 volumes, 1400 letters to and from Rizal". Bureau of Printing, Manila.</ref> Halos bawat ukit ng kaniyang buhay ay naitala, dahil sa kanyang araw-araw na pagsulat sa kaniyang talaarawan at dahil din sa kanyang pagiging manunulat, at ang karamihan sa mga bagay na ito ay nananatili parin. Naging mahirap sa mga tagatalambuhay ang pagsasalin ng mga likha niya dahil sa ugali ni Rizal na pagpapalit ng wika. Kabilang sa mga nilalalaman ng mga tala ni Rizal ang pananaw ng isang Asyano na nakarating sa Kanluran sa unang pagkakataon. Kabilang dito ang kanyang mga paglalakbay sa Yuropa, Hapon, at Estados Unidos, at pati narin ang kanyang pananatili sa Hong Kong. Matapos siyang makapagtapos sa [[Pamantasang Ateneo de Manila|Ateneo Municipal de Manila]], pumaroon si Rizal at ang isang kaibigang si Mariano Katigbak upang dumalaw ang lola ni Rizal sa ina na naninirahan sa Tondo, Maynila. Isinama ni Mariano ang kanyang kapatid na si '''Segunda Katigbak''', na isang 14-taong Batangueña mula sa Lipa, Batangas. Karamihan sa mga panauhin ng lola ni Rizal ay mga mag-aaral sa pamantasan, at alam nila na mahusay sa pagpipinta si Rizal. Pinakiusapan siya na gumawa siya ng larawan ni Segunda. Bagaman tumanggi si Rizal noong una, ginawan din niya ng guhit si Segunda. Sa kasamaang palad, may kasintahan na si Katigbak na ang pangalan ay Manuel Luz.<ref>{{cite book|last=Zaide|first=Gregorio|title=Rizal's Life, Works and Writings|year=1957|publisher=Villanueva Book Store|location=Manila, Philippines|pages=43–44}}</ref> Mula Disyembre 1891 hanggang Hunyo 1892, nanirahan si Rizal at kanyang mga mag-anak sa Blng 2&nbsp;ng Rednaxela Terrace, sa pulo ng Hong Kong. Nangupahan si Rizal sa 5 kalye D'Aguilar, Distritong ''Central'', Isla ng Hong Kong bilang kaniyang klinika sa mata mula 2&nbsp;ng hapon hanggang 6&nbsp;ng gabi. Kabilang sa mga naitala sa bahagi nito ng kaniyang buhay ay ang kaniyang mga pagkahanga na kung saan siyam ang nakilala. Sila ay sina Gertrue Beckett, na taga Londres, Nelly Boustead na nagmula sa mag-anak na mangangalakal galing sa Inglatera at Iberia, Seiko Usui (na tinatawag ding O-Sei-san) na kabilang sa lahi ng maharlikang Hapon, ang kaniyang naunang mga pagkakaibigang sina Segunda Katigbak, Leonor Valenzuela, at ang kaniyang panliligaw sa kaniyang malayong pinsan na si Leonor Rivera, na sinasabing kinuhanan ng inspirasyon sa karakter na ''[[Maria Clara]]'' sa ''[[Noli Me Tangere]]''. ===Leonor Rivera=== Makikita ang malaking bahagi ni Leonor Rivera sa buhay ni Rizal sa mga sulating kagaya ng “If Dreams Must Die” at “The Love of Leonor Rivera” ni Severino Montana. Kung saan kapwa nagpapakita ng imahe ng isang dalagitang umiibig sa bata nitong puso, isang kolehiyala na naihahalintulad kay Maria Clara, at isang walang-hanggang pag-ibig ni Rizal. Sinasabing udyok ni Rizal si Leonor Rivera para sa kaniyang tauhan na Maria Clara sa ''Noli me Tangere'' at ''El FIlibusterismo''.<ref name="inquirer">Martinez-Clemente, Jo (200-06-20) [http://newsinfo.inquirer.net/16626/keeping-up-with-legacy-of-rizal%E2%80%99s-%E2%80%98true-love%E2%80%99 Keeping up with legacy of Rizal’s ‘true love’] ''Inquirer Central Luzon'' at inquirer.net. Retrieved on 2011-12-03.</ref> Unang nagkita si Rizal at Rivera sa Maynila noong 14 taong gulang pa lang si Rivera. Noong lumuwas si Rizal sa Europa nong 3 Mayo 1882, si Rivera ay 16 taong gulang pa lamang. Nagsimula ang kanilang pagtatalastasan noong nag-iwan si Rizal ng tula para kay Rivera na namamaalam.<ref name="JR" /> Nananatiling nakatuon si Rizal sa kaniyang pag-aaral sa Europa dahil sa kaniyang pakikipagtalastasan kay Rivera. Dahil hindi nais ng nanay ni Rivera si Rizal ay gumagamit sila ng kodigo sa kanilang mga sulat. Sa sulat ni Mariano Katigbak na nakapetsa sa 27 Hunyo 1884, binanggit si Rivera bilang "katipan" ni Rizal. Nilarawan ni Katigbak si Rivera bilang lubhang nadamay sa paglisan ni Rizal, na palaging may sakit dahil sa ''insomnia''. Noong umuwi si Rizal sa Pilipinas noong 5 Agosto 1887, bumalik na si Rivera at kaniyang pamilya sa [[Dagupan, Pangasinan]]. Pinagbawalan si Rizal ng kaniyang amang si Francisco Mercado na makipagkita kay Rivera upang huwag mailagay ang pamilyang Rivera sa panganib, dahil sa mga araw na iyon binansagan na si Rizal ng pamahalaang Kastila bilang ''filibustero'' o mapanghimagsik<ref name="JR" /> dahil sa kaniyang nobelang ''Noli Me Tangere''. Nais pakasalan ni Rizal si Rivera habang siya ay nasa Pilipinas pa dahil sa lubusang katapatan ni Rivera. Muli, pinakiusapan ni Rizal ang kaniyang ama bago ang kaniyang muling paglisan sa Pilipinas. Ngunit hindi naganap ang pagkikita. Noong 1888, hindi na pinapadalhan ng sulat si Rizal galing kay Rivera ng isang taon, sa kabila ng patuloy na pagpapadala ni Rizal ng liham sa kaniya. Ang dahilan ng pananahimik ni Rivera ay dahil sa kasunduan ng ina ni Rivera at ng isang Ingles na nagngangalang Henry Kipping, isang inhenyero sa daangbakal na nabighani kay Rivera at mas sinasang-ayunan ng ina ni Rivera.<ref name="JR">[http://www.joserizal.ph/lv01.html Leonor Rivera], José Rizal University, joserizal.ph</ref><ref name="Coates">Coates, Austin. "Leonor Rivera", ''[[Rizal: Philippine Nationalist and Martyr]]'', Oxford University Press (Hong Kong), pages 52–54, 60, 84, 124, 134–136, 143, 169, 185–188, and 258.</ref> Lubusang nasaktan si Rizal noong nabalitaan niyang nagpakasal na si Rivera kay Kipping. Itinabi ng mga kaibigan ni Rizal ang halos lahat ng mga bagay na binigay niya, kabilang ang mga guhit sa mga tapyas ng papel. Ang ilan sa mga bagay na ito ay mga ohales at panyo na may guhit at sulatin na binigay sa mga Blumentritt, na kalaunan ay binigay din sa mag-anak ni Rizal. Kabilang sa mga namangha kay Rizal ay ang anak ng isang liberal na Kastila na si Pedro Ortiga y Perez; at maging si Dr. Reinhold Rost ng [[Museong Britanya]] kung saan siya naging regular na panauhin sa kaniyang tahanan habang siya'y nagsasaliksik sa mga sulat ni Morga sa Londres, kung saan binansagan siya bilang "hiyas ng isang tao".<ref name="Rizalino" />{{#tag:ref|Si Dr. Reinhold Rost ay tagapamahala ng Tanggapang Indyano ng Museong Britanya at kilalang pilologo noong ika-19 siglo.|group=note}} ===Josephine Bracken=== Sa buhay ng pagkabayani ni Rizal ay may dalawang babae na kapwa nagkaroon ng mahalagang bahagi, ito ay ang kaniyang ina at si Josephine Bracken. Si Donya Teodora Alonzo ay isang mapagmahal at mapagkalingang ina, na nagpakita ng mga katangian ng isang huwarang inang Pilipino. Isang parokyano ng Kristiyanismo, para sa kaniya ay isang pagtalikod o kasalanan sa paniniwala ang pag-aaral ng agham at pag-ibig kay Josephine Bracken. Samantalang makikita si Leonor Rivera kay Maria Clara, si Josephine Bracken naman ay kay Salome. Si Salome ang karakter ni Rizal sa Noli Me Tangere na hindi isinama sa nilimbag kaya iilan lamang ang maybatid. Si Salome ay ang iniibig ni Elias, isang babaeng kakikitaan ng malayang pag-uugali sa pagsasalita, pagkilos, at pananaw sa siping. Ang usapan nina Elias at Salome ay isang senaryong kakikitaan ng lubusang pagtukoy sa pagnanasa bago pa ang mga sulatin ni Jose Garcia Villa. Maitutulad din si Josephine Bracken kina Magdalene, Mata Hari, Kitty O’Shea, Sadie Thompson, at Joan of Arc. Si Josephine Bracken ang naging daan upang makita ang liberalismo ni Rizal ng ina nito at mga kapatid. Isa na rito ang naging pagtatalo ni Rizal at ng kanyang ina tungkol sa pagsasama nila ni Josephine Bracken kahit na walang basbas ng simbahan. Bukod sa pagiging liberal taglay din ni Josephine Bracken ang mga ugali kagaya ng pagiging matatag at may tatag sa pakikipaglaban ng kaniyang mga pinaniniwalaan. Ayon kay John Foreman, maihahalintulad si Josephine Bracken kina Gabriela Silang at Joan of Arc sa kanyang walang hanggang pakikibaka sa laban ng mga Katipuneros kahit sa pagkamatay ni Rizal. Unang nakita si Josephine sa Asamblea sa Imus, Kabite noong 29 Disyembre. Kasama niyang dumating sa pagtitipon si Paciano Rizal at iba pang kabilang sa pamilya Rizal. Ayon pa kay General Ricarte, hindi rin matatawaran ang pagsali ni Josephine sa paggagamot sa bahay sa Tejeros kung saan naging nurse at inspirasyon siya sa mga may sugat at iba pang nagpupunta dito. Gayundin ay makikita ang pagsali ni Josephine sa “Battles of Silang” st “Battle of Dasmariñas” noong 27 Pebrero. Makikita ang lubhang katatagan ni Josephine Bracken sa Rebolusyon, nang panahon kung kailan dadakipin na siya ng mga Espanyol. Kung saan naglakad siyang dumudugo ang mga paa mula sa Maragondon hanggang Laguna hanggang makarating siya sa daungan patungong Maynila. Si Josephine Bracken ay isang malaking bahagi ng kasasayan ng Pilipinas hanggang sa kanyang kamatayan noong taong 1902 sa sakit na tuberkulosis. Ang kaniyang kusa na pakikibahagi sa Himagsikan at patuloy na pagtulong sa mga Pilipino sa kabila ng hindi pagkilala ng mga ito sa kanya noong una ay sadyang kahanga-hangang kaugaliang napatunayan ni Josephine Bracken sa loob ng mahabang panahon.''''' Noong Pebrero 1895 nagkita si Rizal kay Josephine Bracken isang babaeng Irlandes mula Hong Kong, noong sinamahan niya ang kaniyang bulag na amang si George Taufer upang ipasuri ang kaniyang mga mata kay Rizal.<ref>Fadul 2008, p. 17.</ref> Matapos ang ilang mga pagparoon, nagkaibigan si Rizal at Bracken sa isa't isa. Nais nilang magpakasal, ngunit dahil sa reputasyon ni Rizal dahil sa kaniyang mga sinulat at pananaw pambatas, tumanggi ang lokal na kura na si Padre Obach na ikasal sila liban na lang kung makakakuha si Rizal ng pahintulot mula sa Arsobispo ng Cebu. Hindi sila makapagkasal sa simbahan dahil tumangging bumalik si Rizal sa Katolisismo.<!-- was this because of his Freemasonry ties or his politics? AllanBz --the answer is both-KaElin--><ref name="spouse">Fadul 2008, p.21.</ref> Matapos samahan ang kaniyang ama sa Maynila upang bumalik sa Hong Kong, at bago siya bumalik sa Dapitan upang tumira kay Rizal, pinakilala ni Josephine ang kaniyang sarili sa mag-anak ni Rizal sa Maynila. Minungkahi ng ina ni Rizal na magdaos sila ng kasalang malipon, upang hindi mabagabag ang bait ni Rizal ukol sa kaniyang pambatas na pananaw upang makakuha ng pahintulot mula sa isang Obispo.<ref name="Craig215">Craig 1914, p.215</ref> Naikasal si Rizal at Josephine sa pamamagitan ng kasalang sibil sa Talisay sa Dapitan. Sinasabing nagkaroon sila ng isang anak na nagngangalang Francisco, na namatay din agad pagkasilang.<ref>Fadul 2008, p. 38.</ref> == Sa Bruselas at Espanya (1890–1892) == Noong 1890, lumisan si Rizal sa Paris patungong [[Bruselas]] habang naghahanda sa paglilimbag ng kaniyang mga anotasyon ng ''[[Sucesos de las Islas Filipinas]]'' ni [[Antonio de Morga]]. Nanirahan siya sa isang pangupahang bahay ng magkapatid na Jacoby, sina Catherina at Suzanna, na mayroong pamangking nagngangalang Suzanna ("Thil") na may edad 16. Ayon sa tagasaysay na si [[Gregorio F. Zaide]], umibig si Rizal kay Suzanne Jacoby, 45 taong gulang, ngunit naniniwala ang Belgang si Pros Slachmuylders na umibig si Rizal sa 17 taong gulang na pamangking si Suzanna Thil.<ref name="Suzanne">Cuizon, Ahmed (2008-06-21). [http://globalnation.inquirer.net/cebudailynews/news/view/20080621-143971/Rizals-affair-with-la-petite-Suzanne "Rizal’s affair with 'la petite Suzanne'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140226044021/http://globalnation.inquirer.net/cebudailynews/news/view/20080621-143971/Rizals-affair-with-la-petite-Suzanne |date=2014-02-26 }}, ''Inquirer/Cebu Daily'', Retrieved on 2012-09-20.</ref> Nakita niya ang mga talang naglilinaw sa kanilang mga ngalan at gulang. Saglit lang nanirahan si Rizal sa Bruselas; pagkatapos noon ay lumuwas siya patungong Madrid. Binigyan niya si Suzanna ng isang kahon ng tsokolate. Lumiham si Suzanna kay Rizal sa wikang Pranses, na sinasabing hindi siya kumuha ng kahit isang tapyas ng tsokolate, at halos mapudpod na ang kaniyang sapatos sa pagbabalik-panaog sa hulugan ng sulat upang tignan kung may liham na hatid sa kaniya, at hinihintay ang kaniyang muling pagbabalik.<ref name="Suzanne"/> Noong 2007, nilalakad na ng pangkat ni Slachmuylder na lagyan ng masaysay na tanda upang pumugay sa pananatili ni Rizal sa nasabing tahanan.<ref name="Suzanne" /> Nagbago ang mga nilalaman ng mga sinulat ni Rizal sa kaniyang dalawang katha, ang "Noli Me Tangere", na nilimbag sa Berlin noong 1887, at "El Filibusterismo", na nilimbag sa Ghent noong 1891. Para magkaroon ng pondo upang mailimbag ang huli ay nangutang si Rizal sa kaniyang mga kaibigan. Maraming mga Kastila at mga nakapag-aral na Pilipino ang nagalit sa kaniyang mga sinulat dahil sa mga sagisag na pinapakita rito. Mapulà ang mga nobelang ito sa mga prayleng Kastila at sa kapangyarihan ng simbahan. Ayon sa sulat ng kaibigan ni Rizal na si [[Ferdinand Blumentritt]], na isang guro at tagasaysay, ang mga tauhan sa mga nobelang ito ay hango sa totoong buhay at ang bawat mga pangyayari dito ay maaring mangyari sa anumang araw sa Pilipinas.<ref>{{cite book|author=Harry Sichrovsky|title=Ferdinand Blumentritt: an Austrian life for the Philippines : The Story of José Rizal's Closest Friend and Companion|url=http://books.google.com/books?id=-yBFKQAACAAJ|year=1987|isbn=978-971-13-6024-5|page=39}}{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Bagaman si Blumentritt ay apo ng Ingat-yaman ng Imperyo sa [[Vienna]] at matibay na tagapagtanggol ng pananampalatayang Katoliko, sinulat pa rin niya ang panimulang salita ng ''El Filibusterismo'' matapos niyang isalin ang ''Noli Me Tangere'' sa wikang Aleman. Gaya ng binabala ni Blumentritt, naging dahilan ang mga nobelang ito upang usigin si Rizal bilang pasimuno ng himagsikan. Kalaunan ay nilitis si Rizal ng militar at tuluyang binitay. Ngunit, ang kaniyang mga nobela ang nagbigay udyok sa mga Pilipino upang maglunsad ng Himagsikang Pilipino noong 1896. Bilang pinuno ng kilusang propaganda ng mga Pilipino sa Espanya, nagsulat si Rizal ng mga sanaysay, tula at editoryal sa pahayagang ''[[La Solidaridad]]'' sa Barcelona, kung saan ginamit niya ang sagisag-panulat na "Dimasalang". Ang karaniwang paksa ng kaniyang mga likha ay umiikot sa liberal at progresibong kaisipan ng karapatang pantao at kalayaan, lalo na para sa mga mamamayang Pilipino. Katulad ng kaniyang pananaw sa ibang mga kasapi ng kilusan, na ang Pilipinas ay humaharap sa, ayon sa tuwirang salita ni Rizal, na "Goliath na may dalawang mukha"—mga tiwaling prayle at masamang pamahalaan. Paulit-ulit na kaniyang binabanggit sa kaniyang puna ang mga nasa gaya ng mga sumusunod:{{#tag:ref|In his letter "Manifesto to Certain Filipinos" (Manila, 1896), he states: ''Reforms, if they are to bear fruit, must come from above; for reforms that come from below are upheavals both violent and transitory.''(''Epistolario Rizalino'', op cit)|group=note}} * Na ang Pilipinas ay gawing probinsya ng Espanya * May pagkakatawan sa Cortes * Mga Pilipinong pari sa halip na mga prayleng Kastila * Kalayaan sa pagtitipon at pananalita * Pantay-pantay na karapatan sa ilalim na batas sa pagitan ng mga Pilipino at Kastila Tumutol ang mga maniniil sa Pilipinas sa mga repormang ito. Hindi rin ito inendorso ng ilang mga masining na Kastila tulad nina Morayta, Umamuno, Pi y Margall at iba pa. Gumanti si Wenceslao Retana, isang politikal na komentador sa Espanya, sa pamamagitan ng pagsulat ng artikulo sa ''La Epoca'', isang pahayagan sa Madrid, na umiinsulot kay Rizal. Kinuwento niya ang ukol sa pagpapalayas ng pamilya ni Rizal mula sa kanilang lupa sa Calamba dahil sa hindi pagbabayad ng upa. Nag-ugat ang sakunang ito mula sa pagkakakulong sa ina ni Rizal na si Teodora noong bata pa si Rizal, dahil sa bintang na pagtangkang paglason sa kaniyang hipag. Dahil sa pakikisabwatan ng mga prayle ay kinulong siya ng wala man lang [[paglilitis]]. Pinaglakad din siya ng sampung milya (16&nbsp;km) mula Calamba. Pinalaya din siya matapos ang dalawa at kalahating taong pakikipag-apela sa Kataas-taasang Hukuman.<ref name="Craig" /> Noong 1887, sumulat ng petisyon si Rizal sa ngalan ng mga nangungupahan sa Calamba, at noong taon ding iyon ay hinimok sila na magsalita laban sa tangka ng mga prayle na taasan ang upa. Humantong ito sa paglilitis na nauwi sa pagpapalayas ng mga Dominiko sa mga nangungupahan mula sa kanilang mga tahanan, kabilang dito ang pamilya ni Rizal. Pinamunuan ni Heneral Valeriano Weyler ang paggiba sa mga gusali ng sakahan. Pagkabasa ng akda, nagpadala si Rizal ng kinatawan upang hamunin si Retana sa sagupaan. Humingi ng tawad si Retana sa madla at kalaunan ay naging isa sa mga pinakamalaking tagahanga ni Rizal, na sumulat din ng isa sa pinakamahalagang talambuhay ni Rizal, ang ''Vida y Escritos del Jose Rizal'' (Ang buhay at nilimbag ni Jose Rizal).<ref>Retana, Wenceslao. ''Vida y Escritos del José Rizal''. Libreria General de Victoriano Suarez, Madrid 1907.</ref> == Pagbabalik sa Pilipinas (1892–1896) == ===Pagpapatapon sa Dapitan=== [[File:Regulations of the La Liga Filipina handwritten by Jose Rizal.jpg|thumb|Regulasyon ng "La Liga Filipina" sa mismong sulat-kamay ni Rizal]] Pagbalik sa Maynila noong 1892, binuo ni Rizal ang isang samahang ''La Liga Filipina''. Isinusulong ng samahang ito ang pagkakaroon ng pagkukumpuni sa pamamagitan ng wastong paraan, ngunit ito ay binuwag ng gobernador. Sa mga panahong iyon, tinuturing na siya bilang kalaban ng pamahalaang Kastila dahil sa kaniyang mga nobela. Nasangkot si Rizal sa mga gawaing mahimagsik at noong Hulyo 1892 ay pinatapon siya sa [[Dapitan]] sa probinsya ng [[Zamboanga]].<ref>[http://www.filipiniana.net/ArtifactView.do?artifactID=R2009LMC0093 "Appendix II: Decree Banishing Rizal. Governor-General Eulogio Despujol, Manila, July 7, 1892."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090701074648/http://www.filipiniana.net/ArtifactView.do?artifactID=R2009LMC0093 |date=Hulyo 1, 2009 }} In ''Miscellaneous Correspondence of Dr. José Rizal / translated by Encarnacion Alzona''. (Manila: National Historical Institute.)</ref> Habang nasa Dapitan ay nagtayo siya ng isang paaralan, pagamutan, at isang sistema ng suplay ng tubig, at nagturo rin ng pagsasaka. Nagtayo si Rizal ng paaralan para sa mga batang lalaki. Sa paaralang ito, wikang Kastila ang ginagamit sa pagtuturo, at nagtuturo din ito ng Ingles bilang wikang banyaga. Ang layunin ng paaralang ito ay upang turuan ang mga mag-aaral ng pagiging maparaan sa buhay. {{Citation needed|date=January 2008}} Ang ilan sa mga mag-aaral ay naging matagumpay bilang mga magsasaka at tapat na kinatawan ng pamahalaan. Isang Muslim ang naging datu, at isa pa, si Jose Aseniero, ay naging gobernador ng Zamboanga. Nagkaroon ng tangka ang mga Heswita na pabalikin si Rizal mula sa Dapitan sa pamumuno ni Padre Sanchez, na dati niyang guro, ngunit nauwi ito sa kabiguan. Muli itong tinangka ni Padre Pastelles, na kilalang bahagi ng Orden. Naging tagapamagitan ang kaniyang matalik na kaibigang si [[Ferdinand Blumentritt]] sa kaniyang mga kaibigan sa Europa, at patuloy ang kaniyang pakikipagtalastasan sa kanila na siyang patuloy na nagpapadala ng mga liham na nakasulat sa mga wikang Olandes, Pranses, Aleman at Ingles na lumito sa mga sensura, kaya naantala ang kanilang mga pagpapadala. Sa pananatili ni Rizal sa Dapitan sa loob ng apat na taon ay umti-unti ding umusbong ang Rebolusyong Pilipino na kinalaunan ay nagpahamak sa kaniya. Bagaman tutol siya sa himagsikan, ginawa siyang pandangal na pangulo ng mga kasapi ng Katipunan at ginamit din ang kaniyang pangalan bilang sigaw sa digmaan, pakikibaka, at kalayaan.<ref>{{Cite web |url=http://definitelyfilipino.com/blog/2012/07/29/rizalismo-isang-sanaysay/ |title=Archive copy |access-date=2014-10-25 |archive-date=2015-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150328220920/http://definitelyfilipino.com/blog/2012/07/29/rizalismo-isang-sanaysay/ |url-status=dead }}</ref> ===Pagbaril sa Bagumbayan=== [[Talaksan:Rizal execution.jpg|350px|thumb|Isang larawan ng pagbaril kay Rizal sa [[Rizal Park|Bagumbayan]].]] Ang inatasan na bumaril kay Rizal ay isang hanay ng mga Pilipinong kasapi ng Hukbong Kastila, habang isa pang hanay ng mga Kastilang kasapi ng Hukbong Kastila ang nakahanda upang barilin ang sinuman sa kanila na susuway.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward |last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan |title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=http://books.google.com/books?id=BgsvAAAAIAAJ|year=1923|publisher=The Century co.|page=308}}</ref> Kinunan ng manggagamot ng Hukbong Kastila ang pintig ni Rizal at ito ay pangkaraniwan. Pinatahimik ng sarhento ang mga Kastilang hukbo nang magsimula na silang sumigaw ng "Viva" at iba pang mga katagang sang-ayon sa Kastila kasama ang mga manonood na karamihan ay mga Peninsulares at mga Mestisong Kastila. Ang kaniyang huling salita ay isa sa mga huling salita ni Jesucristo: "Consummatum est"—natapos na.<ref name="Laubach" /><ref name="autogenerated1">[[Austin Coates]], ''Rizal: Philippine Nationalist and Martyr'' (London: Oxford University Press, 1968) ISBN 0-19-581519-X</ref>{{#tag:ref|Kahit sa mga prominenteng mga Kastila, sinasabing kalapastanganan ang ginawang paglilitis kay Rizal. Matapos ang kaniyang pagbitay, isang pilosopo na nagngangalang [[Miguel de Unamuno]] ang kumilala kay Rizal bilang isang "Kastila": "malalim at kilalang Kastila, mas Kastila pa kaysa mga abang taong iyon - patawarin nawa sila ng Panginoon, dahil hindi nila nalalaman ang kanilang mga ginagawa - mga abang taong iyan, na sa ibabaw ng kanyang mainit pang katawan ay bumato palangit na may pag-insulto ng isang pangungusong na sigaw: 'Viva Espana!'" Epilogo ni Miguel de Unamuno sa ''Visa y Escritos del Dr. Jose Rizal'' ni Wenceslao Retana. (Retana, op.cit.)|group=note}} Lihim siyang nilibing sa Libingang [[Paco, Maynila|Paco]] sa Maynila ng wala man lang tanda sa libingan. Nilibot ng kaniyang kapatid na si Narcisa ang lahat ng maaaring libingan at natagpuan ang bagong baong lupa sa isang libingan na may mga bantay sa tarangkahan. Sa kanyang paniwala na maaring ito nga ang pinaglibingan, at wala pang ibang mga nilibing, nagbigay siya ng handog sa taga-ingat upang ukitan ng tanda ang nasabing lugar na "RPJ" - mga daglat ni Rizal na saliwa. Nakatago naman sa lampara ang kanyang tulang ''[[Mi ultimo adios]] na pinaniniwalaang sinulat ilang araw bago ang kanyang pagbitay, at binigay ito sa kanyang mag-anak kasama ang ilan nyang mga natirang pag-aari, kabilang na ang kanyang mga huling liham at huling habilin.<ref name="Alvarez">Alvarez, S.V., 1992, Recalling the Revolution, Madison: Center for Southeast Asia Studies, University of Wisconsin-Madison, ISBN 1-881261-05-0</ref>{{rp|91}} Sa kanilang pagdalaw, pinaalalahanan ni Rizal ang kanyang mga kapatid sa wikang Ingles na mayroong isang bagay sa loob ng lamparang binigay ni Pardo de Taveras na ibabalik din pagkabitay, upang bigyang-diin ang kalahagahan ng tula. Ang sumunod na habilin ay, "Tingnan din ang aking sapatos", kung saan isa pang bagay ang nakasuksok. Noong hinukay ang kaniyang labi noong Agosto 1898, sa panahon na ng pananakop ng mga Amerikano, nalaman na hindi siya isinilid sa ataul, at nilibing siya hindi sa 'lupa ng mga banal', at anuman ang nakasiksik sa kaniyang sapatos ay nalusaw.<ref name="Craig">Austin Craig, [http://books.google.com/books?id=eKgtAAAAMAAJ ''Lineage, Life and Labors of Rizal'']. Google Books. Retrieved on 2007-01-10.</ref>'' Sa kanyang liham sa kanyang pamilya ay kaniyang isinulat: ''"Turingan ang may-gulang nating magulang kagaya ng nasa niyong maturing... Mahalin silang lubos sa aking alaala... 30 Disyembre, 1896."''<ref name="Rizalino" /> Nagbigay siya ng habilin sa kaniyang pamilya ukol sa kaniyang libing: ''"Ilibing ninyo ako sa lupa. Maglagay ng bato at krus sa ibabaw. Pangalan ko, petsa ng kapanganakan ko at kamatayan ko. Wala nang iba. Kung nais niyong bakuran ang aking libingan maari niyong gawin. Walang paggunita."''<ref>[http://joserizal.info/Writings/Letters/Family/1896-f-letters.htm "Letters Between Rizal and his Family, #223"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111006155045/http://joserizal.info/Writings/Letters/Family/1896-f-letters.htm |date=2011-10-06 }}. The Life and Writings of José Rizal. Retrieved on 2012-09-29</ref> Sa kanyang huling sulat kay Blumentritt: ''"Bukas, sa ganap na 7, ay babarilin ako; ngunit ako ay walang-sala sa pagkasala ng paghihimagsik. Mamamatay ako nang may tahimik na konsiyensiya."''<ref name="Rizalino" /> Pinaniniwalaan na si Rizal ang unang mapaghasik na Pilipino na namatay dahil sa kaniyang mga gawa bilang manunulat, at dahil sa kaniyang panlipunang pagsuway ay matagumpay niyang natibag ang moral na pamumuno ng Espanya. Nagbigay din siya ng isang aklat sa isang ''matalik at minamahal na kaibigan''. Noong natanggap ito ni Blumentritt sa Leimeritz siya ay umiyak. ==Mga nailathala== Nakilala si Rizal sa dahil sa kanyang dalawang nobela, ang ''[[Noli Me Tangere]],'' na nilimbag sa [[Berlin]], [[Alemanya]] (1886) sa tulong ni Dr. Maximo Viola, at ang ''[[El Filibusterismo]]'', na nilathala sa Gante, [[Belgica]] (1891); pinahiram siya ni Valentin Ventura ng 300 piso sa pagpapalimbag ng El Filibusterismo. Naglalaman ang mga ito ng mga paglalarawan at pagpuna sa mga nagaganap na pangyayari sa lipunang Pilipino ng mga panahong iyon. Ang mga aklat na ito ay halaw sa [[Don Quixote]] ni [[Miguel Cervantes]], manunulat na Espanyol. Ang mga ito ang naging daan upang magising ang puso at diwa ng mga Pilipino. ==Mga pamana sa lahi== Si Rizal ay naghangad ng isang lipunang malaya at hindi mapaghasik at naghahangad din ng [[Pagpapahayag ng kasarinlan ng Pilipinas|kasarinlan]]. Bilang pinuno ng Kilusan ng Pagbabago ng Pilipinas na itinatag ng mga Pilipino sa [[Barcelona]], Espanya, nagbigay siya ng kanyang ambag sa ''La Solidaridad''. Ang kanilang mga mithiin: # na ang Pilipinas ay maging bahaging-lalawigan ng Espanya; # na magkaroon ng mga kinatawan sa Batasan ng Espanya (Parlyamento); # na magkaroon ng mga namumunong paring Pilipino o magkaroon ng sekularisasyon; # kalayaan sa pagtitipon-tipon at pamamahayag; # pantay na karapatan sa harap ng batas, maging Pilipino man o Kastila. Hindi matanggap ng mga maykapangyarihang kinatawan ang mga pagbabagong iyon, sapagkat nangangahulugan ito ng pagkawala ng pangingibabaw ng Kastila. Kaya sa pagbabalik ni Rizal sa Maynila mula sa Espanya, pinaratangan siya ng paghahasik ng gulo dahil sa pagtatatag ng La Liga Filipina, kaya siya ay nilitis at ipinatapon sa Lungsod ng Dapitan/Dapitan, Zamboanga del Norte/Zamboanga noong 1892. Doon, nagtayo siya ng isang paaralang pambata, at isang pagamutan. Bukod dito, nagsagawa rin siya ng isang pambayang sistema ng daluyan ng tubig. ==Tingnan din== * [[Mga lugar sa Pilipinas na may pangalang Rizal]] ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{Reflist|colwidth=30em}} == Mga kawing panlabas == {{Wikisourcelang|tl|Manunulat:José Rizal|José Rizal}} {{Commonscat|José Rizal}} * [http://www.inq7.net/globalnation/col_gln/2005/jan10.htm Rizal the OFW], artikulo tungkol kay Rizal sa INQ7 * [http://www.joserizal.ph/ Rizal's official web pages] * [http://www.univie.ac.at/Voelkerkunde/apsis/aufi.htm prof. Ferdinand Blumentritt's web pages, Rizal's friend] + [http://www.blumentritt.uni.hu/ Lea-Katharina Steller: Ferdinand Blumentritt] * [http://www.knightsofrizal.org The knights of Jose Rizal, Order] {{reflist}} {{Authority control}} {{SulatinRizal}} {{Himagsikang Pilipino}} {{BD|1861|1896|Rizal, Jose}} {{DEFAULTSORT:Rizal, Jose}} [[Kategorya:Mga Tagalog|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Himagsikang Pilipino]] [[Kategorya:Mga manunulat mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Intsik|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Hapon|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Kastila|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Mga makata|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Mga Pilipinong manggagamot]] [[Kategorya:Mga nobelista]] [[Kategorya:Mga pintor mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Pilipinong manlilikha]] [[Kategorya:Mga rebolusyonaryo mula sa Pilipinas]] gb1p1bm34wvfxrwce7kbbqw8j4jmutj 2209153 2209152 2026-05-26T08:56:44Z Jojit fb 38 2209153 wikitext text/x-wiki {{for|pelikula|Jose Rizal (pelikula)}} {{Infobox revolution biography |dateofbirth= 19 Hunyo 1861 |placeofbirth= [[Calamba, Laguna]] |dateofdeath= {{Death date and age|exact=y|1896|12|30|1861|06|19}} |placeofdeath= Bagumbayan ([[Luneta]] ngayon), [[Maynila]], [[Pilipinas]] |image= [[Talaksan:Jose Rizal full.jpg|250px]] |caption= Isang larawan ni José Rizal |name= José Rizal |alternate name=José Rizal |movement= |organizations= [[Kilusang Propaganda]], [[La Liga Filipina]] |monuments= [[Liwasang Rizal]] |prizes= |religion= |influences= |influenced= |footnotes= }} Si '''José Protacio Rizal Mercado y Alonzo Realonda''' <ref>{{cite book|author1=José Rizal|author2=José Rizal National Centennial Commission|title=El filibusterismo|url=http://books.google.com/books?id=9oBGVXO2vc8C|year=1961|publisher=Linkgua digital|isbn=978-84-9953-093-2|pages=[http://books.google.com/books?id=9oBGVXO2vc8C&pg=PA9 9]|language=Spanish}}</ref> (19 Hunyo 1861–30 Disyembre 1896), na mas kilala bilang '''José Rizal''', ay isang [[Mga Pilipino|Pilipinong]] makabayan, manunulat, [[polimata]], at isa sa pinakatanyag na tagapagtaguyod ng pagbabago sa Pilipinas noong panahon ng pananakop ng mga Kastila. Kinikilala siya bilang ang pinakamahusay na bayani at itinala bilang isa sa mga [[pambansang bayani ng Pilipinas]] ng Lupon ng mga Pambansang Bayani.<ref name="national">{{cite web|url=http://www.congress.gov.ph/download/researches/rrb_0301_1.pdf|title=Selection and Proclamation of National Heroes and Laws Honoring Filipino Historical Figures|accessdate=8 Setyembre 2009|publisher=Reference and Research Bureau Legislative Research Service, House of Congress|archive-date=2011-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604034938/http://www.congress.gov.ph/download/researches/rrb_0301_1.pdf|url-status=dead}}</ref> Isinilang si Rizal sa isang mayamang angkan sa [[Calamba, Laguna]] at ikapito siya sa labin-isang anak ng mag-asawang Francisco Engracio Rizal Mercado y Alejandro at Teodora Morales Alonzo Realonda y Quintos. Nag-aral siya sa [[Pamantasan ng Ateneo de Manila|Ateneo Municipal de Manila]], at nakakuha ng diploma sa [[Batsilyer ng Sining]] at nag-aral ng medisina sa [[Pamantasan ng Santo Tomas]] sa [[Maynila]]. Ipinagpatuloy niya ang kanyang pag-aaral sa [[Unibersidad ng Madrid Complutense|Universidad Central de Madrid]] sa [[Madrid]], [[Espanya]], at nakakamit ng ''Lisensya sa Medisina'', na nagbigay sa kanya ng karapatan na magsagawa ng panggagamot. Nag-aral din siya sa [[Pamantasan ng Paris]] at [[Pamantasan ng Heidelberg]]. [[File:Jose Rizal autograph.svg|thumb|Lagda ni Rizal]] Isang napakahusay na tao si Rizal; mahusay siya sa pagpinta, pagguhit, paglilok, at pag-ukit. Isa siyang makata, manunulat, at nobelista at ang pinakatanyag sa kanyang mga likha ay ang nobela na ''[[Noli Me Tángere]]'', at ang kasunod nitong ''[[El filibusterismo]]''.{{efn|Ang nobela niyang ''Noli'' ay sa kauna-unahang nobela sa Asya na isinulat sa labas ng bansang Hapon at Tsina at isa sa mga unang nobelang laban sa rebelyong anti-kolonyal. Basahin ang: [http://newleftreview.org/A2510].}}<ref>''Noli Me Tángere'', isinalin ni Soledad Locsin (Manila: Ateneo de Manila, 1996) ISBN 971-569-188-9.</ref> Maraming kayang bigkasing wika si Rizal, na nakakaunawa ng dalawampu't dalawang wika.{{efn|Mahusay siya sa mga Kastila, Pranses, Latin, Griyego, Aleman, Portuges, Italyano, Ingles, Olandes at Hapon. Gumawa rin si Rizal ng mga pagsasalin mula sa wikang Arabe, Suwesya, Ruso, Tsino, Griyego, Ebre at [[Sanskrit]]. Sinalin niya ang tula ni [[Friedrich Schiller|Schiller]] sa [[wikang Tagalog|Tagalog]]. Maliban dito may kaalaman din siya sa wikang [[wikang Malay|Malay]], [[Chavacano]], [[wikang Cebuano|Cebuano]], [[wikang Ilokano|Ilokano]] at Subanun.}}{{efn|In his essay, "Reflections of a Filipino", (''La Solidaridad'', c.1888), he wrote: "Man is multiplied by the number of languages he possesses and speaks."}}<ref name="Laubach">[[Frank Laubach]], ''Rizal: Man and Martyr'' (Manila: Community Publishers, 1936)</ref><ref>Witmer, Christoper (2001-06-02). [http://www.lewrockwell.com/orig/witmer1.html "Noli Me Tangere (Touch Me Not)"]. LewRockwell.com. Retrieved on 2012-09-29.</ref> Itinatag ni José Rizal ang ''[[La Liga Filipina]]'', na samahan na naging daan sa pagkabuo ng [[Katipunan]] na pinamunuan ni [[Andrés Bonifacio]],{{efn|Kasapi si Bonifacio ng La Liga Filipina. Matapos ang paghuli at pagpapatapon kay Rizal, nabuwag ang samahan at nahati ang pangkat sa dalawa; ang higit na radikal na pangkat ay nabuo bilang Katipunan, ang mga militante ng himagsikan.<ref>[http://www.boondocksnet.com/centennial/sctexts/esj_97d_b.html]. Nakuha 10 Enero 2007.</ref>}} na isang lihim na samahan na nagpasimula ng [[Himagsikang Pilipino]] laban sa Espanya na naging saligan ng [[Unang Republika ng Pilipinas]] sa ilalim ni [[Emilio Aguinaldo]]. Isa siyang tagapagtaguyod ng pagkakaroon ng sariling pamahalaan ng Pilipinas sa mapayapang paraan, sa halip na isang marahas na pag-aalsa na tataguyod lamang sa karahasan bilang huling paraan.<ref>{{cite web|last=Trillana III|first=Dr. Pablo S.|title=2 historical events led to birth of modern RP|url=http://www.inquirer.net/specialfeatures/independenceday/view.php?db=1&article=20070611-70586|work=Philippine Daily Inquirer|accessdate=11 Hunyo 2007|archive-date=2012-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120171104/http://www.inquirer.net/specialfeatures/independenceday/view.php?db=1&article=20070611-70586|url-status=dead}}</ref> Naniniwala si Rizal na ang tanging katwiran sa pagpapalaya sa Pilipinas at pagkakaroon nito ng sariling pamahalaan ay ang pagbabalik ng karangalan ng mga mamamayan,{{efn|Sa anotasyon ni Rizal sa ''Sucesos de las islas Filipinas'' (1609) ni Morga, kung saan niya tinulad galing sa [[Museong Britanya]] at nilimbag, tinawagan niya ng pansin ang pinaglumaan nang aklat, at binigyang patotoo sa malago nang kabihasnan ng Pilipinas bago pa man dumating ang mga Kastila. Sa kaniyang sanaysay na "The Indolence of the Filipino" (Sa Kabatuganan ng mga Pilipino), binanggit ni Rizal na walang halos nagawa ang tatlong dantaon ng pamumuno ng mga Kastila upang isulong ang kaniyang kababayan; at sa halip hinila nila ito ng paurong. Ang kawalan ng moral na pantulong, kawalan ng bagay na panghimok, ang pagtanggal ng moral, na hindi dapat humihiwalay ang ''indio'' mula sa kaniyang kalabaw, ang walang-hanggang digmaan, ang kawalan ng pambansang damdamin, ang pamimirata ng mga Intsik -- lahat ng ito, ayon kay Rizal, ang tumulong sa mga mananakop na magtagumpay upang ilagay ang mga ''indio'' sa 'hanay ng mga halimaw'.(Read English translation by [[Charles Derbyshire]] at [http://www.gutenberg.org/etext/6885 Project Gutenberg].)}} at winika niya "Bakit kalayaan, kung ang mga alipin ngayon ay magiging maniniil ng hinaharap?"<ref>{{cite book|author=José Rizal|title=The Reign of Greed|url=http://books.google.com/books?id=vVqHsHxLsXMC|year=2007|publisher=Echo Library|isbn=978-1-4068-3936-4|pages=[http://books.google.com/books?id=vVqHsHxLsXMC&pg=PA231 231]}}</ref> Ang pangkahalatang napagsang-ayunan ng mga bihasa sa buhay ni Rizal ay ang pagbitay sa kaniya ang nagtulak upang magsimula ang [[Himagsikang Pilipino]]. [[Talaksan:Calamba City, 003.jpg|thumbnail|Ang bahay ni Rizal sa [[Calamba]], Laguna]] ==Ang mag-anak ni Rizal== [[Talaksan:Francisco r mercado.jpg|200px|thumb|right|Si Francisco Rizal Mercado (1818–1897)]] [[Talaksan:Theodora alonzo quintos.jpg|180px|thumb|left|Si Teodora Alonzo, ang ina ni Dr. José Rizal]] Anak si Rizal nina Francisco Rizal Mercado (1818–1897)<ref name="Rizalname">[http://www.nhi.gov.ph/index.php?option=content&task=view&id=122 National Historical Institute "...added “Rizal” to the family surname..."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090701074715/http://www.nhi.gov.ph/index.php?option=content&task=view&id=122 |date=2009-07-01 }}{{Registration required}}</ref> at Teodora Morales Alonzo y Quintos (1827-1911; na ang mag-anak nila ay pinalitan ang kanilang apelido bilang "Realonda"),<ref name=autogenerated2>[http://www.nhi.gov.ph/index.php?option=content&task=view&id=122 National Historical Institute "...Francisco Engracio Mercado added “Rizal” to the family surname..."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090701074715/http://www.nhi.gov.ph/index.php?option=content&task=view&id=122 |date=2009-07-01 }}{{Registration required}}</ref> na parehong masaganang magsasaka na pinagkalooban ng upa sa isang ''[[asyenda|hacienda]]'' at kaakibat nitong palayan ng mga Dominikano. Ikapito sa labing-isang magkakapatid si Rizal: sina Saturnina (Neneng) (1850–1913), [[Paciano Rizal|Paciano]] (1851–1930), Narcisa (Sisa) (1852–1939), Olympia (1855–1887), Lucia (1857–1919), María (Biang) (1859–1945), José Protasio<!---Ang Protacio ay MALI. HUWAG BAGUHIN. Pakitignan ang mga sanggunian sa ibaba. Isinunod kay San Protasio(Saint Protasius/Protase)---> (1861–1896), Concepción (Concha) (1862–1865), Josefa (Panggoy) (1865–1945), Trinidad (Trining) (1868–1951) at Soledad (Choleng) (1870–1929). [[Talaksan:Family tree made by Jose Rizal.jpg|thumb|Nilikhang puno ng mag-anak (Ingles: family tree) ni Rizal, na ginawa noong siya ay nasa Dapitan, {{circa|1890s}}]] Ikalimang salinlahi na si Rizal sa inanak ni Domingo Lam-co [[Quanzhou]] noong kalagitnaan ng ika-17 dantaon.<ref>[http://www.seasite.niu.edu/Tagalog/Tagalog_Default_files/Philippine_national_heroes.htm Rizal's ''rags-to-riches'' ancestor from South China] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131002202045/http://www.seasite.niu.edu/Tagalog/Tagalog_Default_files/Philippine_national_heroes.htm |date=2013-10-02 }}. Nakuha 18 Pebrero 2007.</ref> Napangasawa ni Lam-co si Inez de la Rosa, na isang [[Sangley]] ng Luzon.<ref>Craig 1914, pg. 31.</ref> Mayroon ding lahing Kastila at Hapones si José Rizal. Ang kanyang lolo na ama ni Teodora ay kalahating Kastila at isang inhinyero na ang ngalan ay Lorenzo Alberto Alonzo.<ref>{{cite book | title=José Rizal: life, works, and writings | publisher=Villanueva | author=F. Zaide, Gregorio | year=1957 | pages=5}}</ref> Ang kanyang lolo sa talampakan sa ina ay si Eugenio Ursua, na inanak ng isang Hapones. Ang ina ni Rizal ay ang kanyang unang guro at nagturo sa kanya ng abakada noong siya ay tatlong taon pa lamang. Noong siya naman ay tumuntong ng siyam na taon ay ipinadala siya sa [[Biñan, Laguna]] upang mag-aral sa ilalim ng pamamatnubay ni Justiano Aquino Cruz. Ilang buwan ang nakalipas, pinayuhan niya ang mga magulang ni Rizal na pag-aralin siya sa [[Maynila]]. Noong nagsimula siyang mag-aral sa [[Pamantasan ng Ateneo de Manila|Ateneo Municipal de Manila]], inalis niya ang tatlong huling pangalan na bumubuo sa kaniyang buong pangalan, sa payo ng kanyang kapatid na si [[Paciano Rizal]] at ng mag-anak Mercado-Rizal, kaya ang kanyang pangalan ay naging "Jose Protasio Rizal." Dahil dito, minsang naisulat ni Rizal na nagmistula siyang "hindi tunay na anak".<ref name="repositories.cdlib.org">Vicente L. Rafael [http://escholarship.org/uc/item/4j11p6c1 On Rizal's El Filibusterismo], University of Washington, Dept. of History</ref> Ginawa ang pagbabagong ito upang mas malayang makapaglakbay si Rizal, at mailayo ang kaniyang ugnayan sa kanyang kapatid na minsan nang nagkaroon ng ugnayan sa Gomburza. Mula pagkabata ay nakakarinig na si Jose at Paciano ng mga hindi pa naririnig na mga kaisipang pambatas ukol sa kalayaan at karapatang pantao na kinagagalit ng pamahalaan.{{#tag:ref|Noong bininyagan si Jose, naisulat sa mga talaan ang kaniyang mga magulang bilang sina Francisco Rizal Mercado at Teodora Realonda.[http://www.webcitation.org/query?url=http://www.geocities.com/mcc_joserizal/life_lineage1.html&date=2009-10-26+02:25:55 "José Rizal’s Lineage"]|group=note}}{{#tag:ref|Sa edadn na 8 (noong 1869) naisulat niya ang tulang ''Sa aking mga Kabata'' na mayroong tema ng pagmamahal sa sariling wika.<ref>Montemayor, Teofilo H. (2004). [http://www.joserizal.ph/bg01.html "Jose Rizal: A Biographical Sketch"]. José Rizal University. Retrieved 2007-01-10.</ref>|group=note}} Sa kabila ng pagbabago sa kanyang pangalan, naging kilala din si Jose bilang "Rizal" sa mga patimpalak sa pagtutula, kung saan humanga ang kaniyang mga guro sa wikang Kastila at iba pang mga banyagang wika, at kalaunan, sa pagsusulat ng mga sanaysay na mapanuri sa mga sanaysay ng mga Kastila ukol sa sinaunang lipunang Pilipino. ==Pag-aaral== Ang ''[[Pamantasang Ateneo de Manila|Ateneo Municipal de Manila]]'' ang unang paaralan sa Maynila na pinasukan niya noong ikadalawampu ng [[Enero]] 1872. Sa pananatili niya sa paaralang ito, natanggap niya ang lahat ng mga pangunahing medalya at notang sobresaliente sa lahat ng [[aklat]]. Sa paaralan ding ito niya natanggap ang kaniyang Batsilyer sa [[Sining]] na may notang sobresalyente kalakip ang pinakamataas na karangalan. Nang sumunod na taon, kumuha siya ng [[Pilosopiya]] at [[Panitikan]] sa [[Unibersidad ng Santo Tomas]]. Sa Ateneo, kasabay niyang kinuha ang [[agham]] ng [[Pagsasaka]]. Pagkaraan nito, kinuha niya ang kursong [[panggagamot]] sa Santo Tomas pagkatapos mabatid na ang kaniyang ina ay tinubuan ng katarata. Noong 5 Mayo 1882, nang dahil sa hindi na niya matanggap ang tagibang at mapanuring pakikitungo ng mga paring Kastila sa mga katutubong mag-aaral, nagtungo siya sa [[Espanya]]. Doon pumasok siya sa [[Universidad Central de Madrid|Pamantasan Sentral ng]] [[Madrid]], kung saan, sa ikalawang taon ay natapos niya ang karerang Medisina, bilang "napakahusay." Nang sumunod na taon, nakamit niya ang titulo sa Pilosopiya-at-Titik. Naglakbay siya sa [[Pransiya]] at nagpakabihasa sa paggamot ng sakit sa mata sa isang klinika roon. Pagkatapos ay nagtungo siya sa [[Heidelberg]], [[Alemanya]], kung saan nakatamo pa siya ng isang titulo. Sa taon din ng kanyang pagtatapos ng Medisina, siya ay nag-aral ng [[wikang Ingles]], bilang karagdagan sa mga wikang kanya nang nalalaman gaya ng [[Wikang Pranses|Pranses]]. Dalubwika si Rizal na nakaaalam ng [[Wikang Arabe|Arabe]], [[Wikang Katalan|Katalan]], [[Wikang Tsino|Tsino]], [[Wikang Inggles|Inggles]], [[Wikang French|Pranses]], [[Wikang Aleman|Aleman]], [[Wikang Griyego|Griyego]], [[Wikang Ebreo|Ebreo]], [[Wikang Italyano|Italyano]], [[Wikang Hapon|Hapon]], [[Wikang Latin|Latin]], [[Wikang Portuges|Portuges]], [[Wikang Ruso|Ruso]], [[Wikang Sanskrit|Sanskrit]], [[Wikang Espanyol|Espanyol]], [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at iba pang mga katutubong [[mga wika ng Pilipinas|wika ng Pilipinas]]. ==Pansariling buhay== Marahil ang buhay ni Rizal ang pinakanatala sa mga Pilipinong nabuhay noong ika-19 dantaon dahil sa maraming mga talang isinulat niya at tungkol sa kanya.<ref name="Rizalino">Kalaw, Teodoro."Epistolario Rizalino: 4 volumes, 1400 letters to and from Rizal". Bureau of Printing, Manila.</ref> Halos bawat ukit ng kaniyang buhay ay naitala, dahil sa kanyang araw-araw na pagsulat sa kaniyang talaarawan at dahil din sa kanyang pagiging manunulat, at ang karamihan sa mga bagay na ito ay nananatili parin. Naging mahirap sa mga tagatalambuhay ang pagsasalin ng mga likha niya dahil sa ugali ni Rizal na pagpapalit ng wika. Kabilang sa mga nilalalaman ng mga tala ni Rizal ang pananaw ng isang Asyano na nakarating sa Kanluran sa unang pagkakataon. Kabilang dito ang kanyang mga paglalakbay sa Yuropa, Hapon, at Estados Unidos, at pati narin ang kanyang pananatili sa Hong Kong. Matapos siyang makapagtapos sa [[Pamantasang Ateneo de Manila|Ateneo Municipal de Manila]], pumaroon si Rizal at ang isang kaibigang si Mariano Katigbak upang dumalaw ang lola ni Rizal sa ina na naninirahan sa Tondo, Maynila. Isinama ni Mariano ang kanyang kapatid na si '''Segunda Katigbak''', na isang 14-taong Batangueña mula sa Lipa, Batangas. Karamihan sa mga panauhin ng lola ni Rizal ay mga mag-aaral sa pamantasan, at alam nila na mahusay sa pagpipinta si Rizal. Pinakiusapan siya na gumawa siya ng larawan ni Segunda. Bagaman tumanggi si Rizal noong una, ginawan din niya ng guhit si Segunda. Sa kasamaang palad, may kasintahan na si Katigbak na ang pangalan ay Manuel Luz.<ref>{{cite book|last=Zaide|first=Gregorio|title=Rizal's Life, Works and Writings|year=1957|publisher=Villanueva Book Store|location=Manila, Philippines|pages=43–44}}</ref> Mula Disyembre 1891 hanggang Hunyo 1892, nanirahan si Rizal at kanyang mga mag-anak sa Blng 2&nbsp;ng Rednaxela Terrace, sa pulo ng Hong Kong. Nangupahan si Rizal sa 5 kalye D'Aguilar, Distritong ''Central'', Isla ng Hong Kong bilang kaniyang klinika sa mata mula 2&nbsp;ng hapon hanggang 6&nbsp;ng gabi. Kabilang sa mga naitala sa bahagi nito ng kaniyang buhay ay ang kaniyang mga pagkahanga na kung saan siyam ang nakilala. Sila ay sina Gertrue Beckett, na taga Londres, Nelly Boustead na nagmula sa mag-anak na mangangalakal galing sa Inglatera at Iberia, Seiko Usui (na tinatawag ding O-Sei-san) na kabilang sa lahi ng maharlikang Hapon, ang kaniyang naunang mga pagkakaibigang sina Segunda Katigbak, Leonor Valenzuela, at ang kaniyang panliligaw sa kaniyang malayong pinsan na si Leonor Rivera, na sinasabing kinuhanan ng inspirasyon sa karakter na ''[[Maria Clara]]'' sa ''[[Noli Me Tangere]]''. ===Leonor Rivera=== Makikita ang malaking bahagi ni Leonor Rivera sa buhay ni Rizal sa mga sulating kagaya ng “If Dreams Must Die” at “The Love of Leonor Rivera” ni Severino Montana. Kung saan kapwa nagpapakita ng imahe ng isang dalagitang umiibig sa bata nitong puso, isang kolehiyala na naihahalintulad kay Maria Clara, at isang walang-hanggang pag-ibig ni Rizal. Sinasabing udyok ni Rizal si Leonor Rivera para sa kaniyang tauhan na Maria Clara sa ''Noli me Tangere'' at ''El FIlibusterismo''.<ref name="inquirer">Martinez-Clemente, Jo (200-06-20) [http://newsinfo.inquirer.net/16626/keeping-up-with-legacy-of-rizal%E2%80%99s-%E2%80%98true-love%E2%80%99 Keeping up with legacy of Rizal’s ‘true love’] ''Inquirer Central Luzon'' at inquirer.net. Retrieved on 2011-12-03.</ref> Unang nagkita si Rizal at Rivera sa Maynila noong 14 taong gulang pa lang si Rivera. Noong lumuwas si Rizal sa Europa nong 3 Mayo 1882, si Rivera ay 16 taong gulang pa lamang. Nagsimula ang kanilang pagtatalastasan noong nag-iwan si Rizal ng tula para kay Rivera na namamaalam.<ref name="JR" /> Nananatiling nakatuon si Rizal sa kaniyang pag-aaral sa Europa dahil sa kaniyang pakikipagtalastasan kay Rivera. Dahil hindi nais ng nanay ni Rivera si Rizal ay gumagamit sila ng kodigo sa kanilang mga sulat. Sa sulat ni Mariano Katigbak na nakapetsa sa 27 Hunyo 1884, binanggit si Rivera bilang "katipan" ni Rizal. Nilarawan ni Katigbak si Rivera bilang lubhang nadamay sa paglisan ni Rizal, na palaging may sakit dahil sa ''insomnia''. Noong umuwi si Rizal sa Pilipinas noong 5 Agosto 1887, bumalik na si Rivera at kaniyang pamilya sa [[Dagupan, Pangasinan]]. Pinagbawalan si Rizal ng kaniyang amang si Francisco Mercado na makipagkita kay Rivera upang huwag mailagay ang pamilyang Rivera sa panganib, dahil sa mga araw na iyon binansagan na si Rizal ng pamahalaang Kastila bilang ''filibustero'' o mapanghimagsik<ref name="JR" /> dahil sa kaniyang nobelang ''Noli Me Tangere''. Nais pakasalan ni Rizal si Rivera habang siya ay nasa Pilipinas pa dahil sa lubusang katapatan ni Rivera. Muli, pinakiusapan ni Rizal ang kaniyang ama bago ang kaniyang muling paglisan sa Pilipinas. Ngunit hindi naganap ang pagkikita. Noong 1888, hindi na pinapadalhan ng sulat si Rizal galing kay Rivera ng isang taon, sa kabila ng patuloy na pagpapadala ni Rizal ng liham sa kaniya. Ang dahilan ng pananahimik ni Rivera ay dahil sa kasunduan ng ina ni Rivera at ng isang Ingles na nagngangalang Henry Kipping, isang inhenyero sa daangbakal na nabighani kay Rivera at mas sinasang-ayunan ng ina ni Rivera.<ref name="JR">[http://www.joserizal.ph/lv01.html Leonor Rivera], José Rizal University, joserizal.ph</ref><ref name="Coates">Coates, Austin. "Leonor Rivera", ''[[Rizal: Philippine Nationalist and Martyr]]'', Oxford University Press (Hong Kong), pages 52–54, 60, 84, 124, 134–136, 143, 169, 185–188, and 258.</ref> Lubusang nasaktan si Rizal noong nabalitaan niyang nagpakasal na si Rivera kay Kipping. Itinabi ng mga kaibigan ni Rizal ang halos lahat ng mga bagay na binigay niya, kabilang ang mga guhit sa mga tapyas ng papel. Ang ilan sa mga bagay na ito ay mga ohales at panyo na may guhit at sulatin na binigay sa mga Blumentritt, na kalaunan ay binigay din sa mag-anak ni Rizal. Kabilang sa mga namangha kay Rizal ay ang anak ng isang liberal na Kastila na si Pedro Ortiga y Perez; at maging si Dr. Reinhold Rost ng [[Museong Britanya]] kung saan siya naging regular na panauhin sa kaniyang tahanan habang siya'y nagsasaliksik sa mga sulat ni Morga sa Londres, kung saan binansagan siya bilang "hiyas ng isang tao".<ref name="Rizalino" />{{#tag:ref|Si Dr. Reinhold Rost ay tagapamahala ng Tanggapang Indyano ng Museong Britanya at kilalang pilologo noong ika-19 siglo.|group=note}} ===Josephine Bracken=== Sa buhay ng pagkabayani ni Rizal ay may dalawang babae na kapwa nagkaroon ng mahalagang bahagi, ito ay ang kaniyang ina at si Josephine Bracken. Si Donya Teodora Alonzo ay isang mapagmahal at mapagkalingang ina, na nagpakita ng mga katangian ng isang huwarang inang Pilipino. Isang parokyano ng Kristiyanismo, para sa kaniya ay isang pagtalikod o kasalanan sa paniniwala ang pag-aaral ng agham at pag-ibig kay Josephine Bracken. Samantalang makikita si Leonor Rivera kay Maria Clara, si Josephine Bracken naman ay kay Salome. Si Salome ang karakter ni Rizal sa Noli Me Tangere na hindi isinama sa nilimbag kaya iilan lamang ang maybatid. Si Salome ay ang iniibig ni Elias, isang babaeng kakikitaan ng malayang pag-uugali sa pagsasalita, pagkilos, at pananaw sa siping. Ang usapan nina Elias at Salome ay isang senaryong kakikitaan ng lubusang pagtukoy sa pagnanasa bago pa ang mga sulatin ni Jose Garcia Villa. Maitutulad din si Josephine Bracken kina Magdalene, Mata Hari, Kitty O’Shea, Sadie Thompson, at Joan of Arc. Si Josephine Bracken ang naging daan upang makita ang liberalismo ni Rizal ng ina nito at mga kapatid. Isa na rito ang naging pagtatalo ni Rizal at ng kanyang ina tungkol sa pagsasama nila ni Josephine Bracken kahit na walang basbas ng simbahan. Bukod sa pagiging liberal taglay din ni Josephine Bracken ang mga ugali kagaya ng pagiging matatag at may tatag sa pakikipaglaban ng kaniyang mga pinaniniwalaan. Ayon kay John Foreman, maihahalintulad si Josephine Bracken kina Gabriela Silang at Joan of Arc sa kanyang walang hanggang pakikibaka sa laban ng mga Katipuneros kahit sa pagkamatay ni Rizal. Unang nakita si Josephine sa Asamblea sa Imus, Kabite noong 29 Disyembre. Kasama niyang dumating sa pagtitipon si Paciano Rizal at iba pang kabilang sa pamilya Rizal. Ayon pa kay General Ricarte, hindi rin matatawaran ang pagsali ni Josephine sa paggagamot sa bahay sa Tejeros kung saan naging nurse at inspirasyon siya sa mga may sugat at iba pang nagpupunta dito. Gayundin ay makikita ang pagsali ni Josephine sa “Battles of Silang” st “Battle of Dasmariñas” noong 27 Pebrero. Makikita ang lubhang katatagan ni Josephine Bracken sa Rebolusyon, nang panahon kung kailan dadakipin na siya ng mga Espanyol. Kung saan naglakad siyang dumudugo ang mga paa mula sa Maragondon hanggang Laguna hanggang makarating siya sa daungan patungong Maynila. Si Josephine Bracken ay isang malaking bahagi ng kasasayan ng Pilipinas hanggang sa kanyang kamatayan noong taong 1902 sa sakit na tuberkulosis. Ang kaniyang kusa na pakikibahagi sa Himagsikan at patuloy na pagtulong sa mga Pilipino sa kabila ng hindi pagkilala ng mga ito sa kanya noong una ay sadyang kahanga-hangang kaugaliang napatunayan ni Josephine Bracken sa loob ng mahabang panahon.''''' Noong Pebrero 1895 nagkita si Rizal kay Josephine Bracken isang babaeng Irlandes mula Hong Kong, noong sinamahan niya ang kaniyang bulag na amang si George Taufer upang ipasuri ang kaniyang mga mata kay Rizal.<ref>Fadul 2008, p. 17.</ref> Matapos ang ilang mga pagparoon, nagkaibigan si Rizal at Bracken sa isa't isa. Nais nilang magpakasal, ngunit dahil sa reputasyon ni Rizal dahil sa kaniyang mga sinulat at pananaw pambatas, tumanggi ang lokal na kura na si Padre Obach na ikasal sila liban na lang kung makakakuha si Rizal ng pahintulot mula sa Arsobispo ng Cebu. Hindi sila makapagkasal sa simbahan dahil tumangging bumalik si Rizal sa Katolisismo.<!-- was this because of his Freemasonry ties or his politics? AllanBz --the answer is both-KaElin--><ref name="spouse">Fadul 2008, p.21.</ref> Matapos samahan ang kaniyang ama sa Maynila upang bumalik sa Hong Kong, at bago siya bumalik sa Dapitan upang tumira kay Rizal, pinakilala ni Josephine ang kaniyang sarili sa mag-anak ni Rizal sa Maynila. Minungkahi ng ina ni Rizal na magdaos sila ng kasalang malipon, upang hindi mabagabag ang bait ni Rizal ukol sa kaniyang pambatas na pananaw upang makakuha ng pahintulot mula sa isang Obispo.<ref name="Craig215">Craig 1914, p.215</ref> Naikasal si Rizal at Josephine sa pamamagitan ng kasalang sibil sa Talisay sa Dapitan. Sinasabing nagkaroon sila ng isang anak na nagngangalang Francisco, na namatay din agad pagkasilang.<ref>Fadul 2008, p. 38.</ref> == Sa Bruselas at Espanya (1890–1892) == Noong 1890, lumisan si Rizal sa Paris patungong [[Bruselas]] habang naghahanda sa paglilimbag ng kaniyang mga anotasyon ng ''[[Sucesos de las Islas Filipinas]]'' ni [[Antonio de Morga]]. Nanirahan siya sa isang pangupahang bahay ng magkapatid na Jacoby, sina Catherina at Suzanna, na mayroong pamangking nagngangalang Suzanna ("Thil") na may edad 16. Ayon sa tagasaysay na si [[Gregorio F. Zaide]], umibig si Rizal kay Suzanne Jacoby, 45 taong gulang, ngunit naniniwala ang Belgang si Pros Slachmuylders na umibig si Rizal sa 17 taong gulang na pamangking si Suzanna Thil.<ref name="Suzanne">Cuizon, Ahmed (2008-06-21). [http://globalnation.inquirer.net/cebudailynews/news/view/20080621-143971/Rizals-affair-with-la-petite-Suzanne "Rizal’s affair with 'la petite Suzanne'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140226044021/http://globalnation.inquirer.net/cebudailynews/news/view/20080621-143971/Rizals-affair-with-la-petite-Suzanne |date=2014-02-26 }}, ''Inquirer/Cebu Daily'', Retrieved on 2012-09-20.</ref> Nakita niya ang mga talang naglilinaw sa kanilang mga ngalan at gulang. Saglit lang nanirahan si Rizal sa Bruselas; pagkatapos noon ay lumuwas siya patungong Madrid. Binigyan niya si Suzanna ng isang kahon ng tsokolate. Lumiham si Suzanna kay Rizal sa wikang Pranses, na sinasabing hindi siya kumuha ng kahit isang tapyas ng tsokolate, at halos mapudpod na ang kaniyang sapatos sa pagbabalik-panaog sa hulugan ng sulat upang tignan kung may liham na hatid sa kaniya, at hinihintay ang kaniyang muling pagbabalik.<ref name="Suzanne"/> Noong 2007, nilalakad na ng pangkat ni Slachmuylder na lagyan ng masaysay na tanda upang pumugay sa pananatili ni Rizal sa nasabing tahanan.<ref name="Suzanne" /> Nagbago ang mga nilalaman ng mga sinulat ni Rizal sa kaniyang dalawang katha, ang "Noli Me Tangere", na nilimbag sa Berlin noong 1887, at "El Filibusterismo", na nilimbag sa Ghent noong 1891. Para magkaroon ng pondo upang mailimbag ang huli ay nangutang si Rizal sa kaniyang mga kaibigan. Maraming mga Kastila at mga nakapag-aral na Pilipino ang nagalit sa kaniyang mga sinulat dahil sa mga sagisag na pinapakita rito. Mapulà ang mga nobelang ito sa mga prayleng Kastila at sa kapangyarihan ng simbahan. Ayon sa sulat ng kaibigan ni Rizal na si [[Ferdinand Blumentritt]], na isang guro at tagasaysay, ang mga tauhan sa mga nobelang ito ay hango sa totoong buhay at ang bawat mga pangyayari dito ay maaring mangyari sa anumang araw sa Pilipinas.<ref>{{cite book|author=Harry Sichrovsky|title=Ferdinand Blumentritt: an Austrian life for the Philippines : The Story of José Rizal's Closest Friend and Companion|url=http://books.google.com/books?id=-yBFKQAACAAJ|year=1987|isbn=978-971-13-6024-5|page=39}}{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Bagaman si Blumentritt ay apo ng Ingat-yaman ng Imperyo sa [[Vienna]] at matibay na tagapagtanggol ng pananampalatayang Katoliko, sinulat pa rin niya ang panimulang salita ng ''El Filibusterismo'' matapos niyang isalin ang ''Noli Me Tangere'' sa wikang Aleman. Gaya ng binabala ni Blumentritt, naging dahilan ang mga nobelang ito upang usigin si Rizal bilang pasimuno ng himagsikan. Kalaunan ay nilitis si Rizal ng militar at tuluyang binitay. Ngunit, ang kaniyang mga nobela ang nagbigay udyok sa mga Pilipino upang maglunsad ng Himagsikang Pilipino noong 1896. Bilang pinuno ng kilusang propaganda ng mga Pilipino sa Espanya, nagsulat si Rizal ng mga sanaysay, tula at editoryal sa pahayagang ''[[La Solidaridad]]'' sa Barcelona, kung saan ginamit niya ang sagisag-panulat na "Dimasalang". Ang karaniwang paksa ng kaniyang mga likha ay umiikot sa liberal at progresibong kaisipan ng karapatang pantao at kalayaan, lalo na para sa mga mamamayang Pilipino. Katulad ng kaniyang pananaw sa ibang mga kasapi ng kilusan, na ang Pilipinas ay humaharap sa, ayon sa tuwirang salita ni Rizal, na "Goliath na may dalawang mukha"—mga tiwaling prayle at masamang pamahalaan. Paulit-ulit na kaniyang binabanggit sa kaniyang puna ang mga nasa gaya ng mga sumusunod:{{#tag:ref|In his letter "Manifesto to Certain Filipinos" (Manila, 1896), he states: ''Reforms, if they are to bear fruit, must come from above; for reforms that come from below are upheavals both violent and transitory.''(''Epistolario Rizalino'', op cit)|group=note}} * Na ang Pilipinas ay gawing probinsya ng Espanya * May pagkakatawan sa Cortes * Mga Pilipinong pari sa halip na mga prayleng Kastila * Kalayaan sa pagtitipon at pananalita * Pantay-pantay na karapatan sa ilalim na batas sa pagitan ng mga Pilipino at Kastila Tumutol ang mga maniniil sa Pilipinas sa mga repormang ito. Hindi rin ito inendorso ng ilang mga masining na Kastila tulad nina Morayta, Umamuno, Pi y Margall at iba pa. Gumanti si Wenceslao Retana, isang politikal na komentador sa Espanya, sa pamamagitan ng pagsulat ng artikulo sa ''La Epoca'', isang pahayagan sa Madrid, na umiinsulot kay Rizal. Kinuwento niya ang ukol sa pagpapalayas ng pamilya ni Rizal mula sa kanilang lupa sa Calamba dahil sa hindi pagbabayad ng upa. Nag-ugat ang sakunang ito mula sa pagkakakulong sa ina ni Rizal na si Teodora noong bata pa si Rizal, dahil sa bintang na pagtangkang paglason sa kaniyang hipag. Dahil sa pakikisabwatan ng mga prayle ay kinulong siya ng wala man lang [[paglilitis]]. Pinaglakad din siya ng sampung milya (16&nbsp;km) mula Calamba. Pinalaya din siya matapos ang dalawa at kalahating taong pakikipag-apela sa Kataas-taasang Hukuman.<ref name="Craig" /> Noong 1887, sumulat ng petisyon si Rizal sa ngalan ng mga nangungupahan sa Calamba, at noong taon ding iyon ay hinimok sila na magsalita laban sa tangka ng mga prayle na taasan ang upa. Humantong ito sa paglilitis na nauwi sa pagpapalayas ng mga Dominiko sa mga nangungupahan mula sa kanilang mga tahanan, kabilang dito ang pamilya ni Rizal. Pinamunuan ni Heneral Valeriano Weyler ang paggiba sa mga gusali ng sakahan. Pagkabasa ng akda, nagpadala si Rizal ng kinatawan upang hamunin si Retana sa sagupaan. Humingi ng tawad si Retana sa madla at kalaunan ay naging isa sa mga pinakamalaking tagahanga ni Rizal, na sumulat din ng isa sa pinakamahalagang talambuhay ni Rizal, ang ''Vida y Escritos del Jose Rizal'' (Ang buhay at nilimbag ni Jose Rizal).<ref>Retana, Wenceslao. ''Vida y Escritos del José Rizal''. Libreria General de Victoriano Suarez, Madrid 1907.</ref> == Pagbabalik sa Pilipinas (1892–1896) == ===Pagpapatapon sa Dapitan=== [[File:Regulations of the La Liga Filipina handwritten by Jose Rizal.jpg|thumb|Regulasyon ng "La Liga Filipina" sa mismong sulat-kamay ni Rizal]] Pagbalik sa Maynila noong 1892, binuo ni Rizal ang isang samahang ''La Liga Filipina''. Isinusulong ng samahang ito ang pagkakaroon ng pagkukumpuni sa pamamagitan ng wastong paraan, ngunit ito ay binuwag ng gobernador. Sa mga panahong iyon, tinuturing na siya bilang kalaban ng pamahalaang Kastila dahil sa kaniyang mga nobela. Nasangkot si Rizal sa mga gawaing mahimagsik at noong Hulyo 1892 ay pinatapon siya sa [[Dapitan]] sa probinsya ng [[Zamboanga]].<ref>[http://www.filipiniana.net/ArtifactView.do?artifactID=R2009LMC0093 "Appendix II: Decree Banishing Rizal. Governor-General Eulogio Despujol, Manila, July 7, 1892."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090701074648/http://www.filipiniana.net/ArtifactView.do?artifactID=R2009LMC0093 |date=Hulyo 1, 2009 }} In ''Miscellaneous Correspondence of Dr. José Rizal / translated by Encarnacion Alzona''. (Manila: National Historical Institute.)</ref> Habang nasa Dapitan ay nagtayo siya ng isang paaralan, pagamutan, at isang sistema ng suplay ng tubig, at nagturo rin ng pagsasaka. Nagtayo si Rizal ng paaralan para sa mga batang lalaki. Sa paaralang ito, wikang Kastila ang ginagamit sa pagtuturo, at nagtuturo din ito ng Ingles bilang wikang banyaga. Ang layunin ng paaralang ito ay upang turuan ang mga mag-aaral ng pagiging maparaan sa buhay. {{Citation needed|date=January 2008}} Ang ilan sa mga mag-aaral ay naging matagumpay bilang mga magsasaka at tapat na kinatawan ng pamahalaan. Isang Muslim ang naging datu, at isa pa, si Jose Aseniero, ay naging gobernador ng Zamboanga. Nagkaroon ng tangka ang mga Heswita na pabalikin si Rizal mula sa Dapitan sa pamumuno ni Padre Sanchez, na dati niyang guro, ngunit nauwi ito sa kabiguan. Muli itong tinangka ni Padre Pastelles, na kilalang bahagi ng Orden. Naging tagapamagitan ang kaniyang matalik na kaibigang si [[Ferdinand Blumentritt]] sa kaniyang mga kaibigan sa Europa, at patuloy ang kaniyang pakikipagtalastasan sa kanila na siyang patuloy na nagpapadala ng mga liham na nakasulat sa mga wikang Olandes, Pranses, Aleman at Ingles na lumito sa mga sensura, kaya naantala ang kanilang mga pagpapadala. Sa pananatili ni Rizal sa Dapitan sa loob ng apat na taon ay umti-unti ding umusbong ang Rebolusyong Pilipino na kinalaunan ay nagpahamak sa kaniya. Bagaman tutol siya sa himagsikan, ginawa siyang pandangal na pangulo ng mga kasapi ng Katipunan at ginamit din ang kaniyang pangalan bilang sigaw sa digmaan, pakikibaka, at kalayaan.<ref>{{Cite web |url=http://definitelyfilipino.com/blog/2012/07/29/rizalismo-isang-sanaysay/ |title=Archive copy |access-date=2014-10-25 |archive-date=2015-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150328220920/http://definitelyfilipino.com/blog/2012/07/29/rizalismo-isang-sanaysay/ |url-status=dead }}</ref> ===Pagbaril sa Bagumbayan=== [[Talaksan:Rizal execution.jpg|350px|thumb|Isang larawan ng pagbaril kay Rizal sa [[Rizal Park|Bagumbayan]].]] Ang inatasan na bumaril kay Rizal ay isang hanay ng mga Pilipinong kasapi ng Hukbong Kastila, habang isa pang hanay ng mga Kastilang kasapi ng Hukbong Kastila ang nakahanda upang barilin ang sinuman sa kanila na susuway.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward |last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan |title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=http://books.google.com/books?id=BgsvAAAAIAAJ|year=1923|publisher=The Century co.|page=308}}</ref> Kinunan ng manggagamot ng Hukbong Kastila ang pintig ni Rizal at ito ay pangkaraniwan. Pinatahimik ng sarhento ang mga Kastilang hukbo nang magsimula na silang sumigaw ng "Viva" at iba pang mga katagang sang-ayon sa Kastila kasama ang mga manonood na karamihan ay mga Peninsulares at mga Mestisong Kastila. Ang kaniyang huling salita ay isa sa mga huling salita ni Jesucristo: "Consummatum est"—natapos na.<ref name="Laubach" /><ref name="autogenerated1">[[Austin Coates]], ''Rizal: Philippine Nationalist and Martyr'' (London: Oxford University Press, 1968) ISBN 0-19-581519-X</ref>{{#tag:ref|Kahit sa mga prominenteng mga Kastila, sinasabing kalapastanganan ang ginawang paglilitis kay Rizal. Matapos ang kaniyang pagbitay, isang pilosopo na nagngangalang [[Miguel de Unamuno]] ang kumilala kay Rizal bilang isang "Kastila": "malalim at kilalang Kastila, mas Kastila pa kaysa mga abang taong iyon - patawarin nawa sila ng Panginoon, dahil hindi nila nalalaman ang kanilang mga ginagawa - mga abang taong iyan, na sa ibabaw ng kanyang mainit pang katawan ay bumato palangit na may pag-insulto ng isang pangungusong na sigaw: 'Viva Espana!'" Epilogo ni Miguel de Unamuno sa ''Visa y Escritos del Dr. Jose Rizal'' ni Wenceslao Retana. (Retana, op.cit.)|group=note}} Lihim siyang nilibing sa Libingang [[Paco, Maynila|Paco]] sa Maynila ng wala man lang tanda sa libingan. Nilibot ng kaniyang kapatid na si Narcisa ang lahat ng maaaring libingan at natagpuan ang bagong baong lupa sa isang libingan na may mga bantay sa tarangkahan. Sa kanyang paniwala na maaring ito nga ang pinaglibingan, at wala pang ibang mga nilibing, nagbigay siya ng handog sa taga-ingat upang ukitan ng tanda ang nasabing lugar na "RPJ" - mga daglat ni Rizal na saliwa. Nakatago naman sa lampara ang kanyang tulang ''[[Mi ultimo adios]] na pinaniniwalaang sinulat ilang araw bago ang kanyang pagbitay, at binigay ito sa kanyang mag-anak kasama ang ilan nyang mga natirang pag-aari, kabilang na ang kanyang mga huling liham at huling habilin.<ref name="Alvarez">Alvarez, S.V., 1992, Recalling the Revolution, Madison: Center for Southeast Asia Studies, University of Wisconsin-Madison, ISBN 1-881261-05-0</ref>{{rp|91}} Sa kanilang pagdalaw, pinaalalahanan ni Rizal ang kanyang mga kapatid sa wikang Ingles na mayroong isang bagay sa loob ng lamparang binigay ni Pardo de Taveras na ibabalik din pagkabitay, upang bigyang-diin ang kalahagahan ng tula. Ang sumunod na habilin ay, "Tingnan din ang aking sapatos", kung saan isa pang bagay ang nakasuksok. Noong hinukay ang kaniyang labi noong Agosto 1898, sa panahon na ng pananakop ng mga Amerikano, nalaman na hindi siya isinilid sa ataul, at nilibing siya hindi sa 'lupa ng mga banal', at anuman ang nakasiksik sa kaniyang sapatos ay nalusaw.<ref name="Craig">Austin Craig, [http://books.google.com/books?id=eKgtAAAAMAAJ ''Lineage, Life and Labors of Rizal'']. Google Books. Retrieved on 2007-01-10.</ref>'' Sa kanyang liham sa kanyang pamilya ay kaniyang isinulat: ''"Turingan ang may-gulang nating magulang kagaya ng nasa niyong maturing... Mahalin silang lubos sa aking alaala... 30 Disyembre, 1896."''<ref name="Rizalino" /> Nagbigay siya ng habilin sa kaniyang pamilya ukol sa kaniyang libing: ''"Ilibing ninyo ako sa lupa. Maglagay ng bato at krus sa ibabaw. Pangalan ko, petsa ng kapanganakan ko at kamatayan ko. Wala nang iba. Kung nais niyong bakuran ang aking libingan maari niyong gawin. Walang paggunita."''<ref>[http://joserizal.info/Writings/Letters/Family/1896-f-letters.htm "Letters Between Rizal and his Family, #223"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111006155045/http://joserizal.info/Writings/Letters/Family/1896-f-letters.htm |date=2011-10-06 }}. The Life and Writings of José Rizal. Retrieved on 2012-09-29</ref> Sa kanyang huling sulat kay Blumentritt: ''"Bukas, sa ganap na 7, ay babarilin ako; ngunit ako ay walang-sala sa pagkasala ng paghihimagsik. Mamamatay ako nang may tahimik na konsiyensiya."''<ref name="Rizalino" /> Pinaniniwalaan na si Rizal ang unang mapaghasik na Pilipino na namatay dahil sa kaniyang mga gawa bilang manunulat, at dahil sa kaniyang panlipunang pagsuway ay matagumpay niyang natibag ang moral na pamumuno ng Espanya. Nagbigay din siya ng isang aklat sa isang ''matalik at minamahal na kaibigan''. Noong natanggap ito ni Blumentritt sa Leimeritz siya ay umiyak. ==Mga nailathala== Nakilala si Rizal sa dahil sa kanyang dalawang nobela, ang ''[[Noli Me Tangere]],'' na nilimbag sa [[Berlin]], [[Alemanya]] (1886) sa tulong ni Dr. Maximo Viola, at ang ''[[El Filibusterismo]]'', na nilathala sa Gante, [[Belgica]] (1891); pinahiram siya ni Valentin Ventura ng 300 piso sa pagpapalimbag ng El Filibusterismo. Naglalaman ang mga ito ng mga paglalarawan at pagpuna sa mga nagaganap na pangyayari sa lipunang Pilipino ng mga panahong iyon. Ang mga aklat na ito ay halaw sa [[Don Quixote]] ni [[Miguel Cervantes]], manunulat na Espanyol. Ang mga ito ang naging daan upang magising ang puso at diwa ng mga Pilipino. ==Mga pamana sa lahi== Si Rizal ay naghangad ng isang lipunang malaya at hindi mapaghasik at naghahangad din ng [[Pagpapahayag ng kasarinlan ng Pilipinas|kasarinlan]]. Bilang pinuno ng Kilusan ng Pagbabago ng Pilipinas na itinatag ng mga Pilipino sa [[Barcelona]], Espanya, nagbigay siya ng kanyang ambag sa ''La Solidaridad''. Ang kanilang mga mithiin: # na ang Pilipinas ay maging bahaging-lalawigan ng Espanya; # na magkaroon ng mga kinatawan sa Batasan ng Espanya (Parlyamento); # na magkaroon ng mga namumunong paring Pilipino o magkaroon ng sekularisasyon; # kalayaan sa pagtitipon-tipon at pamamahayag; # pantay na karapatan sa harap ng batas, maging Pilipino man o Kastila. Hindi matanggap ng mga maykapangyarihang kinatawan ang mga pagbabagong iyon, sapagkat nangangahulugan ito ng pagkawala ng pangingibabaw ng Kastila. Kaya sa pagbabalik ni Rizal sa Maynila mula sa Espanya, pinaratangan siya ng paghahasik ng gulo dahil sa pagtatatag ng La Liga Filipina, kaya siya ay nilitis at ipinatapon sa Lungsod ng Dapitan/Dapitan, Zamboanga del Norte/Zamboanga noong 1892. Doon, nagtayo siya ng isang paaralang pambata, at isang pagamutan. Bukod dito, nagsagawa rin siya ng isang pambayang sistema ng daluyan ng tubig. ==Tingnan din== * [[Mga lugar sa Pilipinas na may pangalang Rizal]] ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{Reflist|colwidth=30em}} == Mga kawing panlabas == {{Wikisourcelang|tl|Manunulat:José Rizal|José Rizal}} {{Commonscat|José Rizal}} * [http://www.inq7.net/globalnation/col_gln/2005/jan10.htm Rizal the OFW], artikulo tungkol kay Rizal sa INQ7 * [http://www.joserizal.ph/ Rizal's official web pages] * [http://www.univie.ac.at/Voelkerkunde/apsis/aufi.htm prof. Ferdinand Blumentritt's web pages, Rizal's friend] + [http://www.blumentritt.uni.hu/ Lea-Katharina Steller: Ferdinand Blumentritt] * [http://www.knightsofrizal.org The knights of Jose Rizal, Order] {{reflist}} {{Authority control}} {{SulatinRizal}} {{Himagsikang Pilipino}} {{BD|1861|1896|Rizal, Jose}} {{DEFAULTSORT:Rizal, Jose}} [[Kategorya:Mga Tagalog|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Himagsikang Pilipino]] [[Kategorya:Mga manunulat mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Intsik|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Hapon|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Kastila|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Mga makata|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Mga Pilipinong manggagamot]] [[Kategorya:Mga nobelista]] [[Kategorya:Mga pintor mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Pilipinong manlilikha]] [[Kategorya:Mga rebolusyonaryo mula sa Pilipinas]] d2zs2l7smicqyhaw1d888tmehpumf9c 2209154 2209153 2026-05-26T08:59:12Z Jojit fb 38 2209154 wikitext text/x-wiki {{for|pelikula|Jose Rizal (pelikula)}} {{Infobox revolution biography |dateofbirth= 19 Hunyo 1861 |placeofbirth= [[Calamba, Laguna]] |dateofdeath= {{Death date and age|exact=y|1896|12|30|1861|06|19}} |placeofdeath= Bagumbayan ([[Luneta]] ngayon), [[Maynila]], [[Pilipinas]] |image= [[Talaksan:Jose Rizal full.jpg|250px]] |caption= Isang larawan ni José Rizal |name= José Rizal |alternate name=José Rizal |movement= |organizations= [[Kilusang Propaganda]], [[La Liga Filipina]] |monuments= [[Liwasang Rizal]] |prizes= |religion= |influences= |influenced= |footnotes= }} Si '''José Protacio Rizal Mercado y Alonzo Realonda''' <ref>{{cite book|author1=José Rizal|author2=José Rizal National Centennial Commission|title=El filibusterismo|url=http://books.google.com/books?id=9oBGVXO2vc8C|year=1961|publisher=Linkgua digital|isbn=978-84-9953-093-2|pages=[http://books.google.com/books?id=9oBGVXO2vc8C&pg=PA9 9]|language=Spanish}}</ref> (19 Hunyo 1861–30 Disyembre 1896), na mas kilala bilang '''José Rizal''', ay isang [[Mga Pilipino|Pilipinong]] makabayan, manunulat, [[polimata]], at isa sa pinakatanyag na tagapagtaguyod ng pagbabago sa Pilipinas noong panahon ng pananakop ng mga Kastila. Kinikilala siya bilang ang pinakamahusay na bayani at itinala bilang isa sa mga [[pambansang bayani ng Pilipinas]] ng Lupon ng mga Pambansang Bayani.<ref name="national">{{cite web|url=http://www.congress.gov.ph/download/researches/rrb_0301_1.pdf|title=Selection and Proclamation of National Heroes and Laws Honoring Filipino Historical Figures|accessdate=8 Setyembre 2009|publisher=Reference and Research Bureau Legislative Research Service, House of Congress|archive-date=2011-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604034938/http://www.congress.gov.ph/download/researches/rrb_0301_1.pdf|url-status=dead}}</ref> Bagaman, walang opisyal na pagpapahayag ang ibinigay sa kahit anumang Pilipino, kabilang si RIzal, para ituring bilang isang pambansang bayani.<ref>{{Cite web |last=Cabico |first=Gaea Katreena |date=Hunyo 19, 2019 |title=Rizal is not a national hero Filipinos believed he was |url=https://www.philstar.com/headlines/2019/06/19/1927792/rizal-not-national-hero-filipinos-believed-he-was |access-date=2026-05-26 |website=Philstar.com}}</ref> Isinilang si Rizal sa isang mayamang angkan sa [[Calamba, Laguna]] at ikapito siya sa labin-isang anak ng mag-asawang Francisco Engracio Rizal Mercado y Alejandro at Teodora Morales Alonzo Realonda y Quintos. Nag-aral siya sa [[Pamantasan ng Ateneo de Manila|Ateneo Municipal de Manila]], at nakakuha ng diploma sa [[Batsilyer ng Sining]] at nag-aral ng medisina sa [[Pamantasan ng Santo Tomas]] sa [[Maynila]]. Ipinagpatuloy niya ang kanyang pag-aaral sa [[Unibersidad ng Madrid Complutense|Universidad Central de Madrid]] sa [[Madrid]], [[Espanya]], at nakakamit ng ''Lisensya sa Medisina'', na nagbigay sa kanya ng karapatan na magsagawa ng panggagamot. Nag-aral din siya sa [[Pamantasan ng Paris]] at [[Pamantasan ng Heidelberg]]. [[File:Jose Rizal autograph.svg|thumb|Lagda ni Rizal]] Isang napakahusay na tao si Rizal; mahusay siya sa pagpinta, pagguhit, paglilok, at pag-ukit. Isa siyang makata, manunulat, at nobelista at ang pinakatanyag sa kanyang mga likha ay ang nobela na ''[[Noli Me Tángere]]'', at ang kasunod nitong ''[[El filibusterismo]]''.{{efn|Ang nobela niyang ''Noli'' ay sa kauna-unahang nobela sa Asya na isinulat sa labas ng bansang Hapon at Tsina at isa sa mga unang nobelang laban sa rebelyong anti-kolonyal. Basahin ang: [http://newleftreview.org/A2510].}}<ref>''Noli Me Tángere'', isinalin ni Soledad Locsin (Manila: Ateneo de Manila, 1996) ISBN 971-569-188-9.</ref> Maraming kayang bigkasing wika si Rizal, na nakakaunawa ng dalawampu't dalawang wika.{{efn|Mahusay siya sa mga Kastila, Pranses, Latin, Griyego, Aleman, Portuges, Italyano, Ingles, Olandes at Hapon. Gumawa rin si Rizal ng mga pagsasalin mula sa wikang Arabe, Suwesya, Ruso, Tsino, Griyego, Ebre at [[Sanskrit]]. Sinalin niya ang tula ni [[Friedrich Schiller|Schiller]] sa [[wikang Tagalog|Tagalog]]. Maliban dito may kaalaman din siya sa wikang [[wikang Malay|Malay]], [[Chavacano]], [[wikang Cebuano|Cebuano]], [[wikang Ilokano|Ilokano]] at Subanun.}}{{efn|In his essay, "Reflections of a Filipino", (''La Solidaridad'', c.1888), he wrote: "Man is multiplied by the number of languages he possesses and speaks."}}<ref name="Laubach">[[Frank Laubach]], ''Rizal: Man and Martyr'' (Manila: Community Publishers, 1936)</ref><ref>Witmer, Christoper (2001-06-02). [http://www.lewrockwell.com/orig/witmer1.html "Noli Me Tangere (Touch Me Not)"]. LewRockwell.com. Retrieved on 2012-09-29.</ref> Itinatag ni José Rizal ang ''[[La Liga Filipina]]'', na samahan na naging daan sa pagkabuo ng [[Katipunan]] na pinamunuan ni [[Andrés Bonifacio]],{{efn|Kasapi si Bonifacio ng La Liga Filipina. Matapos ang paghuli at pagpapatapon kay Rizal, nabuwag ang samahan at nahati ang pangkat sa dalawa; ang higit na radikal na pangkat ay nabuo bilang Katipunan, ang mga militante ng himagsikan.<ref>[http://www.boondocksnet.com/centennial/sctexts/esj_97d_b.html]. Nakuha 10 Enero 2007.</ref>}} na isang lihim na samahan na nagpasimula ng [[Himagsikang Pilipino]] laban sa Espanya na naging saligan ng [[Unang Republika ng Pilipinas]] sa ilalim ni [[Emilio Aguinaldo]]. Isa siyang tagapagtaguyod ng pagkakaroon ng sariling pamahalaan ng Pilipinas sa mapayapang paraan, sa halip na isang marahas na pag-aalsa na tataguyod lamang sa karahasan bilang huling paraan.<ref>{{cite web|last=Trillana III|first=Dr. Pablo S.|title=2 historical events led to birth of modern RP|url=http://www.inquirer.net/specialfeatures/independenceday/view.php?db=1&article=20070611-70586|work=Philippine Daily Inquirer|accessdate=11 Hunyo 2007|archive-date=2012-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120171104/http://www.inquirer.net/specialfeatures/independenceday/view.php?db=1&article=20070611-70586|url-status=dead}}</ref> Naniniwala si Rizal na ang tanging katwiran sa pagpapalaya sa Pilipinas at pagkakaroon nito ng sariling pamahalaan ay ang pagbabalik ng karangalan ng mga mamamayan,{{efn|Sa anotasyon ni Rizal sa ''Sucesos de las islas Filipinas'' (1609) ni Morga, kung saan niya tinulad galing sa [[Museong Britanya]] at nilimbag, tinawagan niya ng pansin ang pinaglumaan nang aklat, at binigyang patotoo sa malago nang kabihasnan ng Pilipinas bago pa man dumating ang mga Kastila. Sa kaniyang sanaysay na "The Indolence of the Filipino" (Sa Kabatuganan ng mga Pilipino), binanggit ni Rizal na walang halos nagawa ang tatlong dantaon ng pamumuno ng mga Kastila upang isulong ang kaniyang kababayan; at sa halip hinila nila ito ng paurong. Ang kawalan ng moral na pantulong, kawalan ng bagay na panghimok, ang pagtanggal ng moral, na hindi dapat humihiwalay ang ''indio'' mula sa kaniyang kalabaw, ang walang-hanggang digmaan, ang kawalan ng pambansang damdamin, ang pamimirata ng mga Intsik -- lahat ng ito, ayon kay Rizal, ang tumulong sa mga mananakop na magtagumpay upang ilagay ang mga ''indio'' sa 'hanay ng mga halimaw'.(Read English translation by [[Charles Derbyshire]] at [http://www.gutenberg.org/etext/6885 Project Gutenberg].)}} at winika niya "Bakit kalayaan, kung ang mga alipin ngayon ay magiging maniniil ng hinaharap?"<ref>{{cite book|author=José Rizal|title=The Reign of Greed|url=http://books.google.com/books?id=vVqHsHxLsXMC|year=2007|publisher=Echo Library|isbn=978-1-4068-3936-4|pages=[http://books.google.com/books?id=vVqHsHxLsXMC&pg=PA231 231]}}</ref> Ang pangkahalatang napagsang-ayunan ng mga bihasa sa buhay ni Rizal ay ang pagbitay sa kaniya ang nagtulak upang magsimula ang [[Himagsikang Pilipino]]. [[Talaksan:Calamba City, 003.jpg|thumbnail|Ang bahay ni Rizal sa [[Calamba]], Laguna]] ==Ang mag-anak ni Rizal== [[Talaksan:Francisco r mercado.jpg|200px|thumb|right|Si Francisco Rizal Mercado (1818–1897)]] [[Talaksan:Theodora alonzo quintos.jpg|180px|thumb|left|Si Teodora Alonzo, ang ina ni Dr. José Rizal]] Anak si Rizal nina Francisco Rizal Mercado (1818–1897)<ref name="Rizalname">[http://www.nhi.gov.ph/index.php?option=content&task=view&id=122 National Historical Institute "...added “Rizal” to the family surname..."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090701074715/http://www.nhi.gov.ph/index.php?option=content&task=view&id=122 |date=2009-07-01 }}{{Registration required}}</ref> at Teodora Morales Alonzo y Quintos (1827-1911; na ang mag-anak nila ay pinalitan ang kanilang apelido bilang "Realonda"),<ref name=autogenerated2>[http://www.nhi.gov.ph/index.php?option=content&task=view&id=122 National Historical Institute "...Francisco Engracio Mercado added “Rizal” to the family surname..."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090701074715/http://www.nhi.gov.ph/index.php?option=content&task=view&id=122 |date=2009-07-01 }}{{Registration required}}</ref> na parehong masaganang magsasaka na pinagkalooban ng upa sa isang ''[[asyenda|hacienda]]'' at kaakibat nitong palayan ng mga Dominikano. Ikapito sa labing-isang magkakapatid si Rizal: sina Saturnina (Neneng) (1850–1913), [[Paciano Rizal|Paciano]] (1851–1930), Narcisa (Sisa) (1852–1939), Olympia (1855–1887), Lucia (1857–1919), María (Biang) (1859–1945), José Protasio<!---Ang Protacio ay MALI. HUWAG BAGUHIN. Pakitignan ang mga sanggunian sa ibaba. Isinunod kay San Protasio(Saint Protasius/Protase)---> (1861–1896), Concepción (Concha) (1862–1865), Josefa (Panggoy) (1865–1945), Trinidad (Trining) (1868–1951) at Soledad (Choleng) (1870–1929). [[Talaksan:Family tree made by Jose Rizal.jpg|thumb|Nilikhang puno ng mag-anak (Ingles: family tree) ni Rizal, na ginawa noong siya ay nasa Dapitan, {{circa|1890s}}]] Ikalimang salinlahi na si Rizal sa inanak ni Domingo Lam-co [[Quanzhou]] noong kalagitnaan ng ika-17 dantaon.<ref>[http://www.seasite.niu.edu/Tagalog/Tagalog_Default_files/Philippine_national_heroes.htm Rizal's ''rags-to-riches'' ancestor from South China] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131002202045/http://www.seasite.niu.edu/Tagalog/Tagalog_Default_files/Philippine_national_heroes.htm |date=2013-10-02 }}. Nakuha 18 Pebrero 2007.</ref> Napangasawa ni Lam-co si Inez de la Rosa, na isang [[Sangley]] ng Luzon.<ref>Craig 1914, pg. 31.</ref> Mayroon ding lahing Kastila at Hapones si José Rizal. Ang kanyang lolo na ama ni Teodora ay kalahating Kastila at isang inhinyero na ang ngalan ay Lorenzo Alberto Alonzo.<ref>{{cite book | title=José Rizal: life, works, and writings | publisher=Villanueva | author=F. Zaide, Gregorio | year=1957 | pages=5}}</ref> Ang kanyang lolo sa talampakan sa ina ay si Eugenio Ursua, na inanak ng isang Hapones. Ang ina ni Rizal ay ang kanyang unang guro at nagturo sa kanya ng abakada noong siya ay tatlong taon pa lamang. Noong siya naman ay tumuntong ng siyam na taon ay ipinadala siya sa [[Biñan, Laguna]] upang mag-aral sa ilalim ng pamamatnubay ni Justiano Aquino Cruz. Ilang buwan ang nakalipas, pinayuhan niya ang mga magulang ni Rizal na pag-aralin siya sa [[Maynila]]. Noong nagsimula siyang mag-aral sa [[Pamantasan ng Ateneo de Manila|Ateneo Municipal de Manila]], inalis niya ang tatlong huling pangalan na bumubuo sa kaniyang buong pangalan, sa payo ng kanyang kapatid na si [[Paciano Rizal]] at ng mag-anak Mercado-Rizal, kaya ang kanyang pangalan ay naging "Jose Protasio Rizal." Dahil dito, minsang naisulat ni Rizal na nagmistula siyang "hindi tunay na anak".<ref name="repositories.cdlib.org">Vicente L. Rafael [http://escholarship.org/uc/item/4j11p6c1 On Rizal's El Filibusterismo], University of Washington, Dept. of History</ref> Ginawa ang pagbabagong ito upang mas malayang makapaglakbay si Rizal, at mailayo ang kaniyang ugnayan sa kanyang kapatid na minsan nang nagkaroon ng ugnayan sa Gomburza. Mula pagkabata ay nakakarinig na si Jose at Paciano ng mga hindi pa naririnig na mga kaisipang pambatas ukol sa kalayaan at karapatang pantao na kinagagalit ng pamahalaan.{{#tag:ref|Noong bininyagan si Jose, naisulat sa mga talaan ang kaniyang mga magulang bilang sina Francisco Rizal Mercado at Teodora Realonda.[http://www.webcitation.org/query?url=http://www.geocities.com/mcc_joserizal/life_lineage1.html&date=2009-10-26+02:25:55 "José Rizal’s Lineage"]|group=note}}{{#tag:ref|Sa edadn na 8 (noong 1869) naisulat niya ang tulang ''Sa aking mga Kabata'' na mayroong tema ng pagmamahal sa sariling wika.<ref>Montemayor, Teofilo H. (2004). [http://www.joserizal.ph/bg01.html "Jose Rizal: A Biographical Sketch"]. José Rizal University. Retrieved 2007-01-10.</ref>|group=note}} Sa kabila ng pagbabago sa kanyang pangalan, naging kilala din si Jose bilang "Rizal" sa mga patimpalak sa pagtutula, kung saan humanga ang kaniyang mga guro sa wikang Kastila at iba pang mga banyagang wika, at kalaunan, sa pagsusulat ng mga sanaysay na mapanuri sa mga sanaysay ng mga Kastila ukol sa sinaunang lipunang Pilipino. ==Pag-aaral== Ang ''[[Pamantasang Ateneo de Manila|Ateneo Municipal de Manila]]'' ang unang paaralan sa Maynila na pinasukan niya noong ikadalawampu ng [[Enero]] 1872. Sa pananatili niya sa paaralang ito, natanggap niya ang lahat ng mga pangunahing medalya at notang sobresaliente sa lahat ng [[aklat]]. Sa paaralan ding ito niya natanggap ang kaniyang Batsilyer sa [[Sining]] na may notang sobresalyente kalakip ang pinakamataas na karangalan. Nang sumunod na taon, kumuha siya ng [[Pilosopiya]] at [[Panitikan]] sa [[Unibersidad ng Santo Tomas]]. Sa Ateneo, kasabay niyang kinuha ang [[agham]] ng [[Pagsasaka]]. Pagkaraan nito, kinuha niya ang kursong [[panggagamot]] sa Santo Tomas pagkatapos mabatid na ang kaniyang ina ay tinubuan ng katarata. Noong 5 Mayo 1882, nang dahil sa hindi na niya matanggap ang tagibang at mapanuring pakikitungo ng mga paring Kastila sa mga katutubong mag-aaral, nagtungo siya sa [[Espanya]]. Doon pumasok siya sa [[Universidad Central de Madrid|Pamantasan Sentral ng]] [[Madrid]], kung saan, sa ikalawang taon ay natapos niya ang karerang Medisina, bilang "napakahusay." Nang sumunod na taon, nakamit niya ang titulo sa Pilosopiya-at-Titik. Naglakbay siya sa [[Pransiya]] at nagpakabihasa sa paggamot ng sakit sa mata sa isang klinika roon. Pagkatapos ay nagtungo siya sa [[Heidelberg]], [[Alemanya]], kung saan nakatamo pa siya ng isang titulo. Sa taon din ng kanyang pagtatapos ng Medisina, siya ay nag-aral ng [[wikang Ingles]], bilang karagdagan sa mga wikang kanya nang nalalaman gaya ng [[Wikang Pranses|Pranses]]. Dalubwika si Rizal na nakaaalam ng [[Wikang Arabe|Arabe]], [[Wikang Katalan|Katalan]], [[Wikang Tsino|Tsino]], [[Wikang Inggles|Inggles]], [[Wikang French|Pranses]], [[Wikang Aleman|Aleman]], [[Wikang Griyego|Griyego]], [[Wikang Ebreo|Ebreo]], [[Wikang Italyano|Italyano]], [[Wikang Hapon|Hapon]], [[Wikang Latin|Latin]], [[Wikang Portuges|Portuges]], [[Wikang Ruso|Ruso]], [[Wikang Sanskrit|Sanskrit]], [[Wikang Espanyol|Espanyol]], [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at iba pang mga katutubong [[mga wika ng Pilipinas|wika ng Pilipinas]]. ==Pansariling buhay== Marahil ang buhay ni Rizal ang pinakanatala sa mga Pilipinong nabuhay noong ika-19 dantaon dahil sa maraming mga talang isinulat niya at tungkol sa kanya.<ref name="Rizalino">Kalaw, Teodoro."Epistolario Rizalino: 4 volumes, 1400 letters to and from Rizal". Bureau of Printing, Manila.</ref> Halos bawat ukit ng kaniyang buhay ay naitala, dahil sa kanyang araw-araw na pagsulat sa kaniyang talaarawan at dahil din sa kanyang pagiging manunulat, at ang karamihan sa mga bagay na ito ay nananatili parin. Naging mahirap sa mga tagatalambuhay ang pagsasalin ng mga likha niya dahil sa ugali ni Rizal na pagpapalit ng wika. Kabilang sa mga nilalalaman ng mga tala ni Rizal ang pananaw ng isang Asyano na nakarating sa Kanluran sa unang pagkakataon. Kabilang dito ang kanyang mga paglalakbay sa Yuropa, Hapon, at Estados Unidos, at pati narin ang kanyang pananatili sa Hong Kong. Matapos siyang makapagtapos sa [[Pamantasang Ateneo de Manila|Ateneo Municipal de Manila]], pumaroon si Rizal at ang isang kaibigang si Mariano Katigbak upang dumalaw ang lola ni Rizal sa ina na naninirahan sa Tondo, Maynila. Isinama ni Mariano ang kanyang kapatid na si '''Segunda Katigbak''', na isang 14-taong Batangueña mula sa Lipa, Batangas. Karamihan sa mga panauhin ng lola ni Rizal ay mga mag-aaral sa pamantasan, at alam nila na mahusay sa pagpipinta si Rizal. Pinakiusapan siya na gumawa siya ng larawan ni Segunda. Bagaman tumanggi si Rizal noong una, ginawan din niya ng guhit si Segunda. Sa kasamaang palad, may kasintahan na si Katigbak na ang pangalan ay Manuel Luz.<ref>{{cite book|last=Zaide|first=Gregorio|title=Rizal's Life, Works and Writings|year=1957|publisher=Villanueva Book Store|location=Manila, Philippines|pages=43–44}}</ref> Mula Disyembre 1891 hanggang Hunyo 1892, nanirahan si Rizal at kanyang mga mag-anak sa Blng 2&nbsp;ng Rednaxela Terrace, sa pulo ng Hong Kong. Nangupahan si Rizal sa 5 kalye D'Aguilar, Distritong ''Central'', Isla ng Hong Kong bilang kaniyang klinika sa mata mula 2&nbsp;ng hapon hanggang 6&nbsp;ng gabi. Kabilang sa mga naitala sa bahagi nito ng kaniyang buhay ay ang kaniyang mga pagkahanga na kung saan siyam ang nakilala. Sila ay sina Gertrue Beckett, na taga Londres, Nelly Boustead na nagmula sa mag-anak na mangangalakal galing sa Inglatera at Iberia, Seiko Usui (na tinatawag ding O-Sei-san) na kabilang sa lahi ng maharlikang Hapon, ang kaniyang naunang mga pagkakaibigang sina Segunda Katigbak, Leonor Valenzuela, at ang kaniyang panliligaw sa kaniyang malayong pinsan na si Leonor Rivera, na sinasabing kinuhanan ng inspirasyon sa karakter na ''[[Maria Clara]]'' sa ''[[Noli Me Tangere]]''. ===Leonor Rivera=== Makikita ang malaking bahagi ni Leonor Rivera sa buhay ni Rizal sa mga sulating kagaya ng “If Dreams Must Die” at “The Love of Leonor Rivera” ni Severino Montana. Kung saan kapwa nagpapakita ng imahe ng isang dalagitang umiibig sa bata nitong puso, isang kolehiyala na naihahalintulad kay Maria Clara, at isang walang-hanggang pag-ibig ni Rizal. Sinasabing udyok ni Rizal si Leonor Rivera para sa kaniyang tauhan na Maria Clara sa ''Noli me Tangere'' at ''El FIlibusterismo''.<ref name="inquirer">Martinez-Clemente, Jo (200-06-20) [http://newsinfo.inquirer.net/16626/keeping-up-with-legacy-of-rizal%E2%80%99s-%E2%80%98true-love%E2%80%99 Keeping up with legacy of Rizal’s ‘true love’] ''Inquirer Central Luzon'' at inquirer.net. Retrieved on 2011-12-03.</ref> Unang nagkita si Rizal at Rivera sa Maynila noong 14 taong gulang pa lang si Rivera. Noong lumuwas si Rizal sa Europa nong 3 Mayo 1882, si Rivera ay 16 taong gulang pa lamang. Nagsimula ang kanilang pagtatalastasan noong nag-iwan si Rizal ng tula para kay Rivera na namamaalam.<ref name="JR" /> Nananatiling nakatuon si Rizal sa kaniyang pag-aaral sa Europa dahil sa kaniyang pakikipagtalastasan kay Rivera. Dahil hindi nais ng nanay ni Rivera si Rizal ay gumagamit sila ng kodigo sa kanilang mga sulat. Sa sulat ni Mariano Katigbak na nakapetsa sa 27 Hunyo 1884, binanggit si Rivera bilang "katipan" ni Rizal. Nilarawan ni Katigbak si Rivera bilang lubhang nadamay sa paglisan ni Rizal, na palaging may sakit dahil sa ''insomnia''. Noong umuwi si Rizal sa Pilipinas noong 5 Agosto 1887, bumalik na si Rivera at kaniyang pamilya sa [[Dagupan, Pangasinan]]. Pinagbawalan si Rizal ng kaniyang amang si Francisco Mercado na makipagkita kay Rivera upang huwag mailagay ang pamilyang Rivera sa panganib, dahil sa mga araw na iyon binansagan na si Rizal ng pamahalaang Kastila bilang ''filibustero'' o mapanghimagsik<ref name="JR" /> dahil sa kaniyang nobelang ''Noli Me Tangere''. Nais pakasalan ni Rizal si Rivera habang siya ay nasa Pilipinas pa dahil sa lubusang katapatan ni Rivera. Muli, pinakiusapan ni Rizal ang kaniyang ama bago ang kaniyang muling paglisan sa Pilipinas. Ngunit hindi naganap ang pagkikita. Noong 1888, hindi na pinapadalhan ng sulat si Rizal galing kay Rivera ng isang taon, sa kabila ng patuloy na pagpapadala ni Rizal ng liham sa kaniya. Ang dahilan ng pananahimik ni Rivera ay dahil sa kasunduan ng ina ni Rivera at ng isang Ingles na nagngangalang Henry Kipping, isang inhenyero sa daangbakal na nabighani kay Rivera at mas sinasang-ayunan ng ina ni Rivera.<ref name="JR">[http://www.joserizal.ph/lv01.html Leonor Rivera], José Rizal University, joserizal.ph</ref><ref name="Coates">Coates, Austin. "Leonor Rivera", ''[[Rizal: Philippine Nationalist and Martyr]]'', Oxford University Press (Hong Kong), pages 52–54, 60, 84, 124, 134–136, 143, 169, 185–188, and 258.</ref> Lubusang nasaktan si Rizal noong nabalitaan niyang nagpakasal na si Rivera kay Kipping. Itinabi ng mga kaibigan ni Rizal ang halos lahat ng mga bagay na binigay niya, kabilang ang mga guhit sa mga tapyas ng papel. Ang ilan sa mga bagay na ito ay mga ohales at panyo na may guhit at sulatin na binigay sa mga Blumentritt, na kalaunan ay binigay din sa mag-anak ni Rizal. Kabilang sa mga namangha kay Rizal ay ang anak ng isang liberal na Kastila na si Pedro Ortiga y Perez; at maging si Dr. Reinhold Rost ng [[Museong Britanya]] kung saan siya naging regular na panauhin sa kaniyang tahanan habang siya'y nagsasaliksik sa mga sulat ni Morga sa Londres, kung saan binansagan siya bilang "hiyas ng isang tao".<ref name="Rizalino" />{{#tag:ref|Si Dr. Reinhold Rost ay tagapamahala ng Tanggapang Indyano ng Museong Britanya at kilalang pilologo noong ika-19 siglo.|group=note}} ===Josephine Bracken=== Sa buhay ng pagkabayani ni Rizal ay may dalawang babae na kapwa nagkaroon ng mahalagang bahagi, ito ay ang kaniyang ina at si Josephine Bracken. Si Donya Teodora Alonzo ay isang mapagmahal at mapagkalingang ina, na nagpakita ng mga katangian ng isang huwarang inang Pilipino. Isang parokyano ng Kristiyanismo, para sa kaniya ay isang pagtalikod o kasalanan sa paniniwala ang pag-aaral ng agham at pag-ibig kay Josephine Bracken. Samantalang makikita si Leonor Rivera kay Maria Clara, si Josephine Bracken naman ay kay Salome. Si Salome ang karakter ni Rizal sa Noli Me Tangere na hindi isinama sa nilimbag kaya iilan lamang ang maybatid. Si Salome ay ang iniibig ni Elias, isang babaeng kakikitaan ng malayang pag-uugali sa pagsasalita, pagkilos, at pananaw sa siping. Ang usapan nina Elias at Salome ay isang senaryong kakikitaan ng lubusang pagtukoy sa pagnanasa bago pa ang mga sulatin ni Jose Garcia Villa. Maitutulad din si Josephine Bracken kina Magdalene, Mata Hari, Kitty O’Shea, Sadie Thompson, at Joan of Arc. Si Josephine Bracken ang naging daan upang makita ang liberalismo ni Rizal ng ina nito at mga kapatid. Isa na rito ang naging pagtatalo ni Rizal at ng kanyang ina tungkol sa pagsasama nila ni Josephine Bracken kahit na walang basbas ng simbahan. Bukod sa pagiging liberal taglay din ni Josephine Bracken ang mga ugali kagaya ng pagiging matatag at may tatag sa pakikipaglaban ng kaniyang mga pinaniniwalaan. Ayon kay John Foreman, maihahalintulad si Josephine Bracken kina Gabriela Silang at Joan of Arc sa kanyang walang hanggang pakikibaka sa laban ng mga Katipuneros kahit sa pagkamatay ni Rizal. Unang nakita si Josephine sa Asamblea sa Imus, Kabite noong 29 Disyembre. Kasama niyang dumating sa pagtitipon si Paciano Rizal at iba pang kabilang sa pamilya Rizal. Ayon pa kay General Ricarte, hindi rin matatawaran ang pagsali ni Josephine sa paggagamot sa bahay sa Tejeros kung saan naging nurse at inspirasyon siya sa mga may sugat at iba pang nagpupunta dito. Gayundin ay makikita ang pagsali ni Josephine sa “Battles of Silang” st “Battle of Dasmariñas” noong 27 Pebrero. Makikita ang lubhang katatagan ni Josephine Bracken sa Rebolusyon, nang panahon kung kailan dadakipin na siya ng mga Espanyol. Kung saan naglakad siyang dumudugo ang mga paa mula sa Maragondon hanggang Laguna hanggang makarating siya sa daungan patungong Maynila. Si Josephine Bracken ay isang malaking bahagi ng kasasayan ng Pilipinas hanggang sa kanyang kamatayan noong taong 1902 sa sakit na tuberkulosis. Ang kaniyang kusa na pakikibahagi sa Himagsikan at patuloy na pagtulong sa mga Pilipino sa kabila ng hindi pagkilala ng mga ito sa kanya noong una ay sadyang kahanga-hangang kaugaliang napatunayan ni Josephine Bracken sa loob ng mahabang panahon.''''' Noong Pebrero 1895 nagkita si Rizal kay Josephine Bracken isang babaeng Irlandes mula Hong Kong, noong sinamahan niya ang kaniyang bulag na amang si George Taufer upang ipasuri ang kaniyang mga mata kay Rizal.<ref>Fadul 2008, p. 17.</ref> Matapos ang ilang mga pagparoon, nagkaibigan si Rizal at Bracken sa isa't isa. Nais nilang magpakasal, ngunit dahil sa reputasyon ni Rizal dahil sa kaniyang mga sinulat at pananaw pambatas, tumanggi ang lokal na kura na si Padre Obach na ikasal sila liban na lang kung makakakuha si Rizal ng pahintulot mula sa Arsobispo ng Cebu. Hindi sila makapagkasal sa simbahan dahil tumangging bumalik si Rizal sa Katolisismo.<!-- was this because of his Freemasonry ties or his politics? AllanBz --the answer is both-KaElin--><ref name="spouse">Fadul 2008, p.21.</ref> Matapos samahan ang kaniyang ama sa Maynila upang bumalik sa Hong Kong, at bago siya bumalik sa Dapitan upang tumira kay Rizal, pinakilala ni Josephine ang kaniyang sarili sa mag-anak ni Rizal sa Maynila. Minungkahi ng ina ni Rizal na magdaos sila ng kasalang malipon, upang hindi mabagabag ang bait ni Rizal ukol sa kaniyang pambatas na pananaw upang makakuha ng pahintulot mula sa isang Obispo.<ref name="Craig215">Craig 1914, p.215</ref> Naikasal si Rizal at Josephine sa pamamagitan ng kasalang sibil sa Talisay sa Dapitan. Sinasabing nagkaroon sila ng isang anak na nagngangalang Francisco, na namatay din agad pagkasilang.<ref>Fadul 2008, p. 38.</ref> == Sa Bruselas at Espanya (1890–1892) == Noong 1890, lumisan si Rizal sa Paris patungong [[Bruselas]] habang naghahanda sa paglilimbag ng kaniyang mga anotasyon ng ''[[Sucesos de las Islas Filipinas]]'' ni [[Antonio de Morga]]. Nanirahan siya sa isang pangupahang bahay ng magkapatid na Jacoby, sina Catherina at Suzanna, na mayroong pamangking nagngangalang Suzanna ("Thil") na may edad 16. Ayon sa tagasaysay na si [[Gregorio F. Zaide]], umibig si Rizal kay Suzanne Jacoby, 45 taong gulang, ngunit naniniwala ang Belgang si Pros Slachmuylders na umibig si Rizal sa 17 taong gulang na pamangking si Suzanna Thil.<ref name="Suzanne">Cuizon, Ahmed (2008-06-21). [http://globalnation.inquirer.net/cebudailynews/news/view/20080621-143971/Rizals-affair-with-la-petite-Suzanne "Rizal’s affair with 'la petite Suzanne'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140226044021/http://globalnation.inquirer.net/cebudailynews/news/view/20080621-143971/Rizals-affair-with-la-petite-Suzanne |date=2014-02-26 }}, ''Inquirer/Cebu Daily'', Retrieved on 2012-09-20.</ref> Nakita niya ang mga talang naglilinaw sa kanilang mga ngalan at gulang. Saglit lang nanirahan si Rizal sa Bruselas; pagkatapos noon ay lumuwas siya patungong Madrid. Binigyan niya si Suzanna ng isang kahon ng tsokolate. Lumiham si Suzanna kay Rizal sa wikang Pranses, na sinasabing hindi siya kumuha ng kahit isang tapyas ng tsokolate, at halos mapudpod na ang kaniyang sapatos sa pagbabalik-panaog sa hulugan ng sulat upang tignan kung may liham na hatid sa kaniya, at hinihintay ang kaniyang muling pagbabalik.<ref name="Suzanne"/> Noong 2007, nilalakad na ng pangkat ni Slachmuylder na lagyan ng masaysay na tanda upang pumugay sa pananatili ni Rizal sa nasabing tahanan.<ref name="Suzanne" /> Nagbago ang mga nilalaman ng mga sinulat ni Rizal sa kaniyang dalawang katha, ang "Noli Me Tangere", na nilimbag sa Berlin noong 1887, at "El Filibusterismo", na nilimbag sa Ghent noong 1891. Para magkaroon ng pondo upang mailimbag ang huli ay nangutang si Rizal sa kaniyang mga kaibigan. Maraming mga Kastila at mga nakapag-aral na Pilipino ang nagalit sa kaniyang mga sinulat dahil sa mga sagisag na pinapakita rito. Mapulà ang mga nobelang ito sa mga prayleng Kastila at sa kapangyarihan ng simbahan. Ayon sa sulat ng kaibigan ni Rizal na si [[Ferdinand Blumentritt]], na isang guro at tagasaysay, ang mga tauhan sa mga nobelang ito ay hango sa totoong buhay at ang bawat mga pangyayari dito ay maaring mangyari sa anumang araw sa Pilipinas.<ref>{{cite book|author=Harry Sichrovsky|title=Ferdinand Blumentritt: an Austrian life for the Philippines : The Story of José Rizal's Closest Friend and Companion|url=http://books.google.com/books?id=-yBFKQAACAAJ|year=1987|isbn=978-971-13-6024-5|page=39}}{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Bagaman si Blumentritt ay apo ng Ingat-yaman ng Imperyo sa [[Vienna]] at matibay na tagapagtanggol ng pananampalatayang Katoliko, sinulat pa rin niya ang panimulang salita ng ''El Filibusterismo'' matapos niyang isalin ang ''Noli Me Tangere'' sa wikang Aleman. Gaya ng binabala ni Blumentritt, naging dahilan ang mga nobelang ito upang usigin si Rizal bilang pasimuno ng himagsikan. Kalaunan ay nilitis si Rizal ng militar at tuluyang binitay. Ngunit, ang kaniyang mga nobela ang nagbigay udyok sa mga Pilipino upang maglunsad ng Himagsikang Pilipino noong 1896. Bilang pinuno ng kilusang propaganda ng mga Pilipino sa Espanya, nagsulat si Rizal ng mga sanaysay, tula at editoryal sa pahayagang ''[[La Solidaridad]]'' sa Barcelona, kung saan ginamit niya ang sagisag-panulat na "Dimasalang". Ang karaniwang paksa ng kaniyang mga likha ay umiikot sa liberal at progresibong kaisipan ng karapatang pantao at kalayaan, lalo na para sa mga mamamayang Pilipino. Katulad ng kaniyang pananaw sa ibang mga kasapi ng kilusan, na ang Pilipinas ay humaharap sa, ayon sa tuwirang salita ni Rizal, na "Goliath na may dalawang mukha"—mga tiwaling prayle at masamang pamahalaan. Paulit-ulit na kaniyang binabanggit sa kaniyang puna ang mga nasa gaya ng mga sumusunod:{{#tag:ref|In his letter "Manifesto to Certain Filipinos" (Manila, 1896), he states: ''Reforms, if they are to bear fruit, must come from above; for reforms that come from below are upheavals both violent and transitory.''(''Epistolario Rizalino'', op cit)|group=note}} * Na ang Pilipinas ay gawing probinsya ng Espanya * May pagkakatawan sa Cortes * Mga Pilipinong pari sa halip na mga prayleng Kastila * Kalayaan sa pagtitipon at pananalita * Pantay-pantay na karapatan sa ilalim na batas sa pagitan ng mga Pilipino at Kastila Tumutol ang mga maniniil sa Pilipinas sa mga repormang ito. Hindi rin ito inendorso ng ilang mga masining na Kastila tulad nina Morayta, Umamuno, Pi y Margall at iba pa. Gumanti si Wenceslao Retana, isang politikal na komentador sa Espanya, sa pamamagitan ng pagsulat ng artikulo sa ''La Epoca'', isang pahayagan sa Madrid, na umiinsulot kay Rizal. Kinuwento niya ang ukol sa pagpapalayas ng pamilya ni Rizal mula sa kanilang lupa sa Calamba dahil sa hindi pagbabayad ng upa. Nag-ugat ang sakunang ito mula sa pagkakakulong sa ina ni Rizal na si Teodora noong bata pa si Rizal, dahil sa bintang na pagtangkang paglason sa kaniyang hipag. Dahil sa pakikisabwatan ng mga prayle ay kinulong siya ng wala man lang [[paglilitis]]. Pinaglakad din siya ng sampung milya (16&nbsp;km) mula Calamba. Pinalaya din siya matapos ang dalawa at kalahating taong pakikipag-apela sa Kataas-taasang Hukuman.<ref name="Craig" /> Noong 1887, sumulat ng petisyon si Rizal sa ngalan ng mga nangungupahan sa Calamba, at noong taon ding iyon ay hinimok sila na magsalita laban sa tangka ng mga prayle na taasan ang upa. Humantong ito sa paglilitis na nauwi sa pagpapalayas ng mga Dominiko sa mga nangungupahan mula sa kanilang mga tahanan, kabilang dito ang pamilya ni Rizal. Pinamunuan ni Heneral Valeriano Weyler ang paggiba sa mga gusali ng sakahan. Pagkabasa ng akda, nagpadala si Rizal ng kinatawan upang hamunin si Retana sa sagupaan. Humingi ng tawad si Retana sa madla at kalaunan ay naging isa sa mga pinakamalaking tagahanga ni Rizal, na sumulat din ng isa sa pinakamahalagang talambuhay ni Rizal, ang ''Vida y Escritos del Jose Rizal'' (Ang buhay at nilimbag ni Jose Rizal).<ref>Retana, Wenceslao. ''Vida y Escritos del José Rizal''. Libreria General de Victoriano Suarez, Madrid 1907.</ref> == Pagbabalik sa Pilipinas (1892–1896) == ===Pagpapatapon sa Dapitan=== [[File:Regulations of the La Liga Filipina handwritten by Jose Rizal.jpg|thumb|Regulasyon ng "La Liga Filipina" sa mismong sulat-kamay ni Rizal]] Pagbalik sa Maynila noong 1892, binuo ni Rizal ang isang samahang ''La Liga Filipina''. Isinusulong ng samahang ito ang pagkakaroon ng pagkukumpuni sa pamamagitan ng wastong paraan, ngunit ito ay binuwag ng gobernador. Sa mga panahong iyon, tinuturing na siya bilang kalaban ng pamahalaang Kastila dahil sa kaniyang mga nobela. Nasangkot si Rizal sa mga gawaing mahimagsik at noong Hulyo 1892 ay pinatapon siya sa [[Dapitan]] sa probinsya ng [[Zamboanga]].<ref>[http://www.filipiniana.net/ArtifactView.do?artifactID=R2009LMC0093 "Appendix II: Decree Banishing Rizal. Governor-General Eulogio Despujol, Manila, July 7, 1892."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090701074648/http://www.filipiniana.net/ArtifactView.do?artifactID=R2009LMC0093 |date=Hulyo 1, 2009 }} In ''Miscellaneous Correspondence of Dr. José Rizal / translated by Encarnacion Alzona''. (Manila: National Historical Institute.)</ref> Habang nasa Dapitan ay nagtayo siya ng isang paaralan, pagamutan, at isang sistema ng suplay ng tubig, at nagturo rin ng pagsasaka. Nagtayo si Rizal ng paaralan para sa mga batang lalaki. Sa paaralang ito, wikang Kastila ang ginagamit sa pagtuturo, at nagtuturo din ito ng Ingles bilang wikang banyaga. Ang layunin ng paaralang ito ay upang turuan ang mga mag-aaral ng pagiging maparaan sa buhay. {{Citation needed|date=January 2008}} Ang ilan sa mga mag-aaral ay naging matagumpay bilang mga magsasaka at tapat na kinatawan ng pamahalaan. Isang Muslim ang naging datu, at isa pa, si Jose Aseniero, ay naging gobernador ng Zamboanga. Nagkaroon ng tangka ang mga Heswita na pabalikin si Rizal mula sa Dapitan sa pamumuno ni Padre Sanchez, na dati niyang guro, ngunit nauwi ito sa kabiguan. Muli itong tinangka ni Padre Pastelles, na kilalang bahagi ng Orden. Naging tagapamagitan ang kaniyang matalik na kaibigang si [[Ferdinand Blumentritt]] sa kaniyang mga kaibigan sa Europa, at patuloy ang kaniyang pakikipagtalastasan sa kanila na siyang patuloy na nagpapadala ng mga liham na nakasulat sa mga wikang Olandes, Pranses, Aleman at Ingles na lumito sa mga sensura, kaya naantala ang kanilang mga pagpapadala. Sa pananatili ni Rizal sa Dapitan sa loob ng apat na taon ay umti-unti ding umusbong ang Rebolusyong Pilipino na kinalaunan ay nagpahamak sa kaniya. Bagaman tutol siya sa himagsikan, ginawa siyang pandangal na pangulo ng mga kasapi ng Katipunan at ginamit din ang kaniyang pangalan bilang sigaw sa digmaan, pakikibaka, at kalayaan.<ref>{{Cite web |url=http://definitelyfilipino.com/blog/2012/07/29/rizalismo-isang-sanaysay/ |title=Archive copy |access-date=2014-10-25 |archive-date=2015-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150328220920/http://definitelyfilipino.com/blog/2012/07/29/rizalismo-isang-sanaysay/ |url-status=dead }}</ref> ===Pagbaril sa Bagumbayan=== [[Talaksan:Rizal execution.jpg|350px|thumb|Isang larawan ng pagbaril kay Rizal sa [[Rizal Park|Bagumbayan]].]] Ang inatasan na bumaril kay Rizal ay isang hanay ng mga Pilipinong kasapi ng Hukbong Kastila, habang isa pang hanay ng mga Kastilang kasapi ng Hukbong Kastila ang nakahanda upang barilin ang sinuman sa kanila na susuway.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward |last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan |title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=http://books.google.com/books?id=BgsvAAAAIAAJ|year=1923|publisher=The Century co.|page=308}}</ref> Kinunan ng manggagamot ng Hukbong Kastila ang pintig ni Rizal at ito ay pangkaraniwan. Pinatahimik ng sarhento ang mga Kastilang hukbo nang magsimula na silang sumigaw ng "Viva" at iba pang mga katagang sang-ayon sa Kastila kasama ang mga manonood na karamihan ay mga Peninsulares at mga Mestisong Kastila. Ang kaniyang huling salita ay isa sa mga huling salita ni Jesucristo: "Consummatum est"—natapos na.<ref name="Laubach" /><ref name="autogenerated1">[[Austin Coates]], ''Rizal: Philippine Nationalist and Martyr'' (London: Oxford University Press, 1968) ISBN 0-19-581519-X</ref>{{#tag:ref|Kahit sa mga prominenteng mga Kastila, sinasabing kalapastanganan ang ginawang paglilitis kay Rizal. Matapos ang kaniyang pagbitay, isang pilosopo na nagngangalang [[Miguel de Unamuno]] ang kumilala kay Rizal bilang isang "Kastila": "malalim at kilalang Kastila, mas Kastila pa kaysa mga abang taong iyon - patawarin nawa sila ng Panginoon, dahil hindi nila nalalaman ang kanilang mga ginagawa - mga abang taong iyan, na sa ibabaw ng kanyang mainit pang katawan ay bumato palangit na may pag-insulto ng isang pangungusong na sigaw: 'Viva Espana!'" Epilogo ni Miguel de Unamuno sa ''Visa y Escritos del Dr. Jose Rizal'' ni Wenceslao Retana. (Retana, op.cit.)|group=note}} Lihim siyang nilibing sa Libingang [[Paco, Maynila|Paco]] sa Maynila ng wala man lang tanda sa libingan. Nilibot ng kaniyang kapatid na si Narcisa ang lahat ng maaaring libingan at natagpuan ang bagong baong lupa sa isang libingan na may mga bantay sa tarangkahan. Sa kanyang paniwala na maaring ito nga ang pinaglibingan, at wala pang ibang mga nilibing, nagbigay siya ng handog sa taga-ingat upang ukitan ng tanda ang nasabing lugar na "RPJ" - mga daglat ni Rizal na saliwa. Nakatago naman sa lampara ang kanyang tulang ''[[Mi ultimo adios]] na pinaniniwalaang sinulat ilang araw bago ang kanyang pagbitay, at binigay ito sa kanyang mag-anak kasama ang ilan nyang mga natirang pag-aari, kabilang na ang kanyang mga huling liham at huling habilin.<ref name="Alvarez">Alvarez, S.V., 1992, Recalling the Revolution, Madison: Center for Southeast Asia Studies, University of Wisconsin-Madison, ISBN 1-881261-05-0</ref>{{rp|91}} Sa kanilang pagdalaw, pinaalalahanan ni Rizal ang kanyang mga kapatid sa wikang Ingles na mayroong isang bagay sa loob ng lamparang binigay ni Pardo de Taveras na ibabalik din pagkabitay, upang bigyang-diin ang kalahagahan ng tula. Ang sumunod na habilin ay, "Tingnan din ang aking sapatos", kung saan isa pang bagay ang nakasuksok. Noong hinukay ang kaniyang labi noong Agosto 1898, sa panahon na ng pananakop ng mga Amerikano, nalaman na hindi siya isinilid sa ataul, at nilibing siya hindi sa 'lupa ng mga banal', at anuman ang nakasiksik sa kaniyang sapatos ay nalusaw.<ref name="Craig">Austin Craig, [http://books.google.com/books?id=eKgtAAAAMAAJ ''Lineage, Life and Labors of Rizal'']. Google Books. Retrieved on 2007-01-10.</ref>'' Sa kanyang liham sa kanyang pamilya ay kaniyang isinulat: ''"Turingan ang may-gulang nating magulang kagaya ng nasa niyong maturing... Mahalin silang lubos sa aking alaala... 30 Disyembre, 1896."''<ref name="Rizalino" /> Nagbigay siya ng habilin sa kaniyang pamilya ukol sa kaniyang libing: ''"Ilibing ninyo ako sa lupa. Maglagay ng bato at krus sa ibabaw. Pangalan ko, petsa ng kapanganakan ko at kamatayan ko. Wala nang iba. Kung nais niyong bakuran ang aking libingan maari niyong gawin. Walang paggunita."''<ref>[http://joserizal.info/Writings/Letters/Family/1896-f-letters.htm "Letters Between Rizal and his Family, #223"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111006155045/http://joserizal.info/Writings/Letters/Family/1896-f-letters.htm |date=2011-10-06 }}. The Life and Writings of José Rizal. Retrieved on 2012-09-29</ref> Sa kanyang huling sulat kay Blumentritt: ''"Bukas, sa ganap na 7, ay babarilin ako; ngunit ako ay walang-sala sa pagkasala ng paghihimagsik. Mamamatay ako nang may tahimik na konsiyensiya."''<ref name="Rizalino" /> Pinaniniwalaan na si Rizal ang unang mapaghasik na Pilipino na namatay dahil sa kaniyang mga gawa bilang manunulat, at dahil sa kaniyang panlipunang pagsuway ay matagumpay niyang natibag ang moral na pamumuno ng Espanya. Nagbigay din siya ng isang aklat sa isang ''matalik at minamahal na kaibigan''. Noong natanggap ito ni Blumentritt sa Leimeritz siya ay umiyak. ==Mga nailathala== Nakilala si Rizal sa dahil sa kanyang dalawang nobela, ang ''[[Noli Me Tangere]],'' na nilimbag sa [[Berlin]], [[Alemanya]] (1886) sa tulong ni Dr. Maximo Viola, at ang ''[[El Filibusterismo]]'', na nilathala sa Gante, [[Belgica]] (1891); pinahiram siya ni Valentin Ventura ng 300 piso sa pagpapalimbag ng El Filibusterismo. Naglalaman ang mga ito ng mga paglalarawan at pagpuna sa mga nagaganap na pangyayari sa lipunang Pilipino ng mga panahong iyon. Ang mga aklat na ito ay halaw sa [[Don Quixote]] ni [[Miguel Cervantes]], manunulat na Espanyol. Ang mga ito ang naging daan upang magising ang puso at diwa ng mga Pilipino. ==Mga pamana sa lahi== Si Rizal ay naghangad ng isang lipunang malaya at hindi mapaghasik at naghahangad din ng [[Pagpapahayag ng kasarinlan ng Pilipinas|kasarinlan]]. Bilang pinuno ng Kilusan ng Pagbabago ng Pilipinas na itinatag ng mga Pilipino sa [[Barcelona]], Espanya, nagbigay siya ng kanyang ambag sa ''La Solidaridad''. Ang kanilang mga mithiin: # na ang Pilipinas ay maging bahaging-lalawigan ng Espanya; # na magkaroon ng mga kinatawan sa Batasan ng Espanya (Parlyamento); # na magkaroon ng mga namumunong paring Pilipino o magkaroon ng sekularisasyon; # kalayaan sa pagtitipon-tipon at pamamahayag; # pantay na karapatan sa harap ng batas, maging Pilipino man o Kastila. Hindi matanggap ng mga maykapangyarihang kinatawan ang mga pagbabagong iyon, sapagkat nangangahulugan ito ng pagkawala ng pangingibabaw ng Kastila. Kaya sa pagbabalik ni Rizal sa Maynila mula sa Espanya, pinaratangan siya ng paghahasik ng gulo dahil sa pagtatatag ng La Liga Filipina, kaya siya ay nilitis at ipinatapon sa Lungsod ng Dapitan/Dapitan, Zamboanga del Norte/Zamboanga noong 1892. Doon, nagtayo siya ng isang paaralang pambata, at isang pagamutan. Bukod dito, nagsagawa rin siya ng isang pambayang sistema ng daluyan ng tubig. ==Tingnan din== * [[Mga lugar sa Pilipinas na may pangalang Rizal]] ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{Reflist|colwidth=30em}} == Mga kawing panlabas == {{Wikisourcelang|tl|Manunulat:José Rizal|José Rizal}} {{Commonscat|José Rizal}} * [http://www.inq7.net/globalnation/col_gln/2005/jan10.htm Rizal the OFW], artikulo tungkol kay Rizal sa INQ7 * [http://www.joserizal.ph/ Rizal's official web pages] * [http://www.univie.ac.at/Voelkerkunde/apsis/aufi.htm prof. Ferdinand Blumentritt's web pages, Rizal's friend] + [http://www.blumentritt.uni.hu/ Lea-Katharina Steller: Ferdinand Blumentritt] * [http://www.knightsofrizal.org The knights of Jose Rizal, Order] {{reflist}} {{Authority control}} {{SulatinRizal}} {{Himagsikang Pilipino}} {{BD|1861|1896|Rizal, Jose}} {{DEFAULTSORT:Rizal, Jose}} [[Kategorya:Mga Tagalog|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Himagsikang Pilipino]] [[Kategorya:Mga manunulat mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Intsik|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Hapon|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Kastila|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Mga makata|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Mga Pilipinong manggagamot]] [[Kategorya:Mga nobelista]] [[Kategorya:Mga pintor mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Pilipinong manlilikha]] [[Kategorya:Mga rebolusyonaryo mula sa Pilipinas]] 9ist17k559qggjdilrzamn8t9q4og8k 2209155 2209154 2026-05-26T09:00:07Z Jojit fb 38 /* Mga kawing panlabas */ 2209155 wikitext text/x-wiki {{for|pelikula|Jose Rizal (pelikula)}} {{Infobox revolution biography |dateofbirth= 19 Hunyo 1861 |placeofbirth= [[Calamba, Laguna]] |dateofdeath= {{Death date and age|exact=y|1896|12|30|1861|06|19}} |placeofdeath= Bagumbayan ([[Luneta]] ngayon), [[Maynila]], [[Pilipinas]] |image= [[Talaksan:Jose Rizal full.jpg|250px]] |caption= Isang larawan ni José Rizal |name= José Rizal |alternate name=José Rizal |movement= |organizations= [[Kilusang Propaganda]], [[La Liga Filipina]] |monuments= [[Liwasang Rizal]] |prizes= |religion= |influences= |influenced= |footnotes= }} Si '''José Protacio Rizal Mercado y Alonzo Realonda''' <ref>{{cite book|author1=José Rizal|author2=José Rizal National Centennial Commission|title=El filibusterismo|url=http://books.google.com/books?id=9oBGVXO2vc8C|year=1961|publisher=Linkgua digital|isbn=978-84-9953-093-2|pages=[http://books.google.com/books?id=9oBGVXO2vc8C&pg=PA9 9]|language=Spanish}}</ref> (19 Hunyo 1861–30 Disyembre 1896), na mas kilala bilang '''José Rizal''', ay isang [[Mga Pilipino|Pilipinong]] makabayan, manunulat, [[polimata]], at isa sa pinakatanyag na tagapagtaguyod ng pagbabago sa Pilipinas noong panahon ng pananakop ng mga Kastila. Kinikilala siya bilang ang pinakamahusay na bayani at itinala bilang isa sa mga [[pambansang bayani ng Pilipinas]] ng Lupon ng mga Pambansang Bayani.<ref name="national">{{cite web|url=http://www.congress.gov.ph/download/researches/rrb_0301_1.pdf|title=Selection and Proclamation of National Heroes and Laws Honoring Filipino Historical Figures|accessdate=8 Setyembre 2009|publisher=Reference and Research Bureau Legislative Research Service, House of Congress|archive-date=2011-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604034938/http://www.congress.gov.ph/download/researches/rrb_0301_1.pdf|url-status=dead}}</ref> Bagaman, walang opisyal na pagpapahayag ang ibinigay sa kahit anumang Pilipino, kabilang si RIzal, para ituring bilang isang pambansang bayani.<ref>{{Cite web |last=Cabico |first=Gaea Katreena |date=Hunyo 19, 2019 |title=Rizal is not a national hero Filipinos believed he was |url=https://www.philstar.com/headlines/2019/06/19/1927792/rizal-not-national-hero-filipinos-believed-he-was |access-date=2026-05-26 |website=Philstar.com}}</ref> Isinilang si Rizal sa isang mayamang angkan sa [[Calamba, Laguna]] at ikapito siya sa labin-isang anak ng mag-asawang Francisco Engracio Rizal Mercado y Alejandro at Teodora Morales Alonzo Realonda y Quintos. Nag-aral siya sa [[Pamantasan ng Ateneo de Manila|Ateneo Municipal de Manila]], at nakakuha ng diploma sa [[Batsilyer ng Sining]] at nag-aral ng medisina sa [[Pamantasan ng Santo Tomas]] sa [[Maynila]]. Ipinagpatuloy niya ang kanyang pag-aaral sa [[Unibersidad ng Madrid Complutense|Universidad Central de Madrid]] sa [[Madrid]], [[Espanya]], at nakakamit ng ''Lisensya sa Medisina'', na nagbigay sa kanya ng karapatan na magsagawa ng panggagamot. Nag-aral din siya sa [[Pamantasan ng Paris]] at [[Pamantasan ng Heidelberg]]. [[File:Jose Rizal autograph.svg|thumb|Lagda ni Rizal]] Isang napakahusay na tao si Rizal; mahusay siya sa pagpinta, pagguhit, paglilok, at pag-ukit. Isa siyang makata, manunulat, at nobelista at ang pinakatanyag sa kanyang mga likha ay ang nobela na ''[[Noli Me Tángere]]'', at ang kasunod nitong ''[[El filibusterismo]]''.{{efn|Ang nobela niyang ''Noli'' ay sa kauna-unahang nobela sa Asya na isinulat sa labas ng bansang Hapon at Tsina at isa sa mga unang nobelang laban sa rebelyong anti-kolonyal. Basahin ang: [http://newleftreview.org/A2510].}}<ref>''Noli Me Tángere'', isinalin ni Soledad Locsin (Manila: Ateneo de Manila, 1996) ISBN 971-569-188-9.</ref> Maraming kayang bigkasing wika si Rizal, na nakakaunawa ng dalawampu't dalawang wika.{{efn|Mahusay siya sa mga Kastila, Pranses, Latin, Griyego, Aleman, Portuges, Italyano, Ingles, Olandes at Hapon. Gumawa rin si Rizal ng mga pagsasalin mula sa wikang Arabe, Suwesya, Ruso, Tsino, Griyego, Ebre at [[Sanskrit]]. Sinalin niya ang tula ni [[Friedrich Schiller|Schiller]] sa [[wikang Tagalog|Tagalog]]. Maliban dito may kaalaman din siya sa wikang [[wikang Malay|Malay]], [[Chavacano]], [[wikang Cebuano|Cebuano]], [[wikang Ilokano|Ilokano]] at Subanun.}}{{efn|In his essay, "Reflections of a Filipino", (''La Solidaridad'', c.1888), he wrote: "Man is multiplied by the number of languages he possesses and speaks."}}<ref name="Laubach">[[Frank Laubach]], ''Rizal: Man and Martyr'' (Manila: Community Publishers, 1936)</ref><ref>Witmer, Christoper (2001-06-02). [http://www.lewrockwell.com/orig/witmer1.html "Noli Me Tangere (Touch Me Not)"]. LewRockwell.com. Retrieved on 2012-09-29.</ref> Itinatag ni José Rizal ang ''[[La Liga Filipina]]'', na samahan na naging daan sa pagkabuo ng [[Katipunan]] na pinamunuan ni [[Andrés Bonifacio]],{{efn|Kasapi si Bonifacio ng La Liga Filipina. Matapos ang paghuli at pagpapatapon kay Rizal, nabuwag ang samahan at nahati ang pangkat sa dalawa; ang higit na radikal na pangkat ay nabuo bilang Katipunan, ang mga militante ng himagsikan.<ref>[http://www.boondocksnet.com/centennial/sctexts/esj_97d_b.html]. Nakuha 10 Enero 2007.</ref>}} na isang lihim na samahan na nagpasimula ng [[Himagsikang Pilipino]] laban sa Espanya na naging saligan ng [[Unang Republika ng Pilipinas]] sa ilalim ni [[Emilio Aguinaldo]]. Isa siyang tagapagtaguyod ng pagkakaroon ng sariling pamahalaan ng Pilipinas sa mapayapang paraan, sa halip na isang marahas na pag-aalsa na tataguyod lamang sa karahasan bilang huling paraan.<ref>{{cite web|last=Trillana III|first=Dr. Pablo S.|title=2 historical events led to birth of modern RP|url=http://www.inquirer.net/specialfeatures/independenceday/view.php?db=1&article=20070611-70586|work=Philippine Daily Inquirer|accessdate=11 Hunyo 2007|archive-date=2012-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120171104/http://www.inquirer.net/specialfeatures/independenceday/view.php?db=1&article=20070611-70586|url-status=dead}}</ref> Naniniwala si Rizal na ang tanging katwiran sa pagpapalaya sa Pilipinas at pagkakaroon nito ng sariling pamahalaan ay ang pagbabalik ng karangalan ng mga mamamayan,{{efn|Sa anotasyon ni Rizal sa ''Sucesos de las islas Filipinas'' (1609) ni Morga, kung saan niya tinulad galing sa [[Museong Britanya]] at nilimbag, tinawagan niya ng pansin ang pinaglumaan nang aklat, at binigyang patotoo sa malago nang kabihasnan ng Pilipinas bago pa man dumating ang mga Kastila. Sa kaniyang sanaysay na "The Indolence of the Filipino" (Sa Kabatuganan ng mga Pilipino), binanggit ni Rizal na walang halos nagawa ang tatlong dantaon ng pamumuno ng mga Kastila upang isulong ang kaniyang kababayan; at sa halip hinila nila ito ng paurong. Ang kawalan ng moral na pantulong, kawalan ng bagay na panghimok, ang pagtanggal ng moral, na hindi dapat humihiwalay ang ''indio'' mula sa kaniyang kalabaw, ang walang-hanggang digmaan, ang kawalan ng pambansang damdamin, ang pamimirata ng mga Intsik -- lahat ng ito, ayon kay Rizal, ang tumulong sa mga mananakop na magtagumpay upang ilagay ang mga ''indio'' sa 'hanay ng mga halimaw'.(Read English translation by [[Charles Derbyshire]] at [http://www.gutenberg.org/etext/6885 Project Gutenberg].)}} at winika niya "Bakit kalayaan, kung ang mga alipin ngayon ay magiging maniniil ng hinaharap?"<ref>{{cite book|author=José Rizal|title=The Reign of Greed|url=http://books.google.com/books?id=vVqHsHxLsXMC|year=2007|publisher=Echo Library|isbn=978-1-4068-3936-4|pages=[http://books.google.com/books?id=vVqHsHxLsXMC&pg=PA231 231]}}</ref> Ang pangkahalatang napagsang-ayunan ng mga bihasa sa buhay ni Rizal ay ang pagbitay sa kaniya ang nagtulak upang magsimula ang [[Himagsikang Pilipino]]. [[Talaksan:Calamba City, 003.jpg|thumbnail|Ang bahay ni Rizal sa [[Calamba]], Laguna]] ==Ang mag-anak ni Rizal== [[Talaksan:Francisco r mercado.jpg|200px|thumb|right|Si Francisco Rizal Mercado (1818–1897)]] [[Talaksan:Theodora alonzo quintos.jpg|180px|thumb|left|Si Teodora Alonzo, ang ina ni Dr. José Rizal]] Anak si Rizal nina Francisco Rizal Mercado (1818–1897)<ref name="Rizalname">[http://www.nhi.gov.ph/index.php?option=content&task=view&id=122 National Historical Institute "...added “Rizal” to the family surname..."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090701074715/http://www.nhi.gov.ph/index.php?option=content&task=view&id=122 |date=2009-07-01 }}{{Registration required}}</ref> at Teodora Morales Alonzo y Quintos (1827-1911; na ang mag-anak nila ay pinalitan ang kanilang apelido bilang "Realonda"),<ref name=autogenerated2>[http://www.nhi.gov.ph/index.php?option=content&task=view&id=122 National Historical Institute "...Francisco Engracio Mercado added “Rizal” to the family surname..."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090701074715/http://www.nhi.gov.ph/index.php?option=content&task=view&id=122 |date=2009-07-01 }}{{Registration required}}</ref> na parehong masaganang magsasaka na pinagkalooban ng upa sa isang ''[[asyenda|hacienda]]'' at kaakibat nitong palayan ng mga Dominikano. Ikapito sa labing-isang magkakapatid si Rizal: sina Saturnina (Neneng) (1850–1913), [[Paciano Rizal|Paciano]] (1851–1930), Narcisa (Sisa) (1852–1939), Olympia (1855–1887), Lucia (1857–1919), María (Biang) (1859–1945), José Protasio<!---Ang Protacio ay MALI. HUWAG BAGUHIN. Pakitignan ang mga sanggunian sa ibaba. Isinunod kay San Protasio(Saint Protasius/Protase)---> (1861–1896), Concepción (Concha) (1862–1865), Josefa (Panggoy) (1865–1945), Trinidad (Trining) (1868–1951) at Soledad (Choleng) (1870–1929). [[Talaksan:Family tree made by Jose Rizal.jpg|thumb|Nilikhang puno ng mag-anak (Ingles: family tree) ni Rizal, na ginawa noong siya ay nasa Dapitan, {{circa|1890s}}]] Ikalimang salinlahi na si Rizal sa inanak ni Domingo Lam-co [[Quanzhou]] noong kalagitnaan ng ika-17 dantaon.<ref>[http://www.seasite.niu.edu/Tagalog/Tagalog_Default_files/Philippine_national_heroes.htm Rizal's ''rags-to-riches'' ancestor from South China] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131002202045/http://www.seasite.niu.edu/Tagalog/Tagalog_Default_files/Philippine_national_heroes.htm |date=2013-10-02 }}. Nakuha 18 Pebrero 2007.</ref> Napangasawa ni Lam-co si Inez de la Rosa, na isang [[Sangley]] ng Luzon.<ref>Craig 1914, pg. 31.</ref> Mayroon ding lahing Kastila at Hapones si José Rizal. Ang kanyang lolo na ama ni Teodora ay kalahating Kastila at isang inhinyero na ang ngalan ay Lorenzo Alberto Alonzo.<ref>{{cite book | title=José Rizal: life, works, and writings | publisher=Villanueva | author=F. Zaide, Gregorio | year=1957 | pages=5}}</ref> Ang kanyang lolo sa talampakan sa ina ay si Eugenio Ursua, na inanak ng isang Hapones. Ang ina ni Rizal ay ang kanyang unang guro at nagturo sa kanya ng abakada noong siya ay tatlong taon pa lamang. Noong siya naman ay tumuntong ng siyam na taon ay ipinadala siya sa [[Biñan, Laguna]] upang mag-aral sa ilalim ng pamamatnubay ni Justiano Aquino Cruz. Ilang buwan ang nakalipas, pinayuhan niya ang mga magulang ni Rizal na pag-aralin siya sa [[Maynila]]. Noong nagsimula siyang mag-aral sa [[Pamantasan ng Ateneo de Manila|Ateneo Municipal de Manila]], inalis niya ang tatlong huling pangalan na bumubuo sa kaniyang buong pangalan, sa payo ng kanyang kapatid na si [[Paciano Rizal]] at ng mag-anak Mercado-Rizal, kaya ang kanyang pangalan ay naging "Jose Protasio Rizal." Dahil dito, minsang naisulat ni Rizal na nagmistula siyang "hindi tunay na anak".<ref name="repositories.cdlib.org">Vicente L. Rafael [http://escholarship.org/uc/item/4j11p6c1 On Rizal's El Filibusterismo], University of Washington, Dept. of History</ref> Ginawa ang pagbabagong ito upang mas malayang makapaglakbay si Rizal, at mailayo ang kaniyang ugnayan sa kanyang kapatid na minsan nang nagkaroon ng ugnayan sa Gomburza. Mula pagkabata ay nakakarinig na si Jose at Paciano ng mga hindi pa naririnig na mga kaisipang pambatas ukol sa kalayaan at karapatang pantao na kinagagalit ng pamahalaan.{{#tag:ref|Noong bininyagan si Jose, naisulat sa mga talaan ang kaniyang mga magulang bilang sina Francisco Rizal Mercado at Teodora Realonda.[http://www.webcitation.org/query?url=http://www.geocities.com/mcc_joserizal/life_lineage1.html&date=2009-10-26+02:25:55 "José Rizal’s Lineage"]|group=note}}{{#tag:ref|Sa edadn na 8 (noong 1869) naisulat niya ang tulang ''Sa aking mga Kabata'' na mayroong tema ng pagmamahal sa sariling wika.<ref>Montemayor, Teofilo H. (2004). [http://www.joserizal.ph/bg01.html "Jose Rizal: A Biographical Sketch"]. José Rizal University. Retrieved 2007-01-10.</ref>|group=note}} Sa kabila ng pagbabago sa kanyang pangalan, naging kilala din si Jose bilang "Rizal" sa mga patimpalak sa pagtutula, kung saan humanga ang kaniyang mga guro sa wikang Kastila at iba pang mga banyagang wika, at kalaunan, sa pagsusulat ng mga sanaysay na mapanuri sa mga sanaysay ng mga Kastila ukol sa sinaunang lipunang Pilipino. ==Pag-aaral== Ang ''[[Pamantasang Ateneo de Manila|Ateneo Municipal de Manila]]'' ang unang paaralan sa Maynila na pinasukan niya noong ikadalawampu ng [[Enero]] 1872. Sa pananatili niya sa paaralang ito, natanggap niya ang lahat ng mga pangunahing medalya at notang sobresaliente sa lahat ng [[aklat]]. Sa paaralan ding ito niya natanggap ang kaniyang Batsilyer sa [[Sining]] na may notang sobresalyente kalakip ang pinakamataas na karangalan. Nang sumunod na taon, kumuha siya ng [[Pilosopiya]] at [[Panitikan]] sa [[Unibersidad ng Santo Tomas]]. Sa Ateneo, kasabay niyang kinuha ang [[agham]] ng [[Pagsasaka]]. Pagkaraan nito, kinuha niya ang kursong [[panggagamot]] sa Santo Tomas pagkatapos mabatid na ang kaniyang ina ay tinubuan ng katarata. Noong 5 Mayo 1882, nang dahil sa hindi na niya matanggap ang tagibang at mapanuring pakikitungo ng mga paring Kastila sa mga katutubong mag-aaral, nagtungo siya sa [[Espanya]]. Doon pumasok siya sa [[Universidad Central de Madrid|Pamantasan Sentral ng]] [[Madrid]], kung saan, sa ikalawang taon ay natapos niya ang karerang Medisina, bilang "napakahusay." Nang sumunod na taon, nakamit niya ang titulo sa Pilosopiya-at-Titik. Naglakbay siya sa [[Pransiya]] at nagpakabihasa sa paggamot ng sakit sa mata sa isang klinika roon. Pagkatapos ay nagtungo siya sa [[Heidelberg]], [[Alemanya]], kung saan nakatamo pa siya ng isang titulo. Sa taon din ng kanyang pagtatapos ng Medisina, siya ay nag-aral ng [[wikang Ingles]], bilang karagdagan sa mga wikang kanya nang nalalaman gaya ng [[Wikang Pranses|Pranses]]. Dalubwika si Rizal na nakaaalam ng [[Wikang Arabe|Arabe]], [[Wikang Katalan|Katalan]], [[Wikang Tsino|Tsino]], [[Wikang Inggles|Inggles]], [[Wikang French|Pranses]], [[Wikang Aleman|Aleman]], [[Wikang Griyego|Griyego]], [[Wikang Ebreo|Ebreo]], [[Wikang Italyano|Italyano]], [[Wikang Hapon|Hapon]], [[Wikang Latin|Latin]], [[Wikang Portuges|Portuges]], [[Wikang Ruso|Ruso]], [[Wikang Sanskrit|Sanskrit]], [[Wikang Espanyol|Espanyol]], [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at iba pang mga katutubong [[mga wika ng Pilipinas|wika ng Pilipinas]]. ==Pansariling buhay== Marahil ang buhay ni Rizal ang pinakanatala sa mga Pilipinong nabuhay noong ika-19 dantaon dahil sa maraming mga talang isinulat niya at tungkol sa kanya.<ref name="Rizalino">Kalaw, Teodoro."Epistolario Rizalino: 4 volumes, 1400 letters to and from Rizal". Bureau of Printing, Manila.</ref> Halos bawat ukit ng kaniyang buhay ay naitala, dahil sa kanyang araw-araw na pagsulat sa kaniyang talaarawan at dahil din sa kanyang pagiging manunulat, at ang karamihan sa mga bagay na ito ay nananatili parin. Naging mahirap sa mga tagatalambuhay ang pagsasalin ng mga likha niya dahil sa ugali ni Rizal na pagpapalit ng wika. Kabilang sa mga nilalalaman ng mga tala ni Rizal ang pananaw ng isang Asyano na nakarating sa Kanluran sa unang pagkakataon. Kabilang dito ang kanyang mga paglalakbay sa Yuropa, Hapon, at Estados Unidos, at pati narin ang kanyang pananatili sa Hong Kong. Matapos siyang makapagtapos sa [[Pamantasang Ateneo de Manila|Ateneo Municipal de Manila]], pumaroon si Rizal at ang isang kaibigang si Mariano Katigbak upang dumalaw ang lola ni Rizal sa ina na naninirahan sa Tondo, Maynila. Isinama ni Mariano ang kanyang kapatid na si '''Segunda Katigbak''', na isang 14-taong Batangueña mula sa Lipa, Batangas. Karamihan sa mga panauhin ng lola ni Rizal ay mga mag-aaral sa pamantasan, at alam nila na mahusay sa pagpipinta si Rizal. Pinakiusapan siya na gumawa siya ng larawan ni Segunda. Bagaman tumanggi si Rizal noong una, ginawan din niya ng guhit si Segunda. Sa kasamaang palad, may kasintahan na si Katigbak na ang pangalan ay Manuel Luz.<ref>{{cite book|last=Zaide|first=Gregorio|title=Rizal's Life, Works and Writings|year=1957|publisher=Villanueva Book Store|location=Manila, Philippines|pages=43–44}}</ref> Mula Disyembre 1891 hanggang Hunyo 1892, nanirahan si Rizal at kanyang mga mag-anak sa Blng 2&nbsp;ng Rednaxela Terrace, sa pulo ng Hong Kong. Nangupahan si Rizal sa 5 kalye D'Aguilar, Distritong ''Central'', Isla ng Hong Kong bilang kaniyang klinika sa mata mula 2&nbsp;ng hapon hanggang 6&nbsp;ng gabi. Kabilang sa mga naitala sa bahagi nito ng kaniyang buhay ay ang kaniyang mga pagkahanga na kung saan siyam ang nakilala. Sila ay sina Gertrue Beckett, na taga Londres, Nelly Boustead na nagmula sa mag-anak na mangangalakal galing sa Inglatera at Iberia, Seiko Usui (na tinatawag ding O-Sei-san) na kabilang sa lahi ng maharlikang Hapon, ang kaniyang naunang mga pagkakaibigang sina Segunda Katigbak, Leonor Valenzuela, at ang kaniyang panliligaw sa kaniyang malayong pinsan na si Leonor Rivera, na sinasabing kinuhanan ng inspirasyon sa karakter na ''[[Maria Clara]]'' sa ''[[Noli Me Tangere]]''. ===Leonor Rivera=== Makikita ang malaking bahagi ni Leonor Rivera sa buhay ni Rizal sa mga sulating kagaya ng “If Dreams Must Die” at “The Love of Leonor Rivera” ni Severino Montana. Kung saan kapwa nagpapakita ng imahe ng isang dalagitang umiibig sa bata nitong puso, isang kolehiyala na naihahalintulad kay Maria Clara, at isang walang-hanggang pag-ibig ni Rizal. Sinasabing udyok ni Rizal si Leonor Rivera para sa kaniyang tauhan na Maria Clara sa ''Noli me Tangere'' at ''El FIlibusterismo''.<ref name="inquirer">Martinez-Clemente, Jo (200-06-20) [http://newsinfo.inquirer.net/16626/keeping-up-with-legacy-of-rizal%E2%80%99s-%E2%80%98true-love%E2%80%99 Keeping up with legacy of Rizal’s ‘true love’] ''Inquirer Central Luzon'' at inquirer.net. Retrieved on 2011-12-03.</ref> Unang nagkita si Rizal at Rivera sa Maynila noong 14 taong gulang pa lang si Rivera. Noong lumuwas si Rizal sa Europa nong 3 Mayo 1882, si Rivera ay 16 taong gulang pa lamang. Nagsimula ang kanilang pagtatalastasan noong nag-iwan si Rizal ng tula para kay Rivera na namamaalam.<ref name="JR" /> Nananatiling nakatuon si Rizal sa kaniyang pag-aaral sa Europa dahil sa kaniyang pakikipagtalastasan kay Rivera. Dahil hindi nais ng nanay ni Rivera si Rizal ay gumagamit sila ng kodigo sa kanilang mga sulat. Sa sulat ni Mariano Katigbak na nakapetsa sa 27 Hunyo 1884, binanggit si Rivera bilang "katipan" ni Rizal. Nilarawan ni Katigbak si Rivera bilang lubhang nadamay sa paglisan ni Rizal, na palaging may sakit dahil sa ''insomnia''. Noong umuwi si Rizal sa Pilipinas noong 5 Agosto 1887, bumalik na si Rivera at kaniyang pamilya sa [[Dagupan, Pangasinan]]. Pinagbawalan si Rizal ng kaniyang amang si Francisco Mercado na makipagkita kay Rivera upang huwag mailagay ang pamilyang Rivera sa panganib, dahil sa mga araw na iyon binansagan na si Rizal ng pamahalaang Kastila bilang ''filibustero'' o mapanghimagsik<ref name="JR" /> dahil sa kaniyang nobelang ''Noli Me Tangere''. Nais pakasalan ni Rizal si Rivera habang siya ay nasa Pilipinas pa dahil sa lubusang katapatan ni Rivera. Muli, pinakiusapan ni Rizal ang kaniyang ama bago ang kaniyang muling paglisan sa Pilipinas. Ngunit hindi naganap ang pagkikita. Noong 1888, hindi na pinapadalhan ng sulat si Rizal galing kay Rivera ng isang taon, sa kabila ng patuloy na pagpapadala ni Rizal ng liham sa kaniya. Ang dahilan ng pananahimik ni Rivera ay dahil sa kasunduan ng ina ni Rivera at ng isang Ingles na nagngangalang Henry Kipping, isang inhenyero sa daangbakal na nabighani kay Rivera at mas sinasang-ayunan ng ina ni Rivera.<ref name="JR">[http://www.joserizal.ph/lv01.html Leonor Rivera], José Rizal University, joserizal.ph</ref><ref name="Coates">Coates, Austin. "Leonor Rivera", ''[[Rizal: Philippine Nationalist and Martyr]]'', Oxford University Press (Hong Kong), pages 52–54, 60, 84, 124, 134–136, 143, 169, 185–188, and 258.</ref> Lubusang nasaktan si Rizal noong nabalitaan niyang nagpakasal na si Rivera kay Kipping. Itinabi ng mga kaibigan ni Rizal ang halos lahat ng mga bagay na binigay niya, kabilang ang mga guhit sa mga tapyas ng papel. Ang ilan sa mga bagay na ito ay mga ohales at panyo na may guhit at sulatin na binigay sa mga Blumentritt, na kalaunan ay binigay din sa mag-anak ni Rizal. Kabilang sa mga namangha kay Rizal ay ang anak ng isang liberal na Kastila na si Pedro Ortiga y Perez; at maging si Dr. Reinhold Rost ng [[Museong Britanya]] kung saan siya naging regular na panauhin sa kaniyang tahanan habang siya'y nagsasaliksik sa mga sulat ni Morga sa Londres, kung saan binansagan siya bilang "hiyas ng isang tao".<ref name="Rizalino" />{{#tag:ref|Si Dr. Reinhold Rost ay tagapamahala ng Tanggapang Indyano ng Museong Britanya at kilalang pilologo noong ika-19 siglo.|group=note}} ===Josephine Bracken=== Sa buhay ng pagkabayani ni Rizal ay may dalawang babae na kapwa nagkaroon ng mahalagang bahagi, ito ay ang kaniyang ina at si Josephine Bracken. Si Donya Teodora Alonzo ay isang mapagmahal at mapagkalingang ina, na nagpakita ng mga katangian ng isang huwarang inang Pilipino. Isang parokyano ng Kristiyanismo, para sa kaniya ay isang pagtalikod o kasalanan sa paniniwala ang pag-aaral ng agham at pag-ibig kay Josephine Bracken. Samantalang makikita si Leonor Rivera kay Maria Clara, si Josephine Bracken naman ay kay Salome. Si Salome ang karakter ni Rizal sa Noli Me Tangere na hindi isinama sa nilimbag kaya iilan lamang ang maybatid. Si Salome ay ang iniibig ni Elias, isang babaeng kakikitaan ng malayang pag-uugali sa pagsasalita, pagkilos, at pananaw sa siping. Ang usapan nina Elias at Salome ay isang senaryong kakikitaan ng lubusang pagtukoy sa pagnanasa bago pa ang mga sulatin ni Jose Garcia Villa. Maitutulad din si Josephine Bracken kina Magdalene, Mata Hari, Kitty O’Shea, Sadie Thompson, at Joan of Arc. Si Josephine Bracken ang naging daan upang makita ang liberalismo ni Rizal ng ina nito at mga kapatid. Isa na rito ang naging pagtatalo ni Rizal at ng kanyang ina tungkol sa pagsasama nila ni Josephine Bracken kahit na walang basbas ng simbahan. Bukod sa pagiging liberal taglay din ni Josephine Bracken ang mga ugali kagaya ng pagiging matatag at may tatag sa pakikipaglaban ng kaniyang mga pinaniniwalaan. Ayon kay John Foreman, maihahalintulad si Josephine Bracken kina Gabriela Silang at Joan of Arc sa kanyang walang hanggang pakikibaka sa laban ng mga Katipuneros kahit sa pagkamatay ni Rizal. Unang nakita si Josephine sa Asamblea sa Imus, Kabite noong 29 Disyembre. Kasama niyang dumating sa pagtitipon si Paciano Rizal at iba pang kabilang sa pamilya Rizal. Ayon pa kay General Ricarte, hindi rin matatawaran ang pagsali ni Josephine sa paggagamot sa bahay sa Tejeros kung saan naging nurse at inspirasyon siya sa mga may sugat at iba pang nagpupunta dito. Gayundin ay makikita ang pagsali ni Josephine sa “Battles of Silang” st “Battle of Dasmariñas” noong 27 Pebrero. Makikita ang lubhang katatagan ni Josephine Bracken sa Rebolusyon, nang panahon kung kailan dadakipin na siya ng mga Espanyol. Kung saan naglakad siyang dumudugo ang mga paa mula sa Maragondon hanggang Laguna hanggang makarating siya sa daungan patungong Maynila. Si Josephine Bracken ay isang malaking bahagi ng kasasayan ng Pilipinas hanggang sa kanyang kamatayan noong taong 1902 sa sakit na tuberkulosis. Ang kaniyang kusa na pakikibahagi sa Himagsikan at patuloy na pagtulong sa mga Pilipino sa kabila ng hindi pagkilala ng mga ito sa kanya noong una ay sadyang kahanga-hangang kaugaliang napatunayan ni Josephine Bracken sa loob ng mahabang panahon.''''' Noong Pebrero 1895 nagkita si Rizal kay Josephine Bracken isang babaeng Irlandes mula Hong Kong, noong sinamahan niya ang kaniyang bulag na amang si George Taufer upang ipasuri ang kaniyang mga mata kay Rizal.<ref>Fadul 2008, p. 17.</ref> Matapos ang ilang mga pagparoon, nagkaibigan si Rizal at Bracken sa isa't isa. Nais nilang magpakasal, ngunit dahil sa reputasyon ni Rizal dahil sa kaniyang mga sinulat at pananaw pambatas, tumanggi ang lokal na kura na si Padre Obach na ikasal sila liban na lang kung makakakuha si Rizal ng pahintulot mula sa Arsobispo ng Cebu. Hindi sila makapagkasal sa simbahan dahil tumangging bumalik si Rizal sa Katolisismo.<!-- was this because of his Freemasonry ties or his politics? AllanBz --the answer is both-KaElin--><ref name="spouse">Fadul 2008, p.21.</ref> Matapos samahan ang kaniyang ama sa Maynila upang bumalik sa Hong Kong, at bago siya bumalik sa Dapitan upang tumira kay Rizal, pinakilala ni Josephine ang kaniyang sarili sa mag-anak ni Rizal sa Maynila. Minungkahi ng ina ni Rizal na magdaos sila ng kasalang malipon, upang hindi mabagabag ang bait ni Rizal ukol sa kaniyang pambatas na pananaw upang makakuha ng pahintulot mula sa isang Obispo.<ref name="Craig215">Craig 1914, p.215</ref> Naikasal si Rizal at Josephine sa pamamagitan ng kasalang sibil sa Talisay sa Dapitan. Sinasabing nagkaroon sila ng isang anak na nagngangalang Francisco, na namatay din agad pagkasilang.<ref>Fadul 2008, p. 38.</ref> == Sa Bruselas at Espanya (1890–1892) == Noong 1890, lumisan si Rizal sa Paris patungong [[Bruselas]] habang naghahanda sa paglilimbag ng kaniyang mga anotasyon ng ''[[Sucesos de las Islas Filipinas]]'' ni [[Antonio de Morga]]. Nanirahan siya sa isang pangupahang bahay ng magkapatid na Jacoby, sina Catherina at Suzanna, na mayroong pamangking nagngangalang Suzanna ("Thil") na may edad 16. Ayon sa tagasaysay na si [[Gregorio F. Zaide]], umibig si Rizal kay Suzanne Jacoby, 45 taong gulang, ngunit naniniwala ang Belgang si Pros Slachmuylders na umibig si Rizal sa 17 taong gulang na pamangking si Suzanna Thil.<ref name="Suzanne">Cuizon, Ahmed (2008-06-21). [http://globalnation.inquirer.net/cebudailynews/news/view/20080621-143971/Rizals-affair-with-la-petite-Suzanne "Rizal’s affair with 'la petite Suzanne'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140226044021/http://globalnation.inquirer.net/cebudailynews/news/view/20080621-143971/Rizals-affair-with-la-petite-Suzanne |date=2014-02-26 }}, ''Inquirer/Cebu Daily'', Retrieved on 2012-09-20.</ref> Nakita niya ang mga talang naglilinaw sa kanilang mga ngalan at gulang. Saglit lang nanirahan si Rizal sa Bruselas; pagkatapos noon ay lumuwas siya patungong Madrid. Binigyan niya si Suzanna ng isang kahon ng tsokolate. Lumiham si Suzanna kay Rizal sa wikang Pranses, na sinasabing hindi siya kumuha ng kahit isang tapyas ng tsokolate, at halos mapudpod na ang kaniyang sapatos sa pagbabalik-panaog sa hulugan ng sulat upang tignan kung may liham na hatid sa kaniya, at hinihintay ang kaniyang muling pagbabalik.<ref name="Suzanne"/> Noong 2007, nilalakad na ng pangkat ni Slachmuylder na lagyan ng masaysay na tanda upang pumugay sa pananatili ni Rizal sa nasabing tahanan.<ref name="Suzanne" /> Nagbago ang mga nilalaman ng mga sinulat ni Rizal sa kaniyang dalawang katha, ang "Noli Me Tangere", na nilimbag sa Berlin noong 1887, at "El Filibusterismo", na nilimbag sa Ghent noong 1891. Para magkaroon ng pondo upang mailimbag ang huli ay nangutang si Rizal sa kaniyang mga kaibigan. Maraming mga Kastila at mga nakapag-aral na Pilipino ang nagalit sa kaniyang mga sinulat dahil sa mga sagisag na pinapakita rito. Mapulà ang mga nobelang ito sa mga prayleng Kastila at sa kapangyarihan ng simbahan. Ayon sa sulat ng kaibigan ni Rizal na si [[Ferdinand Blumentritt]], na isang guro at tagasaysay, ang mga tauhan sa mga nobelang ito ay hango sa totoong buhay at ang bawat mga pangyayari dito ay maaring mangyari sa anumang araw sa Pilipinas.<ref>{{cite book|author=Harry Sichrovsky|title=Ferdinand Blumentritt: an Austrian life for the Philippines : The Story of José Rizal's Closest Friend and Companion|url=http://books.google.com/books?id=-yBFKQAACAAJ|year=1987|isbn=978-971-13-6024-5|page=39}}{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Bagaman si Blumentritt ay apo ng Ingat-yaman ng Imperyo sa [[Vienna]] at matibay na tagapagtanggol ng pananampalatayang Katoliko, sinulat pa rin niya ang panimulang salita ng ''El Filibusterismo'' matapos niyang isalin ang ''Noli Me Tangere'' sa wikang Aleman. Gaya ng binabala ni Blumentritt, naging dahilan ang mga nobelang ito upang usigin si Rizal bilang pasimuno ng himagsikan. Kalaunan ay nilitis si Rizal ng militar at tuluyang binitay. Ngunit, ang kaniyang mga nobela ang nagbigay udyok sa mga Pilipino upang maglunsad ng Himagsikang Pilipino noong 1896. Bilang pinuno ng kilusang propaganda ng mga Pilipino sa Espanya, nagsulat si Rizal ng mga sanaysay, tula at editoryal sa pahayagang ''[[La Solidaridad]]'' sa Barcelona, kung saan ginamit niya ang sagisag-panulat na "Dimasalang". Ang karaniwang paksa ng kaniyang mga likha ay umiikot sa liberal at progresibong kaisipan ng karapatang pantao at kalayaan, lalo na para sa mga mamamayang Pilipino. Katulad ng kaniyang pananaw sa ibang mga kasapi ng kilusan, na ang Pilipinas ay humaharap sa, ayon sa tuwirang salita ni Rizal, na "Goliath na may dalawang mukha"—mga tiwaling prayle at masamang pamahalaan. Paulit-ulit na kaniyang binabanggit sa kaniyang puna ang mga nasa gaya ng mga sumusunod:{{#tag:ref|In his letter "Manifesto to Certain Filipinos" (Manila, 1896), he states: ''Reforms, if they are to bear fruit, must come from above; for reforms that come from below are upheavals both violent and transitory.''(''Epistolario Rizalino'', op cit)|group=note}} * Na ang Pilipinas ay gawing probinsya ng Espanya * May pagkakatawan sa Cortes * Mga Pilipinong pari sa halip na mga prayleng Kastila * Kalayaan sa pagtitipon at pananalita * Pantay-pantay na karapatan sa ilalim na batas sa pagitan ng mga Pilipino at Kastila Tumutol ang mga maniniil sa Pilipinas sa mga repormang ito. Hindi rin ito inendorso ng ilang mga masining na Kastila tulad nina Morayta, Umamuno, Pi y Margall at iba pa. Gumanti si Wenceslao Retana, isang politikal na komentador sa Espanya, sa pamamagitan ng pagsulat ng artikulo sa ''La Epoca'', isang pahayagan sa Madrid, na umiinsulot kay Rizal. Kinuwento niya ang ukol sa pagpapalayas ng pamilya ni Rizal mula sa kanilang lupa sa Calamba dahil sa hindi pagbabayad ng upa. Nag-ugat ang sakunang ito mula sa pagkakakulong sa ina ni Rizal na si Teodora noong bata pa si Rizal, dahil sa bintang na pagtangkang paglason sa kaniyang hipag. Dahil sa pakikisabwatan ng mga prayle ay kinulong siya ng wala man lang [[paglilitis]]. Pinaglakad din siya ng sampung milya (16&nbsp;km) mula Calamba. Pinalaya din siya matapos ang dalawa at kalahating taong pakikipag-apela sa Kataas-taasang Hukuman.<ref name="Craig" /> Noong 1887, sumulat ng petisyon si Rizal sa ngalan ng mga nangungupahan sa Calamba, at noong taon ding iyon ay hinimok sila na magsalita laban sa tangka ng mga prayle na taasan ang upa. Humantong ito sa paglilitis na nauwi sa pagpapalayas ng mga Dominiko sa mga nangungupahan mula sa kanilang mga tahanan, kabilang dito ang pamilya ni Rizal. Pinamunuan ni Heneral Valeriano Weyler ang paggiba sa mga gusali ng sakahan. Pagkabasa ng akda, nagpadala si Rizal ng kinatawan upang hamunin si Retana sa sagupaan. Humingi ng tawad si Retana sa madla at kalaunan ay naging isa sa mga pinakamalaking tagahanga ni Rizal, na sumulat din ng isa sa pinakamahalagang talambuhay ni Rizal, ang ''Vida y Escritos del Jose Rizal'' (Ang buhay at nilimbag ni Jose Rizal).<ref>Retana, Wenceslao. ''Vida y Escritos del José Rizal''. Libreria General de Victoriano Suarez, Madrid 1907.</ref> == Pagbabalik sa Pilipinas (1892–1896) == ===Pagpapatapon sa Dapitan=== [[File:Regulations of the La Liga Filipina handwritten by Jose Rizal.jpg|thumb|Regulasyon ng "La Liga Filipina" sa mismong sulat-kamay ni Rizal]] Pagbalik sa Maynila noong 1892, binuo ni Rizal ang isang samahang ''La Liga Filipina''. Isinusulong ng samahang ito ang pagkakaroon ng pagkukumpuni sa pamamagitan ng wastong paraan, ngunit ito ay binuwag ng gobernador. Sa mga panahong iyon, tinuturing na siya bilang kalaban ng pamahalaang Kastila dahil sa kaniyang mga nobela. Nasangkot si Rizal sa mga gawaing mahimagsik at noong Hulyo 1892 ay pinatapon siya sa [[Dapitan]] sa probinsya ng [[Zamboanga]].<ref>[http://www.filipiniana.net/ArtifactView.do?artifactID=R2009LMC0093 "Appendix II: Decree Banishing Rizal. Governor-General Eulogio Despujol, Manila, July 7, 1892."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090701074648/http://www.filipiniana.net/ArtifactView.do?artifactID=R2009LMC0093 |date=Hulyo 1, 2009 }} In ''Miscellaneous Correspondence of Dr. José Rizal / translated by Encarnacion Alzona''. (Manila: National Historical Institute.)</ref> Habang nasa Dapitan ay nagtayo siya ng isang paaralan, pagamutan, at isang sistema ng suplay ng tubig, at nagturo rin ng pagsasaka. Nagtayo si Rizal ng paaralan para sa mga batang lalaki. Sa paaralang ito, wikang Kastila ang ginagamit sa pagtuturo, at nagtuturo din ito ng Ingles bilang wikang banyaga. Ang layunin ng paaralang ito ay upang turuan ang mga mag-aaral ng pagiging maparaan sa buhay. {{Citation needed|date=January 2008}} Ang ilan sa mga mag-aaral ay naging matagumpay bilang mga magsasaka at tapat na kinatawan ng pamahalaan. Isang Muslim ang naging datu, at isa pa, si Jose Aseniero, ay naging gobernador ng Zamboanga. Nagkaroon ng tangka ang mga Heswita na pabalikin si Rizal mula sa Dapitan sa pamumuno ni Padre Sanchez, na dati niyang guro, ngunit nauwi ito sa kabiguan. Muli itong tinangka ni Padre Pastelles, na kilalang bahagi ng Orden. Naging tagapamagitan ang kaniyang matalik na kaibigang si [[Ferdinand Blumentritt]] sa kaniyang mga kaibigan sa Europa, at patuloy ang kaniyang pakikipagtalastasan sa kanila na siyang patuloy na nagpapadala ng mga liham na nakasulat sa mga wikang Olandes, Pranses, Aleman at Ingles na lumito sa mga sensura, kaya naantala ang kanilang mga pagpapadala. Sa pananatili ni Rizal sa Dapitan sa loob ng apat na taon ay umti-unti ding umusbong ang Rebolusyong Pilipino na kinalaunan ay nagpahamak sa kaniya. Bagaman tutol siya sa himagsikan, ginawa siyang pandangal na pangulo ng mga kasapi ng Katipunan at ginamit din ang kaniyang pangalan bilang sigaw sa digmaan, pakikibaka, at kalayaan.<ref>{{Cite web |url=http://definitelyfilipino.com/blog/2012/07/29/rizalismo-isang-sanaysay/ |title=Archive copy |access-date=2014-10-25 |archive-date=2015-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150328220920/http://definitelyfilipino.com/blog/2012/07/29/rizalismo-isang-sanaysay/ |url-status=dead }}</ref> ===Pagbaril sa Bagumbayan=== [[Talaksan:Rizal execution.jpg|350px|thumb|Isang larawan ng pagbaril kay Rizal sa [[Rizal Park|Bagumbayan]].]] Ang inatasan na bumaril kay Rizal ay isang hanay ng mga Pilipinong kasapi ng Hukbong Kastila, habang isa pang hanay ng mga Kastilang kasapi ng Hukbong Kastila ang nakahanda upang barilin ang sinuman sa kanila na susuway.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward |last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan |title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=http://books.google.com/books?id=BgsvAAAAIAAJ|year=1923|publisher=The Century co.|page=308}}</ref> Kinunan ng manggagamot ng Hukbong Kastila ang pintig ni Rizal at ito ay pangkaraniwan. Pinatahimik ng sarhento ang mga Kastilang hukbo nang magsimula na silang sumigaw ng "Viva" at iba pang mga katagang sang-ayon sa Kastila kasama ang mga manonood na karamihan ay mga Peninsulares at mga Mestisong Kastila. Ang kaniyang huling salita ay isa sa mga huling salita ni Jesucristo: "Consummatum est"—natapos na.<ref name="Laubach" /><ref name="autogenerated1">[[Austin Coates]], ''Rizal: Philippine Nationalist and Martyr'' (London: Oxford University Press, 1968) ISBN 0-19-581519-X</ref>{{#tag:ref|Kahit sa mga prominenteng mga Kastila, sinasabing kalapastanganan ang ginawang paglilitis kay Rizal. Matapos ang kaniyang pagbitay, isang pilosopo na nagngangalang [[Miguel de Unamuno]] ang kumilala kay Rizal bilang isang "Kastila": "malalim at kilalang Kastila, mas Kastila pa kaysa mga abang taong iyon - patawarin nawa sila ng Panginoon, dahil hindi nila nalalaman ang kanilang mga ginagawa - mga abang taong iyan, na sa ibabaw ng kanyang mainit pang katawan ay bumato palangit na may pag-insulto ng isang pangungusong na sigaw: 'Viva Espana!'" Epilogo ni Miguel de Unamuno sa ''Visa y Escritos del Dr. Jose Rizal'' ni Wenceslao Retana. (Retana, op.cit.)|group=note}} Lihim siyang nilibing sa Libingang [[Paco, Maynila|Paco]] sa Maynila ng wala man lang tanda sa libingan. Nilibot ng kaniyang kapatid na si Narcisa ang lahat ng maaaring libingan at natagpuan ang bagong baong lupa sa isang libingan na may mga bantay sa tarangkahan. Sa kanyang paniwala na maaring ito nga ang pinaglibingan, at wala pang ibang mga nilibing, nagbigay siya ng handog sa taga-ingat upang ukitan ng tanda ang nasabing lugar na "RPJ" - mga daglat ni Rizal na saliwa. Nakatago naman sa lampara ang kanyang tulang ''[[Mi ultimo adios]] na pinaniniwalaang sinulat ilang araw bago ang kanyang pagbitay, at binigay ito sa kanyang mag-anak kasama ang ilan nyang mga natirang pag-aari, kabilang na ang kanyang mga huling liham at huling habilin.<ref name="Alvarez">Alvarez, S.V., 1992, Recalling the Revolution, Madison: Center for Southeast Asia Studies, University of Wisconsin-Madison, ISBN 1-881261-05-0</ref>{{rp|91}} Sa kanilang pagdalaw, pinaalalahanan ni Rizal ang kanyang mga kapatid sa wikang Ingles na mayroong isang bagay sa loob ng lamparang binigay ni Pardo de Taveras na ibabalik din pagkabitay, upang bigyang-diin ang kalahagahan ng tula. Ang sumunod na habilin ay, "Tingnan din ang aking sapatos", kung saan isa pang bagay ang nakasuksok. Noong hinukay ang kaniyang labi noong Agosto 1898, sa panahon na ng pananakop ng mga Amerikano, nalaman na hindi siya isinilid sa ataul, at nilibing siya hindi sa 'lupa ng mga banal', at anuman ang nakasiksik sa kaniyang sapatos ay nalusaw.<ref name="Craig">Austin Craig, [http://books.google.com/books?id=eKgtAAAAMAAJ ''Lineage, Life and Labors of Rizal'']. Google Books. Retrieved on 2007-01-10.</ref>'' Sa kanyang liham sa kanyang pamilya ay kaniyang isinulat: ''"Turingan ang may-gulang nating magulang kagaya ng nasa niyong maturing... Mahalin silang lubos sa aking alaala... 30 Disyembre, 1896."''<ref name="Rizalino" /> Nagbigay siya ng habilin sa kaniyang pamilya ukol sa kaniyang libing: ''"Ilibing ninyo ako sa lupa. Maglagay ng bato at krus sa ibabaw. Pangalan ko, petsa ng kapanganakan ko at kamatayan ko. Wala nang iba. Kung nais niyong bakuran ang aking libingan maari niyong gawin. Walang paggunita."''<ref>[http://joserizal.info/Writings/Letters/Family/1896-f-letters.htm "Letters Between Rizal and his Family, #223"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111006155045/http://joserizal.info/Writings/Letters/Family/1896-f-letters.htm |date=2011-10-06 }}. The Life and Writings of José Rizal. Retrieved on 2012-09-29</ref> Sa kanyang huling sulat kay Blumentritt: ''"Bukas, sa ganap na 7, ay babarilin ako; ngunit ako ay walang-sala sa pagkasala ng paghihimagsik. Mamamatay ako nang may tahimik na konsiyensiya."''<ref name="Rizalino" /> Pinaniniwalaan na si Rizal ang unang mapaghasik na Pilipino na namatay dahil sa kaniyang mga gawa bilang manunulat, at dahil sa kaniyang panlipunang pagsuway ay matagumpay niyang natibag ang moral na pamumuno ng Espanya. Nagbigay din siya ng isang aklat sa isang ''matalik at minamahal na kaibigan''. Noong natanggap ito ni Blumentritt sa Leimeritz siya ay umiyak. ==Mga nailathala== Nakilala si Rizal sa dahil sa kanyang dalawang nobela, ang ''[[Noli Me Tangere]],'' na nilimbag sa [[Berlin]], [[Alemanya]] (1886) sa tulong ni Dr. Maximo Viola, at ang ''[[El Filibusterismo]]'', na nilathala sa Gante, [[Belgica]] (1891); pinahiram siya ni Valentin Ventura ng 300 piso sa pagpapalimbag ng El Filibusterismo. Naglalaman ang mga ito ng mga paglalarawan at pagpuna sa mga nagaganap na pangyayari sa lipunang Pilipino ng mga panahong iyon. Ang mga aklat na ito ay halaw sa [[Don Quixote]] ni [[Miguel Cervantes]], manunulat na Espanyol. Ang mga ito ang naging daan upang magising ang puso at diwa ng mga Pilipino. ==Mga pamana sa lahi== Si Rizal ay naghangad ng isang lipunang malaya at hindi mapaghasik at naghahangad din ng [[Pagpapahayag ng kasarinlan ng Pilipinas|kasarinlan]]. Bilang pinuno ng Kilusan ng Pagbabago ng Pilipinas na itinatag ng mga Pilipino sa [[Barcelona]], Espanya, nagbigay siya ng kanyang ambag sa ''La Solidaridad''. Ang kanilang mga mithiin: # na ang Pilipinas ay maging bahaging-lalawigan ng Espanya; # na magkaroon ng mga kinatawan sa Batasan ng Espanya (Parlyamento); # na magkaroon ng mga namumunong paring Pilipino o magkaroon ng sekularisasyon; # kalayaan sa pagtitipon-tipon at pamamahayag; # pantay na karapatan sa harap ng batas, maging Pilipino man o Kastila. Hindi matanggap ng mga maykapangyarihang kinatawan ang mga pagbabagong iyon, sapagkat nangangahulugan ito ng pagkawala ng pangingibabaw ng Kastila. Kaya sa pagbabalik ni Rizal sa Maynila mula sa Espanya, pinaratangan siya ng paghahasik ng gulo dahil sa pagtatatag ng La Liga Filipina, kaya siya ay nilitis at ipinatapon sa Lungsod ng Dapitan/Dapitan, Zamboanga del Norte/Zamboanga noong 1892. Doon, nagtayo siya ng isang paaralang pambata, at isang pagamutan. Bukod dito, nagsagawa rin siya ng isang pambayang sistema ng daluyan ng tubig. ==Tingnan din== * [[Mga lugar sa Pilipinas na may pangalang Rizal]] ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{Reflist|colwidth=30em}} == Mga panlabas na link == {{Wikisourcelang|tl|Manunulat:José Rizal|José Rizal}} {{Commonscat|José Rizal}} * [http://www.inq7.net/globalnation/col_gln/2005/jan10.htm Rizal the OFW], artikulo tungkol kay Rizal sa INQ7 * [http://www.joserizal.ph/ Rizal's official web pages] * [http://www.univie.ac.at/Voelkerkunde/apsis/aufi.htm prof. Ferdinand Blumentritt's web pages, Rizal's friend] + [http://www.blumentritt.uni.hu/ Lea-Katharina Steller: Ferdinand Blumentritt] * [http://www.knightsofrizal.org The knights of Jose Rizal, Order] {{reflist}} {{Authority control}} {{SulatinRizal}} {{Himagsikang Pilipino}} {{BD|1861|1896|Rizal, Jose}} {{DEFAULTSORT:Rizal, Jose}} [[Kategorya:Mga Tagalog|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Himagsikang Pilipino]] [[Kategorya:Mga manunulat mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Intsik|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Hapon|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Kastila|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Mga makata|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Mga Pilipinong manggagamot]] [[Kategorya:Mga nobelista]] [[Kategorya:Mga pintor mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Pilipinong manlilikha]] [[Kategorya:Mga rebolusyonaryo mula sa Pilipinas]] 7o7njta7ie5tfpk6vkllumb06kfi81r 2209156 2209155 2026-05-26T09:00:47Z Jojit fb 38 /* Mga pananda */ 2209156 wikitext text/x-wiki {{for|pelikula|Jose Rizal (pelikula)}} {{Infobox revolution biography |dateofbirth= 19 Hunyo 1861 |placeofbirth= [[Calamba, Laguna]] |dateofdeath= {{Death date and age|exact=y|1896|12|30|1861|06|19}} |placeofdeath= Bagumbayan ([[Luneta]] ngayon), [[Maynila]], [[Pilipinas]] |image= [[Talaksan:Jose Rizal full.jpg|250px]] |caption= Isang larawan ni José Rizal |name= José Rizal |alternate name=José Rizal |movement= |organizations= [[Kilusang Propaganda]], [[La Liga Filipina]] |monuments= [[Liwasang Rizal]] |prizes= |religion= |influences= |influenced= |footnotes= }} Si '''José Protacio Rizal Mercado y Alonzo Realonda''' <ref>{{cite book|author1=José Rizal|author2=José Rizal National Centennial Commission|title=El filibusterismo|url=http://books.google.com/books?id=9oBGVXO2vc8C|year=1961|publisher=Linkgua digital|isbn=978-84-9953-093-2|pages=[http://books.google.com/books?id=9oBGVXO2vc8C&pg=PA9 9]|language=Spanish}}</ref> (19 Hunyo 1861–30 Disyembre 1896), na mas kilala bilang '''José Rizal''', ay isang [[Mga Pilipino|Pilipinong]] makabayan, manunulat, [[polimata]], at isa sa pinakatanyag na tagapagtaguyod ng pagbabago sa Pilipinas noong panahon ng pananakop ng mga Kastila. Kinikilala siya bilang ang pinakamahusay na bayani at itinala bilang isa sa mga [[pambansang bayani ng Pilipinas]] ng Lupon ng mga Pambansang Bayani.<ref name="national">{{cite web|url=http://www.congress.gov.ph/download/researches/rrb_0301_1.pdf|title=Selection and Proclamation of National Heroes and Laws Honoring Filipino Historical Figures|accessdate=8 Setyembre 2009|publisher=Reference and Research Bureau Legislative Research Service, House of Congress|archive-date=2011-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604034938/http://www.congress.gov.ph/download/researches/rrb_0301_1.pdf|url-status=dead}}</ref> Bagaman, walang opisyal na pagpapahayag ang ibinigay sa kahit anumang Pilipino, kabilang si RIzal, para ituring bilang isang pambansang bayani.<ref>{{Cite web |last=Cabico |first=Gaea Katreena |date=Hunyo 19, 2019 |title=Rizal is not a national hero Filipinos believed he was |url=https://www.philstar.com/headlines/2019/06/19/1927792/rizal-not-national-hero-filipinos-believed-he-was |access-date=2026-05-26 |website=Philstar.com}}</ref> Isinilang si Rizal sa isang mayamang angkan sa [[Calamba, Laguna]] at ikapito siya sa labin-isang anak ng mag-asawang Francisco Engracio Rizal Mercado y Alejandro at Teodora Morales Alonzo Realonda y Quintos. Nag-aral siya sa [[Pamantasan ng Ateneo de Manila|Ateneo Municipal de Manila]], at nakakuha ng diploma sa [[Batsilyer ng Sining]] at nag-aral ng medisina sa [[Pamantasan ng Santo Tomas]] sa [[Maynila]]. Ipinagpatuloy niya ang kanyang pag-aaral sa [[Unibersidad ng Madrid Complutense|Universidad Central de Madrid]] sa [[Madrid]], [[Espanya]], at nakakamit ng ''Lisensya sa Medisina'', na nagbigay sa kanya ng karapatan na magsagawa ng panggagamot. Nag-aral din siya sa [[Pamantasan ng Paris]] at [[Pamantasan ng Heidelberg]]. [[File:Jose Rizal autograph.svg|thumb|Lagda ni Rizal]] Isang napakahusay na tao si Rizal; mahusay siya sa pagpinta, pagguhit, paglilok, at pag-ukit. Isa siyang makata, manunulat, at nobelista at ang pinakatanyag sa kanyang mga likha ay ang nobela na ''[[Noli Me Tángere]]'', at ang kasunod nitong ''[[El filibusterismo]]''.{{efn|Ang nobela niyang ''Noli'' ay sa kauna-unahang nobela sa Asya na isinulat sa labas ng bansang Hapon at Tsina at isa sa mga unang nobelang laban sa rebelyong anti-kolonyal. Basahin ang: [http://newleftreview.org/A2510].}}<ref>''Noli Me Tángere'', isinalin ni Soledad Locsin (Manila: Ateneo de Manila, 1996) ISBN 971-569-188-9.</ref> Maraming kayang bigkasing wika si Rizal, na nakakaunawa ng dalawampu't dalawang wika.{{efn|Mahusay siya sa mga Kastila, Pranses, Latin, Griyego, Aleman, Portuges, Italyano, Ingles, Olandes at Hapon. Gumawa rin si Rizal ng mga pagsasalin mula sa wikang Arabe, Suwesya, Ruso, Tsino, Griyego, Ebre at [[Sanskrit]]. Sinalin niya ang tula ni [[Friedrich Schiller|Schiller]] sa [[wikang Tagalog|Tagalog]]. Maliban dito may kaalaman din siya sa wikang [[wikang Malay|Malay]], [[Chavacano]], [[wikang Cebuano|Cebuano]], [[wikang Ilokano|Ilokano]] at Subanun.}}{{efn|In his essay, "Reflections of a Filipino", (''La Solidaridad'', c.1888), he wrote: "Man is multiplied by the number of languages he possesses and speaks."}}<ref name="Laubach">[[Frank Laubach]], ''Rizal: Man and Martyr'' (Manila: Community Publishers, 1936)</ref><ref>Witmer, Christoper (2001-06-02). [http://www.lewrockwell.com/orig/witmer1.html "Noli Me Tangere (Touch Me Not)"]. LewRockwell.com. Retrieved on 2012-09-29.</ref> Itinatag ni José Rizal ang ''[[La Liga Filipina]]'', na samahan na naging daan sa pagkabuo ng [[Katipunan]] na pinamunuan ni [[Andrés Bonifacio]],{{efn|Kasapi si Bonifacio ng La Liga Filipina. Matapos ang paghuli at pagpapatapon kay Rizal, nabuwag ang samahan at nahati ang pangkat sa dalawa; ang higit na radikal na pangkat ay nabuo bilang Katipunan, ang mga militante ng himagsikan.<ref>[http://www.boondocksnet.com/centennial/sctexts/esj_97d_b.html]. Nakuha 10 Enero 2007.</ref>}} na isang lihim na samahan na nagpasimula ng [[Himagsikang Pilipino]] laban sa Espanya na naging saligan ng [[Unang Republika ng Pilipinas]] sa ilalim ni [[Emilio Aguinaldo]]. Isa siyang tagapagtaguyod ng pagkakaroon ng sariling pamahalaan ng Pilipinas sa mapayapang paraan, sa halip na isang marahas na pag-aalsa na tataguyod lamang sa karahasan bilang huling paraan.<ref>{{cite web|last=Trillana III|first=Dr. Pablo S.|title=2 historical events led to birth of modern RP|url=http://www.inquirer.net/specialfeatures/independenceday/view.php?db=1&article=20070611-70586|work=Philippine Daily Inquirer|accessdate=11 Hunyo 2007|archive-date=2012-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120171104/http://www.inquirer.net/specialfeatures/independenceday/view.php?db=1&article=20070611-70586|url-status=dead}}</ref> Naniniwala si Rizal na ang tanging katwiran sa pagpapalaya sa Pilipinas at pagkakaroon nito ng sariling pamahalaan ay ang pagbabalik ng karangalan ng mga mamamayan,{{efn|Sa anotasyon ni Rizal sa ''Sucesos de las islas Filipinas'' (1609) ni Morga, kung saan niya tinulad galing sa [[Museong Britanya]] at nilimbag, tinawagan niya ng pansin ang pinaglumaan nang aklat, at binigyang patotoo sa malago nang kabihasnan ng Pilipinas bago pa man dumating ang mga Kastila. Sa kaniyang sanaysay na "The Indolence of the Filipino" (Sa Kabatuganan ng mga Pilipino), binanggit ni Rizal na walang halos nagawa ang tatlong dantaon ng pamumuno ng mga Kastila upang isulong ang kaniyang kababayan; at sa halip hinila nila ito ng paurong. Ang kawalan ng moral na pantulong, kawalan ng bagay na panghimok, ang pagtanggal ng moral, na hindi dapat humihiwalay ang ''indio'' mula sa kaniyang kalabaw, ang walang-hanggang digmaan, ang kawalan ng pambansang damdamin, ang pamimirata ng mga Intsik -- lahat ng ito, ayon kay Rizal, ang tumulong sa mga mananakop na magtagumpay upang ilagay ang mga ''indio'' sa 'hanay ng mga halimaw'.(Read English translation by [[Charles Derbyshire]] at [http://www.gutenberg.org/etext/6885 Project Gutenberg].)}} at winika niya "Bakit kalayaan, kung ang mga alipin ngayon ay magiging maniniil ng hinaharap?"<ref>{{cite book|author=José Rizal|title=The Reign of Greed|url=http://books.google.com/books?id=vVqHsHxLsXMC|year=2007|publisher=Echo Library|isbn=978-1-4068-3936-4|pages=[http://books.google.com/books?id=vVqHsHxLsXMC&pg=PA231 231]}}</ref> Ang pangkahalatang napagsang-ayunan ng mga bihasa sa buhay ni Rizal ay ang pagbitay sa kaniya ang nagtulak upang magsimula ang [[Himagsikang Pilipino]]. [[Talaksan:Calamba City, 003.jpg|thumbnail|Ang bahay ni Rizal sa [[Calamba]], Laguna]] ==Ang mag-anak ni Rizal== [[Talaksan:Francisco r mercado.jpg|200px|thumb|right|Si Francisco Rizal Mercado (1818–1897)]] [[Talaksan:Theodora alonzo quintos.jpg|180px|thumb|left|Si Teodora Alonzo, ang ina ni Dr. José Rizal]] Anak si Rizal nina Francisco Rizal Mercado (1818–1897)<ref name="Rizalname">[http://www.nhi.gov.ph/index.php?option=content&task=view&id=122 National Historical Institute "...added “Rizal” to the family surname..."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090701074715/http://www.nhi.gov.ph/index.php?option=content&task=view&id=122 |date=2009-07-01 }}{{Registration required}}</ref> at Teodora Morales Alonzo y Quintos (1827-1911; na ang mag-anak nila ay pinalitan ang kanilang apelido bilang "Realonda"),<ref name=autogenerated2>[http://www.nhi.gov.ph/index.php?option=content&task=view&id=122 National Historical Institute "...Francisco Engracio Mercado added “Rizal” to the family surname..."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090701074715/http://www.nhi.gov.ph/index.php?option=content&task=view&id=122 |date=2009-07-01 }}{{Registration required}}</ref> na parehong masaganang magsasaka na pinagkalooban ng upa sa isang ''[[asyenda|hacienda]]'' at kaakibat nitong palayan ng mga Dominikano. Ikapito sa labing-isang magkakapatid si Rizal: sina Saturnina (Neneng) (1850–1913), [[Paciano Rizal|Paciano]] (1851–1930), Narcisa (Sisa) (1852–1939), Olympia (1855–1887), Lucia (1857–1919), María (Biang) (1859–1945), José Protasio<!---Ang Protacio ay MALI. HUWAG BAGUHIN. Pakitignan ang mga sanggunian sa ibaba. Isinunod kay San Protasio(Saint Protasius/Protase)---> (1861–1896), Concepción (Concha) (1862–1865), Josefa (Panggoy) (1865–1945), Trinidad (Trining) (1868–1951) at Soledad (Choleng) (1870–1929). [[Talaksan:Family tree made by Jose Rizal.jpg|thumb|Nilikhang puno ng mag-anak (Ingles: family tree) ni Rizal, na ginawa noong siya ay nasa Dapitan, {{circa|1890s}}]] Ikalimang salinlahi na si Rizal sa inanak ni Domingo Lam-co [[Quanzhou]] noong kalagitnaan ng ika-17 dantaon.<ref>[http://www.seasite.niu.edu/Tagalog/Tagalog_Default_files/Philippine_national_heroes.htm Rizal's ''rags-to-riches'' ancestor from South China] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131002202045/http://www.seasite.niu.edu/Tagalog/Tagalog_Default_files/Philippine_national_heroes.htm |date=2013-10-02 }}. Nakuha 18 Pebrero 2007.</ref> Napangasawa ni Lam-co si Inez de la Rosa, na isang [[Sangley]] ng Luzon.<ref>Craig 1914, pg. 31.</ref> Mayroon ding lahing Kastila at Hapones si José Rizal. Ang kanyang lolo na ama ni Teodora ay kalahating Kastila at isang inhinyero na ang ngalan ay Lorenzo Alberto Alonzo.<ref>{{cite book | title=José Rizal: life, works, and writings | publisher=Villanueva | author=F. Zaide, Gregorio | year=1957 | pages=5}}</ref> Ang kanyang lolo sa talampakan sa ina ay si Eugenio Ursua, na inanak ng isang Hapones. Ang ina ni Rizal ay ang kanyang unang guro at nagturo sa kanya ng abakada noong siya ay tatlong taon pa lamang. Noong siya naman ay tumuntong ng siyam na taon ay ipinadala siya sa [[Biñan, Laguna]] upang mag-aral sa ilalim ng pamamatnubay ni Justiano Aquino Cruz. Ilang buwan ang nakalipas, pinayuhan niya ang mga magulang ni Rizal na pag-aralin siya sa [[Maynila]]. Noong nagsimula siyang mag-aral sa [[Pamantasan ng Ateneo de Manila|Ateneo Municipal de Manila]], inalis niya ang tatlong huling pangalan na bumubuo sa kaniyang buong pangalan, sa payo ng kanyang kapatid na si [[Paciano Rizal]] at ng mag-anak Mercado-Rizal, kaya ang kanyang pangalan ay naging "Jose Protasio Rizal." Dahil dito, minsang naisulat ni Rizal na nagmistula siyang "hindi tunay na anak".<ref name="repositories.cdlib.org">Vicente L. Rafael [http://escholarship.org/uc/item/4j11p6c1 On Rizal's El Filibusterismo], University of Washington, Dept. of History</ref> Ginawa ang pagbabagong ito upang mas malayang makapaglakbay si Rizal, at mailayo ang kaniyang ugnayan sa kanyang kapatid na minsan nang nagkaroon ng ugnayan sa Gomburza. Mula pagkabata ay nakakarinig na si Jose at Paciano ng mga hindi pa naririnig na mga kaisipang pambatas ukol sa kalayaan at karapatang pantao na kinagagalit ng pamahalaan.{{#tag:ref|Noong bininyagan si Jose, naisulat sa mga talaan ang kaniyang mga magulang bilang sina Francisco Rizal Mercado at Teodora Realonda.[http://www.webcitation.org/query?url=http://www.geocities.com/mcc_joserizal/life_lineage1.html&date=2009-10-26+02:25:55 "José Rizal’s Lineage"]|group=note}}{{#tag:ref|Sa edadn na 8 (noong 1869) naisulat niya ang tulang ''Sa aking mga Kabata'' na mayroong tema ng pagmamahal sa sariling wika.<ref>Montemayor, Teofilo H. (2004). [http://www.joserizal.ph/bg01.html "Jose Rizal: A Biographical Sketch"]. José Rizal University. Retrieved 2007-01-10.</ref>|group=note}} Sa kabila ng pagbabago sa kanyang pangalan, naging kilala din si Jose bilang "Rizal" sa mga patimpalak sa pagtutula, kung saan humanga ang kaniyang mga guro sa wikang Kastila at iba pang mga banyagang wika, at kalaunan, sa pagsusulat ng mga sanaysay na mapanuri sa mga sanaysay ng mga Kastila ukol sa sinaunang lipunang Pilipino. ==Pag-aaral== Ang ''[[Pamantasang Ateneo de Manila|Ateneo Municipal de Manila]]'' ang unang paaralan sa Maynila na pinasukan niya noong ikadalawampu ng [[Enero]] 1872. Sa pananatili niya sa paaralang ito, natanggap niya ang lahat ng mga pangunahing medalya at notang sobresaliente sa lahat ng [[aklat]]. Sa paaralan ding ito niya natanggap ang kaniyang Batsilyer sa [[Sining]] na may notang sobresalyente kalakip ang pinakamataas na karangalan. Nang sumunod na taon, kumuha siya ng [[Pilosopiya]] at [[Panitikan]] sa [[Unibersidad ng Santo Tomas]]. Sa Ateneo, kasabay niyang kinuha ang [[agham]] ng [[Pagsasaka]]. Pagkaraan nito, kinuha niya ang kursong [[panggagamot]] sa Santo Tomas pagkatapos mabatid na ang kaniyang ina ay tinubuan ng katarata. Noong 5 Mayo 1882, nang dahil sa hindi na niya matanggap ang tagibang at mapanuring pakikitungo ng mga paring Kastila sa mga katutubong mag-aaral, nagtungo siya sa [[Espanya]]. Doon pumasok siya sa [[Universidad Central de Madrid|Pamantasan Sentral ng]] [[Madrid]], kung saan, sa ikalawang taon ay natapos niya ang karerang Medisina, bilang "napakahusay." Nang sumunod na taon, nakamit niya ang titulo sa Pilosopiya-at-Titik. Naglakbay siya sa [[Pransiya]] at nagpakabihasa sa paggamot ng sakit sa mata sa isang klinika roon. Pagkatapos ay nagtungo siya sa [[Heidelberg]], [[Alemanya]], kung saan nakatamo pa siya ng isang titulo. Sa taon din ng kanyang pagtatapos ng Medisina, siya ay nag-aral ng [[wikang Ingles]], bilang karagdagan sa mga wikang kanya nang nalalaman gaya ng [[Wikang Pranses|Pranses]]. Dalubwika si Rizal na nakaaalam ng [[Wikang Arabe|Arabe]], [[Wikang Katalan|Katalan]], [[Wikang Tsino|Tsino]], [[Wikang Inggles|Inggles]], [[Wikang French|Pranses]], [[Wikang Aleman|Aleman]], [[Wikang Griyego|Griyego]], [[Wikang Ebreo|Ebreo]], [[Wikang Italyano|Italyano]], [[Wikang Hapon|Hapon]], [[Wikang Latin|Latin]], [[Wikang Portuges|Portuges]], [[Wikang Ruso|Ruso]], [[Wikang Sanskrit|Sanskrit]], [[Wikang Espanyol|Espanyol]], [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at iba pang mga katutubong [[mga wika ng Pilipinas|wika ng Pilipinas]]. ==Pansariling buhay== Marahil ang buhay ni Rizal ang pinakanatala sa mga Pilipinong nabuhay noong ika-19 dantaon dahil sa maraming mga talang isinulat niya at tungkol sa kanya.<ref name="Rizalino">Kalaw, Teodoro."Epistolario Rizalino: 4 volumes, 1400 letters to and from Rizal". Bureau of Printing, Manila.</ref> Halos bawat ukit ng kaniyang buhay ay naitala, dahil sa kanyang araw-araw na pagsulat sa kaniyang talaarawan at dahil din sa kanyang pagiging manunulat, at ang karamihan sa mga bagay na ito ay nananatili parin. Naging mahirap sa mga tagatalambuhay ang pagsasalin ng mga likha niya dahil sa ugali ni Rizal na pagpapalit ng wika. Kabilang sa mga nilalalaman ng mga tala ni Rizal ang pananaw ng isang Asyano na nakarating sa Kanluran sa unang pagkakataon. Kabilang dito ang kanyang mga paglalakbay sa Yuropa, Hapon, at Estados Unidos, at pati narin ang kanyang pananatili sa Hong Kong. Matapos siyang makapagtapos sa [[Pamantasang Ateneo de Manila|Ateneo Municipal de Manila]], pumaroon si Rizal at ang isang kaibigang si Mariano Katigbak upang dumalaw ang lola ni Rizal sa ina na naninirahan sa Tondo, Maynila. Isinama ni Mariano ang kanyang kapatid na si '''Segunda Katigbak''', na isang 14-taong Batangueña mula sa Lipa, Batangas. Karamihan sa mga panauhin ng lola ni Rizal ay mga mag-aaral sa pamantasan, at alam nila na mahusay sa pagpipinta si Rizal. Pinakiusapan siya na gumawa siya ng larawan ni Segunda. Bagaman tumanggi si Rizal noong una, ginawan din niya ng guhit si Segunda. Sa kasamaang palad, may kasintahan na si Katigbak na ang pangalan ay Manuel Luz.<ref>{{cite book|last=Zaide|first=Gregorio|title=Rizal's Life, Works and Writings|year=1957|publisher=Villanueva Book Store|location=Manila, Philippines|pages=43–44}}</ref> Mula Disyembre 1891 hanggang Hunyo 1892, nanirahan si Rizal at kanyang mga mag-anak sa Blng 2&nbsp;ng Rednaxela Terrace, sa pulo ng Hong Kong. Nangupahan si Rizal sa 5 kalye D'Aguilar, Distritong ''Central'', Isla ng Hong Kong bilang kaniyang klinika sa mata mula 2&nbsp;ng hapon hanggang 6&nbsp;ng gabi. Kabilang sa mga naitala sa bahagi nito ng kaniyang buhay ay ang kaniyang mga pagkahanga na kung saan siyam ang nakilala. Sila ay sina Gertrue Beckett, na taga Londres, Nelly Boustead na nagmula sa mag-anak na mangangalakal galing sa Inglatera at Iberia, Seiko Usui (na tinatawag ding O-Sei-san) na kabilang sa lahi ng maharlikang Hapon, ang kaniyang naunang mga pagkakaibigang sina Segunda Katigbak, Leonor Valenzuela, at ang kaniyang panliligaw sa kaniyang malayong pinsan na si Leonor Rivera, na sinasabing kinuhanan ng inspirasyon sa karakter na ''[[Maria Clara]]'' sa ''[[Noli Me Tangere]]''. ===Leonor Rivera=== Makikita ang malaking bahagi ni Leonor Rivera sa buhay ni Rizal sa mga sulating kagaya ng “If Dreams Must Die” at “The Love of Leonor Rivera” ni Severino Montana. Kung saan kapwa nagpapakita ng imahe ng isang dalagitang umiibig sa bata nitong puso, isang kolehiyala na naihahalintulad kay Maria Clara, at isang walang-hanggang pag-ibig ni Rizal. Sinasabing udyok ni Rizal si Leonor Rivera para sa kaniyang tauhan na Maria Clara sa ''Noli me Tangere'' at ''El FIlibusterismo''.<ref name="inquirer">Martinez-Clemente, Jo (200-06-20) [http://newsinfo.inquirer.net/16626/keeping-up-with-legacy-of-rizal%E2%80%99s-%E2%80%98true-love%E2%80%99 Keeping up with legacy of Rizal’s ‘true love’] ''Inquirer Central Luzon'' at inquirer.net. Retrieved on 2011-12-03.</ref> Unang nagkita si Rizal at Rivera sa Maynila noong 14 taong gulang pa lang si Rivera. Noong lumuwas si Rizal sa Europa nong 3 Mayo 1882, si Rivera ay 16 taong gulang pa lamang. Nagsimula ang kanilang pagtatalastasan noong nag-iwan si Rizal ng tula para kay Rivera na namamaalam.<ref name="JR" /> Nananatiling nakatuon si Rizal sa kaniyang pag-aaral sa Europa dahil sa kaniyang pakikipagtalastasan kay Rivera. Dahil hindi nais ng nanay ni Rivera si Rizal ay gumagamit sila ng kodigo sa kanilang mga sulat. Sa sulat ni Mariano Katigbak na nakapetsa sa 27 Hunyo 1884, binanggit si Rivera bilang "katipan" ni Rizal. Nilarawan ni Katigbak si Rivera bilang lubhang nadamay sa paglisan ni Rizal, na palaging may sakit dahil sa ''insomnia''. Noong umuwi si Rizal sa Pilipinas noong 5 Agosto 1887, bumalik na si Rivera at kaniyang pamilya sa [[Dagupan, Pangasinan]]. Pinagbawalan si Rizal ng kaniyang amang si Francisco Mercado na makipagkita kay Rivera upang huwag mailagay ang pamilyang Rivera sa panganib, dahil sa mga araw na iyon binansagan na si Rizal ng pamahalaang Kastila bilang ''filibustero'' o mapanghimagsik<ref name="JR" /> dahil sa kaniyang nobelang ''Noli Me Tangere''. Nais pakasalan ni Rizal si Rivera habang siya ay nasa Pilipinas pa dahil sa lubusang katapatan ni Rivera. Muli, pinakiusapan ni Rizal ang kaniyang ama bago ang kaniyang muling paglisan sa Pilipinas. Ngunit hindi naganap ang pagkikita. Noong 1888, hindi na pinapadalhan ng sulat si Rizal galing kay Rivera ng isang taon, sa kabila ng patuloy na pagpapadala ni Rizal ng liham sa kaniya. Ang dahilan ng pananahimik ni Rivera ay dahil sa kasunduan ng ina ni Rivera at ng isang Ingles na nagngangalang Henry Kipping, isang inhenyero sa daangbakal na nabighani kay Rivera at mas sinasang-ayunan ng ina ni Rivera.<ref name="JR">[http://www.joserizal.ph/lv01.html Leonor Rivera], José Rizal University, joserizal.ph</ref><ref name="Coates">Coates, Austin. "Leonor Rivera", ''[[Rizal: Philippine Nationalist and Martyr]]'', Oxford University Press (Hong Kong), pages 52–54, 60, 84, 124, 134–136, 143, 169, 185–188, and 258.</ref> Lubusang nasaktan si Rizal noong nabalitaan niyang nagpakasal na si Rivera kay Kipping. Itinabi ng mga kaibigan ni Rizal ang halos lahat ng mga bagay na binigay niya, kabilang ang mga guhit sa mga tapyas ng papel. Ang ilan sa mga bagay na ito ay mga ohales at panyo na may guhit at sulatin na binigay sa mga Blumentritt, na kalaunan ay binigay din sa mag-anak ni Rizal. Kabilang sa mga namangha kay Rizal ay ang anak ng isang liberal na Kastila na si Pedro Ortiga y Perez; at maging si Dr. Reinhold Rost ng [[Museong Britanya]] kung saan siya naging regular na panauhin sa kaniyang tahanan habang siya'y nagsasaliksik sa mga sulat ni Morga sa Londres, kung saan binansagan siya bilang "hiyas ng isang tao".<ref name="Rizalino" />{{#tag:ref|Si Dr. Reinhold Rost ay tagapamahala ng Tanggapang Indyano ng Museong Britanya at kilalang pilologo noong ika-19 siglo.|group=note}} ===Josephine Bracken=== Sa buhay ng pagkabayani ni Rizal ay may dalawang babae na kapwa nagkaroon ng mahalagang bahagi, ito ay ang kaniyang ina at si Josephine Bracken. Si Donya Teodora Alonzo ay isang mapagmahal at mapagkalingang ina, na nagpakita ng mga katangian ng isang huwarang inang Pilipino. Isang parokyano ng Kristiyanismo, para sa kaniya ay isang pagtalikod o kasalanan sa paniniwala ang pag-aaral ng agham at pag-ibig kay Josephine Bracken. Samantalang makikita si Leonor Rivera kay Maria Clara, si Josephine Bracken naman ay kay Salome. Si Salome ang karakter ni Rizal sa Noli Me Tangere na hindi isinama sa nilimbag kaya iilan lamang ang maybatid. Si Salome ay ang iniibig ni Elias, isang babaeng kakikitaan ng malayang pag-uugali sa pagsasalita, pagkilos, at pananaw sa siping. Ang usapan nina Elias at Salome ay isang senaryong kakikitaan ng lubusang pagtukoy sa pagnanasa bago pa ang mga sulatin ni Jose Garcia Villa. Maitutulad din si Josephine Bracken kina Magdalene, Mata Hari, Kitty O’Shea, Sadie Thompson, at Joan of Arc. Si Josephine Bracken ang naging daan upang makita ang liberalismo ni Rizal ng ina nito at mga kapatid. Isa na rito ang naging pagtatalo ni Rizal at ng kanyang ina tungkol sa pagsasama nila ni Josephine Bracken kahit na walang basbas ng simbahan. Bukod sa pagiging liberal taglay din ni Josephine Bracken ang mga ugali kagaya ng pagiging matatag at may tatag sa pakikipaglaban ng kaniyang mga pinaniniwalaan. Ayon kay John Foreman, maihahalintulad si Josephine Bracken kina Gabriela Silang at Joan of Arc sa kanyang walang hanggang pakikibaka sa laban ng mga Katipuneros kahit sa pagkamatay ni Rizal. Unang nakita si Josephine sa Asamblea sa Imus, Kabite noong 29 Disyembre. Kasama niyang dumating sa pagtitipon si Paciano Rizal at iba pang kabilang sa pamilya Rizal. Ayon pa kay General Ricarte, hindi rin matatawaran ang pagsali ni Josephine sa paggagamot sa bahay sa Tejeros kung saan naging nurse at inspirasyon siya sa mga may sugat at iba pang nagpupunta dito. Gayundin ay makikita ang pagsali ni Josephine sa “Battles of Silang” st “Battle of Dasmariñas” noong 27 Pebrero. Makikita ang lubhang katatagan ni Josephine Bracken sa Rebolusyon, nang panahon kung kailan dadakipin na siya ng mga Espanyol. Kung saan naglakad siyang dumudugo ang mga paa mula sa Maragondon hanggang Laguna hanggang makarating siya sa daungan patungong Maynila. Si Josephine Bracken ay isang malaking bahagi ng kasasayan ng Pilipinas hanggang sa kanyang kamatayan noong taong 1902 sa sakit na tuberkulosis. Ang kaniyang kusa na pakikibahagi sa Himagsikan at patuloy na pagtulong sa mga Pilipino sa kabila ng hindi pagkilala ng mga ito sa kanya noong una ay sadyang kahanga-hangang kaugaliang napatunayan ni Josephine Bracken sa loob ng mahabang panahon.''''' Noong Pebrero 1895 nagkita si Rizal kay Josephine Bracken isang babaeng Irlandes mula Hong Kong, noong sinamahan niya ang kaniyang bulag na amang si George Taufer upang ipasuri ang kaniyang mga mata kay Rizal.<ref>Fadul 2008, p. 17.</ref> Matapos ang ilang mga pagparoon, nagkaibigan si Rizal at Bracken sa isa't isa. Nais nilang magpakasal, ngunit dahil sa reputasyon ni Rizal dahil sa kaniyang mga sinulat at pananaw pambatas, tumanggi ang lokal na kura na si Padre Obach na ikasal sila liban na lang kung makakakuha si Rizal ng pahintulot mula sa Arsobispo ng Cebu. Hindi sila makapagkasal sa simbahan dahil tumangging bumalik si Rizal sa Katolisismo.<!-- was this because of his Freemasonry ties or his politics? AllanBz --the answer is both-KaElin--><ref name="spouse">Fadul 2008, p.21.</ref> Matapos samahan ang kaniyang ama sa Maynila upang bumalik sa Hong Kong, at bago siya bumalik sa Dapitan upang tumira kay Rizal, pinakilala ni Josephine ang kaniyang sarili sa mag-anak ni Rizal sa Maynila. Minungkahi ng ina ni Rizal na magdaos sila ng kasalang malipon, upang hindi mabagabag ang bait ni Rizal ukol sa kaniyang pambatas na pananaw upang makakuha ng pahintulot mula sa isang Obispo.<ref name="Craig215">Craig 1914, p.215</ref> Naikasal si Rizal at Josephine sa pamamagitan ng kasalang sibil sa Talisay sa Dapitan. Sinasabing nagkaroon sila ng isang anak na nagngangalang Francisco, na namatay din agad pagkasilang.<ref>Fadul 2008, p. 38.</ref> == Sa Bruselas at Espanya (1890–1892) == Noong 1890, lumisan si Rizal sa Paris patungong [[Bruselas]] habang naghahanda sa paglilimbag ng kaniyang mga anotasyon ng ''[[Sucesos de las Islas Filipinas]]'' ni [[Antonio de Morga]]. Nanirahan siya sa isang pangupahang bahay ng magkapatid na Jacoby, sina Catherina at Suzanna, na mayroong pamangking nagngangalang Suzanna ("Thil") na may edad 16. Ayon sa tagasaysay na si [[Gregorio F. Zaide]], umibig si Rizal kay Suzanne Jacoby, 45 taong gulang, ngunit naniniwala ang Belgang si Pros Slachmuylders na umibig si Rizal sa 17 taong gulang na pamangking si Suzanna Thil.<ref name="Suzanne">Cuizon, Ahmed (2008-06-21). [http://globalnation.inquirer.net/cebudailynews/news/view/20080621-143971/Rizals-affair-with-la-petite-Suzanne "Rizal’s affair with 'la petite Suzanne'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140226044021/http://globalnation.inquirer.net/cebudailynews/news/view/20080621-143971/Rizals-affair-with-la-petite-Suzanne |date=2014-02-26 }}, ''Inquirer/Cebu Daily'', Retrieved on 2012-09-20.</ref> Nakita niya ang mga talang naglilinaw sa kanilang mga ngalan at gulang. Saglit lang nanirahan si Rizal sa Bruselas; pagkatapos noon ay lumuwas siya patungong Madrid. Binigyan niya si Suzanna ng isang kahon ng tsokolate. Lumiham si Suzanna kay Rizal sa wikang Pranses, na sinasabing hindi siya kumuha ng kahit isang tapyas ng tsokolate, at halos mapudpod na ang kaniyang sapatos sa pagbabalik-panaog sa hulugan ng sulat upang tignan kung may liham na hatid sa kaniya, at hinihintay ang kaniyang muling pagbabalik.<ref name="Suzanne"/> Noong 2007, nilalakad na ng pangkat ni Slachmuylder na lagyan ng masaysay na tanda upang pumugay sa pananatili ni Rizal sa nasabing tahanan.<ref name="Suzanne" /> Nagbago ang mga nilalaman ng mga sinulat ni Rizal sa kaniyang dalawang katha, ang "Noli Me Tangere", na nilimbag sa Berlin noong 1887, at "El Filibusterismo", na nilimbag sa Ghent noong 1891. Para magkaroon ng pondo upang mailimbag ang huli ay nangutang si Rizal sa kaniyang mga kaibigan. Maraming mga Kastila at mga nakapag-aral na Pilipino ang nagalit sa kaniyang mga sinulat dahil sa mga sagisag na pinapakita rito. Mapulà ang mga nobelang ito sa mga prayleng Kastila at sa kapangyarihan ng simbahan. Ayon sa sulat ng kaibigan ni Rizal na si [[Ferdinand Blumentritt]], na isang guro at tagasaysay, ang mga tauhan sa mga nobelang ito ay hango sa totoong buhay at ang bawat mga pangyayari dito ay maaring mangyari sa anumang araw sa Pilipinas.<ref>{{cite book|author=Harry Sichrovsky|title=Ferdinand Blumentritt: an Austrian life for the Philippines : The Story of José Rizal's Closest Friend and Companion|url=http://books.google.com/books?id=-yBFKQAACAAJ|year=1987|isbn=978-971-13-6024-5|page=39}}{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Bagaman si Blumentritt ay apo ng Ingat-yaman ng Imperyo sa [[Vienna]] at matibay na tagapagtanggol ng pananampalatayang Katoliko, sinulat pa rin niya ang panimulang salita ng ''El Filibusterismo'' matapos niyang isalin ang ''Noli Me Tangere'' sa wikang Aleman. Gaya ng binabala ni Blumentritt, naging dahilan ang mga nobelang ito upang usigin si Rizal bilang pasimuno ng himagsikan. Kalaunan ay nilitis si Rizal ng militar at tuluyang binitay. Ngunit, ang kaniyang mga nobela ang nagbigay udyok sa mga Pilipino upang maglunsad ng Himagsikang Pilipino noong 1896. Bilang pinuno ng kilusang propaganda ng mga Pilipino sa Espanya, nagsulat si Rizal ng mga sanaysay, tula at editoryal sa pahayagang ''[[La Solidaridad]]'' sa Barcelona, kung saan ginamit niya ang sagisag-panulat na "Dimasalang". Ang karaniwang paksa ng kaniyang mga likha ay umiikot sa liberal at progresibong kaisipan ng karapatang pantao at kalayaan, lalo na para sa mga mamamayang Pilipino. Katulad ng kaniyang pananaw sa ibang mga kasapi ng kilusan, na ang Pilipinas ay humaharap sa, ayon sa tuwirang salita ni Rizal, na "Goliath na may dalawang mukha"—mga tiwaling prayle at masamang pamahalaan. Paulit-ulit na kaniyang binabanggit sa kaniyang puna ang mga nasa gaya ng mga sumusunod:{{#tag:ref|In his letter "Manifesto to Certain Filipinos" (Manila, 1896), he states: ''Reforms, if they are to bear fruit, must come from above; for reforms that come from below are upheavals both violent and transitory.''(''Epistolario Rizalino'', op cit)|group=note}} * Na ang Pilipinas ay gawing probinsya ng Espanya * May pagkakatawan sa Cortes * Mga Pilipinong pari sa halip na mga prayleng Kastila * Kalayaan sa pagtitipon at pananalita * Pantay-pantay na karapatan sa ilalim na batas sa pagitan ng mga Pilipino at Kastila Tumutol ang mga maniniil sa Pilipinas sa mga repormang ito. Hindi rin ito inendorso ng ilang mga masining na Kastila tulad nina Morayta, Umamuno, Pi y Margall at iba pa. Gumanti si Wenceslao Retana, isang politikal na komentador sa Espanya, sa pamamagitan ng pagsulat ng artikulo sa ''La Epoca'', isang pahayagan sa Madrid, na umiinsulot kay Rizal. Kinuwento niya ang ukol sa pagpapalayas ng pamilya ni Rizal mula sa kanilang lupa sa Calamba dahil sa hindi pagbabayad ng upa. Nag-ugat ang sakunang ito mula sa pagkakakulong sa ina ni Rizal na si Teodora noong bata pa si Rizal, dahil sa bintang na pagtangkang paglason sa kaniyang hipag. Dahil sa pakikisabwatan ng mga prayle ay kinulong siya ng wala man lang [[paglilitis]]. Pinaglakad din siya ng sampung milya (16&nbsp;km) mula Calamba. Pinalaya din siya matapos ang dalawa at kalahating taong pakikipag-apela sa Kataas-taasang Hukuman.<ref name="Craig" /> Noong 1887, sumulat ng petisyon si Rizal sa ngalan ng mga nangungupahan sa Calamba, at noong taon ding iyon ay hinimok sila na magsalita laban sa tangka ng mga prayle na taasan ang upa. Humantong ito sa paglilitis na nauwi sa pagpapalayas ng mga Dominiko sa mga nangungupahan mula sa kanilang mga tahanan, kabilang dito ang pamilya ni Rizal. Pinamunuan ni Heneral Valeriano Weyler ang paggiba sa mga gusali ng sakahan. Pagkabasa ng akda, nagpadala si Rizal ng kinatawan upang hamunin si Retana sa sagupaan. Humingi ng tawad si Retana sa madla at kalaunan ay naging isa sa mga pinakamalaking tagahanga ni Rizal, na sumulat din ng isa sa pinakamahalagang talambuhay ni Rizal, ang ''Vida y Escritos del Jose Rizal'' (Ang buhay at nilimbag ni Jose Rizal).<ref>Retana, Wenceslao. ''Vida y Escritos del José Rizal''. Libreria General de Victoriano Suarez, Madrid 1907.</ref> == Pagbabalik sa Pilipinas (1892–1896) == ===Pagpapatapon sa Dapitan=== [[File:Regulations of the La Liga Filipina handwritten by Jose Rizal.jpg|thumb|Regulasyon ng "La Liga Filipina" sa mismong sulat-kamay ni Rizal]] Pagbalik sa Maynila noong 1892, binuo ni Rizal ang isang samahang ''La Liga Filipina''. Isinusulong ng samahang ito ang pagkakaroon ng pagkukumpuni sa pamamagitan ng wastong paraan, ngunit ito ay binuwag ng gobernador. Sa mga panahong iyon, tinuturing na siya bilang kalaban ng pamahalaang Kastila dahil sa kaniyang mga nobela. Nasangkot si Rizal sa mga gawaing mahimagsik at noong Hulyo 1892 ay pinatapon siya sa [[Dapitan]] sa probinsya ng [[Zamboanga]].<ref>[http://www.filipiniana.net/ArtifactView.do?artifactID=R2009LMC0093 "Appendix II: Decree Banishing Rizal. Governor-General Eulogio Despujol, Manila, July 7, 1892."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090701074648/http://www.filipiniana.net/ArtifactView.do?artifactID=R2009LMC0093 |date=Hulyo 1, 2009 }} In ''Miscellaneous Correspondence of Dr. José Rizal / translated by Encarnacion Alzona''. (Manila: National Historical Institute.)</ref> Habang nasa Dapitan ay nagtayo siya ng isang paaralan, pagamutan, at isang sistema ng suplay ng tubig, at nagturo rin ng pagsasaka. Nagtayo si Rizal ng paaralan para sa mga batang lalaki. Sa paaralang ito, wikang Kastila ang ginagamit sa pagtuturo, at nagtuturo din ito ng Ingles bilang wikang banyaga. Ang layunin ng paaralang ito ay upang turuan ang mga mag-aaral ng pagiging maparaan sa buhay. {{Citation needed|date=January 2008}} Ang ilan sa mga mag-aaral ay naging matagumpay bilang mga magsasaka at tapat na kinatawan ng pamahalaan. Isang Muslim ang naging datu, at isa pa, si Jose Aseniero, ay naging gobernador ng Zamboanga. Nagkaroon ng tangka ang mga Heswita na pabalikin si Rizal mula sa Dapitan sa pamumuno ni Padre Sanchez, na dati niyang guro, ngunit nauwi ito sa kabiguan. Muli itong tinangka ni Padre Pastelles, na kilalang bahagi ng Orden. Naging tagapamagitan ang kaniyang matalik na kaibigang si [[Ferdinand Blumentritt]] sa kaniyang mga kaibigan sa Europa, at patuloy ang kaniyang pakikipagtalastasan sa kanila na siyang patuloy na nagpapadala ng mga liham na nakasulat sa mga wikang Olandes, Pranses, Aleman at Ingles na lumito sa mga sensura, kaya naantala ang kanilang mga pagpapadala. Sa pananatili ni Rizal sa Dapitan sa loob ng apat na taon ay umti-unti ding umusbong ang Rebolusyong Pilipino na kinalaunan ay nagpahamak sa kaniya. Bagaman tutol siya sa himagsikan, ginawa siyang pandangal na pangulo ng mga kasapi ng Katipunan at ginamit din ang kaniyang pangalan bilang sigaw sa digmaan, pakikibaka, at kalayaan.<ref>{{Cite web |url=http://definitelyfilipino.com/blog/2012/07/29/rizalismo-isang-sanaysay/ |title=Archive copy |access-date=2014-10-25 |archive-date=2015-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150328220920/http://definitelyfilipino.com/blog/2012/07/29/rizalismo-isang-sanaysay/ |url-status=dead }}</ref> ===Pagbaril sa Bagumbayan=== [[Talaksan:Rizal execution.jpg|350px|thumb|Isang larawan ng pagbaril kay Rizal sa [[Rizal Park|Bagumbayan]].]] Ang inatasan na bumaril kay Rizal ay isang hanay ng mga Pilipinong kasapi ng Hukbong Kastila, habang isa pang hanay ng mga Kastilang kasapi ng Hukbong Kastila ang nakahanda upang barilin ang sinuman sa kanila na susuway.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward |last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan |title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=http://books.google.com/books?id=BgsvAAAAIAAJ|year=1923|publisher=The Century co.|page=308}}</ref> Kinunan ng manggagamot ng Hukbong Kastila ang pintig ni Rizal at ito ay pangkaraniwan. Pinatahimik ng sarhento ang mga Kastilang hukbo nang magsimula na silang sumigaw ng "Viva" at iba pang mga katagang sang-ayon sa Kastila kasama ang mga manonood na karamihan ay mga Peninsulares at mga Mestisong Kastila. Ang kaniyang huling salita ay isa sa mga huling salita ni Jesucristo: "Consummatum est"—natapos na.<ref name="Laubach" /><ref name="autogenerated1">[[Austin Coates]], ''Rizal: Philippine Nationalist and Martyr'' (London: Oxford University Press, 1968) ISBN 0-19-581519-X</ref>{{#tag:ref|Kahit sa mga prominenteng mga Kastila, sinasabing kalapastanganan ang ginawang paglilitis kay Rizal. Matapos ang kaniyang pagbitay, isang pilosopo na nagngangalang [[Miguel de Unamuno]] ang kumilala kay Rizal bilang isang "Kastila": "malalim at kilalang Kastila, mas Kastila pa kaysa mga abang taong iyon - patawarin nawa sila ng Panginoon, dahil hindi nila nalalaman ang kanilang mga ginagawa - mga abang taong iyan, na sa ibabaw ng kanyang mainit pang katawan ay bumato palangit na may pag-insulto ng isang pangungusong na sigaw: 'Viva Espana!'" Epilogo ni Miguel de Unamuno sa ''Visa y Escritos del Dr. Jose Rizal'' ni Wenceslao Retana. (Retana, op.cit.)|group=note}} Lihim siyang nilibing sa Libingang [[Paco, Maynila|Paco]] sa Maynila ng wala man lang tanda sa libingan. Nilibot ng kaniyang kapatid na si Narcisa ang lahat ng maaaring libingan at natagpuan ang bagong baong lupa sa isang libingan na may mga bantay sa tarangkahan. Sa kanyang paniwala na maaring ito nga ang pinaglibingan, at wala pang ibang mga nilibing, nagbigay siya ng handog sa taga-ingat upang ukitan ng tanda ang nasabing lugar na "RPJ" - mga daglat ni Rizal na saliwa. Nakatago naman sa lampara ang kanyang tulang ''[[Mi ultimo adios]] na pinaniniwalaang sinulat ilang araw bago ang kanyang pagbitay, at binigay ito sa kanyang mag-anak kasama ang ilan nyang mga natirang pag-aari, kabilang na ang kanyang mga huling liham at huling habilin.<ref name="Alvarez">Alvarez, S.V., 1992, Recalling the Revolution, Madison: Center for Southeast Asia Studies, University of Wisconsin-Madison, ISBN 1-881261-05-0</ref>{{rp|91}} Sa kanilang pagdalaw, pinaalalahanan ni Rizal ang kanyang mga kapatid sa wikang Ingles na mayroong isang bagay sa loob ng lamparang binigay ni Pardo de Taveras na ibabalik din pagkabitay, upang bigyang-diin ang kalahagahan ng tula. Ang sumunod na habilin ay, "Tingnan din ang aking sapatos", kung saan isa pang bagay ang nakasuksok. Noong hinukay ang kaniyang labi noong Agosto 1898, sa panahon na ng pananakop ng mga Amerikano, nalaman na hindi siya isinilid sa ataul, at nilibing siya hindi sa 'lupa ng mga banal', at anuman ang nakasiksik sa kaniyang sapatos ay nalusaw.<ref name="Craig">Austin Craig, [http://books.google.com/books?id=eKgtAAAAMAAJ ''Lineage, Life and Labors of Rizal'']. Google Books. Retrieved on 2007-01-10.</ref>'' Sa kanyang liham sa kanyang pamilya ay kaniyang isinulat: ''"Turingan ang may-gulang nating magulang kagaya ng nasa niyong maturing... Mahalin silang lubos sa aking alaala... 30 Disyembre, 1896."''<ref name="Rizalino" /> Nagbigay siya ng habilin sa kaniyang pamilya ukol sa kaniyang libing: ''"Ilibing ninyo ako sa lupa. Maglagay ng bato at krus sa ibabaw. Pangalan ko, petsa ng kapanganakan ko at kamatayan ko. Wala nang iba. Kung nais niyong bakuran ang aking libingan maari niyong gawin. Walang paggunita."''<ref>[http://joserizal.info/Writings/Letters/Family/1896-f-letters.htm "Letters Between Rizal and his Family, #223"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111006155045/http://joserizal.info/Writings/Letters/Family/1896-f-letters.htm |date=2011-10-06 }}. The Life and Writings of José Rizal. Retrieved on 2012-09-29</ref> Sa kanyang huling sulat kay Blumentritt: ''"Bukas, sa ganap na 7, ay babarilin ako; ngunit ako ay walang-sala sa pagkasala ng paghihimagsik. Mamamatay ako nang may tahimik na konsiyensiya."''<ref name="Rizalino" /> Pinaniniwalaan na si Rizal ang unang mapaghasik na Pilipino na namatay dahil sa kaniyang mga gawa bilang manunulat, at dahil sa kaniyang panlipunang pagsuway ay matagumpay niyang natibag ang moral na pamumuno ng Espanya. Nagbigay din siya ng isang aklat sa isang ''matalik at minamahal na kaibigan''. Noong natanggap ito ni Blumentritt sa Leimeritz siya ay umiyak. ==Mga nailathala== Nakilala si Rizal sa dahil sa kanyang dalawang nobela, ang ''[[Noli Me Tangere]],'' na nilimbag sa [[Berlin]], [[Alemanya]] (1886) sa tulong ni Dr. Maximo Viola, at ang ''[[El Filibusterismo]]'', na nilathala sa Gante, [[Belgica]] (1891); pinahiram siya ni Valentin Ventura ng 300 piso sa pagpapalimbag ng El Filibusterismo. Naglalaman ang mga ito ng mga paglalarawan at pagpuna sa mga nagaganap na pangyayari sa lipunang Pilipino ng mga panahong iyon. Ang mga aklat na ito ay halaw sa [[Don Quixote]] ni [[Miguel Cervantes]], manunulat na Espanyol. Ang mga ito ang naging daan upang magising ang puso at diwa ng mga Pilipino. ==Mga pamana sa lahi== Si Rizal ay naghangad ng isang lipunang malaya at hindi mapaghasik at naghahangad din ng [[Pagpapahayag ng kasarinlan ng Pilipinas|kasarinlan]]. Bilang pinuno ng Kilusan ng Pagbabago ng Pilipinas na itinatag ng mga Pilipino sa [[Barcelona]], Espanya, nagbigay siya ng kanyang ambag sa ''La Solidaridad''. Ang kanilang mga mithiin: # na ang Pilipinas ay maging bahaging-lalawigan ng Espanya; # na magkaroon ng mga kinatawan sa Batasan ng Espanya (Parlyamento); # na magkaroon ng mga namumunong paring Pilipino o magkaroon ng sekularisasyon; # kalayaan sa pagtitipon-tipon at pamamahayag; # pantay na karapatan sa harap ng batas, maging Pilipino man o Kastila. Hindi matanggap ng mga maykapangyarihang kinatawan ang mga pagbabagong iyon, sapagkat nangangahulugan ito ng pagkawala ng pangingibabaw ng Kastila. Kaya sa pagbabalik ni Rizal sa Maynila mula sa Espanya, pinaratangan siya ng paghahasik ng gulo dahil sa pagtatatag ng La Liga Filipina, kaya siya ay nilitis at ipinatapon sa Lungsod ng Dapitan/Dapitan, Zamboanga del Norte/Zamboanga noong 1892. Doon, nagtayo siya ng isang paaralang pambata, at isang pagamutan. Bukod dito, nagsagawa rin siya ng isang pambayang sistema ng daluyan ng tubig. ==Tingnan din== * [[Mga lugar sa Pilipinas na may pangalang Rizal]] ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{Reflist|colwidth=30em}} == Mga panlabas na link == {{Wikisourcelang|tl|Manunulat:José Rizal|José Rizal}} {{Commonscat|José Rizal}} * [http://www.inq7.net/globalnation/col_gln/2005/jan10.htm Rizal the OFW], artikulo tungkol kay Rizal sa INQ7 * [http://www.joserizal.ph/ Rizal's official web pages] * [http://www.univie.ac.at/Voelkerkunde/apsis/aufi.htm prof. Ferdinand Blumentritt's web pages, Rizal's friend] + [http://www.blumentritt.uni.hu/ Lea-Katharina Steller: Ferdinand Blumentritt] * [http://www.knightsofrizal.org The knights of Jose Rizal, Order] {{reflist}} {{Authority control}} {{SulatinRizal}} {{Himagsikang Pilipino}} {{BD|1861|1896|Rizal, Jose}} {{DEFAULTSORT:Rizal, Jose}} [[Kategorya:Mga Tagalog|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Himagsikang Pilipino]] [[Kategorya:Mga manunulat mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Intsik|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Hapon|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Kastila|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Mga makata|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Mga Pilipinong manggagamot]] [[Kategorya:Mga nobelista]] [[Kategorya:Mga pintor mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Pilipinong manlilikha]] [[Kategorya:Mga rebolusyonaryo mula sa Pilipinas]] g3s1cwg34fxckl18p1i83uk2h394zay 2209157 2209156 2026-05-26T09:01:08Z Jojit fb 38 /* Mga pananda */ 2209157 wikitext text/x-wiki {{for|pelikula|Jose Rizal (pelikula)}} {{Infobox revolution biography |dateofbirth= 19 Hunyo 1861 |placeofbirth= [[Calamba, Laguna]] |dateofdeath= {{Death date and age|exact=y|1896|12|30|1861|06|19}} |placeofdeath= Bagumbayan ([[Luneta]] ngayon), [[Maynila]], [[Pilipinas]] |image= [[Talaksan:Jose Rizal full.jpg|250px]] |caption= Isang larawan ni José Rizal |name= José Rizal |alternate name=José Rizal |movement= |organizations= [[Kilusang Propaganda]], [[La Liga Filipina]] |monuments= [[Liwasang Rizal]] |prizes= |religion= |influences= |influenced= |footnotes= }} Si '''José Protacio Rizal Mercado y Alonzo Realonda''' <ref>{{cite book|author1=José Rizal|author2=José Rizal National Centennial Commission|title=El filibusterismo|url=http://books.google.com/books?id=9oBGVXO2vc8C|year=1961|publisher=Linkgua digital|isbn=978-84-9953-093-2|pages=[http://books.google.com/books?id=9oBGVXO2vc8C&pg=PA9 9]|language=Spanish}}</ref> (19 Hunyo 1861–30 Disyembre 1896), na mas kilala bilang '''José Rizal''', ay isang [[Mga Pilipino|Pilipinong]] makabayan, manunulat, [[polimata]], at isa sa pinakatanyag na tagapagtaguyod ng pagbabago sa Pilipinas noong panahon ng pananakop ng mga Kastila. Kinikilala siya bilang ang pinakamahusay na bayani at itinala bilang isa sa mga [[pambansang bayani ng Pilipinas]] ng Lupon ng mga Pambansang Bayani.<ref name="national">{{cite web|url=http://www.congress.gov.ph/download/researches/rrb_0301_1.pdf|title=Selection and Proclamation of National Heroes and Laws Honoring Filipino Historical Figures|accessdate=8 Setyembre 2009|publisher=Reference and Research Bureau Legislative Research Service, House of Congress|archive-date=2011-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604034938/http://www.congress.gov.ph/download/researches/rrb_0301_1.pdf|url-status=dead}}</ref> Bagaman, walang opisyal na pagpapahayag ang ibinigay sa kahit anumang Pilipino, kabilang si RIzal, para ituring bilang isang pambansang bayani.<ref>{{Cite web |last=Cabico |first=Gaea Katreena |date=Hunyo 19, 2019 |title=Rizal is not a national hero Filipinos believed he was |url=https://www.philstar.com/headlines/2019/06/19/1927792/rizal-not-national-hero-filipinos-believed-he-was |access-date=2026-05-26 |website=Philstar.com}}</ref> Isinilang si Rizal sa isang mayamang angkan sa [[Calamba, Laguna]] at ikapito siya sa labin-isang anak ng mag-asawang Francisco Engracio Rizal Mercado y Alejandro at Teodora Morales Alonzo Realonda y Quintos. Nag-aral siya sa [[Pamantasan ng Ateneo de Manila|Ateneo Municipal de Manila]], at nakakuha ng diploma sa [[Batsilyer ng Sining]] at nag-aral ng medisina sa [[Pamantasan ng Santo Tomas]] sa [[Maynila]]. Ipinagpatuloy niya ang kanyang pag-aaral sa [[Unibersidad ng Madrid Complutense|Universidad Central de Madrid]] sa [[Madrid]], [[Espanya]], at nakakamit ng ''Lisensya sa Medisina'', na nagbigay sa kanya ng karapatan na magsagawa ng panggagamot. Nag-aral din siya sa [[Pamantasan ng Paris]] at [[Pamantasan ng Heidelberg]]. [[File:Jose Rizal autograph.svg|thumb|Lagda ni Rizal]] Isang napakahusay na tao si Rizal; mahusay siya sa pagpinta, pagguhit, paglilok, at pag-ukit. Isa siyang makata, manunulat, at nobelista at ang pinakatanyag sa kanyang mga likha ay ang nobela na ''[[Noli Me Tángere]]'', at ang kasunod nitong ''[[El filibusterismo]]''.{{efn|Ang nobela niyang ''Noli'' ay sa kauna-unahang nobela sa Asya na isinulat sa labas ng bansang Hapon at Tsina at isa sa mga unang nobelang laban sa rebelyong anti-kolonyal. Basahin ang: [http://newleftreview.org/A2510].}}<ref>''Noli Me Tángere'', isinalin ni Soledad Locsin (Manila: Ateneo de Manila, 1996) ISBN 971-569-188-9.</ref> Maraming kayang bigkasing wika si Rizal, na nakakaunawa ng dalawampu't dalawang wika.{{efn|Mahusay siya sa mga Kastila, Pranses, Latin, Griyego, Aleman, Portuges, Italyano, Ingles, Olandes at Hapon. Gumawa rin si Rizal ng mga pagsasalin mula sa wikang Arabe, Suwesya, Ruso, Tsino, Griyego, Ebre at [[Sanskrit]]. Sinalin niya ang tula ni [[Friedrich Schiller|Schiller]] sa [[wikang Tagalog|Tagalog]]. Maliban dito may kaalaman din siya sa wikang [[wikang Malay|Malay]], [[Chavacano]], [[wikang Cebuano|Cebuano]], [[wikang Ilokano|Ilokano]] at Subanun.}}{{efn|In his essay, "Reflections of a Filipino", (''La Solidaridad'', c.1888), he wrote: "Man is multiplied by the number of languages he possesses and speaks."}}<ref name="Laubach">[[Frank Laubach]], ''Rizal: Man and Martyr'' (Manila: Community Publishers, 1936)</ref><ref>Witmer, Christoper (2001-06-02). [http://www.lewrockwell.com/orig/witmer1.html "Noli Me Tangere (Touch Me Not)"]. LewRockwell.com. Retrieved on 2012-09-29.</ref> Itinatag ni José Rizal ang ''[[La Liga Filipina]]'', na samahan na naging daan sa pagkabuo ng [[Katipunan]] na pinamunuan ni [[Andrés Bonifacio]],{{efn|Kasapi si Bonifacio ng La Liga Filipina. Matapos ang paghuli at pagpapatapon kay Rizal, nabuwag ang samahan at nahati ang pangkat sa dalawa; ang higit na radikal na pangkat ay nabuo bilang Katipunan, ang mga militante ng himagsikan.<ref>[http://www.boondocksnet.com/centennial/sctexts/esj_97d_b.html]. Nakuha 10 Enero 2007.</ref>}} na isang lihim na samahan na nagpasimula ng [[Himagsikang Pilipino]] laban sa Espanya na naging saligan ng [[Unang Republika ng Pilipinas]] sa ilalim ni [[Emilio Aguinaldo]]. Isa siyang tagapagtaguyod ng pagkakaroon ng sariling pamahalaan ng Pilipinas sa mapayapang paraan, sa halip na isang marahas na pag-aalsa na tataguyod lamang sa karahasan bilang huling paraan.<ref>{{cite web|last=Trillana III|first=Dr. Pablo S.|title=2 historical events led to birth of modern RP|url=http://www.inquirer.net/specialfeatures/independenceday/view.php?db=1&article=20070611-70586|work=Philippine Daily Inquirer|accessdate=11 Hunyo 2007|archive-date=2012-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120171104/http://www.inquirer.net/specialfeatures/independenceday/view.php?db=1&article=20070611-70586|url-status=dead}}</ref> Naniniwala si Rizal na ang tanging katwiran sa pagpapalaya sa Pilipinas at pagkakaroon nito ng sariling pamahalaan ay ang pagbabalik ng karangalan ng mga mamamayan,{{efn|Sa anotasyon ni Rizal sa ''Sucesos de las islas Filipinas'' (1609) ni Morga, kung saan niya tinulad galing sa [[Museong Britanya]] at nilimbag, tinawagan niya ng pansin ang pinaglumaan nang aklat, at binigyang patotoo sa malago nang kabihasnan ng Pilipinas bago pa man dumating ang mga Kastila. Sa kaniyang sanaysay na "The Indolence of the Filipino" (Sa Kabatuganan ng mga Pilipino), binanggit ni Rizal na walang halos nagawa ang tatlong dantaon ng pamumuno ng mga Kastila upang isulong ang kaniyang kababayan; at sa halip hinila nila ito ng paurong. Ang kawalan ng moral na pantulong, kawalan ng bagay na panghimok, ang pagtanggal ng moral, na hindi dapat humihiwalay ang ''indio'' mula sa kaniyang kalabaw, ang walang-hanggang digmaan, ang kawalan ng pambansang damdamin, ang pamimirata ng mga Intsik -- lahat ng ito, ayon kay Rizal, ang tumulong sa mga mananakop na magtagumpay upang ilagay ang mga ''indio'' sa 'hanay ng mga halimaw'.(Read English translation by [[Charles Derbyshire]] at [http://www.gutenberg.org/etext/6885 Project Gutenberg].)}} at winika niya "Bakit kalayaan, kung ang mga alipin ngayon ay magiging maniniil ng hinaharap?"<ref>{{cite book|author=José Rizal|title=The Reign of Greed|url=http://books.google.com/books?id=vVqHsHxLsXMC|year=2007|publisher=Echo Library|isbn=978-1-4068-3936-4|pages=[http://books.google.com/books?id=vVqHsHxLsXMC&pg=PA231 231]}}</ref> Ang pangkahalatang napagsang-ayunan ng mga bihasa sa buhay ni Rizal ay ang pagbitay sa kaniya ang nagtulak upang magsimula ang [[Himagsikang Pilipino]]. [[Talaksan:Calamba City, 003.jpg|thumbnail|Ang bahay ni Rizal sa [[Calamba]], Laguna]] ==Ang mag-anak ni Rizal== [[Talaksan:Francisco r mercado.jpg|200px|thumb|right|Si Francisco Rizal Mercado (1818–1897)]] [[Talaksan:Theodora alonzo quintos.jpg|180px|thumb|left|Si Teodora Alonzo, ang ina ni Dr. José Rizal]] Anak si Rizal nina Francisco Rizal Mercado (1818–1897)<ref name="Rizalname">[http://www.nhi.gov.ph/index.php?option=content&task=view&id=122 National Historical Institute "...added “Rizal” to the family surname..."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090701074715/http://www.nhi.gov.ph/index.php?option=content&task=view&id=122 |date=2009-07-01 }}{{Registration required}}</ref> at Teodora Morales Alonzo y Quintos (1827-1911; na ang mag-anak nila ay pinalitan ang kanilang apelido bilang "Realonda"),<ref name=autogenerated2>[http://www.nhi.gov.ph/index.php?option=content&task=view&id=122 National Historical Institute "...Francisco Engracio Mercado added “Rizal” to the family surname..."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090701074715/http://www.nhi.gov.ph/index.php?option=content&task=view&id=122 |date=2009-07-01 }}{{Registration required}}</ref> na parehong masaganang magsasaka na pinagkalooban ng upa sa isang ''[[asyenda|hacienda]]'' at kaakibat nitong palayan ng mga Dominikano. Ikapito sa labing-isang magkakapatid si Rizal: sina Saturnina (Neneng) (1850–1913), [[Paciano Rizal|Paciano]] (1851–1930), Narcisa (Sisa) (1852–1939), Olympia (1855–1887), Lucia (1857–1919), María (Biang) (1859–1945), José Protasio<!---Ang Protacio ay MALI. HUWAG BAGUHIN. Pakitignan ang mga sanggunian sa ibaba. Isinunod kay San Protasio(Saint Protasius/Protase)---> (1861–1896), Concepción (Concha) (1862–1865), Josefa (Panggoy) (1865–1945), Trinidad (Trining) (1868–1951) at Soledad (Choleng) (1870–1929). [[Talaksan:Family tree made by Jose Rizal.jpg|thumb|Nilikhang puno ng mag-anak (Ingles: family tree) ni Rizal, na ginawa noong siya ay nasa Dapitan, {{circa|1890s}}]] Ikalimang salinlahi na si Rizal sa inanak ni Domingo Lam-co [[Quanzhou]] noong kalagitnaan ng ika-17 dantaon.<ref>[http://www.seasite.niu.edu/Tagalog/Tagalog_Default_files/Philippine_national_heroes.htm Rizal's ''rags-to-riches'' ancestor from South China] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131002202045/http://www.seasite.niu.edu/Tagalog/Tagalog_Default_files/Philippine_national_heroes.htm |date=2013-10-02 }}. Nakuha 18 Pebrero 2007.</ref> Napangasawa ni Lam-co si Inez de la Rosa, na isang [[Sangley]] ng Luzon.<ref>Craig 1914, pg. 31.</ref> Mayroon ding lahing Kastila at Hapones si José Rizal. Ang kanyang lolo na ama ni Teodora ay kalahating Kastila at isang inhinyero na ang ngalan ay Lorenzo Alberto Alonzo.<ref>{{cite book | title=José Rizal: life, works, and writings | publisher=Villanueva | author=F. Zaide, Gregorio | year=1957 | pages=5}}</ref> Ang kanyang lolo sa talampakan sa ina ay si Eugenio Ursua, na inanak ng isang Hapones. Ang ina ni Rizal ay ang kanyang unang guro at nagturo sa kanya ng abakada noong siya ay tatlong taon pa lamang. Noong siya naman ay tumuntong ng siyam na taon ay ipinadala siya sa [[Biñan, Laguna]] upang mag-aral sa ilalim ng pamamatnubay ni Justiano Aquino Cruz. Ilang buwan ang nakalipas, pinayuhan niya ang mga magulang ni Rizal na pag-aralin siya sa [[Maynila]]. Noong nagsimula siyang mag-aral sa [[Pamantasan ng Ateneo de Manila|Ateneo Municipal de Manila]], inalis niya ang tatlong huling pangalan na bumubuo sa kaniyang buong pangalan, sa payo ng kanyang kapatid na si [[Paciano Rizal]] at ng mag-anak Mercado-Rizal, kaya ang kanyang pangalan ay naging "Jose Protasio Rizal." Dahil dito, minsang naisulat ni Rizal na nagmistula siyang "hindi tunay na anak".<ref name="repositories.cdlib.org">Vicente L. Rafael [http://escholarship.org/uc/item/4j11p6c1 On Rizal's El Filibusterismo], University of Washington, Dept. of History</ref> Ginawa ang pagbabagong ito upang mas malayang makapaglakbay si Rizal, at mailayo ang kaniyang ugnayan sa kanyang kapatid na minsan nang nagkaroon ng ugnayan sa Gomburza. Mula pagkabata ay nakakarinig na si Jose at Paciano ng mga hindi pa naririnig na mga kaisipang pambatas ukol sa kalayaan at karapatang pantao na kinagagalit ng pamahalaan.{{#tag:ref|Noong bininyagan si Jose, naisulat sa mga talaan ang kaniyang mga magulang bilang sina Francisco Rizal Mercado at Teodora Realonda.[http://www.webcitation.org/query?url=http://www.geocities.com/mcc_joserizal/life_lineage1.html&date=2009-10-26+02:25:55 "José Rizal’s Lineage"]|group=note}}{{#tag:ref|Sa edadn na 8 (noong 1869) naisulat niya ang tulang ''Sa aking mga Kabata'' na mayroong tema ng pagmamahal sa sariling wika.<ref>Montemayor, Teofilo H. (2004). [http://www.joserizal.ph/bg01.html "Jose Rizal: A Biographical Sketch"]. José Rizal University. Retrieved 2007-01-10.</ref>|group=note}} Sa kabila ng pagbabago sa kanyang pangalan, naging kilala din si Jose bilang "Rizal" sa mga patimpalak sa pagtutula, kung saan humanga ang kaniyang mga guro sa wikang Kastila at iba pang mga banyagang wika, at kalaunan, sa pagsusulat ng mga sanaysay na mapanuri sa mga sanaysay ng mga Kastila ukol sa sinaunang lipunang Pilipino. ==Pag-aaral== Ang ''[[Pamantasang Ateneo de Manila|Ateneo Municipal de Manila]]'' ang unang paaralan sa Maynila na pinasukan niya noong ikadalawampu ng [[Enero]] 1872. Sa pananatili niya sa paaralang ito, natanggap niya ang lahat ng mga pangunahing medalya at notang sobresaliente sa lahat ng [[aklat]]. Sa paaralan ding ito niya natanggap ang kaniyang Batsilyer sa [[Sining]] na may notang sobresalyente kalakip ang pinakamataas na karangalan. Nang sumunod na taon, kumuha siya ng [[Pilosopiya]] at [[Panitikan]] sa [[Unibersidad ng Santo Tomas]]. Sa Ateneo, kasabay niyang kinuha ang [[agham]] ng [[Pagsasaka]]. Pagkaraan nito, kinuha niya ang kursong [[panggagamot]] sa Santo Tomas pagkatapos mabatid na ang kaniyang ina ay tinubuan ng katarata. Noong 5 Mayo 1882, nang dahil sa hindi na niya matanggap ang tagibang at mapanuring pakikitungo ng mga paring Kastila sa mga katutubong mag-aaral, nagtungo siya sa [[Espanya]]. Doon pumasok siya sa [[Universidad Central de Madrid|Pamantasan Sentral ng]] [[Madrid]], kung saan, sa ikalawang taon ay natapos niya ang karerang Medisina, bilang "napakahusay." Nang sumunod na taon, nakamit niya ang titulo sa Pilosopiya-at-Titik. Naglakbay siya sa [[Pransiya]] at nagpakabihasa sa paggamot ng sakit sa mata sa isang klinika roon. Pagkatapos ay nagtungo siya sa [[Heidelberg]], [[Alemanya]], kung saan nakatamo pa siya ng isang titulo. Sa taon din ng kanyang pagtatapos ng Medisina, siya ay nag-aral ng [[wikang Ingles]], bilang karagdagan sa mga wikang kanya nang nalalaman gaya ng [[Wikang Pranses|Pranses]]. Dalubwika si Rizal na nakaaalam ng [[Wikang Arabe|Arabe]], [[Wikang Katalan|Katalan]], [[Wikang Tsino|Tsino]], [[Wikang Inggles|Inggles]], [[Wikang French|Pranses]], [[Wikang Aleman|Aleman]], [[Wikang Griyego|Griyego]], [[Wikang Ebreo|Ebreo]], [[Wikang Italyano|Italyano]], [[Wikang Hapon|Hapon]], [[Wikang Latin|Latin]], [[Wikang Portuges|Portuges]], [[Wikang Ruso|Ruso]], [[Wikang Sanskrit|Sanskrit]], [[Wikang Espanyol|Espanyol]], [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at iba pang mga katutubong [[mga wika ng Pilipinas|wika ng Pilipinas]]. ==Pansariling buhay== Marahil ang buhay ni Rizal ang pinakanatala sa mga Pilipinong nabuhay noong ika-19 dantaon dahil sa maraming mga talang isinulat niya at tungkol sa kanya.<ref name="Rizalino">Kalaw, Teodoro."Epistolario Rizalino: 4 volumes, 1400 letters to and from Rizal". Bureau of Printing, Manila.</ref> Halos bawat ukit ng kaniyang buhay ay naitala, dahil sa kanyang araw-araw na pagsulat sa kaniyang talaarawan at dahil din sa kanyang pagiging manunulat, at ang karamihan sa mga bagay na ito ay nananatili parin. Naging mahirap sa mga tagatalambuhay ang pagsasalin ng mga likha niya dahil sa ugali ni Rizal na pagpapalit ng wika. Kabilang sa mga nilalalaman ng mga tala ni Rizal ang pananaw ng isang Asyano na nakarating sa Kanluran sa unang pagkakataon. Kabilang dito ang kanyang mga paglalakbay sa Yuropa, Hapon, at Estados Unidos, at pati narin ang kanyang pananatili sa Hong Kong. Matapos siyang makapagtapos sa [[Pamantasang Ateneo de Manila|Ateneo Municipal de Manila]], pumaroon si Rizal at ang isang kaibigang si Mariano Katigbak upang dumalaw ang lola ni Rizal sa ina na naninirahan sa Tondo, Maynila. Isinama ni Mariano ang kanyang kapatid na si '''Segunda Katigbak''', na isang 14-taong Batangueña mula sa Lipa, Batangas. Karamihan sa mga panauhin ng lola ni Rizal ay mga mag-aaral sa pamantasan, at alam nila na mahusay sa pagpipinta si Rizal. Pinakiusapan siya na gumawa siya ng larawan ni Segunda. Bagaman tumanggi si Rizal noong una, ginawan din niya ng guhit si Segunda. Sa kasamaang palad, may kasintahan na si Katigbak na ang pangalan ay Manuel Luz.<ref>{{cite book|last=Zaide|first=Gregorio|title=Rizal's Life, Works and Writings|year=1957|publisher=Villanueva Book Store|location=Manila, Philippines|pages=43–44}}</ref> Mula Disyembre 1891 hanggang Hunyo 1892, nanirahan si Rizal at kanyang mga mag-anak sa Blng 2&nbsp;ng Rednaxela Terrace, sa pulo ng Hong Kong. Nangupahan si Rizal sa 5 kalye D'Aguilar, Distritong ''Central'', Isla ng Hong Kong bilang kaniyang klinika sa mata mula 2&nbsp;ng hapon hanggang 6&nbsp;ng gabi. Kabilang sa mga naitala sa bahagi nito ng kaniyang buhay ay ang kaniyang mga pagkahanga na kung saan siyam ang nakilala. Sila ay sina Gertrue Beckett, na taga Londres, Nelly Boustead na nagmula sa mag-anak na mangangalakal galing sa Inglatera at Iberia, Seiko Usui (na tinatawag ding O-Sei-san) na kabilang sa lahi ng maharlikang Hapon, ang kaniyang naunang mga pagkakaibigang sina Segunda Katigbak, Leonor Valenzuela, at ang kaniyang panliligaw sa kaniyang malayong pinsan na si Leonor Rivera, na sinasabing kinuhanan ng inspirasyon sa karakter na ''[[Maria Clara]]'' sa ''[[Noli Me Tangere]]''. ===Leonor Rivera=== Makikita ang malaking bahagi ni Leonor Rivera sa buhay ni Rizal sa mga sulating kagaya ng “If Dreams Must Die” at “The Love of Leonor Rivera” ni Severino Montana. Kung saan kapwa nagpapakita ng imahe ng isang dalagitang umiibig sa bata nitong puso, isang kolehiyala na naihahalintulad kay Maria Clara, at isang walang-hanggang pag-ibig ni Rizal. Sinasabing udyok ni Rizal si Leonor Rivera para sa kaniyang tauhan na Maria Clara sa ''Noli me Tangere'' at ''El FIlibusterismo''.<ref name="inquirer">Martinez-Clemente, Jo (200-06-20) [http://newsinfo.inquirer.net/16626/keeping-up-with-legacy-of-rizal%E2%80%99s-%E2%80%98true-love%E2%80%99 Keeping up with legacy of Rizal’s ‘true love’] ''Inquirer Central Luzon'' at inquirer.net. Retrieved on 2011-12-03.</ref> Unang nagkita si Rizal at Rivera sa Maynila noong 14 taong gulang pa lang si Rivera. Noong lumuwas si Rizal sa Europa nong 3 Mayo 1882, si Rivera ay 16 taong gulang pa lamang. Nagsimula ang kanilang pagtatalastasan noong nag-iwan si Rizal ng tula para kay Rivera na namamaalam.<ref name="JR" /> Nananatiling nakatuon si Rizal sa kaniyang pag-aaral sa Europa dahil sa kaniyang pakikipagtalastasan kay Rivera. Dahil hindi nais ng nanay ni Rivera si Rizal ay gumagamit sila ng kodigo sa kanilang mga sulat. Sa sulat ni Mariano Katigbak na nakapetsa sa 27 Hunyo 1884, binanggit si Rivera bilang "katipan" ni Rizal. Nilarawan ni Katigbak si Rivera bilang lubhang nadamay sa paglisan ni Rizal, na palaging may sakit dahil sa ''insomnia''. Noong umuwi si Rizal sa Pilipinas noong 5 Agosto 1887, bumalik na si Rivera at kaniyang pamilya sa [[Dagupan, Pangasinan]]. Pinagbawalan si Rizal ng kaniyang amang si Francisco Mercado na makipagkita kay Rivera upang huwag mailagay ang pamilyang Rivera sa panganib, dahil sa mga araw na iyon binansagan na si Rizal ng pamahalaang Kastila bilang ''filibustero'' o mapanghimagsik<ref name="JR" /> dahil sa kaniyang nobelang ''Noli Me Tangere''. Nais pakasalan ni Rizal si Rivera habang siya ay nasa Pilipinas pa dahil sa lubusang katapatan ni Rivera. Muli, pinakiusapan ni Rizal ang kaniyang ama bago ang kaniyang muling paglisan sa Pilipinas. Ngunit hindi naganap ang pagkikita. Noong 1888, hindi na pinapadalhan ng sulat si Rizal galing kay Rivera ng isang taon, sa kabila ng patuloy na pagpapadala ni Rizal ng liham sa kaniya. Ang dahilan ng pananahimik ni Rivera ay dahil sa kasunduan ng ina ni Rivera at ng isang Ingles na nagngangalang Henry Kipping, isang inhenyero sa daangbakal na nabighani kay Rivera at mas sinasang-ayunan ng ina ni Rivera.<ref name="JR">[http://www.joserizal.ph/lv01.html Leonor Rivera], José Rizal University, joserizal.ph</ref><ref name="Coates">Coates, Austin. "Leonor Rivera", ''[[Rizal: Philippine Nationalist and Martyr]]'', Oxford University Press (Hong Kong), pages 52–54, 60, 84, 124, 134–136, 143, 169, 185–188, and 258.</ref> Lubusang nasaktan si Rizal noong nabalitaan niyang nagpakasal na si Rivera kay Kipping. Itinabi ng mga kaibigan ni Rizal ang halos lahat ng mga bagay na binigay niya, kabilang ang mga guhit sa mga tapyas ng papel. Ang ilan sa mga bagay na ito ay mga ohales at panyo na may guhit at sulatin na binigay sa mga Blumentritt, na kalaunan ay binigay din sa mag-anak ni Rizal. Kabilang sa mga namangha kay Rizal ay ang anak ng isang liberal na Kastila na si Pedro Ortiga y Perez; at maging si Dr. Reinhold Rost ng [[Museong Britanya]] kung saan siya naging regular na panauhin sa kaniyang tahanan habang siya'y nagsasaliksik sa mga sulat ni Morga sa Londres, kung saan binansagan siya bilang "hiyas ng isang tao".<ref name="Rizalino" />{{#tag:ref|Si Dr. Reinhold Rost ay tagapamahala ng Tanggapang Indyano ng Museong Britanya at kilalang pilologo noong ika-19 siglo.|group=note}} ===Josephine Bracken=== Sa buhay ng pagkabayani ni Rizal ay may dalawang babae na kapwa nagkaroon ng mahalagang bahagi, ito ay ang kaniyang ina at si Josephine Bracken. Si Donya Teodora Alonzo ay isang mapagmahal at mapagkalingang ina, na nagpakita ng mga katangian ng isang huwarang inang Pilipino. Isang parokyano ng Kristiyanismo, para sa kaniya ay isang pagtalikod o kasalanan sa paniniwala ang pag-aaral ng agham at pag-ibig kay Josephine Bracken. Samantalang makikita si Leonor Rivera kay Maria Clara, si Josephine Bracken naman ay kay Salome. Si Salome ang karakter ni Rizal sa Noli Me Tangere na hindi isinama sa nilimbag kaya iilan lamang ang maybatid. Si Salome ay ang iniibig ni Elias, isang babaeng kakikitaan ng malayang pag-uugali sa pagsasalita, pagkilos, at pananaw sa siping. Ang usapan nina Elias at Salome ay isang senaryong kakikitaan ng lubusang pagtukoy sa pagnanasa bago pa ang mga sulatin ni Jose Garcia Villa. Maitutulad din si Josephine Bracken kina Magdalene, Mata Hari, Kitty O’Shea, Sadie Thompson, at Joan of Arc. Si Josephine Bracken ang naging daan upang makita ang liberalismo ni Rizal ng ina nito at mga kapatid. Isa na rito ang naging pagtatalo ni Rizal at ng kanyang ina tungkol sa pagsasama nila ni Josephine Bracken kahit na walang basbas ng simbahan. Bukod sa pagiging liberal taglay din ni Josephine Bracken ang mga ugali kagaya ng pagiging matatag at may tatag sa pakikipaglaban ng kaniyang mga pinaniniwalaan. Ayon kay John Foreman, maihahalintulad si Josephine Bracken kina Gabriela Silang at Joan of Arc sa kanyang walang hanggang pakikibaka sa laban ng mga Katipuneros kahit sa pagkamatay ni Rizal. Unang nakita si Josephine sa Asamblea sa Imus, Kabite noong 29 Disyembre. Kasama niyang dumating sa pagtitipon si Paciano Rizal at iba pang kabilang sa pamilya Rizal. Ayon pa kay General Ricarte, hindi rin matatawaran ang pagsali ni Josephine sa paggagamot sa bahay sa Tejeros kung saan naging nurse at inspirasyon siya sa mga may sugat at iba pang nagpupunta dito. Gayundin ay makikita ang pagsali ni Josephine sa “Battles of Silang” st “Battle of Dasmariñas” noong 27 Pebrero. Makikita ang lubhang katatagan ni Josephine Bracken sa Rebolusyon, nang panahon kung kailan dadakipin na siya ng mga Espanyol. Kung saan naglakad siyang dumudugo ang mga paa mula sa Maragondon hanggang Laguna hanggang makarating siya sa daungan patungong Maynila. Si Josephine Bracken ay isang malaking bahagi ng kasasayan ng Pilipinas hanggang sa kanyang kamatayan noong taong 1902 sa sakit na tuberkulosis. Ang kaniyang kusa na pakikibahagi sa Himagsikan at patuloy na pagtulong sa mga Pilipino sa kabila ng hindi pagkilala ng mga ito sa kanya noong una ay sadyang kahanga-hangang kaugaliang napatunayan ni Josephine Bracken sa loob ng mahabang panahon.''''' Noong Pebrero 1895 nagkita si Rizal kay Josephine Bracken isang babaeng Irlandes mula Hong Kong, noong sinamahan niya ang kaniyang bulag na amang si George Taufer upang ipasuri ang kaniyang mga mata kay Rizal.<ref>Fadul 2008, p. 17.</ref> Matapos ang ilang mga pagparoon, nagkaibigan si Rizal at Bracken sa isa't isa. Nais nilang magpakasal, ngunit dahil sa reputasyon ni Rizal dahil sa kaniyang mga sinulat at pananaw pambatas, tumanggi ang lokal na kura na si Padre Obach na ikasal sila liban na lang kung makakakuha si Rizal ng pahintulot mula sa Arsobispo ng Cebu. Hindi sila makapagkasal sa simbahan dahil tumangging bumalik si Rizal sa Katolisismo.<!-- was this because of his Freemasonry ties or his politics? AllanBz --the answer is both-KaElin--><ref name="spouse">Fadul 2008, p.21.</ref> Matapos samahan ang kaniyang ama sa Maynila upang bumalik sa Hong Kong, at bago siya bumalik sa Dapitan upang tumira kay Rizal, pinakilala ni Josephine ang kaniyang sarili sa mag-anak ni Rizal sa Maynila. Minungkahi ng ina ni Rizal na magdaos sila ng kasalang malipon, upang hindi mabagabag ang bait ni Rizal ukol sa kaniyang pambatas na pananaw upang makakuha ng pahintulot mula sa isang Obispo.<ref name="Craig215">Craig 1914, p.215</ref> Naikasal si Rizal at Josephine sa pamamagitan ng kasalang sibil sa Talisay sa Dapitan. Sinasabing nagkaroon sila ng isang anak na nagngangalang Francisco, na namatay din agad pagkasilang.<ref>Fadul 2008, p. 38.</ref> == Sa Bruselas at Espanya (1890–1892) == Noong 1890, lumisan si Rizal sa Paris patungong [[Bruselas]] habang naghahanda sa paglilimbag ng kaniyang mga anotasyon ng ''[[Sucesos de las Islas Filipinas]]'' ni [[Antonio de Morga]]. Nanirahan siya sa isang pangupahang bahay ng magkapatid na Jacoby, sina Catherina at Suzanna, na mayroong pamangking nagngangalang Suzanna ("Thil") na may edad 16. Ayon sa tagasaysay na si [[Gregorio F. Zaide]], umibig si Rizal kay Suzanne Jacoby, 45 taong gulang, ngunit naniniwala ang Belgang si Pros Slachmuylders na umibig si Rizal sa 17 taong gulang na pamangking si Suzanna Thil.<ref name="Suzanne">Cuizon, Ahmed (2008-06-21). [http://globalnation.inquirer.net/cebudailynews/news/view/20080621-143971/Rizals-affair-with-la-petite-Suzanne "Rizal’s affair with 'la petite Suzanne'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140226044021/http://globalnation.inquirer.net/cebudailynews/news/view/20080621-143971/Rizals-affair-with-la-petite-Suzanne |date=2014-02-26 }}, ''Inquirer/Cebu Daily'', Retrieved on 2012-09-20.</ref> Nakita niya ang mga talang naglilinaw sa kanilang mga ngalan at gulang. Saglit lang nanirahan si Rizal sa Bruselas; pagkatapos noon ay lumuwas siya patungong Madrid. Binigyan niya si Suzanna ng isang kahon ng tsokolate. Lumiham si Suzanna kay Rizal sa wikang Pranses, na sinasabing hindi siya kumuha ng kahit isang tapyas ng tsokolate, at halos mapudpod na ang kaniyang sapatos sa pagbabalik-panaog sa hulugan ng sulat upang tignan kung may liham na hatid sa kaniya, at hinihintay ang kaniyang muling pagbabalik.<ref name="Suzanne"/> Noong 2007, nilalakad na ng pangkat ni Slachmuylder na lagyan ng masaysay na tanda upang pumugay sa pananatili ni Rizal sa nasabing tahanan.<ref name="Suzanne" /> Nagbago ang mga nilalaman ng mga sinulat ni Rizal sa kaniyang dalawang katha, ang "Noli Me Tangere", na nilimbag sa Berlin noong 1887, at "El Filibusterismo", na nilimbag sa Ghent noong 1891. Para magkaroon ng pondo upang mailimbag ang huli ay nangutang si Rizal sa kaniyang mga kaibigan. Maraming mga Kastila at mga nakapag-aral na Pilipino ang nagalit sa kaniyang mga sinulat dahil sa mga sagisag na pinapakita rito. Mapulà ang mga nobelang ito sa mga prayleng Kastila at sa kapangyarihan ng simbahan. Ayon sa sulat ng kaibigan ni Rizal na si [[Ferdinand Blumentritt]], na isang guro at tagasaysay, ang mga tauhan sa mga nobelang ito ay hango sa totoong buhay at ang bawat mga pangyayari dito ay maaring mangyari sa anumang araw sa Pilipinas.<ref>{{cite book|author=Harry Sichrovsky|title=Ferdinand Blumentritt: an Austrian life for the Philippines : The Story of José Rizal's Closest Friend and Companion|url=http://books.google.com/books?id=-yBFKQAACAAJ|year=1987|isbn=978-971-13-6024-5|page=39}}{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Bagaman si Blumentritt ay apo ng Ingat-yaman ng Imperyo sa [[Vienna]] at matibay na tagapagtanggol ng pananampalatayang Katoliko, sinulat pa rin niya ang panimulang salita ng ''El Filibusterismo'' matapos niyang isalin ang ''Noli Me Tangere'' sa wikang Aleman. Gaya ng binabala ni Blumentritt, naging dahilan ang mga nobelang ito upang usigin si Rizal bilang pasimuno ng himagsikan. Kalaunan ay nilitis si Rizal ng militar at tuluyang binitay. Ngunit, ang kaniyang mga nobela ang nagbigay udyok sa mga Pilipino upang maglunsad ng Himagsikang Pilipino noong 1896. Bilang pinuno ng kilusang propaganda ng mga Pilipino sa Espanya, nagsulat si Rizal ng mga sanaysay, tula at editoryal sa pahayagang ''[[La Solidaridad]]'' sa Barcelona, kung saan ginamit niya ang sagisag-panulat na "Dimasalang". Ang karaniwang paksa ng kaniyang mga likha ay umiikot sa liberal at progresibong kaisipan ng karapatang pantao at kalayaan, lalo na para sa mga mamamayang Pilipino. Katulad ng kaniyang pananaw sa ibang mga kasapi ng kilusan, na ang Pilipinas ay humaharap sa, ayon sa tuwirang salita ni Rizal, na "Goliath na may dalawang mukha"—mga tiwaling prayle at masamang pamahalaan. Paulit-ulit na kaniyang binabanggit sa kaniyang puna ang mga nasa gaya ng mga sumusunod:{{#tag:ref|In his letter "Manifesto to Certain Filipinos" (Manila, 1896), he states: ''Reforms, if they are to bear fruit, must come from above; for reforms that come from below are upheavals both violent and transitory.''(''Epistolario Rizalino'', op cit)|group=note}} * Na ang Pilipinas ay gawing probinsya ng Espanya * May pagkakatawan sa Cortes * Mga Pilipinong pari sa halip na mga prayleng Kastila * Kalayaan sa pagtitipon at pananalita * Pantay-pantay na karapatan sa ilalim na batas sa pagitan ng mga Pilipino at Kastila Tumutol ang mga maniniil sa Pilipinas sa mga repormang ito. Hindi rin ito inendorso ng ilang mga masining na Kastila tulad nina Morayta, Umamuno, Pi y Margall at iba pa. Gumanti si Wenceslao Retana, isang politikal na komentador sa Espanya, sa pamamagitan ng pagsulat ng artikulo sa ''La Epoca'', isang pahayagan sa Madrid, na umiinsulot kay Rizal. Kinuwento niya ang ukol sa pagpapalayas ng pamilya ni Rizal mula sa kanilang lupa sa Calamba dahil sa hindi pagbabayad ng upa. Nag-ugat ang sakunang ito mula sa pagkakakulong sa ina ni Rizal na si Teodora noong bata pa si Rizal, dahil sa bintang na pagtangkang paglason sa kaniyang hipag. Dahil sa pakikisabwatan ng mga prayle ay kinulong siya ng wala man lang [[paglilitis]]. Pinaglakad din siya ng sampung milya (16&nbsp;km) mula Calamba. Pinalaya din siya matapos ang dalawa at kalahating taong pakikipag-apela sa Kataas-taasang Hukuman.<ref name="Craig" /> Noong 1887, sumulat ng petisyon si Rizal sa ngalan ng mga nangungupahan sa Calamba, at noong taon ding iyon ay hinimok sila na magsalita laban sa tangka ng mga prayle na taasan ang upa. Humantong ito sa paglilitis na nauwi sa pagpapalayas ng mga Dominiko sa mga nangungupahan mula sa kanilang mga tahanan, kabilang dito ang pamilya ni Rizal. Pinamunuan ni Heneral Valeriano Weyler ang paggiba sa mga gusali ng sakahan. Pagkabasa ng akda, nagpadala si Rizal ng kinatawan upang hamunin si Retana sa sagupaan. Humingi ng tawad si Retana sa madla at kalaunan ay naging isa sa mga pinakamalaking tagahanga ni Rizal, na sumulat din ng isa sa pinakamahalagang talambuhay ni Rizal, ang ''Vida y Escritos del Jose Rizal'' (Ang buhay at nilimbag ni Jose Rizal).<ref>Retana, Wenceslao. ''Vida y Escritos del José Rizal''. Libreria General de Victoriano Suarez, Madrid 1907.</ref> == Pagbabalik sa Pilipinas (1892–1896) == ===Pagpapatapon sa Dapitan=== [[File:Regulations of the La Liga Filipina handwritten by Jose Rizal.jpg|thumb|Regulasyon ng "La Liga Filipina" sa mismong sulat-kamay ni Rizal]] Pagbalik sa Maynila noong 1892, binuo ni Rizal ang isang samahang ''La Liga Filipina''. Isinusulong ng samahang ito ang pagkakaroon ng pagkukumpuni sa pamamagitan ng wastong paraan, ngunit ito ay binuwag ng gobernador. Sa mga panahong iyon, tinuturing na siya bilang kalaban ng pamahalaang Kastila dahil sa kaniyang mga nobela. Nasangkot si Rizal sa mga gawaing mahimagsik at noong Hulyo 1892 ay pinatapon siya sa [[Dapitan]] sa probinsya ng [[Zamboanga]].<ref>[http://www.filipiniana.net/ArtifactView.do?artifactID=R2009LMC0093 "Appendix II: Decree Banishing Rizal. Governor-General Eulogio Despujol, Manila, July 7, 1892."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090701074648/http://www.filipiniana.net/ArtifactView.do?artifactID=R2009LMC0093 |date=Hulyo 1, 2009 }} In ''Miscellaneous Correspondence of Dr. José Rizal / translated by Encarnacion Alzona''. (Manila: National Historical Institute.)</ref> Habang nasa Dapitan ay nagtayo siya ng isang paaralan, pagamutan, at isang sistema ng suplay ng tubig, at nagturo rin ng pagsasaka. Nagtayo si Rizal ng paaralan para sa mga batang lalaki. Sa paaralang ito, wikang Kastila ang ginagamit sa pagtuturo, at nagtuturo din ito ng Ingles bilang wikang banyaga. Ang layunin ng paaralang ito ay upang turuan ang mga mag-aaral ng pagiging maparaan sa buhay. {{Citation needed|date=January 2008}} Ang ilan sa mga mag-aaral ay naging matagumpay bilang mga magsasaka at tapat na kinatawan ng pamahalaan. Isang Muslim ang naging datu, at isa pa, si Jose Aseniero, ay naging gobernador ng Zamboanga. Nagkaroon ng tangka ang mga Heswita na pabalikin si Rizal mula sa Dapitan sa pamumuno ni Padre Sanchez, na dati niyang guro, ngunit nauwi ito sa kabiguan. Muli itong tinangka ni Padre Pastelles, na kilalang bahagi ng Orden. Naging tagapamagitan ang kaniyang matalik na kaibigang si [[Ferdinand Blumentritt]] sa kaniyang mga kaibigan sa Europa, at patuloy ang kaniyang pakikipagtalastasan sa kanila na siyang patuloy na nagpapadala ng mga liham na nakasulat sa mga wikang Olandes, Pranses, Aleman at Ingles na lumito sa mga sensura, kaya naantala ang kanilang mga pagpapadala. Sa pananatili ni Rizal sa Dapitan sa loob ng apat na taon ay umti-unti ding umusbong ang Rebolusyong Pilipino na kinalaunan ay nagpahamak sa kaniya. Bagaman tutol siya sa himagsikan, ginawa siyang pandangal na pangulo ng mga kasapi ng Katipunan at ginamit din ang kaniyang pangalan bilang sigaw sa digmaan, pakikibaka, at kalayaan.<ref>{{Cite web |url=http://definitelyfilipino.com/blog/2012/07/29/rizalismo-isang-sanaysay/ |title=Archive copy |access-date=2014-10-25 |archive-date=2015-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150328220920/http://definitelyfilipino.com/blog/2012/07/29/rizalismo-isang-sanaysay/ |url-status=dead }}</ref> ===Pagbaril sa Bagumbayan=== [[Talaksan:Rizal execution.jpg|350px|thumb|Isang larawan ng pagbaril kay Rizal sa [[Rizal Park|Bagumbayan]].]] Ang inatasan na bumaril kay Rizal ay isang hanay ng mga Pilipinong kasapi ng Hukbong Kastila, habang isa pang hanay ng mga Kastilang kasapi ng Hukbong Kastila ang nakahanda upang barilin ang sinuman sa kanila na susuway.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward |last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan |title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=http://books.google.com/books?id=BgsvAAAAIAAJ|year=1923|publisher=The Century co.|page=308}}</ref> Kinunan ng manggagamot ng Hukbong Kastila ang pintig ni Rizal at ito ay pangkaraniwan. Pinatahimik ng sarhento ang mga Kastilang hukbo nang magsimula na silang sumigaw ng "Viva" at iba pang mga katagang sang-ayon sa Kastila kasama ang mga manonood na karamihan ay mga Peninsulares at mga Mestisong Kastila. Ang kaniyang huling salita ay isa sa mga huling salita ni Jesucristo: "Consummatum est"—natapos na.<ref name="Laubach" /><ref name="autogenerated1">[[Austin Coates]], ''Rizal: Philippine Nationalist and Martyr'' (London: Oxford University Press, 1968) ISBN 0-19-581519-X</ref>{{#tag:ref|Kahit sa mga prominenteng mga Kastila, sinasabing kalapastanganan ang ginawang paglilitis kay Rizal. Matapos ang kaniyang pagbitay, isang pilosopo na nagngangalang [[Miguel de Unamuno]] ang kumilala kay Rizal bilang isang "Kastila": "malalim at kilalang Kastila, mas Kastila pa kaysa mga abang taong iyon - patawarin nawa sila ng Panginoon, dahil hindi nila nalalaman ang kanilang mga ginagawa - mga abang taong iyan, na sa ibabaw ng kanyang mainit pang katawan ay bumato palangit na may pag-insulto ng isang pangungusong na sigaw: 'Viva Espana!'" Epilogo ni Miguel de Unamuno sa ''Visa y Escritos del Dr. Jose Rizal'' ni Wenceslao Retana. (Retana, op.cit.)|group=note}} Lihim siyang nilibing sa Libingang [[Paco, Maynila|Paco]] sa Maynila ng wala man lang tanda sa libingan. Nilibot ng kaniyang kapatid na si Narcisa ang lahat ng maaaring libingan at natagpuan ang bagong baong lupa sa isang libingan na may mga bantay sa tarangkahan. Sa kanyang paniwala na maaring ito nga ang pinaglibingan, at wala pang ibang mga nilibing, nagbigay siya ng handog sa taga-ingat upang ukitan ng tanda ang nasabing lugar na "RPJ" - mga daglat ni Rizal na saliwa. Nakatago naman sa lampara ang kanyang tulang ''[[Mi ultimo adios]] na pinaniniwalaang sinulat ilang araw bago ang kanyang pagbitay, at binigay ito sa kanyang mag-anak kasama ang ilan nyang mga natirang pag-aari, kabilang na ang kanyang mga huling liham at huling habilin.<ref name="Alvarez">Alvarez, S.V., 1992, Recalling the Revolution, Madison: Center for Southeast Asia Studies, University of Wisconsin-Madison, ISBN 1-881261-05-0</ref>{{rp|91}} Sa kanilang pagdalaw, pinaalalahanan ni Rizal ang kanyang mga kapatid sa wikang Ingles na mayroong isang bagay sa loob ng lamparang binigay ni Pardo de Taveras na ibabalik din pagkabitay, upang bigyang-diin ang kalahagahan ng tula. Ang sumunod na habilin ay, "Tingnan din ang aking sapatos", kung saan isa pang bagay ang nakasuksok. Noong hinukay ang kaniyang labi noong Agosto 1898, sa panahon na ng pananakop ng mga Amerikano, nalaman na hindi siya isinilid sa ataul, at nilibing siya hindi sa 'lupa ng mga banal', at anuman ang nakasiksik sa kaniyang sapatos ay nalusaw.<ref name="Craig">Austin Craig, [http://books.google.com/books?id=eKgtAAAAMAAJ ''Lineage, Life and Labors of Rizal'']. Google Books. Retrieved on 2007-01-10.</ref>'' Sa kanyang liham sa kanyang pamilya ay kaniyang isinulat: ''"Turingan ang may-gulang nating magulang kagaya ng nasa niyong maturing... Mahalin silang lubos sa aking alaala... 30 Disyembre, 1896."''<ref name="Rizalino" /> Nagbigay siya ng habilin sa kaniyang pamilya ukol sa kaniyang libing: ''"Ilibing ninyo ako sa lupa. Maglagay ng bato at krus sa ibabaw. Pangalan ko, petsa ng kapanganakan ko at kamatayan ko. Wala nang iba. Kung nais niyong bakuran ang aking libingan maari niyong gawin. Walang paggunita."''<ref>[http://joserizal.info/Writings/Letters/Family/1896-f-letters.htm "Letters Between Rizal and his Family, #223"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111006155045/http://joserizal.info/Writings/Letters/Family/1896-f-letters.htm |date=2011-10-06 }}. The Life and Writings of José Rizal. Retrieved on 2012-09-29</ref> Sa kanyang huling sulat kay Blumentritt: ''"Bukas, sa ganap na 7, ay babarilin ako; ngunit ako ay walang-sala sa pagkasala ng paghihimagsik. Mamamatay ako nang may tahimik na konsiyensiya."''<ref name="Rizalino" /> Pinaniniwalaan na si Rizal ang unang mapaghasik na Pilipino na namatay dahil sa kaniyang mga gawa bilang manunulat, at dahil sa kaniyang panlipunang pagsuway ay matagumpay niyang natibag ang moral na pamumuno ng Espanya. Nagbigay din siya ng isang aklat sa isang ''matalik at minamahal na kaibigan''. Noong natanggap ito ni Blumentritt sa Leimeritz siya ay umiyak. ==Mga nailathala== Nakilala si Rizal sa dahil sa kanyang dalawang nobela, ang ''[[Noli Me Tangere]],'' na nilimbag sa [[Berlin]], [[Alemanya]] (1886) sa tulong ni Dr. Maximo Viola, at ang ''[[El Filibusterismo]]'', na nilathala sa Gante, [[Belgica]] (1891); pinahiram siya ni Valentin Ventura ng 300 piso sa pagpapalimbag ng El Filibusterismo. Naglalaman ang mga ito ng mga paglalarawan at pagpuna sa mga nagaganap na pangyayari sa lipunang Pilipino ng mga panahong iyon. Ang mga aklat na ito ay halaw sa [[Don Quixote]] ni [[Miguel Cervantes]], manunulat na Espanyol. Ang mga ito ang naging daan upang magising ang puso at diwa ng mga Pilipino. ==Mga pamana sa lahi== Si Rizal ay naghangad ng isang lipunang malaya at hindi mapaghasik at naghahangad din ng [[Pagpapahayag ng kasarinlan ng Pilipinas|kasarinlan]]. Bilang pinuno ng Kilusan ng Pagbabago ng Pilipinas na itinatag ng mga Pilipino sa [[Barcelona]], Espanya, nagbigay siya ng kanyang ambag sa ''La Solidaridad''. Ang kanilang mga mithiin: # na ang Pilipinas ay maging bahaging-lalawigan ng Espanya; # na magkaroon ng mga kinatawan sa Batasan ng Espanya (Parlyamento); # na magkaroon ng mga namumunong paring Pilipino o magkaroon ng sekularisasyon; # kalayaan sa pagtitipon-tipon at pamamahayag; # pantay na karapatan sa harap ng batas, maging Pilipino man o Kastila. Hindi matanggap ng mga maykapangyarihang kinatawan ang mga pagbabagong iyon, sapagkat nangangahulugan ito ng pagkawala ng pangingibabaw ng Kastila. Kaya sa pagbabalik ni Rizal sa Maynila mula sa Espanya, pinaratangan siya ng paghahasik ng gulo dahil sa pagtatatag ng La Liga Filipina, kaya siya ay nilitis at ipinatapon sa Lungsod ng Dapitan/Dapitan, Zamboanga del Norte/Zamboanga noong 1892. Doon, nagtayo siya ng isang paaralang pambata, at isang pagamutan. Bukod dito, nagsagawa rin siya ng isang pambayang sistema ng daluyan ng tubig. ==Tingnan din== * [[Mga lugar sa Pilipinas na may pangalang Rizal]] ==Mga pananda== {{noteslist}} <references group="note"/> ==Mga sanggunian== {{Reflist|colwidth=30em}} == Mga panlabas na link == {{Wikisourcelang|tl|Manunulat:José Rizal|José Rizal}} {{Commonscat|José Rizal}} * [http://www.inq7.net/globalnation/col_gln/2005/jan10.htm Rizal the OFW], artikulo tungkol kay Rizal sa INQ7 * [http://www.joserizal.ph/ Rizal's official web pages] * [http://www.univie.ac.at/Voelkerkunde/apsis/aufi.htm prof. Ferdinand Blumentritt's web pages, Rizal's friend] + [http://www.blumentritt.uni.hu/ Lea-Katharina Steller: Ferdinand Blumentritt] * [http://www.knightsofrizal.org The knights of Jose Rizal, Order] {{reflist}} {{Authority control}} {{SulatinRizal}} {{Himagsikang Pilipino}} {{BD|1861|1896|Rizal, Jose}} {{DEFAULTSORT:Rizal, Jose}} [[Kategorya:Mga Tagalog|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Himagsikang Pilipino]] [[Kategorya:Mga manunulat mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Intsik|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Hapon|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Kastila|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Mga makata|Rizal, Jose]] [[Kategorya:Mga Pilipinong manggagamot]] [[Kategorya:Mga nobelista]] [[Kategorya:Mga pintor mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Pilipinong manlilikha]] [[Kategorya:Mga rebolusyonaryo mula sa Pilipinas]] acowfspyrc33n7k8hf5cu80o4zn6rit 5 3742 2209060 2207696 2026-05-25T12:17:25Z Johannes Richter (WMDE) 142550 /* Translation request: translatewiki:MediaWiki:Cite-reference-previews-reflist-link/tl */ bagong seksiyon 2209060 wikitext text/x-wiki {{Tagagamit:Maskbot/config |maxarchivesize = 55K |counter = 19 |algo = old(90d) |archive = Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan %(counter)d }} <div style="float:right; padding-left:5px; clear:right;"> {| style="text-align:left; border:1px solid #AAA;margin-bottom:4px; margin-left:1em; width: 293px;" bgcolor="#999999" |-padding:5px;padding-top:0.5em;font-size: 95%; |width="100%" bgcolor="gray" style="color: white;"|'''Usapan''' |- |width="100%" align="center" bgcolor="white"| '''<span class="plainlinks"><font size=3>[{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=edit&section=new}} '''&rArr; Magsimula ng bagong paksang mapag-uusapan.''']</font></span>''' |- |width="100%" bgcolor="gray" style="color: white;"|'''Tuwirang daan''' |- |width="100%" align="center" bgcolor="white"| [[WT:KAPE]], [[UW:KAPE]] ---- <div style="font-size:0.85em;"> __TOC__ </div> |- |width="100%" bgcolor="gray" style="color: white;"|'''Mga sinupan''' |- |width="100%" align="center" bgcolor="white"| <small> [[Wikipedia:Kapihan/Archive 1|01]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 2|02]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 3|03]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 4|04]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 5|05]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 6|06]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 7|07]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 8|08]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 9|09]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 10|10]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 11|11]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 12|12]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 13|13]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 14|14]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 15|15]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 16|16]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 17|17]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 18|18]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 19|19]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 20|20]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 21|21]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 22|22]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 23|23]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 24|24]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 25|25]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 26|26]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 27|27]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 28|28]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 29|29]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 30|30]] <inputbox> type=fulltext prefix=Usapang Wikipedia:Kapihan/ break=yes width=40 searchbuttonlabel=Maghanap mula sa mga sinupan </inputbox> </small> |} </div> <!-- Ipasok ang inyong mga usapin sa kababaan ng pahina at huwag dito. Huwag kalimutang lumagda gamit ang apat na ~~~~ :). --> == Nakaarkibo na ang nakaraang usapan == Hi, inarkibo ko na ang nakaraang usapan dito sa Kapihan. Kung mayroon pa rin nabinbin na usapan sa nakaraan o kaya may pabatid na kailangan pa rin na nakapaskil, gumawa na lamang kayo ng bagong usapan o paskil dito at maari ninyo na lamang tukuyin ang nakaraang usapan o paskil mula sa [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 30|arkibo]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:28, 26 Enero 2026 (UTC) == Request for Image Processing == Hello Filipino wiki-users. Meron po pang astronomer dito? Gumawa ako ng bagong artikulo ukol sa isang bulkan sa Io, isang buwan ng Hupiter. Ang bulkang ito ay pinangalanang [[Kanlaon Patera]]. Ang pangalang ito ay galing sa Bulkang Kanlaon sa Negros, Visayas, Pilipinas. Gusto ko po sanang ma-proseso ang mga filter-image greyscale na imahen ng Io sa baba para mapakita ang itsura ng Kanlaon Patera. Meron po bang marunong magprocessos ng mga filter images ng Galileo. [[Talaksan:Io processing request.png|center]] Maraming salamat. [[Tagagamit:IapetusCallistus|IapetusCallistus]] ([[Usapang tagagamit:IapetusCallistus|kausapin]]) 02:17, 12 Pebrero 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Reference Previews – experiment | content = == Reference Previews – experiment == Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this. <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Problem === <div class="mw-collapsible-content"> In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the ^{a b} (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Assumption === <div class="mw-collapsible-content"> We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Idea === <div class="mw-collapsible-content"> We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision. When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the "x" or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list. <gallery heights="275" widths="250"> File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker''' </gallery> When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list. <gallery heights="275" widths="250"> File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker''' File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview''' File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview''' </gallery> By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Experiment === <div class="mw-collapsible-content"> We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews. We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps. </div> </div> We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 12:23, 20 Pebrero 2026 (UTC) :As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&diff=prev&oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 13:30, 9 Marso 2026 (UTC) }} == Help == Hello, I recently created [[Pagpatay ng lahi sa Gaza|this]] article. Can someone help me improve it? [[Tagagamit:جودت|جودت]] ([[Usapang tagagamit:جودت|kausapin]]) 15:46, 23 Pebrero 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! | content = == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> }} {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) | content = == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 17:11, 3 Abril 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> }} == Bagong mungkahi == Hello po. May bagong mungkahi po ako sa [[Usapang Wikipedia:Mga huling idinagdag]]. Salamat! <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 03:14, 6 Abril 2026 (UTC) == Hinggil sa mga salitang siyokoy == Sang-ayon [https://kwfdiksiyonaryo.ph/?query=siy%C3%B3koy sa Komisyon sa Wikang Filipino], ang mga [[Siyokoy (lingguwistika)|salitang siyokoy]] ay "alinman sa mga anyo ng salita na hindi tiyak ang pinagmulang wika (lalo na kung nakahahawig sa pinagsámang Ingles at Espanyol)." Pinauso marahil ng mga mamamahayag sa radyo ang mga salitang ito na mukhang Kastila pero inspirado pala sa ortograpiyang Ingles o sa di-malinaw na pinanggalingang ortograpiya (pero hindi Kastila). Marapat siguro na ipagbawal ang mga salitang siyokoy dito sa Wikipediang Tagalog, kahit na mas talamak ang mga ito sa pang-araw-araw na pananalita ng nakararami. Makikita sa ''userspace page'' kong [[Tagagamit:JWilz12345/Mga salitang siyokoy]] ang talaan ng mga salitang siyokoy at mga naaangkop na salita sa mga ito. Halimbawa: {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Imbes na !Naaangkop na (mga) salita |- |adbenturero |abenturero / taong mapagsapalaran |- |aspeto |aspekto / mukha / dako |- |bentahe |bentaha / lamang |- |dayalekto |diyalekto / dayalek / wikain |- |dayalogo |diyalogo / <s>dayalog</s> / salitaan / usapan / pag-uusap |- |endorso |endoso / piliin / pinagtibay / magtagubilin / lumagda / maglipat |- |groserya |groseri / tindahan |- |imahe |imahen / larawan |- |intrigero |intrigante |- |kontemporaryo |kontemporaneo / kontemporanyo / kapanahon / panahong ito |- |konsernado ("''the mother of all ''siyokoy'' words'') |konsernido / nababahala / nababalisa / may kinalaman |- |lebel |nibel / level / antas / taas |- |misyonaryo |misyonero |- |obhektibo |obhetibo |- |parliyamentaryo |parlamentaryo / mambabatas |- |parliyamento |parlamento / batasan |- |pesante |paisano / magbubukid / magsasaka |- |prayoridad |priyoridad / <s>prayoriti</s> / pagkauna / karapatang mauna |- |sirkumstansiya |sirkunstansiya / pangyayari / kalagayan / katayuan / pagkakataon / halimbawa |- |subhektibo |subhetibo |- |subheto |suheto / disiplina |} Ping ko po para sa mga pananaw at ''input'', sina {{ping|Jojit fb|GinawasaHapon|LknFenix}} (ilan sa aktibong mga tagagamit) at sina {{ping|Yivan000|Ysrael214}} (mga nakausap ko po sa [[wiktionary:tl:Wiksiyonaryo:Kapihan/2025/Disyembre#"Kasingkahulugans"]]). <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 12:17, 12 Abril 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Hindi ipagbawal pero dapat iwasan. Dapat may balanse ng kung ano ang irikenomenda at sa maiintindihan pa din ng karamihan. Bagaman buhay ang lengguwahe, hindi ibig sabihin din noon na hahayaan natin ang kolokyalismo ang maging pamantayan. Pero, sana naman sa Tagalog Wikipedia iwasan ang salitang siyokoy sa mga pamagat ng mga konseptongg hindi nagagamit pang-araw-araw lalo na sa mga salitang akademiko. Halimbawa [[Girasyon]], dapat hirasyon kasi ang G ay nagiging H. Siguro mas lenient tayo sa mga madalas gamitin ng media tulad ng responsibilidad o asasinasyon. Basta pag ang salitang siyokoy ay gamit na gamit at maayos ang pagkakabaybay (hal. wag gamitin ang Akkadiano, Akadyano na lang kung maaari), ito ay ayos lang. <span style="color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle">𝄽</span> [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 04:48, 13 Abril 2026 (UTC) {{ping|GinawaSaHapon}} inayos na ping. Pasensiya sa maling baybay. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 12:22, 12 Abril 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]: Ayos lang. :Hindi ako sang-ayon sa pagbabawal. ''Hindi'' dapat pagbawalan ang mga ganitong baybay, kahit na nagmula ito sa KWF. Likas na bahagi yan ng proseso ng pagbuo ng salita. At isa pa, marami sa mga ito ay madalas na'ng gamitin dahil sa midya. Wala tayo sa posisyon para manduhan ang itatakbo ng wika, hindi tayo ang guwardiya ng wika. Trabaho yan ng KWF. Sa pananaw ng hangarin ng Wikipedia, karaniwang paggamit ang mananaig pagdating sa pagbaybay ng mga salita. :Marami sa mga ito ay talamak na at karaniwan na'ng ginagamit ng madla. Halimbawa, ''responsibilidad'', ''prayoridad'', ''kontemporaryo'', ''endorso'', ''sirkumstansiya'', at mas lalo na sa ''imahe'', na kung tutuusin ay halos ginagamit bilang salin ng salitang Ingles na ''image'' ("larawan") (mas ginagamit sa kasalukuyan ang ''imahen'' sa mga banal na larawan, hal. ''imahen ng Birheng Maria''). Sapat din ang paggamit sa mga mapagkakatiwalaang sanggunian para sa ''dayalogo'', ''aspeto'', at ''lebel''. Magmumukhang hiwalay sa realidad ng kasalukuyang ginagamit na wika kung ipipilit natin na "itama" ang mga ito, kahit na sa totoo lang ay likas na bahagi ito ng kahit anong wika. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 12:45, 12 Abril 2026 (UTC) ::@[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]] eh paano po ang ''claim'' ng enWiki article para sa TlWiki ([[w:en:Tagalog Wikipedia]]) na nagsasabing umaasa umano ang TlWiki sa ''UP Diksiyonaryong Filipino'' para sa mga saligang depinisyon? ([https://opinion.inquirer.net/9149/%E2%80%98utak%E2%80%99 Ginamit na sanggunian]). <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 13:56, 12 Abril 2026 (UTC) :::@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Hindi sa lahat ng pagkakataon ay ganon ang kaso rito. Pangunahing sanggunian ang UPDF, oo, pero hindi ito ang bibliya o saligang-batas ng wiki na ito. Mas mananaig pa rin ang karaniwang pagbaybay ng mga salitang Tagalog, kahit na hindi ito "tama" sa paningin ng iba. Muli, kailangang isalamin ng Wikipediang Tagalog ang kasalukuyang anyo ng wika upang manatili itong accessible sa mga mambabasa. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 00:39, 13 Abril 2026 (UTC) ::::@[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]] Sang-ayon sa dapat manatiling accessible sa mga mambabasa. Huwag ipilit na mag-imbento ng salitang Tagalog rin para lang masabing "naitagalog" ang salita. Ayos lang ang salitang siyokoy, pero kapag neolohismo, ibang usapan na iyon. Ang mga diksiyonaryo ay gabay lamang kung ano ang mas maiintindihan ng mga mambabasa. <span style="color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle">𝄽</span> [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 04:51, 13 Abril 2026 (UTC) :::::Ang nais ko lang sabihin ay kung gagamit ng salitang siyokoy, dapat alam nating gamit din. Hindi tayo mag-iimbento ng bagong salitang siyokoy din. <span style="color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle">𝄽</span> [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 05:51, 13 Abril 2026 (UTC) :Magandang gabi @[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]], :Tulad ni @[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]], hindi rin ako sang-ayon sa pagbabawal. :Sa totoo lang, hindi ako sang-ayon sa rekomendasyon ng KWF. Hindi makatotohanang ituring ang mga impluwensiyang Espanyol at Ingles sa ating wika na parang tubig at langis na mapaghihiwalay. Ang mga impluwensyang ito ay matagal nang magkakahabi sa kultura at pagkakakilanlang Pilipino. Tulad ng madalas na pinagsasama sa ating mga kumbensyon sa pagpapangalan ang mga pangalang Ingles at mga apelyidong Espanyol, likas na sumasalamin ang ating wika sa paghahalong ito. Ang tinatawag nilang “salitang siyokoy” ay produkto ng organikong ebolusyon ng wika. :Nakikita ko rin na ang mahigpit na pagsusulong na ibalik sa orihinal na baybay ng Espanyol ang mga salitang hiram mula rito ay hindi praktikal at hindi kinakailangan. Ang nakararaming Pilipino ay hindi nagsasalita ng Espanyol, kaya ang pagpapatupad ng ortograpiyang Espanyol ay nagpapataw ng panlabas na pamantayan na hindi na umaayon sa aktuwal na paggamit ng wika. Nagtataas ito ng tanong: bakit dapat tayong patuloy na sumunod sa mga kumbensyon ng Espanyol na parang isa pa rin tayong kolonya? :Kahit sa mga bansang nagsasalita ng Espanyol sa Amerikang Latino, ang wika ay umunlad sa iba’t ibang paraan na sumasalamin sa mga lokal na konteksto, sa halip na mahigpit na pagsunod sa mga pamantayan ng Espanya. Sa parehong paraan, dapat pahintulutang umunlad ang Filipino sa sarili nitong landas, na hinuhubog ng mga nagsasalita nito, at hindi pinipigilan ng mga lipas na reseta. :Batay sa aking paninindigan, naniniwala ako na dapat payagan ang mga salitang siyokoy kung karaniwang ginagamit ang mga ito. Sa maraming pagkakataon, mas sumasalamin ang mga salitang ito sa likas na paggamit ng wika. :- [[Tagagamit:LknFenix|LknFenix]] ([[Usapang tagagamit:LknFenix|kausapin]]) 14:33, 12 Abril 2026 (UTC) :{{ping|JWilz12345}}, wala na akong maidagdag pa. Sang-ayon ako sa mga argumento nina GinawaSaHapon at LknFenix. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 10:07, 13 Abril 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Ang problema ko dito ay hindi malinaw kung ano ang "siyokoy" (ayon sa Manwal sa Masinop na Pagsulat 4.9) at kung ano ang pwede (ayon sa MMP 4.10). Kahit ako na maigting na binasa ang dokumentong ito ay nalilito pa rin kung ano ang ipinapahiwatig dito — ang "kontemporaryo" ay bawal ("kontemporaneo" dapat) pero ang "siyentista" ay pwede ("siyentipiko" dapat). Walang concrete na definition patungkol sa dalawa, maliban lang sa ilang halimbawng hulapi. Kaya'y ito'y mahirap hustong ipagbawal, dahil maraming lalabas na edge cases. — <span style="font-size:25px">🍕</span> <span style="font-family:'Comic Sans MS';"><span style="color:#FFC83D">Yivan</span><span style="color:#F7894A">000</span> <small>^{[[User:Yivan000|view]]}_{[[User_talk:Yivan000|talk]]}</small></span> 13:34, 13 Abril 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Request for comment (global AI policy) | content = == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:58, 26 Abril 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> }} {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Program submissions open: Bikol WikiConference 2026 | content = == Program submissions open: Bikol WikiConference 2026 == [[File:Bikol_WikiConference_2026_logo.png|frameless|250px|right]] The '''[[m:Bikol Wikipedia Community/Bikol WikiConference 2026|Bikol WikiConference 2026]]''' will take place '''29–31 May 2026 in Naga City''', under the theme: ''Advancing Language and Culture in the Digital Age''. The Bikol WikiCon is an extraordinary regional gathering that brings together Bikolanos actively supporting and contributing to open educational resources (OERs) with the vibrant Wikimedia communities in the Philippines. Next year, Bikol Wikipedia will be turning 20 years old. Reaching 2 decades is a strong milestone therefore it is also the right moment to ask harder questions about sustainability, quality and direction. The conference will serve as a venue for the participants to exchange and share their experiences, new ideas, and collaboration results, and to discuss the challenges encountered and the solutions adopted. We can’t wait to see you at the event! The conference will cover topics pertaining to Digital Resources, Heritage Advocacy, Cultural Preservation, and Partnerships with various institutional, social, and cultural contexts. You may submit any of the following types of session proposals: * '''Lightning talk:''' One presenter gives a talk with no follow-up by the audience. The total time for a lightning talk will be 10-15 minutes. * '''Lecture:''' One or two presenters offer(s) a presentation followed by questions and comments from the audience. The total time for a lecture (including questions and comments) will be 30-45 minutes. * '''Roundtable:''' A group of 10-15 people discusses a particular topic. The total time for a roundtable discussion will be 60 minutes. * '''Workshop:''' One or two moderators present(s) a topic by actively interacting with the audience. The total time for a workshop will be 60-120 minutes. * '''Meetup:''' A group of people with common interests informally meets to discuss different topics. The total time for a meetup is not pre-determined and depends on the proposer’s preferences. Submissions will be evaluated by the Program Committee based on: * Potential impact and expected outcomes * Relevance to the conference theme or focus areas Sessions may be recorded and made publicly available. If you prefer not to be filmed, you may indicate this during submission. '''→ [[m:Bikol Wikipedia Community/Bikol WikiConference 2026/Program|Submit your proposal on Meta]] or [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd1vYWPvrNltZS2ie51lYK-OB6cfS8E2NQFjH1I213dYl24NQ/viewform?usp=header Google Form]''' on or before '''May 15.''' For more information, or questions, contact: bikolwikicommunity(@)gmail.com Mabalos! On behalf of the Bikol WikiConference Organizing Team,<br> [[Tagagamit:Filipinayzd|Filipinayzd]] ([[Usapang tagagamit:Filipinayzd|kausapin]]) 06:41, 2 Mayo 2026 (UTC) }} == Translation request: [[:translatewiki:MediaWiki:Cite-reference-previews-reflist-link/tl]] == Hi, I'm Johannes from [[:meta:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Our team is currently preparing an [[:meta:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|experiment to test potential changes for Reference Previews]]. Tagalog Wikipedia will be one of the wikis taking part at the ~2 weeks A/B-test [[Usapang Wikipedia:Kapihan#Reference Previews – experiment|as announced]] – but tlwiki is still missing a translation for [[:translatewiki:MediaWiki:Cite-reference-previews-reflist-link/tl]] ([https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&showMessage=cite-reference-previews-reflist-link&group=ext-cite-user&language=tl&filter=&optional=1&action=translate translation interface link] – [[:commons:File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|screenshot for context]]). Could someone help us by providing the translation? Thank you very much! [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 12:17, 25 Mayo 2026 (UTC) emfvd24gkbu0q56cocpi9zluvx44jgt 2209115 2209060 2026-05-26T02:28:36Z Jojit fb 38 /* Translation request: translatewiki:MediaWiki:Cite-reference-previews-reflist-link/tl */ 2209115 wikitext text/x-wiki {{Tagagamit:Maskbot/config |maxarchivesize = 55K |counter = 19 |algo = old(90d) |archive = Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan %(counter)d }} <div style="float:right; padding-left:5px; clear:right;"> {| style="text-align:left; border:1px solid #AAA;margin-bottom:4px; margin-left:1em; width: 293px;" bgcolor="#999999" |-padding:5px;padding-top:0.5em;font-size: 95%; |width="100%" bgcolor="gray" style="color: white;"|'''Usapan''' |- |width="100%" align="center" bgcolor="white"| '''<span class="plainlinks"><font size=3>[{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=edit&section=new}} '''&rArr; Magsimula ng bagong paksang mapag-uusapan.''']</font></span>''' |- |width="100%" bgcolor="gray" style="color: white;"|'''Tuwirang daan''' |- |width="100%" align="center" bgcolor="white"| [[WT:KAPE]], [[UW:KAPE]] ---- <div style="font-size:0.85em;"> __TOC__ </div> |- |width="100%" bgcolor="gray" style="color: white;"|'''Mga sinupan''' |- |width="100%" align="center" bgcolor="white"| <small> [[Wikipedia:Kapihan/Archive 1|01]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 2|02]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 3|03]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 4|04]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 5|05]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 6|06]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 7|07]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 8|08]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 9|09]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 10|10]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 11|11]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 12|12]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 13|13]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 14|14]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 15|15]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 16|16]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 17|17]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 18|18]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 19|19]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 20|20]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 21|21]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 22|22]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 23|23]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 24|24]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 25|25]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 26|26]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 27|27]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 28|28]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 29|29]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 30|30]] <inputbox> type=fulltext prefix=Usapang Wikipedia:Kapihan/ break=yes width=40 searchbuttonlabel=Maghanap mula sa mga sinupan </inputbox> </small> |} </div> <!-- Ipasok ang inyong mga usapin sa kababaan ng pahina at huwag dito. Huwag kalimutang lumagda gamit ang apat na ~~~~ :). --> == Nakaarkibo na ang nakaraang usapan == Hi, inarkibo ko na ang nakaraang usapan dito sa Kapihan. Kung mayroon pa rin nabinbin na usapan sa nakaraan o kaya may pabatid na kailangan pa rin na nakapaskil, gumawa na lamang kayo ng bagong usapan o paskil dito at maari ninyo na lamang tukuyin ang nakaraang usapan o paskil mula sa [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 30|arkibo]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:28, 26 Enero 2026 (UTC) == Request for Image Processing == Hello Filipino wiki-users. Meron po pang astronomer dito? Gumawa ako ng bagong artikulo ukol sa isang bulkan sa Io, isang buwan ng Hupiter. Ang bulkang ito ay pinangalanang [[Kanlaon Patera]]. Ang pangalang ito ay galing sa Bulkang Kanlaon sa Negros, Visayas, Pilipinas. Gusto ko po sanang ma-proseso ang mga filter-image greyscale na imahen ng Io sa baba para mapakita ang itsura ng Kanlaon Patera. Meron po bang marunong magprocessos ng mga filter images ng Galileo. [[Talaksan:Io processing request.png|center]] Maraming salamat. [[Tagagamit:IapetusCallistus|IapetusCallistus]] ([[Usapang tagagamit:IapetusCallistus|kausapin]]) 02:17, 12 Pebrero 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Reference Previews – experiment | content = == Reference Previews – experiment == Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this. <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Problem === <div class="mw-collapsible-content"> In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the ^{a b} (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Assumption === <div class="mw-collapsible-content"> We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Idea === <div class="mw-collapsible-content"> We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision. When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the "x" or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list. <gallery heights="275" widths="250"> File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker''' </gallery> When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list. <gallery heights="275" widths="250"> File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker''' File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview''' File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview''' </gallery> By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Experiment === <div class="mw-collapsible-content"> We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews. We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps. </div> </div> We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 12:23, 20 Pebrero 2026 (UTC) :As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&diff=prev&oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 13:30, 9 Marso 2026 (UTC) }} == Help == Hello, I recently created [[Pagpatay ng lahi sa Gaza|this]] article. Can someone help me improve it? [[Tagagamit:جودت|جودت]] ([[Usapang tagagamit:جودت|kausapin]]) 15:46, 23 Pebrero 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! | content = == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> }} {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) | content = == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 17:11, 3 Abril 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> }} == Bagong mungkahi == Hello po. May bagong mungkahi po ako sa [[Usapang Wikipedia:Mga huling idinagdag]]. Salamat! <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 03:14, 6 Abril 2026 (UTC) == Hinggil sa mga salitang siyokoy == Sang-ayon [https://kwfdiksiyonaryo.ph/?query=siy%C3%B3koy sa Komisyon sa Wikang Filipino], ang mga [[Siyokoy (lingguwistika)|salitang siyokoy]] ay "alinman sa mga anyo ng salita na hindi tiyak ang pinagmulang wika (lalo na kung nakahahawig sa pinagsámang Ingles at Espanyol)." Pinauso marahil ng mga mamamahayag sa radyo ang mga salitang ito na mukhang Kastila pero inspirado pala sa ortograpiyang Ingles o sa di-malinaw na pinanggalingang ortograpiya (pero hindi Kastila). Marapat siguro na ipagbawal ang mga salitang siyokoy dito sa Wikipediang Tagalog, kahit na mas talamak ang mga ito sa pang-araw-araw na pananalita ng nakararami. Makikita sa ''userspace page'' kong [[Tagagamit:JWilz12345/Mga salitang siyokoy]] ang talaan ng mga salitang siyokoy at mga naaangkop na salita sa mga ito. Halimbawa: {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Imbes na !Naaangkop na (mga) salita |- |adbenturero |abenturero / taong mapagsapalaran |- |aspeto |aspekto / mukha / dako |- |bentahe |bentaha / lamang |- |dayalekto |diyalekto / dayalek / wikain |- |dayalogo |diyalogo / <s>dayalog</s> / salitaan / usapan / pag-uusap |- |endorso |endoso / piliin / pinagtibay / magtagubilin / lumagda / maglipat |- |groserya |groseri / tindahan |- |imahe |imahen / larawan |- |intrigero |intrigante |- |kontemporaryo |kontemporaneo / kontemporanyo / kapanahon / panahong ito |- |konsernado ("''the mother of all ''siyokoy'' words'') |konsernido / nababahala / nababalisa / may kinalaman |- |lebel |nibel / level / antas / taas |- |misyonaryo |misyonero |- |obhektibo |obhetibo |- |parliyamentaryo |parlamentaryo / mambabatas |- |parliyamento |parlamento / batasan |- |pesante |paisano / magbubukid / magsasaka |- |prayoridad |priyoridad / <s>prayoriti</s> / pagkauna / karapatang mauna |- |sirkumstansiya |sirkunstansiya / pangyayari / kalagayan / katayuan / pagkakataon / halimbawa |- |subhektibo |subhetibo |- |subheto |suheto / disiplina |} Ping ko po para sa mga pananaw at ''input'', sina {{ping|Jojit fb|GinawasaHapon|LknFenix}} (ilan sa aktibong mga tagagamit) at sina {{ping|Yivan000|Ysrael214}} (mga nakausap ko po sa [[wiktionary:tl:Wiksiyonaryo:Kapihan/2025/Disyembre#"Kasingkahulugans"]]). <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 12:17, 12 Abril 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Hindi ipagbawal pero dapat iwasan. Dapat may balanse ng kung ano ang irikenomenda at sa maiintindihan pa din ng karamihan. Bagaman buhay ang lengguwahe, hindi ibig sabihin din noon na hahayaan natin ang kolokyalismo ang maging pamantayan. Pero, sana naman sa Tagalog Wikipedia iwasan ang salitang siyokoy sa mga pamagat ng mga konseptongg hindi nagagamit pang-araw-araw lalo na sa mga salitang akademiko. Halimbawa [[Girasyon]], dapat hirasyon kasi ang G ay nagiging H. Siguro mas lenient tayo sa mga madalas gamitin ng media tulad ng responsibilidad o asasinasyon. Basta pag ang salitang siyokoy ay gamit na gamit at maayos ang pagkakabaybay (hal. wag gamitin ang Akkadiano, Akadyano na lang kung maaari), ito ay ayos lang. <span style="color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle">𝄽</span> [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 04:48, 13 Abril 2026 (UTC) {{ping|GinawaSaHapon}} inayos na ping. Pasensiya sa maling baybay. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 12:22, 12 Abril 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]: Ayos lang. :Hindi ako sang-ayon sa pagbabawal. ''Hindi'' dapat pagbawalan ang mga ganitong baybay, kahit na nagmula ito sa KWF. Likas na bahagi yan ng proseso ng pagbuo ng salita. At isa pa, marami sa mga ito ay madalas na'ng gamitin dahil sa midya. Wala tayo sa posisyon para manduhan ang itatakbo ng wika, hindi tayo ang guwardiya ng wika. Trabaho yan ng KWF. Sa pananaw ng hangarin ng Wikipedia, karaniwang paggamit ang mananaig pagdating sa pagbaybay ng mga salita. :Marami sa mga ito ay talamak na at karaniwan na'ng ginagamit ng madla. Halimbawa, ''responsibilidad'', ''prayoridad'', ''kontemporaryo'', ''endorso'', ''sirkumstansiya'', at mas lalo na sa ''imahe'', na kung tutuusin ay halos ginagamit bilang salin ng salitang Ingles na ''image'' ("larawan") (mas ginagamit sa kasalukuyan ang ''imahen'' sa mga banal na larawan, hal. ''imahen ng Birheng Maria''). Sapat din ang paggamit sa mga mapagkakatiwalaang sanggunian para sa ''dayalogo'', ''aspeto'', at ''lebel''. Magmumukhang hiwalay sa realidad ng kasalukuyang ginagamit na wika kung ipipilit natin na "itama" ang mga ito, kahit na sa totoo lang ay likas na bahagi ito ng kahit anong wika. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 12:45, 12 Abril 2026 (UTC) ::@[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]] eh paano po ang ''claim'' ng enWiki article para sa TlWiki ([[w:en:Tagalog Wikipedia]]) na nagsasabing umaasa umano ang TlWiki sa ''UP Diksiyonaryong Filipino'' para sa mga saligang depinisyon? ([https://opinion.inquirer.net/9149/%E2%80%98utak%E2%80%99 Ginamit na sanggunian]). <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 13:56, 12 Abril 2026 (UTC) :::@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Hindi sa lahat ng pagkakataon ay ganon ang kaso rito. Pangunahing sanggunian ang UPDF, oo, pero hindi ito ang bibliya o saligang-batas ng wiki na ito. Mas mananaig pa rin ang karaniwang pagbaybay ng mga salitang Tagalog, kahit na hindi ito "tama" sa paningin ng iba. Muli, kailangang isalamin ng Wikipediang Tagalog ang kasalukuyang anyo ng wika upang manatili itong accessible sa mga mambabasa. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 00:39, 13 Abril 2026 (UTC) ::::@[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]] Sang-ayon sa dapat manatiling accessible sa mga mambabasa. Huwag ipilit na mag-imbento ng salitang Tagalog rin para lang masabing "naitagalog" ang salita. Ayos lang ang salitang siyokoy, pero kapag neolohismo, ibang usapan na iyon. Ang mga diksiyonaryo ay gabay lamang kung ano ang mas maiintindihan ng mga mambabasa. <span style="color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle">𝄽</span> [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 04:51, 13 Abril 2026 (UTC) :::::Ang nais ko lang sabihin ay kung gagamit ng salitang siyokoy, dapat alam nating gamit din. Hindi tayo mag-iimbento ng bagong salitang siyokoy din. <span style="color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle">𝄽</span> [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 05:51, 13 Abril 2026 (UTC) :Magandang gabi @[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]], :Tulad ni @[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]], hindi rin ako sang-ayon sa pagbabawal. :Sa totoo lang, hindi ako sang-ayon sa rekomendasyon ng KWF. Hindi makatotohanang ituring ang mga impluwensiyang Espanyol at Ingles sa ating wika na parang tubig at langis na mapaghihiwalay. Ang mga impluwensyang ito ay matagal nang magkakahabi sa kultura at pagkakakilanlang Pilipino. Tulad ng madalas na pinagsasama sa ating mga kumbensyon sa pagpapangalan ang mga pangalang Ingles at mga apelyidong Espanyol, likas na sumasalamin ang ating wika sa paghahalong ito. Ang tinatawag nilang “salitang siyokoy” ay produkto ng organikong ebolusyon ng wika. :Nakikita ko rin na ang mahigpit na pagsusulong na ibalik sa orihinal na baybay ng Espanyol ang mga salitang hiram mula rito ay hindi praktikal at hindi kinakailangan. Ang nakararaming Pilipino ay hindi nagsasalita ng Espanyol, kaya ang pagpapatupad ng ortograpiyang Espanyol ay nagpapataw ng panlabas na pamantayan na hindi na umaayon sa aktuwal na paggamit ng wika. Nagtataas ito ng tanong: bakit dapat tayong patuloy na sumunod sa mga kumbensyon ng Espanyol na parang isa pa rin tayong kolonya? :Kahit sa mga bansang nagsasalita ng Espanyol sa Amerikang Latino, ang wika ay umunlad sa iba’t ibang paraan na sumasalamin sa mga lokal na konteksto, sa halip na mahigpit na pagsunod sa mga pamantayan ng Espanya. Sa parehong paraan, dapat pahintulutang umunlad ang Filipino sa sarili nitong landas, na hinuhubog ng mga nagsasalita nito, at hindi pinipigilan ng mga lipas na reseta. :Batay sa aking paninindigan, naniniwala ako na dapat payagan ang mga salitang siyokoy kung karaniwang ginagamit ang mga ito. Sa maraming pagkakataon, mas sumasalamin ang mga salitang ito sa likas na paggamit ng wika. :- [[Tagagamit:LknFenix|LknFenix]] ([[Usapang tagagamit:LknFenix|kausapin]]) 14:33, 12 Abril 2026 (UTC) :{{ping|JWilz12345}}, wala na akong maidagdag pa. Sang-ayon ako sa mga argumento nina GinawaSaHapon at LknFenix. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 10:07, 13 Abril 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Ang problema ko dito ay hindi malinaw kung ano ang "siyokoy" (ayon sa Manwal sa Masinop na Pagsulat 4.9) at kung ano ang pwede (ayon sa MMP 4.10). Kahit ako na maigting na binasa ang dokumentong ito ay nalilito pa rin kung ano ang ipinapahiwatig dito — ang "kontemporaryo" ay bawal ("kontemporaneo" dapat) pero ang "siyentista" ay pwede ("siyentipiko" dapat). Walang concrete na definition patungkol sa dalawa, maliban lang sa ilang halimbawng hulapi. Kaya'y ito'y mahirap hustong ipagbawal, dahil maraming lalabas na edge cases. — <span style="font-size:25px">🍕</span> <span style="font-family:'Comic Sans MS';"><span style="color:#FFC83D">Yivan</span><span style="color:#F7894A">000</span> <small>^{[[User:Yivan000|view]]}_{[[User_talk:Yivan000|talk]]}</small></span> 13:34, 13 Abril 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Request for comment (global AI policy) | content = == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:58, 26 Abril 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> }} {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Program submissions open: Bikol WikiConference 2026 | content = == Program submissions open: Bikol WikiConference 2026 == [[File:Bikol_WikiConference_2026_logo.png|frameless|250px|right]] The '''[[m:Bikol Wikipedia Community/Bikol WikiConference 2026|Bikol WikiConference 2026]]''' will take place '''29–31 May 2026 in Naga City''', under the theme: ''Advancing Language and Culture in the Digital Age''. The Bikol WikiCon is an extraordinary regional gathering that brings together Bikolanos actively supporting and contributing to open educational resources (OERs) with the vibrant Wikimedia communities in the Philippines. Next year, Bikol Wikipedia will be turning 20 years old. Reaching 2 decades is a strong milestone therefore it is also the right moment to ask harder questions about sustainability, quality and direction. The conference will serve as a venue for the participants to exchange and share their experiences, new ideas, and collaboration results, and to discuss the challenges encountered and the solutions adopted. We can’t wait to see you at the event! The conference will cover topics pertaining to Digital Resources, Heritage Advocacy, Cultural Preservation, and Partnerships with various institutional, social, and cultural contexts. You may submit any of the following types of session proposals: * '''Lightning talk:''' One presenter gives a talk with no follow-up by the audience. The total time for a lightning talk will be 10-15 minutes. * '''Lecture:''' One or two presenters offer(s) a presentation followed by questions and comments from the audience. The total time for a lecture (including questions and comments) will be 30-45 minutes. * '''Roundtable:''' A group of 10-15 people discusses a particular topic. The total time for a roundtable discussion will be 60 minutes. * '''Workshop:''' One or two moderators present(s) a topic by actively interacting with the audience. The total time for a workshop will be 60-120 minutes. * '''Meetup:''' A group of people with common interests informally meets to discuss different topics. The total time for a meetup is not pre-determined and depends on the proposer’s preferences. Submissions will be evaluated by the Program Committee based on: * Potential impact and expected outcomes * Relevance to the conference theme or focus areas Sessions may be recorded and made publicly available. If you prefer not to be filmed, you may indicate this during submission. '''→ [[m:Bikol Wikipedia Community/Bikol WikiConference 2026/Program|Submit your proposal on Meta]] or [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd1vYWPvrNltZS2ie51lYK-OB6cfS8E2NQFjH1I213dYl24NQ/viewform?usp=header Google Form]''' on or before '''May 15.''' For more information, or questions, contact: bikolwikicommunity(@)gmail.com Mabalos! On behalf of the Bikol WikiConference Organizing Team,<br> [[Tagagamit:Filipinayzd|Filipinayzd]] ([[Usapang tagagamit:Filipinayzd|kausapin]]) 06:41, 2 Mayo 2026 (UTC) }} == Translation request: [[:translatewiki:MediaWiki:Cite-reference-previews-reflist-link/tl]] == Hi, I'm Johannes from [[:meta:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Our team is currently preparing an [[:meta:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|experiment to test potential changes for Reference Previews]]. Tagalog Wikipedia will be one of the wikis taking part at the ~2 weeks A/B-test [[Usapang Wikipedia:Kapihan#Reference Previews – experiment|as announced]] – but tlwiki is still missing a translation for [[:translatewiki:MediaWiki:Cite-reference-previews-reflist-link/tl]] ([https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&showMessage=cite-reference-previews-reflist-link&group=ext-cite-user&language=tl&filter=&optional=1&action=translate translation interface link] – [[:commons:File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|screenshot for context]]). Could someone help us by providing the translation? Thank you very much! [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 12:17, 25 Mayo 2026 (UTC) :{{ping|Johannes Richter (WMDE)}} ''Done. I translated it. Thanks.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:28, 26 Mayo 2026 (UTC) 3s0f3hucxt8rqqmh7ibequ2flhj0blq 2209149 2209115 2026-05-26T05:19:20Z Johannes Richter (WMDE) 142550 /* Translation request: translatewiki:MediaWiki:Cite-reference-previews-reflist-link/tl */ Tugon 2209149 wikitext text/x-wiki {{Tagagamit:Maskbot/config |maxarchivesize = 55K |counter = 19 |algo = old(90d) |archive = Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan %(counter)d }} <div style="float:right; padding-left:5px; clear:right;"> {| style="text-align:left; border:1px solid #AAA;margin-bottom:4px; margin-left:1em; width: 293px;" bgcolor="#999999" |-padding:5px;padding-top:0.5em;font-size: 95%; |width="100%" bgcolor="gray" style="color: white;"|'''Usapan''' |- |width="100%" align="center" bgcolor="white"| '''<span class="plainlinks"><font size=3>[{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=edit&section=new}} '''&rArr; Magsimula ng bagong paksang mapag-uusapan.''']</font></span>''' |- |width="100%" bgcolor="gray" style="color: white;"|'''Tuwirang daan''' |- |width="100%" align="center" bgcolor="white"| [[WT:KAPE]], [[UW:KAPE]] ---- <div style="font-size:0.85em;"> __TOC__ </div> |- |width="100%" bgcolor="gray" style="color: white;"|'''Mga sinupan''' |- |width="100%" align="center" bgcolor="white"| <small> [[Wikipedia:Kapihan/Archive 1|01]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 2|02]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 3|03]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 4|04]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 5|05]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 6|06]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 7|07]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 8|08]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 9|09]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 10|10]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 11|11]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 12|12]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 13|13]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 14|14]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 15|15]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 16|16]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 17|17]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 18|18]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 19|19]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 20|20]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 21|21]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 22|22]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 23|23]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 24|24]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 25|25]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 26|26]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 27|27]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 28|28]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 29|29]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 30|30]] <inputbox> type=fulltext prefix=Usapang Wikipedia:Kapihan/ break=yes width=40 searchbuttonlabel=Maghanap mula sa mga sinupan </inputbox> </small> |} </div> <!-- Ipasok ang inyong mga usapin sa kababaan ng pahina at huwag dito. Huwag kalimutang lumagda gamit ang apat na ~~~~ :). --> == Nakaarkibo na ang nakaraang usapan == Hi, inarkibo ko na ang nakaraang usapan dito sa Kapihan. Kung mayroon pa rin nabinbin na usapan sa nakaraan o kaya may pabatid na kailangan pa rin na nakapaskil, gumawa na lamang kayo ng bagong usapan o paskil dito at maari ninyo na lamang tukuyin ang nakaraang usapan o paskil mula sa [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 30|arkibo]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:28, 26 Enero 2026 (UTC) == Request for Image Processing == Hello Filipino wiki-users. Meron po pang astronomer dito? Gumawa ako ng bagong artikulo ukol sa isang bulkan sa Io, isang buwan ng Hupiter. Ang bulkang ito ay pinangalanang [[Kanlaon Patera]]. Ang pangalang ito ay galing sa Bulkang Kanlaon sa Negros, Visayas, Pilipinas. Gusto ko po sanang ma-proseso ang mga filter-image greyscale na imahen ng Io sa baba para mapakita ang itsura ng Kanlaon Patera. Meron po bang marunong magprocessos ng mga filter images ng Galileo. [[Talaksan:Io processing request.png|center]] Maraming salamat. [[Tagagamit:IapetusCallistus|IapetusCallistus]] ([[Usapang tagagamit:IapetusCallistus|kausapin]]) 02:17, 12 Pebrero 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Reference Previews – experiment | content = == Reference Previews – experiment == Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this. <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Problem === <div class="mw-collapsible-content"> In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the ^{a b} (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Assumption === <div class="mw-collapsible-content"> We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Idea === <div class="mw-collapsible-content"> We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision. When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the "x" or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list. <gallery heights="275" widths="250"> File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker''' </gallery> When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list. <gallery heights="275" widths="250"> File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker''' File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview''' File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview''' </gallery> By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Experiment === <div class="mw-collapsible-content"> We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews. We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps. </div> </div> We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 12:23, 20 Pebrero 2026 (UTC) :As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&diff=prev&oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 13:30, 9 Marso 2026 (UTC) }} == Help == Hello, I recently created [[Pagpatay ng lahi sa Gaza|this]] article. Can someone help me improve it? [[Tagagamit:جودت|جودت]] ([[Usapang tagagamit:جودت|kausapin]]) 15:46, 23 Pebrero 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! | content = == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> }} {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) | content = == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 17:11, 3 Abril 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> }} == Bagong mungkahi == Hello po. May bagong mungkahi po ako sa [[Usapang Wikipedia:Mga huling idinagdag]]. Salamat! <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 03:14, 6 Abril 2026 (UTC) == Hinggil sa mga salitang siyokoy == Sang-ayon [https://kwfdiksiyonaryo.ph/?query=siy%C3%B3koy sa Komisyon sa Wikang Filipino], ang mga [[Siyokoy (lingguwistika)|salitang siyokoy]] ay "alinman sa mga anyo ng salita na hindi tiyak ang pinagmulang wika (lalo na kung nakahahawig sa pinagsámang Ingles at Espanyol)." Pinauso marahil ng mga mamamahayag sa radyo ang mga salitang ito na mukhang Kastila pero inspirado pala sa ortograpiyang Ingles o sa di-malinaw na pinanggalingang ortograpiya (pero hindi Kastila). Marapat siguro na ipagbawal ang mga salitang siyokoy dito sa Wikipediang Tagalog, kahit na mas talamak ang mga ito sa pang-araw-araw na pananalita ng nakararami. Makikita sa ''userspace page'' kong [[Tagagamit:JWilz12345/Mga salitang siyokoy]] ang talaan ng mga salitang siyokoy at mga naaangkop na salita sa mga ito. Halimbawa: {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Imbes na !Naaangkop na (mga) salita |- |adbenturero |abenturero / taong mapagsapalaran |- |aspeto |aspekto / mukha / dako |- |bentahe |bentaha / lamang |- |dayalekto |diyalekto / dayalek / wikain |- |dayalogo |diyalogo / <s>dayalog</s> / salitaan / usapan / pag-uusap |- |endorso |endoso / piliin / pinagtibay / magtagubilin / lumagda / maglipat |- |groserya |groseri / tindahan |- |imahe |imahen / larawan |- |intrigero |intrigante |- |kontemporaryo |kontemporaneo / kontemporanyo / kapanahon / panahong ito |- |konsernado ("''the mother of all ''siyokoy'' words'') |konsernido / nababahala / nababalisa / may kinalaman |- |lebel |nibel / level / antas / taas |- |misyonaryo |misyonero |- |obhektibo |obhetibo |- |parliyamentaryo |parlamentaryo / mambabatas |- |parliyamento |parlamento / batasan |- |pesante |paisano / magbubukid / magsasaka |- |prayoridad |priyoridad / <s>prayoriti</s> / pagkauna / karapatang mauna |- |sirkumstansiya |sirkunstansiya / pangyayari / kalagayan / katayuan / pagkakataon / halimbawa |- |subhektibo |subhetibo |- |subheto |suheto / disiplina |} Ping ko po para sa mga pananaw at ''input'', sina {{ping|Jojit fb|GinawasaHapon|LknFenix}} (ilan sa aktibong mga tagagamit) at sina {{ping|Yivan000|Ysrael214}} (mga nakausap ko po sa [[wiktionary:tl:Wiksiyonaryo:Kapihan/2025/Disyembre#"Kasingkahulugans"]]). <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 12:17, 12 Abril 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Hindi ipagbawal pero dapat iwasan. Dapat may balanse ng kung ano ang irikenomenda at sa maiintindihan pa din ng karamihan. Bagaman buhay ang lengguwahe, hindi ibig sabihin din noon na hahayaan natin ang kolokyalismo ang maging pamantayan. Pero, sana naman sa Tagalog Wikipedia iwasan ang salitang siyokoy sa mga pamagat ng mga konseptongg hindi nagagamit pang-araw-araw lalo na sa mga salitang akademiko. Halimbawa [[Girasyon]], dapat hirasyon kasi ang G ay nagiging H. Siguro mas lenient tayo sa mga madalas gamitin ng media tulad ng responsibilidad o asasinasyon. Basta pag ang salitang siyokoy ay gamit na gamit at maayos ang pagkakabaybay (hal. wag gamitin ang Akkadiano, Akadyano na lang kung maaari), ito ay ayos lang. <span style="color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle">𝄽</span> [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 04:48, 13 Abril 2026 (UTC) {{ping|GinawaSaHapon}} inayos na ping. Pasensiya sa maling baybay. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 12:22, 12 Abril 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]: Ayos lang. :Hindi ako sang-ayon sa pagbabawal. ''Hindi'' dapat pagbawalan ang mga ganitong baybay, kahit na nagmula ito sa KWF. Likas na bahagi yan ng proseso ng pagbuo ng salita. At isa pa, marami sa mga ito ay madalas na'ng gamitin dahil sa midya. Wala tayo sa posisyon para manduhan ang itatakbo ng wika, hindi tayo ang guwardiya ng wika. Trabaho yan ng KWF. Sa pananaw ng hangarin ng Wikipedia, karaniwang paggamit ang mananaig pagdating sa pagbaybay ng mga salita. :Marami sa mga ito ay talamak na at karaniwan na'ng ginagamit ng madla. Halimbawa, ''responsibilidad'', ''prayoridad'', ''kontemporaryo'', ''endorso'', ''sirkumstansiya'', at mas lalo na sa ''imahe'', na kung tutuusin ay halos ginagamit bilang salin ng salitang Ingles na ''image'' ("larawan") (mas ginagamit sa kasalukuyan ang ''imahen'' sa mga banal na larawan, hal. ''imahen ng Birheng Maria''). Sapat din ang paggamit sa mga mapagkakatiwalaang sanggunian para sa ''dayalogo'', ''aspeto'', at ''lebel''. Magmumukhang hiwalay sa realidad ng kasalukuyang ginagamit na wika kung ipipilit natin na "itama" ang mga ito, kahit na sa totoo lang ay likas na bahagi ito ng kahit anong wika. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 12:45, 12 Abril 2026 (UTC) ::@[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]] eh paano po ang ''claim'' ng enWiki article para sa TlWiki ([[w:en:Tagalog Wikipedia]]) na nagsasabing umaasa umano ang TlWiki sa ''UP Diksiyonaryong Filipino'' para sa mga saligang depinisyon? ([https://opinion.inquirer.net/9149/%E2%80%98utak%E2%80%99 Ginamit na sanggunian]). <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 13:56, 12 Abril 2026 (UTC) :::@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Hindi sa lahat ng pagkakataon ay ganon ang kaso rito. Pangunahing sanggunian ang UPDF, oo, pero hindi ito ang bibliya o saligang-batas ng wiki na ito. Mas mananaig pa rin ang karaniwang pagbaybay ng mga salitang Tagalog, kahit na hindi ito "tama" sa paningin ng iba. Muli, kailangang isalamin ng Wikipediang Tagalog ang kasalukuyang anyo ng wika upang manatili itong accessible sa mga mambabasa. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 00:39, 13 Abril 2026 (UTC) ::::@[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]] Sang-ayon sa dapat manatiling accessible sa mga mambabasa. Huwag ipilit na mag-imbento ng salitang Tagalog rin para lang masabing "naitagalog" ang salita. Ayos lang ang salitang siyokoy, pero kapag neolohismo, ibang usapan na iyon. Ang mga diksiyonaryo ay gabay lamang kung ano ang mas maiintindihan ng mga mambabasa. <span style="color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle">𝄽</span> [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 04:51, 13 Abril 2026 (UTC) :::::Ang nais ko lang sabihin ay kung gagamit ng salitang siyokoy, dapat alam nating gamit din. Hindi tayo mag-iimbento ng bagong salitang siyokoy din. <span style="color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle">𝄽</span> [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 05:51, 13 Abril 2026 (UTC) :Magandang gabi @[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]], :Tulad ni @[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]], hindi rin ako sang-ayon sa pagbabawal. :Sa totoo lang, hindi ako sang-ayon sa rekomendasyon ng KWF. Hindi makatotohanang ituring ang mga impluwensiyang Espanyol at Ingles sa ating wika na parang tubig at langis na mapaghihiwalay. Ang mga impluwensyang ito ay matagal nang magkakahabi sa kultura at pagkakakilanlang Pilipino. Tulad ng madalas na pinagsasama sa ating mga kumbensyon sa pagpapangalan ang mga pangalang Ingles at mga apelyidong Espanyol, likas na sumasalamin ang ating wika sa paghahalong ito. Ang tinatawag nilang “salitang siyokoy” ay produkto ng organikong ebolusyon ng wika. :Nakikita ko rin na ang mahigpit na pagsusulong na ibalik sa orihinal na baybay ng Espanyol ang mga salitang hiram mula rito ay hindi praktikal at hindi kinakailangan. Ang nakararaming Pilipino ay hindi nagsasalita ng Espanyol, kaya ang pagpapatupad ng ortograpiyang Espanyol ay nagpapataw ng panlabas na pamantayan na hindi na umaayon sa aktuwal na paggamit ng wika. Nagtataas ito ng tanong: bakit dapat tayong patuloy na sumunod sa mga kumbensyon ng Espanyol na parang isa pa rin tayong kolonya? :Kahit sa mga bansang nagsasalita ng Espanyol sa Amerikang Latino, ang wika ay umunlad sa iba’t ibang paraan na sumasalamin sa mga lokal na konteksto, sa halip na mahigpit na pagsunod sa mga pamantayan ng Espanya. Sa parehong paraan, dapat pahintulutang umunlad ang Filipino sa sarili nitong landas, na hinuhubog ng mga nagsasalita nito, at hindi pinipigilan ng mga lipas na reseta. :Batay sa aking paninindigan, naniniwala ako na dapat payagan ang mga salitang siyokoy kung karaniwang ginagamit ang mga ito. Sa maraming pagkakataon, mas sumasalamin ang mga salitang ito sa likas na paggamit ng wika. :- [[Tagagamit:LknFenix|LknFenix]] ([[Usapang tagagamit:LknFenix|kausapin]]) 14:33, 12 Abril 2026 (UTC) :{{ping|JWilz12345}}, wala na akong maidagdag pa. Sang-ayon ako sa mga argumento nina GinawaSaHapon at LknFenix. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 10:07, 13 Abril 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Ang problema ko dito ay hindi malinaw kung ano ang "siyokoy" (ayon sa Manwal sa Masinop na Pagsulat 4.9) at kung ano ang pwede (ayon sa MMP 4.10). Kahit ako na maigting na binasa ang dokumentong ito ay nalilito pa rin kung ano ang ipinapahiwatig dito — ang "kontemporaryo" ay bawal ("kontemporaneo" dapat) pero ang "siyentista" ay pwede ("siyentipiko" dapat). Walang concrete na definition patungkol sa dalawa, maliban lang sa ilang halimbawng hulapi. Kaya'y ito'y mahirap hustong ipagbawal, dahil maraming lalabas na edge cases. — <span style="font-size:25px">🍕</span> <span style="font-family:'Comic Sans MS';"><span style="color:#FFC83D">Yivan</span><span style="color:#F7894A">000</span> <small>^{[[User:Yivan000|view]]}_{[[User_talk:Yivan000|talk]]}</small></span> 13:34, 13 Abril 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Request for comment (global AI policy) | content = == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:58, 26 Abril 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> }} {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Program submissions open: Bikol WikiConference 2026 | content = == Program submissions open: Bikol WikiConference 2026 == [[File:Bikol_WikiConference_2026_logo.png|frameless|250px|right]] The '''[[m:Bikol Wikipedia Community/Bikol WikiConference 2026|Bikol WikiConference 2026]]''' will take place '''29–31 May 2026 in Naga City''', under the theme: ''Advancing Language and Culture in the Digital Age''. The Bikol WikiCon is an extraordinary regional gathering that brings together Bikolanos actively supporting and contributing to open educational resources (OERs) with the vibrant Wikimedia communities in the Philippines. Next year, Bikol Wikipedia will be turning 20 years old. Reaching 2 decades is a strong milestone therefore it is also the right moment to ask harder questions about sustainability, quality and direction. The conference will serve as a venue for the participants to exchange and share their experiences, new ideas, and collaboration results, and to discuss the challenges encountered and the solutions adopted. We can’t wait to see you at the event! The conference will cover topics pertaining to Digital Resources, Heritage Advocacy, Cultural Preservation, and Partnerships with various institutional, social, and cultural contexts. You may submit any of the following types of session proposals: * '''Lightning talk:''' One presenter gives a talk with no follow-up by the audience. The total time for a lightning talk will be 10-15 minutes. * '''Lecture:''' One or two presenters offer(s) a presentation followed by questions and comments from the audience. The total time for a lecture (including questions and comments) will be 30-45 minutes. * '''Roundtable:''' A group of 10-15 people discusses a particular topic. The total time for a roundtable discussion will be 60 minutes. * '''Workshop:''' One or two moderators present(s) a topic by actively interacting with the audience. The total time for a workshop will be 60-120 minutes. * '''Meetup:''' A group of people with common interests informally meets to discuss different topics. The total time for a meetup is not pre-determined and depends on the proposer’s preferences. Submissions will be evaluated by the Program Committee based on: * Potential impact and expected outcomes * Relevance to the conference theme or focus areas Sessions may be recorded and made publicly available. If you prefer not to be filmed, you may indicate this during submission. '''→ [[m:Bikol Wikipedia Community/Bikol WikiConference 2026/Program|Submit your proposal on Meta]] or [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd1vYWPvrNltZS2ie51lYK-OB6cfS8E2NQFjH1I213dYl24NQ/viewform?usp=header Google Form]''' on or before '''May 15.''' For more information, or questions, contact: bikolwikicommunity(@)gmail.com Mabalos! On behalf of the Bikol WikiConference Organizing Team,<br> [[Tagagamit:Filipinayzd|Filipinayzd]] ([[Usapang tagagamit:Filipinayzd|kausapin]]) 06:41, 2 Mayo 2026 (UTC) }} == Translation request: [[:translatewiki:MediaWiki:Cite-reference-previews-reflist-link/tl]] == Hi, I'm Johannes from [[:meta:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Our team is currently preparing an [[:meta:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|experiment to test potential changes for Reference Previews]]. Tagalog Wikipedia will be one of the wikis taking part at the ~2 weeks A/B-test [[Usapang Wikipedia:Kapihan#Reference Previews – experiment|as announced]] – but tlwiki is still missing a translation for [[:translatewiki:MediaWiki:Cite-reference-previews-reflist-link/tl]] ([https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&showMessage=cite-reference-previews-reflist-link&group=ext-cite-user&language=tl&filter=&optional=1&action=translate translation interface link] – [[:commons:File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|screenshot for context]]). Could someone help us by providing the translation? Thank you very much! [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 12:17, 25 Mayo 2026 (UTC) :{{ping|Johannes Richter (WMDE)}} ''Done. I translated it. Thanks.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:28, 26 Mayo 2026 (UTC) ::Thank you! :) [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 05:19, 26 Mayo 2026 (UTC) a6ceuhiuys2eff6fe32ffs16bvf7pel 0 67880 2209061 2205305 2026-05-25T12:44:11Z GeertivpBot 130572 #pwb Copy label Infobox person/Wikidata Authority control [[c:Category:John Quincy Adams|Commons category John Quincy Adams]] DEFAULTSORT: 2209061 wikitext text/x-wiki {{Infobox person/Wikidata}} {{unsourced|date=Disyembre 2024}} [[Talaksan:Seal Of The President Of The United States Of America.svg|thumb|200px|Ang [[Seal of the President of the United States|sagisag ng Pangulo ng Estados Unidos]] na huling nabago nang idagdag ang ika-50 bituin para sa [[Hawaii]] noong 1959.]] Ang '''Pangulo ng Estados Unidos ng Amerika''' ay ang puno ng estado at puno ng pamahalaan ng [[Estados Unidos]]. Nalikha ang tanggapan ng [[Pangulo]] sa pamamagitan ng konstitusyon ng Estados Unidos noong [[1788]]. Ihinahalal ang pangulo sa pamamagitan ng [[Kolehiyong Panghalalan ng Estados Unidos]]. * '''Panunumpa sa katungkulan bilang Pangulo ng Estados Unidos "'' Ako si, (Pangalan ng Pangulo/Pansamantalang Pangulo), ay taimtim na nanunumpa, na tapat kong isasakatuparan ang katungkulan ng Pangulo ng Estados Unidos, at, sa abot ng aking kakayahan, aking pangangalagaan, ipagtanggol at ipagsanggalang ang Saligang-Batas ng Estados Unidos. Kasihan nawa ako ng Diyos. * '''Panunumpa sa katungkulan bilang Pangalawang-Pangulo''' Ako si, (Pangalan ng Pangalawang-Pangulo/Pansamantalang Pangalawang-Pangulo), ay taimtim na nanunumpa, na aking itataguyod at ipagsasanggalang ang Saligang-Batas ng Estados Unidos laban sa mga kaaway, lokal at banyaga; na magtataglay ako ng katapatan at pagsunod sa pareho; na aking tinatanggap ang pananagutang ito nang malaya, na walang anumang pasubali o hangaring umiwas; na aking isasagawa nang mabuti't tapat ang mga tungkulin ng itong katungkulang aking papasukan. Kasihan nawa ako ng Diyos. == Talaan mga Pangulo ng Estados Unidos == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- style="background:#cccccc" ! Blg ! colspan=2 | Pangulo !! Buwang Nagsimula !! Buwang Nagtapos !! Partido !! Pangalawang Pangulo !! Termino |- style="background:#dddddd" |- style="background:#dddddd" |- style="background:#e6e6aa" | rowspan=2 | '''1''' || rowspan=2 | [[George Washington]] (1732-1799)|| rowspan=2 | [[Talaksan:Gilbert Stuart Williamstown Portrait of George Washington (3x4 cropped).jpg|120px]] || rowspan=2 | [[Abril 30]] [[1789]] || rowspan=2 | [[Marso 3]] [[1797]] || rowspan=2 | <small>Wala <br /> (Pulisya ng Pederal)</small> || rowspan=2 | [[John Adams]] || align=center | 1 |- style="background:#dddddd" | align=center | 2 |- style="background:#e6e6aa" || '''2''' || [[John Adams]] (1735-1826)|| [[Talaksan:John Adams A18236 (cropped).jpg|120px]] || [[Marso 4]] [[1797]] || [[Marso 3]] [[1801]] || [[Partido Pederalista ng Estados Unidos|Pederalista]]|| [[Thomas Jefferson]] || align=center | 3 |- style="background:#ffddaa" | rowspan=2 | '''3''' || rowspan=2 | [[Thomas Jefferson]] (1743-1826)|| rowspan=2 | [[Talaksan:Official Presidential portrait of Thomas Jefferson (by Rembrandt Peale, 1800) (3x4 cropped).jpg|120px]] || rowspan=2 | [[Marso 4]] [[1801]] || rowspan=2 | [[Marso 3]] [[1809]] || rowspan=2 | [[Partido Demokrata-Republikano (Estados Unidos)|Demokrata-Republikano]]|| [[Aaron Burr]] || align=center | 4 |- style="background:#ffddaa" | [[George Clinton (politiko)|George Clinton]] || align=center | 5 |- style="background:#ffddaa" | rowspan=2 | '''4''' || rowspan=2 | [[James Madison]] (1751-1836)|| rowspan=2 | [[Talaksan: James Madison Portrait 1816 (3x4 cropped).jpg|120px]] || rowspan=2 | [[Marso 4]] [[1809]] || rowspan=2 | [[Marso 3]] [[1817]] || rowspan=2 | [[Partai Demokrat-Republik (Amerika Serikat)|Demokrat-Republik]] || [[George Clinton (politiko)|George Clinton]] <small>[1]</small> <br /> <small>''Wala''</small> || align=center | 6 |- style="background:#ffddaa" | [[Elbridge Gerry]] <small>[1]</small> <br /> <small>''Wala''</small> || align=center | 7 |- style="background:#ffddaa" | rowspan=2 | '''5''' || rowspan=2 | [[James Monroe]] (1758-1831)|| rowspan=2 | [[Talaksan:James Monroe White House portrait 1819 (cropped 3x4 close).jpg|120px]] || rowspan=2 | [[Marso 4]] [[1817]] || rowspan=2 | [[Marso 3]] [[1825]] || rowspan=2 | [[Partai Demokrat-Republik (Amerika Serikat)|Demokrat-Republik]] || rowspan=2 | [[Daniel Tompkins]] || align=center | 8 |- style="background:#ffddaa" | align=center | 9 |- style="background:#ffddaa" | '''6''' || [[John Quincy Adams]] (1767-1848)|| [[Talaksan:John Quincy Adams 1858 (3x4 cropped).jpg|120px]] || [[Marso 4]] [[1825]] || [[Marso 3]] [[1829]] || [[Partai Demokrat-Republik (Amerika Serikat)|Demokrat-Republik]] || [[John C. Calhoun|John Calhoun]] || align=center | 10 |- style="background:#ddeeff" | rowspan=2 | '''7''' || rowspan=2 | [[Andrew Jackson]] (1767-1845)|| rowspan=2 | [[Talaksan:Andrew jackson head (3x4 cropped).jpg|120px]] || rowspan=2 | [[Marso 4]] [[1829]] || rowspan=2 | [[Marso 3]] [[1837]] || rowspan=2 | [[Partai Demokrat (Amerika Serikat)|Demokrat]] || [[John C. Calhoun|John Calhoun]] <small>[2]</small> <br /> <small>''Wala''</small> || 11 |- style="background:#ddeeff" | [[Martin Van Buren]] || align=center | 12 |- style="background:#ddeeff" | '''8''' || [[Martin Van Buren]] (1782-1862)|| [[Talaksan:Martin Van Buren (3x4 cropped).jpg|120px]] || [[Marso 4]] [[1837]] || [[Marso 3]] [[1841]] || [[Partai Demokrat (Amerika Serikat)|Demokrat]] || [[Richard Mentor Johnson|Richard Johnson]] || 13 |- style="background:#ffffcc" <!--Note to future editors: Please leave out middle names/initials except when necessary to distinguish Adams, Bushes, or VP Stevenson. See the Talk page, for more.-->| '''9''' || [[William Henry Harrison]] (1773-1841)|| [[Talaksan:William Henry Harrison Portrait (3x4 cropped).jpg|120px]] || [[Marso 4]] [[1841]] || [[Abril 4]] [[1841]] || [[Partai Whig Amerika Serikat|Whig]] || [[John Tyler]] || rowspan=2 align=center | 14 |- style="background:#ffffcc" | '''10''' || [[John Tyler]] (1790-1862)|| [[Talaksan:John Tyler (cropped 3x4) (cropped)(2).png|120px]] || [[Abril 4]] [[1841]] || [[Marso 3]] [[1845]] || [[Partai Whig Amerika Serikat|Whig]] <small>[3]</small> ||<small>''Wala''</small> |- style="background:#ddeeff" <!--Note to future editors: Please leave out middle names/initials except when necessary to distinguish Adams, Bushes, or VP Stevenson. See the Talk page, for more.-->| '''11''' || [[James K. Polk]] (1795-1849)|| [[Talaksan:James K Polk (3x4 cropped).jpg|120px]] || [[Marso 4]] [[1845]] || [[Marso 3]] [[1849]] || [[Partai Demokrat (Amerika Serikat)|Demokrat]] || [[George M. Dallas|George Dallas]] || align=center | 15 |- style="background:#ffffcc" | '''12''' || [[Zachary Taylor]] (1784-1850)|| [[Talaksan:Zachary Taylor cropped.jpg|120px]] || [[Marso 4]] [[1849]] || [[Hulyo 9]] [[1850]] <small>[1]</small> || [[Partai Whig Amerika Serikat|Whig]] || [[Millard Fillmore]] || rowspan=2 align=center | 16 |- style="background:#ffffcc" | '''13''' || [[Millard Fillmore]] (1880-1874)|| [[Talaksan:Fillmore Alt Crop.jpg|120px]] || [[Hulyo 9]] [[1850]] || [[Marso 3]] [[1853]] || [[Partai Whig Amerika Serikat|Whig]] || <small>''Wala''</small> |- style="background:#ddeeff" | '''14''' || [[Franklin Pierce]] (1804-1869)|| [[Talaksan:Mathew Brady - Franklin Pierce - alternate crop (cropped).jpg|120px]] || [[Marso 4]] [[1853]] || [[Marso 3]] [[1857]] || [[Partai Demokrat (Amerika Serikat)|Demokrat]] || [[William R. King|William King]] <small>[1]</small> <br /> <small>''Wala''</small> || align=center | 17 |- style="background:#ddeeff" | '''15''' || [[James Buchanan]] (1791-1868)|| [[Talaksan:James Buchanan (cropped 3x4).jpg|120px]] || [[Marso 4]] [[1857]] || [[Marso 3]] [[1861]] || [[Partai Demokrat (Amerika Serikat)|Demokrat]] || [[John C. Breckinridge|John Breckinridge]] || align=center | 18 |- style="background:#ffe1e1" | rowspan=2 | '''16''' || rowspan=2 | [[Abraham Lincoln]] (1809-1865)|| rowspan=2 | [[Talaksan:Abraham Lincoln 1863 Portrait (3x4 cropped).jpg|120px]] || rowspan=2 | [[Marso 4]] [[1861]] || rowspan=2 | [[Abril 15]] [[1865]] <small>[4]</small> || rowspan=2 | [[Partido Republikano (Estados Unidos)|Republikano]] || [[Hannibal Hamlin]] || align=center | 19 |- style="background:#ffe1e1" | [[Andrew Johnson]] <small>[5]</small> || rowspan=2 align=center | 20 |- style="background:#ddeeff" | '''17''' || [[Andrew Johnson]] (1808-1875)|| [[Talaksan:President Andrew Johnson.jpg|120px]] || [[Abril 15]] [[1865]] || [[Marso 3]] [[1869]] || [[Partido Demokrata (Estados Unidos)|Demokrata]] <small>[5]</small> || <small>''Wala''</small> |- style="background:#ffe1e1" <!--Note to future editors: Please leave out middle names/initials except when necessary to distinguish Adams, Bushes, or VP Stevenson. See the Talk page, for more.-->| rowspan=2 | '''18''' || rowspan=2 | [[Ulysses S. Grant]] (1822-1885)|| rowspan=2 | [[Talaksan:Ulysses S Grant by Brady c1870-restored (3x4 cropped).jpg|120px]] || rowspan=2 | [[Marso 4]] [[1869]] || rowspan=2 | [[Marso 3]] [[1877]] || rowspan=2 | [[Partido Republikano (Estados Unidos)|Republikano]] || [[Schuyler Colfax]] || align=center | 21 |- style="background:#ffe1e1" | [[Henry Wilson]] <small>[1]</small> <br /> <small>''Wala''</small> || align=center | 22 |- style="background:#ffe1e1" <!--Note to future editors: Please leave out middle names/initials except when necessary to distinguish Adams, Bushes, or VP Stevenson. See the Talk page, for more.-->| '''19''' || [[Rutherford B. Hayes]] (1822-1893)|| [[Talaksan:President Rutherford Hayes 1870 - 1880 (3x4 cropped).jpg|120px]] || [[Marso 4]] [[1877]] || [[Marso 3]] [[1881]] || [[Partido Republikano (Estados Unidos)|Republikano]] || [[William A. Wheeler|William Wheeler]] || align=center | 23 |- style="background:#ffe1e1" | '''20''' || [[James A. Garfield]] (1831-1881)|| [[Talaksan:James Abram Garfield, photo portrait seated (3x4 cropped b).jpg|120px]] || [[Marso 4]] [[1881]] || [[Setyembre 19]] [[1881]] <small>[4]</small> || [[Partido Republikano (Estados Unidos)|Republikano]] || [[Chester A. Arthur]] || rowspan=2 align=center | 24 |- style="background:#ffe1e1" <!--Note to future editors: Please leave out middle names/initials except when necessary to distinguish Adams, Bushes, or VP Stevenson. See the Talk page, for more.-->| '''21''' || [[Chester A. Arthur]] (1829-1886)|| [[Talaksan:Chester A. Arthur by Abraham Bogardus (B&W) (cropped and B&W) (2).jpg|120px]] || [[Setyembre 19]] [[1881]] || [[Marso 3]] [[1885]] || [[Partido Republikano (Estados Unidos)|Republikano]] || <small>''Wala''</small> |- style="background:#ddeeff" | '''22''' || [[Grover Cleveland]] <br /> <small>''(Panahon ika-1)'' (1837-1908)</small> || [[Talaksan:StephenGroverCleveland.png|120px]] || [[Marso 4]] [[1885]] || [[Marso 3]] [[1889]] || [[Partai Demokrat (Amerika Serikat)|Demokrata]]|| [[Thomas A. Hendricks|Thomas Hendricks]] <small>[1]</small> <br /> <small>''Wala''</small> || align=center | 25 |- style="background:#ffe1e1" | '''23''' || [[Benjamin Harrison]] (1833-1901)|| [[Talaksan:Benjamin Harrison, head and shoulders bw photo, 1896 (4x5 cropped).jpg|120px]] || [[Marso 4]] [[1889]] || [[Marso 3]] [[1893]] || [[Partido Republikano (Estados Unidos)|Republikano]] || [[Levi Morton]] || align=center | 26 |- style="background:#ddeeff" | '''24''' || [[Grover Cleveland]] <br /> <small>''(Panahon ika-2)'' (1837-1908)</small> || [[Talaksan:StephenGroverCleveland.png|120px]] || [[Marso 4]] [[1893]] || [[Marso 3]] [[1897]] || [[Partai Demokrat (Amerika Serikat)|Demokrata]]|| [[Adlai E. Stevenson]] || align=center | 27 |- style="background:#ffe1e1" | rowspan=2 | '''25''' || rowspan=2 | [[William McKinley]] (1843-1901)|| rowspan=2 | [[Talaksan:William McKinley Portrait (3x4 cropped).jpg|120px]] || rowspan=2 | [[Marso 4]] [[1897]] || rowspan=2 | [[Setyembre 4]] [[1901]] <small>[4]</small> || rowspan=2 | [[Partido Republikano (Estados Unidos)|Republikano]] || [[Garret A. Hobart|Garret Hobart]] <small>[1]</small> <br /> <small>''Wala''</small> || align=center | 28 |- style="background:#ffe1e1" | [[Theodore Roosevelt]] || rowspan=2 align=center | 29 |- style="background:#ffe1e1" | rowspan=2 | '''26''' || rowspan=2 | [[Theodore Roosevelt]] (1858-1919)|| rowspan=2 | [[Talaksan:President Roosevelt - Pach Bros - black and white (cropped).jpg|120px]] || rowspan=2 | [[Setyembre 14]] [[1901]] || rowspan=2 | [[Marso 3]] [[1909]] || rowspan=2 | [[Partido Republikano (Estados Unidos)|Republikano]] || <small>''Wala''</small> |- style="background:#ffe1e1" | [[Charles Fairbanks]] || align=center | 30 |- style="background:#ffe1e1" <!--Note to future editors: Please leave out middle names/initials except when necessary to distinguish Adams, Bushes, or VP Stevenson. See the Talk page, for more.-->| '''27''' || [[William Howard Taft]] (1857-1930)|| [[Talaksan:William Howard Taft Portrait (3x4 cropped).jpg|120px]] || [[Marso 4]] [[1909]] || [[Marso 3]] [[1913]] || [[Partido Republikano (Estados Unidos)|Republikano]] || [[James S. Sherman|James Sherman]] <small>[1]</small> <br /> <small>''Wala''</small> || align=center | 31 |- style="background:#ddeeff" | rowspan=2 | '''28''' || rowspan=2 | [[Woodrow Wilson]] (1856-1924)|| rowspan=2 | [[Talaksan:Thomas Woodrow Wilson, Harris & Ewing bw photo portrait, 1919 (cropped 3x4).jpg|120px]] || rowspan=2 | [[Marso 4]] [[1913]] || rowspan=2 | [[Marso 3]] [[1921]] || rowspan=2 | [[Partai Demokrat (Amerika Serikat)|Demokrat]] || rowspan=2 | [[Thomas R. Marshall|Thomas Marshall]] || align=center | 32 |- style="background:#ddeeff" | align=center | 33 |- style="background:#ffe1e1" <!--Note to future editors: Please leave out middle names/initials except when necessary to distinguish Adams, Bushes, or VP Stevenson. See the Talk page, for more.-->| '''29''' || [[Warren G. Harding|Warren G. Harding]] (1865-1923)|| [[Talaksan:Warren G Harding-Harris & Ewing (3x4 cropped).jpg|120px]] || [[Marso 4]] [[1921]] || [[Agosto 2]] [[1923]] <small>[1]</small> || [[Partido Republikano (Estados Unidos)|Republikano]] || [[Calvin Coolidge]] || rowspan=2 align=center | 34 |- style="background:#ffe1e1" | rowspan=2 | '''30''' || rowspan=2 | [[Calvin Coolidge]] (1872-1933)|| rowspan=2 | [[Talaksan:President Calvin Coolidge, 1924 head-and-shoulders portrait, facing slightly right (2).jpeg|120px]] || rowspan=2 | [[Agosto 2]] [[1923]] || rowspan=2 | [[Marso 3]] [[1929]] || rowspan=2 | [[Partido Republikano (Estados Unidos)|Republikano]] || <small>''Wala''</small> |- style="background:#ffe1e1" | [[Charles Dawes]] || align=center | 35 |- style="background:#ffe1e1" | '''31''' || [[Herbert Hoover]] (1874-1964)|| [[Talaksan:Unsuccessful 1932.jpg|120px]] || [[Marso 4]] [[1929]] || [[Marso 3]] [[1933]] || [[Partido Republikano (Estados Unidos)|Republikano]] || [[Charles Curtis]] || align=center | 36 |- style="background:#ddeeff" <!--Note to future editors: Please leave out middle names/initials except when necessary to distinguish Adams, Bushes, or VP Stevenson. See the Talk page, for more.-->| rowspan=4 | '''32''' || rowspan=4 | [[Franklin D. Roosevelt]] (1882-1945) || rowspan=4 | [[Talaksan:FDR-1944-Campaign-Portrait (cropped).jpg|120px]] || rowspan=4 | [[Marso 4]] [[1933]] || rowspan=4 | [[Abril 12]] [[1945]] <small>[1]</small> || rowspan=4 | [[Partai Demokrat (Amerika Serikat)|Demokrat]] || rowspan=2 | [[John Nance Garner|John Garner]] || align=center | 37 |- style="background:#ddeeff" | align=center | 38 |- style="background:#ddeeff" | [[Henry A. Wallace|Henry Wallace]] || align=center |39 |- style="background:#ddeeff" | [[Harry Truman]] || rowspan=2 align=center | 40 |- style="background:#ddeeff" <!--Note to future editors: Please leave out middle names/initials except when necessary to distinguish Adams, Bushes, or VP Stevenson. See the Talk page, for more.-->| rowspan=2 | '''33''' || rowspan=2 | [[Harry S. Truman]] (1884-1972)|| rowspan=2 | [[Talaksan:TRUMAN 58-766-06 (cropped).jpg|120px]] || rowspan=2 | [[Abril 12]] [[1945]] || rowspan=2 | [[Enero 20]] [[1953]] || rowspan=2 | [[Partai Demokrat (Amerika Serikat)|Demokrat]] || <small>''Wala''</small> |- style="background:#ddeeff" | [[Alben Barkley]] || align=center | 41 |- style="background:#ffe1e1" | rowspan=2 | '''34''' || rowspan=2 | [[Dwight Eisenhower|Dwight D. Eisenhower]] (1890-1969)|| rowspan=2 | [[Talaksan:Dwight D. Eisenhower, official photo portrait, May 29, 1959 (cropped)(3).jpg|120px]] || rowspan=2 | [[Enero 20]] [[1953]] || rowspan=2 | [[Enero 20]] [[1961]] || rowspan=2 | [[Partido Republikano (Estados Unidos)|Republikano]] || rowspan=2 | [[Richard Nixon]] || align=center | 42 |- style="background:#ffe1e1" | align=center | 43 |- style="background:#ddeeff" <!--Note to future editors: Please leave out middle names/initials except when necessary to distinguish Adams, Bushes, or VP Stevenson. See the Talk page, for more.-->| '''35''' || [[John F. Kennedy]] (1917-1963)|| [[Talaksan:John F. Kennedy, White House color photo portrait (3x4) (cropped).jpg|120px]] || [[Enero 20]] [[1961]] || [[Nobyembre 22]] [[1963]] <small>[4]</small> || [[Partai Demokrat (Amerika Serikat)|Demokrat]] || [[Lyndon Johnson]] || rowspan=2 align=center | 44 |- style="background:#ddeeff" <!--Note to future editors: Please leave out middle names/initials except when necessary to distinguish Adams, Bushes, or VP Stevenson. See the Talk page, for more.-->| rowspan=2 | '''36''' || rowspan=2 | [[Lyndon B. Johnson]] (1908-1973)|| rowspan=2 | [[Talaksan:37 Lyndon Johnson 3x4.jpg|120px]] || rowspan=2 | [[Nobyembre 22]] [[1963]] || rowspan=2 | [[Enero 20]] [[1969]] || rowspan=2 | [[Partai Demokrat (Amerika Serikat)|Demokrat]] || <small>''Wala''</small> |- style="background:#ddeeff" | [[Hubert Humphrey]] || align=center | 45 |- style="background:#ffe1e1" | rowspan=2 | '''37''' || rowspan=2 | [[Richard Nixon|Richard M. Nixon]] (1913-1994)|| rowspan=2 | [[Talaksan:RichardNixoncrop.jpg|120px]] || rowspan=2 | [[Enero 20]] [[1969]] || rowspan=2 | [[Agosto 9]] [[1974]]<small>[2]</small> || rowspan=2 | [[Partido Republikano (Estados Unidos)|Republikano]] || [[Spiro Agnew]] || align=center | 46 |- style="background:#ffe1e1" | [[Spiro Agnew]] <small>[R]</small> <br /> <small>''Wala''</small> <br /> [[Gerald Ford]] || rowspan=2 align=center | 47 |- style="background:#ffe1e1" | '''38''' || [[Gerald Ford|Gerald R. Ford]] (1913-2006)|| [[Talaksan:Gerald Ford, second official portrait of the President of the United States, February 1976 (cropped 3).jpg|120px]] || [[Agosto 9]] [[1974]] || [[Enero 20]] [[1977]] || [[Partido Republikano (Estados Unidos)|Republikano]] || <small>''Wala''</small> <br /> [[Nelson Rockefeller]] |- style="background:#ddeeff" | '''39''' || [[Jimmy Carter]] (1924-2024)|| [[Talaksan:Jimmy Carter presidential portrait (cropped 1).jpg|120px]] || [[Enero 20]] [[1977]] || [[Enero 20]] [[1981]] || [[Partai Demokrat (Amerika Serikat)|Demokrat]] || [[Walter Mondale]] || align=center | 48 |- style="background:#ffe1e1" | rowspan=2 | '''40''' || rowspan=2 | [[Ronald Reagan]] (1911-2004)|| rowspan=2 | [[Talaksan:Official Portrait of President Reagan 1981-cropped.jpg|120px]] || rowspan=2 | [[Enero 20]] [[1981]] || rowspan=2 | [[Enero 20]] [[1989]] || rowspan=2 | [[Partido Republikano (Estados Unidos)|Republikano]] || rowspan=2 | [[George H. W. Bush]] || align=center | 49 |- style="background:#ffe1e1" | align=center | 50 |- style="background:#ffe1e1" | '''41''' || [[George H. W. Bush]] (1924-2018)|| [[Talaksan:George H. W. Bush presidential portrait (cropped 2).jpg|120px]]|| [[Enero 20]] [[1989]] || [[Enero 20]] [[1993]] || [[Partido Republikano (Estados Unidos)|Republikano]] || [[Dan Quayle]] || align=center | 51 |- style="background:#ddeeff" | rowspan=2 | '''42''' || rowspan=2 | [[Bill Clinton|William J. Clinton]] (1946-)|| rowspan=2 | [[Talaksan:Bill Clinton 1999.jpg|120px]] || rowspan=2 | [[Enero 20]] [[1993]] || rowspan=2 | [[Enero 20]] [[2001]] || rowspan=2 | [[Partai Demokrat (Amerika Serikat)|Demokrat]] || rowspan=2 | [[Al Gore]] || align=center | 52 |- style="background:#ddeeff" | align=center | 53 |- style="background:#ffe1e1" | rowspan=2 | '''43''' || rowspan=2 | [[George W. Bush]] (1946-)|| rowspan=2 | [[Talaksan:George-W-Bush.jpeg|120px]] || rowspan=2 | [[Enero 20]] [[2001]] || rowspan=2 | [[Enero 20]] [[2009]] || rowspan=2 | [[Partido Republikano (Estados Unidos)|Republikano]] || rowspan=2 | [[Dick Cheney]] || align=center | 54 |- style="background:#ffe1e1" | align=center | 55 |- style="background:#ddeeff" | rowspan=2 | '''44''' || rowspan=2 | [[Barack Obama]] (1961-)|| rowspan=2 |[[Talaksan:Obama portrait crop.jpg|120px]] || rowspan=2 | [[Enero 20]] [[2009]] || rowspan=2 | [[Enero 20]] [[2017]] || rowspan=2 | [[Partai Demokrat (Amerika Serikat)|Demokrat]] || rowspan=2 | [[Joe Biden]] || align=center | 56 |- style="background:#ddeeff" | align=center | 57 |- style="background:#ffe1e1" | '''45''' || [[Donald Trump]] <br /> <small>''(Panahon ika-1)'' (1945-)|| [[Talaksan:Official Presidential Portrait of President Donald J. Trump (2025).jpg|120px]] || [[Enero 20]] [[2017]] || [[Enero 20]] [[2021]] || [[Partido Republikano (Estados Unidos)|Republikano]] || [[Mike Pence]] || align=center | 58 |- style="background:#ddeeff" | '''46''' || [[Joe Biden]] (1942-)|| [[Talaksan:Joe Biden presidential portrait (cropped).jpg|120px]] || [[Enero 20]] [[2021]] || [[Enero 20]] [[2025]] || [[Partai Demokrat (Amerika Serikat)|Demokrat]] || [[Kamala Harris]] || align=center | 59 |- style="background:#ffe1e1" | '''47''' || [[Donald Trump]] <br /> <small>''(Panahon ika-2)'' (1945-)|| [[Talaksan:Official Presidential Portrait of President Donald J. Trump (2025).jpg|120px]] || [[Enero 20]] [[2025]] || Kasalukuyan || [[Partido Republikano (Estados Unidos)|Republikano]] || [[JD Vance]] || align=center | 60 |} <!-- BLM DITERJEMAHKAN * Left office early: : {{ref A}} Assassinated. : {{ref D}} Died in office of natural causes. : {{ref R}} Resigned. * Ran on other party's ticket: : {{ref U}} Democrat who ran on Union ticket with Republican Lincoln. : {{ref W}} Former Democrat who ran for Vice President on Whig ticket. Clashed with Whig congressional leaders and was expelled from the Whig party in 1841. ^[1] Meninggal ketika masih menjabat sebagai wakil presiden.{{br}} ^[2] Mengundurkan diri sebagai wakil presiden.{{br}} ^[3] Meninggal ketika masih menjabat sebagai presiden.{{br}} ^[4] Seorang anggota partai Demokrat yang 'menumpang' partai Whig.{{br}} ^[5] Meninggal ketika menjabat sebagai wakil, tak diganti.{{br}} ^[6] Dibunuh.{{br}} ^[7] Seorang anggota partai Demokrat yang berdampingan dengan Lincoln, seorang anggota partai Republican.{{br}} ^[8] Mengundurkan diri.{{br}} ^[9] Tidak dilantik sesuai dengan jadwal.{{br}} ^[10] Masa jabatan lebih dari dua masa bakti. --> ==Mga buhay na dating pangulo== <gallery mode="packed"> Talaksan:Bill Clinton February 2023.jpg|[[Bill Clinton]] (edad {{age|1946|8|19}})<br />magmula noong [[Pampangulong pagpapasinaya ni George W. Bush|2001]] Talaksan:George W. Bush 2018.jpg|[[George W. Bush]] (edad {{age|1946|7|6}})<br />magmula noong [[Pampangulong pagpapasinaya 2009 ni Barack Obama|2009]] Talaksan:Barack Obama 2022 (52068967580) (cropped).jpg|[[Barack Obama]] (edad {{age|1961|8|4}})<br />magmula noong [[Pampangulong pagpapasinaya ni Donald Trump|2017]] Talaksan:Joe Biden in November 2023 (cropped).jpg|[[Joe Biden]] (edad {{age|1942|11|20}})<br />magmula noong [[Ikalawang Pampangulong pagpapasinaya ni Donald Trump|2025]] </gallery> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Mga Pangulo ng Estados Unidos}} {{Commons category}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Adams, John Quincy}} [[Kategorya:Pangulo]] [[Kategorya:Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga pangulo ng Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga pinuno ng estado|Estados Unidos]] [[Kategorya:Puno ng pamahalaan|Estados Unidos]] 90d7rxq5ihl4ahfjl3om1vx5aenwm3z 0 78597 2209130 2160689 2026-05-26T04:31:21Z Julius Santos III 139725 2209130 wikitext text/x-wiki {{Infobox television station | callsign = DXET-TV | logo = | branding = ''TV5 Davao'' | analog = 2 ([[VHF]]) | digital = | affiliations = [[TV5 (Pilipinas)|TV5]] | founded = {{start date|1993|7|8}} | location = [[Lungsod ng Dabaw]] | owner = [[ABC Development Corporation]] | sister_stations = [[DXAN-TV|AksyonTV 29 Davao]] (DXAN-TV)<br>[[DXFM|Radyo5 101.9 News FM]] (DXFM) | callsign_meaning = '''DX'''<br />'''E'''dward<br />'''T'''an (dating may-ari) | former_affiliations = [[ABS-CBN]] (1962-1972)<br>[[Government Television|GTV/MBS]] (1974-1986)<br>ABC Davao (1993-2008) | former_callsigns = DXAW-TV (1962-1986) | former_channel_numbers = 5 (1962-1972) | licensing_authority = NTC | effective_radiated_power = 50 kilowatt | homepage = [http://www.tv5.com.ph www.tv5.com.ph] }} Ang '''DXET-TV''', kanal 2, ay isang himpilang pantelebisyon ng [[TV5 (Pilipinas)|TV5]] sa Pilipinas. Ang kanilang istudyo ay matatagpuan sa Kalye Bonfacio, [[Lungsod ng Dabaw]] habang matatagpuan ang transmisor nito sa Barangay San Pedro, Lungsod ng Dabaw. == Mga kaugnay na artikulo == *[[TV5 (Pilipinas)|TV5]] *[[Talaan ng mga himpilan ng TV5]] *[[DXET-FM|106.7 Dream FM]] {{Metro Davao TV}} {{ABC Mindanao}} [[Kategorya:Mga himpilan ng telebisyon sa Lungsod ng Dabaw]] [[Kategorya:Mga himpilan ng TV5]] {{stub}} qoew3u5ajvzga81v2k9q4yqvpp5k90h 0 79816 2209136 2159027 2026-05-26T04:41:57Z Jojit fb 38 2209136 wikitext text/x-wiki Ang '''impeksiyon''',<ref name=Gaboy/> '''lalin'''<ref name="Gaboy" />, '''lanip'''<ref name=Gaboy/>, '''hawa'''<ref name=Gaboy/>, '''pagkakahawa'''<ref name=Gaboy/>, o '''pagsakop''' ay ang pagpasok ng [[mikrobyo]] sa loob ng mga [[himaymay]] ng katawan, pati ang paglaganap nito habang nasa loob ng katawang pinasok o nahawahan. Isa ring kakayanan ang '''paghawa''' na mapasa, masalin, o malipat ang mga karamdaman o mikrobyong nagdudulot ng karamdaman mula sa isang tao patungo sa ibang tao sa pamamagitan ng pagkalat ng mga nasabing mikrobyo.<ref name=NBK>{{cite-NBK|''Infection'', ''Droplet infection'', at ''Contagious'', ''Some Medical Terms'', ''Diseases''}}, pahina 206.</ref> Tumutukoy din ang salitang ito sa mismong mikrobyo o maruming bagay na nagdudulot ng pagkalat ng karamdaman.<ref name=Gaboy>{{cite-Gaboy|''Infection''}}</ref> Isa sa maraming paraan ng paghawa o paglaganap ng '''pagsakop''' ay sa pamamagitan ng maliit na patak, kung kailan ang isang taong may nakahahawang karamdaman ay umubo, bumahing, dumura (o lumura), o kahit nagsalita lamang, ay nakapagbusay ng pamasa sa hangin. Nakahalo sa mga "maliliit na tulo" o "maliliit na patak" na ito ang mga mikrobyo ng karamdaman, kaya't nasisinghot ng sinumang malapit.<ref name=NBK/> ==Sabay-sabay na pagkahawa== Ang sabay-sabay na paghawa (sa [[Ingles]] ay '''coinfection''') ay ang paghawa ng dalawa o higit pang sakit sa isang ''host'' o tagapadala. Sa [[birolohiya]], sinasama sa sabay-sabay na paghawa ang sabay-sabay na paghawa ng isang [[selula]] ng dalawa o higit pang [[bayrus]]. ==Tingnan din== *[[Bakterya]] *[[Mikrobyo]] *[[Birus]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Nakahahawang sakit]] [[Kategorya:Karamdaman]] [[Kategorya:Katwanan]] [[Kategorya:Katawan]] [[Kategorya:Bakterya]] [[Kategorya:Mikrobyo]] [[Kategorya:Birus]] {{stub|Karamdaman}} frk4bnnp3pqetajqgwg5d0h5wpditfa 2209137 2209136 2026-05-26T04:42:26Z Jojit fb 38 /* Sabay-sabay na pagkahawa */ 2209137 wikitext text/x-wiki Ang '''impeksiyon''',<ref name=Gaboy/> '''lalin'''<ref name="Gaboy" />, '''lanip'''<ref name=Gaboy/>, '''hawa'''<ref name=Gaboy/>, '''pagkakahawa'''<ref name=Gaboy/>, o '''pagsakop''' ay ang pagpasok ng [[mikrobyo]] sa loob ng mga [[himaymay]] ng katawan, pati ang paglaganap nito habang nasa loob ng katawang pinasok o nahawahan. Isa ring kakayanan ang '''paghawa''' na mapasa, masalin, o malipat ang mga karamdaman o mikrobyong nagdudulot ng karamdaman mula sa isang tao patungo sa ibang tao sa pamamagitan ng pagkalat ng mga nasabing mikrobyo.<ref name=NBK>{{cite-NBK|''Infection'', ''Droplet infection'', at ''Contagious'', ''Some Medical Terms'', ''Diseases''}}, pahina 206.</ref> Tumutukoy din ang salitang ito sa mismong mikrobyo o maruming bagay na nagdudulot ng pagkalat ng karamdaman.<ref name=Gaboy>{{cite-Gaboy|''Infection''}}</ref> Isa sa maraming paraan ng paghawa o paglaganap ng '''pagsakop''' ay sa pamamagitan ng maliit na patak, kung kailan ang isang taong may nakahahawang karamdaman ay umubo, bumahing, dumura (o lumura), o kahit nagsalita lamang, ay nakapagbusay ng pamasa sa hangin. Nakahalo sa mga "maliliit na tulo" o "maliliit na patak" na ito ang mga mikrobyo ng karamdaman, kaya't nasisinghot ng sinumang malapit.<ref name=NBK/> ==Sabay-sabay na pagkahawa== Ang sabay-sabay na paghawa (sa [[Ingles]] ay coinfection) ay ang paghawa ng dalawa o higit pang sakit sa isang ''host'' o tagapadala. Sa [[birolohiya]], sinasama sa sabay-sabay na paghawa ang sabay-sabay na paghawa ng isang [[selula]] ng dalawa o higit pang [[bayrus]]. ==Tingnan din== *[[Bakterya]] *[[Mikrobyo]] *[[Birus]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Nakahahawang sakit]] [[Kategorya:Karamdaman]] [[Kategorya:Katwanan]] [[Kategorya:Katawan]] [[Kategorya:Bakterya]] [[Kategorya:Mikrobyo]] [[Kategorya:Birus]] {{stub|Karamdaman}} 1gdzmvribghlwiamins7vv78wv4e5dq 2209140 2209137 2026-05-26T04:44:05Z Jojit fb 38 /* Mga sanggunian */ 2209140 wikitext text/x-wiki Ang '''impeksiyon''',<ref name=Gaboy/> '''lalin'''<ref name="Gaboy" />, '''lanip'''<ref name=Gaboy/>, '''hawa'''<ref name=Gaboy/>, '''pagkakahawa'''<ref name=Gaboy/>, o '''pagsakop''' ay ang pagpasok ng [[mikrobyo]] sa loob ng mga [[himaymay]] ng katawan, pati ang paglaganap nito habang nasa loob ng katawang pinasok o nahawahan. Isa ring kakayanan ang '''paghawa''' na mapasa, masalin, o malipat ang mga karamdaman o mikrobyong nagdudulot ng karamdaman mula sa isang tao patungo sa ibang tao sa pamamagitan ng pagkalat ng mga nasabing mikrobyo.<ref name=NBK>{{cite-NBK|''Infection'', ''Droplet infection'', at ''Contagious'', ''Some Medical Terms'', ''Diseases''}}, pahina 206.</ref> Tumutukoy din ang salitang ito sa mismong mikrobyo o maruming bagay na nagdudulot ng pagkalat ng karamdaman.<ref name=Gaboy>{{cite-Gaboy|''Infection''}}</ref> Isa sa maraming paraan ng paghawa o paglaganap ng '''pagsakop''' ay sa pamamagitan ng maliit na patak, kung kailan ang isang taong may nakahahawang karamdaman ay umubo, bumahing, dumura (o lumura), o kahit nagsalita lamang, ay nakapagbusay ng pamasa sa hangin. Nakahalo sa mga "maliliit na tulo" o "maliliit na patak" na ito ang mga mikrobyo ng karamdaman, kaya't nasisinghot ng sinumang malapit.<ref name=NBK/> ==Sabay-sabay na pagkahawa== Ang sabay-sabay na paghawa (sa [[Ingles]] ay coinfection) ay ang paghawa ng dalawa o higit pang sakit sa isang ''host'' o tagapadala. Sa [[birolohiya]], sinasama sa sabay-sabay na paghawa ang sabay-sabay na paghawa ng isang [[selula]] ng dalawa o higit pang [[bayrus]]. ==Tingnan din== *[[Bakterya]] *[[Mikrobyo]] *[[Birus]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Nakahahawang sakit]] [[Kategorya:Karamdaman]] [[Kategorya:Katwanan]] [[Kategorya:Katawan]] [[Kategorya:Bakterya]] [[Kategorya:Mikrobyo]] [[Kategorya:Birus]] nmd02rdbu3isn6qvvn0qn7y5ee9cyla 2209142 2209140 2026-05-26T04:53:17Z Jojit fb 38 removed [[Category:Karamdaman]]; added [[Category:Mga sakit na dulot ng birus]] using [[WP:HC|HotCat]] 2209142 wikitext text/x-wiki Ang '''impeksiyon''',<ref name=Gaboy/> '''lalin'''<ref name="Gaboy" />, '''lanip'''<ref name=Gaboy/>, '''hawa'''<ref name=Gaboy/>, '''pagkakahawa'''<ref name=Gaboy/>, o '''pagsakop''' ay ang pagpasok ng [[mikrobyo]] sa loob ng mga [[himaymay]] ng katawan, pati ang paglaganap nito habang nasa loob ng katawang pinasok o nahawahan. Isa ring kakayanan ang '''paghawa''' na mapasa, masalin, o malipat ang mga karamdaman o mikrobyong nagdudulot ng karamdaman mula sa isang tao patungo sa ibang tao sa pamamagitan ng pagkalat ng mga nasabing mikrobyo.<ref name=NBK>{{cite-NBK|''Infection'', ''Droplet infection'', at ''Contagious'', ''Some Medical Terms'', ''Diseases''}}, pahina 206.</ref> Tumutukoy din ang salitang ito sa mismong mikrobyo o maruming bagay na nagdudulot ng pagkalat ng karamdaman.<ref name=Gaboy>{{cite-Gaboy|''Infection''}}</ref> Isa sa maraming paraan ng paghawa o paglaganap ng '''pagsakop''' ay sa pamamagitan ng maliit na patak, kung kailan ang isang taong may nakahahawang karamdaman ay umubo, bumahing, dumura (o lumura), o kahit nagsalita lamang, ay nakapagbusay ng pamasa sa hangin. Nakahalo sa mga "maliliit na tulo" o "maliliit na patak" na ito ang mga mikrobyo ng karamdaman, kaya't nasisinghot ng sinumang malapit.<ref name=NBK/> ==Sabay-sabay na pagkahawa== Ang sabay-sabay na paghawa (sa [[Ingles]] ay coinfection) ay ang paghawa ng dalawa o higit pang sakit sa isang ''host'' o tagapadala. Sa [[birolohiya]], sinasama sa sabay-sabay na paghawa ang sabay-sabay na paghawa ng isang [[selula]] ng dalawa o higit pang [[bayrus]]. ==Tingnan din== *[[Bakterya]] *[[Mikrobyo]] *[[Birus]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Nakahahawang sakit]] [[Kategorya:Mga sakit na dulot ng birus]] [[Kategorya:Katwanan]] [[Kategorya:Katawan]] [[Kategorya:Bakterya]] [[Kategorya:Mikrobyo]] [[Kategorya:Birus]] g9pfc6d87wbkch1oc9s4lf1rfum6hlc 2209143 2209142 2026-05-26T04:53:31Z Jojit fb 38 removed [[Category:Nakahahawang sakit]] using [[WP:HC|HotCat]] 2209143 wikitext text/x-wiki Ang '''impeksiyon''',<ref name=Gaboy/> '''lalin'''<ref name="Gaboy" />, '''lanip'''<ref name=Gaboy/>, '''hawa'''<ref name=Gaboy/>, '''pagkakahawa'''<ref name=Gaboy/>, o '''pagsakop''' ay ang pagpasok ng [[mikrobyo]] sa loob ng mga [[himaymay]] ng katawan, pati ang paglaganap nito habang nasa loob ng katawang pinasok o nahawahan. Isa ring kakayanan ang '''paghawa''' na mapasa, masalin, o malipat ang mga karamdaman o mikrobyong nagdudulot ng karamdaman mula sa isang tao patungo sa ibang tao sa pamamagitan ng pagkalat ng mga nasabing mikrobyo.<ref name=NBK>{{cite-NBK|''Infection'', ''Droplet infection'', at ''Contagious'', ''Some Medical Terms'', ''Diseases''}}, pahina 206.</ref> Tumutukoy din ang salitang ito sa mismong mikrobyo o maruming bagay na nagdudulot ng pagkalat ng karamdaman.<ref name=Gaboy>{{cite-Gaboy|''Infection''}}</ref> Isa sa maraming paraan ng paghawa o paglaganap ng '''pagsakop''' ay sa pamamagitan ng maliit na patak, kung kailan ang isang taong may nakahahawang karamdaman ay umubo, bumahing, dumura (o lumura), o kahit nagsalita lamang, ay nakapagbusay ng pamasa sa hangin. Nakahalo sa mga "maliliit na tulo" o "maliliit na patak" na ito ang mga mikrobyo ng karamdaman, kaya't nasisinghot ng sinumang malapit.<ref name=NBK/> ==Sabay-sabay na pagkahawa== Ang sabay-sabay na paghawa (sa [[Ingles]] ay coinfection) ay ang paghawa ng dalawa o higit pang sakit sa isang ''host'' o tagapadala. Sa [[birolohiya]], sinasama sa sabay-sabay na paghawa ang sabay-sabay na paghawa ng isang [[selula]] ng dalawa o higit pang [[bayrus]]. ==Tingnan din== *[[Bakterya]] *[[Mikrobyo]] *[[Birus]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga sakit na dulot ng birus]] [[Kategorya:Katwanan]] [[Kategorya:Katawan]] [[Kategorya:Bakterya]] [[Kategorya:Mikrobyo]] [[Kategorya:Birus]] boxcngqjj5gedvbar530ju910ctdfx1 2209144 2209143 2026-05-26T04:54:05Z Jojit fb 38 removed [[Category:Katwanan]] using [[WP:HC|HotCat]] 2209144 wikitext text/x-wiki Ang '''impeksiyon''',<ref name=Gaboy/> '''lalin'''<ref name="Gaboy" />, '''lanip'''<ref name=Gaboy/>, '''hawa'''<ref name=Gaboy/>, '''pagkakahawa'''<ref name=Gaboy/>, o '''pagsakop''' ay ang pagpasok ng [[mikrobyo]] sa loob ng mga [[himaymay]] ng katawan, pati ang paglaganap nito habang nasa loob ng katawang pinasok o nahawahan. Isa ring kakayanan ang '''paghawa''' na mapasa, masalin, o malipat ang mga karamdaman o mikrobyong nagdudulot ng karamdaman mula sa isang tao patungo sa ibang tao sa pamamagitan ng pagkalat ng mga nasabing mikrobyo.<ref name=NBK>{{cite-NBK|''Infection'', ''Droplet infection'', at ''Contagious'', ''Some Medical Terms'', ''Diseases''}}, pahina 206.</ref> Tumutukoy din ang salitang ito sa mismong mikrobyo o maruming bagay na nagdudulot ng pagkalat ng karamdaman.<ref name=Gaboy>{{cite-Gaboy|''Infection''}}</ref> Isa sa maraming paraan ng paghawa o paglaganap ng '''pagsakop''' ay sa pamamagitan ng maliit na patak, kung kailan ang isang taong may nakahahawang karamdaman ay umubo, bumahing, dumura (o lumura), o kahit nagsalita lamang, ay nakapagbusay ng pamasa sa hangin. Nakahalo sa mga "maliliit na tulo" o "maliliit na patak" na ito ang mga mikrobyo ng karamdaman, kaya't nasisinghot ng sinumang malapit.<ref name=NBK/> ==Sabay-sabay na pagkahawa== Ang sabay-sabay na paghawa (sa [[Ingles]] ay coinfection) ay ang paghawa ng dalawa o higit pang sakit sa isang ''host'' o tagapadala. Sa [[birolohiya]], sinasama sa sabay-sabay na paghawa ang sabay-sabay na paghawa ng isang [[selula]] ng dalawa o higit pang [[bayrus]]. ==Tingnan din== *[[Bakterya]] *[[Mikrobyo]] *[[Birus]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga sakit na dulot ng birus]] [[Kategorya:Katawan]] [[Kategorya:Bakterya]] [[Kategorya:Mikrobyo]] [[Kategorya:Birus]] 2s2a25evbwy6t2g3n08kvordxzdnoey 2209145 2209144 2026-05-26T04:54:39Z Jojit fb 38 removed [[Category:Mikrobyo]] using [[WP:HC|HotCat]] 2209145 wikitext text/x-wiki Ang '''impeksiyon''',<ref name=Gaboy/> '''lalin'''<ref name="Gaboy" />, '''lanip'''<ref name=Gaboy/>, '''hawa'''<ref name=Gaboy/>, '''pagkakahawa'''<ref name=Gaboy/>, o '''pagsakop''' ay ang pagpasok ng [[mikrobyo]] sa loob ng mga [[himaymay]] ng katawan, pati ang paglaganap nito habang nasa loob ng katawang pinasok o nahawahan. Isa ring kakayanan ang '''paghawa''' na mapasa, masalin, o malipat ang mga karamdaman o mikrobyong nagdudulot ng karamdaman mula sa isang tao patungo sa ibang tao sa pamamagitan ng pagkalat ng mga nasabing mikrobyo.<ref name=NBK>{{cite-NBK|''Infection'', ''Droplet infection'', at ''Contagious'', ''Some Medical Terms'', ''Diseases''}}, pahina 206.</ref> Tumutukoy din ang salitang ito sa mismong mikrobyo o maruming bagay na nagdudulot ng pagkalat ng karamdaman.<ref name=Gaboy>{{cite-Gaboy|''Infection''}}</ref> Isa sa maraming paraan ng paghawa o paglaganap ng '''pagsakop''' ay sa pamamagitan ng maliit na patak, kung kailan ang isang taong may nakahahawang karamdaman ay umubo, bumahing, dumura (o lumura), o kahit nagsalita lamang, ay nakapagbusay ng pamasa sa hangin. Nakahalo sa mga "maliliit na tulo" o "maliliit na patak" na ito ang mga mikrobyo ng karamdaman, kaya't nasisinghot ng sinumang malapit.<ref name=NBK/> ==Sabay-sabay na pagkahawa== Ang sabay-sabay na paghawa (sa [[Ingles]] ay coinfection) ay ang paghawa ng dalawa o higit pang sakit sa isang ''host'' o tagapadala. Sa [[birolohiya]], sinasama sa sabay-sabay na paghawa ang sabay-sabay na paghawa ng isang [[selula]] ng dalawa o higit pang [[bayrus]]. ==Tingnan din== *[[Bakterya]] *[[Mikrobyo]] *[[Birus]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga sakit na dulot ng birus]] [[Kategorya:Katawan]] [[Kategorya:Bakterya]] [[Kategorya:Birus]] n9m85go7b20pgp5affmfrvgsx49aeoc 2209146 2209145 2026-05-26T04:54:53Z Jojit fb 38 added [[Category:Mikrobiyolohiya]] using [[WP:HC|HotCat]] 2209146 wikitext text/x-wiki Ang '''impeksiyon''',<ref name=Gaboy/> '''lalin'''<ref name="Gaboy" />, '''lanip'''<ref name=Gaboy/>, '''hawa'''<ref name=Gaboy/>, '''pagkakahawa'''<ref name=Gaboy/>, o '''pagsakop''' ay ang pagpasok ng [[mikrobyo]] sa loob ng mga [[himaymay]] ng katawan, pati ang paglaganap nito habang nasa loob ng katawang pinasok o nahawahan. Isa ring kakayanan ang '''paghawa''' na mapasa, masalin, o malipat ang mga karamdaman o mikrobyong nagdudulot ng karamdaman mula sa isang tao patungo sa ibang tao sa pamamagitan ng pagkalat ng mga nasabing mikrobyo.<ref name=NBK>{{cite-NBK|''Infection'', ''Droplet infection'', at ''Contagious'', ''Some Medical Terms'', ''Diseases''}}, pahina 206.</ref> Tumutukoy din ang salitang ito sa mismong mikrobyo o maruming bagay na nagdudulot ng pagkalat ng karamdaman.<ref name=Gaboy>{{cite-Gaboy|''Infection''}}</ref> Isa sa maraming paraan ng paghawa o paglaganap ng '''pagsakop''' ay sa pamamagitan ng maliit na patak, kung kailan ang isang taong may nakahahawang karamdaman ay umubo, bumahing, dumura (o lumura), o kahit nagsalita lamang, ay nakapagbusay ng pamasa sa hangin. Nakahalo sa mga "maliliit na tulo" o "maliliit na patak" na ito ang mga mikrobyo ng karamdaman, kaya't nasisinghot ng sinumang malapit.<ref name=NBK/> ==Sabay-sabay na pagkahawa== Ang sabay-sabay na paghawa (sa [[Ingles]] ay coinfection) ay ang paghawa ng dalawa o higit pang sakit sa isang ''host'' o tagapadala. Sa [[birolohiya]], sinasama sa sabay-sabay na paghawa ang sabay-sabay na paghawa ng isang [[selula]] ng dalawa o higit pang [[bayrus]]. ==Tingnan din== *[[Bakterya]] *[[Mikrobyo]] *[[Birus]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga sakit na dulot ng birus]] [[Kategorya:Katawan]] [[Kategorya:Bakterya]] [[Kategorya:Birus]] [[Kategorya:Mikrobiyolohiya]] tl8fxse7pq1qdmj61t8bkoh72lvwlb3 2209147 2209146 2026-05-26T04:55:02Z Jojit fb 38 added [[Category:Birolohiya]] using [[WP:HC|HotCat]] 2209147 wikitext text/x-wiki Ang '''impeksiyon''',<ref name=Gaboy/> '''lalin'''<ref name="Gaboy" />, '''lanip'''<ref name=Gaboy/>, '''hawa'''<ref name=Gaboy/>, '''pagkakahawa'''<ref name=Gaboy/>, o '''pagsakop''' ay ang pagpasok ng [[mikrobyo]] sa loob ng mga [[himaymay]] ng katawan, pati ang paglaganap nito habang nasa loob ng katawang pinasok o nahawahan. Isa ring kakayanan ang '''paghawa''' na mapasa, masalin, o malipat ang mga karamdaman o mikrobyong nagdudulot ng karamdaman mula sa isang tao patungo sa ibang tao sa pamamagitan ng pagkalat ng mga nasabing mikrobyo.<ref name=NBK>{{cite-NBK|''Infection'', ''Droplet infection'', at ''Contagious'', ''Some Medical Terms'', ''Diseases''}}, pahina 206.</ref> Tumutukoy din ang salitang ito sa mismong mikrobyo o maruming bagay na nagdudulot ng pagkalat ng karamdaman.<ref name=Gaboy>{{cite-Gaboy|''Infection''}}</ref> Isa sa maraming paraan ng paghawa o paglaganap ng '''pagsakop''' ay sa pamamagitan ng maliit na patak, kung kailan ang isang taong may nakahahawang karamdaman ay umubo, bumahing, dumura (o lumura), o kahit nagsalita lamang, ay nakapagbusay ng pamasa sa hangin. Nakahalo sa mga "maliliit na tulo" o "maliliit na patak" na ito ang mga mikrobyo ng karamdaman, kaya't nasisinghot ng sinumang malapit.<ref name=NBK/> ==Sabay-sabay na pagkahawa== Ang sabay-sabay na paghawa (sa [[Ingles]] ay coinfection) ay ang paghawa ng dalawa o higit pang sakit sa isang ''host'' o tagapadala. Sa [[birolohiya]], sinasama sa sabay-sabay na paghawa ang sabay-sabay na paghawa ng isang [[selula]] ng dalawa o higit pang [[bayrus]]. ==Tingnan din== *[[Bakterya]] *[[Mikrobyo]] *[[Birus]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga sakit na dulot ng birus]] [[Kategorya:Katawan]] [[Kategorya:Bakterya]] [[Kategorya:Birus]] [[Kategorya:Mikrobiyolohiya]] [[Kategorya:Birolohiya]] 0y1j8s3ijnkmj2r13l07rruy04zjhdp 2209148 2209147 2026-05-26T04:55:11Z Jojit fb 38 removed [[Category:Birus]] using [[WP:HC|HotCat]] 2209148 wikitext text/x-wiki Ang '''impeksiyon''',<ref name=Gaboy/> '''lalin'''<ref name="Gaboy" />, '''lanip'''<ref name=Gaboy/>, '''hawa'''<ref name=Gaboy/>, '''pagkakahawa'''<ref name=Gaboy/>, o '''pagsakop''' ay ang pagpasok ng [[mikrobyo]] sa loob ng mga [[himaymay]] ng katawan, pati ang paglaganap nito habang nasa loob ng katawang pinasok o nahawahan. Isa ring kakayanan ang '''paghawa''' na mapasa, masalin, o malipat ang mga karamdaman o mikrobyong nagdudulot ng karamdaman mula sa isang tao patungo sa ibang tao sa pamamagitan ng pagkalat ng mga nasabing mikrobyo.<ref name=NBK>{{cite-NBK|''Infection'', ''Droplet infection'', at ''Contagious'', ''Some Medical Terms'', ''Diseases''}}, pahina 206.</ref> Tumutukoy din ang salitang ito sa mismong mikrobyo o maruming bagay na nagdudulot ng pagkalat ng karamdaman.<ref name=Gaboy>{{cite-Gaboy|''Infection''}}</ref> Isa sa maraming paraan ng paghawa o paglaganap ng '''pagsakop''' ay sa pamamagitan ng maliit na patak, kung kailan ang isang taong may nakahahawang karamdaman ay umubo, bumahing, dumura (o lumura), o kahit nagsalita lamang, ay nakapagbusay ng pamasa sa hangin. Nakahalo sa mga "maliliit na tulo" o "maliliit na patak" na ito ang mga mikrobyo ng karamdaman, kaya't nasisinghot ng sinumang malapit.<ref name=NBK/> ==Sabay-sabay na pagkahawa== Ang sabay-sabay na paghawa (sa [[Ingles]] ay coinfection) ay ang paghawa ng dalawa o higit pang sakit sa isang ''host'' o tagapadala. Sa [[birolohiya]], sinasama sa sabay-sabay na paghawa ang sabay-sabay na paghawa ng isang [[selula]] ng dalawa o higit pang [[bayrus]]. ==Tingnan din== *[[Bakterya]] *[[Mikrobyo]] *[[Birus]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga sakit na dulot ng birus]] [[Kategorya:Katawan]] [[Kategorya:Bakterya]] [[Kategorya:Mikrobiyolohiya]] [[Kategorya:Birolohiya]] 6fy0k6nj7zy2zwd3m7q9jutceg51h6p 0 148576 2209163 1934330 2026-05-26T09:49:45Z CommonsDelinker 1732 Removing "Beatriz_Sheridan.jpg", it has been deleted from Commons by [[c:User:Yann|Yann]] because: per [[:c:COM:NETCOPYVIO|]]. 2209163 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Beatriz Sheridan | image = | alt = | caption = | birth_name = Elizabeth Ann Sheridan Scarbrough | birth_date = {{birth date|1934|6|25}} | birth_place = [[Lungsod ng Mehiko]], [[Mehiko]] | death_date = {{death date and age|2006|4|30|1934|6|25}} | death_place = [[Lungsod ng Mehiko]], [[Mehiko]] | nationality = | other_names = | known_for = | occupation = Aktres, direktor | years_active = 1958–2006 | spouse = | children = | partner = | website = }} Si ''' Elizabeth Ann Sheridan Scarbrough ''' (25 Hunyo 1934 sa [[Lungsod ng Mehiko]] – 30 Abril 2006 sa [[Lungsod ng Mehiko]]) ay isang [[Mehiko|Mehikana]]ng aktres at direktor. == Mga telenobela == * ''Senda prohibida'' (1958) * ''Secreto de confesión'' (1965) * ''Puente de cristal'' (1965) * ''Velo de novia'' (1969) * ''Lucía Sombra'' (1971) * ''Las máscaras'' (1971) * ''La venganza'' (1977) * ''Muñeca rota'' (1978) * ''Misterio'' (1980) * ''Nosotras, las mujeres'' (1981) * ''Gabriel y Gabriela'' (1982) * ''Un solo corazón'' (1983) * ''Vivir un poco'' (1985) * ''Monte calvario'' (1986) * ''La indomable'' (1987) * ''Rosa salvaje'' (1987) * ''Carrusel'' (1989) * ''Simplemente María'' (1989) * ''Mi pequeña Soledad'' (1990) * ''La pícara soñadora'' (1991) * ''Carrusel de las Américas'' (1992) * ''[[María Mercedes]]'' (1992) * ''[[Marimar]]'' (1994) * ''Alondra'' (1995) * ''María José'' (1995) * ''[[María la del barrio]]'' (1995) * ''[[Esmeralda]]'' (1997) * ''[[La usurpadora]]'' (1998) * ''Más allá de... la usurpadora'' (1998) * ''[[Rosalinda]]'' (1999) * ''Alma rebelde'' (1999) * ''Carita de ángel'' (2000) * ''[[La intrusa]]'' (2001) * ''¡Vivan los niños!'' (2002) * ''Amor real'' (2003) * ''Contra viento y marea'' (2005) {{BD|1934|2006}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Mehiko]] [[Kategorya:Mga direktor mula sa Mehiko]] {{stub}} 6efkxv1z5v38wj2yekymy3b1cduvbfs 0 153108 2209108 2208462 2026-05-26T01:51:31Z ~2026-24487-69 161203 2209108 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Mayo 2021}} {{Infobox animanga/Header | name = Trapp Family Story | image = Sonrisas y lagrimas.JPG | caption = | ja_kanji = トラップ一家物語 | ja_romaji = Torappu Ikka Monogatari | genre = [[Drama]] }} {{Infobox animanga/Anime | title = | director = [[Kôzô Kusuha]] | studio = [[Nippon Animation]] | network = [[RTL 2]] | first = 13 Enero 1991 | last = 28 Disyembre 1991 | episodes = 40 }} {{Infobox animanga/Footer}} Ang {{nihongo|'''''Trapp Family Story'''''|トラップ一家物語|Torappu Ikka Monogatari}} ay isang [[Hapon]]es na seryeng [[anime]] ng [[Nippon Animation]]. Ito ay nakabase sa nobelang ''[[The Story of the Trapp Family Singers]]'' ni [[Maria von Trapp]], na kung saan ay nagbigay inspirasyon sa sikat na buong mundo na awit manunulat Richard Rogers at Oscar Hammerstien Ang pangalawa (Ang Tunong ng Musika) ''[[The Sound of Music]]'' Nakatitig ni Dane Julie Andrews, Christopher Plummer, Charmain Carr, Nicholas Hamond, Heather Menzies, Duane Chase, Angela Cartwright, Debbie Turner at Kym Karath. == Balankas == Nawalan ng dalawang magulang si Maria Kutschera sa murang edad at kinailangang harapin ang maraming paghihirap. Sa edad na labingwalong taon, pabalik mula sa kanyang pagtatapos mula sa paaralan ng pagsasanay ng mga guro, bigla siyang nagpasya na maging isang madre. Pumunta siya sa Salzburg at binisita ang Nonnberg Abbey, na kilala bilang pinakamahigpit na kumbento, kung saan siya nag-aplay at tinanggap bilang isang baguhan. Gayunpaman, ang masayahin at masiglang personalidad ni Maria at ang kanyang kawalang-bahala sa mga kaugalian at disiplina ay unti-unting nagtulak sa kanya na makita bilang isang problematikong presensya sa kumbento, dahil ang mga madre ay umaasa sa disiplina at wastong asal higit sa lahat. Sinubukan ni Maria na baguhin ang kanyang pamumuhay, ngunit hindi niya ito nagustuhan; mas gusto niyang parangalan ang kanyang Panginoon sa pamamagitan ng kagalakan at pasasalamat para sa buhay at lahat ng narito. Isang araw, ipinadala ng Ina Superior si Maria sa bahay ni Baron Georg von Trapp, isang bayani at aristokratang Austrian, sa loob ng siyam na buwan bilang governess ng kanyang pangalawang anak na babae, isang mahinang bata na nagngangalang Maria din. Ang Baron ay isang balo, at wala sa dalawampu't limang governess na dati niyang kinuha ang tinanggap ng kanyang pitong anak. Noong una, ang mga bata ay mahiyain at rebelde, ngunit unti-unti nilang nabuksan ang kanilang mga mata sa pagiging inosente at tapat ni Maria. Pagkaraan ng ilang panahon, sa pamamagitan ng kagalakan, awit, at tula, nakuha ni Maria ang puso at respeto ng mga bata, na pinupuno silang lahat ng kaligayahan. Nakuha rin ni Maria ang pagmamahal ng Baron. Napagtanto ni Georg na umiibig siya kay Maria at pinutol ang kanyang pakikipagtipan sa kanyang kasintahang si Lady Yvonne. Kalaunan, sa pagpupumilit ng kanyang mga anak, hiniling niya kay Maria na pakasalan siya, laban sa opinyon ni Baroness Matilda, isang aristokrata na namamahala sa sambahayan. Noong una, nag-alangan si Maria at bumalik sa kumbento nang ilang panahon, ngunit di-nagtagal ay naunawaan niya ang kanyang nararamdaman at bumalik upang pakasalan ang Baron at maging isang ina ng kanyang mga anak. Sa harap ng mga kahirapan sa pananalapi, ginawang panauhin ng pamilyang Trapp ang kanilang villa. Natuklasan ni Lotte Lehmann, isang bumibisitang mang-aawit ng opera, ang mga batang kumakanta at hinikayat silang magtanghal sa Salzburg Pista. Sa kabila ng pagiging baguhan, ang kanilang sigasig at mga awiting-bayan ay nakakuha ng puso ng mga manonood, na humantong sa mga paglabas sa radyo, isang pagtatanghal sa Kleine Halle ng Vienna, at isang pakikipagkita sa Amerikanong impresario na si Mr. Dennis Wagner, na nag-alok sa kanila ng isang paglilibot sa Estados Unidos ng Amerika, na kanilang tinanggihan noong una. Gayunpaman, lumitaw ang mga problema sa pagdating ng mga banta ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, habang kinontrol ng mga Nazi ang Austria, isang taon bago ang tunggalian. Hindi masaya ang pamilyang Trapp sa kanilang bagong buhay at nagalit sa katotohanan na si Adolf Hitler mismo ang nais na kumanta sila sa kanyang mga salu-salo. Si Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp, isang bayani ng digmaan at makabayan, ay tumangging makipagtulungan sa rehimen, at natuklasan nila na ang kanilang butler na si Hans ay isang tagasuporta ng Nazi na itinalaga upang bantayan sila. Dahil dito, nagpasya silang umalis sa Austria upang pumunta sa malayo upang simulan ang kanilang bagong buhay, malayo sa digmaan. Sa tulong ng pinagkakatiwalaang kaibigang si Franz, sina Georg, Maria (na ngayon ay buntis), at ang pitong anak ay palihim na tumakas sa kanilang tahanan, tumawid sa mga bundok patungong Italya, at kalaunan ay nakarating sa New York sa Estados Unidos, kung saan, sa tulong ni Wagner, sila ay sumikat sa pagtugtog ng kanilang mga katutubong awiting-bayan. == Adaptasyon == Nang ipadala si Maria sa pamilyang Von Trapp, siya ay 21 taong gulang ayon sa mga talaang pangkasaysayan at sa orihinal na talambuhay. Ang pagkakaiba sa edad nina Georg at Maria ay 25 taon (20 taon sa adaptasyong ito). Ang pagkakasunod-sunod ng mga bata ay bahagyang naiiba rin: sa katotohanan, ito ay: Rupert, Hedwig, Werner, Johanna, Martina, Agathe at Maria Agatha Fraziska Gorbetina 'Mitzi' samantalang ang adaptasyon ay muling nag-aayos sa kanila. Bukod pa rito, ang orihinal na pangalan ng ina ay Agathe. Sa kasaysayan, mahigit sampung taon ang lumipas sa pagitan ng kasal nina Georg at Maria at ng paglipat ng pamilya sa Estados Unidos (mga isang taon sa serye). Sa panahong iyon, nagkaroon sila ng dalawang anak na babae, sina Rosmarie at Eleonore. Si Maria ay buntis din noong pagtakas, at kalaunan ay nanganak sa bunsong anak, si Johannes. Ang mayordoma, si Hans Schweiger, ay isang miyembro ng partidong Nazi ngunit nakipagtulungan sa pamilya, binabalaan silang huwag pag-usapan ang politika sa harap niya at iminungkahi ang kanilang pagtakas kapag may mga pagkakataon sa konsiyerto sa Estados Unidos ng Amerika. Ang ilan pang mga pagkakaiba at detalye ay hiniram mula sa musikal na Richard Rodgers at Oscar Hammerstein Ang Ika-pangalawa Ang Tunong ng Musika o The Sound of Music. Sa parehong makasaysayang salaysay at sa orihinal na autobiography, si '''Maria''' '''Agusuta Kutschera von Trapp''' ay isang postulant pa rin nang siya ay ipadala upang maging isang governess, hindi isang baguhan. Gayunpaman, sa adaptasyong ito— tulad ng sa musikal na pelikula—siya ay ipinadala bilang isang baguhan na may pansamantalang appointment, kalaunan ay umalis sa kumbento at pinakasalan si Georg, kasunod ng parehong arko ng naratibo tulad ng pelikula. Sa anime, tinukso ni Maria si Georg ng isang saludong militar, isang detalyeng hiniram mula sa musikal at wala sa nobela. Sa nobela, tinanggap si Maria ng mga bata nang walang kahirap-hirap. Sa kabaligtaran, ang pelikula ay nagpapakilala ng paunang tensyon, lalo na kay Liesl (Hedwig sa anime), na lumaban sa bagong governess. Hiniram ng anime ang elementong ito mula sa pelikula, na ginagawa itong isang pangunahing tema. Sa episodyo 16 ng anime at sa musikal Ang Bahay na Walang Fräulein Maria, Si Maria Agathe Franiska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp hangganan mag-ulat sa ama Captain Georg Ritter von Trapp si Maria Augusta Kutschera von Trapp wala sa Villa Mansion panandaliang bumalik si Maria sa Nonnberg Abbey kumbento — pagkatapos ng muntik nang aksidente ni Martina sa ilog sa anime, at dahil napagtanto niyang mahal niya si Georg sa pelikula. Sa anime, tinangka nina Maria Agathe Franziska Gorbetina 'Mitzi' at Johanna Karoline Gorbetina von trapp sa Nonnberg Abbey na bisitahin siya nang palihim ngunit hinarangan sila ng mga madre; sa pelikula, sinubukan ng lahat ng mga bata na maabot siya sa lungsod ngunit napigilan din sila. Sa nobela, hindi talaga umalis si Maria papunta sa kumbento, naisip niyang umalis nang mapansin niya ang pagmamahal ni Georg ngunit nahikayat siyang manatili kay Yvonne. Sa yugto 39 ng anime at sa pelikula Pagmamalaki at Paniniwala, tinanggal ni Georg ang bandila ng Nazi mula sa bintana ng villa at pinunit ito. Sa nobela, ang insidente ay hindi gaanong mahalaga, binanggit lamang nang palampas upang ipahiwatig na hindi ipinakita ni Georg ang bandila ayon sa iniutos ng mga Nazi. Bukod sa mga puntong ito, may iba pang maliliit na pagkakaiba, ngunit sa pangkalahatan, ang adaptasyon ay mas naaayon sa mga makasaysayang pangyayari kaysa sa bersyon ng musikal. Bukod pa rito, tulad ng musikal, inangkop lamang ng anime ang unang bahagi ng nobela. Gayunpaman, ang ilang mga eksena mula sa ikalawang bahagi ay isinama sa serye. Sa episodyo 35 Pag-awit sa Hangin, habang nasa isang pagtatanghal sa Kleine Halle sa Vienna, isang langaw ang pumasok sa bibig ng batang si Johanna, na nagtulak sa kanya na laktawan ang kanyang solo. Sa nobela, nangyari ang insidenteng ito kay Maria habang nasa isang konsiyerto sa Amerika, na lumikha ng tawanan at nakatulong sa koro ng pamilyang Trapp na kumonekta sa mga manonood. Sa episodyo 40 Paalam sa Aking Bansa ang huli episodyo, habang tumatakas ang pamilya mula sa Austria, tinawid nila ang Oetzal Alps Tyrol na nakatago sa isang karwahe para sa libing. Sa nobela, isang katulad na yugto ang kinasasangkutan ng pamilya na nag-iimprovise ng transportasyon pagkatapos ng isang konsiyerto dahil sa pagtitipid noong panahon ng digmaan, gamit ang isang karwahe para sa libing upang makarating sa Austria Italya Krus ng Hangganan Brenner/Bennero Istasyon. == Boses Talento sa Haponesa at Filipino Tagalog == '''Maria Agusta Kutschera von Trapp''' (boses ni: Masako Katsu sa Haponesa, Gloria De Guzman at Rowena Benavidez sa Tagalog) edad 18 taon gulang Pagkatapos ng pagtatapos sa Vienna Normal Paaralan siya ay nagiging isang baguhan Madre sa Nonberg Abbey sa Salzburg Austria ipinadala sa von Trapp Mansion sa loob ng siyam na buwan upang maging dalawampu't anim governess ng Trapp pamilyang Siya ay tinatawag na ''''Fräulein Maria Augusta Kutschera'''<nowiki/>' Babae siya ay karaniwang palakaibigan at masayahin, at kung minsan ay malamya, ngunit matapang din siyang ipahayag ang kanyang mga opinyon nang walang pag-aatubili at tapat na aminin ang kanyang mga pagkakamali kapag nagawa niya ang mga ito. Sa Ginang Yvonne's Regalo episodyo ika-labingsiyam at Buhay ng Bawat Tao ika-dalawampu episodyo, Yvonne Bervedere napatilok ang formal panamit na mahaba palda bigla hulog sa hadanan bilang Maria Augusta Kutschera na surpresa si Yvonne Belvedere mahulog bigla na lang ligtas dahil sa bariles rolyo at sa huli Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp makahilo o stun Guro Maria! Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp tinawag ni Yvonn Bervedere na bangon at napilayan ang bukung-bukong pero si Maria Augusta Kutschera traumatikong tama sa ulo pinsala binili ni Yvonne Bervedere at Maria Agusta Kutschera pumunta sa ospital. Sa episodyo 31 Diyos Decree Ika lima AM maaga umaga sa Nonnburg Abbey Si Maria Augusta Kutschera von Trapp mga nagmamadaling bumaba ng hagdan mula anim Nonnbergstiege patungo sa Kaigasse Straße sa tabi Motzartplatz, Motzard Tulay at tinitingnan ang tanawin sa itaas sa Nonnberg Abbey, Ika 6 AM maaga umaga si Maria Augusta von Trapp pagbabalik sa von Trapp Villa Mansion sa Traunstraße 34, Aigen, 5026 pag-bukas pinto nakakagulat Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp pag-tayo upuan pag-hinatay ni Fräulein Maria Augusta von Trapp, Maria Augusta von Trapp tumakbo sa isang pagyakap na iyak lahat pito bata sina Rupert Georg Gorbertus Ritter 'Knight' von Trapp pagdadala Martina Alice Gorbetina von Trapp, Hedwig Adolphine Gorbetina pagdadala Agathe Johanna Erwina Gorbetina von Trapp, Werner Georg Gorbertus Ritter 'Knight' von Trapp, Johanna Karolina Gorbetina von Trapp at Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp pag-gising ang padating ni Maria Augusta von Trapp nagmamadali sila pag-baba sa hagdanan sa likurang hanay Rupert Georg Gorbertus Ritter 'Knight' von Trapp pagdadala Martina Alice Gorbetina von Trapp at Hedwig Adolphine von Trapp pagdadala Agathe Johanna Erwina von Trapp sa harapang hanay si Johanna Karolina von Trapp, Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp at huli Werner Georg Gorbertus Ritter 'Knight' von Trapp muntik mahulog baba sa hagdanan. Pagkatapos ng kasal, nalampasan niya ang iba't ibang krisis na dumarating sa pamilya, at ipinakita ang kanyang sarili bilang isang mabuting asawa at ina. Pangunahing mang-aawit bokalista at Guitarista. '''Mga dekorasyon at parangal''' # 1949 – Medalyang Benemerenti (Papa Pio XII), bilang pagkilala sa mga benepisyo ng Tulong sa Austria ng Pamilyang Trapp para sa mga nangangailangang Austriyano. # 1952 – Dame ng ang Utos ng ang Banal Sepulchre (Batikano-Papa Pius XII) # 1956 – Katolikong Ina ng Taon sa Estados Unidos. Natatanggap ng mga kababaihan ang parangal na titulong ito, upang kilalanin ang huwarang pag-uugali. # 1957 – Dekorasyon ng Karangalan sa Ginto para sa mga Serbisyo sa Republika ng Austria. # 1962 – Medalya ng Siena – isang parangal na ibinibigay ng kapatiran ng kababaihan ng Theta Phi Alpha sa "isang natatanging babae upang kilalanin siya para sa kanyang pagtitiis at dakilang tagumpay." Ang medalya ang pinakamataas na parangal na ipinagkakaloob ng organisasyon sa isang hindi miyembro at ipinangalan kay Santa Catherine ng Siena. # 1967 – Austrian Krus ng Honour para sa Agham at Sining, unang baitang. # 2007 - Natanggap ng Pamilya von Trapp ang Egon Ranshofen Wertheimer Gantimpala sa Braunau am Inn. # 2012 - Pagpapangalan kay Maria Trapp-Platz sa Donaustadt (ika 22 Distrikto ng Vienna) '''Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp''' (boses ni: Katsunosuke Hori sa Haponesa, Richie Padilia at Danny Deopante sa Tagalog) edad 38 taon gulang Submarino Austriano Hukbong Dagat at nag alaga ng 7 bata bago siya namatay ang ina Agathe Whitehead von Trapp. Dahil naglingkod siya sa hukbong-dagat, tila mahilig siya sa dagat, at sa kuwento ay gumugol siya ng halos isang buwan sa paglalayag ng isang yate sa Dagat Mediteraneo at panghuhuli ng isda sa pamamagitan ng malayang pagsisida at Manggagawa Karpinteriya at Paggawa ng Muwebles. '''Mga dekorasyon at parangal''' # Krus ng Kabalyero ng Imperyal na Orden ng Leopold. # Kabalyero ng Ika-2 Klase ng Orden ng Bakal na Krus (1917) # Pilak Militar Merito Medalya ("Signum Laudis") # Militar Merito Krus. # 1898 Jubilee Medalya. # 1908 Jubilee Krus # Guera Medalya 1914–1918 may Espada. # Krus ng Mahabang Serbisyo (18 taon) # Bakal na Krus Ika 1 at Ika 2 Klase (Aleman Imperyo) # Lakat Medelya (Ottoman Imperyo) # Orden ng Santo Stanilaus (Russo Imperyo) * '''Werner Georg Gorbertus Ritter 'Knight' von Trapp''' (boses ni: Shinobu Adachi sa Haponesa at Rafael Miranda sa Tagalog) edad 14 taon gulang Pagkamatay ni Agatha, siya at ang kanyang mga nakababatang kapatid ang nanguna sa pagpigil sa gurong pumupunta sa sambahayan ng mga Trapp na maging malapit sa kanila. Siya ay responsable, seryoso, at kalmado, ngunit medyo mahiyain at madalas na natatalo ng kanyang matibay na loob na nakababatang kapatid na babae, si Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp. nag aral sa 'Universität die Innsbruck - Unibersidad de Inssbruck' Unibersidad ng Innsbruck Pangunahin Kampus sa Tyrol Estado matatagpuan isang daan at pitumpu't siyam na kilometro mula sa Salzburg sa kurso gamot at pumasa sa pagsusulit ganap na kwalipikadong doktor at lumipat sa Estados Unidos ng Amerika taon 1943 sumali sa Estados Unidos Hukbong Sandatahan ika 10 Bundok Dibisyon bilang Tekniko sa Ika-3/Ika-5 Baitang Siruhano Heneral kinita Dalawa Bronze Service Stars, Isa Bronze Star at Medal Medikal para sa Labanan Tsapa at bumalik sa Stowe Vermont nagtapos Digri sa Medisina sa Unibersidad ng Vermont at nang tayo ng klinika sa 27 Main Street, Adamsville, Little Compton Rhode Island may Asawa ni Henriette Lajoie at nakataas anim bata bokalista bass unang instrumento accordion at Paggawa ng Pilak na alahas. * '''Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp''' (boses ni: Maria Kawamura sa Haponesa at Vilma Borromeos sa Tagalog) edad 13 taon gulang Dahil nasa kanyang pagbibinata, siya ay matatag ang loob at madalas na iginigiit ang kanyang emosyonal na kalagayan, ngunit sa panimula ay isa siyang taong nakatuon sa pamilya. Tulad ng maraming tinedyer, madalas siyang magrebelde sa mga matatanda at may matinding pagmamalaki, kaya nahihirapan siyang maging tapat. Batay sa kanyang karanasan, hindi siya nagtitiwala sa mga governess at itinuturing silang mga kaaway, at noong una, siya ang nagrebelde laban sa kanya poot bago mga governess Madrasta ang pinakamarami sa kanyang mga kapatid. Gayunpaman, medyo natagalan siya kaysa sa kanyang mga kapatid, ngunit kalaunan ay nagsalita na siya kay Maria. Tinutulan din niya ang kasal ng kanyang ama kay Yvonne at tumakas pa sa bahay sa pagtatangkang putulin ang kanilang kasunduan, alto bokalista at Mga kagamitang gawa sa katad. * '''Werner Georg Gorbertus Ritter 'Knight' von Trapp''' (boses ni: Yōko Matsuoka sa Haponesa) edad 10 taon gulang Isa siyang masigla at pilyong batang lalaki, at dahil '''<nowiki/>'''nasa edad na siya <nowiki/>na mahilig maglaro, madalas niyang inuuna ang paggawa ng gusto niya at hindi sumusunod sa mga tagubilin, dahil kulang siya sa responsibilidad. Ang pinakaayaw niya sa mga aristokratikong kaugalian sa kanyang mga kapatid, siya ay isang napaka mapaglaro lalaki. Sa Niyebe ng Alps yugto ika dalawampu't lima nag-lakbay sa bayan ng Kitzbühel Tyrol Estado nag kasama si Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp, Rupert Georg Ritter von Trapp, Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp Johanna Karolina Gorbetina von Trapp, Martina Alice Gorbetina von Trapp, Agathe Johanna von Trapp, Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp at Maria Augusta Kutschera nag sakay pasahero bagon na tren mula 'Salzburg Bahnhof' Salzburg Estasyon sa 'Kitzbühel Bahnhof' Kitzbühel Estasyon habang nasa ski tunguhan sumusunod sa likuran si Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp pababa rampa ng niyebe pag-angat pero he nahulog pagbagsak ang sanghi pilay sa bukung-bukong sa aksidente, kasama binili Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp at Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp patungo sa klinika, taon 1943 Pandaigdig Digmaan Dalawa ang kuya ni '''Rupert von Trapp''' ng von Trapp Mga Kapatid sumali sa Estados Unidos Hukbong Sandatahan ika10 Bundok Dibisyon elite ski pangkat Italiyano Kampanya sa Aleman Gothic Linya sa Apennine Bundok may Asawa ni Erika Klambauer at nakataas anim bata mga instrumento recorders, viola da gamba at spinet. * '''Maria Agatha Franziska Gorbetina''' '''<nowiki/>'<nowiki/>M<nowiki/>'''<nowiki/>'''itzi''''<nowiki/>'''<nowiki/>''' '''von Trapp''' (boses ni: Yuri Shiratori sa Haponesa at Charvie Abelete sa Tagalog) Edad 8 taon gulang upang maiba ba'''<nowiki/>'''bae siya kay Maria<nowiki/>. Babae Siya ang pinakamalapit sa kanyang ina sa mga bata. Dala'''<nowiki/>'''wang t<nowiki/>aon na ang<nowiki/> nakalilipas, nagkaroon siya ng iskarlata lagnat, ang parehong sakit na dinanas ng kanyang ina, mahina ang puso at umatras, tumangging kumain. Gayunpaman, pagkatapos makilala si Maria, mabilis siyang gumaling at sa loob ng ilang buwan ay naging sapat ang lakas upang tumakbo, Siya ay may mahinahon at maamo na personalidad, Anak na Babae magkaagapay sa tabi '''Maria Augusta Kutschera von Trapp''' Madrasta unang pangunahin instrumeto '''Violin''', piano, cello, clarinet, recorder, accordion, Pag-ukit sa Kahoy at Pag-iimprenta nang mag-isa. * '''Johanna Karolina Gobertina von Trapp''' (boses ni: Hiromi Ishikawa) edad 6 taon gulang May mga pekas siya sa kanyang mga pisngi. Siya ang mood-maker ng pamilyang Trapp. Siya ay masayahin at madaling maaliw, tumatawa sa pinakamaliit na bagay, at napaka-mausisa. Bukod pa rito, siya ay isang pilyong tomboy na madalas mapasama sa mga kakaibang pangyayari, tulad ng pagkaligaw, pagsusuot ng kakaibang gumawapataas, na madalas tumawa at isinailalim din sa pangangalaga ni Maria, sa Isang Nobya noong Hulyo yugto ika-tatlumpu't dalawa binili ni Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' at Johanna Karolina von Trapp nag-dala balde gumawa ng bangkito pumunta sa labas sa binta ng aklatan talakayan pag-uusap Baronesa Mathilda tungkol sa pag-pakasal Johanna Karolina Gorbetina von Trapp nag-desisyon gumawa ng sulat, una Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp bumaba sa balde bangkito pero si Johanna Karolina Gorbetina von Trapp nang walang balanse ang kanyang kaliwang paa, sumigaw at natumba, Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp pagsasabi Johanna Karolina Gorbetina von Trapp ayos lang! Binili sina Maria Augusta von Trapp at Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp kawan '''<nowiki/>'''ma''<nowiki/>''lakas maigay ng pagbagsak sa labas binuksan bintana nakakagulat nalang sina Maria Aug'''<nowiki/>'''us'''<nowiki/>'''ta von Trapp at Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trap<nowiki/>p a<nowiki/>bis''<nowiki/>''ong babala tinawag na anak na babae na tomboy! Binili ni Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp at Johanna Karolina Gorbetina von Trapp tinuro abisong babala na pag-ka busted sa pag-espiya, soprano mang-aawit at Pagguhit, Pagpipinta, at Paglililok. * '''Mar'''<nowiki/>'''t'''<nowiki/>'''ina''' '''Alice Gorbetina von Trapp''' (boses ni: Saori Suzuki sa Haponesa) 4 taon gulang kasa<nowiki/>ma niya saanman siya magpunta, at sinasabi ng kanyang pamilya, at kahit hindi siya masyadong nagsasalita, minsan ay nakakagulat ang mga sinasabi niya Laging niyang dinala ang Teddy Oso kanya si Nikola kahit saan, mang-aawit ikalawa suprano at Pagpipinta ng Kahoy. * '''Agathe Johanna Erwina Gorbetina von Trapp''' (boses ni: Naoto Watanabe) 3 taon gulang ang bunsong anak na babae ni Baron von Trapp Dahil siya ang bunso, pinalayaw siya, inosente, at mahilig magbiro, at mang-aawit unang suprano, piano at gutarista. ==Musika== ===Pambungad na Tema=== Ang pambungad na tema ay naiiba sa batay sa pagpapalabas. Ang unang ginamit ng serye ay ang "Doremi no Uta (Doremi Song)" bilang unang kanta, subalit, ang dvd at ang bersiyong bidyo ng serye ay ginamit ang "Hohemi no Mahou (Smile Magic)" bilang bagong pambungad na kanta. #"''Doremi Song'' [ドレミのうた] (Do-Re-Mi no Uta)" ni Eri Itoh at Children's Choir of the Forest (bersiyon ng unang pagpapalabas) manunulat ng kanta Richard Rogers at Oscar Hammerstein Ang pangalawa. #"''Magic of the Smile'' [ほほえみの魔法](Hohoemi no Mahou)" ni Eri Itoh (bidyo, dvd, at huling bersiyon ng pag'''<nowiki/>'''pa''<nowiki/>''palabas) ===Pangwakas na Tema=== # ''"With Outstretched Hands'''' [両手を広げて](Ryoute wo hiroge'''<nowiki/>'''te'''<nowiki/>''')" ni Eri Itoh == Ugnay Panlabas == *{{ann|anime|1758}} [[Kategorya:Dramang anime at manga]] [[Kategorya:Anime ng 1991]] [[Kategorya:Mga serye sa telebisyon]] {{anime-series-stub}} po186rdsi8j7v9o3xrb36pr1wkg66zb 2209109 2209108 2026-05-26T01:54:10Z ~2026-24487-69 161203 2209109 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Mayo 2021}} {{Infobox animanga/Header | name = Trapp Family Story | image = Sonrisas y lagrimas.JPG | caption = | ja_kanji = トラップ一家物語 | ja_romaji = Torappu Ikka Monogatari | genre = [[Drama]] }} {{Infobox animanga/Anime | title = | director = [[Kôzô Kusuha]] | studio = [[Nippon Animation]] | network = [[RTL 2]] | first = 13 Enero 1991 | last = 28 Disyembre 1991 | episodes = 40 }} {{Infobox animanga/Footer}} Ang {{nihongo|'''''Trapp Family Story'''''|トラップ一家物語|Torappu Ikka Monogatari}} ay isang [[Hapon]]es na seryeng [[anime]] ng [[Nippon Animation]]. Ito ay nakabase sa nobelang ''[[The Story of the Trapp Family Singers]]'' ni [[Maria von Trapp]], na kung saan ay nagbigay inspirasyon sa sikat na buong mundo na awit manunulat Richard Rogers at Oscar Hammerstien Ang pangalawa (Ang Tunong ng Musika) ''[[The Sound of Music]]'' Nakatitig ni Dane Julie Andrews, Christopher Plummer, Charmain Carr, Nicholas Hamond, Heather Menzies, Duane Chase, Angela Cartwright, Debbie Turner at Kym Karath. == Balankas == Nawalan ng dalawang magulang si Maria Kutschera sa murang edad at kinailangang harapin ang maraming paghihirap. Sa edad na labingwalong taon, pabalik mula sa kanyang pagtatapos mula sa paaralan ng pagsasanay ng mga guro, bigla siyang nagpasya na maging isang madre. Pumunta siya sa Salzburg at binisita ang Nonnberg Abbey, na kilala bilang pinakamahigpit na kumbento, kung saan siya nag-aplay at tinanggap bilang isang baguhan. Gayunpaman, ang masayahin at masiglang personalidad ni Maria at ang kanyang kawalang-bahala sa mga kaugalian at disiplina ay unti-unting nagtulak sa kanya na makita bilang isang problematikong presensya sa kumbento, dahil ang mga madre ay umaasa sa disiplina at wastong asal higit sa lahat. Sinubukan ni Maria na baguhin ang kanyang pamumuhay, ngunit hindi niya ito nagustuhan; mas gusto niyang parangalan ang kanyang Panginoon sa pamamagitan ng kagalakan at pasasalamat para sa buhay at lahat ng narito. Isang araw, ipinadala ng Ina Superior si Maria sa bahay ni Baron Georg von Trapp, isang bayani at aristokratang Austrian, sa loob ng siyam na buwan bilang governess ng kanyang pangalawang anak na babae, isang mahinang bata na nagngangalang Maria din. Ang Baron ay isang balo, at wala sa dalawampu't limang governess na dati niyang kinuha ang tinanggap ng kanyang pitong anak. Noong una, ang mga bata ay mahiyain at rebelde, ngunit unti-unti nilang nabuksan ang kanilang mga mata sa pagiging inosente at tapat ni Maria. Pagkaraan ng ilang panahon, sa pamamagitan ng kagalakan, awit, at tula, nakuha ni Maria ang puso at respeto ng mga bata, na pinupuno silang lahat ng kaligayahan. Nakuha rin ni Maria ang pagmamahal ng Baron. Napagtanto ni Georg na umiibig siya kay Maria at pinutol ang kanyang pakikipagtipan sa kanyang kasintahang si Lady Yvonne. Kalaunan, sa pagpupumilit ng kanyang mga anak, hiniling niya kay Maria na pakasalan siya, laban sa opinyon ni Baroness Matilda, isang aristokrata na namamahala sa sambahayan. Noong una, nag-alangan si Maria at bumalik sa kumbento nang ilang panahon, ngunit di-nagtagal ay naunawaan niya ang kanyang nararamdaman at bumalik upang pakasalan ang Baron at maging isang ina ng kanyang mga anak. Sa harap ng mga kahirapan sa pananalapi, ginawang panauhin ng pamilyang Trapp ang kanilang villa. Natuklasan ni Lotte Lehmann, isang bumibisitang mang-aawit ng opera, ang mga batang kumakanta at hinikayat silang magtanghal sa Salzburg Pista. Sa kabila ng pagiging baguhan, ang kanilang sigasig at mga awiting-bayan ay nakakuha ng puso ng mga manonood, na humantong sa mga paglabas sa radyo, isang pagtatanghal sa Kleine Halle ng Vienna, at isang pakikipagkita sa Amerikanong impresario na si Mr. Dennis Wagner, na nag-alok sa kanila ng isang paglilibot sa Estados Unidos ng Amerika, na kanilang tinanggihan noong una. Gayunpaman, lumitaw ang mga problema sa pagdating ng mga banta ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, habang kinontrol ng mga Nazi ang Austria, isang taon bago ang tunggalian. Hindi masaya ang pamilyang Trapp sa kanilang bagong buhay at nagalit sa katotohanan na si Adolf Hitler mismo ang nais na kumanta sila sa kanyang mga salu-salo. Si Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp, isang bayani ng digmaan at makabayan, ay tumangging makipagtulungan sa rehimen, at natuklasan nila na ang kanilang butler na si Hans ay isang tagasuporta ng Nazi na itinalaga upang bantayan sila. Dahil dito, nagpasya silang umalis sa Austria upang pumunta sa malayo upang simulan ang kanilang bagong buhay, malayo sa digmaan. Sa tulong ng pinagkakatiwalaang kaibigang si Franz, sina Georg, Maria (na ngayon ay buntis), at ang pitong anak ay palihim na tumakas sa kanilang tahanan, tumawid sa mga bundok patungong Italya, at kalaunan ay nakarating sa New York sa Estados Unidos, kung saan, sa tulong ni Wagner, sila ay sumikat sa pagtugtog ng kanilang mga katutubong awiting-bayan. == Adaptasyon == Nang ipadala si Maria sa pamilyang Von Trapp, siya ay 21 taong gulang ayon sa mga talaang pangkasaysayan at sa orihinal na talambuhay. Ang pagkakaiba sa edad nina Georg at Maria ay 25 taon (20 taon sa adaptasyong ito). Ang pagkakasunod-sunod ng mga bata ay bahagyang naiiba rin: sa katotohanan, ito ay: Rupert, Hedwig, Werner, Johanna, Martina, Agathe at Maria Agatha Fraziska Gorbetina 'Mitzi' samantalang ang adaptasyon ay muling nag-aayos sa kanila. Bukod pa rito, ang orihinal na pangalan ng ina ay Agathe. Sa kasaysayan, mahigit sampung taon ang lumipas sa pagitan ng kasal nina Georg at Maria at ng paglipat ng pamilya sa Estados Unidos (mga isang taon sa serye). Sa panahong iyon, nagkaroon sila ng dalawang anak na babae, sina Rosmarie at Eleonore. Si Maria ay buntis din noong pagtakas, at kalaunan ay nanganak sa bunsong anak, si Johannes. Ang mayordoma, si Hans Schweiger, ay isang miyembro ng partidong Nazi ngunit nakipagtulungan sa pamilya, binabalaan silang huwag pag-usapan ang politika sa harap niya at iminungkahi ang kanilang pagtakas kapag may mga pagkakataon sa konsiyerto sa Estados Unidos ng Amerika. Ang ilan pang mga pagkakaiba at detalye ay hiniram mula sa musikal na Richard Rodgers at Oscar Hammerstein Ang Ika-pangalawa Ang Tunong ng Musika o The Sound of Music. Sa parehong makasaysayang salaysay at sa orihinal na autobiography, si '''Maria''' '''Agusuta Kutschera von Trapp''' ay isang postulant pa rin nang siya ay ipadala upang maging isang governess, hindi isang baguhan. Gayunpaman, sa adaptasyong ito— tulad ng sa musikal na pelikula—siya ay ipinadala bilang isang baguhan na may pansamantalang appointment, kalaunan ay umalis sa kumbento at pinakasalan si Georg, kasunod ng parehong arko ng naratibo tulad ng pelikula. Sa anime, tinukso ni Maria si Georg ng isang saludong militar, isang detalyeng hiniram mula sa musikal at wala sa nobela. Sa nobela, tinanggap si Maria ng mga bata nang walang kahirap-hirap. Sa kabaligtaran, ang pelikula ay nagpapakilala ng paunang tensyon, lalo na kay Liesl (Hedwig sa anime), na lumaban sa bagong governess. Hiniram ng anime ang elementong ito mula sa pelikula, na ginagawa itong isang pangunahing tema. Sa episodyo 16 ng anime at sa musikal Ang Bahay na Walang Fräulein Maria, Si Maria Agathe Franiska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp hangganan mag-ulat sa ama Captain Georg Ritter von Trapp si Maria Augusta Kutschera von Trapp wala sa Villa Mansion panandaliang bumalik si Maria sa Nonnberg Abbey kumbento — pagkatapos ng muntik nang aksidente ni Martina sa ilog sa anime, at dahil napagtanto niyang mahal niya si Georg sa pelikula. Sa anime, tinangka nina Maria Agathe Franziska Gorbetina 'Mitzi' at Johanna Karoline Gorbetina von trapp sa Nonnberg Abbey na bisitahin siya nang palihim ngunit hinarangan sila ng mga madre; sa pelikula, sinubukan ng lahat ng mga bata na maabot siya sa lungsod ngunit napigilan din sila. Sa nobela, hindi talaga umalis si Maria papunta sa kumbento, naisip niyang umalis nang mapansin niya ang pagmamahal ni Georg ngunit nahikayat siyang manatili kay Yvonne. Sa yugto 39 ng anime at sa pelikula Pagmamalaki at Paniniwala, tinanggal ni Georg ang bandila ng Nazi mula sa bintana ng villa at pinunit ito. Sa nobela, ang insidente ay hindi gaanong mahalaga, binanggit lamang nang palampas upang ipahiwatig na hindi ipinakita ni Georg ang bandila ayon sa iniutos ng mga Nazi. Bukod sa mga puntong ito, may iba pang maliliit na pagkakaiba, ngunit sa pangkalahatan, ang adaptasyon ay mas naaayon sa mga makasaysayang pangyayari kaysa sa bersyon ng musikal. Bukod pa rito, tulad ng musikal, inangkop lamang ng anime ang unang bahagi ng nobela. Gayunpaman, ang ilang mga eksena mula sa ikalawang bahagi ay isinama sa serye. Sa episodyo 35 Pag-awit sa Hangin, habang nasa isang pagtatanghal sa Kleine Halle sa Vienna, isang langaw ang pumasok sa bibig ng batang si Johanna, na nagtulak sa kanya na laktawan ang kanyang solo. Sa nobela, nangyari ang insidenteng ito kay Maria habang nasa isang konsiyerto sa Amerika, na lumikha ng tawanan at nakatulong sa koro ng pamilyang Trapp na kumonekta sa mga manonood. Sa episodyo 40 Paalam sa Aking Bansa ang huli episodyo, habang tumatakas ang pamilya mula sa Austria, tinawid nila ang Oetzal Alps Tyrol na nakatago sa isang karwahe para sa libing. Sa nobela, isang katulad na yugto ang kinasasangkutan ng pamilya na nag-iimprovise ng transportasyon pagkatapos ng isang konsiyerto dahil sa pagtitipid noong panahon ng digmaan, gamit ang isang karwahe para sa libing upang makarating sa Austria Italya Krus ng Hangganan Brenner/Bennero Istasyon. == Boses Talento sa Haponesa at Filipino Tagalog == '''Maria Agusta Kutschera von Trapp''' (boses ni: Masako Katsu sa Haponesa, Gloria De Guzman at Rowena Benavidez sa Tagalog) edad 18 taon gulang Pagkatapos ng pagtatapos sa Vienna Normal Paaralan siya ay nagiging isang baguhan Madre sa Nonberg Abbey sa Salzburg Austria ipinadala sa von Trapp Mansion sa loob ng siyam na buwan upang maging dalawampu't anim governess ng Trapp pamilyang Siya ay tinatawag na ''''Fräulein Maria Augusta Kutschera'''<nowiki/>' Babae siya ay karaniwang palakaibigan at masayahin, at kung minsan ay malamya, ngunit matapang din siyang ipahayag ang kanyang mga opinyon nang walang pag-aatubili at tapat na aminin ang kanyang mga pagkakamali kapag nagawa niya ang mga ito. Sa Ginang Yvonne's Regalo episodyo ika-labingsiyam at Buhay ng Bawat Tao ika-dalawampu episodyo, Yvonne Bervedere napatilok ang formal panamit na mahaba palda bigla hulog sa hadanan bilang Maria Augusta Kutschera na surpresa si Yvonne Belvedere mahulog bigla na lang ligtas dahil sa bariles rolyo at sa huli Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp makahilo o stun Guro Maria! Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp tinawag ni Yvonn Bervedere na bangon at napilayan ang bukung-bukong pero si Maria Augusta Kutschera traumatikong tama sa ulo pinsala binili ni Yvonne Bervedere at Maria Agusta Kutschera pumunta sa ospital. Sa episodyo 31 Diyos Decree Ika lima AM maaga umaga sa Nonnburg Abbey Si Maria Augusta Kutschera von Trapp mga nagmamadaling bumaba ng hagdan mula anim Nonnbergstiege patungo sa Kaigasse Straße sa tabi Motzartplatz, Motzard Tulay at tinitingnan ang tanawin sa itaas sa Nonnberg Abbey, Ika 6 AM maaga umaga si Maria Augusta von Trapp pagbabalik sa von Trapp Villa Mansion sa Traunstraße 34, Aigen, 5026 pag-bukas pinto nakakagulat Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp pag-tayo upuan pag-hinatay ni Fräulein Maria Augusta von Trapp, Maria Augusta von Trapp tumakbo sa isang pagyakap na iyak lahat pito bata sina Rupert Georg Gorbertus Ritter 'Knight' von Trapp pagdadala Martina Alice Gorbetina von Trapp, Hedwig Adolphine Gorbetina pagdadala Agathe Johanna Erwina Gorbetina von Trapp, Werner Georg Gorbertus Ritter 'Knight' von Trapp, Johanna Karolina Gorbetina von Trapp at Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp pag-gising ang padating ni Maria Augusta von Trapp nagmamadali sila pag-baba sa hagdanan sa likurang hanay Rupert Georg Gorbertus Ritter 'Knight' von Trapp pagdadala Martina Alice Gorbetina von Trapp at Hedwig Adolphine von Trapp pagdadala Agathe Johanna Erwina von Trapp sa harapang hanay si Johanna Karolina von Trapp, Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp at huli Werner Georg Gorbertus Ritter 'Knight' von Trapp muntik mahulog baba sa hagdanan. Pagkatapos ng kasal, nalampasan niya ang iba't ibang krisis na dumarating sa pamilya, at ipinakita ang kanyang sarili bilang isang mabuting asawa at ina. Pangunahing mang-aawit bokalista at Guitarista. '''Mga dekorasyon at parangal''' # 1949 – Medalyang Benemerenti (Papa Pio XII), bilang pagkilala sa mga benepisyo ng Tulong sa Austria ng Pamilyang Trapp para sa mga nangangailangang Austriyano. # 1952 – Dame ng ang Utos ng ang Banal Sepulchre (Batikano-Papa Pius XII) # 1956 – Katolikong Ina ng Taon sa Estados Unidos. Natatanggap ng mga kababaihan ang parangal na titulong ito, upang kilalanin ang huwarang pag-uugali. # 1957 – Dekorasyon ng Karangalan sa Ginto para sa mga Serbisyo sa Republika ng Austria. # 1962 – Medalya ng Siena – isang parangal na ibinibigay ng kapatiran ng kababaihan ng Theta Phi Alpha sa "isang natatanging babae upang kilalanin siya para sa kanyang pagtitiis at dakilang tagumpay." Ang medalya ang pinakamataas na parangal na ipinagkakaloob ng organisasyon sa isang hindi miyembro at ipinangalan kay Santa Catherine ng Siena. # 1967 – Austrian Krus ng Honour para sa Agham at Sining, unang baitang. # 2007 - Natanggap ng Pamilya von Trapp ang Egon Ranshofen Wertheimer Gantimpala sa Braunau am Inn. # 2012 - Pagpapangalan kay Maria Trapp-Platz sa Donaustadt (ika 22 Distrikto ng Vienna) '''Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp''' (boses ni: Katsunosuke Hori sa Haponesa, Richie Padilia at Danny Deopante sa Tagalog) edad 38 taon gulang Submarino Austriano Hukbong Dagat at nag alaga ng 7 bata bago siya namatay ang ina Agathe Whitehead von Trapp. Dahil naglingkod siya sa hukbong-dagat, tila mahilig siya sa dagat, at sa kuwento ay gumugol siya ng halos isang buwan sa paglalayag ng isang yate sa Dagat Mediteraneo at panghuhuli ng isda sa pamamagitan ng malayang pagsisida at Manggagawa Karpinteriya at Paggawa ng Muwebles. '''Mga dekorasyon at parangal''' # Krus ng Kabalyero ng Imperyal na Orden ng Leopold. # Kabalyero ng Ika-2 Klase ng Orden ng Bakal na Krus (1917) # Pilak Militar Merito Medalya ("Signum Laudis") # Militar Merito Krus. # 1898 Jubilee Medalya. # 1908 Jubilee Krus # Guera Medalya 1914–1918 may Espada. # Krus ng Mahabang Serbisyo (18 taon) # Bakal na Krus Ika 1 at Ika 2 Klase (Aleman Imperyo) # Lakat Medelya (Ottoman Imperyo) # Orden ng Santo Stanilaus (Russo Imperyo) * '''Werner Georg Gorbertus Ritter 'Knight' von Trapp''' (boses ni: Shinobu Adachi sa Haponesa at Rafael Miranda sa Tagalog) edad 14 taon gulang Pagkamatay ni Agatha, siya at ang kanyang mga nakababatang kapatid ang nanguna sa pagpigil sa gurong pumupunta sa sambahayan ng mga Trapp na maging malapit sa kanila. Siya ay responsable, seryoso, at kalmado, ngunit medyo mahiyain at madalas na natatalo ng kanyang matibay na loob na nakababatang kapatid na babae, si Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp. nag aral sa 'Universität die Innsbruck - Universidad de Inssbruck' Unibersidad ng Innsbruck Pangunahin Kampus sa Tyrol Estado matatagpuan isang daan at pitumpu't siyam na kilometro mula sa Salzburg sa kurso gamot at pumasa sa pagsusulit ganap na kwalipikadong doktor at lumipat sa Estados Unidos ng Amerika taon 1943 sumali sa Estados Unidos Hukbong Sandatahan ika 10 Bundok Dibisyon bilang Tekniko sa Ika-3/Ika-5 Baitang Siruhano Heneral kinita Dalawa Bronze Service Stars, Isa Bronze Star at Medal Medikal para sa Labanan Tsapa at bumalik sa Stowe Vermont nagtapos Digri sa Medisina sa Unibersidad ng Vermont at nang tayo ng klinika sa 27 Main Street, Adamsville, Little Compton Rhode Island may Asawa ni Henriette Lajoie at nakataas anim bata bokalista bass unang instrumento accordion at Paggawa ng Pilak na alahas. * '''Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp''' (boses ni: Maria Kawamura sa Haponesa at Vilma Borromeos sa Tagalog) edad 13 taon gulang Dahil nasa kanyang pagbibinata, siya ay matatag ang loob at madalas na iginigiit ang kanyang emosyonal na kalagayan, ngunit sa panimula ay isa siyang taong nakatuon sa pamilya. Tulad ng maraming tinedyer, madalas siyang magrebelde sa mga matatanda at may matinding pagmamalaki, kaya nahihirapan siyang maging tapat. Batay sa kanyang karanasan, hindi siya nagtitiwala sa mga governess at itinuturing silang mga kaaway, at noong una, siya ang nagrebelde laban sa kanya poot bago mga governess Madrasta ang pinakamarami sa kanyang mga kapatid. Gayunpaman, medyo natagalan siya kaysa sa kanyang mga kapatid, ngunit kalaunan ay nagsalita na siya kay Maria. Tinutulan din niya ang kasal ng kanyang ama kay Yvonne at tumakas pa sa bahay sa pagtatangkang putulin ang kanilang kasunduan, alto bokalista at Mga kagamitang gawa sa katad. * '''Werner Georg Gorbertus Ritter 'Knight' von Trapp''' (boses ni: Yōko Matsuoka sa Haponesa) edad 10 taon gulang Isa siyang masigla at pilyong batang lalaki, at dahil '''<nowiki/>'''nasa edad na siya <nowiki/>na mahilig maglaro, madalas niyang inuuna ang paggawa ng gusto niya at hindi sumusunod sa mga tagubilin, dahil kulang siya sa responsibilidad. Ang pinakaayaw niya sa mga aristokratikong kaugalian sa kanyang mga kapatid, siya ay isang napaka mapaglaro lalaki. Sa Niyebe ng Alps yugto ika dalawampu't lima nag-lakbay sa bayan ng Kitzbühel Tyrol Estado nag kasama si Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp, Rupert Georg Ritter von Trapp, Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp Johanna Karolina Gorbetina von Trapp, Martina Alice Gorbetina von Trapp, Agathe Johanna von Trapp, Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp at Maria Augusta Kutschera nag sakay pasahero bagon na tren mula 'Salzburg Bahnhof' Salzburg Estasyon sa 'Kitzbühel Bahnhof' Kitzbühel Estasyon habang nasa ski tunguhan sumusunod sa likuran si Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp pababa rampa ng niyebe pag-angat pero he nahulog pagbagsak ang sanghi pilay sa bukung-bukong sa aksidente, kasama binili Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp at Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp patungo sa klinika, taon 1943 Pandaigdig Digmaan Dalawa ang kuya ni '''Rupert von Trapp''' ng von Trapp Mga Kapatid sumali sa Estados Unidos Hukbong Sandatahan ika10 Bundok Dibisyon elite ski pangkat Italiyano Kampanya sa Aleman Gothic Linya sa Apennine Bundok may Asawa ni Erika Klambauer at nakataas anim bata mga instrumento recorders, viola da gamba at spinet. * '''Maria Agatha Franziska Gorbetina''' '''<nowiki/>'<nowiki/>M<nowiki/>'''<nowiki/>'''itzi''''<nowiki/>'''<nowiki/>''' '''von Trapp''' (boses ni: Yuri Shiratori sa Haponesa at Charvie Abelete sa Tagalog) Edad 8 taon gulang upang maiba ba'''<nowiki/>'''bae siya kay Maria<nowiki/>. Babae Siya ang pinakamalapit sa kanyang ina sa mga bata. Dala'''<nowiki/>'''wang t<nowiki/>aon na ang<nowiki/> nakalilipas, nagkaroon siya ng iskarlata lagnat, ang parehong sakit na dinanas ng kanyang ina, mahina ang puso at umatras, tumangging kumain. Gayunpaman, pagkatapos makilala si Maria, mabilis siyang gumaling at sa loob ng ilang buwan ay naging sapat ang lakas upang tumakbo, Siya ay may mahinahon at maamo na personalidad, Anak na Babae magkaagapay sa tabi '''Maria Augusta Kutschera von Trapp''' Madrasta unang pangunahin instrumeto '''Violin''', piano, cello, clarinet, recorder, accordion, Pag-ukit sa Kahoy at Pag-iimprenta nang mag-isa. * '''Johanna Karolina Gobertina von Trapp''' (boses ni: Hiromi Ishikawa) edad 6 taon gulang May mga pekas siya sa kanyang mga pisngi. Siya ang mood-maker ng pamilyang Trapp. Siya ay masayahin at madaling maaliw, tumatawa sa pinakamaliit na bagay, at napaka-mausisa. Bukod pa rito, siya ay isang pilyong tomboy na madalas mapasama sa mga kakaibang pangyayari, tulad ng pagkaligaw, pagsusuot ng kakaibang gumawapataas, na madalas tumawa at isinailalim din sa pangangalaga ni Maria, sa Isang Nobya noong Hulyo yugto ika-tatlumpu't dalawa binili ni Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' at Johanna Karolina von Trapp nag-dala balde gumawa ng bangkito pumunta sa labas sa binta ng aklatan talakayan pag-uusap Baronesa Mathilda tungkol sa pag-pakasal Johanna Karolina Gorbetina von Trapp nag-desisyon gumawa ng sulat, una Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp bumaba sa balde bangkito pero si Johanna Karolina Gorbetina von Trapp nang walang balanse ang kanyang kaliwang paa, sumigaw at natumba, Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp pagsasabi Johanna Karolina Gorbetina von Trapp ayos lang! Binili sina Maria Augusta von Trapp at Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp kawan '''<nowiki/>'''ma''<nowiki/>''lakas maigay ng pagbagsak sa labas binuksan bintana nakakagulat nalang sina Maria Aug'''<nowiki/>'''us'''<nowiki/>'''ta von Trapp at Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trap<nowiki/>p a<nowiki/>bis''<nowiki/>''ong babala tinawag na anak na babae na tomboy! Binili ni Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp at Johanna Karolina Gorbetina von Trapp tinuro abisong babala na pag-ka busted sa pag-espiya, soprano mang-aawit at Pagguhit, Pagpipinta, at Paglililok. * '''Mar'''<nowiki/>'''t'''<nowiki/>'''ina''' '''Alice Gorbetina von Trapp''' (boses ni: Saori Suzuki sa Haponesa) 4 taon gulang kasa<nowiki/>ma niya saanman siya magpunta, at sinasabi ng kanyang pamilya, at kahit hindi siya masyadong nagsasalita, minsan ay nakakagulat ang mga sinasabi niya Laging niyang dinala ang Teddy Oso kanya si Nikola kahit saan, mang-aawit ikalawa suprano at Pagpipinta ng Kahoy. * '''Agathe Johanna Erwina Gorbetina von Trapp''' (boses ni: Naoto Watanabe) 3 taon gulang ang bunsong anak na babae ni Baron von Trapp Dahil siya ang bunso, pinalayaw siya, inosente, at mahilig magbiro, at mang-aawit unang suprano, piano at gutarista. ==Musika== ===Pambungad na Tema=== Ang pambungad na tema ay naiiba sa batay sa pagpapalabas. Ang unang ginamit ng serye ay ang "Doremi no Uta (Doremi Song)" bilang unang kanta, subalit, ang dvd at ang bersiyong bidyo ng serye ay ginamit ang "Hohemi no Mahou (Smile Magic)" bilang bagong pambungad na kanta. #"''Doremi Song'' [ドレミのうた] (Do-Re-Mi no Uta)" ni Eri Itoh at Children's Choir of the Forest (bersiyon ng unang pagpapalabas) manunulat ng kanta Richard Rogers at Oscar Hammerstein Ang pangalawa. #"''Magic of the Smile'' [ほほえみの魔法](Hohoemi no Mahou)" ni Eri Itoh (bidyo, dvd, at huling bersiyon ng pag'''<nowiki/>'''pa''<nowiki/>''palabas) ===Pangwakas na Tema=== # ''"With Outstretched Hands'''' [両手を広げて](Ryoute wo hiroge'''<nowiki/>'''te'''<nowiki/>''')" ni Eri Itoh == Ugnay Panlabas == *{{ann|anime|1758}} [[Kategorya:Dramang anime at manga]] [[Kategorya:Anime ng 1991]] [[Kategorya:Mga serye sa telebisyon]] {{anime-series-stub}} 08vd8jw5p8bkcshh9xl2w13yslw1l0x 2209113 2209109 2026-05-26T01:57:23Z ~2026-24487-69 161203 2209113 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Mayo 2021}} {{Infobox animanga/Header | name = Trapp Family Story | image = Sonrisas y lagrimas.JPG | caption = | ja_kanji = トラップ一家物語 | ja_romaji = Torappu Ikka Monogatari | genre = [[Drama]] }} {{Infobox animanga/Anime | title = | director = [[Kôzô Kusuha]] | studio = [[Nippon Animation]] | network = [[RTL 2]] | first = 13 Enero 1991 | last = 28 Disyembre 1991 | episodes = 40 }} {{Infobox animanga/Footer}} Ang {{nihongo|'''''Trapp Family Story'''''|トラップ一家物語|Torappu Ikka Monogatari}} ay isang [[Hapon]]es na seryeng [[anime]] ng [[Nippon Animation]]. Ito ay nakabase sa nobelang ''[[The Story of the Trapp Family Singers]]'' ni [[Maria von Trapp]], na kung saan ay nagbigay inspirasyon sa sikat na buong mundo na awit manunulat Richard Rogers at Oscar Hammerstien Ang pangalawa. (Ang Tunong ng Musika) ''[[The Sound of Music]]'' Nakatitig ni Dane Julie Andrews, Christopher Plummer, Charmain Carr, Nicholas Hamond, Heather Menzies, Duane Chase, Angela Cartwright, Debbie Turner at Kym Karath. == Balankas == Nawalan ng dalawang magulang si Maria Kutschera sa murang edad at kinailangang harapin ang maraming paghihirap. Sa edad na labingwalong taon, pabalik mula sa kanyang pagtatapos mula sa paaralan ng pagsasanay ng mga guro, bigla siyang nagpasya na maging isang madre. Pumunta siya sa Salzburg at binisita ang Nonnberg Abbey, na kilala bilang pinakamahigpit na kumbento, kung saan siya nag-aplay at tinanggap bilang isang baguhan. Gayunpaman, ang masayahin at masiglang personalidad ni Maria at ang kanyang kawalang-bahala sa mga kaugalian at disiplina ay unti-unting nagtulak sa kanya na makita bilang isang problematikong presensya sa kumbento, dahil ang mga madre ay umaasa sa disiplina at wastong asal higit sa lahat. Sinubukan ni Maria na baguhin ang kanyang pamumuhay, ngunit hindi niya ito nagustuhan; mas gusto niyang parangalan ang kanyang Panginoon sa pamamagitan ng kagalakan at pasasalamat para sa buhay at lahat ng narito. Isang araw, ipinadala ng Ina Superior si Maria sa bahay ni Baron Georg von Trapp, isang bayani at aristokratang Austrian, sa loob ng siyam na buwan bilang governess ng kanyang pangalawang anak na babae, isang mahinang bata na nagngangalang Maria din. Ang Baron ay isang balo, at wala sa dalawampu't limang governess na dati niyang kinuha ang tinanggap ng kanyang pitong anak. Noong una, ang mga bata ay mahiyain at rebelde, ngunit unti-unti nilang nabuksan ang kanilang mga mata sa pagiging inosente at tapat ni Maria. Pagkaraan ng ilang panahon, sa pamamagitan ng kagalakan, awit, at tula, nakuha ni Maria ang puso at respeto ng mga bata, na pinupuno silang lahat ng kaligayahan. Nakuha rin ni Maria ang pagmamahal ng Baron. Napagtanto ni Georg na umiibig siya kay Maria at pinutol ang kanyang pakikipagtipan sa kanyang kasintahang si Lady Yvonne. Kalaunan, sa pagpupumilit ng kanyang mga anak, hiniling niya kay Maria na pakasalan siya, laban sa opinyon ni Baroness Matilda, isang aristokrata na namamahala sa sambahayan. Noong una, nag-alangan si Maria at bumalik sa kumbento nang ilang panahon, ngunit di-nagtagal ay naunawaan niya ang kanyang nararamdaman at bumalik upang pakasalan ang Baron at maging isang ina ng kanyang mga anak. Sa harap ng mga kahirapan sa pananalapi, ginawang panauhin ng pamilyang Trapp ang kanilang villa. Natuklasan ni Lotte Lehmann, isang bumibisitang mang-aawit ng opera, ang mga batang kumakanta at hinikayat silang magtanghal sa Salzburg Pista. Sa kabila ng pagiging baguhan, ang kanilang sigasig at mga awiting-bayan ay nakakuha ng puso ng mga manonood, na humantong sa mga paglabas sa radyo, isang pagtatanghal sa Kleine Halle ng Vienna, at isang pakikipagkita sa Amerikanong impresario na si Mr. Dennis Wagner, na nag-alok sa kanila ng isang paglilibot sa Estados Unidos ng Amerika, na kanilang tinanggihan noong una. Gayunpaman, lumitaw ang mga problema sa pagdating ng mga banta ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, habang kinontrol ng mga Nazi ang Austria, isang taon bago ang tunggalian. Hindi masaya ang pamilyang Trapp sa kanilang bagong buhay at nagalit sa katotohanan na si Adolf Hitler mismo ang nais na kumanta sila sa kanyang mga salu-salo. Si Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp, isang bayani ng digmaan at makabayan, ay tumangging makipagtulungan sa rehimen, at natuklasan nila na ang kanilang butler na si Hans ay isang tagasuporta ng Nazi na itinalaga upang bantayan sila. Dahil dito, nagpasya silang umalis sa Austria upang pumunta sa malayo upang simulan ang kanilang bagong buhay, malayo sa digmaan. Sa tulong ng pinagkakatiwalaang kaibigang si Franz, sina Georg, Maria (na ngayon ay buntis), at ang pitong anak ay palihim na tumakas sa kanilang tahanan, tumawid sa mga bundok patungong Italya, at kalaunan ay nakarating sa New York sa Estados Unidos, kung saan, sa tulong ni Wagner, sila ay sumikat sa pagtugtog ng kanilang mga katutubong awiting-bayan. == Adaptasyon == Nang ipadala si Maria sa pamilyang Von Trapp, siya ay 21 taong gulang ayon sa mga talaang pangkasaysayan at sa orihinal na talambuhay. Ang pagkakaiba sa edad nina Georg at Maria ay 25 taon (20 taon sa adaptasyong ito). Ang pagkakasunod-sunod ng mga bata ay bahagyang naiiba rin: sa katotohanan, ito ay: Rupert, Hedwig, Werner, Johanna, Martina, Agathe at Maria Agatha Fraziska Gorbetina 'Mitzi' samantalang ang adaptasyon ay muling nag-aayos sa kanila. Bukod pa rito, ang orihinal na pangalan ng ina ay Agathe. Sa kasaysayan, mahigit sampung taon ang lumipas sa pagitan ng kasal nina Georg at Maria at ng paglipat ng pamilya sa Estados Unidos (mga isang taon sa serye). Sa panahong iyon, nagkaroon sila ng dalawang anak na babae, sina Rosmarie at Eleonore. Si Maria ay buntis din noong pagtakas, at kalaunan ay nanganak sa bunsong anak, si Johannes. Ang mayordoma, si Hans Schweiger, ay isang miyembro ng partidong Nazi ngunit nakipagtulungan sa pamilya, binabalaan silang huwag pag-usapan ang politika sa harap niya at iminungkahi ang kanilang pagtakas kapag may mga pagkakataon sa konsiyerto sa Estados Unidos ng Amerika. Ang ilan pang mga pagkakaiba at detalye ay hiniram mula sa musikal na Richard Rodgers at Oscar Hammerstein Ang Ika-pangalawa Ang Tunong ng Musika o The Sound of Music. Sa parehong makasaysayang salaysay at sa orihinal na autobiography, si '''Maria''' '''Agusuta Kutschera von Trapp''' ay isang postulant pa rin nang siya ay ipadala upang maging isang governess, hindi isang baguhan. Gayunpaman, sa adaptasyong ito— tulad ng sa musikal na pelikula—siya ay ipinadala bilang isang baguhan na may pansamantalang appointment, kalaunan ay umalis sa kumbento at pinakasalan si Georg, kasunod ng parehong arko ng naratibo tulad ng pelikula. Sa anime, tinukso ni Maria si Georg ng isang saludong militar, isang detalyeng hiniram mula sa musikal at wala sa nobela. Sa nobela, tinanggap si Maria ng mga bata nang walang kahirap-hirap. Sa kabaligtaran, ang pelikula ay nagpapakilala ng paunang tensyon, lalo na kay Liesl (Hedwig sa anime), na lumaban sa bagong governess. Hiniram ng anime ang elementong ito mula sa pelikula, na ginagawa itong isang pangunahing tema. Sa episodyo 16 ng anime at sa musikal Ang Bahay na Walang Fräulein Maria, Si Maria Agathe Franiska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp hangganan mag-ulat sa ama Captain Georg Ritter von Trapp si Maria Augusta Kutschera von Trapp wala sa Villa Mansion panandaliang bumalik si Maria sa Nonnberg Abbey kumbento — pagkatapos ng muntik nang aksidente ni Martina sa ilog sa anime, at dahil napagtanto niyang mahal niya si Georg sa pelikula. Sa anime, tinangka nina Maria Agathe Franziska Gorbetina 'Mitzi' at Johanna Karoline Gorbetina von trapp sa Nonnberg Abbey na bisitahin siya nang palihim ngunit hinarangan sila ng mga madre; sa pelikula, sinubukan ng lahat ng mga bata na maabot siya sa lungsod ngunit napigilan din sila. Sa nobela, hindi talaga umalis si Maria papunta sa kumbento, naisip niyang umalis nang mapansin niya ang pagmamahal ni Georg ngunit nahikayat siyang manatili kay Yvonne. Sa yugto 39 ng anime at sa pelikula Pagmamalaki at Paniniwala, tinanggal ni Georg ang bandila ng Nazi mula sa bintana ng villa at pinunit ito. Sa nobela, ang insidente ay hindi gaanong mahalaga, binanggit lamang nang palampas upang ipahiwatig na hindi ipinakita ni Georg ang bandila ayon sa iniutos ng mga Nazi. Bukod sa mga puntong ito, may iba pang maliliit na pagkakaiba, ngunit sa pangkalahatan, ang adaptasyon ay mas naaayon sa mga makasaysayang pangyayari kaysa sa bersyon ng musikal. Bukod pa rito, tulad ng musikal, inangkop lamang ng anime ang unang bahagi ng nobela. Gayunpaman, ang ilang mga eksena mula sa ikalawang bahagi ay isinama sa serye. Sa episodyo 35 Pag-awit sa Hangin, habang nasa isang pagtatanghal sa Kleine Halle sa Vienna, isang langaw ang pumasok sa bibig ng batang si Johanna, na nagtulak sa kanya na laktawan ang kanyang solo. Sa nobela, nangyari ang insidenteng ito kay Maria habang nasa isang konsiyerto sa Amerika, na lumikha ng tawanan at nakatulong sa koro ng pamilyang Trapp na kumonekta sa mga manonood. Sa episodyo 40 Paalam sa Aking Bansa ang huli episodyo, habang tumatakas ang pamilya mula sa Austria, tinawid nila ang Oetzal Alps Tyrol na nakatago sa isang karwahe para sa libing. Sa nobela, isang katulad na yugto ang kinasasangkutan ng pamilya na nag-iimprovise ng transportasyon pagkatapos ng isang konsiyerto dahil sa pagtitipid noong panahon ng digmaan, gamit ang isang karwahe para sa libing upang makarating sa Austria Italya Krus ng Hangganan Brenner/Bennero Istasyon. == Boses Talento sa Haponesa at Filipino Tagalog == '''Maria Agusta Kutschera von Trapp''' (boses ni: Masako Katsu sa Haponesa, Gloria De Guzman at Rowena Benavidez sa Tagalog) edad 18 taon gulang Pagkatapos ng pagtatapos sa Vienna Normal Paaralan siya ay nagiging isang baguhan Madre sa Nonberg Abbey sa Salzburg Austria ipinadala sa von Trapp Mansion sa loob ng siyam na buwan upang maging dalawampu't anim governess ng Trapp pamilyang Siya ay tinatawag na ''''Fräulein Maria Augusta Kutschera'''<nowiki/>' Babae siya ay karaniwang palakaibigan at masayahin, at kung minsan ay malamya, ngunit matapang din siyang ipahayag ang kanyang mga opinyon nang walang pag-aatubili at tapat na aminin ang kanyang mga pagkakamali kapag nagawa niya ang mga ito. Sa Ginang Yvonne's Regalo episodyo ika-labingsiyam at Buhay ng Bawat Tao ika-dalawampu episodyo, Yvonne Bervedere napatilok ang formal panamit na mahaba palda bigla hulog sa hadanan bilang Maria Augusta Kutschera na surpresa si Yvonne Belvedere mahulog bigla na lang ligtas dahil sa bariles rolyo at sa huli Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp makahilo o stun Guro Maria! Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp tinawag ni Yvonn Bervedere na bangon at napilayan ang bukung-bukong pero si Maria Augusta Kutschera traumatikong tama sa ulo pinsala binili ni Yvonne Bervedere at Maria Agusta Kutschera pumunta sa ospital. Sa episodyo 31 Diyos Decree Ika lima AM maaga umaga sa Nonnburg Abbey Si Maria Augusta Kutschera von Trapp mga nagmamadaling bumaba ng hagdan mula anim Nonnbergstiege patungo sa Kaigasse Straße sa tabi Motzartplatz, Motzard Tulay at tinitingnan ang tanawin sa itaas sa Nonnberg Abbey, Ika 6 AM maaga umaga si Maria Augusta von Trapp pagbabalik sa von Trapp Villa Mansion sa Traunstraße 34, Aigen, 5026 pag-bukas pinto nakakagulat Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp pag-tayo upuan pag-hinatay ni Fräulein Maria Augusta von Trapp, Maria Augusta von Trapp tumakbo sa isang pagyakap na iyak lahat pito bata sina Rupert Georg Gorbertus Ritter 'Knight' von Trapp pagdadala Martina Alice Gorbetina von Trapp, Hedwig Adolphine Gorbetina pagdadala Agathe Johanna Erwina Gorbetina von Trapp, Werner Georg Gorbertus Ritter 'Knight' von Trapp, Johanna Karolina Gorbetina von Trapp at Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp pag-gising ang padating ni Maria Augusta von Trapp nagmamadali sila pag-baba sa hagdanan sa likurang hanay Rupert Georg Gorbertus Ritter 'Knight' von Trapp pagdadala Martina Alice Gorbetina von Trapp at Hedwig Adolphine von Trapp pagdadala Agathe Johanna Erwina von Trapp sa harapang hanay si Johanna Karolina von Trapp, Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp at huli Werner Georg Gorbertus Ritter 'Knight' von Trapp muntik mahulog baba sa hagdanan. Pagkatapos ng kasal, nalampasan niya ang iba't ibang krisis na dumarating sa pamilya, at ipinakita ang kanyang sarili bilang isang mabuting asawa at ina. Pangunahing mang-aawit bokalista at Guitarista. '''Mga dekorasyon at parangal''' # 1949 – Medalyang Benemerenti (Papa Pio XII), bilang pagkilala sa mga benepisyo ng Tulong sa Austria ng Pamilyang Trapp para sa mga nangangailangang Austriyano. # 1952 – Dame ng ang Utos ng ang Banal Sepulchre (Batikano-Papa Pius XII) # 1956 – Katolikong Ina ng Taon sa Estados Unidos. Natatanggap ng mga kababaihan ang parangal na titulong ito, upang kilalanin ang huwarang pag-uugali. # 1957 – Dekorasyon ng Karangalan sa Ginto para sa mga Serbisyo sa Republika ng Austria. # 1962 – Medalya ng Siena – isang parangal na ibinibigay ng kapatiran ng kababaihan ng Theta Phi Alpha sa "isang natatanging babae upang kilalanin siya para sa kanyang pagtitiis at dakilang tagumpay." Ang medalya ang pinakamataas na parangal na ipinagkakaloob ng organisasyon sa isang hindi miyembro at ipinangalan kay Santa Catherine ng Siena. # 1967 – Austrian Krus ng Honour para sa Agham at Sining, unang baitang. # 2007 - Natanggap ng Pamilya von Trapp ang Egon Ranshofen Wertheimer Gantimpala sa Braunau am Inn. # 2012 - Pagpapangalan kay Maria Trapp-Platz sa Donaustadt (ika 22 Distrikto ng Vienna) '''Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp''' (boses ni: Katsunosuke Hori sa Haponesa, Richie Padilia at Danny Deopante sa Tagalog) edad 38 taon gulang Submarino Austriano Hukbong Dagat at nag alaga ng 7 bata bago siya namatay ang ina Agathe Whitehead von Trapp. Dahil naglingkod siya sa hukbong-dagat, tila mahilig siya sa dagat, at sa kuwento ay gumugol siya ng halos isang buwan sa paglalayag ng isang yate sa Dagat Mediteraneo at panghuhuli ng isda sa pamamagitan ng malayang pagsisida at Manggagawa Karpinteriya at Paggawa ng Muwebles. '''Mga dekorasyon at parangal''' # Krus ng Kabalyero ng Imperyal na Orden ng Leopold. # Kabalyero ng Ika-2 Klase ng Orden ng Bakal na Krus (1917) # Pilak Militar Merito Medalya ("Signum Laudis") # Militar Merito Krus. # 1898 Jubilee Medalya. # 1908 Jubilee Krus # Guera Medalya 1914–1918 may Espada. # Krus ng Mahabang Serbisyo (18 taon) # Bakal na Krus Ika 1 at Ika 2 Klase (Aleman Imperyo) # Lakat Medelya (Ottoman Imperyo) # Orden ng Santo Stanilaus (Russo Imperyo) * '''Werner Georg Gorbertus Ritter 'Knight' von Trapp''' (boses ni: Shinobu Adachi sa Haponesa at Rafael Miranda sa Tagalog) edad 14 taon gulang Pagkamatay ni Agatha, siya at ang kanyang mga nakababatang kapatid ang nanguna sa pagpigil sa gurong pumupunta sa sambahayan ng mga Trapp na maging malapit sa kanila. Siya ay responsable, seryoso, at kalmado, ngunit medyo mahiyain at madalas na natatalo ng kanyang matibay na loob na nakababatang kapatid na babae, si Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp. nag aral sa 'Universität die Innsbruck - Universidad de Inssbruck' Unibersidad ng Innsbruck Pangunahin Kampus sa Tyrol Estado matatagpuan isang daan at pitumpu't siyam na kilometro mula sa Salzburg sa kurso gamot at pumasa sa pagsusulit ganap na kwalipikadong doktor at lumipat sa Estados Unidos ng Amerika taon 1943 sumali sa Estados Unidos Hukbong Sandatahan ika 10 Bundok Dibisyon bilang Tekniko sa Ika-3/Ika-5 Baitang Siruhano Heneral kinita Dalawa Bronze Service Stars, Isa Bronze Star at Medal Medikal para sa Labanan Tsapa at bumalik sa Stowe Vermont nagtapos Digri sa Medisina sa Unibersidad ng Vermont at nang tayo ng klinika sa 27 Main Street, Adamsville, Little Compton Rhode Island may Asawa ni Henriette Lajoie at nakataas anim bata bokalista bass unang instrumento accordion at Paggawa ng Pilak na alahas. * '''Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp''' (boses ni: Maria Kawamura sa Haponesa at Vilma Borromeos sa Tagalog) edad 13 taon gulang Dahil nasa kanyang pagbibinata, siya ay matatag ang loob at madalas na iginigiit ang kanyang emosyonal na kalagayan, ngunit sa panimula ay isa siyang taong nakatuon sa pamilya. Tulad ng maraming tinedyer, madalas siyang magrebelde sa mga matatanda at may matinding pagmamalaki, kaya nahihirapan siyang maging tapat. Batay sa kanyang karanasan, hindi siya nagtitiwala sa mga governess at itinuturing silang mga kaaway, at noong una, siya ang nagrebelde laban sa kanya poot bago mga governess Madrasta ang pinakamarami sa kanyang mga kapatid. Gayunpaman, medyo natagalan siya kaysa sa kanyang mga kapatid, ngunit kalaunan ay nagsalita na siya kay Maria. Tinutulan din niya ang kasal ng kanyang ama kay Yvonne at tumakas pa sa bahay sa pagtatangkang putulin ang kanilang kasunduan, alto bokalista at Mga kagamitang gawa sa katad. * '''Werner Georg Gorbertus Ritter 'Knight' von Trapp''' (boses ni: Yōko Matsuoka sa Haponesa) edad 10 taon gulang Isa siyang masigla at pilyong batang lalaki, at dahil '''<nowiki/>'''nasa edad na siya <nowiki/>na mahilig maglaro, madalas niyang inuuna ang paggawa ng gusto niya at hindi sumusunod sa mga tagubilin, dahil kulang siya sa responsibilidad. Ang pinakaayaw niya sa mga aristokratikong kaugalian sa kanyang mga kapatid, siya ay isang napaka mapaglaro lalaki. Sa Niyebe ng Alps yugto ika dalawampu't lima nag-lakbay sa bayan ng Kitzbühel Tyrol Estado nag kasama si Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp, Rupert Georg Ritter von Trapp, Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp Johanna Karolina Gorbetina von Trapp, Martina Alice Gorbetina von Trapp, Agathe Johanna von Trapp, Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp at Maria Augusta Kutschera nag sakay pasahero bagon na tren mula 'Salzburg Bahnhof' Salzburg Estasyon sa 'Kitzbühel Bahnhof' Kitzbühel Estasyon habang nasa ski tunguhan sumusunod sa likuran si Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp pababa rampa ng niyebe pag-angat pero he nahulog pagbagsak ang sanghi pilay sa bukung-bukong sa aksidente, kasama binili Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp at Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp patungo sa klinika, taon 1943 Pandaigdig Digmaan Dalawa ang kuya ni '''Rupert von Trapp''' ng von Trapp Mga Kapatid sumali sa Estados Unidos Hukbong Sandatahan ika10 Bundok Dibisyon elite ski pangkat Italiyano Kampanya sa Aleman Gothic Linya sa Apennine Bundok may Asawa ni Erika Klambauer at nakataas anim bata mga instrumento recorders, viola da gamba at spinet. * '''Maria Agatha Franziska Gorbetina''' '''<nowiki/>'<nowiki/>M<nowiki/>'''<nowiki/>'''itzi''''<nowiki/>'''<nowiki/>''' '''von Trapp''' (boses ni: Yuri Shiratori sa Haponesa at Charvie Abelete sa Tagalog) Edad 8 taon gulang upang maiba ba'''<nowiki/>'''bae siya kay Maria<nowiki/>. Babae Siya ang pinakamalapit sa kanyang ina sa mga bata. Dala'''<nowiki/>'''wang t<nowiki/>aon na ang<nowiki/> nakalilipas, nagkaroon siya ng iskarlata lagnat, ang parehong sakit na dinanas ng kanyang ina, mahina ang puso at umatras, tumangging kumain. Gayunpaman, pagkatapos makilala si Maria, mabilis siyang gumaling at sa loob ng ilang buwan ay naging sapat ang lakas upang tumakbo, Siya ay may mahinahon at maamo na personalidad, Anak na Babae magkaagapay sa tabi '''Maria Augusta Kutschera von Trapp''' Madrasta unang pangunahin instrumeto '''Violin''', piano, cello, clarinet, recorder, accordion, Pag-ukit sa Kahoy at Pag-iimprenta nang mag-isa. * '''Johanna Karolina Gobertina von Trapp''' (boses ni: Hiromi Ishikawa) edad 6 taon gulang May mga pekas siya sa kanyang mga pisngi. Siya ang mood-maker ng pamilyang Trapp. Siya ay masayahin at madaling maaliw, tumatawa sa pinakamaliit na bagay, at napaka-mausisa. Bukod pa rito, siya ay isang pilyong tomboy na madalas mapasama sa mga kakaibang pangyayari, tulad ng pagkaligaw, pagsusuot ng kakaibang gumawapataas, na madalas tumawa at isinailalim din sa pangangalaga ni Maria, sa Isang Nobya noong Hulyo yugto ika-tatlumpu't dalawa binili ni Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' at Johanna Karolina von Trapp nag-dala balde gumawa ng bangkito pumunta sa labas sa binta ng aklatan talakayan pag-uusap Baronesa Mathilda tungkol sa pag-pakasal Johanna Karolina Gorbetina von Trapp nag-desisyon gumawa ng sulat, una Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp bumaba sa balde bangkito pero si Johanna Karolina Gorbetina von Trapp nang walang balanse ang kanyang kaliwang paa, sumigaw at natumba, Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp pagsasabi Johanna Karolina Gorbetina von Trapp ayos lang! Binili sina Maria Augusta von Trapp at Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp kawan '''<nowiki/>'''ma''<nowiki/>''lakas maigay ng pagbagsak sa labas binuksan bintana nakakagulat nalang sina Maria Aug'''<nowiki/>'''us'''<nowiki/>'''ta von Trapp at Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trap<nowiki/>p a<nowiki/>bis''<nowiki/>''ong babala tinawag na anak na babae na tomboy! Binili ni Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp at Johanna Karolina Gorbetina von Trapp tinuro abisong babala na pag-ka busted sa pag-espiya, soprano mang-aawit at Pagguhit, Pagpipinta, at Paglililok. * '''Mar'''<nowiki/>'''t'''<nowiki/>'''ina''' '''Alice Gorbetina von Trapp''' (boses ni: Saori Suzuki sa Haponesa) 4 taon gulang kasa<nowiki/>ma niya saanman siya magpunta, at sinasabi ng kanyang pamilya, at kahit hindi siya masyadong nagsasalita, minsan ay nakakagulat ang mga sinasabi niya Laging niyang dinala ang Teddy Oso kanya si Nikola kahit saan, mang-aawit ikalawa suprano at Pagpipinta ng Kahoy. * '''Agathe Johanna Erwina Gorbetina von Trapp''' (boses ni: Naoto Watanabe) 3 taon gulang ang bunsong anak na babae ni Baron von Trapp Dahil siya ang bunso, pinalayaw siya, inosente, at mahilig magbiro, at mang-aawit unang suprano, piano at gutarista. ==Musika== ===Pambungad na Tema=== Ang pambungad na tema ay naiiba sa batay sa pagpapalabas. Ang unang ginamit ng serye ay ang "Doremi no Uta (Doremi Song)" bilang unang kanta, subalit, ang dvd at ang bersiyong bidyo ng serye ay ginamit ang "Hohemi no Mahou (Smile Magic)" bilang bagong pambungad na kanta. #"''Doremi Song'' [ドレミのうた] (Do-Re-Mi no Uta)" ni Eri Itoh at Children's Choir of the Forest (bersiyon ng unang pagpapalabas) manunulat ng kanta Richard Rogers at Oscar Hammerstein Ang pangalawa. #"''Magic of the Smile'' [ほほえみの魔法](Hohoemi no Mahou)" ni Eri Itoh (bidyo, dvd, at huling bersiyon ng pag'''<nowiki/>'''pa''<nowiki/>''palabas) ===Pangwakas na Tema=== # ''"With Outstretched Hands'''' [両手を広げて](Ryoute wo hiroge'''<nowiki/>'''te'''<nowiki/>''')" ni Eri Itoh == Ugnay Panlabas == *{{ann|anime|1758}} [[Kategorya:Dramang anime at manga]] [[Kategorya:Anime ng 1991]] [[Kategorya:Mga serye sa telebisyon]] {{anime-series-stub}} 05ef7mbr0bi8rmh7gqgu025fzk2i5i0 2209114 2209113 2026-05-26T01:58:14Z ~2026-24487-69 161203 2209114 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Mayo 2021}} {{Infobox animanga/Header | name = Trapp Family Story | image = Sonrisas y lagrimas.JPG | caption = | ja_kanji = トラップ一家物語 | ja_romaji = Torappu Ikka Monogatari | genre = [[Drama]] }} {{Infobox animanga/Anime | title = | director = [[Kôzô Kusuha]] | studio = [[Nippon Animation]] | network = [[RTL 2]] | first = 13 Enero 1991 | last = 28 Disyembre 1991 | episodes = 40 }} {{Infobox animanga/Footer}} Ang {{nihongo|'''''Trapp Family Story'''''|トラップ一家物語|Torappu Ikka Monogatari}} ay isang [[Hapon]]es na seryeng [[anime]] ng [[Nippon Animation]]. Ito ay nakabase sa nobelang ''[[The Story of the Trapp Family Singers]]'' ni [[Maria von Trapp]], na kung saan ay nagbigay inspirasyon sa sikat na buong mundo na awit manunulat Richard Rogers at Oscar Hammerstien Ang pangalawa (Ang Tunong ng Musika) ''[[The Sound of Music]]'' Nakatitig ni Dane Julie Andrews, Christopher Plummer, Charmain Carr, Nicholas Hamond, Heather Menzies, Duane Chase, Angela Cartwright, Debbie Turner at Kym Karath. == Balankas == Nawalan ng dalawang magulang si Maria Kutschera sa murang edad at kinailangang harapin ang maraming paghihirap. Sa edad na labingwalong taon, pabalik mula sa kanyang pagtatapos mula sa paaralan ng pagsasanay ng mga guro, bigla siyang nagpasya na maging isang madre. Pumunta siya sa Salzburg at binisita ang Nonnberg Abbey, na kilala bilang pinakamahigpit na kumbento, kung saan siya nag-aplay at tinanggap bilang isang baguhan. Gayunpaman, ang masayahin at masiglang personalidad ni Maria at ang kanyang kawalang-bahala sa mga kaugalian at disiplina ay unti-unting nagtulak sa kanya na makita bilang isang problematikong presensya sa kumbento, dahil ang mga madre ay umaasa sa disiplina at wastong asal higit sa lahat. Sinubukan ni Maria na baguhin ang kanyang pamumuhay, ngunit hindi niya ito nagustuhan; mas gusto niyang parangalan ang kanyang Panginoon sa pamamagitan ng kagalakan at pasasalamat para sa buhay at lahat ng narito. Isang araw, ipinadala ng Ina Superior si Maria sa bahay ni Baron Georg von Trapp, isang bayani at aristokratang Austrian, sa loob ng siyam na buwan bilang governess ng kanyang pangalawang anak na babae, isang mahinang bata na nagngangalang Maria din. Ang Baron ay isang balo, at wala sa dalawampu't limang governess na dati niyang kinuha ang tinanggap ng kanyang pitong anak. Noong una, ang mga bata ay mahiyain at rebelde, ngunit unti-unti nilang nabuksan ang kanilang mga mata sa pagiging inosente at tapat ni Maria. Pagkaraan ng ilang panahon, sa pamamagitan ng kagalakan, awit, at tula, nakuha ni Maria ang puso at respeto ng mga bata, na pinupuno silang lahat ng kaligayahan. Nakuha rin ni Maria ang pagmamahal ng Baron. Napagtanto ni Georg na umiibig siya kay Maria at pinutol ang kanyang pakikipagtipan sa kanyang kasintahang si Lady Yvonne. Kalaunan, sa pagpupumilit ng kanyang mga anak, hiniling niya kay Maria na pakasalan siya, laban sa opinyon ni Baroness Matilda, isang aristokrata na namamahala sa sambahayan. Noong una, nag-alangan si Maria at bumalik sa kumbento nang ilang panahon, ngunit di-nagtagal ay naunawaan niya ang kanyang nararamdaman at bumalik upang pakasalan ang Baron at maging isang ina ng kanyang mga anak. Sa harap ng mga kahirapan sa pananalapi, ginawang panauhin ng pamilyang Trapp ang kanilang villa. Natuklasan ni Lotte Lehmann, isang bumibisitang mang-aawit ng opera, ang mga batang kumakanta at hinikayat silang magtanghal sa Salzburg Pista. Sa kabila ng pagiging baguhan, ang kanilang sigasig at mga awiting-bayan ay nakakuha ng puso ng mga manonood, na humantong sa mga paglabas sa radyo, isang pagtatanghal sa Kleine Halle ng Vienna, at isang pakikipagkita sa Amerikanong impresario na si Mr. Dennis Wagner, na nag-alok sa kanila ng isang paglilibot sa Estados Unidos ng Amerika, na kanilang tinanggihan noong una. Gayunpaman, lumitaw ang mga problema sa pagdating ng mga banta ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, habang kinontrol ng mga Nazi ang Austria, isang taon bago ang tunggalian. Hindi masaya ang pamilyang Trapp sa kanilang bagong buhay at nagalit sa katotohanan na si Adolf Hitler mismo ang nais na kumanta sila sa kanyang mga salu-salo. Si Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp, isang bayani ng digmaan at makabayan, ay tumangging makipagtulungan sa rehimen, at natuklasan nila na ang kanilang butler na si Hans ay isang tagasuporta ng Nazi na itinalaga upang bantayan sila. Dahil dito, nagpasya silang umalis sa Austria upang pumunta sa malayo upang simulan ang kanilang bagong buhay, malayo sa digmaan. Sa tulong ng pinagkakatiwalaang kaibigang si Franz, sina Georg, Maria (na ngayon ay buntis), at ang pitong anak ay palihim na tumakas sa kanilang tahanan, tumawid sa mga bundok patungong Italya, at kalaunan ay nakarating sa New York sa Estados Unidos, kung saan, sa tulong ni Wagner, sila ay sumikat sa pagtugtog ng kanilang mga katutubong awiting-bayan. == Adaptasyon == Nang ipadala si Maria sa pamilyang Von Trapp, siya ay 21 taong gulang ayon sa mga talaang pangkasaysayan at sa orihinal na talambuhay. Ang pagkakaiba sa edad nina Georg at Maria ay 25 taon (20 taon sa adaptasyong ito). Ang pagkakasunod-sunod ng mga bata ay bahagyang naiiba rin: sa katotohanan, ito ay: Rupert, Hedwig, Werner, Johanna, Martina, Agathe at Maria Agatha Fraziska Gorbetina 'Mitzi' samantalang ang adaptasyon ay muling nag-aayos sa kanila. Bukod pa rito, ang orihinal na pangalan ng ina ay Agathe. Sa kasaysayan, mahigit sampung taon ang lumipas sa pagitan ng kasal nina Georg at Maria at ng paglipat ng pamilya sa Estados Unidos (mga isang taon sa serye). Sa panahong iyon, nagkaroon sila ng dalawang anak na babae, sina Rosmarie at Eleonore. Si Maria ay buntis din noong pagtakas, at kalaunan ay nanganak sa bunsong anak, si Johannes. Ang mayordoma, si Hans Schweiger, ay isang miyembro ng partidong Nazi ngunit nakipagtulungan sa pamilya, binabalaan silang huwag pag-usapan ang politika sa harap niya at iminungkahi ang kanilang pagtakas kapag may mga pagkakataon sa konsiyerto sa Estados Unidos ng Amerika. Ang ilan pang mga pagkakaiba at detalye ay hiniram mula sa musikal na Richard Rodgers at Oscar Hammerstein Ang Ika-pangalawa Ang Tunong ng Musika o The Sound of Music. Sa parehong makasaysayang salaysay at sa orihinal na autobiography, si '''Maria''' '''Agusuta Kutschera von Trapp''' ay isang postulant pa rin nang siya ay ipadala upang maging isang governess, hindi isang baguhan. Gayunpaman, sa adaptasyong ito— tulad ng sa musikal na pelikula—siya ay ipinadala bilang isang baguhan na may pansamantalang appointment, kalaunan ay umalis sa kumbento at pinakasalan si Georg, kasunod ng parehong arko ng naratibo tulad ng pelikula. Sa anime, tinukso ni Maria si Georg ng isang saludong militar, isang detalyeng hiniram mula sa musikal at wala sa nobela. Sa nobela, tinanggap si Maria ng mga bata nang walang kahirap-hirap. Sa kabaligtaran, ang pelikula ay nagpapakilala ng paunang tensyon, lalo na kay Liesl (Hedwig sa anime), na lumaban sa bagong governess. Hiniram ng anime ang elementong ito mula sa pelikula, na ginagawa itong isang pangunahing tema. Sa episodyo 16 ng anime at sa musikal Ang Bahay na Walang Fräulein Maria, Si Maria Agathe Franiska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp hangganan mag-ulat sa ama Captain Georg Ritter von Trapp si Maria Augusta Kutschera von Trapp wala sa Villa Mansion panandaliang bumalik si Maria sa Nonnberg Abbey kumbento — pagkatapos ng muntik nang aksidente ni Martina sa ilog sa anime, at dahil napagtanto niyang mahal niya si Georg sa pelikula. Sa anime, tinangka nina Maria Agathe Franziska Gorbetina 'Mitzi' at Johanna Karoline Gorbetina von trapp sa Nonnberg Abbey na bisitahin siya nang palihim ngunit hinarangan sila ng mga madre; sa pelikula, sinubukan ng lahat ng mga bata na maabot siya sa lungsod ngunit napigilan din sila. Sa nobela, hindi talaga umalis si Maria papunta sa kumbento, naisip niyang umalis nang mapansin niya ang pagmamahal ni Georg ngunit nahikayat siyang manatili kay Yvonne. Sa yugto 39 ng anime at sa pelikula Pagmamalaki at Paniniwala, tinanggal ni Georg ang bandila ng Nazi mula sa bintana ng villa at pinunit ito. Sa nobela, ang insidente ay hindi gaanong mahalaga, binanggit lamang nang palampas upang ipahiwatig na hindi ipinakita ni Georg ang bandila ayon sa iniutos ng mga Nazi. Bukod sa mga puntong ito, may iba pang maliliit na pagkakaiba, ngunit sa pangkalahatan, ang adaptasyon ay mas naaayon sa mga makasaysayang pangyayari kaysa sa bersyon ng musikal. Bukod pa rito, tulad ng musikal, inangkop lamang ng anime ang unang bahagi ng nobela. Gayunpaman, ang ilang mga eksena mula sa ikalawang bahagi ay isinama sa serye. Sa episodyo 35 Pag-awit sa Hangin, habang nasa isang pagtatanghal sa Kleine Halle sa Vienna, isang langaw ang pumasok sa bibig ng batang si Johanna, na nagtulak sa kanya na laktawan ang kanyang solo. Sa nobela, nangyari ang insidenteng ito kay Maria habang nasa isang konsiyerto sa Amerika, na lumikha ng tawanan at nakatulong sa koro ng pamilyang Trapp na kumonekta sa mga manonood. Sa episodyo 40 Paalam sa Aking Bansa ang huli episodyo, habang tumatakas ang pamilya mula sa Austria, tinawid nila ang Oetzal Alps Tyrol na nakatago sa isang karwahe para sa libing. Sa nobela, isang katulad na yugto ang kinasasangkutan ng pamilya na nag-iimprovise ng transportasyon pagkatapos ng isang konsiyerto dahil sa pagtitipid noong panahon ng digmaan, gamit ang isang karwahe para sa libing upang makarating sa Austria Italya Krus ng Hangganan Brenner/Bennero Istasyon. == Boses Talento sa Haponesa at Filipino Tagalog == '''Maria Agusta Kutschera von Trapp''' (boses ni: Masako Katsu sa Haponesa, Gloria De Guzman at Rowena Benavidez sa Tagalog) edad 18 taon gulang Pagkatapos ng pagtatapos sa Vienna Normal Paaralan siya ay nagiging isang baguhan Madre sa Nonberg Abbey sa Salzburg Austria ipinadala sa von Trapp Mansion sa loob ng siyam na buwan upang maging dalawampu't anim governess ng Trapp pamilyang Siya ay tinatawag na ''''Fräulein Maria Augusta Kutschera'''<nowiki/>' Babae siya ay karaniwang palakaibigan at masayahin, at kung minsan ay malamya, ngunit matapang din siyang ipahayag ang kanyang mga opinyon nang walang pag-aatubili at tapat na aminin ang kanyang mga pagkakamali kapag nagawa niya ang mga ito. Sa Ginang Yvonne's Regalo episodyo ika-labingsiyam at Buhay ng Bawat Tao ika-dalawampu episodyo, Yvonne Bervedere napatilok ang formal panamit na mahaba palda bigla hulog sa hadanan bilang Maria Augusta Kutschera na surpresa si Yvonne Belvedere mahulog bigla na lang ligtas dahil sa bariles rolyo at sa huli Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp makahilo o stun Guro Maria! Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp tinawag ni Yvonn Bervedere na bangon at napilayan ang bukung-bukong pero si Maria Augusta Kutschera traumatikong tama sa ulo pinsala binili ni Yvonne Bervedere at Maria Agusta Kutschera pumunta sa ospital. Sa episodyo 31 Diyos Decree Ika lima AM maaga umaga sa Nonnburg Abbey Si Maria Augusta Kutschera von Trapp mga nagmamadaling bumaba ng hagdan mula anim Nonnbergstiege patungo sa Kaigasse Straße sa tabi Motzartplatz, Motzard Tulay at tinitingnan ang tanawin sa itaas sa Nonnberg Abbey, Ika 6 AM maaga umaga si Maria Augusta von Trapp pagbabalik sa von Trapp Villa Mansion sa Traunstraße 34, Aigen, 5026 pag-bukas pinto nakakagulat Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp pag-tayo upuan pag-hinatay ni Fräulein Maria Augusta von Trapp, Maria Augusta von Trapp tumakbo sa isang pagyakap na iyak lahat pito bata sina Rupert Georg Gorbertus Ritter 'Knight' von Trapp pagdadala Martina Alice Gorbetina von Trapp, Hedwig Adolphine Gorbetina pagdadala Agathe Johanna Erwina Gorbetina von Trapp, Werner Georg Gorbertus Ritter 'Knight' von Trapp, Johanna Karolina Gorbetina von Trapp at Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp pag-gising ang padating ni Maria Augusta von Trapp nagmamadali sila pag-baba sa hagdanan sa likurang hanay Rupert Georg Gorbertus Ritter 'Knight' von Trapp pagdadala Martina Alice Gorbetina von Trapp at Hedwig Adolphine von Trapp pagdadala Agathe Johanna Erwina von Trapp sa harapang hanay si Johanna Karolina von Trapp, Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp at huli Werner Georg Gorbertus Ritter 'Knight' von Trapp muntik mahulog baba sa hagdanan. Pagkatapos ng kasal, nalampasan niya ang iba't ibang krisis na dumarating sa pamilya, at ipinakita ang kanyang sarili bilang isang mabuting asawa at ina. Pangunahing mang-aawit bokalista at Guitarista. '''Mga dekorasyon at parangal''' # 1949 – Medalyang Benemerenti (Papa Pio XII), bilang pagkilala sa mga benepisyo ng Tulong sa Austria ng Pamilyang Trapp para sa mga nangangailangang Austriyano. # 1952 – Dame ng ang Utos ng ang Banal Sepulchre (Batikano-Papa Pius XII) # 1956 – Katolikong Ina ng Taon sa Estados Unidos. Natatanggap ng mga kababaihan ang parangal na titulong ito, upang kilalanin ang huwarang pag-uugali. # 1957 – Dekorasyon ng Karangalan sa Ginto para sa mga Serbisyo sa Republika ng Austria. # 1962 – Medalya ng Siena – isang parangal na ibinibigay ng kapatiran ng kababaihan ng Theta Phi Alpha sa "isang natatanging babae upang kilalanin siya para sa kanyang pagtitiis at dakilang tagumpay." Ang medalya ang pinakamataas na parangal na ipinagkakaloob ng organisasyon sa isang hindi miyembro at ipinangalan kay Santa Catherine ng Siena. # 1967 – Austrian Krus ng Honour para sa Agham at Sining, unang baitang. # 2007 - Natanggap ng Pamilya von Trapp ang Egon Ranshofen Wertheimer Gantimpala sa Braunau am Inn. # 2012 - Pagpapangalan kay Maria Trapp-Platz sa Donaustadt (ika 22 Distrikto ng Vienna) '''Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp''' (boses ni: Katsunosuke Hori sa Haponesa, Richie Padilia at Danny Deopante sa Tagalog) edad 38 taon gulang Submarino Austriano Hukbong Dagat at nag alaga ng 7 bata bago siya namatay ang ina Agathe Whitehead von Trapp. Dahil naglingkod siya sa hukbong-dagat, tila mahilig siya sa dagat, at sa kuwento ay gumugol siya ng halos isang buwan sa paglalayag ng isang yate sa Dagat Mediteraneo at panghuhuli ng isda sa pamamagitan ng malayang pagsisida at Manggagawa Karpinteriya at Paggawa ng Muwebles. '''Mga dekorasyon at parangal''' # Krus ng Kabalyero ng Imperyal na Orden ng Leopold. # Kabalyero ng Ika-2 Klase ng Orden ng Bakal na Krus (1917) # Pilak Militar Merito Medalya ("Signum Laudis") # Militar Merito Krus. # 1898 Jubilee Medalya. # 1908 Jubilee Krus # Guera Medalya 1914–1918 may Espada. # Krus ng Mahabang Serbisyo (18 taon) # Bakal na Krus Ika 1 at Ika 2 Klase (Aleman Imperyo) # Lakat Medelya (Ottoman Imperyo) # Orden ng Santo Stanilaus (Russo Imperyo) * '''Werner Georg Gorbertus Ritter 'Knight' von Trapp''' (boses ni: Shinobu Adachi sa Haponesa at Rafael Miranda sa Tagalog) edad 14 taon gulang Pagkamatay ni Agatha, siya at ang kanyang mga nakababatang kapatid ang nanguna sa pagpigil sa gurong pumupunta sa sambahayan ng mga Trapp na maging malapit sa kanila. Siya ay responsable, seryoso, at kalmado, ngunit medyo mahiyain at madalas na natatalo ng kanyang matibay na loob na nakababatang kapatid na babae, si Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp. nag aral sa 'Universität die Innsbruck - Universidad de Inssbruck' Unibersidad ng Innsbruck Pangunahin Kampus sa Tyrol Estado matatagpuan isang daan at pitumpu't siyam na kilometro mula sa Salzburg sa kurso gamot at pumasa sa pagsusulit ganap na kwalipikadong doktor at lumipat sa Estados Unidos ng Amerika taon 1943 sumali sa Estados Unidos Hukbong Sandatahan ika 10 Bundok Dibisyon bilang Tekniko sa Ika-3/Ika-5 Baitang Siruhano Heneral kinita Dalawa Bronze Service Stars, Isa Bronze Star at Medal Medikal para sa Labanan Tsapa at bumalik sa Stowe Vermont nagtapos Digri sa Medisina sa Unibersidad ng Vermont at nang tayo ng klinika sa 27 Main Street, Adamsville, Little Compton Rhode Island may Asawa ni Henriette Lajoie at nakataas anim bata bokalista bass unang instrumento accordion at Paggawa ng Pilak na alahas. * '''Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp''' (boses ni: Maria Kawamura sa Haponesa at Vilma Borromeos sa Tagalog) edad 13 taon gulang Dahil nasa kanyang pagbibinata, siya ay matatag ang loob at madalas na iginigiit ang kanyang emosyonal na kalagayan, ngunit sa panimula ay isa siyang taong nakatuon sa pamilya. Tulad ng maraming tinedyer, madalas siyang magrebelde sa mga matatanda at may matinding pagmamalaki, kaya nahihirapan siyang maging tapat. Batay sa kanyang karanasan, hindi siya nagtitiwala sa mga governess at itinuturing silang mga kaaway, at noong una, siya ang nagrebelde laban sa kanya poot bago mga governess Madrasta ang pinakamarami sa kanyang mga kapatid. Gayunpaman, medyo natagalan siya kaysa sa kanyang mga kapatid, ngunit kalaunan ay nagsalita na siya kay Maria. Tinutulan din niya ang kasal ng kanyang ama kay Yvonne at tumakas pa sa bahay sa pagtatangkang putulin ang kanilang kasunduan, alto bokalista at Mga kagamitang gawa sa katad. * '''Werner Georg Gorbertus Ritter 'Knight' von Trapp''' (boses ni: Yōko Matsuoka sa Haponesa) edad 10 taon gulang Isa siyang masigla at pilyong batang lalaki, at dahil '''<nowiki/>'''nasa edad na siya <nowiki/>na mahilig maglaro, madalas niyang inuuna ang paggawa ng gusto niya at hindi sumusunod sa mga tagubilin, dahil kulang siya sa responsibilidad. Ang pinakaayaw niya sa mga aristokratikong kaugalian sa kanyang mga kapatid, siya ay isang napaka mapaglaro lalaki. Sa Niyebe ng Alps yugto ika dalawampu't lima nag-lakbay sa bayan ng Kitzbühel Tyrol Estado nag kasama si Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp, Rupert Georg Ritter von Trapp, Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp Johanna Karolina Gorbetina von Trapp, Martina Alice Gorbetina von Trapp, Agathe Johanna von Trapp, Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp at Maria Augusta Kutschera nag sakay pasahero bagon na tren mula 'Salzburg Bahnhof' Salzburg Estasyon sa 'Kitzbühel Bahnhof' Kitzbühel Estasyon habang nasa ski tunguhan sumusunod sa likuran si Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp pababa rampa ng niyebe pag-angat pero he nahulog pagbagsak ang sanghi pilay sa bukung-bukong sa aksidente, kasama binili Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp at Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp patungo sa klinika, taon 1943 Pandaigdig Digmaan Dalawa ang kuya ni '''Rupert von Trapp''' ng von Trapp Mga Kapatid sumali sa Estados Unidos Hukbong Sandatahan ika10 Bundok Dibisyon elite ski pangkat Italiyano Kampanya sa Aleman Gothic Linya sa Apennine Bundok may Asawa ni Erika Klambauer at nakataas anim bata mga instrumento recorders, viola da gamba at spinet. * '''Maria Agatha Franziska Gorbetina''' '''<nowiki/>'<nowiki/>M<nowiki/>'''<nowiki/>'''itzi''''<nowiki/>'''<nowiki/>''' '''von Trapp''' (boses ni: Yuri Shiratori sa Haponesa at Charvie Abelete sa Tagalog) Edad 8 taon gulang upang maiba ba'''<nowiki/>'''bae siya kay Maria<nowiki/>. Babae Siya ang pinakamalapit sa kanyang ina sa mga bata. Dala'''<nowiki/>'''wang t<nowiki/>aon na ang<nowiki/> nakalilipas, nagkaroon siya ng iskarlata lagnat, ang parehong sakit na dinanas ng kanyang ina, mahina ang puso at umatras, tumangging kumain. Gayunpaman, pagkatapos makilala si Maria, mabilis siyang gumaling at sa loob ng ilang buwan ay naging sapat ang lakas upang tumakbo, Siya ay may mahinahon at maamo na personalidad, Anak na Babae magkaagapay sa tabi '''Maria Augusta Kutschera von Trapp''' Madrasta unang pangunahin instrumeto '''Violin''', piano, cello, clarinet, recorder, accordion, Pag-ukit sa Kahoy at Pag-iimprenta nang mag-isa. * '''Johanna Karolina Gobertina von Trapp''' (boses ni: Hiromi Ishikawa) edad 6 taon gulang May mga pekas siya sa kanyang mga pisngi. Siya ang mood-maker ng pamilyang Trapp. Siya ay masayahin at madaling maaliw, tumatawa sa pinakamaliit na bagay, at napaka-mausisa. Bukod pa rito, siya ay isang pilyong tomboy na madalas mapasama sa mga kakaibang pangyayari, tulad ng pagkaligaw, pagsusuot ng kakaibang gumawapataas, na madalas tumawa at isinailalim din sa pangangalaga ni Maria, sa Isang Nobya noong Hulyo yugto ika-tatlumpu't dalawa binili ni Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' at Johanna Karolina von Trapp nag-dala balde gumawa ng bangkito pumunta sa labas sa binta ng aklatan talakayan pag-uusap Baronesa Mathilda tungkol sa pag-pakasal Johanna Karolina Gorbetina von Trapp nag-desisyon gumawa ng sulat, una Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp bumaba sa balde bangkito pero si Johanna Karolina Gorbetina von Trapp nang walang balanse ang kanyang kaliwang paa, sumigaw at natumba, Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp pagsasabi Johanna Karolina Gorbetina von Trapp ayos lang! Binili sina Maria Augusta von Trapp at Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp kawan '''<nowiki/>'''ma''<nowiki/>''lakas maigay ng pagbagsak sa labas binuksan bintana nakakagulat nalang sina Maria Aug'''<nowiki/>'''us'''<nowiki/>'''ta von Trapp at Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trap<nowiki/>p a<nowiki/>bis''<nowiki/>''ong babala tinawag na anak na babae na tomboy! Binili ni Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp at Johanna Karolina Gorbetina von Trapp tinuro abisong babala na pag-ka busted sa pag-espiya, soprano mang-aawit at Pagguhit, Pagpipinta, at Paglililok. * '''Mar'''<nowiki/>'''t'''<nowiki/>'''ina''' '''Alice Gorbetina von Trapp''' (boses ni: Saori Suzuki sa Haponesa) 4 taon gulang kasa<nowiki/>ma niya saanman siya magpunta, at sinasabi ng kanyang pamilya, at kahit hindi siya masyadong nagsasalita, minsan ay nakakagulat ang mga sinasabi niya Laging niyang dinala ang Teddy Oso kanya si Nikola kahit saan, mang-aawit ikalawa suprano at Pagpipinta ng Kahoy. * '''Agathe Johanna Erwina Gorbetina von Trapp''' (boses ni: Naoto Watanabe) 3 taon gulang ang bunsong anak na babae ni Baron von Trapp Dahil siya ang bunso, pinalayaw siya, inosente, at mahilig magbiro, at mang-aawit unang suprano, piano at gutarista. ==Musika== ===Pambungad na Tema=== Ang pambungad na tema ay naiiba sa batay sa pagpapalabas. Ang unang ginamit ng serye ay ang "Doremi no Uta (Doremi Song)" bilang unang kanta, subalit, ang dvd at ang bersiyong bidyo ng serye ay ginamit ang "Hohemi no Mahou (Smile Magic)" bilang bagong pambungad na kanta. #"''Doremi Song'' [ドレミのうた] (Do-Re-Mi no Uta)" ni Eri Itoh at Children's Choir of the Forest (bersiyon ng unang pagpapalabas) manunulat ng kanta Richard Rogers at Oscar Hammerstein Ang pangalawa. #"''Magic of the Smile'' [ほほえみの魔法](Hohoemi no Mahou)" ni Eri Itoh (bidyo, dvd, at huling bersiyon ng pag'''<nowiki/>'''pa''<nowiki/>''palabas) ===Pangwakas na Tema=== # ''"With Outstretched Hands'''' [両手を広げて](Ryoute wo hiroge'''<nowiki/>'''te'''<nowiki/>''')" ni Eri Itoh == Ugnay Panlabas == *{{ann|anime|1758}} [[Kategorya:Dramang anime at manga]] [[Kategorya:Anime ng 1991]] [[Kategorya:Mga serye sa telebisyon]] {{anime-series-stub}} 08vd8jw5p8bkcshh9xl2w13yslw1l0x 0 159322 2209185 2172415 2026-05-26T10:35:49Z Jake Mendoza 97820 2209185 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Radyo Magasin | callsign = DZRM | logo = | logo_size = | city = [[Lungsod Quezon]] | area = [[Kalakhang Maynila]] at mga karatig na lugar | branding = Radyo Magasin | airdate = 1987 | frequency = 1278 kHz | format = [[:en:Public radio|Public radio]] | language = [[Filipino language|Filipino]] | power = 10,000 watts | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | erp = | class = | callsign_meaning = '''R'''adyo '''M'''agasin<br>'''R'''adyo '''M'''aynila | former_names = {{ubl|Radyo Maynila|Radyo Pilipinas 3}} | network = Radyo Pilipinas | sister_stations = [[DZRB-AM|DZRB]], [[DZSR]], [[DWFO]], [[DWFT]], [[Radyo Pilipinas World Service|DZRP]], [[DWGT-TV]], [[DZTV-TV]] | owner = [[Presidential Broadcast Service]] | website = [http://pbs.gov.ph/ PBS] | webcast = [http://e.radio-philippines.com/embed/dzrm-radyo-magasin-1278-am-422624 DZRM Radyo Pilipinas 3 Live Audio] }} Ang '''DZRM''' (1278 [[:en:AM broadcasting|AM]]), sumasahimpapawid bilang '''Radyo Magasin''', ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Presidential Broadcast Service]]. Ang estudyo nito ay matatagpuan sa 4th Floor, PIA/Media Center Building, Visayas Avenue, Barangay Vasra, [[Diliman]], [[Lungsod Quezon]], at ang transmiter nito ay matatagpuan sa Barangay Marulas, [[Valenzuela]]. ==Kasaysayan== ===1987 - 2017: Radyo Manila / Radyo Magasin=== Itinatag ang himpilang ito noong 1987 bilang '''Radyo Maynila''' sa utos ng BBS-PBS interim director na si Jose Mari Gonzales na may sari-sariling pangalan ang mga himpilan nito, kagaya ng Radyo ng Bayan (918 kHz), Sports Radio (738 kHz) at Radyo Pagasa (SW). Nung huling bahagi ng dekada 90, naging pampublikong radyo ito bilang '''Radyo Magasin'''. Bahagi ng format nito ay tungkol sa mga kasalukuyang kaganapan at kulturang Pilipino. Kagaya ito ng format ng isang magasin.<ref>[https://pcw.gov.ph/radio-promotion-of-tinig-ng-kababaihan/ Radio Promotion of Tinig Ng Kababaihan]</ref> Mula 2007 hanggang 2009, tahanan ng DZRM ang programa para sa kulturang Español, ''[[:en:Filipinas ahora mismo|Filipinas, Ahora Mismo]]''.<ref>[https://www.taiwannews.com.tw/en/news/522281 Spanish language to hit airwaves]</ref> Noong Setyembre 17, 2017, namaalam ang Radyo Magasin sa ere. Halos lahat ng mga programa nito ay sumanib sa DZSR bilang '''Radyo Pilipinas Dos''', na inilunsad sa susunod na araw.<ref>{{cite web|url=http://pcoo.gov.ph/wp-content/uploads/2017/06/PCOO-E-Brochure.pdf|title=PCOO E-Brochure|publisher=[[Presidential Communications Group (Philippines)|Presidential Communications Operations Office]]|access-date=June 26, 2017|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20190307042304/http://pcoo.gov.ph/wp-content/uploads/2017/06/PCOO-E-Brochure.pdf|archive-date=March 7, 2019|url-status=dead}}</ref> ===2020-2023: DepEd TV=== Noong Oktubre 5, 2020, bumalik ito sa ere bilang riley ng [[DepEd TV]] bilang bahagi ng programang distance learning sa kalagitnaan ng [[Pandemya ng COVID-19 sa Pilipinas]]. Nagtagal ito hanggang Hunyo 2022.<ref>{{cite news|url=https://mb.com.ph/2020/09/23/deped-tv-deped-radio-eyed-as-permanent-programs/|title=DepEd TV, DepEd Radio eyed as permanent programs|date=September 24, 2020|first=Merlina|last=Hernando-Malipot|work=Manila Bulletin}}</ref> Nagpatugtog ito ng musika tuwing hindi sumahimpapawid ang DepEd TV. ===2023-2024: Radyo Pilipinas 3=== Noong Abril 10, 2023, muling inilunsad ang himpilang ito bilang ''Radyo Pilipinas 3'' (RP3 Alert). Nagsisilbi itong himpilan para sa paghahanda sa kahit anong emerhensya at pagpapakalat ng impormasyon. Karamihan ng mga progrma nito ay naka-riley sa [[DZRB-AM|RP1]] and [[DZSR|RP2]]. ===2025-kasalukuyan: Ang pangalawang Radyo Magasin=== Noong Enero 6, 2025, ibinalik ang '''Radyo Magasin''' na pangalan. Kasabay nito ang paglunsad ng ilang programa mula sa [[DZRB-AM|Radyo Publiko]]. ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Metro Manila Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Kalakhang Maynila]] 5f22rq4qlooqm4ziuqk5jgiqfn06lcx 0 162142 2209097 2207277 2026-05-26T00:52:00Z GinawaSaHapon 102500 2209097 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit sa mga tuldik sa unang banggit ng paksa. --> {{IPA notice}} '''Katínig na pasará-sutsót''' o '''aprikádo''' ang [[katinig]] na nagsisimula bilang isang [[katinig na pasara]] at nagtatapos bilang [[katinig na pasutsot]]. Madalas na mahirap masabi kung isang hiwalay na [[ponema]] ang mga ito o di kaya'y isa lamang pares ng magkatabing katinig.<ref>{{Cite web |last=Roach |first=Peter |author-link=Peter Roach (phonetician) |year=2009 |title=English Phonetics and Phonology Glassary |trans-title=Glosaryo ng Ponetika at Ponolohiyang Ingles |url=http://www.cambridge.org/servlet/file/EPP_PED_Glossary.pdf?ITEM_ENT_ID=2491706&ITEM_VERSION=1&COLLSPEC_ENT_ID=7 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150412004402/http://www.cambridge.org/servlet/file/EPP_PED_Glossary.pdf?ITEM_ENT_ID=2491706&ITEM_VERSION=1&COLLSPEC_ENT_ID=7 |archive-date=April 12, 2015 |language=en}}</ref> May dalawang katinig na pasara-sutsot sa [[wikang Tagalog]], {{IPA|[t͡ʃ]}} na sinusulat bilang ''ts'' (hal. ''tsinelas''), ''tiy'' (hal. ''tiyan''), o ''ch'' sa mga [[Salitang balbal|salitang-balbal]] (hal. ''chansing''), at {{IPA|[d͡ʒ]}} na sinusulat naman bilang ''dy'' (hal. ''dyip''), ''diy'' (hal. ''diyan''), o ''j'' sa [[Taglish|impormal na pagbaybay]] (hal. ''jan'' imbes na ''diyan''). == Wika == Nabubuo ang mga katinig na pasara-sutsot sa pagsasama ng [[katinig na pasara]] at [[Katinig na pasutsot|pasutsot]]. Sinusulat ito sa notasyon ng [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]] gamit ng dalawang titik, isang pasara at isang pasutsot, at minamarkahan ng isang "tali" ({{Lang|en|tie bar}}) para maituring ito bilang iisang katinig. Halimbawa, {{IPA|[t͡ʃ]}} para sa [[di-matunog na katinig na pasara-sutsot sa likurang gilagid]], bagamat sinusulat rin ang mga ito nang walang tali. Nagkakaiba ang mga katinig na pasara-sutsot sa mga magkatabing pares ng katinig na pasara at pasutsot sa paglabas ng hangin: sa mga magkatabing pares, lumalabas ang hangin pagkatapos ng katinig na pasara habang nasa pasutsot naman (dulo ng tunog) ang paglabas ng hangin sa mga katinig na pasara-sutsot. Nakadepende sa mga wika kung paano nila ito itinatangi. Halimbawa, kalimitang ginagamit sa [[wikang Ingles]] ang pagtatangi sa pamamagitan ng hangganan ng mga [[morpema]] nito: sa salitang {{Lang|en|nuts}} ("mga mani"), ang tunog na ''ts'' ay binibigkas nang magkahiwalay dahil bahagi ang titik ''t'' ng [[salitang-ugat]] na {{Lang|en|nut}}, isang buong morpema na dinudugtungan lamang ng [[Panlapi|hulaping]] ''-s'' upang maging maramihan ("''mga'' mani" kontra "mani") ito. Sa Pilipinas, resulta ng impluwensiya ng [[wikang Espanyol]] at Ingles ang pagpasok ng mga katinig na pasara-sutsot na {{IPA|[t͡ʃ]}} at {{IPA|[d͡ʒ]}} sa ponolohiya ng mga wika nito. Gayunpaman, katutubo itong tunog sa ilang mga wika sa hilagang Luzon, kagaya ng [[Wikang Ibaloy|wikang Ibaloi]] at [[Wikang Ibatan|Ivatan]]. Sinusulat ang dalawang tunog na ito sa samu't-saring paraan: itinuturing na pormal sa mga wikang kagaya ng Tagalog ang pagsulat sa tunog na {{IPA|[t͡ʃ]}} bilang ''ts'' sa ''tsinelas'' o ''tiy'' sa ''tiyan'', habang sinusulat naman ito bilang ''ch'' sa Ivatan o sa mga [[Balbal|salitang-balbal]] sa Tagalog tulad ng ''chansing'' o barayti sa pagbaybay tulad sa salitang ''tancha'' o ''chansa''. Samantala, sinusulat naman bilang ''diy'' o ''dy'' ang tunog na {{IPA|[d͡ʒ]}} sa pormal na Tagalog at ''j'' sa [[Taglish|impormal na anyo]] nito pati sa wikang Ivatan. Maituturing na laganap ang mga tunog na {{IPA|[t͡ʃ d͡ʒ t͡s d͡z]}} sa mga wika ng mundo. Makikita ito sa [[mga wikang Indo-Europeo]] kagaya ng wikang Ingles, [[Wikang Aleman|Aleman]], at [[Wikang Italyano|Italyano]]. Gayunpaman, bihira lamang makita sa mga wika ang ibang mga katinig na pasara-sutsot bukod sa mga ito, kahit na parehong may mga katinig na pasara at pasutsot ang mga ito na posibleng makagawa ng pagsasamang kinakailangan. == Uri == === Pulmonikong katinig === Nasa talahanayan ang mga [[pulmonikong katinig]] na pasara-sutsot at mga halimbawa nito sa mga wika. Para sa pares ng mga katinig sa isang [[lugar ng artikulasyon]], nasa taas ang [[Tunog (ponetika)|di-matunog]] na anyo nito habang [[Tunog (ponetika)|matunog]] naman ang nasa baba. {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" |- ! rowspan="2" | Pangalan !! rowspan="2" | IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- | rowspan="2" | [[Katinig na pasara-sutsot sa parehong labi]] | {{Big|{{IPA link|audio=yes|pɸ}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (Port Talbot) |{{Lang|en|up}} |'taas' |{{IPA|[ˈəp͡ɸ]}} |- | {{Big|{{IPA link|audio=yes|bβ}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (Scouse) | {{Lang|en|rub}} |'ipahid' |{{IPA|[ˈɹ̠ʊˑb͡β]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot sa labi-ngipin]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|p̪f}}}} |[[Wikang Aleman|Aleman]] |{{Lang|de|Pfirsiche}} |'[[Milokoton|melokoton]]' |{{IPA|[ˈp͡fɪɐ̯zɪçə]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|b̪v}}}} |[[Wikang Ngiti|Ngiti]] |{{Lang|niy|abvɔ}} |'matinik na baging' |{{IPA|[āb̪͡vɔ̄]}} |- | rowspan="2" |[[Matinis na katinig na pasara-sutsot sa ngipin]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|t̪s̪}}}} |[[Wikang Ungaro|Unggaro]] |{{Lang|hu|cica}} |'kuting' |{{IPA|[ˈt̻͡s̪it̻͡s̪ɒ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|d̪z̪}}}} |[[Wikang Latbiyano|Latbiyano]] |{{Lang|lv|drudzis}} |'lagnat' |{{IPA|[ˈd̪rud̻͡z̪is̪]}} |- | rowspan="2" |[[Di-matinis na katinig na pasara-sutsot sa ngipin]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|t̪θ}}}} |[[Wikang Slavey|Slavey]] |{{Lang|den|eníddhę}} |'gusto namin' |{{IPA|[ɛ̀nít̪θɛ̃̀]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|d̪ð}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (New York) |{{Lang|en|they}} |'sila' |{{IPA|[d̪͡ðeɪ̯]}} |- | rowspan="2" |[[Matinis na katinig na pasara-sutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ts}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (RP) |{{Lang|en|tea}} |'tsaa' |{{IPA|[ˈt͡sɪˑi̯]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|dz}}}} |[[Wikang Luksemburges|Luksemberges]] |{{Lang|lb|spadséieren}} |'gumala' |{{IPA|[ʃpɑˈd͡zɜ̝ɪ̯əʀən]}} |- | rowspan="2" |[[Di-matinis na katinig na pasara-sutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tɹ̝̊}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Ingles|Ingles]] (GA) |{{Lang|en|tree}} |'puno' |{{IPA|[t͡ɹ̝̊ʷɪi̯]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|dɹ̝}}}} |{{Lang|en|dream}} |'panaginip' |{{IPA|[d͡ɹ̝ʷɪi̯m]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tɬ}}}} |[[Wikang Islandes|Islandes]] |{{Lang|is|bolli}} |'tasa' |{{IPA|[ˈpɔt͡ɬɪ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|dɮ}}}} |[[Wikang Xhosa|Xhosa]] |{{Lang|xh|indlovu}} |'elepante' |{{IPA|[ind͡ɮ̤ɔːv̤u]}} |- | rowspan="2" |[[Matinis na katinig na pasara-sutsot sa likurang gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|t̠ʃ}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |tsuper |{{IPA|[t͡ʃʊˈpɛɾ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|d̠ʒ}}}} | colspan="2" |diyan |{{IPA|[d͡ʒän]}} |- | rowspan="2" |[[Di-matinis na katinig na pasara-sutsot sa likurang gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|t̠ɹ̠̊˔}}}} | colspan="4" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|d̠ɹ̠˔}}}} | colspan="4" ! {{N/a}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tʂ}}}} |[[Wikang Espanyol|Espanyol]] (Tsile) |{{Lang|es|cuatro}} |'apat' |{{IPA|[ˈˈkwatʂo]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|dʐ}}}} |[[Wikang Hilagang Qiang|Hilagang Qiang]] |{{Lang|cng|vvdhe}} |'bituin' |{{IPA|[ʁɖ͡ʐə]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot sa dilang pulupot pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tꞎ}}}} |[[Wikang Kati|Kati]] |{{Lang|bsh|akƛ̣i}} |'taggutom' |{{IPA|[ʔaˈkʈ͡ꞎi]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|d𝼅}}}} |[[Wikang Bhadarwahi|Bhadarwahi]] |{{Lang|bhd|haiḍḷ}} |'luyang-dilaw' |{{IPA|[haiɖ͡𝼅]}} |- | rowspan="2" |[[Matinis na katinig na pasara-sutsot sa paleta]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tɕ}}}} |[[Wikang Danes|Danes]] |{{Lang|da|tjener}} |'tagasilbi' |{{IPA|[ˈt͡ɕeːnɐ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|dʑ}}}} |[[Wikang Katalan|Katalan]] |{{Lang|ca|mitjà}} |'katamtaman' |{{IPA|[mi(d)ˈd͡ʑä]}} |- | rowspan="2" |[[Di-matinis na katinig na pasara-sutsot sa paleta]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|cç}}}} |[[Wikang Navajo|Navajo]] |{{Lang|nv|ashkii}} |'batang lalaki' |{{IPA|[aʃc͡çiː]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɟʝ}}}} |[[Wikang Albanes|Albanes]] |{{Lang|sq|gjë}} |'bagay' |{{IPA|[ɟ͡ʝə]}} |- | rowspan="2" |[[Di-matinis na katinig na pasara-sutsot sa paleta pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|c𝼆}}}} |[[Wikang Hadza|Hadza]] |{{Lang|hts|tlaa}} |'magkita' |{{IPA|[c͜𝼆aʔa]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɟʎ̝}}}} |[[Wikang Sandawe|Sandawe]] |{{Lang|sad|dlani}} |'palaso' |{{IPA|[ɟʎ̝àní]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot sa ngala-ngala]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|kx}}}} |[[Wikang Navajo|Navajo]] |{{Lang|nv|kǫʼ}} |'apoy' |{{IPA|[k͡xõʔ˩]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɡɣ}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (RP) |{{Lang|en|good}} |'maayos' |{{IPA|[ˈɡ͡ɣʊˑd̥]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot sa ngala-ngala pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|k𝼄}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Hiw|Hiw]] |{{Lang|hiw|kwōr̄}} |'panaginip' |{{IPA|[kwok͜𝼄]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɡʟ̝}}}} |{{Lang|hiw|qr̄ē}} |'[[lumba-lumba]]' |{{IPA|[kʷɡ͡ʟ̝ɪ]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot sa tilao]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|qχ}}}} |[[Wikang Alemaniko|Alemaniko]] |{{Lang|gsw|Gschänk}} |'kasalukuyan' |{{IPA|[ˈkʃæɴq͡χ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɢʁ}}}} |[[Wikang Ekagi|Ekagi]] |{{Lang|ekg|gaati}} |'sampu' |{{IPA|[ɢ͡ʁaːti]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot sa lalaugan]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʡʜ}}}} | colspan="4" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʡʢ}}}} |[[Wikang Somali|Somali]] |{{Lang|so|cad}} |'puti' |{{IPA|[ʡ͜ʢaʔ͜t]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot sa tagukan]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʔh}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (RP) |{{Lang|en|hat}} |'sumbrero' |{{IPA|[ʔ͡haʔt]}} |- | colspan="5" ! {{N/a}} |} ===Di=pulmonikong katinig=== {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" |- ! rowspan="2" | Pangalan !! rowspan="2" | IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- | [[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa labi-ngipin]] | {{Big|{{IPA link|audio=yes|p̪fʼ}}}} |[[Wikang Tsetsaut|Tsetsaut]] |{{Lang|txc|apfʼo}} |'maglaga' |{{IPA|[ap̪͡fʼo]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa ngipin]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|t̪θʼ}}}} |[[Wikang Deg Xinag|Deg Xinag]] |{{Lang|ing|tthʼok}} |'putahe' |{{IPA|[t̪͡θʼok]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tsʼ}}}} |[[Wikang Hausa|Hausa]] |{{Lang|ha|tsoro}} |'takot' |{{IPA|[t͡sʼoro]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tɬʼ}}}} |[[Wikang Tlingit|Tlingit]] |{{Lang|tli|tlʼeex}} |'basura' |{{IPA|[t͡ɬʼix]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa likurang gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|t̠ʃʼ}}}} |[[Wikang Quechua|Quechua]] |{{Lang|qu|ch'umpi}} |'kayumanggi' |{{IPA|[t͡ʃʼʊmpɪ]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tʂʼ}}}} |[[Wikang Adyghe|Adyghe]] |{{Lang|ady|чӏыфэ}} {{Lang|ady-Latn|çʼıfə}} |'utang' |{{IPA|[ʈ͡ʂʼəfa]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa paleta]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tɕʼ}}}} | colspan="4" ! {{N/a}} |- |[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa paleta pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|c𝼆ʼ}}}} |[[Wikang Hadza|Hadza]] |{{Lang|hts|mitdla}} |'buto' |{{IPA|[mitc𝼆ʼa]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa ngala-ngala]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|kxʼ}}}} |[[Wikang Xhosa|Xhosa]] |{{Lang|xh|krola}} |'ukitin' |{{IPA|[kxʼola]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa ngala-ngala pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|k𝼄ʼ}}}} |[[Wikang Zulu|Zulu]] |{{Lang|zu|umklomelo}} |'premyo' |{{IPA|[umk𝼄ʼɔˈmɛːlo]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa tilao]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|qχʼ}}}} |[[Wikang Lillooet|Lillooet]] |{{Lang|lil|q̓əs}} |'kulot' |{{IPA|[q͡χʼəs]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa tilao pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|q𝼄ʼ}}}} | colspan="4" ! {{N/a}} |} == Tingnan din == * [[Katinig na pasara]] * [[Katinig na pasutsot]] == Sanggunian == {{reflist}}{{Articulation navbox}} [[Kategorya:Bigkas]] [[Kategorya:Wika]] [[Kategorya:Mga katinig]] [[Kategorya:Paraan ng artikulasyon]] 6avb1l1yxg5sqa8c26i5w9bsx6udktd 0 181910 2209092 1962339 2026-05-25T23:51:29Z Aubreyjanev 159817 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 2209092 wikitext text/x-wiki {{Infobox film/Wikidata | image = | caption = }} Ang '''Despicable Me''' ay isang 2010&nbsp;ng Amerikanong computer-animated tatlong dimensional na komedyang pelikula mula sa Universal Pictures at Illumination Entertainment na ay inilabas noong 9 Hulyo 2010 sa Estados Unidos. Ginamit sa pelikula ang tinig ni Steve Carell bilang Gru, ang isang kontrabida na mag-aampon ng tatlong batang babae (ang mga tinig nila Miranda Cosgrove, Dana Gaier, at Elsie Fisher) mula sa isang bahay ampunan; at ang tinig ni Jason Segel bilang Vector, isang karibal ni Gru na nanakawin ang Great pyramid ng Giza. Nang malaman ni Gru ang pakana ni Vector, nagplano sya ng mas matinding pagnanakaw upang paliitin at kunin ang buwan ng mundo. Ito ay ang unang tampok na CGI na ginawa sa pamamagitan ng Universal, sa pakikipag-ugnayan nito sa Illumination Entertainment division. Ganap itong ginawang animado sa French Studio Mac Guff sa Paris, France. Ito ang unang tampok na pelikula ng Illumination Entertainment Ang pelikula ay nakakuha ng positibong pananaw mula sa mga kritiko, at kumita ng higit sa $ 251 milyon sa US, laban sa isang badyet ng $ 69 milyon. Ang karugtong na bahagi, Despicable Me 2 ay naka-set na ilabas sa 3 Hulyo 2013. ==Buod== Si Gru (Steve Carell) ay isang kontrabida, ang kaniyang bahay ay nagsisilbing isang pantakip para sa isang ilalim pugad ng kaniyang kasamaan kung saan siya, ang kanyang kasosyo, si Dr Nefario (Russell Brand), at libo-libong maliliit na dilaw na tagasunod ay nagpaplano ng kanilang mga kasuklam-suklam na gawain. Ang pagmamataas ni Gru ay nasugatan nang ang isang hindi kilalang kontrabida ay nagnakaw ng Great pyramid ng Giza bago siya. Siya ay nagpasiya na na paliitin at nakawin ang buwan ng mundo, ang isang ideya na siya ay nagkaroon simula pagkabata kung saan ay palaging hindi sinasang-ayunan ng kaniyang ina (Julie Andrews). Ang plano, kabilang ang isang [[sasakyang panghimpapawid]], ay masyadong mahal, kaya si Gru ay nangutang mula sa Bangko ng kasamaan. Ang presidente ng banko, Mr. Perkins (Willl Arnett), ay humanga sa kaniyang plano ngunit magbibigay lamang ng pera kung makukuha ni Gru ang baril na pampaliit. Si Gru at ang kanyang mga alagad ay madaling nanakaw ang baril na pampaliit mula sa isang lihim na lugar sa Asya, ngunit ito ay ninakaw rin mula sa kanila nang isang kontrabida, si Vector (Jason Segel), na noon ay responsable din para sa pagnanakaw ng Pyramid.Sinubukan ni Gru ang maraming paraan upang makapasok sa lugar ni Vector ngunit hindi nagtagumpay, ngunit nakita nya ang tatlong mga ulilang batang babae na sina Margo (Miranda Cosgrove), Edith (Dana Gaier), at Agnes (Elsie Fisher), na madaling makapasok sa lugar ni Vector para magtinda ng tinapay. Pineke ni Gru ang kaniyang mga papeles upang maampon ang mga batang babae mula sa Tahanan para sa mga batang babae ni Miss Hattie (Kristen Wiig) , sa pagpaplano sa paggamit sa mga ito upang makalusot sa lugar ni Vector. Gayunpaman, si Gru ay nahirapan sa pag-aalaga sa kanila dahil sa kanilang pag-aaral ng sayaw na ballet at dahil hindi sya sang-ayon maging magulang ng mga ito. Sa kalaunan, si Gru at ang mga batang babae ay nagtagumpay sa pagkuha ng baril na pampaliit. Ang mga batang babae ay nagmungkahi ng isang araw sa liwasang panlibangan upang magdiwang, si Gru ay sumang-ayon, sa paniniwalang maiiwan nya ang mga bata doon. Sa kanyang pagkagulat, lalo siyang napalapit sa mga bata sa kabuuan ng araw, at iniuwi niya rin ang mga ito pauwi sa bahay niya. Sa kalaunan, si Gru ay nagbalik sa banko ng kasamaan para sa kanyang utang, ngunit tinanggihan siya muli ni Perkins, sa pagsasabi na mas interesado pa sila sa mas batang kontrabida, tulad ng kanyang anak na lalaki na si Vector, na kumpletuhin ang pagnanakaw. Habang si Gru ay nasa malungkot na kalagayan sa bahay, ang mga batang babae ay nag-aalok ng mga nilalaman ng kanilang alkansya upang pondohan ang kaniyang plano. Si Gru ay inspirado, at nagsakripisyo ng mga bahagi ng kanyang lugar upang magawa ang sasakyang panghimpapawid. Si Gru ay nagplanong nakawin ang buwan kapag ito ay pinakamalapit sa mundo, ngunit ito ay ang parehong araw na ng pagsayaw ng mga batang babae sa kanilang paaralan. Si Gru ay naguluhan, at nakita ni Dr Nefario na nakakasagabal ito sa plano, laya inayos nya ang lahat upang bumalik na ang mga batang babae sa bahay ampunan. Si Gru ay nagpatuloy sa kanyang plano upang nakawin ang buwan, at siya ay nagtagumpay na paliitin ito na kasinglaki ng kanyang kamay. Hindi niya alam na natuklasan ni Dr. Nefario na ang mga epekto ng baril na pampaliit ay mabilis na nawawala. Napagtanto ni Gru na maaari pa siyang umabot sa pagtatanghal ng mga batang babae, ngunit siya ay nahuli na dahil nakuha na ni Vector ang mga bata, at ibabalik lamang niya ito kapalit ng buwan. Pumayag si Gru na ipagpalit ang buwan para sa mga batang babae ngunit hindi tumupad si Vector dahil umalis sya kasama ang mga bata. Nang magsimula na ang buwan na bumalik sa dati nitong anyo sa sasakyang panghimpapawid ni Vector, si Dr. Nefario, at ang mga alagad ni Gru ay dumating upang iligtas ang mga batang babae at bago masira ng buwan ang sasakyan ni Vector at bumalik na ito sa kalawakan. Vector ay nakulong sa buwan habang ito ay lumalaki. Sa kinalaunan, inampon ulit ni Gru ang mga bata at itinuring niya itong kaniyang pamilya at nagsulat siya ng libro mula sa kaniyang karanasan at binasa niya ito bago matulog ang mga bata. Niyakap ni Margo si Gru, at sinabi niya na mahal niya ito, at niyakap din siya ni Gru at sinabing mahal niya rin ito. Ang mga batang babae ay nagtanghal ng baley resaytal para kay Gru, kanyang ina, kay Dr Nefario, at ang mga alagad, at nagtapos ang pelikula na lahat sila ay sumasayaw sa awit na "You Should Be Dancing". ==Mga tauhan== * Steve Carell bilang Gru, ang pangunahing kalaban at ang dating nangungunang kontrabida sa mundo. Siya ay nagnanais na paliitin at nakawin ang buwan upang makakuha ng katayuan at pagtanggap mula sa kanyang ina. * Jason Segel bilang Victor "Vector" Perkins, ang pangunahing kalaban at pinakabagong pangunahing kontrabida sa mundo matapos ng kanyang pagnanakaw sa dakilang pyramid ng Giza. Siya ay lumilikha ng mga armas gamit ang mga nilalang sa dagat. * Russell Brand bilang Dr. Nefario, ang nakakatanda kay Gru, may kapansanan sa pandinig at mabuting kaibigan. * Julie Andrews bilang Marlena, ina ni Gru. * Will Arnett bilang Mr Perkins, ang president ng banko ng kasamaan at ama ni Vector. * Kristen Wiig bilang Miss Hattie, ang maybahay ng isang lokal na bahay ampunan. * Miranda Cosgrove bilang Margo, ang pinakamatanda sa tatlong batang babae. Siya ay isang nakatatandang kapatid kina Agnes at Edith, nakasalamin, at kalaunan ay itinuring si Gru bilang kanyang ama pagkatapos ang nag-aalinlangan nito noong una. * Dana Gaier bilang Edith, ang gitnang babae sa grupo. Siya ay parang lalaki kung gumalaw ngunit mahilig sa kulay rosas. * Elsie Fisher bilang Agnes, ang bunsong babae. Siya ay mahilig sa mga kabayong may sungay at mahal niya si Gru halos agad-agad. * Pierre Coffin bilang Tim, Bob, Mark, Phil, at Stuart, limang alagad ni Gru. * Chris Renaud bilang Dave, isa sa alagad ni Gru. * Jemaine Clement bilang Jerry, isa sa alagad ni Gru. * Ang Jack McBrayer bilang ama ng turista at tagagawa ng tinapay sa karnibal. * Ken Jeong bilang tagapagsalita sa isang palabas sa telebisyon. * Danny McBride bilang Fred McDade, ang kapitbahay ni Gru. * Mindy Kaling bilang ina ng turista. * Rob ang Huebel bilang Anchorman at tagabalita. * Ken Daurio bilang Egyptian na taga bantay. == Marketing == NBC (na kung saan ay pag-aari ng Universal) ay nagkaroon ng matinding pagsasapubliko ng kanilang kampanya hanggang sa paglabas ng pelikula. Ang mga paunang pagpapasilip ng pelikula ay ipinapakita sa mga kabanata ng The Biggest Loser. Ang Despicable Me ay naitampok rin sa Last Comic Standing nang si Gru ay dumating sa awdisyon. Ang mga kainan ng IHOP ay nagkaroon ng tatlong pagkain sa kanilang talaan, agahan para sa mga bata, at inumin na may pangalan na "minion". Ang AirheadsCandy ay naglabas ng pakete ng mga ang mga nagsiganap at may isang kodigo para sa Despicable Me na laro sa kompyuter Ang Best Buy ay naglabas rin ng isang libreng Smartphone application na tinatawag na "Movie Mode" na isinasalin kung ano ang Minions ay sinasabi habang ang dulo ng mga credits. May mga espesyal na nilalaman ang laro na ito kapag nabuksan pagkatapos mapanood ang pelikulo. == Mga libro == Noong Mayo 2010, tatlong libro na may kaugnayan sa pelikula ay nailimbag na, pati na rin ang mga libro na tampok sa pelikula. Ang una, ang My Dad the Super Villain (ISBN 0316083828), ay minarkahan bilang isang libro para sa bata na wala pa sa elementarya. Ang ikalawa, Despicable Me: Ang Junior na nobela (ISBN 0316083801), ay minarkahan bilang isang Junior Reader para sa mga edad 8 hanggang 12. Ang ikatlo, Despicable Me: The World's Greatest Villain (ISBN 0316083771), ay minarkahan para sa mga edad 3-6 taon. Ang libro na Sleepy Kittens (ISBN 031608381X) ay isinulat sa pamamagitan nina Cinco Paul at Ken Daurio at mga larawan na inilathala ni Paul. Larong video Ang isang video game na may pamagat na Despicable Me: Ang laro ay inilabas para sa PlayStation 2, [[PlayStation Portable]] at Wii. Ang isang bersyon ng Nintendo DS ay inilabas sa ilalim ng pangalan ng Dispicable Me:Minion Mayhem. Ang Namco din ay naglabas ng isang bersyon para sa iPhone at iPad platform na pinamagatang Dispicable Me: Minion Mania, na binuo ng Anino Games Home media. == Home media == Ang Dispicable Me ay inilabas sa DVD, Blu-ray, at Blu-ray 3D nuong 14 Disyembre 2010. Inilabas ang laro kasama ng tatlong bagong mga maikling pelikula, na may pamagat na Home Makeover, Orientation Day at Banana. Gayundin, ang ang website MinionMadness ay inilunsad upang itaguyod ang release ng Home Media. == Kritikal na pagtugon == Ang pelikula ay natanggap ng positibong pagsusri mula sa mga kritiko. Rotten Tomatoes, isang website para sa mga sinuring pelikula, ay nagsaad na ang 81% ng mga kritiko ay binigyan ng magandang marka ang pelikula batay sa 185 na mga tugon, na may isang pamantayang iskor na 6.8/10. Ang kabuuang tugon ay: "Ang mabigatang paghiram (at pagsusuri) mula sa Pixar at Looney Toons, ang Despicable Me ay kahanga-hangang malalahanin, pampamilyang handog na may iba pang tinatagong surpresa" . Sa mga "Kataas-taasang kritiko", na binubuo ng mga kritiko mula sa mga sikat na dyaryo at iba pang mga pahayagan, ang pelikula ay humahawak ng isang pang-aprubang marka ng 88% batay sa 32 na review. Ang Metacritic, isa pang website ng mga pinagsama-samang pagsusuri, ay nagbigay ng 72% na putos sa pelikula, na batay sa 34 na mga tugon mula sa mga kritikong mainstream. Binigyang puri ni Roger Ebert ng Chicago Sun-Times ang pelikula, at binigyang-gantimpala ito ng tatlong bituin sa posibleng apat. Iba pang mga positibong tugon ay galing kay Michael Phillips ng Chicago Tribune at Peter Travers ng Rolling Stone. Sa kaibahan, si A.O. Scott ng The New York Times ay nagbigay ng negatibong marka sa pelikula, at isinaad na " While there's nothing worth despising, there's not much to remember either”. Eto naman ang sinabi ni Mick LaSalle ng San Francisco Chronicle: ''There's nothing in this to engage an audience. Obviously, no one cares if this guy gets to remain as the world's top bad guy. Nor is this situation inherently amusing in a character way or even interesting in a satirical or sardonic way. There is simply nothing here, except a pretext for lots of labored, slapstick spy-versus-spy type shenanigans between the two "villains." Twenty minutes into "Despicable Me," nothing has happened. '' Nakatanggap ang pelikula ng mga nominasyon para sa Pinakamahusay na Animated Feature Film sa ika-68 na Golden Globe Awards at ang BAFTA Award para sa pinakamahusay na pelikulang animasyon sa ika-64 na BAFTA Awards. Nanalo din ito ng isang 2011 Kids Choice Awards para sa pinakamahusay na pelikulang animasyon. Binigyang puri ni Roger Ebert ng Chicago Sun-Times ang pelikula, at binigyang-gantimpala ito ng tatlong bituin sa posibleng apat. Iba pang mga positibong tugon ay galing kay Michael Phillips ng Chicago Tribune at Peter Travers ng Rolling Stone. Sa kaibahan, si A.O. Scott ng The New York Times ay nagbigay ng negatibong marka sa pelikula, at isinaad na " While there's nothing worth despising, there's not much to remember either”. Eto naman ang sinabi ni Mick LaSalle ng San Francisco Chronicle: ''There's nothing in this to engage an audience. Obviously, no one cares if this guy gets to remain as the world's top bad guy. Nor is this situation inherently amusing in a character way or even interesting in a satirical or sardonic way. There is simply nothing here, except a pretext for lots of labored, slapstick spy-versus-spy type shenanigans between the two "villains." Twenty minutes into "Despicable Me," nothing has happened. '' Nakatanggap ang pelikula ng mga nominasyon para sa Pinakamahusay na Animated Feature Film sa ika-68 na Golden Globe Awards at ang BAFTA Award para sa pinakamahusay na pelikulang animasyon sa ika-64 na BAFTA Awards. Nanalo din ito ng isang 2011 Kids Choice Awards para sa pinakamahusay na pelikulang animasyon. == Pagganap sa takilya == Sa paglabas nito noong sa 9 Hulyo 2010, sa Estados Unidos, Ang Despicable Me ay natakda agad bilang numero uno sa takilya at nakaipon sila ng $ 56,300,000. Dahil dito, ang pelikula ay nakilala bilang ikatlo sa pinakmataas na naipon sa unang bukas nito para sa isang animated film sa taong 2010, kasunod lang sa [[Toy Story]] 3 at Shrek Forever After. [34] Sa ikalawang linggo nito, bumaba ng 42% ang pelikula sa ikalawang puwesto kasunod ng Inception na nakaipon ng $ 32,800,000. Bumaba ulit ng 27% sa ikatlong linggo ang pelikula at nagtapos na ito sa ikatlong pwesto na may talang $ 23,800,000 na ipon. Noong 5 Agosto 2010, lumagpas ito sa markahang $ 200 milyong naipon, at ito’y nakilala bilang unang pelikula na gawa ng Universal na nakaabot sa ganitong milyahe, mula nang nagawa ito ng pelikulang Bourne Ultimatum noong 2007. Sa linggong nagtagal mula Setyembre 3 hanggang 5, 2010, nilampasan nito ang Shrek Forever After para maging pangalawa sa pinakamataas sa kabuuang naipon para sa isang animated film ng 2010 sa Estados Unidos at Canada, sumusunod sa Toy Story 3. Ito din ang pinakamataas sa kabuuang naipon para sa isang non-DreamWorks/non-Disney • Pixar animated film sa lahat ng oras sa mga teritoryong ito. Ang pelikula ay nakaipon ng $ 251,513,985 sa Estados Unidos at Canada pati na rin sa ibang bansa na ma tinatayang $ 290,500,000. Lahat lahat, ang pelikula ay may kabuuang $ 543,010,705, kontra sa $ 69 milyon nitong produksiyon na badyet. Ang pelikulang ito ay naitala din na ikaanim sa pinakamataas sa kabuuang naipon ng Universal (hindi binago para sa pagpintog) at ang ikasampung pinakamataas sa kabuuang naipon para sa isang animated feature sa lahat ng oras sa North America.Kung ipapanggkat sa kabuuang mundo ang kita, ito ay ang ikaanim na pinakamalaking pelikula ng Universal Studios, ang ika-apat na-pinakamalaking pelikulang animasyon ng 2010 kasunod sa Toy Story 3, Shrek Forever After at Tangled, ika-16 na pinakamalaking animated film ng lahat ng oras at ang ika-9 na pinakamataas sa kabuuang naipon ng 2010. == Karugtong == Ayon kay Chris Meledandri, nasa proseso na ang paggawa ng karugtong nito. Ito ay pansamantalang itinakda na ipapalabas sa 3 Hulyo 2013. Isinaad ni Miranda Cosgrove sa kanyang opisyal na Facebook at Twitter page noong 14 Oktubre 2011 na nagsisimula na ang produksiyon. Noong Pebrero 2012, iniulat na si Al Pacino ay sumali sa mga tauhan at binigyang boses niya ang kontrabida na si Gru. Ang mga direktor ng unang pelikula na sina Pierre Coffin at Chris Renaud ay babalik din sa ikalawang parte ng pelikula. Noong 1 Marso 2012, inilabas sa iTunes ang isang maagang pampasabik na trailer ng pelikula at itampok dito ang mga minions na inaawit ang "Barbara Ann" ng Beach Boys. Ang trailer ay nakarugtong din sa Ang Lorax, gawa din ng Illumination Entertainment, kung saan ipinalabas ito sa mga sinehan noong 2 Marso 2012. == Mga sanggunian == <references /> [[Kategorya:Mga pelikula ng 2010]] [[Kategorya:Mga pelikula mula sa Estados Unidos]] 5z4mpckijm1f1u0wqmw0vsg2ulrecqh 0 182415 2209127 2187003 2026-05-26T04:27:12Z Superastig 11141 Update. 2209127 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Home Radio Maynila | callsign = DWQZ | logo = 979 Home Radio 2017.png | logo_size = 250px | city = [[Pasig]] | country = Pilipinas | area = [[Kalakhang Maynila]] at mga karatig na lugar | branding = 97.9 Home Radio | frequency = 97.9 MHz | airdate = Setyembre 28, 1994 | format = [[:en:Soft adult contemporary|Soft adult contemporary]] | language = [[English language|English]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | former_callsigns = DWCD (1982–1997) | sister_stations = [[DWIZ-AM|DWIZ]]<br>[[Aliw Channel 23]] | power = 25,000 watts | erp = 75,000 watts | class = A/B/C | callsign_meaning = Baryante ng [[DWIZ-AM|DWIZ]] | network = Home Radio Network | owner = [[Aliw Broadcasting Corporation]] | licensee = Insular Broadcasting System | webcast = | website = http://www.979homeradio.com/ | coordinates = }} Ang '''DWQZ''' (97.9 [[:en:FM broadcasting|FM]]), sumasahimpapawid bilang '''97.9 Home Radio''', ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Aliw Broadcasting Corporation]] sa pamamagitan ng Insular Broadcasting System bilang tagahawak ng lisensya. Ang estudyo nito ay matatagpuan sa 5th floor, Citystate Center, 709 Shaw Blvd., Brgy. Oranbo, [[Pasig]], at ang transmiter nito ay matatagpuan sa Nuestra Señora Dela Paz Subdivision, Sumulong Highway, Brgy. Santa Cruz, [[Antipolo]].<ref>[https://businessmirror.com.ph/2018/10/07/97-9-home-radio-24-years-strong/ 97.9 Home Radio 24 years strong]</ref> == Kasaysayan == === 1994–2014: Unang panahon ng ''easy listening'' === Sinimulan ng 97dot9 Home Radio ang broadcast nito noong Oktubre 1994. Tinaguriang "#1 Easy Listening Station" sa Metro Manila, nagdala ito ng ''easy listening'' na format. Matapos makamit ang tagumpay sa loob ng kalahating taon, ipinatupad ito sa mga istasyong panlalawigan nito. Bukod sa karaniwang programming nito mula Lunes hanggang Sabado, nagpalabas ito ng iba't ibang hit programming tuwing Linggo. Noong 2006, ipinakilala ng Home Radio ang una nitong 24-oras na ganap na awtomatikong DJ ''Jackie'' (tininigan ni Lannie Chan, na nagtrabaho rin bilang isa sa mga babaeng voiceover para sa [[Radio Philippines Network|RPN 9]] ). Noong 2009, nag-recruit ito ng mga babae (at kalaunan, lalaki) na mga DJ sa board, kasunod ng istilong ''less talk, more music''. Noong Pebrero 28, 2014, pagkatapos ng 14 na taon, huling umere ang himpilan ng Home Radio sa nasabing format. === 2014–2015: Panahon ng ''Masa'' === Noong Marso 17, 2014, pagkatapos ng dalawang linggo ng transisyon, ang network ng Home Radio ay nag-reformat sa pang-masa na format, na may bagong slogan, " ''Natural!'' " . Pinangasiwaan ni Bryan "Idol T-Bone" Quitoriano, kasama ang , pinangalanan sila sa mga prutas. Ang OPM singers na sina Jimmy Bondoc at Duncan Ramos mula sa kasikatan ng Sabado Boys ay nag-host ng kanilang sariling programa sa radyo na "The R&B Show: The Ramos and Bondoc Show" mula Hulyo hanggang Disyembre ng taong iyon. Noong Nobyembre 2014, ibinalik ang pangalan ng himpilan tungo sa Home Radio. === 2015–2017: Panahong ''Top 40'' === Noong Abril 5, 2015, unti-unting binago ng istasyon ang ''format'' nito tungo sa isang Top 40 na format na may diin sa [[Musika ng Pilipinas|OPM]], na kilala bilang CHR Local. Sa pamumuno ni Migz Anzuares (ng RT), inangkop nito ang bagong positioner na "Be You". Sa pagtatapos ng taon, tuluyang nagbago ang format ng Home Radio bilang Top 40 na istasyon kung saan si Braggy Braganza (ng WLS-FM) ang bagong namahala sa istasyon. Pinalitan nila ang islogan na "Natural!" tungo sa "The Music of Now" at "The Home Of the Millennials". Inilunsad din ng istasyon ang student DJ search nito na tinatawag na "Aircheck 979", kung saan kinuha ang iba't ibang student DJ mula sa iba't ibang paaralan at unibersidad sa buong bansa. === 2017–kasalukuyan: Pagbalik sa ''easy listening'' === Noong Hunyo 30, 2017, sa ganap na 9am, bumalik ang Home Radio (binibigkas na ngayon bilang nine-seven-nine) sa orihinal nitong easy listening format, at bagong bansag na "It Feels Good to Be Home". Kasama ng reformat nito ang isang bagong jingle na kinanta ni Chi Bocobo (kilala noon bilanng Ces Datu). Kalaunan ay sinabi ni Braganza na ang biglaang pag-reformat ay ginawa upang ma-target ang mas malawak na madla at para mapataas ang benta ng istasyon.<ref name=broad>[https://businessmirror.com.ph/always-feels-good-to-be-home/ Always feels good to be ‘Home’] BusinessMirror, February 11, 2018,</ref> Noong Mayo 1, 2026, pansamantalang namaalam ang Home Radio bilang bahagi ng pagbabago sa pamamahala. Namaalam ang mga personalidad nito noong nakaraang araw. Noong Mayo 8, muling ibinalik ang branding na may bansag na "Always Be Home".<ref>{{cite news|url=https://interaksyon.philstar.com/trends-spotlights/2026/05/05/312906/home-radio-shift-sparks-concern-loss-djs/|title=‘No more voices to keep you company’: Home Radio shift sparks concern over loss of DJs|first=Jeline|last=Malasig|date=Mayo 5, 2026|accessdate=Mayo 26, 2026|website=Interaksyon}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Metro Manila Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Kalakhang Maynila]] 6gpm9d4xjgtjfpg9ktrdehffircu84u 0 205186 2209150 2089941 2026-05-26T05:40:13Z Jake Mendoza 97820 2209150 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = | image_upright = | image_size = | image_alt = | caption = | alt_name = | native_name = | genre = New Year's Television special | creator = Zvi Dor-Ner | based_on = | inspired_by = | developer = Zvi Dor-Ner | writer = | screenplay = | story = | director = | creative_director = | presenter = Various ([[2000 Today#National hosts|See below]]) | starring = Musical artists | judges = | voices = | narrated = | theme_music_composer = [[Bob Marley]] | open_theme = | end_theme = | composer = | country = United Kingdom <br> United States | language = | num_seasons = | num_episodes = | list_episodes = | executive_producer = [[Avril MacRory]] <br> Peter McGhee <br> Neil Eccles <br> Zvi Dor-Ner | producer = | news_editor = | location = | cinematography = | animator = | editor = | camera = | runtime = 28 hours (United Kingdom)<br>25 hours and 30 minutes (International broadcast) | company = | budget = | network = Various broadcasters | released = | first_aired = {{start date|1999|12|31}} | last_aired = {{end date|2000|1|1}} | related = [[ABC 2000 Today|ABC 2000]] (United States)<br>[[CBC News 2000 Today]] (Canada)<br> [[Millennium Eve: Celebrate 2000]] (Ireland) }} Ang '''''2000 Today ''''' ay isang internasyonal na broadcast ng [[Espesyal na telebisyon]] na paggunita sa simula ng Taon 2000. Ang programa na ito ay kasama ang mga pagdiriwang ng [[Bisperas ng Bagong Taon]], mga palabas sa musika, at iba pang mga tampok mula sa mga kalahok na bansa. Karamihan sa mga pang-internasyonal na broadcast tulad ng saklaw ng Mga [[Larong Olimpiko]] ay nagmula sa isang limitadong lugar para sa pamamahagi sa buong mundo. 2000 Ngayon ay bihirang sa ang live at taped programming na nagmula sa mga bansa ng miyembro at kinakatawan ang lahat ng mga kontinente. Ang programa ay ginawa at telebisyon sa pamamagitan ng isang pang-internasyonal na consortium ng 60 broadcasters, na pinamumunuan ng BBC sa UK at [[WGBH]] sa Boston. Ibinigay ng [[BBC]] ang hub ng produksiyon para sa pagtanggap at pamamahagi ng 78 international satellite feed na kinakailangan para sa broadcast na ito. Umabot sa 5,000 kawani ang nagtrabaho noong 2000 Ngayon, 1,500 sa kanila sa [[BBC Television Center]] sa West London, kung saan ang lahat ng walong studio sa telebisyon ay ginamit sa pag-broadcast ng 28-oras. 2000 Ngayon ay may isang buong madla sa buong mundo na 800 milyong mga tao, na may isang madla na 12.6 milyong tao sa BBC lamang. 2000 Ngayon ay tinatayang nagkakahalaga ng $ 6 milyon upang makabuo at mag-broadcast. 2000 Ngayon ay hinirang para sa "Pinakamagandang Visual Effect at Graphic Design" sa [[2000 British Academy Television Craft Awards]].<ref>{{cite web|url=http://awards.bafta.org/award/2000/tvcraft/graphic-design|title="2000 BAFTA Television Craft Awards winners and nominees – Awards database"|work=British Academy of Film and Television Arts|access-date=4 December 2017}}</ref> ==Kasaysayan== 2000 Today ay ipinaglihi bilang bahagi ng [[pagdiriwang ng Milenyum]], na binigyan ng bilang ng kabuluhan ng pagbabago mula 1999 hanggang 2000. Ang theme song ng programme ay isang bersyon ng kanta ni [[Bob Marley]] na "[[One Love]]" na ginanap ng The Gipsy Kings, Ziggy Marley, Tsidii Le Loka at ang Boys Choir ng Harlem. Ang label na record ay naglabas ang Sony Classical ng isang soundtrack CD para sa 2000 Ngayon na kasama ang kantang ito kasama ang "A World Symphony for the Millennium" ni [[Tan Dun]]. Karamihan sa mga bansa na sumusunod sa Islamic kalendaryo ay hindi kasangkot sa 2000 Ngayon. Gayunpaman, ang ilang mga nangingibabaw na mga bansang Muslim ay kinakatawan sa mga tagapagbalita sa buong mundo tulad ng Egypt ([[ETV]]) at [[Indonesia]] ([[RCTI]]). Ang Africa ay minimally na kinakatawan noong 2000 Ngayon. Ang mga nakikilahok na bansa lamang mula sa kontinente na iyon ay ang [[Egypt]] at [[South Africa]]. Ipinamahagi ng [[RTP África]] na nakabase sa Portugal ang programa sa ilang mga bansa sa Africa. Nabanggit ang Antarctica sa iskedyul ng programa, kahit na hindi malinaw kung 2000 Ngayon ay naitala o mabuhay ang saklaw. ==Orasan ng programa== Ang pangunahing pang-internasyonal na broadcast ngayon ay 28 oras ang haba, kasunod ng pagsisimula ng Bagong Taon 2000 sa buong mga zone ng mundo. Ang programa ay iniayon ng mga indibidwal na broadcasters upang magbigay ng lokal na nilalaman at host. Ang internasyonal na broadcast ay nagsimula noong 31 Disyembre 1999&nbsp;ng humigit-kumulang 09:00 UTC. 2000 Ngayon nagpunta international sa 09:40 [[UTC]], kasama ang [[Kiribati Line Islands]] na ipinagdiriwang ang pagdating ng 2000 sa 10:00 UTC. Karamihan sa Europa ay nagdiwang ng hatinggabi noong 31 Disyembre 1999 sa 23:00 UTC. Ang pag-broadcast ng mga pagdiriwang mula sa maraming mga bansa sa ilalim ng [[Oras ng Gitnang Europa]] ay nagbigay ng isang partikular na kumplikadong hamon sa broadcast. Pinili ng Ngayon Ngayon na mabilis na maipalabas ang sunud-sunod na pag-obserba ng hatinggabi ng bawat bansa, gamit ang mga pagkaantala ng tape sa karamihan ng mga kaso. Ang oras ng broadcast na ito ay nagsasama ng isang pagpapala ni [[Pope John Paul II]] mula sa [[Vatican City]] at ang pyrotechnic display ng Eiffel Tower sa Paris. Gayunpaman, nagpasya ang ABC 2000 na gamitin ang Paris para sa pag-broadcast nito sa Estados Unidos. 2000 Ang pandaigdigang feed ngayon natapos sa ilang sandali matapos ang pagdiriwang ng hatinggabi ay nai-broadcast mula sa [[Samoa]] noong 1 Enero 2000 sa 11:00 [[UTC]]. Ang [[BBC One]] sa [[United Kingdom]] ay nagpatuloy sa pag-broadcast nito kasama ang pambansang tampok hanggang 13:30. ==Mga Personalidad== ==Mga kalahok na broadcaster== * Australia: [[Australian Broadcasting Corporation|ABC]] * Brazil: [[Rede Record]] * China: [[China Central Television|CCTV]] * Denmark: [[DR (broadcaster)|DR]] and [[TV3 (Viasat)|TV3]] * France: [[TF1]] * Italy: [[RAI]] * Japan: [[TV Asahi]] * Philippines: [[GMA Network]] * South Africa: [[SABC]] * South Korea: [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] * Thailand: [[Channel 3 HD (Thailand)|Channel 3]] * United Kingdom: [[BBC]] * United States: [[American Broadcasting Company|ABC]] and [[PBS]] * Vietnam: [[RCTV]] ==Tingnan din== * [[ABC 2000 Today]], ang komersyal na American broadcast * [[CBC News 2000 Today]], the Canadian broadcast * [[Millennium Eve: Celebrate 2000]], the Irish broadcast * [[Millennium Live]], ang dapat na nemesis ng matagumpay na broadcast sa 2000 Ngayon * [[Bisperas ng Bagong Taon]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== {{Uncategorized|date=Enero 2022}} ajj8vdxiuy02fkxqb1y1bow48u074mt 0 277334 2209168 2172413 2026-05-26T10:16:36Z Jake Mendoza 97820 2209168 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Sports Radio | callsign = DZSR | logo = RP2-SportsRadio.png | logo_size = | city = [[Lungsod Quezon]] | area = [[Malawakang Maynila]] at mga karatig na lugar | branding = Sports Radio | airdate = 1971 | frequency = 918 kHz | format = [[Talk radio|Sports talk]] | language = [[Filipino language|Filipino]], [[English language|English]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 50,000 watts | class = | former_frequencies = 960 kHz (1973–1978)<br>738 kHz (1978–1996) | callsign_meaning = '''S'''ports '''R'''adio | former_callsigns = DZRP (1978–1986)<br>DZRB (1986–1996)<br>DWSY (2010) | former_names = Radyo Maynila<br>SportsCenter<br>Radyo Pilipinas 2 | network = Radyo Pilipinas | owner = [[Presidential Broadcast Service]] | website = {{url|www.radyopilipinas.ph/rp-two}}<br/>[http://pbs.gov.ph/ PBS] | webcast = [http://streema.com/radios/play/Sports_Radio_DZSR Radyo Pilipinas 2 LIVE Audio] | sister_stations = [[DZRB-AM|Radyo Publiko]], [[DZRM|Radyo Magasin]], [[DWFO|Republika ni Juan]], [[DWFT|The Capital]], [[Radyo Pilipinas World Service]], [[DWGT-TV|PTV 4]] }} Ang '''DZSR''' (918 [[:en:AM broadcasting|AM]]), sumasahimpapawid bilang '''Sports Radio''', ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Presidential Broadcast Service]] ng [[Presidential Communications Group]]. Ang estudyo nito ay matatagpuan sa 4th Floor, PIA/Media Center Building, Visayas Avenue, Barangay Vasra, [[Diliman]], [[Lungsod Quezon]], at ang transmiter nito ay matatagpuan sa [[Malolos]]. Tahanan ang DZSR ng [[Philippine Basketball Association]]. ==History== Itinatag ang himpilang noong 1973 ito bilang '''DPI Radyo Maynila''' sa ilalim ng call letters na DZRP. Noong Mayo 10, 1986, pagkatapos ng [[Rebolusyong EDSA ng 1986|Rebolusyong EDSA]]), muling inillunsad ang himpilang ito bilang Sports Radio na may format na kaugnay sa palakasan. Ang pinagmulan nito ay ang Radio Sports, isa nitong programang pangpalakasan ng DZFM. Kabilang sa mga bahagi nito nung una ay ang mga manunulat ng departamento ng palakasan ng nabanggit na himpilang.<ref name="Sports Radio">{{cite news|url=http://www.spin.ph/multi-sport-events/special-reports/dzsr-sports-radio-918-30-years-public-service-sports-rick-yap-santos|title=DZSR radio stays relevant in changing times by being PH sport's link to masses|publisher=[[Sports Interactive Network Philippines]]|last=Terrado|first=Reuben|date=May 15, 2016|access-date=May 16, 2016}}</ref> Noong Enero 2, 1995, batay sa Presidential Order No. 293, nagpalit ng talapihitan ang Sports Radio at [[DZRB-AM|Radyo ng Bayan]] na dati nasa 738 kHz.<ref name="Sports Radio"/> Noong Marso 1, 1996, 5 taon makalipas ang pagkamatay ni Frederick Marquardt, nagpalit ang call letters nito sa DZSR. Noong Pebrero 1, 2010, nagpalit ang call letters nito sa DWSY (kahulugan ng Sports & Youth), at pinalawig ang format nito sa mga programang pangkabataan youth-oriented programs, lalo na tuwing Sabado. Noong Disyembre ng taong ito, ibinalik ang dati nitong call letters na DZSR.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Sx0xDwAAQBAJ|last=Onwumechili|first=Chuka|title=Sport Communication: An International Approach|date=August 16, 2017|publisher=[[Routledge]]|isbn=9781351983525|access-date=August 26, 2020|via=Google Books}}</ref> Sa pamumuno ni Rizal "Bong" Aportadera, Jr. (Sonny B) bilang Director General ng PBS, noong Setyembre 18, 2017, muling inilunsad ang Sports Radio bilang Radyo Pilipinas 2, at isinama dito ang halos lahat ng mga programa ng Radyo Magasin, na namaalam sa ere nung nakaraang araw.<ref>{{cite web|url=http://pcoo.gov.ph/wp-content/uploads/2017/06/PCOO-E-Brochure.pdf|title=PCOO E-Brochure|publisher=[[Presidential Communications Group (Philippines)|Presidential Communications Operations Office]]|access-date=June 26, 2017|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20190307042304/http://pcoo.gov.ph/wp-content/uploads/2017/06/PCOO-E-Brochure.pdf|archive-date=March 7, 2019|url-status=dead}}</ref> Noong Marso 2020, sa kasagsagan ng pandemya, nawala sa ere ang Radyo Pilipinas 2. Noong Marso 7, 2022, makalipas ng halos 2 taon, bumalik ito sa ere. Mula nung Enero 2023, ineere ng Radyo Pilipinas 2 ang mga laro ng [[Philippine Basketball Association]]. Naka-simulcast din ito sa mga piling himpilan ng Radyo Pilipinas sa probinsya. ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Metro Manila Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Kalakhang Maynila]] 0b575pl7qzxckc8g3dvj3yyk9edcnqi 15 280863 2209078 2208765 2026-05-25T16:39:01Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2209078 wikitext text/x-wiki == Wala pang artikulo sa wikang Tagalog == '''Ang sumusunod ay talaan ng mga mamamayan ng Pilipinas na mayroon nang artikulo sa ibang bersiyon ng Wikipedia ngunit hindi pa nagagawan ng artikulo sa Tagalog Wikipedia:''' {{Wikidata list|sparql= SELECT DISTINCT ?item ?article_en ?linkcount WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5. ?item wdt:P27 wd:Q928. ?item wikibase:sitelinks ?linkcount . ?article_en schema:about ?item . ?article_en schema:inLanguage "en" . ?article_en schema:isPartOf <https://en.wikipedia.org/> FILTER (?linkcount >= 1) . # only include items with 1 or more sitelinks FILTER NOT EXISTS { ?article schema:about ?item . ?article schema:inLanguage "tl" . ?article schema:isPartOf <https://tl.wikipedia.org/> } } GROUP BY ?item ?linkcount ?article_en ORDER BY DESC(?linkcount) LIMIT 100 |columns=P18,label:Article,P106,P793,P800,P39,?article_en |section= |min_section= |sort=?linkcount |links=red |thumb=128 |autolist= |references=all }} {| class='wikitable sortable' ! larawan ! Article ! hanapbuhay ! significant event ! magnum opus ! nahawakang pwesto ! ?article_en |- | [[Talaksan:Lav Diaz at 81st Venice International Film Festival.jpg|center|128px]] | [[Lav Diaz]] | [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<br/>[[editor ng pelikula]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[prodyuser ng pelikula]]<br/>[[screenwriter]]<br/>[[artista]]<br/>[[direktor]]<ref name="ref_9dcd9960024412bee88cb9de0f5ddf9229d4c663ed2ba8b4910cc05c78097c3a">https://cs.isabart.org/person/122314</ref><ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[film screenwriter]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[musiko]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[kritiko ng sine]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Lav_Diaz|Lav Diaz]] |- | [[Talaksan:Paul Mulders.jpg|center|128px]] | [[Paul Mulders]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Paul_Mulders|Paul Mulders]] |- | [[Talaksan:1960 Neile Adams.jpg|center|128px]] | [[Neile Adams]] | [[artista]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[mang-aawit]]<br/>[[artista sa telebisyon]]<br/>[[artista sa pelikula]]<br/>[[artista sa teatro]] | | | | [[:en:Neile_Adams|Neile Adams]] |- | [[Talaksan:Angel Guirado azkals 2011.jpg|center|128px]] | [[Ángel Guirado]] | [[futbolista]]<ref name="ref_29e115b4d8673aa55ed93f170246260cdb6ce2dbf55e09a234ed0993291e067f">''[[:d:Q5715639|BDFutbol]]''</ref> | | | | [[:en:%C3%81ngel_Guirado|%C3%81ngel Guirado]] |- | | [[Junrey Balawing]] | | | | | [[:en:Junrey_Balawing|Junrey Balawing]] |- | [[Talaksan:James Younghusband Oct 2013.jpg|center|128px]] | [[James Younghusband]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:James_Younghusband|James Younghusband]] |- | [[Talaksan:Chris Greatwich.JPG|center|128px]] | [[Chris Greatwich]] | [[futbolista]]<br/>[[association football manager]] | | | | [[:en:Chris_Greatwich|Chris Greatwich]] |- | [[Talaksan:Adolfo Tito Yllana, September 2021 (GPOABF 0882) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Adolfo Tito Yllana]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[titular archbishop]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Papua New Guinea]]<br/>[[Apostolic Nuncio to the Solomon Islands]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Pakistan]]<br/>[[Apostolic Nuncio to the Democratic Republic of the Congo]]<br/>[[apostolic nuncio to Israel]]<br/>[[Apostolic Delegate to Jerusalem and Palestine]]<br/>[[apostolic nuncio to Cyprus]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Australia]] | [[:en:Adolfo_Tito_Yllana|Adolfo Tito Yllana]] |- | [[Talaksan:Donnie Nietes.png|center|128px]] | [[Donnie Nietes]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref> | | | | [[:en:Donnie_Nietes|Donnie Nietes]] |- | | [[Dioscoro S. Rabor]] | [[soologo]]<ref name="ref_c5b160c8d062942dc63fae4cd18b5000d2e4309511b37a3761c11480d808103a">''[[:d:Q56114183|In Memoriam: Dioscoro S. Rabor, 1911-1996]]''</ref><br/>[[scientific collector]]<ref name="ref_96103d1bdc4401a014da17bd3b27b7311f90c94b2d4009870bb4218001e27e27">''[[:d:Q64446405|Bionomia]]''</ref> | | | | [[:en:Dioscoro_S._Rabor|Dioscoro S. Rabor]] |- | | [[Rachel Grant]] | [[artista]]<ref name="ref_829d37a31568b8478bf0c63a9a244a4d1f5285e71d8377ba0f75a6d875322f65">''[[:d:Q1204237|Deutsche Synchronkartei]]''</ref><br/>[[modelo]]<br/>[[artista sa pelikula]]<br/>[[scuba diver]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]] | | | | [[:en:Rachel_Grant|Rachel Grant]] |- | [[Talaksan:Andray Blatche.jpg|center|128px]] | [[Andray Blatche]] | [[basketbolista]]<ref name="ref_b316776bfd4d19b22b05d403d20bf7aa69dcd18a806d586c89f9100926aeab05">''[[:d:Q7300810|RealGM]]''</ref> | | | | [[:en:Andray_Blatche|Andray Blatche]] |- | | [[Oscar Cruz]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Oscar_Cruz|Oscar Cruz]] |- | [[Talaksan:Angelo Reyes.jpg|center|128px]] | [[Angelo Reyes]] | [[politiko]]<br/>[[military personnel]] | | | [[Kalihim ng Tanggulang Pambansa]]<br/>[[Kalihim ng Kapaligiran at Likas na Yaman]]<br/>[[Kalihim ng Enerhiya]]<br/>[[Kalihim ng Interyor at Pamahalaang Lokal]] | [[:en:Angelo_Reyes|Angelo Reyes]] |- | [[Talaksan:Archbishop Angel Lagdameo.jpg|center|128px]] | [[Angel Lagdameo]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[archbishop of Jaro]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Angel_Lagdameo|Angel Lagdameo]] |- | [[Talaksan:JfAniceto0456Pacianofvf 06.JPG|center|128px]] | [[Paciano Aniceto]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Catholic archbishop]] | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]] | [[:en:Paciano_Aniceto|Paciano Aniceto]] |- | [[Talaksan:Cardinal Ricardo Vidal.jpg|center|128px]] | [[Ricardo Tito Jamin Vidal]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[titular bishop]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Ricardo_Vidal|Ricardo Vidal]] |- | [[Talaksan:Orlando Quevedo 2016.jpg|center|128px]] | [[Orlando Beltran Quevedo]] | [[manunulat]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[Roman Catholic Archbishop of Nueva Segovia]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Orlando_Quevedo|Orlando Quevedo]] |- | | [[Angelito Lampon]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[titular bishop]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[vicar apostolic]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Angelito_Lampon|Angelito Lampon]] |- | [[Talaksan:Romulo Valles Balangiga bell turnover (cropped).jpg|center|128px]] | [[Romulo Valles]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Romulo_Valles|Romulo Valles]] |- | | [[Antonio Ledesma]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<br/>[[Arsobispo]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[Catholic theologian]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[coadjutor bishop]]<br/>[[bishop prelate]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Antonio_Ledesma|Antonio Ledesma]] |- | [[Talaksan:JfTobias0431Bishopfvf 02.JPG|center|128px]] | [[Antonio Realubin Tobias]] | [[teologo]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Antonio_Tobias|Antonio Tobias]] |- | [[Talaksan:Albert del Rosario.jpg|center|128px]] | [[Albert del Rosario]] | [[diplomata]]<br/>[[politiko]]<br/>[[negosyante]] | | | [[Kalihim ng Ugnayang Panlabas]]<br/>[[ambassador of the Philippines to the United States]] | [[:en:Albert_del_Rosario|Albert del Rosario]] |- | [[Talaksan:Arnel Pineda by Phey Palma.jpg|center|128px]] | [[Arnel Pineda]] | [[mang-aawit]]<br/>[[manunulat ng awitin]] | | | | [[:en:Arnel_Pineda|Arnel Pineda]] |- | [[Talaksan:Chadhugo (300dpi).jpg|center|128px]] | [[Chad Hugo]] | [[record producer]]<br/>[[piyanista]]<br/>[[manunulat ng awitin]]<br/>[[gitarista]]<br/>[[saxophonist]]<br/>[[kompositor]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Chad_Hugo|Chad Hugo]] |- | [[Talaksan:Bishop.Arturo.Bastes.jpg|center|128px]] | [[Arturo M. Bastes]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[coadjutor bishop]] | [[:en:Arturo_Bastes|Arturo Bastes]] |- | [[Talaksan:Ernie Chan at Super-Con 2009.JPG|center|128px]] | [[Ernie Chan]] | [[comics artist]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[Prodyuser sa telebisyon|produser sa telebisyon]]<br/>[[ilustrador]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[graphic artist]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[disenyador]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[alagad ng sining biswal]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref> | | | | [[:en:Ernie_Chan|Ernie Chan]] |- | [[Talaksan:Venus Raj.jpg|center|128px]] | [[Venus Raj]] | [[modelo]]<br/>[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]] | | | | [[:en:Venus_Raj|Venus Raj]] |- | [[Talaksan:Brian Yuzna (2007 crop).jpg|center|128px]] | [[Brian Yuzna]] | [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[prodyuser ng pelikula]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[screenwriter]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[artista]] | | | | [[:en:Brian_Yuzna|Brian Yuzna]] |- | | [[Leonardo Legaspi]] | [[propesor ng unibersidad]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Roman Catholic Archbishop of Caceres]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Leonardo_Legaspi|Leonardo Legaspi]] |- | [[Talaksan:Brillante Mendoza at the 69th Venice International Film Festival, September 2012.jpg|center|128px]] | [[Brillante Mendoza]] | [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<br/>[[cinematographer]]<ref name="ref_833b0ecf39cfd9c634b88c55346640b8ff53e5ec78e177b604b7a78346be027c">http://asianwiki.com/Brillante_Mendoza</ref><br/>[[screenwriter]]<ref name="ref_89d32ec69eda3ae30901972a23ca4c45d7f2c401e64244cc1c33b72d8976e7fa">https://lilokpelikula.wordpress.com/2009/10/21/lola-brillante-mendoza-2009/</ref><ref name="ref_df976a5955ea21883692f260e6765daa529da60de09340ac0bd712c56bd8c1ba">http://www.timeout.com/london/film/captive-2012</ref><ref name="ref_2cd4517100d2a9b21c471d3cc0520af58e84f86743a8b0f423ac62d628a710c6">''[[:d:Q105584|Rotten Tomatoes]]''</ref><ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[prodyuser ng pelikula]]<ref name="ref_b2d7a45e5d3180f042276aa6e9408760514212ca319bc04a9eaae19b89f7c331">http://www.nytimes.com/movies/movie/457936/Kinatay/details</ref><ref name="ref_2cd4517100d2a9b21c471d3cc0520af58e84f86743a8b0f423ac62d628a710c6">''[[:d:Q105584|Rotten Tomatoes]]''</ref><br/>[[production designer]]<br/>[[direktor]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Brillante_Mendoza|Brillante Mendoza]] |- | [[Talaksan:Pancho Villa BNF.jpeg|center|128px]] | [[Pancho Villa]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref> | | | | [[:en:Pancho_Villa_(boxer)|Pancho Villa (boxer)]] |- | [[Talaksan:Bishop Broderick Pabillo at the Manila Cathedral 2023-10-29.jpg|center|128px]] | [[Broderick Soncuaco Pabillo]] | [[teologo]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Broderick_Pabillo|Broderick Pabillo]] |- | [[Talaksan:Simeon Toribio.jpg|center|128px]] | [[Simeón Toribio]] | [[politiko]]<br/>[[atleta]] | | | [[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] | [[:en:Simeon_Toribio|Simeon Toribio]] |- | [[Talaksan:Julio Rosales.jpg|center|128px]] | [[Julio Rosales]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Julio_Rosales|Julio Rosales]] |- | [[Talaksan:Jerry Lucena.jpg|center|128px]] | [[Jerry Lucena]] | [[futbolista]]<br/>[[association football manager]] | | | | [[:en:Jerry_Lucena|Jerry Lucena]] |- | | [[David William Valencia Antonio]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[apostolic administrator]]<br/>[[Roman Catholic Archbishop of Nueva Segovia]] | [[:en:David_William_Antonio|David William Antonio]] |- | | [[Miguel White]] | [[atleta]] | | | | [[:en:Miguel_White|Miguel White]] |- | [[Talaksan:Fernando Capalla.jpg|center|128px]] | [[Fernando Capalla]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[coadjutor archbishop]]<br/>[[territorial prelate]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Fernando_Capalla|Fernando Capalla]] |- | [[Talaksan:Rolando Santos CM.jpg|center|128px]] | [[Rolando Crisostomo Santos]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]] | [[:en:Rolando_Santos|Rolando Santos]] |- | [[Talaksan:Archbishop Gilbert Garcera 2024-06-29.jpg|center|128px]] | [[Gilbert Garcera]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Archbishop of Lipa]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Gilbert_Garcera|Gilbert Garcera]] |- | | [[Meiling Melançon]] | [[artista]]<br/>[[modelo]]<br/>[[artista sa pelikula]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]] | | | | [[:en:Mei_Melan%C3%A7on|Mei Melan%C3%A7on]] |- | [[Talaksan:Archbishop John F. Du.png|center|128px]] | [[John F. Du]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Archbishop of Palo]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]] | [[:en:John_F._Du|John F. Du]] |- | [[Talaksan:Bishop Jose Romeo O. Lazo (2).jpg|center|128px]] | [[Jose Romeo Lazo]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Roman Catholic Bishop of San Jose de Antique]]<br/>[[archbishop of Jaro]] | [[:en:Jose_Romeo_Lazo|Jose Romeo Lazo]] |- | | [[Jose S. Palma]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Bishop of Calbayog]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[Archbishop of Palo]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Jos%C3%A9_S._Palma|Jos%C3%A9 S. Palma]] |- | | [[Mark Javier]] | [[archer]] | | | | [[:en:Mark_Javier|Mark Javier]] |- | [[Talaksan:D LIM.jpg|center|128px]] | [[Danilo Lim]] | [[politiko]]<br/>[[military personnel]] | | | | [[:en:Danilo_Lim|Danilo Lim]] |- | | [[Osvaldo Padilla]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[titular archbishop]]<br/>[[apostolic nuncio to Panama]]<br/>[[apostolic nuncio to Sri Lanka]]<br/>[[apostolic nuncio to Nigeria]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Costa Rica]]<br/>[[apostolic nuncio to South Korea]]<br/>[[apostolic nuncio to Mongolia]] | [[:en:Osvaldo_Padilla|Osvaldo Padilla]] |- | [[Talaksan:Pablo Virgilio David in 2014 (Retouched).jpg|center|128px]] | [[Pablo Virgilio Siongco David]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]<br/>[[cardinal priest]] | [[:en:Pablo_Virgilio_David|Pablo Virgilio David]] |- | | [[Rodolfo Tan Cardoso]] | [[ahedresista]] | | | | [[:en:Rodolfo_Tan_Cardoso|Rodolfo Tan Cardoso]] |- | | [[Leopoldo Serantes]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Leopoldo_Serantes|Leopoldo Serantes]] |- | [[Talaksan:Archbishop Ramon Argüelles.jpg|center|128px]] | [[Ramon Arguelles]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Archbishop of Lipa]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]] | [[:en:Ramon_Arguelles|Ramon Arguelles]] |- | [[Talaksan:Bishop Reynaldo G. Evangelista.jpg|center|128px]] | [[Reynaldo Evangelista]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[bishop of Imus]] | [[:en:Reynaldo_Evangelista|Reynaldo Evangelista]] |- | [[Talaksan:Dr Honoria Acosta-Sison.jpg|center|128px]] | [[Honoria Acosta-Sison]] | [[gynecologist]]<ref name="ref_2e1dc5b7c6c2a86eb86a2122d9352ef1f3c7714a1143fe7c1b3fc067eab931f7">''[[:d:Q28721132|The Biographical Dictionary of Women in Science]]''</ref><br/>[[propesor ng unibersidad]]<ref name="ref_2e1dc5b7c6c2a86eb86a2122d9352ef1f3c7714a1143fe7c1b3fc067eab931f7">''[[:d:Q28721132|The Biographical Dictionary of Women in Science]]''</ref><br/>[[obstetrician]] | | | | [[:en:Honoria_Acosta-Sison|Honoria Acosta-Sison]] |- | | [[Sergio Utleg]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[diocesan bishop]] | [[:en:Sergio_Utleg|Sergio Utleg]] |- | [[Talaksan:Teófilo Yldefonso 1928.jpg|center|128px]] | [[Teófilo Yldefonso]] | [[manlalangoy]]<br/>[[military personnel]] | | | | [[:en:Te%C3%B3filo_Yldefonso|Te%C3%B3filo Yldefonso]] |- | | [[Gabriel Reyes]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[Arsobispo ng Maynila]]<br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[titular archbishop]]<br/>[[bishop of Cebu]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Gabriel_Reyes|Gabriel Reyes]] |- | | [[Wenceslao Selga Padilla]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[titular bishop]]<br/>[[apostolic prefect]]<br/>[[superior]] | [[:en:Wenceslao_Padilla|Wenceslao Padilla]] |- | [[Talaksan:Melissa de la Cruz at LA Time Festival of Books 2013-cropped.jpg|center|128px]] | [[Melissa de la Cruz]] | [[manunulat]]<br/>[[children's writer]]<br/>[[nobelista]]<br/>[[editor]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[young adult author]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | [[Blue Bloods]] | | [[:en:Melissa_de_la_Cruz|Melissa de la Cruz]] |- | [[Talaksan:Shamcey Supsup on September 18, 2011.jpg|center|128px]] | [[Shamcey Supsup]] | [[modelo]]<br/>[[arkitekto]]<br/>[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]] | | | | [[:en:Shamcey_Supsup-Lee|Shamcey Supsup-Lee]] |- | [[Talaksan:Anthony Villanueva 2017 stamp of the Philippines.jpg|center|128px]] | [[Anthony Villanueva]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref><br/>[[artista]] | | | | [[:en:Anthony_Villanueva|Anthony Villanueva]] |- | | [[Roel Velasco]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Roel_Velasco|Roel Velasco]] |- | [[Talaksan:2013 AVN Awards - Mimi Miyagi (8396773441) (crop).jpg|center|128px]] | [[Mimi Miyagi]] | [[artistang pornograpiko]]<br/>[[modelo]]<br/>[[erotic photography model]]<br/>[[politiko]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]] | | | | [[:en:Mimi_Miyagi|Mimi Miyagi]] |- | | [[José Villanueva]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Jos%C3%A9_Villanueva_(boxer)|Jos%C3%A9 Villanueva (boxer)]] |- | | [[Isnilon Hapilon]] | [[militant]]<ref name="ref_3a050fe4a1b5cdc123941a4d809de3e4cbdf86aca7a47d00e70fc73396c7692f">http://www.reuters.com/article/us-philippines-militants-idUSBRE93F09K20130416</ref><br/>[[military personnel]] | | | [[Emir]] | [[:en:Isnilon_Hapilon|Isnilon Hapilon]] |- | | [[Satoshi Otomo]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Satoshi_%C5%8Ctomo|Satoshi %C5%8Ctomo]] |- | [[Talaksan:Pedro Abad Santos.jpg|center|128px]] | [[Pedro Abad Santos]] | [[politiko]] | | | [[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] | [[:en:Pedro_Abad_Santos|Pedro Abad Santos]] |- | [[Talaksan:Van Partible by Gage Skidmore.jpg|center|128px]] | [[Van Partible]] | [[animator]]<br/>[[screenwriter]]<br/>[[Prodyuser sa telebisyon|produser sa telebisyon]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<ref name="ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b">''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''</ref><br/>[[direktor sa telebisyon]]<ref name="ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b">''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''</ref><br/>[[film screenwriter]]<ref name="ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b">''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''</ref> | | | | [[:en:Van_Partible|Van Partible]] |- | [[Talaksan:Satine Phoenix Porn Star Karaoke 2007-05-01 1.jpg|center|128px]] | [[Satine Phoenix]] | [[artista]]<br/>[[artistang pornograpiko]]<br/>[[pintor]]<br/>[[modelo]]<br/>[[online streamer]] | | | | [[:en:Satine_Phoenix|Satine Phoenix]] |- | | [[Rosalina Abejo]] | [[Konduktor ng musika|konduktor]]<br/>[[kompositor]]<ref name="ref_115bb190520bffe7d3b11a69f9df49b7ce90dc74fcae0be2a25876d6fbd480ac">http://www.musicsack.com/personfmt_itempk.cfm?itempk=7</ref><ref name="ref_78ef1b4c4bfd98c1b57835278aa68bfb7a82f895c16dd08902a7241396b8dd66">http://philippinemusicregistry.com.ph/main/artist/view/8</ref> | | | | [[:en:Rosalina_Abejo|Rosalina Abejo]] |- | [[Talaksan:Carli de Murga 20191101 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Carlie de Murga]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Carli_de_Murga|Carli de Murga]] |- | | [[Gurdev Khush]] | [[henetista]]<ref name="ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731">''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''</ref><br/>[[magsasaka]]<ref name="ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731">''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''</ref><br/>[[agronomo]]<ref name="ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731">''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''</ref> | | | | [[:en:Gurdev_Khush|Gurdev Khush]] |- | [[Talaksan:Philippines Foreign Secretary Yasay Addresses Reporters at a News Conference (28502880421) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Perfecto R. Yasay, Jr.]] | [[negosyante]]<br/>[[abogado]]<ref name="ref_5d9f0275a9a10a2540c3b54d54876fcc3ca330edb427fb3d32e3b7d6b2c4ce30">https://cairope.dfa.gov.ph/site-administrator/embassy-news/150-perfecto-r-yasay-jr-secretary-of-foreign-affairs</ref><br/>[[politiko]] | | | [[chairperson]]<ref name="ref_a95020c6c926990cc42cba9158f1ffa3651c92e7a72951390e120a8a21ca0969">https://news.mb.com.ph/2020/06/12/former-dfa-sec-yasay-dies-73/</ref><br/>[[Kalihim ng Ugnayang Panlabas]]<ref name="ref_7911ff1da716d452199d6d0b838df2f94f6168b660ff4836baf6ac4a4d662d24">https://newsinfo.inquirer.net/878680/ca-rejects-appointment-of-yasay</ref> | [[:en:Perfecto_Yasay_Jr.|Perfecto Yasay Jr.]] |- | [[Talaksan:Ronnie del Carmen.jpg|center|128px]] | [[Ronnie del Carmen]] | [[animator]]<br/>[[screenwriter]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<br/>[[ilustrador]]<br/>[[comics artist]]<br/>[[artista]]<br/>[[graphic artist]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[alagad ng sining]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Ronnie_del_Carmen|Ronnie del Carmen]] |- | [[Talaksan:Álvaro Silva 20191101 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Álvaro Silva]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:%C3%81lvaro_Silva_(footballer)|%C3%81lvaro Silva (footballer)]] |- | [[Talaksan:Kevin Ray Mendoza 20120329.jpg|center|128px]] | [[Kevin Ray Mendoza Hansen]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Kevin_Ray_Mendoza|Kevin Ray Mendoza]] |- | | [[Natividad Almeda López]] | [[abogado]]<br/>[[hukom]] | | | | [[:en:Natividad_Almeda-L%C3%B3pez|Natividad Almeda-L%C3%B3pez]] |- | [[Talaksan:Geena Rocero for Chromat.jpg|center|128px]] | [[Geena Rocero]] | [[modelo]]<br/>[[LGBTQ rights activist]]<br/>[[Playmate]] | | | | [[:en:Geena_Rocero|Geena Rocero]] |- | [[Talaksan:Vicky Tauli-Corpuz in Kuala-Lumpur.jpg|center|128px]] | [[Victoria Tauli-Corpuz]] | [[indigenous rights activist]] | | | [[United Nations Special Rapporteur]] | [[:en:Victoria_Tauli-Corpuz|Victoria Tauli-Corpuz]] |- | [[Talaksan:Daisuke Sato.jpg|center|128px]] | [[Daisuke Sato]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Daisuke_Sato_(footballer)|Daisuke Sato (footballer)]] |- | [[Talaksan:Cleveland Cavaliers vs. Brooklyn Nets (47112577701).jpg|center|128px]] | [[Jordan Clarkson]] | [[basketbolista]] | | | | [[:en:Jordan_Clarkson|Jordan Clarkson]] |- | [[Talaksan:Bienvenido Marañón CER 3-0 DAV post-match interview May 23, 2018 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Bienvenido Marañón Morejón]] | [[futbolista]]<ref name="ref_29e115b4d8673aa55ed93f170246260cdb6ce2dbf55e09a234ed0993291e067f">''[[:d:Q5715639|BDFutbol]]''</ref> | | | | [[:en:Bienvenido_Mara%C3%B1%C3%B3n|Bienvenido Mara%C3%B1%C3%B3n]] |- | [[Talaksan:Kevin Ingresso.jpg|center|128px]] | [[Kevin Ingreso]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Kevin_Ingreso|Kevin Ingreso]] |- | | [[Oscar Jaime Llaneta Florencio]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Oscar_Jaime_Florencio|Oscar Jaime Florencio]] |- | [[Talaksan:Rep. Geraldine Roman (19th Congress).jpg|center|128px]] | [[Geraldine Roman]] | [[mamamahayag]]<br/>[[estadista]]<br/>[[politiko]]<ref name="ref_70993855ad08fbce4b2a13f5728ccf26f2ab52af081a59aa31f17fdd9af2f41d">http://congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref><ref name="ref_d01d114b0423af7fdb7cb4885737a659fb2b6409f8acd63e037ff3f1958646bb">http://www.congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref> | | | [[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]]<ref name="ref_d01d114b0423af7fdb7cb4885737a659fb2b6409f8acd63e037ff3f1958646bb">http://www.congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref><br/>[[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]]<ref name="ref_70993855ad08fbce4b2a13f5728ccf26f2ab52af081a59aa31f17fdd9af2f41d">http://congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref><br/>[[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] | [[:en:Geraldine_Roman|Geraldine Roman]] |- | [[Talaksan:Kylie Verzosa 2022 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Kylie Verzosa]] | [[modelo]]<br/>[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]]<br/>[[artista]] | | | | [[:en:Kylie_Verzosa|Kylie Verzosa]] |- | | [[Tabinas Jefferson]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Jefferson_Tabinas|Jefferson Tabinas]] |- | [[Talaksan:Eumir felix marcial KL 2017.jpg|center|128px]] | [[Eumir Marcial]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref> | | | | [[:en:Eumir_Marcial|Eumir Marcial]] |- | [[Talaksan:Manny Jacinto at the 2018 Comic-Con International (42913094245) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Manny Jacinto]] | [[artista sa telebisyon]]<br/>[[mananayaw]]<br/>[[artista]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref> | | | | [[:en:Manny_Jacinto|Manny Jacinto]] |- | [[Talaksan:New Clark City Visit of Kayla Sanchez (cropped).jpg|center|128px]] | [[Kayla Sanchez]] | [[manlalangoy]]<ref name="ref_71088fd3015a897b4edb05c490dbd362f030de19fdf8997617b2579e42df444f">''[[:d:Q23439984|swimrankings.net]]''</ref> | | | | [[:en:Kayla_Sanchez|Kayla Sanchez]] |- | [[Talaksan:Karen Ibasco in MisOr (2018).jpg|center|128px]] | [[Karen Ibasco]] | [[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]]<br/>[[pisiko]] | | | | [[:en:Karen_Ibasco|Karen Ibasco]] |- | [[Talaksan:Sarina Bolden.png|center|128px]] | [[Sarina Bolden]] | [[futbolista]]<ref name="ref_a4daea7bcee446c1cbd0b6a142d0b95aeef218a10a1d147d8d274272a911d962">https://www.chicagotribune.com/sports/soccer/ct-world-cup-sarina-bolden-philippines-20230725-kihxntol2zb3nhmqhvhlgmqqci-story.html</ref> | | | | [[:en:Sarina_Bolden|Sarina Bolden]] |- | [[Talaksan:Margielyn Didal (cropped).jpg|center|128px]] | [[Margielyn Didal]] | [[skateboarder]] | | | | [[:en:Margielyn_Didal|Margielyn Didal]] |- | | [[Rex Andrew Clement Alarcon]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Catholic deacon]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Roman Catholic Archbishop of Caceres]] | [[:en:Rex_Andrew_Alarcon|Rex Andrew Alarcon]] |- | [[Talaksan:Louise Mabulo UN Young Champion of the Earth Award Ceremony Speech 3 (50750541351).jpg|center|128px]] | [[Louise Emmanuelle Mabulo]] | [[cook]]<br/>[[environmentalist]]<ref name="ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991">https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234</ref><br/>[[magsasaka]]<ref name="ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991">https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234</ref><br/>[[entrepreneur]]<ref name="ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991">https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234</ref> | | | | [[:en:Louise_Mabulo|Louise Mabulo]] |- | [[Talaksan:MitskiAPE180824 (13 of 116) (53941099308) (cropped 2).jpg|center|128px]] | [[Beabadoobee]] | [[mang-aawit-manunulat]]<ref name="ref_7f185c0ce88ceaf3e120d7aa46e91399685a365ee5391ffd639c3a94965f31df">https://www.theguardian.com/music/2024/nov/13/beabadoobee-review-02-academy-glasgow</ref><ref name="ref_bafb9b83290b96566f3ea036dee83e3d41462a1b08fd9520933aec511b33c32c">https://www.nme.com/news/music/beabadoobee-brits-interview-sabrina-carpenter-embracing-imperfection-3843092</ref> | | | | [[:en:Beabadoobee|Beabadoobee]] |- | | [[Marinel Sumook Ubaldo]] | [[climate activist]] | | | | [[:en:Marinel_Sumook_Ubaldo|Marinel Sumook Ubaldo]] |- | [[Talaksan:Bianca Bustamante 2024.jpg|center|128px]] | [[Bianca Bustamante]] | [[racing driver]]<br/>[[racecar driver]] | | | | [[:en:Bianca_Bustamante|Bianca Bustamante]] |- | [[Talaksan:Sophia Katseye.jpg|center|128px]] | [[Sophia Laforteza]] | [[mang-aawit]]<br/>[[artista]] | | | | [[:en:Sophia_Laforteza|Sophia Laforteza]] |- | [[Talaksan:PIA Leyte - Aira Villegas interview (cropped).jpg|center|128px]] | [[Aira Villegas]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Aira_Villegas|Aira Villegas]] |} {{Wikidata list end}} no3f1mifi3d4moxumqj4aa0rxr1rmcv 15 281597 2209086 2208562 2026-05-25T17:14:41Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2209086 wikitext text/x-wiki == Wala pang artikulo == {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?linkcount WHERE { ?item wdt:P106 ?occupation. ?occupation wdt:P279* wd:Q864503. ?item wikibase:sitelinks ?linkcount . } GROUP BY ?item ?linkcount ORDER BY DESC(?linkcount) LIMIT 200 |columns=number,item,label:Article,P569,P570,P101,P18 |section= |min_section= |sort= |links=red_only |thumb=128 |autolist=fallback |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! number ! item ! Article ! petsa ng kapanangakan ! petsa ng kamatayan ! field of work ! larawan |- | style='text-align:right'| 1 | [[:d:Q144535|Q144535]] | [[Herbert Spencer]] | data-sort-value="1820" | 1820-04-27<br/>1820-04-28 | data-sort-value="1903" | 1903-12-08 | [[botanika]] | [[Talaksan:Herbert Spencer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[:d:Q11826|Q11826]] | [[Al-Biruni]] | data-sort-value="973" | 973-09-04 | data-sort-value="1048" | 1048-12-09 | [[pisika]]<br/>[[matematika]]<br/>[[astronomiya]]<br/>[[likas na agham]]<br/>[[kasaysayan]]<br/>[[chronology]]<br/>[[laborer]]<br/>[[Indology]]<br/>[[agham pandaigdig]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[kartograpiya]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]]<br/>[[astrolohiya]]<br/>[[kimika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[sikolohiya]]<br/>[[teolohiya]]<br/>[[parmakolohiya]]<br/>[[history of religions]]<br/>[[mineralohiya]] | [[Talaksan:Al-Biruni Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[:d:Q131117|Q131117]] | [[Maria Montessori]] | data-sort-value="1870" | 1870-08-31 | data-sort-value="1952" | 1952-05-06 | [[pedagohiya]] | [[Talaksan:Maria Montessori (portrait).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[:d:Q185007|Q185007]] | [[Rita Levi-Montalcini]] | data-sort-value="1909" | 1909-04-22 | data-sort-value="2012" | 2012-12-30 | [[neurobiology]] | [[Talaksan:Rita Levi-Montalcini (1986).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[:d:Q7487|Q7487]] | [[Dorothy Hodgkin]] | data-sort-value="1910" | 1910-05-12 | data-sort-value="1994" | 1994-07-29 | [[X-ray crystallography]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[kimika]]<br/>[[kristalograpiya]] | [[Talaksan:Professor Dorothy Hodgkin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[:d:Q160362|Q160362]] | [[Theophrastus]] | data-sort-value="-371" | -371 | data-sort-value="-287" | -287 | [[botanika]] | [[Talaksan:Teofrasto Orto botanico head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[:d:Q102034|Q102034]] | [[Ronald Ross]] | data-sort-value="1857" | 1857-05-13 | data-sort-value="1932" | 1932-09-16 | [[parasitolohiya]]<br/>[[epidemiyolohiya]] | [[Talaksan:Ronald Ross.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[:d:Q60059|Q60059]] | [[Albertus Magnus]] | data-sort-value="1200" | 1200 | data-sort-value="1280" | 1280-11-15 | [[pilosopiya]] | [[Talaksan:Tommaso da modena, ritratti di domenicani (vescovo) 1352 150cm, treviso, ex convento di san niccolò, sala del capitolo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[:d:Q78496|Q78496]] | [[Konrad Zacharias Lorenz]] | data-sort-value="1903" | 1903-11-07 | data-sort-value="1989" | 1989-02-27 | [[etolohiya]]<br/>[[pilosopiya]] | [[Talaksan:Konrad Lorenz.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[:d:Q199654|Q199654]] | [[Barbara McClintock]] | data-sort-value="1902" | 1902-06-16 | data-sort-value="1992" | 1992-09-02 | [[henetika]]<br/>[[cytogenetics]] | [[Talaksan:Barbara McClintock (1902-1992) shown in her laboratory in 1947.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[:d:Q462843|Q462843]] | [[Tu Youyou]] | data-sort-value="1930" | 1930-12-30 | | [[parmakolohiya]]<br/>[[tradisyonal na panggagamot na Tsino]] | [[Talaksan:D810 4987 Tu Youyou, medicine (22945001843) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[:d:Q25820|Q25820]] | [[Thomas Young]] | data-sort-value="1773" | 1773-06-13 | data-sort-value="1829" | 1829-05-10 | [[pisika]]<br/>[[mekanika]]<br/>[[lingguwistika]]<br/>[[agham ng mga materyal]] | [[Talaksan:Thomas Young by Briggs.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[:d:Q229264|Q229264]] | [[Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon]] | data-sort-value="1707" | 1707-09-07 | data-sort-value="1788" | 1788-04-15 | [[biyolohiya]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[heolohiya]]<br/>[[political arithmetic]] | [[Talaksan:Georges-Louis Leclerc de Buffon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[:d:Q173441|Q173441]] | [[Abu Abdullah Muhammad al-Idrisi al-Qurtubi al-Hasani as-Sabti]] | data-sort-value="1110" | 1110 | data-sort-value="1166" | 1166<br/>1165 | [[kartograpiya]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[paglalakbay]] | [[Talaksan:Al-Idrisi, Sayr mulhimah min al-Sharq wa-al-Gharb.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[:d:Q70554|Q70554]] | [[Hermann Emil Fischer]] | data-sort-value="1852" | 1852-10-09 | data-sort-value="1919" | 1919-07-15 | [[kimika]] | [[Talaksan:Hermann Emil Fischer. Photograph by Atelier Victoria, 1895. Wellcome V0027668 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[:d:Q7426|Q7426]] | [[Ada Yonath]] | data-sort-value="1939" | 1939-06-22 | | [[kristalograpiya]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[ribosoma]]<br/>[[biyolohiyang estruktural]] | [[Talaksan:Ada E. Yonath.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[:d:Q204733|Q204733]] | [[Gerty Cori]] | data-sort-value="1896" | 1896-08-15 | data-sort-value="1957" | 1957-10-26 | [[biyokimika]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:Gerty Theresa Cori.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[:d:Q151564|Q151564]] | [[Frederick Sanger]] | data-sort-value="1918" | 1918-08-13 | data-sort-value="2013" | 2013-11-19 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Frederick Sanger2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[:d:Q213195|Q213195]] | [[B. F. Skinner]] | data-sort-value="1904" | 1904-03-20 | data-sort-value="1990" | 1990-08-18 | [[sikolohiya]]<br/>[[behavioral analytics]] | [[Talaksan:B.F. Skinner at Harvard circa 1950 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[:d:Q84405|Q84405]] | [[Karl Landsteiner]] | data-sort-value="1868" | 1868-06-14 | data-sort-value="1943" | 1943-06-26 | [[kimika]] | [[Talaksan:Karl Landsteiner nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[:d:Q214565|Q214565]] | [[Beatrix Potter]] | data-sort-value="1866" | 1866-07-28 | data-sort-value="1943" | 1943-12-22 | | [[Talaksan:Beatrix Potter by King cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[:d:Q107402|Q107402]] | [[Rosalyn Sussman Yalow]] | data-sort-value="1921" | 1921-07-19 | data-sort-value="2011" | 2011-05-30 | [[biyopisika]] | [[Talaksan:Rosalyn Yalow.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[:d:Q35703|Q35703]] | [[Gertrude B. Elion]] | data-sort-value="1918" | 1918-01-23 | data-sort-value="1999" | 1999-02-21 | [[parmakolohiya]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Gertrude Elion (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[:d:Q318750|Q318750]] | [[Stephen Hillenburg]] | data-sort-value="1961" | 1961-08-21 | data-sort-value="2018" | 2018-11-26 | [[biyolohiyang pandagat]]<br/>[[animasyon]]<br/>[[komiks]] | [[Talaksan:Stephen Hillenburg by Carlos Cazurro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[:d:Q60024|Q60024]] | [[Hermann von Helmholtz]] | data-sort-value="1821" | 1821-08-31 | data-sort-value="1894" | 1894-09-08 | [[pisika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[sikolohiya]] | [[Talaksan:Hermann von Helmholtz.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[:d:Q185777|Q185777]] | [[Alexis Carrel]] | data-sort-value="1873" | 1873-06-28 | data-sort-value="1944" | 1944-11-05 | [[Pag-oopera|pagtistis]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[pathophysiology]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[vascular surgery]] | [[Talaksan:Alexis Carrel 1912.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[:d:Q103844|Q103844]] | [[Françoise Barré-Sinoussi.]] | data-sort-value="1947" | 1947-07-30 | | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Françoise Barré-Sinoussi-press conference Dec 06th, 2008-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[:d:Q180468|Q180468]] | [[Albert von Szent-Györgyi Nagyrápolt]] | data-sort-value="1893" | 1893-09-16 | data-sort-value="1986" | 1986-10-22 | [[biyokimika]]<br/>[[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Albert Szent-Györgyi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[:d:Q200136|Q200136]] | [[Linda B. Buck]] | data-sort-value="1947" | 1947-01-29 | | [[biyolohiya]]<br/>[[neurosiyensiya]] | [[Talaksan:Linda Buck 2015 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 30 | [[:d:Q154824|Q154824]] | [[Norman Borlaug]] | data-sort-value="1914" | 1914-03-25 | data-sort-value="2009" | 2009-09-12 | [[agronomiya]] | [[Talaksan:Norman Borlaug.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 31 | [[:d:Q17280087|Q17280087]] | [[Emmanuelle Charpentier]] | data-sort-value="1968" | 1968-12-11 | | [[mikrobiyolohiya]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:Emmanuelle Charpentier.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[:d:Q80905|Q80905]] | [[Donald Arthur Glaser]] | data-sort-value="1926" | 1926-09-21 | data-sort-value="2013" | 2013-02-28 | [[pisika]] | [[Talaksan:Donald Glaser.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 33 | [[:d:Q102804|Q102804]] | [[Henri Moissan]] | data-sort-value="1852" | 1852-09-28 | data-sort-value="1907" | 1907-02-20 | [[kimika]] | [[Talaksan:Henri Moissan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[:d:Q177681|Q177681]] | [[Thomas Hunt Morgan]] | data-sort-value="1866" | 1866-09-25 | data-sort-value="1945" | 1945-12-04 | [[henetika]] | [[Talaksan:Thomas Hunt Morgan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 35 | [[:d:Q150630|Q150630]] | [[Camillo Golgi]] | data-sort-value="1843" | 1843-07-07 | data-sort-value="1926" | 1926-01-21 | [[malarya]]<br/>[[medisina]]<br/>[[histolohiya]]<br/>[[anatomiya]]<br/>[[patolohiya]]<br/>[[agham]] | [[Talaksan:Camillo Golgi nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 36 | [[:d:Q26322|Q26322]] | [[Carol Greider]] | data-sort-value="1961" | 1961-04-15 | | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:GREIDER Carol 2014 - Less vignetting.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[:d:Q43917|Q43917]] | [[Eduard Buchner]] | data-sort-value="1860" | 1860-05-20 | data-sort-value="1917" | 1917-08-13 | [[kimika]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Eduardbuchner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[:d:Q26321|Q26321]] | [[Elizabeth Blackburn]] | data-sort-value="1948" | 1948-11-26 | | [[biyolohiya]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[cytogenetics]] | [[Talaksan:Elizabeth Blackburn CHF Heritage Day 2012 Rush 001.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[:d:Q153159|Q153159]] | [[Elias Lönnrot]] | data-sort-value="1802" | 1802-04-09 | data-sort-value="1884" | 1884-03-19 | [[lingguwistika]]<br/>[[etnograpiya]]<br/>[[botanika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[pilolohiya]]<br/>[[collecting]]<br/>[[panitikan]] | [[Talaksan:Elias Lönnrot portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[:d:Q180350|Q180350]] | [[Frederick Banting]] | data-sort-value="1891" | 1891-11-14 | data-sort-value="1941" | 1941-02-21 | [[pisyolohiya]]<br/>[[parmakolohiya]] | [[Talaksan:Fredrick banting.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 41 | [[:d:Q234224|Q234224]] | [[Dian Fossey]] | data-sort-value="1932" | 1932-01-16 | data-sort-value="1985" | 1985-12-26 | [[etolohiya]] | [[Talaksan:Dian Fossey October 1968.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[:d:Q14279|Q14279]] | [[Giovanni Domenico Cassini]] | data-sort-value="1625" | 1625-06-08 | data-sort-value="1712" | 1712-09-14 | [[astronomiya]] | [[Talaksan:Giovanni Domenico Cassini.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 43 | [[:d:Q4273363|Q4273363]] | [[Frances Arnold]] | data-sort-value="1956" | 1956-07-25 | | [[inhinyeriyang pangkimika]]<br/>[[biocatalysis]]<br/>[[protein engineering]]<br/>[[synthetic biology]] | [[Talaksan:Frances Arnold in 2021 at Caltech 01 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 44 | [[:d:Q15118973|Q15118973]] | [[Aziz Sancar]] | data-sort-value="1946" | 1946-09-08 | | [[DNA repair]]<br/>[[Siklo ng selula|cell cycle]]<br/>[[circadian rhythm]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[DNA]] | [[Talaksan:Aziz Sancar 0060.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 45 | [[:d:Q107462|Q107462]] | [[Har Gobind Khorana]] | data-sort-value="1922" | 1922-01-09 | data-sort-value="2011" | 2011-11-09 | [[biyolohiyang molekular]] | [[Talaksan:Har Gobind Khorana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[:d:Q189488|Q189488]] | [[Willem Einthoven]] | data-sort-value="1860" | 1860-05-21 | data-sort-value="1927" | 1927-09-29 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Portrait of W. (Willem) Einthoven, professor of Physiology and Histology at Leiden University Icones 332.tiff|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 47 | [[:d:Q231402|Q231402]] | [[Jacques Monod]] | data-sort-value="1910" | 1910-02-09 | data-sort-value="1976" | 1976-05-31 | [[biyolohiya]]<br/>[[kontrasepsiyon]] | [[Talaksan:Jacques Monod 1971.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 48 | [[:d:Q60061|Q60061]] | [[Venkatraman Ramakrishnan]] | data-sort-value="1952" | 1952 | | [[biyokimika]]<br/>[[computational biology]]<br/>[[biyolohiyang molekular]] | [[Talaksan:Venki Ramakrishnan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 49 | [[:d:Q189006|Q189006]] | [[Charles Louis Alphonse Laveran]] | data-sort-value="1845" | 1845-06-18 | data-sort-value="1922" | 1922-05-18 | [[malarya]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:Charles Laveran nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[:d:Q104913|Q104913]] | [[Robert Edwards]] | data-sort-value="1925" | 1925-09-27 | data-sort-value="2013" | 2013-04-10 | [[reproductive medicine]] | [[Talaksan:Robert Geoffrey Edwards (2010).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[:d:Q8056214|Q8056214]] | [[Yoshinori Ohsumi]] | data-sort-value="1945" | 1945-02-09 | | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[autophagy]] | [[Talaksan:Nobel Laureates 7428 (30679389523) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 52 | [[:d:Q16196017|Q16196017]] | [[Tedros Adhanom Ghebreyesus]] | data-sort-value="1965" | 1965-03-03 | | [[community health]]<br/>[[kalusugang pampubliko]]<br/>[[international organization]]<br/>[[Pangangalagang pangkalusugan]]<br/>[[health administration]]<br/>[[mikrobiyolohiya]]<br/>[[politika]]<br/>[[Patakarang panlabas]] | [[Talaksan:Tedros Adhanom Ghebreyesus 2023.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 53 | [[:d:Q191026|Q191026]] | [[Francis Galton]] | data-sort-value="1822" | 1822-02-16 | data-sort-value="1911" | 1911-01-17 | [[Teorya ng probabilidad|probability theory]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]] | [[Talaksan:Sir Francis Galton, 1890s.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[:d:Q214851|Q214851]] | [[Charles Richet]] | data-sort-value="1850" | 1850-08-26 | data-sort-value="1935" | 1935-12-04 | [[medisina]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[allergology]]<br/>[[anapilaksis]]<br/>[[human physiology]]<br/>[[sikolohiya]]<br/>[[Esperanto]]<br/>[[ewhenesya]]<br/>[[Parasikolohiya]]<br/>[[creative and professional writing]]<br/>[[Tuluyan]]<br/>[[Drama]] | [[Talaksan:Charles Robert Richet nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[:d:Q6796222|Q6796222]] | [[May-Britt Moser]] | data-sort-value="1963" | 1963-01-04 | | [[neurosiyensiya]]<br/>[[grid neuron]] | [[Talaksan:May-Britt Moser (20902423978) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 56 | [[:d:Q232308|Q232308]] | [[Selman Abraham Waksman]] | data-sort-value="1888" | 1888-07-22 | data-sort-value="1973" | 1973-08-16 | [[biyokimika]]<br/>[[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:Selman Waksman NYWTS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 57 | [[:d:Q234463|Q234463]] | [[Sydney Brenner]] | data-sort-value="1927" | 1927-01-13 | data-sort-value="2019" | 2019-04-05 | [[biyolohiya]] | [[Talaksan:Sydney Brenner OIST 2008 (33208371153) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 58 | [[:d:Q189564|Q189564]] | [[Pierre Teilhard de Chardin]] | data-sort-value="1881" | 1881-05-01 | data-sort-value="1955" | 1955-04-10 | [[pilosopiya]]<br/>[[teolohiya]]<br/>[[pastoral care]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]]<br/>[[philosophical anthropology]]<br/>[[Christian philosophy]]<br/>[[heolohiya]] | [[Talaksan:TeilhardP 1955.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 59 | [[:d:Q5327|Q5327]] | [[Adolf Butenandt]] | data-sort-value="1903" | 1903-03-24 | data-sort-value="1995" | 1995-01-18 | [[biyokimika]]<br/>[[kimikang organiko]] | [[Talaksan:Bad Schachen Porträt; Adolf Butenandt - W134Nr.020182c - Willy Pragher (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[:d:Q106399|Q106399]] | [[John Howard Northrop]] | data-sort-value="1891" | 1891-07-05 | data-sort-value="1987" | 1987-05-27 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:John Howard Northrop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 61 | [[:d:Q12973|Q12973]] | [[Leopold III of Belgium]] | data-sort-value="1901" | 1901-11-03 | data-sort-value="1983" | 1983-09-25 | | [[Talaksan:Leopold III (1934).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 62 | [[:d:Q76727|Q76727]] | [[Ernst Jünger]] | data-sort-value="1895" | 1895-03-29 | data-sort-value="1998" | 1998-02-17 | [[pilosopiya]]<br/>[[Panitikang Aleman]]<br/>[[entomolohiya]] | [[Talaksan:Ernst Jünger vers 1920 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 63 | [[:d:Q55008046|Q55008046]] | [[Albert I of Belgium]] | data-sort-value="1875" | 1875-04-08 | data-sort-value="1934" | 1934-02-17 | | [[Talaksan:Albert I Koning der Belgen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 64 | [[:d:Q316371|Q316371]] | [[Vladimir Vernadsky]] | data-sort-value="1863" | 1863-02-28 | data-sort-value="1945" | 1945-01-06 | [[heolohiya]]<br/>[[kristalograpiya]]<br/>[[mineralohiya]]<br/>[[geochemistry]]<br/>[[radiogeology]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[biogeochemistry]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[history of geology]] | [[Talaksan:1934-V I Vernadsky.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 65 | [[:d:Q125057|Q125057]] | [[Richard Francis Burton]] | data-sort-value="1821" | 1821-03-19 | data-sort-value="1890" | 1890-10-20 | | [[Talaksan:Richard Francis Burton by Rischgitz, 1864.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 66 | [[:d:Q211029|Q211029]] | [[Edward O. Wilson]] | data-sort-value="1929" | 1929-06-10 | data-sort-value="2021" | 2021-12-26 | [[myrmecology]]<br/>[[sociobiology]]<br/>[[natural science]]<br/>[[soolohiya]]<br/>[[entomolohiya]]<br/>[[Saribuhay|biodiversity]]<br/>[[animal ecology]] | [[Talaksan:Edward O. Wilson, 2003 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 67 | [[:d:Q88608397|Q88608397]] | [[Katalin Karikó]] | data-sort-value="1955" | 1955-01-17 | | [[messenger RNA]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Katalin Karikó at the United States Embassy Sweden, 2023 Nobel Reception (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[:d:Q296047|Q296047]] | [[Sam Harris]] | data-sort-value="1967" | 1967-04-09 | | [[neurosiyensiya]]<br/>[[moralidad]]<br/>[[etika]]<br/>[[mindfulness]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[creative and professional writing]]<br/>[[criticism of religion]]<br/>[[Blog]]<br/>[[podcast show]]<br/>[[Meditasyon|pagninilay]] | [[Talaksan:Sam Harris 2016 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 69 | [[:d:Q154782|Q154782]] | [[Adelbert von Chamisso]] | data-sort-value="1781" | 1781-01-30 | data-sort-value="1838" | 1838-08-21 | [[botanika]]<br/>[[soolohiya]] | [[Talaksan:Chamisso Adelbert von 1781-1838.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 70 | [[:d:Q213504|Q213504]] | [[Charles Scott Sherrington]] | data-sort-value="1857" | 1857-11-27 | data-sort-value="1952" | 1952-03-04 | [[neurobiology]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[histolohiya]]<br/>[[bakteryolohiya]]<br/>[[patolohiya]] | [[Talaksan:Prof. Charles Scott Sherrington.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[:d:Q75847|Q75847]] | [[Harald zur Hausen]] | data-sort-value="1936" | 1936-03-11 | data-sort-value="2023" | 2023-05-29 | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Harald zur Hausen 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[:d:Q211787|Q211787]] | [[Jules Bordet]] | data-sort-value="1870" | 1870-06-13 | data-sort-value="1961" | 1961-04-06 | [[mikrobiyolohiya]]<br/>[[medisina]]<br/>[[bakteryolohiya]]<br/>[[immunology]] | [[Talaksan:Jules Bordet nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 73 | [[:d:Q57192|Q57192]] | [[Gerhard Domagk]] | data-sort-value="1895" | 1895-10-30 | data-sort-value="1964" | 1964-04-24 | [[patolohiya]] | [[Talaksan:Gerhard Domagk nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 74 | [[:d:Q49347|Q49347]] | [[Melvin Calvin]] | data-sort-value="1911" | 1911-04-08 | data-sort-value="1997" | 1997-01-08 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Melvin Calvin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[:d:Q77174|Q77174]] | [[Christiane Nüsslein-Volhard]] | data-sort-value="1942" | 1942-10-20 | | [[biyolohiya]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[genetic research]]<br/>[[developmental biology]]<br/>[[embriyolohiya]] | [[Talaksan:Christiane Nüsslein-Volhard mg 4372 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 76 | [[:d:Q58575|Q58575]] | [[Friedrich Wöhler]] | data-sort-value="1800" | 1800-07-31 | data-sort-value="1882" | 1882-09-23 | [[kimika]] | [[Talaksan:Friedrich Wöhler Litho.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[:d:Q157224|Q157224]] | [[Kary Mullis]] | data-sort-value="1944" | 1944-12-28 | data-sort-value="2019" | 2019-08-07 | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[kimika]] | [[Talaksan:Kary Mullis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[:d:Q157056|Q157056]] | [[Samuel Hahnemann]] | data-sort-value="1755" | 1755-04-10 | data-sort-value="1843" | 1843-07-02 | [[homeopatiya]] | [[Talaksan:Samuel Hahnemann 1841.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 79 | [[:d:Q233965|Q233965]] | [[Charles Nicolle]] | data-sort-value="1866" | 1866-09-21 | data-sort-value="1936" | 1936-02-28 | [[bakteryolohiya]] | [[Talaksan:Charles Jules Henri Nicolle. Photograph. Wellcome V0026919.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 80 | [[:d:Q170342|Q170342]] | [[Svante Pääbo]] | data-sort-value="1955" | 1955-04-20 | | [[paleogenetics]]<br/>[[evolutionary anthropology]]<br/>[[human evolutionary genetics]]<br/>[[henetika]]<br/>[[Biyolohiyang ebolutiba|ebolusyonaryong biyolohiya]]<br/>[[evolutionary genetics]] | [[Talaksan:Professor Svante Paabo ForMemRS (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[:d:Q115490|Q115490]] | [[Tadeusz Reichstein]] | data-sort-value="1897" | 1897-07-08 | data-sort-value="1996" | 1996-08-01 | | [[Talaksan:Thadeus Reichstein ETH-Bib Portr 10137.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 82 | [[:d:Q78478|Q78478]] | [[Robert Bárány]] | data-sort-value="1876" | 1876-04-22 | data-sort-value="1936" | 1936-04-08 | [[otolaryngology]] | [[Talaksan:Robert Bárány av Lars Emil Finn.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 83 | [[:d:Q92894|Q92894]] | [[Geoffrey Hinton]] | data-sort-value="1947" | 1947-12-06 | | [[deep learning]]<br/>[[pagkatuto ng makina]]<br/>[[neurosiyensiya]]<br/>[[artificial neural network]]<br/>[[applied psychology]]<br/>[[artipisyal na katalinuhan]] | [[Talaksan:Geoffrey E. Hinton, 2024 Nobel Prize Laureate in Physics (3x4 cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 84 | [[:d:Q170676|Q170676]] | [[Roger D. Kornberg]] | data-sort-value="1947" | 1947-04-24 | | [[biyolohiyang estruktural]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Roger Kornberg April 2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[:d:Q102379|Q102379]] | [[Paul Berg]] | data-sort-value="1926" | 1926-06-30 | data-sort-value="2023" | 2023-02-15 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Paul Berg in 1980.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 86 | [[:d:Q218311|Q218311]] | [[François Jacob]] | data-sort-value="1920" | 1920-06-17 | data-sort-value="2013" | 2013-04-20 | [[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:François Jacob nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 87 | [[:d:Q234590|Q234590]] | [[Christian de Duve]] | data-sort-value="1917" | 1917-10-02 | data-sort-value="2013" | 2013-05-04 | [[biyolohiyang pangselula]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Christian de Duve.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 88 | [[:d:Q7442|Q7442]] | [[Carolyn Bertozzi]] | data-sort-value="1966" | 1966-10-10 | | [[kimika]]<br/>[[glycobiology]] | [[Talaksan:Carolyn Bertozzi IMG 9384.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 89 | [[:d:Q189803|Q189803]] | [[Arthur Harden]] | data-sort-value="1865" | 1865-10-12 | data-sort-value="1940" | 1940-06-17 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:ArthurHarden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[:d:Q76600|Q76600]] | [[Manfred Eigen]] | data-sort-value="1927" | 1927-05-09 | data-sort-value="2019" | 2019-02-06 | [[biyopisika]] | [[Talaksan:Eigen,Manfred 1996 Göttingen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 91 | [[:d:Q105830|Q105830]] | [[Baruch Samuel Blumberg]] | data-sort-value="1925" | 1925-07-28 | data-sort-value="2011" | 2011-04-05 | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Baruch Samuel Blumberg by Tom Trower (NASA) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[:d:Q155764|Q155764]] | [[Robert Brown]] | data-sort-value="1773" | 1773-12-21 | data-sort-value="1858" | 1858-06-10 | [[botanika]]<br/>[[pisyolohiya ng halaman]]<br/>[[:Kategorya:Lumot]]<br/>[[mikroskopiya]] | [[Talaksan:Robert brown botaniker.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[:d:Q205772|Q205772]] | [[Jared Diamond]] | data-sort-value="1937" | 1937-09-10 | | [[ekolohiya]]<br/>[[Biyolohiyang ebolutiba|ebolusyonaryong biyolohiya]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[biogeography]] | [[Talaksan:Jared diamond.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[:d:Q232024|Q232024]] | [[John James Rickard Macleod]] | data-sort-value="1876" | 1876-09-06 | data-sort-value="1935" | 1935-03-16 | [[pisyolohiya]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:J.J.R. Macleod ca. 1928.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 95 | [[:d:Q104607|Q104607]] | [[Andrew Huxley]] | data-sort-value="1917" | 1917-11-22 | data-sort-value="2012" | 2012-05-30 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Andrew Fielding Huxley nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 96 | [[:d:Q155375|Q155375]] | [[Archibald Hill]] | data-sort-value="1886" | 1886-09-26 | data-sort-value="1977" | 1977-06-03 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Archibald Vivian Hill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 97 | [[:d:Q59478|Q59478]] | [[George Gamow]] | data-sort-value="1904" | 1904-03-04 | data-sort-value="1968" | 1968-08-19 | [[Pisikang teoretikal|theoretical physics]]<br/>[[astropisika]]<br/>[[pisikang nuklear]]<br/>[[physical cosmology]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[literary activity]]<br/>[[scientific non-fiction literature]]<br/>[[popular science literature]]<br/>[[children's and young adult literature]] | [[Talaksan:格·安·伽莫夫.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 98 | [[:d:Q73093|Q73093]] | [[Paul Karrer]] | data-sort-value="1889" | 1889-04-21 | data-sort-value="1971" | 1971-06-18 | [[kimikang organiko]] | [[Talaksan:UAZ DOK.005.059 Karrer.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 99 | [[:d:Q137106|Q137106]] | [[Howard Florey]] | data-sort-value="1898" | 1898-09-24 | data-sort-value="1968" | 1968-02-21 | | [[Talaksan:Howard Walter Florey 1945.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[:d:Q157239|Q157239]] | [[Artturi Ilmari Virtanen]] | data-sort-value="1895" | 1895-01-15 | data-sort-value="1973" | 1973-11-11 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:A-I-Virtanen-portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[:d:Q158749|Q158749]] | [[Albert François Lebrun]] | data-sort-value="1871" | 1871-08-29 | data-sort-value="1950" | 1950-03-06 | [[politika]] | [[Talaksan:Albert Lebrun 1932 (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 102 | [[:d:Q202136|Q202136]] | [[Barry Marshall]] | data-sort-value="1951" | 1951-09-30 | | [[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:Barry J Marshall.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 103 | [[:d:Q155914|Q155914]] | [[Peter Simon Pallas]] | data-sort-value="1741" | 1741-09-22 | data-sort-value="1811" | 1811-09-08 | [[soolohiya]]<br/>[[botanika]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[heolohiya]]<br/>[[etnograpiya]]<br/>[[pilolohiya]] | [[Talaksan:Peter Simon Pallas. Stipple engraving by A. Tardieu after hi Wellcome V0004437.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 104 | [[:d:Q234949|Q234949]] | [[David Baltimore]] | data-sort-value="1938" | 1938-03-07 | data-sort-value="2025" | 2025-09-06 | [[biyokimika]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[birolohiya]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[henetika]]<br/>[[Inhenyeriyang henetiko]] | [[Talaksan:Dr. David Baltimore2 crop2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 105 | [[:d:Q57191|Q57191]] | [[Hans Krebs]] | data-sort-value="1900" | 1900-08-25 | data-sort-value="1981" | 1981-11-22 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Hans Adolf Krebs.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 106 | [[:d:Q151593|Q151593]] | [[Olivier Messiaen]] | data-sort-value="1908" | 1908-12-10 | data-sort-value="1992" | 1992-04-27 | | [[Talaksan:Lezing Franse compoist Olivier Messiaen in Koninklijk Conservatorium in Den Haa, Bestanddeelnr 933-8262.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 107 | [[:d:Q115478|Q115478]] | [[Emil Theodor Kocher]] | data-sort-value="1841" | 1841-08-25 | data-sort-value="1917" | 1917-07-27 | [[Pag-oopera|pagtistis]] | [[Talaksan:Emil Theodor Kocher.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 108 | [[:d:Q52878|Q52878]] | [[Gustaf VI Adolf of Sweden]] | data-sort-value="1882" | 1882-11-11 | data-sort-value="1973" | 1973-09-15 | [[arkeolohiya]]<br/>[[botanika]] | [[Talaksan:Gustaf VI Adolf of Sweden 1962.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 109 | [[:d:Q190626|Q190626]] | [[Aaron Klug]] | data-sort-value="1926" | 1926-08-11 | data-sort-value="2018" | 2018-11-20 | [[kimika]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Aaron Klug 1979.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[:d:Q216723|Q216723]] | [[Ronald Fisher]] | data-sort-value="1890" | 1890-02-17 | data-sort-value="1962" | 1962-07-29 | [[estadistika]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:Youngronaldfisher2.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 111 | [[:d:Q60060|Q60060]] | [[Karl von Frisch]] | data-sort-value="1886" | 1886-11-20 | data-sort-value="1982" | 1982-06-12 | [[etolohiya]] | [[Talaksan:Karl von Frisch - Atelier Veritas, c. 1926.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 112 | [[:d:Q152187|Q152187]] | [[August Krogh]] | data-sort-value="1874" | 1874-11-15 | data-sort-value="1949" | 1949-09-13 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:August Krogh Bain 32006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[:d:Q191963|Q191963]] | [[John Edward Gray]] | data-sort-value="1800" | 1800-02-12 | data-sort-value="1875" | 1875-03-07 | [[kalikasan]]<br/>[[soolohiya]]<br/>[[botanika]] | [[Talaksan:John Edward Gray. Photograph. Wellcome V0027572 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 114 | [[:d:Q70530|Q70530]] | [[Alois Alzheimer]] | data-sort-value="1864" | 1864-06-14 | data-sort-value="1915" | 1915-12-19 | [[sikiyatriya]]<br/>[[neuropathology]] | [[Talaksan:Alois Alzheimer 002.jpg|center|128px]] |} ---- &sum; 114 items. {{Wikidata list end}} t0l7dx6vcpdkw2tz6f3hikx0hs5vm9b 0 288025 2209110 2015092 2026-05-26T01:55:50Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Labialisasyon]] 2209110 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Labialisasyon]] pggxlqpmgi4zxne7skd1u87etaq78f8 0 288033 2209112 2015093 2026-05-26T01:56:10Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Labialisasyon]] 2209112 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Labialisasyon]] pggxlqpmgi4zxne7skd1u87etaq78f8 0 292890 2209090 2152180 2026-05-25T22:59:31Z ~2026-31207-40 162239 2209090 wikitext text/x-wiki {{Infobox university |name=Central Luzon State University |native_name=''Pamantasang Pampamahalaan ng Gitnang Luzon'' |latin_name=<!--[[:la:Pambansang Pilipinas|Pambansang Pilipinas]] this is not a Latin name--> |image_name= CLSU Logo.jpg |image_size=200px |caption=The CLSU Seal |motto=Where Difference is Created |established=1907 |type=State University |president=Tereso A. Abella |city=Maharlika Highway,<br> [[Muñoz, Nueva Ecija|Muñoz]] |province=[[Nueva Ecija]] |country=[[Pilipinas]] |coor={{Coord|15.7326606|120.9309769|type:edu_region:PH|display=inline,title}} |former_names=Central Luzon Agricultural School (1907), Central Luzon Agricultural College (1954) |free_label=University Hymn |free=[https://www.youtube.com/watch?v=vZ3vueIkGz4 CLSU Hymn] |students=10,000 |colors=[[Lunti]]{{Color box|green|border=darkgray}} at [[Dilaw]]{{Color box|yellow|border=darkgray}} |nickname=CLSU Green Cobras/Lady Cobras |affiliations=Accrediting Agency of Chartered Colleges and Universities in the Philippines|website={{URL|www.clsu.edu.ph}} |footnotes= }} Ang '''Pamantasang Pampamahalaan ng Gitnang Luzon''' ([[Ingles]]: ''Central Luzon State University'', dinadaglat bilang '''CLSU''') ay isang pamantasang estado na may 658-ektaryang nasasakupan sa Lungsod Agham ng [[Muñoz]], [[Nueva Ecija]], [[Pilipinas]]. Ito ang pangunahing ahensya ng Muñoz Science Community at ang tahanan ng Regional Research and Development Center sa [[Gitnang Luzon]]. Sa ngayon, ang CLSU ay isa sa mga pangunahing institusyon para sa [[agrikultura]] ng Pilipinas at sa [[Timog-silangang Asya|Timog Silangang Asya na]] kilala sa pagsasaliksik nito sa [[Akuwakultura|aquaculture]], [[:en:Ruminants|ruminants]], [[:en:Crops|pananim]], [[:en:Orchard|halamanan]], at [[:en:water management|pamamahala ng tubig]] . Naitala din ito sa pagitan ng ikaanim at dalawampu't isang lugar para sa pinkamahusay sa pang-akademikong unibersidad sa bansa para sa iba't ibang mga taon, na labis na nakararami sa mga paaralan sa Kalakhang Maynila. Naitala din ito sa 100 pinaka-makabuluhang mga paaralan sa Asya ng maraming beses.<ref>{{cite web|title=Central Luzon State University Official Website|url=http://clsu.edu.ph/f_about.htm|access-date=2006-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20061107180009/http://clsu.edu.ph/f_about.htm|archive-date=2006-11-07|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061107180009/http://clsu.edu.ph/f_about.htm |date=2006-11-07 }}</ref> Ang CLSU ay ang unang komprehensibong unibersidad ng estado na sumailalim sa akreditasyong institusyonal. Ito ay ipinahayag na Pag- ''aari ng Kultura ng Pilipinas na'' may code na PH-03-0027 dahil sa mataas na kahalagahang kasaysayan, pang-kultura, pang-akademiko, at kahalagahan ng agrikultura sa bansa.<ref>{{cite web |title=The Philippine Registry of Cultural Property |url=http://ncca.gov.ph/philippine-registry-cultural-property-precup/ |website=National Commission for Culture and Arts |publisher=Republic of the Philippines, National Commission for Culture and Ars |accessdate=25 Oktubre 2018 |archive-date=31 Agosto 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180831204524/https://ncca.gov.ph/philippine-registry-cultural-property-precup/ |url-status=dead }}</ref> Ito ay isa sa apat na kilalang unibersidad sa Nueva Ecija at ang pinaka-akademikong-mahusay sa buong Gitnang Luzon. Nakatala din ito bilang isa sa mga may pinakamagagandang kampus na paaralan sa Pilipinas dahil sa malawak at inspirasyong kagubatan at taniman ng bukid at arkitektura, na nakatuon sa pagpapanatili at pagbalanseng ekolohikal kasama ang mga kanayunan at modernong arkitektura. == Kasaysayan == Ang Pamantasang Pampamahalaan ng Gitnang Luzon ay nasa Lungsod Agham ng Muñoz, Nueva Ecija, Pilipinas. Nagsimula ito bilang isang paaralan ng agrikultura at noong 1907 ay naging Paaralang pang-Agrikultura ng Gitnang Luzon (Central Luzon Agricultural School o CLAS) na may hangarin na isulong ang agrikultura at mekanika arts. Nang maglaon, kasama nito ang pagsulong ng singing pangbahay ay isa sa mga pangako nito.<ref>{{cite news|last=Roque|first=Anselmo|title=An educational ‘Camelot’ in Nueva Ecija|url=http://services.inquirer.net/mobile/07/04/19/html_output/xmlhtml/20070418-61008-xml.html|archive-url=https://archive.today/20130222032536/http://services.inquirer.net/mobile/07/04/19/html_output/xmlhtml/20070418-61008-xml.html|url-status=dead|archive-date=Pebrero 22, 2013|newspaper=Inquirer|date=Abril 18, 2007}}</ref> Noong 1954, ang CLAS ay binago bilang Kolehiyong Pang-agrikultura ng Gitnang Luzon (Central Luzon Agricultural College o CLAC)<ref>{{cite web|url=http://www.newuniversitylist.com/2011/03/about-central-luzon-state-university.html|title=About Central Luzon State University|publisher=newuniversitylist.com|access-date=2019-11-19|archive-date=2018-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180214014527/http://www.newuniversitylist.com/2011/03/about-central-luzon-state-university.html|url-status=dead}}</ref> kasama ang misyon ng pagsusulong ng edukasyon sa agrikultura. Noong 1964, naitaas naman ito bilang Pamantasang Pampamahalaan ng Gitnang Luzon o Central Luzon State University - upang magbigay ng makabagong pagtuturo at pagsasanay sa teknikal at propesyonal na pagsasanay sa agrikultura at sining mekanika, at itaguyod ang pananaliksik, panitikan, pilosopiya, agham, teknolohiya at sining. Sa paglipas ng mga taon, ang CLSU ay nakilala bilang isang institusyon na nakatuon sa agrikultura. Noong Abril 2007, ipinagdiwang ng CLSU ang sentenaryo nito. === Kasalukuyang panahon === Ngayon, ito ay naging isang komprehensibong pamantasan na nag-aalok ng mga kurso sa pagtatapos at pagdadalubhasa. Kamakailan lamang, ito ay itinalaga bilang isang pamantasan sa Luzon bilang isa sa mga iginagalang na institusyon ng mas mataas na pag-aaral sa Pilipinas. Ang unibersidad ay ang nangungunang ahensya ng Muñoz Science Community at ang tahanan ng Regional Research and Development Center sa Central Luzon. Sa ngayon, ang CLSU ay isa sa mga nangungunang institusyon ng agrikultura sa Timog Silangang Asya na kilala sa mga pambihirang tagumpay na pananaliksik sa kulturang pantubig (nanguna sa pagbabago ng kasarian ng tilapia),<ref>{{cite web|url=http://www.agribusinessweek.com/update-on-tilapia-sex-reversal/|title=Update On Tilapia Sex Reversal|publisher=Agriculture Business Week}}</ref> ruminant, pananim, halamanan, at pananaliksik sa pamamahala ng tubig. == Kampus == Ang CLSU ay nasa 658 ektaryang pangunaning nasasakupan sa Lungsod Agham ng Muñoz, 150 &nbsp; km hilaga ng Maynila. Mayroon itong higit sa 1000-ektaryang lugar para sa produksyon ng pang-bukid na uri ng kalabaw at pag-linang ng kagubatan hanggang sa mga burol ng bayan ng Carranglan, sa hilagang Nueva Ecija, 40 &nbsp; km mula sa pangunahing kampus. === Ang Pangunahing Pasukan === [[Talaksan:GJG_1130.jpg|thumb|350x350px| Pasukan ng ng CLSU ]] Ipinapakita ang isang magsasaka gamit ang kanyang kalabaw at araro. Ang mga opisyal at estudyante ng paaralan agad na isinasaalang-alang ang CLSU na pinakamalaking lpalatandaan sa Muñoz. Noong unang bahagi ng 1900s, ang CLSU ay gumawa ng isang pangalan sa pamamagitan ng pangunguna sa pagsasakang pang-agham, pag-gamit sa kalahating araw na gawaing pang-akademiko at kalahating araw na praktika, at isinusulong ang pagsasanay sa pagkamamamayan. Hanggang sa naging pamantasan ito noong 1964, pinamamahalaan ng gobyerno ng mag-aaral ang mga usapin ng kung ano ang tinawag na "Little Republic." Ang pamamahala nito ay hango ayon sa pambansang pamahalaan at ang taunang halalan ay isang inaasahang kaganapan.<ref>{{cite web|title=‘Educational Camelot’ of the North - CLSU Main gate|url=http://newsinfo.inquirer.net/650190/educational-camelot-of-the-north|publisher=inquirer.net}}</ref> === Ang Reimer's Hall === [[Talaksan:CLSU_Reimers_Hall_Painting.jpg|thumb|350x350px| Ang pagpipinta ng Reimer's Hall ]] Itinayo noong panahon ng superintendente na si William Wade Head (1935-1936), at dinisenyo upang ipalabas ang mga pelikulang nagsasalita, noon ay kauna-unahan sa lalawigan.<ref name="auto">{{cite news |last1=Roque |first1=Anselmo |title=‘Educational Camelot’ of the North |url=https://newsinfo.inquirer.net/650190/educational-camelot-of-the-north |accessdate=12 Nobyembre 2018 |publisher=Inquirer.net |date=Nobyembre 12, 2014}}</ref> Gawa sa kahoy, balangkas na bakal at kongkreto, na may bubong na galbanisadong yero, ang gusali kalaunan ay nilagyan ng mga akustika para sa mga pag-gamit sa sinehan at [[:en:bowling|bolingan]]. Pinangalanan itong Concordia Hall noong panahon ng superintendente na si Christian Reimer at kalaunan ay pinalitan ang pangalan na Reimer's Hall. Nilagyan ng isang malaking entablado, ang 500-upuang bulwagan ay ginamit upang gamitin sa mga dula na ginagawa ng mga mag-aaral. Noong 1939, ang unang Pilipinong namuno ng paaralan na si Emeterio Asinas, ay isinaayos ang istraktura nito upang maaari itong humawak ng mga pag-ganap at panlipunang gawain. Ang pinaka makabuluhang pangyayari na ginanap doon ay ang pagpapasinaya ng CLAC noong Enero 6, 1952. Ang Pangulong Elpidio Quirino at ang kanyang kalihim sa pagtatanggol, Ramon Magsaysay, ay ang mga gumanap. Kabilang sa iba pang mga kilalang panauhin ay ang mga senador, kongresista, mga miyembro ng Gabinete, diplomat, opisyal ng paaralan at kinatawan ng mga pangunahing pamantasan at kolehiyo ng bansa. Nakabalik sana si Magsaysay sa Reimer's Hall noong Abril 5, 1955, bilang pangulo ng Pilipinas sa panahon ng gintong anibersaryo at programa sa pagtatapos, ngunit namatay siya sa isang pag-bagsak ng eroplano noong Marso 17, 1955. Bibigyan sana siya ng parangal na antas ng doktor ng edukasyon sa agrikultura, ipinagpatuloy pa din ng CLAC ang programa. Ang dalawang walang laman na upuan, may kulay itim, at panindigan ng tagapagsalita ay pinalamutian ng pang-akademikong regalia, diploma at mga pagsipi para kay Magsaysay ay inilagay sa entablado upang alalahanin ang yumaong pangulo.<ref name="auto"/> Ang isang modernong awditoryum ay itinayo kalaunan sa tabi ng Reimer's Hall noong panahon na ang pangulo ng CLSU ay si Amado Campos, na nagbago ng kutis ng campus kasama ang kanyang higit sa P45-milyon na imprastraktura sa pagpapatayo ng gusali sa kanyang termino mula 1972 hanggang 1986.<ref>{{cite web|title=‘Educational Camelot’ of the North - Reimer’s Hal|url=http://newsinfo.inquirer.net/650190/educational-camelot-of-the-north|publisher=inquirer.net}}</ref> == Maikling kasaysayan == Ang Pamantasang Pampamahalaan ng Gitnang Luzon (Central Luzon State University o CLSU) ay isa sa mga kilala at prestihiyosong institusyon ng mas mataas na pag-aaral sa Pilipinas. Patuloy itong gumagawa ng mga mahusay na bihasang propesyonal at mga tekniko, na nagbibigay ng mga serbisyo na may markang kahusayan. '''CLAS''' : Noong Abril 12, 1907, nagsimula ito bilang isang paaralan ng pagsasaka, ang Central Luzon Agricultural School (CLAS), sa pamamagitan ng Executive Order No. 10 na inilabas ni Gobernador Heneral James F. Smith, [https://web.archive.org/web/20120422020151/http://elibrary.judiciary.gov.ph/index3.php?justicetype=Associate%20Justice&justiceid=a45475a11ec72b843d74959b60fd7bd6455e3ecb632ed James F. Smith] . Ang paunang pagbibigay diin nito ay ang pagbuo ng mga kasanayan at technician-type na mga nagtapos upang matugunan ang mga pangangailan ng tao sa pagbubukas at paglilinang ng mga mayamang bukid.<ref>{{cite news|last=Anselmo|first=Roque|title=An educational ‘Camelot’ in Nueva Ecija|url=http://services.inquirer.net/mobile/07/04/19/html_output/xmlhtml/20070418-61008-xml.html|archive-url=https://archive.today/20130222032536/http://services.inquirer.net/mobile/07/04/19/html_output/xmlhtml/20070418-61008-xml.html|url-status=dead|archive-date=Pebrero 22, 2013|newspaper=Inquirer|date=Abril 18, 2007}}</ref> Bilang isang paaralan, ang CLAS ay nagmarka ng isang klase na sarili nito. Sa natatanging kurikulum nito, isinulong nito ang agrikultura at mekanikong sining na pinagsama ang praktikal at gawaing pang-akademiko. Nang maglaon, naging kilala ang CLAS bilang "ina ng mga paaralang pang-agrikultura" sa bansa.<ref>{{cite web|title=Agriculture Studies of Central Luzon State University|url=http://www.educationpinoy.com/central-luzon-state-university.html|publisher=educationpinoy.com|access-date=2019-11-19|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304041958/http://www.educationpinoy.com/central-luzon-state-university.html|url-status=dead}}</ref> '''CLAC''' : Ang paaralan ay na-bago bilang Central Luzon Agricultural College (CLAC) noong Disyembre 31, 1950 ayon sa Executive Order No. 393 na inilabas ni Pangulong Elpidio Quirino upang maitaguyod ang edukasyon sa agrikultura. Bilang isang mas mataas na institusyon ng pag-aaral, ang CLAC ay nakilala bilang unang kolehiyo ng estado na itinatag ng pamahalaan ng Pilipinas upang maitaguyod ang edukasyon sa agrikultura, inhinyeryang pang-agrikultura at ekonomiyang pangbahay, bukod sa iba pa.<ref>{{cite web|url=http://philippinelaw.info/statutes/ra1174-amending-the-charter-of-central-luzon-agricultural-college.html|title=AN ACT TO AMEND CERTAIN SECTION OF EXECUTIVE ORDER NUMBERED THREE HUNDRED NINETY-THREE, OTHERWISE KNOWN AS THE CHARTER OF THE CENTRAL LUZON AGRICULTURAL COLLEGE|publisher=philippinelaw.info|access-date=2012-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120531174155/http://philippinelaw.info/statutes/ra1174-amending-the-charter-of-central-luzon-agricultural-college.html|archive-date=2012-05-31|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120531174155/http://philippinelaw.info/statutes/ra1174-amending-the-charter-of-central-luzon-agricultural-college.html |date=2012-05-31 }}</ref> '''CLSU''' : Noong Hunyo 18, 1964, ang CLAC ay naitaas bilang Pamantasang Pampamahalaan ng Gitnang Luzon (Central Luzon State University o CLSU) ayon sa Republic Act No. 4067 "upang magbigay ng propesyonal at teknikal na pagsasanay sa agrikultura at mekanikong sining; magbigay ng paunang pagtuturo; magsulong ng pananaliksik, panitikan, pilosopiya, agham, teknolohiya at sining. ” Mula sa pagiging pang-agrikultura, ang CLSU ay naging isang komprehensibong institusyon ng mas mataas na edukasyon na nag-aalok ng iba't ibang mga kurso sa pagtatapos at pagdadalubhasa. Ang kampus ng CLSU ay isang malawak na lugar na may 658-ektarya sa [[Muñoz]], 150 &nbsp; km hilaga ng Maynila. Noong Oktubre 19, 2001, inilunsad ang CLSU bilang Model Agri-Tourism Site para sa Luzon sa ilalim ng Philippine Agri-Tourism Program, isang pinagsamang proyekto ng Kagawaran ng Agrikultura at Kagawaran ng Turismo.<ref>{{cite web|title=Local Wonders|url=http://www.visitmyphilippines.com/index.php?title=LocalWonders&func=all&pid=4353&tbl=0|publisher=Department of Tourism}}</ref> == Pamamahala at samahan == === University Council === {| class="wikitable collapsible collapsed" !Name |- |'''DR. TERESO A. ABELLA''' University President |- |'''DR. MELISSA E. AGULTO''' Acting Vice President for Academic Affairs |- |'''DR. CHERYL G. RAMOS''' Acting Vice President for Administration and concurrent Director, Administrative Services |- |'''DR. EDGAR A. ORDEN''' Vice President for Business Affairs |- |'''DR. FE L. PORCIUNCULA''' Vice President for Research, Extension and Training |- |'''DR. IRENEO C. AGULTO''' Dean, College of Engineering |- |'''DR. VIRGINA M. VENTURINA''' Dean, College of Veterinary Science and Medicine |- |'''DR. ERNESTO A. MARTIN''' Dean, College of Agriculture |- |'''DR. EMMANUEL M. VERA CRUZ''' Dean, College of Fisheries and concurrent Director, Freshwater Aquaculture Center |- |'''DR. MINERVA D. MAYLEM''' Dean, College of Business Administration and Accountancy and concurrent Director, Auxiliary Services |- |'''DR. EVARISTO A. ABELLA''' Acting Dean, College of Arts and Sciences |- |'''DR. JUDITH P. ANTONINO''' Dean, College of Home Science and Industry |- |'''DR. REGIDOR G. GABOY''' Dean, College of Education |- |'''PROF. JULIE C. DOMINGO''' Principal, University Science High School |- |'''DR. LUZVIMINDA S. VICMUDO''' Principal, Agricultural Science and Technology School |- |'''DR. FLOR AMOR B. MONTA''' Dean, Open University |- |'''NUELAH SJ. REYES''' University Librarian |- |'''PROF. BIENVENIDO SI. KANAPI, JR.''' Director, Institute of Sports, Physical Education and Recreation |- |'''DR. PONCIANO D. CUARESMA''' Director, Center for Central Luzon Studies |- |'''DR. NEMESIO A. MACABALE, JR.''' Director, Information Systems Institute |- |'''JOEL M. TORRES''' Program Director, Expanded Tertiary Education Equivalency and Accreditation Program |- |'''DR. REGIDOR G. GABOY''' Director, Center for Educational Resources Development and Services |- |'''PROF. MILAGROS A. SANTOS''' Director, CLSU Testing and Evaluation Center and concurrent Acting Dean, Office Students Affairs |- |'''DR. SOFRONIO P. KALAW''' Director, Center for Tropical Mushroom, Research and Development |- |'''DR. ANNIE MELINDA P. ALBERTO''' Director, Institute of Climate Change and Environmental Management |- |'''DR. MICHAEL C. MABALAY''' Director, National Service Training Program |- |'''DR. THEODY B. SAYCO''' Acting Dean, Office of Admission |- |'''DR. RENATO G. REYES''' Director, International Affairs Office |- |'''MS. EVELYN Y. HILARIO''' Director, Financial Management Services |- |'''ENGR. BIENVENIDO M. DANIEL, JR.''' Acting Director, Physical Plant and Site Development Office |- |'''DR. IRENE J. DOMINGO''' Director, Animal Production Office |- |'''DR. APOLINARIO L. DOMINGO''' Director, Crop Production Office |- |'''DR. PABLO J. RAFAEL, JR.''' Officer-In-Charge, Commercial and Business Development Office and concurrent Manager, Agriculture and Food Technology Business Incubator |- |'''DR. MARIA EXCELSIS M. ORDEN''' Director, Research Office |- |'''DR. PASTORA S. COLOMA''' Director, Extension Office |- |'''DR. JOCELYN L. AVENO''' Director, Training Office |- |'''DR. DANIEL L. AQUINO''' Director, Philippine Carabao Center at CLSU |- |'''DR. VICTORINO T. TAYLAN''' Director, CLSU-Affiliated Renewable Energy Center |- |'''DR. ARMANDO N. ESPINO, JR.''' Director, Land and Water Resources Management Center |- |'''DR. FE L. PORCIUNCULA''' Director, Ramon Magsaysay - Center for Agricultural Resources and Environmental Studies |- |'''ENGR. ADORABLE P. PINEDA''' Director, Presidential Management Office and concurrent President, CLSU Labor Union of Teachers and Employees |- |'''MS. VIRGINIA V. DIZON''' Chief, Internal Audit Services Unit |- |'''DR. ANGELITA V. SEEPING''' Chief, Human Resources Development Office |- |'''DR. ZENAIDA M. SERNA''' Chief, Alumni Relations Office |- |'''ERWINDA J. ABULENCIA''' Acting University and Board Secretary |- |'''ASSOC. PROF. NEMESIO V. TORRES''' President, Faculty Association Incorporated |- |'''MS. PAULINA A. VALERIANO''' President, Non-Academic Staff Association |- |'''DR. EMMANUEL V. SICAT''' Director, Philippine-Sino Center of Agricultural Technology |} === Lupon ng mga Regent === {| class="wikitable collapsible collapsed" ! Posisyon ! Pangalan ! Pagtatalaga |- | Tagapangulo ng Tagapangulo | HON. PATRICIA B. LICUANAN | Tagapangulo, CHED |- | Vice Chair | HON. RUBEN C. SEVILLEJA | Pangulo ng CLSU |- | Miyembro | HON. EDGARDO J. ANGARA | Chair, Senate Committee on Education, Kultura at Sining |- | Miyembro | HON. JUAN EDGARDO M. ANGARA | Tagapangulo, House Committee sa Mas Mataas at Edukasyon sa Teknikal |- | Miyembro | HON. ANDREW B. VILLACORTA | Regional Director, DA, RFU III |- | Miyembro | HON. SEVERINO C. SANTOS | Regional Director, NEDA, RO3 |- | Miyembro | HON. VICTOR B. MANRIANO | Regional Director, DOST, RO3 |- | Miyembro | HON. TEOTIMO M. AGANON | Kinatawan ng Alumni |- | Miyembro | HON. EDGARDO A. ALFONSO | Representante ng Pribadong Sektor |- | Miyembro | HON. FIRMA C. VIRAY | Kinatawan ng Faculty |- | Miyembro | G. PAUL A. CARDEÑO | Kinatawan ng Mag-aaral |- | Miyembro | G. EDGARDO C. IBAÑEZ | Kalihim ng Unibersidad at Lupon |} === Mga nakaraang pangulo === {{Col-begin}} {{col-2}} ;Central Luzon Agricultural School (CLAS) 1907-1954 {| class="wikitable" |+ The American Superintendents |- ! Name !! Term |- | T.W. Thompson || 1907-1909 |- | C.D. Whipple || 1909 |- | George Whiting || 1909-1910 |- | Allen Helms || 1910-1913 |- | Kilmer Moe || 1913-1922 |- | James A. Wright || 1922 |- | Ernest H. Oesch || 1923-1925 |- | Sylvester G. Kelleher || 1925-1928 |- | Frederick Roth || 1928-1929 |- | Harry Comer || 1929-1931 |- | Carl Hartman || 1931-1934 |- | Arthur G. Spiller || 1934-1935 |- | William Wade Head || 1935-1936 |- | Christian Reimers || 1936-1938 |} {| class="wikitable" |+ The Filipino Superintendents |- ! Name !! Term |- | Emeterio A. Asinas || 1938-1941 |- | Apolonio Ramos || 1942-1945 |- | Jose C. Saddul || 1945-1949 |- | Arcadio G. Matela || 1945-1954 |} {{col-2}} ;Central Luzon Agricultural College (CLAC) 1954-1964 {| class="wikitable" |+ The College Presidents |- ! Name !! Term |- | Arcadio G. Matela || 1954-1959 |- | Elias M. Caray || 1959-1960 |- | Dr. Hilario J. Santos || 1961-1964 |} ;Central Luzon State University (CLSU) {| class="wikitable" |+ University presidents |- ! Name !! Term |- | Dr. Hilario J. Santos || 1964-1970 |- | Dr. Amado C. Campos || 1970-1986 |- | Dr. Pedro A. Abella ''(Acting President)'' || 1986-1987 |- | Dr. Eliseo L. Ruiz || 1987-1992 |- | Dr. Fortunato A. Battad || 1992-1999 |- | Dr. Rodolfo C. Undan || 1999–2007 |- | Dr. Ruben C. Sevilleja || 2007–2014 |- | Dr. Tereso A. Abella || 2015–2019 |- | Dr. Edgar A. Orden || 2019–2023 |- | Dr. Evaristo A. Abella || 2023–Present |} {{Col-end}} == Pananaliksik == Pangunahing nagsimula ang Programang Pananaliksik noong 1976 upang matulungan ang mga mag-aaral na nagtapos sa kanilang mga pananaliksik sa agrikultura. Ang pagkakaroon ng momentum at pagkilala sa kahalagahan ng pananaliksik sa isang pamayanang pang-akademiko, ang pagsulong nito ay lumawak at sumakop sa ilang mga teknikal na pananaliksik sa mga napiling mga kalakal sa agrikultura. Noong 1978, pinagsama ang mga Research and Extension Programs na nagsilang sa Research and Development Center (R& DC). Pinagtibay ng R& DC ang ''pipeline approach'' bilang diskarte nito upang mapalaganap ang pangkat ng kanayunan para sa pagpapalaganap ng impormasyon at teknolohiya at mag-ambag sa pagsasakatuparan ng mga hangarin sa pag-unlad ng unibersidad. Ito ay nagbigay-daan sa pinakamataas na "pag-unlad na gamit ang pananaliksik". Ang pananaliksik, samakatuwid, ay nangarap na magtatag ng isang pundasyon na magagawa ang isa sa mga tatlong akda ng mga gawa ng pamantasan. Ang pagpapatupad sa pangakong ito, ang R& DC ay naging Pananaliksik, Pagpapalawig at Pagsasanay (Research, Extension and Training o RET) noong 1987 kung saan ang mga naunang programa sa pananaliksik ay mga mahahalagang tampok at nakatuon sa pagpapabuti ng kalidad ng buhay ng mga taong pinaglilingkuran nito. Ngayon, ang Research Office ay nakatanggap ng katanyagan at nagtatag ng isang matatag na batayan sa patuloy na walang tigil na pagsisikap tungo sa pag-ambag sa kaunlaran sa bansa. == Ranggo == Ang pagsisiyasat noong 2010 ay nagraranggo sa Central Luzon State University bilang pang-anim sa siyam na Nangungunang Mga Unibersidad para sa mga sumusunod: Center of Excellence (COE) sa Agrikultura, Inhinyeryang Pang-Agrikultura, Fisheries, Veterinary Medicine,Guro; at bilang Centers of Development (COD) sa Biology at Chemistry.<ref>{{cite web|title=Top Universities of the Philippines|url=http://academic-clinic.com/2011/01/top-universities-of-the-philippines-cheds-center-of-excellence-and-center-of-developmentas-of-oct-4-2010/|publisher=academic-clinic.com|access-date=2019-11-19|archive-date=2011-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110114123714/http://academic-clinic.com/2011/01/top-universities-of-the-philippines-cheds-center-of-excellence-and-center-of-developmentas-of-oct-4-2010/|url-status=dead}}</ref><ref name="Top 9 Universities in the Philippines 2012">{{cite journal|title=Top 9 Universities in the Philippines 2012|journal=Bayan Pages|year=2012|url=http://bayanpages.com/top-9-universities-in-the-philippines-2012/|access-date=2012-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20121029141852/http://bayanpages.com/top-9-universities-in-the-philippines-2012/|archive-date=2012-10-29|url-status=dead}}</ref> Noong 2014 ang ranggo ng unibersidad ay bumaba sa ikapito para sa sumusunod na Center of Excellence (COE): Inhinyeryang Pang-Agrikultura, agrikultura, biology, pangingisda, guro, beterinaryo at sa Centers of Development (COD): kimika.<ref name="2014 University Rankings">{{cite journal|title=University rankings: Find out how your school does!|journal=PhilStar|year=2014|url=http://www.philstar.com/campus/2014/05/26/1327524/university-rankings-find-out-how-your-school-does|access-date=2015-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20170703185502/http://www.philstar.com/campus/2014/05/26/1327524/university-rankings-find-out-how-your-school-does|archive-date=2017-07-03|url-status=dead}}</ref> Noong 2015, inilabas ng World Ranking Web of Universities ang listahan ng nangungunang 100 mga kolehiyo at pamantasan na kung saan ang Central Luzon State University ay na-ranggo sa ika-39.<ref>{{cite web|title=2015 Top 100 Colleges and Universities in the Philippines|url=http://www.webometrics.info/en/Asia/Philippines|publisher=webometric.info}}</ref><ref>{{cite web|title=Top 100 Colleges and Universities in the Philippines|url=http://www.localpulse.net/education/2015-top-100-colleges-and-universities-in-the-philippines-5428/#sthash.gSYd4BDW.gbpl|publisher=localpulse.net|access-date=2019-11-19|archive-date=2020-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200220073138/https://www.localpulse.net/education/2015-top-100-colleges-and-universities-in-the-philippines-5428/#sthash.gSYd4BDW.gbpl|url-status=dead}}</ref> Noong Hunyo 2015, ang Nationwide Ranking of Unibersities batay sa mga nakapasa sa pagususlit, ang Central Luzon State University ay nairanggo sa ika-21. == Mga institusyon at sentro == * University Graduate Program Office * Information System Institute * Institute of Sports, Physical Education and Recreation * Institute for Climate Change and Environmental Management * Center for Educational Resources and Development Services * Center for Central Luzon Studies * Expanded Tertiary Education Equivalency and Accreditation Program * CLSU Open University == Akademiko == Ang CLSU ay binubuo ng mga kolehiyo at paaralan: Mga Kolehiyo * College of Agriculture ''(Kolehiyo ng Agrikultura)'' * College of Arts and Social Sciences ''(Kolehiyo ng mga Sining at Agham Panlipunan)'' * College of Business and Accountancy ''(Kolehiyo ng Negosyo at Akawntansiya)'' * College of Education ''(Kolehiyo ng Edukasyon)'' * College of Engineering ''(Kolehiyo ng Inhinyeriya)'' * College of Fisheries ''(Kolehiyo ng Pangingisda)'' * College of Home Science and Industry ''(Kolehiyo ng Agham Pantahanan at Industriya)'' * College of Science ''(Kolehiyo ng Agham)'' * College of Veterinary Science and Medicine ''(Kolehiyo ng Agham Beterinarya at Medisina)'' * Institute of Graduate Studies Mga Paaralan * Agricultural Science and Technology School * University Science High School * Elementary School * Pre-school Bilang karagdagan, nandito ang pahina ng [http://ushs.clsu.edu.ph/ University Science High School] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191126202309/http://ushs.clsu.edu.ph/ |date=2019-11-26 }} === Mga programang pagdadalubhasa === '''Doctor of Philosophy degree major in:''' *Agricultural Engineering; Agricultural Entomology; Animal Science; Aquaculture; Biology; Crop Science; Development Communication; Development Education; Environmental Management; Plant Breeding; Rural Development; Soil Science; and Sustainable Food Systems by Research Program (DOTUni). '''Master's degree major in:''' * Agribusiness Management; Biology; Business Administration; Chemistry; Environmental Management (DOTUni); and Local Government Management (DOTUni). '''Master of Arts degree major in:''' * Language and Literature '''Master of Science degree major in:''' * Agricultural Economics; Agricultural Engineering; Animal Science; Aquaculture; Biology; Biology Education; Chemistry Education; Crop Protection; Crop Science; Development Communication; Education; Environmental Management; Grain Science; Guidance and Counseling; Renewable Energy Systems (DOTUni); Rural Development; and Soil Science. '''Diploma major in:''' * Land Use Planning; and Local Government Management. '''Certificate major in:''' * Agricultural Mechanics; Agricultural Research Management; Basic Environmental Impact Assessment; Basic Local Governance; Entrepreneurship; Local Development Planning; Physical Education; Project Feasibility Preparation and Implementation; Teaching; and Training Management. === Mga programang undergraduate === ==== College of Agriculture (CAg) ==== * BS in Agribusiness * BS in Agriculture ==== College of Arts and Social Sciences (CASS) ==== * BA in Filipino * BA in International Studies * BA in Literature * BA in Social Sciences * BS in Development Communication * BS in Psychology ==== College of Business and Accountancy (CBA) ==== * BS in Accountancy * BS in Business Administration * BS in Entrepreneurship * BS in Management Accounting ==== College of Education (CEd) ==== * Bachelor of Culture and Arts Education * Bachelor of Early Childhood Education * Bachelor of Elementary Education * Bachelor of Physical Education * Bachelor of Secondary Education * Bachelor of Technology and Livelihood Education ==== College of Engineering (CEn) ==== * BS in Agricultural and Biosystems Engineering * BS in Civil Engineering * BS in Information Technology ==== College of Fisheries (CF) ==== * BS in Fisheries ==== College of Home Science and Industry (CHSI) ==== * BS in Fashion and Textile Technology * BS in Food Technology * BS in Hospitality Management * BS in Tourism Management ==== College of Science (CS) ==== * BS in Biology * BS in Chemistry * BS in Environmental Science * BS in Mathematics * BS in Meteorology * BS in Statistics ==== College of Veterinary Science and Medicine (CVSM) ==== * Doctor of Veterinary Medicine == Ang mga program na akreditado == Mga programa na kinilala ng [http://www.aaccupqa.org.ph/ Accrediting Agency ng Chartered Colleges at Unibersidad sa Pilipinas] {| class="wikitable collapsible collapsed" ! Mga Programa ! Antas |- |Accountancy |Level IV Accredited |- | Agribusiness | Level IV Accredited |- | Agriculture | Level IV Accredited |- | Agricultural and Biosystems Engineering | Level IV Accredited |- | Biology | Level IV Accredited |- | Business Administration | Level IV Accredited |- |Chemistry |Level IV Accredited |- | Elementary Education | Level IV Accredited |- | Fisheries | Level IV Accredited |- | Secondary Education | Level IV Accredited |- | Veterinary Medicine | Level IV Accredited |- | Civil Engineering | Level III Accredited |- | Development Communication | Level III Accredited |- | Social Sciences | Level III Accredited |- | Statistics | Level III Accredited |- | Hospitality Management | Level II Accredited |- | Information Technology | Level II Accredited |- | Psychology | Level II Accredited |- | Environmental Science | Level I Accredited |- | Mathematics | Level I Accredited |} Pinagmulan: Accrediting Agency ng Chartered Colleges at Unibersidad sa Pilipinas [https://web.archive.org/web/20100330114557/http://www.aaccupqa.org.ph/CentralLuzonStateUniversity.html AACCUP] == Tambalang pamantasan == Ang Central Luzon State University (CLSU), Wesleyan University - Philippines (WU-P), Nueva Ecija University of Science and Technology (NEUST), at PHINMA - Araullo University (PHINMA-AU) ay "tinagurian" bilang "Eagle Universities" sa Nueva Ecija. Ang apat na unibersidad ay ang pangunahing institusyong pang-edukasyon sa lalawigan na kung saan, lahat ay may iba't ibang mga espesyalisasyon. Dalubhasa ang CLSU sa agrikultura, akwakultura, pangangasiwa ng negosyo at akawntansiya, medisinang pambeterinaryo, biyolohiya, kimika, at inhinyeriya. == Mga bagong institusyon == Ang pamantasan ay kasalukuyang gumagalaw pabor sa posibleng pagtatatag ng isang hiwalay na School of Fine Arts and Architecture at isang hiwalay na School of Literary Arts and Linguistics. Ang rehiyon ng Gitnang Luzon ay walang sapat na mga artista, arkitekto, at manunulat ng panitikan na nagmula sa mga silangang lalawigan. Ang kakulangan ay inilaan na maisakatuparan sa pamamagitan ng pagtatatag ng mga nasabing paaralan sa loob ng Central Luzon State University, isang angkop na tahanan bilang pamantasang pinakatanyag sa rehiyon. Ang pagtatatag ng naturang mga paaralan ay isang pasimula sa hinaharap na pagtatatag ng unang galerya ng sining sa pamantasan. == Aktibismo ng mag-aaral == Sa panahon ng 1950s, ang unibersidad ay may isang aktibong kultura ng aktibismo na nakatuon sa reporma sa lupa at mga karapatan ng mga magsasaka. Ang aktibismo ng mag-aaral ay muling tumalop sa pamantasan sa panahon ng People Power Revolution na bumagsak sa diktadurang Marcos sa Maynila. Ang protesta ay isang simbolismo mula sa mga mag-aaral sa unibersidad upang maalis ang pamamahala ng martial at alisin si Marcos sa pagkapangulo. Sa pagdating ng demokrasya, nawala ang aktibismo at kalaunan ay na-ibaba noong 1990s.<ref>{{Cite web|url=http://www.rappler.com/thought-leaders/51446-carol-araullo-from-first-quarter-storm-to-edsa|title=FQS: The uprising that created and nurtured people power|first=Dr Carol|last=Araullo|website=Rappler|access-date=2019-11-19|archive-date=2020-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200111194039/https://www.rappler.com/thought-leaders/51446-carol-araullo-from-first-quarter-storm-to-edsa|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://countrystudies.us/philippines/29.htm|title=Philippines - From Aquino's Assassination to People's Power|website=countrystudies.us}}</ref> Sa kasalukuyan ay walang kulturang aktibismo sa unibersidad. Gayunpaman, iminungkahi ng ilang mga organisasyon ng mag-aaral na bumalik ito sa kultura ng kampus upang itaguyod ang pakikilahok ng mag-aaral sa aktibistang antas ng pambansa, dahil ang mga pagpatay sa extrajudicial ay tumaas at isang banta mula sa isang bagong edad na martial rule ay paulit-ulit na inihayag sa pamamagitan ng mga talumpati ng pangulo. Noong 2017, ang kinatawan ng mag-aaral sa pamantasan ay nabigo na lumahok sa pambansang Araw ng Protesta laban sa ekstrahudisyal na pagpatay na lumampas sa 11,000 pagkamatay, banta ng gobyerno na magdeklara ng martial rule, at ang pagdeklara ng mga kabayanihan na pahayag para kay Marcos sa pamamagitan ng pangulo ng Pilipinas na si Duterte. Gayunpaman, ang IMPACT, isang samahan ng mag-aaral, ay lumahok sa Setyembre 21, 2017 Araw ng Protesta sa pamamagitan ng rally ng Alpas, na naging unang samahan ng mag-aaral na lumahok sa naturang kaganapan mula pa noong 1986. Ipinangako ng samahan na simulan ang rally taun-taon upang mapakilos ang pakikilahok ng mag-aaral at positibong aktibismo.<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/CLSUCollegian.Official/photos/a.614546038666027/1465295903591032/?type=3|title=CLSU Collegian|website=www.facebook.com}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Unibersidad at kolehiyo sa Pilipinas]] g5skntt9908ltworv0i6mz9umr2ef8l 0 301545 2209093 2209045 2026-05-26T00:26:19Z Jojit fb 38 2209093 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | image_style = border:none; | perrow = 3/2/3 | image1 = Alfred Dreyfus in captivity on Devil's Island 1898.jpg | image2 = Afrikaner Commandos2.JPG | image3 = Frank Embree 1899.jpg | image4 = Wounded Knee aftermath5.jpg | image5 = John Hay signs Treaty of Paris, 1899.JPG | image6 = Kate Sheppard.jpg | image7 = Vincent van Gogh - Self-Portrait - Google Art Project.jpg | image8 = Menelik - Adoua-2 (cropped).jpg | total_width=335 |footer=Mula itaas pababa, kaliwa pakanan: si [[Alfred Dreyfus]] habang nakabilanggo sa kasagsagan ng Usaping Dreyfus noong 1891; mga komandong Boer noong Ikalawang Digmaang Boer noong huling bahagi ng dekada 1890; itinatag ng ''Plessy v. Ferguson'' ang doktrinang Amerikano ng [[segregasyong panlahi]], na humantong sa mga batas na Jim Crow, nakuhanan noong 1899; halos tatlong daang etnikong Lakota ang minasaker ng Hukbong Katihan ng Estados Unidos sa Wounded Knee noong 1890; nagbayad ang [[Estados Unidos]] ng $20 milyon upang mapasailalim ang [[Pilipinas]] mula sa [[Espanya]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan ng Paris]] noong 1898; ang aktibismong pinangunahan ni Kate Sheppard, na nakalarawan noong 1905, ay nagbunsod upang maging unang bansa ang [[Nuweba Selandiya]] na nagbigay ng karapatang bumoto sa kababaihan; namatay si [[Vincent van Gogh]], ang [[Olandes]] na maestro ng makabagong sining, malamang dahil sa pagpapakamatay noong 1890; pinangunahan ni Menelik II ang [[Etiyopiya]] sa malaking tagumpay laban sa [[Italya]] sa Labanan ng Adwa, sa panahon ng Unang Digmaang Italo-Etiyope mula 1895 hanggang 1896.}} {{Decadebox|189}} Ang '''dekada 1890''' (binibigkas bilang "desiotso nobenta" o "labing-walo siyamnapu") ay isang dekada ng [[kalendaryong Gregoryano]] na nagsimula noong Enero 1, 1890 at nagtapos noong Disyembre 31, 1899. Sa kulturang popular ng Amerika, kalaunan itong tinawag nang may pananabik na "''gay nineties''" ("''gay''" na nangangahulugan noon bilang masaya o walang alalahanin). Naganap ang dekadang ito sa panahon na tinatawag ng mga historyador na Panahong Victoriyano sa kasaysayan ng [[Reyno Unido]], ''Belle Époque'' sa kasaysayan ng [[Pransiya]], at Panahong Ginintuan sa kasaysayan ng [[Estados Unidos]]. Habang ipinagpapatuloy ng mga kapangyarihang [[Europa|Europeo]] ang kanilang kolonyal na pagpapalawak, nasaksihan ng dekada ang pagkatalo ng Edi (1890), [[Siam]] (1893), [[Maruekos]] (1894), [[Dahomey]] (1894), mga [[Mga Arabe|Arabe]]-[[Swahili]] na pinunong militar (1894), Lombok (1894), Pahang (1895), Merina (1895), [[Zanzibar]] (1896), Khaua at Mbandjeru (1896), Ashanti (1896), Matabeleland (1897), Pedir (1898), [[Sudan]] (1899), at iba't ibang tribo at estado sa hilagang-kanlurang [[Indiya]]. Bagaman naging matagumpay ang karamihan sa mga kampanyang kolonyal, nakaranas ang [[Italya]] ng malaking pagkatalo nang mabigo itong sakupin ang [[Etiyopiya]] matapos itong mapagpasyang matalo sa Adwa noong 1896. Samantala, nakita rin sa ikalawang kalahati ng dekada ang tuluyang pagbagsak ng kapangyarihang [[Espanya|Español]] sa Amerika, na nagsimula sa mga pag-aalsa sa [[Cuba]] (1895) at [[Himagsikang Pilipino|Pilipinas]] (1896) at nagtapos sa pagkatalo ng [[Espanya|España]] laban sa Estados Unidos noong 1898. Matapos maibenta ang iba't ibang pulo sa [[Pasipiko]] sa [[Alemanya]] noong 1899, nalimitahan na lamang sa [[Aprika]] ang imperyong kolonyal ng España. Sa Silangan naman, nagsimulang palawakin ng [[Hapon]] ang sarili nitong [[Imperyo ng Hapon|imperyo]] sa pamamagitan ng mga digmaan laban sa Donghak (1894–1895), Tsinang Qing (1894–1895), at Republika ng [[Formosa]] (1895). Kabilang pa sa ibang mga tunggalian ng dekada ang Digmaang Garza (1891–1893), Digmaang Greko-Turko (1897), at mga panloob na sigalot sa [[Samoa]] (1886–1894, 1898–1899), [[Apganistan]] (1888–1893), [[Arhentina]] (1890), [[Chile|Tsile]] (1891), [[Imperyong Otomano]] (1891, 1893, 1894, 1895–96, 1896–1897, 1896), [[Mehiko]] (1891–1892), Brasil (1893–1894, 1893–1895, 1899–1903), [[Peru]] (1894–1895), [[Republika ng Timog Aprika]] (1894), hilagang-kanlurang [[Tsina]] (1895–1896), [[Bolivia]] (1898–1899), at [[Kolombiya]] (1899–1902). Ang mga taong 1896–1898 ay ang panahon ng [[Himagsikang Pilipino]]. Ang Pilipinas, na bahagi noon ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]], ay nagtangkang humiwalay mula sa Imperyong Espanyol. Nagsimula ang Himagsikang Pilipino noong Agosto 1896 matapos matuklasan ng mga awtoridad Espanyol ang lihim na samahang laban sa [[kolonyalismo]] na [[Katipunan]]. Ang Katipunan, na pinamunuan ni [[Andrés Bonifacio]], ay isang kilusang naghahangad ng paghihiwalay at nagsilbing lihim na pamahalaan na lumaganap sa malaking bahagi ng kapuluan, na may layuning makamit ang kalayaan mula sa Espanya sa pamamagitan ng armadong pag-aaklas. Sa isang malaking pagtitipon sa [[Kalookan]], inorganisa ng mga pinuno ng Katipunan ang kanilang sarili bilang isang rebolusyonaryong pamahalaan at hayagang idineklara ang armadong himagsikan sa buong bansa. Nanawagan si Bonifacio ng sabayang pag-atake sa kabiserang [[Maynila]], subalit nabigo ang planong ito. Gayunpaman, nag-alsa rin ang mga karatig [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]]. Partikular na nagtagumpay ang mga rebelde sa [[Kabite]] sa pamumuno ni [[Emilio Aguinaldo]]. Ang tunggalian sa kapangyarihan sa hanay ng mga [[rebolusyonaryo]] ay humantong sa pagbitay kay Bonifacio noong 1897, at nalipat ang pamumuno kay Aguinaldo na namuno sa sarili niyang pamahalaang rebolusyonaryo. Sa taong ding iyon, opisyal na nagkaroon ng tigil-putukan sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Biak-na-Bato]] at ipinatapon si Aguinaldo sa [[Hong Kong]], bagaman hindi tuluyang natigil ang labanan sa pagitan ng mga rebelde at ng pamahalaang Espanyol.<ref>{{cite journal |last1=Guererro |first1=Milagros |last2=Encarnacion |first2=Emmanuel |last3=Villegas |first3=Ramon |year=1996 |title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution |url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1 |url-status=dead |journal=Sulyap Kultura |language=en |publisher=National Commission for Culture and the Arts |volume=1 |issue=2 |pages=3–12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1 |archive-date=15 Nobyembre 2010 |access-date=25 Mayo 2010}}</ref><ref name="google1998">* {{Cite book |last=Guererro |first=Milagros <!-- not shown by Google | last2 = Schumacher, S.J. | first2 = John --> |url=https://books.google.com/books?as_isbn=9622582281 |title=Reform and Revolution |publisher=Asia Publishing Company Limited |year=1998 |isbn=978-962-258-228-6 |series=Kasaysayan: The History of the Filipino People |volume=5 |language=en |access-date=25 Mayo 2010 <!--DASHBot-->}}</ref> Noong 1898, nang sumiklab ang [[Digmaang Kastila–Amerikano]], di-opisyal na nakipag-alyansa si Aguinaldo sa Estados Unidos, bumalik sa Pilipinas, at ipinagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa mga Espanyol. Pagsapit ng Hunyo, halos lahat ng teritoryong hawak ng Espanya sa Pilipinas ay nabawi na ng mga rebelde maliban sa Maynila. Dahil dito, idineklara ni Aguinaldo ang kalayaan ng Pilipinas mula sa Espanya at itinatag ang [[Unang Republika ng Pilipinas]]. Gayunpaman, hindi kinilala ng Espanya at ng Estados Unidos ang [[kalayaan ng Pilipinas]]. Pormal lamang natapos ang pamamahalang Espanyol sa kapuluan sa pamamagitan ng [[Tratado ng Paris]] noong 1898, kung saan isinuko ng Espanya ang Pilipinas at iba pang teritoryo sa Estados Unidos. Makalipas lamang ang maikling panahon, sumiklab ang [[Digmaang Pilipino–Amerikano]].<ref name="google1998" /> Nailalarawan ang dekada ng pandaigdigang depresyong pang-ekonomiya na nagtapos noong 1896 at sinundan ng malakas na paglago ng [[ekonomiya]]. Tampok sa [[Ikalawang Rebolusyong Industriyal]] ang mahahalagang inobasyon tulad ng [[elektrisidad]], [[gasolina]], [[sasakyan]], [[Kayo|tela]], at [[organikong kimika]]. Umabot din sa rurok sa dekadang ito ang paggamit ng [[makinang de-singaw]] na pinapagana ng [[karbon]]. Sa Estados Unidos, namarkahan ang dekada ng matinding depresyong pang-ekonomiya na dulot ng Taranta ng 1893. Ang krisis na ito ang tumulong sa pagtatapos ng tinatawag na "Panahong Ginintuan" at kasabay nito ang maraming welga ng mga manggagawa sa industriya. Nagdulot din ito ng pampolitikang tunggalian hinggil sa "malayang [[pilak]]" at pagbagsak ng Sistema ng Ikatlong Partido. Kasabay nito, nakaranas din ang [[Australya]] ng krisis sa [[pagbabangko]] bunga ng pagbagsak ng pagputok ng espekulasyon sa merkado ng [[ari-arian]]. Samantala, nagkaroon ng malaking tagumpay ang unang alon ng [[peminismo]] nang maging unang bansa ang [[Nuweba Selandiya|Nuweba Selanda]] noong 1893 na nagbigay sa kababaihan ng karapatang bumoto. Mula 1889 hanggang 1890, nagkaroon ng pandaigdigang [[pandemya]] ng sakit sa paghinga na dulot ng [[bayrus]], na nagresulta sa 300 hanggang 900 milyong [[impeksiyon]] at humigit-kumulang isang milyong pagkamatay. Pinaniniwalaang nagmula ang pandemya sa lungsod ng Bukhara sa [[Gitnang Asya]]. Bukod dito, tinamaan din ng malawakang pagkalat ng bayrus na ''rinderpest'' ang [[Aprika]], na itinuturing na "pinakamatinding epidemya na tumama sa timog Aprika noong huling bahagi ng ika-19 na siglo".<ref name="Phoofolo2">{{cite journal |last=Phoofolo |first=Pule |date=Pebrero 1993 |title=Epidemics and Revolutions: The Rinderpest Epidemic in Late Nineteenth-Century Southern Africa |url=https://archive.org/details/sim_past-present_1993-02_138/page/112 |journal=Past & Present |language=en |issue=138 |pages=112–143 |doi=10.1093/past/138.1.112}}</ref> Mahigit 5.2 milyong [[baka]] sa timog ng [[Ilog Zambezi]] ang namatay,<ref>{{cite journal |last1=Van den Bossche |first1=Peter |last2=de La Rocque |first2=Stéphane |last3=Hendrickx |first3=Guy |last4=Bouyer |first4=Jérémy |date=Mayo 2010 |title=A changing environment and the epidemiology of tsetse-transmitted livestock trypanosomiasis |journal=Trends in Parasitology |language=en |volume=26 |issue=5 |pages=236–243 |doi=10.1016/j.pt.2010.02.010 |pmid=20304707}}</ref> kasama ang mga alagang baka, [[tupa]], [[kambing]], at mga ligaw na hayop tulad ng ''buffalo'' (o kalabaw Aprikano), [[giraffe]], at ''wildebeest''. Nagdulot ito ng malawakang taggutom na naging sanhi ng pagkamatay ng tinatayang isang-katlo ng populasyon ng Etiyopiya at dalawang-katlo ng mga Maasai sa [[Tanzania]].<ref>{{cite journal |last=Normile |first=Dennis |date=Marso 2008 |title=Driven to Extinction |url=https://archive.org/details/sim_science_2008-03-21_319_5870/page/1606 |journal=Science |language=en |volume=319 |issue=5870 |pages=1606–9 |doi=10.1126/science.319.5870.1606 |pmid=18356500 |s2cid=46157093}}</ref> Noong 1891–1892, nagkaroon din ng taggutom sa [[Rusya]] dahil sa masamang panahon at maling pamamahala ng pamahalaan, na kumitil sa 375,000 hanggang 400,000 katao. Nakaranas din ng dalawang matinding taggutom ang Britanikong Indiya noong 1896–1897 at 1899–1900 dahil sa tagtuyot at mga patakaran ng [[Gran Britanya|Britanya]]. Nagkaroon din ng mga taggutom sa Cuba at Tsina. Kabilang naman sa malalaking lindol ng dekada ang lindol sa Mino–Owari noong 1891 (7,273 namatay), lindol sa Quchan noong 1893 (18,000 biktima), at lindol sa Sanriku noong 1896 (22,066 patay o nawawala). Idinaos sa [[Atenas]] noong 1896 ang [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1896|unang pandaigdigang]] [[Palarong Olimpiko]] sa makabagong kasaysayan, kung saan lumahok ang 241 atleta mula sa 14 na bansa. Sa Estados Unidos, kabilang sa pinakamabentang aklat ng dekada ang ''Beside the Bonnie Brier Bush'' (koleksiyon ng [[Maikling kuwento|maiikling kuwento]], pinakamahusay na benta noong 1895), ''Tom Grogan'' (nobelang drama, pinakamahusay na benta noong 1896), ''Quo Vadis'' (makasaysayang nobela, pinakamahusay na benta noong 1897), ''Caleb West'' (pinakamabenta noong 1898), at ''David Harum'' (pinakamabenta noong 1898). Patuloy namang umusbong ang industriya ng [[pelikula]], bagaman nasa unang yugto pa lamang ito, sa pamamagitan ng mga maiikling pelikulang gaya ng ''Le Coucher de la Mariée'' at ''The Kiss''. Kabilang naman sa mga tanyag na awitin ng dekada ang "America the Beautiful", "Daisy Bell", at "Hello! Ma Baby". [[Talaksan:First page of El filibusterismo manuscript.jpg|left|thumb|Unang pahina ng manuskrito ng ''[[El filibusterismo]]'' na nailathala ni [[José Rizal|Jose Rizal]] noong 1891.]] Nailathala naman ng bayaning Pilipino na si [[José Rizal|Jose Rizal]] noong 1891 ang nobelang ''[[El filibusterismo]]'', ang ''sequel'' o kasunod nobela ng ''[[Noli Me Tángere (nobela)|Noli me tangere]]''. Ang mga nobelang ito ang naging mitsa ng HImagsikang Pilipino. Sa pamamagitan ng paglalantad sa mga pang-aabuso, pangingikil, at maling pamamalakad ng mga prayleng [[Espanya|Kastila]] at pamahalaang kolonyal, binuwag ni Rizal ang takot ng mga mamamayan sa kapangyarihan ng Espanya. Bagamat reporma at edukasyon ang kanyang isinusulong, ang kanyang mga akda ang nagbigay-inspirasyon sa Katipunan na maglunsad ng armadong rebolusyon. Ang pagbitay sa kanya noong Disyembre 30, 1896 dahil sa mga nobelang ito ang tuluyang nagbuklod sa mga Pilipino upang ipaglaban ang kalayaan. Bilang huling dekada ng pamamahala ng España sa kapuluan, naging panahon dekada 1890 ng malalaking pagbabago sa panitikan, sining, relihiyon, at lipunang Pilipino. Patuloy na nangingibabaw ang kulturang kolonyal sa mga lungsod at hanay ng mga ilustrado at principalia, habang nananatiling mahalaga ang mga katutubong kaugalian at tradisyon sa mga lalawigan. Lumakas ang kamalayang pambansa sa pamamagitan ng panitikan at pamamahayag. Naging makabuluhan ang mga akda nina José Rizal, [[Marcelo H. del Pilar]], [[Graciano López Jaena]], at [[Andrés Bonifacio]], na nagpalaganap ng mga ideya ng reporma at kalayaan. Ang mga [[pahayagan]], polyeto, at mga samahang gaya ng Katipunan ay naging mahalagang kasangkapan sa pagpapalawak ng nasyonalismong Pilipino, na humantong sa Himagsikang Pilipino noong 1896. Nilikha naman ni [[Juan Luna]] ang pamosong pintang ''The Parisian Life'' noong 1892. Pininta naman ng isa pang Pilipinong pintor noong ika-19 siglo na si [[Felix Resurreccion Hidalgo|Félix Resurrección Hidalgo]] ang impresyonismong [[pinta]] na ''La Pintura'' noong dekada 1890. Nanatiling sentro ng buhay panlipunan ang [[Katolisismo]], na makikita sa mga [[pista]], prusisyon, [[pabasa]], at mga [[Dula|dulang]] [[panrelihiyon]] tulad ng [[senakulo]]. Kasabay nito, umunlad din ang mga anyo ng libangan at sining gaya ng [[sarsuwela]], [[kundiman]], at mga banda ng bayan. Noong 1893, binuksan ang Teatro Zorrilla sa Maynila, na naging pangunahing tanghalan ng ''zarzuela'' sa lungsod.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Fernandez |first=Doreen |date=2012-05-21 |title=Zarzuela to Sarswela: Indigenization and Transformation |url=https://archium.ateneo.edu/phstudies/vol41/iss3/4 |journal=Philippine Studies: Historical and Ethnographic Viewpoints |volume=41 |issue=3 |doi=10.13185/2244-1638.4864 |issn=2244-1638}}</ref> Ang mga unang pagtatanghal dito ay pangunahing nasa [[Wikang Kastila|wikang Español]] at ginaganap ng mga artistang Español at Pilipino. Isa sa mga unang itinanghal ay ang ''El diablo mundo'' noong 1893 nina Emilio at Rafael del Val, na may musika ni José Estella.<ref name=":0" /> Sa pagpasok ng huling bahagi ng dekada 1890, nagsimulang umusbong ang mga lokal na anyo ng sarsuwela sa iba’t ibang rehiyon. Ang mga katutubong tradisyong Pilipino tulad ng senakulo, komedya, awitan, sayawan, at tulaan ay naging mahalagang pundasyon ng pag-angkop ng ''zarzuela'' tungo sa sarsuwelang Pilipino.<ref name=":0" /> Ang mga dulang ito ay unti-unting lumayo sa mga paksang Europeo at nagsimulang tumalakay sa pang-araw-araw na buhay, pamilya, bisyo, politika, at lipunang Pilipino. Kabilang sa mga unang halimbawa ng katutubong sarsuwela ang ''Budhing Nagphamak'' mula [[Bulacan]] noong humigit-kumulang 1890, bagaman walang natitirang tala ng pagtatanghal nito.<ref name=":0" /> Noong 1897 naman, isinulat ni Catalino Palisoc mula sa [[Pangasinan]] ang ''Say Limang ag Naketket, Pampinsiwan'', isang dulang may kritikang panlipunan laban sa mga prayleng Español.<ref name=":0" /> Sa [[Kabisayaan|Visayas]], itinanghal noong 1899 ang ''An Pagtabang ni San Miguel'' ni [[Norberto Romuáldez|Norberto Romualdez]] sa isang pista sa [[Leyte]], na itinuturing na unang sarsuwela sa [[wikang Waray]].<ref name=":0" /> Sa dekadang ito, lumaki ang populasyon ng daigdig mula humigit-kumulang 1.5 bilyon tungo sa 1.6 bilyon.<ref>{{Cite web |title=Population {{!}} Gapminder |url=https://www.gapminder.org/data/documentation/gd003/ |access-date=2024-04-21 |language=en-US}}</ref> Ang huling nabuhay na tao mula sa dekadang ito, si Emma Morano, ay namatay noong Abril 15, 2017. Ang huling nabuhay na lalaki mula sa dekadang ito, si Jiroemon Kimura, ay namatay noong Hunyo 12, 2013. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Ika-19 na siglo]] [[Kategorya:Dekada 1890]] oubd1h3mh3f7f9od1d2yohwgy6l15qr 2209094 2209093 2026-05-26T00:27:26Z Jojit fb 38 2209094 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | image_style = border:none; | perrow = 3/2/3 | image1 = Alfred Dreyfus in captivity on Devil's Island 1898.jpg | image2 = Afrikaner Commandos2.JPG | image3 = Frank Embree 1899.jpg | image4 = Wounded Knee aftermath5.jpg | image5 = John Hay signs Treaty of Paris, 1899.JPG | image6 = Kate Sheppard.jpg | image7 = Vincent van Gogh - Self-Portrait - Google Art Project.jpg | image8 = Menelik - Adoua-2 (cropped).jpg | total_width=335 |footer=Mula itaas pababa, kaliwa pakanan: si [[Alfred Dreyfus]] habang nakabilanggo sa kasagsagan ng Usaping Dreyfus noong 1891; mga komandong Boer noong Ikalawang Digmaang Boer noong huling bahagi ng dekada 1890; itinatag ng ''Plessy v. Ferguson'' ang doktrinang Amerikano ng [[segregasyong panlahi]], na humantong sa mga batas na Jim Crow, nakuhanan noong 1899; halos tatlong daang etnikong Lakota ang minasaker ng Hukbong Katihan ng Estados Unidos sa Wounded Knee noong 1890; nagbayad ang [[Estados Unidos]] ng $20 milyon upang mapasailalim ang [[Pilipinas]] mula sa [[Espanya]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan ng Paris]] noong 1898; ang aktibismong pinangunahan ni Kate Sheppard, na nakalarawan noong 1905, ay nagbunsod upang maging unang bansa ang [[Nuweba Selandiya]] na nagbigay ng karapatang bumoto sa kababaihan; namatay si [[Vincent van Gogh]], ang [[Olandes]] na maestro ng makabagong sining, malamang dahil sa pagpapakamatay noong 1890; pinangunahan ni Menelik II ang [[Etiyopiya]] sa malaking tagumpay laban sa [[Italya]] sa Labanan ng Adwa, sa panahon ng Unang Digmaang Italo-Etiyope mula 1895 hanggang 1896.}} {{Decadebox|189}} Ang '''dekada 1890''' (binibigkas bilang "desiotso nobenta" o "labing-walo siyamnapu") ay isang dekada ng [[kalendaryong Gregoryano]] na nagsimula noong Enero 1, 1890 at nagtapos noong Disyembre 31, 1899. Sa kulturang popular ng Amerika, kalaunan itong tinawag nang may pananabik na "''gay nineties''" ("''gay''" na nangangahulugan noon bilang masaya o walang alalahanin). Naganap ang dekadang ito sa panahon na tinatawag ng mga historyador na Panahong Victoriyano sa kasaysayan ng [[Reyno Unido]], ''Belle Époque'' sa kasaysayan ng [[Pransiya]], at Panahong Ginintuan sa kasaysayan ng [[Estados Unidos]]. Habang ipinagpapatuloy ng mga kapangyarihang [[Europa|Europeo]] ang kanilang kolonyal na pagpapalawak, nasaksihan ng dekada ang pagkatalo ng Edi (1890), [[Siam]] (1893), [[Maruekos]] (1894), [[Dahomey]] (1894), mga [[Mga Arabe|Arabe]]-[[Swahili]] na pinunong militar (1894), Lombok (1894), Pahang (1895), Merina (1895), [[Zanzibar]] (1896), Khaua at Mbandjeru (1896), Ashanti (1896), Matabeleland (1897), Pedir (1898), [[Sudan]] (1899), at iba't ibang tribo at estado sa hilagang-kanlurang [[Indiya]]. Bagaman naging matagumpay ang karamihan sa mga kampanyang kolonyal, nakaranas ang [[Italya]] ng malaking pagkatalo nang mabigo itong sakupin ang [[Etiyopiya]] matapos itong mapagpasyang matalo sa Adwa noong 1896. Samantala, nakita rin sa ikalawang kalahati ng dekada ang tuluyang pagbagsak ng kapangyarihang [[Espanya|Español]] sa Amerika, na nagsimula sa mga pag-aalsa sa [[Cuba]] (1895) at [[Himagsikang Pilipino|Pilipinas]] (1896) at nagtapos sa pagkatalo ng [[Espanya|España]] laban sa Estados Unidos noong 1898. Matapos maibenta ang iba't ibang pulo sa [[Pasipiko]] sa [[Alemanya]] noong 1899, nalimitahan na lamang sa [[Aprika]] ang imperyong kolonyal ng España. Sa Silangan naman, nagsimulang palawakin ng [[Hapon]] ang sarili nitong [[Imperyo ng Hapon|imperyo]] sa pamamagitan ng mga digmaan laban sa Donghak (1894–1895), Tsinang Qing (1894–1895), at Republika ng [[Formosa]] (1895). Kabilang pa sa ibang mga tunggalian ng dekada ang Digmaang Garza (1891–1893), Digmaang Greko-Turko (1897), at mga panloob na sigalot sa [[Samoa]] (1886–1894, 1898–1899), [[Apganistan]] (1888–1893), [[Arhentina]] (1890), [[Chile|Tsile]] (1891), [[Imperyong Otomano]] (1891, 1893, 1894, 1895–96, 1896–1897, 1896), [[Mehiko]] (1891–1892), Brasil (1893–1894, 1893–1895, 1899–1903), [[Peru]] (1894–1895), [[Republika ng Timog Aprika]] (1894), hilagang-kanlurang [[Tsina]] (1895–1896), [[Bolivia]] (1898–1899), at [[Kolombiya]] (1899–1902). Ang mga taong 1896–1898 ay ang panahon ng [[Himagsikang Pilipino]]. Ang Pilipinas, na bahagi noon ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]], ay nagtangkang humiwalay mula sa Imperyong Espanyol. Nagsimula ang Himagsikang Pilipino noong Agosto 1896 matapos matuklasan ng mga awtoridad Espanyol ang lihim na samahang laban sa [[kolonyalismo]] na [[Katipunan]]. Ang Katipunan, na pinamunuan ni [[Andrés Bonifacio]], ay isang kilusang naghahangad ng paghihiwalay at nagsilbing lihim na pamahalaan na lumaganap sa malaking bahagi ng kapuluan, na may layuning makamit ang kalayaan mula sa Espanya sa pamamagitan ng armadong pag-aaklas. Sa isang malaking pagtitipon sa [[Kalookan]], inorganisa ng mga pinuno ng Katipunan ang kanilang sarili bilang isang rebolusyonaryong pamahalaan at hayagang idineklara ang armadong himagsikan sa buong bansa. Nanawagan si Bonifacio ng sabayang pag-atake sa kabiserang [[Maynila]], subalit nabigo ang planong ito. Gayunpaman, nag-alsa rin ang mga karatig [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]]. Partikular na nagtagumpay ang mga rebelde sa [[Kabite]] sa pamumuno ni [[Emilio Aguinaldo]]. Ang tunggalian sa kapangyarihan sa hanay ng mga [[rebolusyonaryo]] ay humantong sa pagbitay kay Bonifacio noong 1897, at nalipat ang pamumuno kay Aguinaldo na namuno sa sarili niyang pamahalaang rebolusyonaryo. Sa taong ding iyon, opisyal na nagkaroon ng tigil-putukan sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Biak-na-Bato]] at ipinatapon si Aguinaldo sa [[Hong Kong]], bagaman hindi tuluyang natigil ang labanan sa pagitan ng mga rebelde at ng pamahalaang Espanyol.<ref>{{cite journal |last1=Guererro |first1=Milagros |last2=Encarnacion |first2=Emmanuel |last3=Villegas |first3=Ramon |year=1996 |title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution |url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1 |url-status=dead |journal=Sulyap Kultura |language=en |publisher=National Commission for Culture and the Arts |volume=1 |issue=2 |pages=3–12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1 |archive-date=15 Nobyembre 2010 |access-date=25 Mayo 2010}}</ref><ref name="google1998">* {{Cite book |last=Guererro |first=Milagros <!-- not shown by Google | last2 = Schumacher, S.J. | first2 = John --> |url=https://books.google.com/books?as_isbn=9622582281 |title=Reform and Revolution |publisher=Asia Publishing Company Limited |year=1998 |isbn=978-962-258-228-6 |series=Kasaysayan: The History of the Filipino People |volume=5 |language=en |access-date=25 Mayo 2010 <!--DASHBot-->}}</ref> Noong 1898, nang sumiklab ang [[Digmaang Kastila–Amerikano]], di-opisyal na nakipag-alyansa si Aguinaldo sa Estados Unidos, bumalik sa Pilipinas, at ipinagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa mga Espanyol. Pagsapit ng Hunyo, halos lahat ng teritoryong hawak ng Espanya sa Pilipinas ay nabawi na ng mga rebelde maliban sa Maynila. Dahil dito, idineklara ni Aguinaldo ang kalayaan ng Pilipinas mula sa Espanya at itinatag ang [[Unang Republika ng Pilipinas]]. Gayunpaman, hindi kinilala ng Espanya at ng Estados Unidos ang [[kalayaan ng Pilipinas]]. Pormal lamang natapos ang pamamahalang Espanyol sa kapuluan sa pamamagitan ng [[Tratado ng Paris]] noong 1898, kung saan isinuko ng Espanya ang Pilipinas at iba pang teritoryo sa Estados Unidos. Makalipas lamang ang maikling panahon, sumiklab ang [[Digmaang Pilipino–Amerikano]].<ref name="google1998" /> Nailalarawan ang dekada ng pandaigdigang depresyong pang-ekonomiya na nagtapos noong 1896 at sinundan ng malakas na paglago ng [[ekonomiya]]. Tampok sa [[Ikalawang Rebolusyong Industriyal]] ang mahahalagang inobasyon tulad ng [[elektrisidad]], [[gasolina]], [[sasakyan]], [[Kayo|tela]], at [[organikong kimika]]. Umabot din sa rurok sa dekadang ito ang paggamit ng [[makinang de-singaw]] na pinapagana ng [[karbon]]. Sa Estados Unidos, namarkahan ang dekada ng matinding depresyong pang-ekonomiya na dulot ng Taranta ng 1893. Ang krisis na ito ang tumulong sa pagtatapos ng tinatawag na "Panahong Ginintuan" at kasabay nito ang maraming welga ng mga manggagawa sa industriya. Nagdulot din ito ng pampolitikang tunggalian hinggil sa "malayang [[pilak]]" at pagbagsak ng Sistema ng Ikatlong Partido. Kasabay nito, nakaranas din ang [[Australya]] ng krisis sa [[pagbabangko]] bunga ng pagbagsak ng pagputok ng espekulasyon sa merkado ng [[ari-arian]]. Samantala, nagkaroon ng malaking tagumpay ang unang alon ng [[peminismo]] nang maging unang bansa ang [[Nuweba Selandiya|Nuweba Selanda]] noong 1893 na nagbigay sa kababaihan ng karapatang bumoto. Mula 1889 hanggang 1890, nagkaroon ng pandaigdigang [[pandemya]] ng sakit sa paghinga na dulot ng [[bayrus]], na nagresulta sa 300 hanggang 900 milyong [[impeksiyon]] at humigit-kumulang isang milyong pagkamatay. Pinaniniwalaang nagmula ang pandemya sa lungsod ng Bukhara sa [[Gitnang Asya]]. Bukod dito, tinamaan din ng malawakang pagkalat ng bayrus na ''rinderpest'' ang [[Aprika]], na itinuturing na "pinakamatinding epidemya na tumama sa timog Aprika noong huling bahagi ng ika-19 na siglo".<ref name="Phoofolo2">{{cite journal |last=Phoofolo |first=Pule |date=Pebrero 1993 |title=Epidemics and Revolutions: The Rinderpest Epidemic in Late Nineteenth-Century Southern Africa |url=https://archive.org/details/sim_past-present_1993-02_138/page/112 |journal=Past & Present |language=en |issue=138 |pages=112–143 |doi=10.1093/past/138.1.112}}</ref> Mahigit 5.2 milyong [[baka]] sa timog ng [[Ilog Zambezi]] ang namatay,<ref>{{cite journal |last1=Van den Bossche |first1=Peter |last2=de La Rocque |first2=Stéphane |last3=Hendrickx |first3=Guy |last4=Bouyer |first4=Jérémy |date=Mayo 2010 |title=A changing environment and the epidemiology of tsetse-transmitted livestock trypanosomiasis |journal=Trends in Parasitology |language=en |volume=26 |issue=5 |pages=236–243 |doi=10.1016/j.pt.2010.02.010 |pmid=20304707}}</ref> kasama ang mga alagang baka, [[tupa]], [[kambing]], at mga ligaw na hayop tulad ng ''buffalo'' (o kalabaw Aprikano), [[giraffe]], at ''wildebeest''. Nagdulot ito ng malawakang taggutom na naging sanhi ng pagkamatay ng tinatayang isang-katlo ng populasyon ng Etiyopiya at dalawang-katlo ng mga Maasai sa [[Tanzania]].<ref>{{cite journal |last=Normile |first=Dennis |date=Marso 2008 |title=Driven to Extinction |url=https://archive.org/details/sim_science_2008-03-21_319_5870/page/1606 |journal=Science |language=en |volume=319 |issue=5870 |pages=1606–9 |doi=10.1126/science.319.5870.1606 |pmid=18356500 |s2cid=46157093}}</ref> Noong 1891–1892, nagkaroon din ng taggutom sa [[Rusya]] dahil sa masamang panahon at maling pamamahala ng pamahalaan, na kumitil sa 375,000 hanggang 400,000 katao. Nakaranas din ng dalawang matinding taggutom ang Britanikong Indiya noong 1896–1897 at 1899–1900 dahil sa tagtuyot at mga patakaran ng [[Gran Britanya|Britanya]]. Nagkaroon din ng mga taggutom sa Cuba at Tsina. Kabilang naman sa malalaking lindol ng dekada ang lindol sa Mino–Owari noong 1891 (7,273 namatay), lindol sa Quchan noong 1893 (18,000 biktima), at lindol sa Sanriku noong 1896 (22,066 patay o nawawala).[[Talaksan:First page of El filibusterismo manuscript.jpg|left|thumb|Unang pahina ng manuskrito ng ''[[El filibusterismo]]'' na nailathala ni [[José Rizal|Jose Rizal]] noong 1891.]]Idinaos sa [[Atenas]] noong 1896 ang [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1896|unang pandaigdigang]] [[Palarong Olimpiko]] sa makabagong kasaysayan, kung saan lumahok ang 241 atleta mula sa 14 na bansa. Sa Estados Unidos, kabilang sa pinakamabentang aklat ng dekada ang ''Beside the Bonnie Brier Bush'' (koleksiyon ng [[Maikling kuwento|maiikling kuwento]], pinakamahusay na benta noong 1895), ''Tom Grogan'' (nobelang drama, pinakamahusay na benta noong 1896), ''Quo Vadis'' (makasaysayang nobela, pinakamahusay na benta noong 1897), ''Caleb West'' (pinakamabenta noong 1898), at ''David Harum'' (pinakamabenta noong 1898). Patuloy namang umusbong ang industriya ng [[pelikula]], bagaman nasa unang yugto pa lamang ito, sa pamamagitan ng mga maiikling pelikulang gaya ng ''Le Coucher de la Mariée'' at ''The Kiss''. Kabilang naman sa mga tanyag na awitin ng dekada ang "America the Beautiful", "Daisy Bell", at "Hello! Ma Baby". Nailathala naman ng bayaning Pilipino na si [[José Rizal|Jose Rizal]] noong 1891 ang nobelang ''[[El filibusterismo]]'', ang ''sequel'' o kasunod nobela ng ''[[Noli Me Tángere (nobela)|Noli me tangere]]''. Ang mga nobelang ito ang naging mitsa ng HImagsikang Pilipino. Sa pamamagitan ng paglalantad sa mga pang-aabuso, pangingikil, at maling pamamalakad ng mga prayleng [[Espanya|Kastila]] at pamahalaang kolonyal, binuwag ni Rizal ang takot ng mga mamamayan sa kapangyarihan ng Espanya. Bagamat reporma at edukasyon ang kanyang isinusulong, ang kanyang mga akda ang nagbigay-inspirasyon sa Katipunan na maglunsad ng armadong rebolusyon. Ang pagbitay sa kanya noong Disyembre 30, 1896 dahil sa mga nobelang ito ang tuluyang nagbuklod sa mga Pilipino upang ipaglaban ang kalayaan. Bilang huling dekada ng pamamahala ng España sa kapuluan, naging panahon dekada 1890 ng malalaking pagbabago sa panitikan, sining, relihiyon, at lipunang Pilipino. Patuloy na nangingibabaw ang kulturang kolonyal sa mga lungsod at hanay ng mga ilustrado at principalia, habang nananatiling mahalaga ang mga katutubong kaugalian at tradisyon sa mga lalawigan. Lumakas ang kamalayang pambansa sa pamamagitan ng panitikan at pamamahayag. Naging makabuluhan ang mga akda nina José Rizal, [[Marcelo H. del Pilar]], [[Graciano López Jaena]], at [[Andrés Bonifacio]], na nagpalaganap ng mga ideya ng reporma at kalayaan. Ang mga [[pahayagan]], polyeto, at mga samahang gaya ng Katipunan ay naging mahalagang kasangkapan sa pagpapalawak ng nasyonalismong Pilipino, na humantong sa Himagsikang Pilipino noong 1896. Nilikha naman ni [[Juan Luna]] ang pamosong pintang ''The Parisian Life'' noong 1892. Pininta naman ng isa pang Pilipinong pintor noong ika-19 siglo na si [[Felix Resurreccion Hidalgo|Félix Resurrección Hidalgo]] ang impresyonismong [[pinta]] na ''La Pintura'' noong dekada 1890. Nanatiling sentro ng buhay panlipunan ang [[Katolisismo]], na makikita sa mga [[pista]], prusisyon, [[pabasa]], at mga [[Dula|dulang]] [[panrelihiyon]] tulad ng [[senakulo]]. Kasabay nito, umunlad din ang mga anyo ng libangan at sining gaya ng [[sarsuwela]], [[kundiman]], at mga banda ng bayan. Noong 1893, binuksan ang Teatro Zorrilla sa Maynila, na naging pangunahing tanghalan ng ''zarzuela'' sa lungsod.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Fernandez |first=Doreen |date=2012-05-21 |title=Zarzuela to Sarswela: Indigenization and Transformation |url=https://archium.ateneo.edu/phstudies/vol41/iss3/4 |journal=Philippine Studies: Historical and Ethnographic Viewpoints |volume=41 |issue=3 |doi=10.13185/2244-1638.4864 |issn=2244-1638}}</ref> Ang mga unang pagtatanghal dito ay pangunahing nasa [[Wikang Kastila|wikang Español]] at ginaganap ng mga artistang Español at Pilipino. Isa sa mga unang itinanghal ay ang ''El diablo mundo'' noong 1893 nina Emilio at Rafael del Val, na may musika ni José Estella.<ref name=":0" /> Sa pagpasok ng huling bahagi ng dekada 1890, nagsimulang umusbong ang mga lokal na anyo ng sarsuwela sa iba’t ibang rehiyon. Ang mga katutubong tradisyong Pilipino tulad ng senakulo, komedya, awitan, sayawan, at tulaan ay naging mahalagang pundasyon ng pag-angkop ng ''zarzuela'' tungo sa sarsuwelang Pilipino.<ref name=":0" /> Ang mga dulang ito ay unti-unting lumayo sa mga paksang Europeo at nagsimulang tumalakay sa pang-araw-araw na buhay, pamilya, bisyo, politika, at lipunang Pilipino. Kabilang sa mga unang halimbawa ng katutubong sarsuwela ang ''Budhing Nagphamak'' mula [[Bulacan]] noong humigit-kumulang 1890, bagaman walang natitirang tala ng pagtatanghal nito.<ref name=":0" /> Noong 1897 naman, isinulat ni Catalino Palisoc mula sa [[Pangasinan]] ang ''Say Limang ag Naketket, Pampinsiwan'', isang dulang may kritikang panlipunan laban sa mga prayleng Español.<ref name=":0" /> Sa [[Kabisayaan|Visayas]], itinanghal noong 1899 ang ''An Pagtabang ni San Miguel'' ni [[Norberto Romuáldez|Norberto Romualdez]] sa isang pista sa [[Leyte]], na itinuturing na unang sarsuwela sa [[wikang Waray]].<ref name=":0" /> Sa dekadang ito, lumaki ang populasyon ng daigdig mula humigit-kumulang 1.5 bilyon tungo sa 1.6 bilyon.<ref>{{Cite web |title=Population {{!}} Gapminder |url=https://www.gapminder.org/data/documentation/gd003/ |access-date=2024-04-21 |language=en-US}}</ref> Ang huling nabuhay na tao mula sa dekadang ito, si Emma Morano, ay namatay noong Abril 15, 2017. Ang huling nabuhay na lalaki mula sa dekadang ito, si Jiroemon Kimura, ay namatay noong Hunyo 12, 2013. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Ika-19 na siglo]] [[Kategorya:Dekada 1890]] culkrkk7eesh16oong6lh6x6mex5qt4 2209095 2209094 2026-05-26T00:39:18Z Jojit fb 38 2209095 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | image_style = border:none; | perrow = 3/2/3 | image1 = Alfred Dreyfus in captivity on Devil's Island 1898.jpg | image2 = Afrikaner Commandos2.JPG | image3 = Frank Embree 1899.jpg | image4 = Wounded Knee aftermath5.jpg | image5 = John Hay signs Treaty of Paris, 1899.JPG | image6 = Kate Sheppard.jpg | image7 = Vincent van Gogh - Self-Portrait - Google Art Project.jpg | image8 = Menelik - Adoua-2 (cropped).jpg | total_width=335 |footer=Mula itaas pababa, kaliwa pakanan: si [[Alfred Dreyfus]] habang nakabilanggo sa kasagsagan ng Usaping Dreyfus noong 1891; mga komandong Boer noong Ikalawang Digmaang Boer noong huling bahagi ng dekada 1890; itinatag ng ''Plessy v. Ferguson'' ang doktrinang Amerikano ng [[segregasyong panlahi]], na humantong sa mga batas na Jim Crow, nakuhanan noong 1899; halos tatlong daang etnikong Lakota ang minasaker ng Hukbong Katihan ng Estados Unidos sa Wounded Knee noong 1890; nagbayad ang [[Estados Unidos]] ng $20 milyon upang mapasailalim ang [[Pilipinas]] mula sa [[Espanya]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan ng Paris]] noong 1898; ang aktibismong pinangunahan ni Kate Sheppard, na nakalarawan noong 1905, ay nagbunsod upang maging unang bansa ang [[Nuweba Selandiya]] na nagbigay ng karapatang bumoto sa kababaihan; namatay si [[Vincent van Gogh]], ang [[Olandes]] na maestro ng makabagong sining, malamang dahil sa pagpapakamatay noong 1890; pinangunahan ni Menelik II ang [[Etiyopiya]] sa malaking tagumpay laban sa [[Italya]] sa Labanan ng Adwa, sa panahon ng Unang Digmaang Italo-Etiyope mula 1895 hanggang 1896.}} {{Decadebox|189}} Ang '''dekada 1890''' (binibigkas bilang "desiotso nobenta" o "labing-walo siyamnapu") ay isang dekada ng [[kalendaryong Gregoryano]] na nagsimula noong Enero 1, 1890 at nagtapos noong Disyembre 31, 1899. Sa kulturang popular ng Amerika, kalaunan itong tinawag nang may pananabik na "''gay nineties''" ("''gay''" na nangangahulugan noon bilang masaya o walang alalahanin). Naganap ang dekadang ito sa panahon na tinatawag ng mga historyador na Panahong Victoriyano sa kasaysayan ng [[Reyno Unido]], ''Belle Époque'' sa kasaysayan ng [[Pransiya]], at Panahong Ginintuan sa kasaysayan ng [[Estados Unidos]]. Habang ipinagpapatuloy ng mga kapangyarihang [[Europa|Europeo]] ang kanilang kolonyal na pagpapalawak, nasaksihan ng dekada ang pagkatalo ng Edi (1890), [[Siam]] (1893), [[Maruekos]] (1894), [[Dahomey]] (1894), mga [[Mga Arabe|Arabe]]-[[Swahili]] na pinunong militar (1894), Lombok (1894), Pahang (1895), Merina (1895), [[Zanzibar]] (1896), Khaua at Mbandjeru (1896), Ashanti (1896), Matabeleland (1897), Pedir (1898), [[Sudan]] (1899), at iba't ibang tribo at estado sa hilagang-kanlurang [[Indiya]]. Bagaman naging matagumpay ang karamihan sa mga kampanyang kolonyal, nakaranas ang [[Italya]] ng malaking pagkatalo nang mabigo itong sakupin ang [[Etiyopiya]] matapos itong mapagpasyang matalo sa Adwa noong 1896. Samantala, nakita rin sa ikalawang kalahati ng dekada ang tuluyang pagbagsak ng kapangyarihang [[Espanya|Español]] sa Amerika, na nagsimula sa mga pag-aalsa sa [[Cuba]] (1895) at [[Himagsikang Pilipino|Pilipinas]] (1896) at nagtapos sa pagkatalo ng [[Espanya|España]] laban sa Estados Unidos noong 1898. Matapos maibenta ang iba't ibang pulo sa [[Pasipiko]] sa [[Alemanya]] noong 1899, nalimitahan na lamang sa [[Aprika]] ang imperyong kolonyal ng España. Sa Silangan naman, nagsimulang palawakin ng [[Hapon]] ang sarili nitong [[Imperyo ng Hapon|imperyo]] sa pamamagitan ng mga digmaan laban sa Donghak (1894–1895), Tsinang Qing (1894–1895), at Republika ng [[Formosa]] (1895). Kabilang pa sa ibang mga tunggalian ng dekada ang Digmaang Garza (1891–1893), Digmaang Greko-Turko (1897), at mga panloob na sigalot sa [[Samoa]] (1886–1894, 1898–1899), [[Apganistan]] (1888–1893), [[Arhentina]] (1890), [[Chile|Tsile]] (1891), [[Imperyong Otomano]] (1891, 1893, 1894, 1895–96, 1896–1897, 1896), [[Mehiko]] (1891–1892), Brasil (1893–1894, 1893–1895, 1899–1903), [[Peru]] (1894–1895), [[Republika ng Timog Aprika]] (1894), hilagang-kanlurang [[Tsina]] (1895–1896), [[Bolivia]] (1898–1899), at [[Kolombiya]] (1899–1902). Ang mga taong 1896–1898 ay ang panahon ng [[Himagsikang Pilipino]]. Ang Pilipinas, na bahagi noon ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]], ay nagtangkang humiwalay mula sa Imperyong Espanyol. Nagsimula ang Himagsikang Pilipino noong Agosto 1896 matapos matuklasan ng mga awtoridad Espanyol ang lihim na samahang laban sa [[kolonyalismo]] na [[Katipunan]]. Ang Katipunan, na pinamunuan ni [[Andrés Bonifacio]], ay isang kilusang naghahangad ng paghihiwalay at nagsilbing lihim na pamahalaan na lumaganap sa malaking bahagi ng kapuluan, na may layuning makamit ang kalayaan mula sa Espanya sa pamamagitan ng armadong pag-aaklas. Sa isang malaking pagtitipon sa [[Kalookan]], inorganisa ng mga pinuno ng Katipunan ang kanilang sarili bilang isang rebolusyonaryong pamahalaan at hayagang idineklara ang armadong himagsikan sa buong bansa. Nanawagan si Bonifacio ng sabayang pag-atake sa kabiserang [[Maynila]], subalit nabigo ang planong ito. Gayunpaman, nag-alsa rin ang mga karatig [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]]. Partikular na nagtagumpay ang mga rebelde sa [[Kabite]] sa pamumuno ni [[Emilio Aguinaldo]]. Ang tunggalian sa kapangyarihan sa hanay ng mga [[rebolusyonaryo]] ay humantong sa pagbitay kay Bonifacio noong 1897, at nalipat ang pamumuno kay Aguinaldo na namuno sa sarili niyang pamahalaang rebolusyonaryo. Sa taong ding iyon, opisyal na nagkaroon ng tigil-putukan sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Biak-na-Bato]] at ipinatapon si Aguinaldo sa [[Hong Kong]], bagaman hindi tuluyang natigil ang labanan sa pagitan ng mga rebelde at ng pamahalaang Espanyol.<ref>{{cite journal |last1=Guererro |first1=Milagros |last2=Encarnacion |first2=Emmanuel |last3=Villegas |first3=Ramon |year=1996 |title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution |url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1 |url-status=dead |journal=Sulyap Kultura |language=en |publisher=National Commission for Culture and the Arts |volume=1 |issue=2 |pages=3–12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1 |archive-date=15 Nobyembre 2010 |access-date=25 Mayo 2010}}</ref><ref name="google1998">* {{Cite book |last=Guererro |first=Milagros <!-- not shown by Google | last2 = Schumacher, S.J. | first2 = John --> |url=https://books.google.com/books?as_isbn=9622582281 |title=Reform and Revolution |publisher=Asia Publishing Company Limited |year=1998 |isbn=978-962-258-228-6 |series=Kasaysayan: The History of the Filipino People |volume=5 |language=en |access-date=25 Mayo 2010 <!--DASHBot-->}}</ref> [[Talaksan:Emilio Aguinaldo (ca. 1898).jpg|left|thumb|Si [[Emilio Aguinaldo]] noong mga 1898. Isa siyang prominenteng personalidad noong [[Himagsikang Pilipino]] at [[Digmaang Pilipino–Amerikano]], at naging [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] ng [[Unang Republika ng Pilipinas]].]] Noong 1898, nang sumiklab ang [[Digmaang Kastila–Amerikano]], di-opisyal na nakipag-alyansa si Aguinaldo sa Estados Unidos, bumalik sa Pilipinas, at ipinagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa mga Espanyol. Pagsapit ng Hunyo, halos lahat ng teritoryong hawak ng Espanya sa Pilipinas ay nabawi na ng mga rebelde maliban sa Maynila. Dahil dito, idineklara ni Aguinaldo ang kalayaan ng Pilipinas mula sa Espanya at itinatag ang [[Unang Republika ng Pilipinas]]. Gayunpaman, hindi kinilala ng Espanya at ng Estados Unidos ang [[kalayaan ng Pilipinas]]. Pormal lamang natapos ang pamamahalang Espanyol sa kapuluan sa pamamagitan ng [[Tratado ng Paris]] noong 1898, kung saan isinuko ng Espanya ang Pilipinas at iba pang teritoryo sa Estados Unidos. Makalipas lamang ang maikling panahon, sumiklab ang [[Digmaang Pilipino–Amerikano]].<ref name="google1998" /> Nailalarawan ang dekada ng pandaigdigang depresyong pang-ekonomiya na nagtapos noong 1896 at sinundan ng malakas na paglago ng [[ekonomiya]]. Tampok sa [[Ikalawang Rebolusyong Industriyal]] ang mahahalagang inobasyon tulad ng [[elektrisidad]], [[gasolina]], [[sasakyan]], [[Kayo|tela]], at [[organikong kimika]]. Umabot din sa rurok sa dekadang ito ang paggamit ng [[makinang de-singaw]] na pinapagana ng [[karbon]]. Sa Estados Unidos, namarkahan ang dekada ng matinding depresyong pang-ekonomiya na dulot ng Taranta ng 1893. Ang krisis na ito ang tumulong sa pagtatapos ng tinatawag na "Panahong Ginintuan" at kasabay nito ang maraming welga ng mga manggagawa sa industriya. Nagdulot din ito ng pampolitikang tunggalian hinggil sa "malayang [[pilak]]" at pagbagsak ng Sistema ng Ikatlong Partido. Kasabay nito, nakaranas din ang [[Australya]] ng krisis sa [[pagbabangko]] bunga ng pagbagsak ng pagputok ng espekulasyon sa merkado ng [[ari-arian]]. Samantala, nagkaroon ng malaking tagumpay ang unang alon ng [[peminismo]] nang maging unang bansa ang [[Nuweba Selandiya|Nuweba Selanda]] noong 1893 na nagbigay sa kababaihan ng karapatang bumoto. Mula 1889 hanggang 1890, nagkaroon ng pandaigdigang [[pandemya]] ng sakit sa paghinga na dulot ng [[bayrus]], na nagresulta sa 300 hanggang 900 milyong [[impeksiyon]] at humigit-kumulang isang milyong pagkamatay. Pinaniniwalaang nagmula ang pandemya sa lungsod ng Bukhara sa [[Gitnang Asya]]. Bukod dito, tinamaan din ng malawakang pagkalat ng bayrus na ''rinderpest'' ang [[Aprika]], na itinuturing na "pinakamatinding epidemya na tumama sa timog Aprika noong huling bahagi ng ika-19 na siglo".<ref name="Phoofolo2">{{cite journal |last=Phoofolo |first=Pule |date=Pebrero 1993 |title=Epidemics and Revolutions: The Rinderpest Epidemic in Late Nineteenth-Century Southern Africa |url=https://archive.org/details/sim_past-present_1993-02_138/page/112 |journal=Past & Present |language=en |issue=138 |pages=112–143 |doi=10.1093/past/138.1.112}}</ref> Mahigit 5.2 milyong [[baka]] sa timog ng [[Ilog Zambezi]] ang namatay,<ref>{{cite journal |last1=Van den Bossche |first1=Peter |last2=de La Rocque |first2=Stéphane |last3=Hendrickx |first3=Guy |last4=Bouyer |first4=Jérémy |date=Mayo 2010 |title=A changing environment and the epidemiology of tsetse-transmitted livestock trypanosomiasis |journal=Trends in Parasitology |language=en |volume=26 |issue=5 |pages=236–243 |doi=10.1016/j.pt.2010.02.010 |pmid=20304707}}</ref> kasama ang mga alagang baka, [[tupa]], [[kambing]], at mga ligaw na hayop tulad ng ''buffalo'' (o kalabaw Aprikano), [[giraffe]], at ''wildebeest''. Nagdulot ito ng malawakang taggutom na naging sanhi ng pagkamatay ng tinatayang isang-katlo ng populasyon ng Etiyopiya at dalawang-katlo ng mga Maasai sa [[Tanzania]].<ref>{{cite journal |last=Normile |first=Dennis |date=Marso 2008 |title=Driven to Extinction |url=https://archive.org/details/sim_science_2008-03-21_319_5870/page/1606 |journal=Science |language=en |volume=319 |issue=5870 |pages=1606–9 |doi=10.1126/science.319.5870.1606 |pmid=18356500 |s2cid=46157093}}</ref> Noong 1891–1892, nagkaroon din ng taggutom sa [[Rusya]] dahil sa masamang panahon at maling pamamahala ng pamahalaan, na kumitil sa 375,000 hanggang 400,000 katao. Nakaranas din ng dalawang matinding taggutom ang Britanikong Indiya noong 1896–1897 at 1899–1900 dahil sa tagtuyot at mga patakaran ng [[Gran Britanya|Britanya]]. Nagkaroon din ng mga taggutom sa Cuba at Tsina. Kabilang naman sa malalaking lindol ng dekada ang lindol sa Mino–Owari noong 1891 (7,273 namatay), lindol sa Quchan noong 1893 (18,000 biktima), at lindol sa Sanriku noong 1896 (22,066 patay o nawawala).[[Talaksan:First page of El filibusterismo manuscript.jpg|left|thumb|Unang pahina ng manuskrito ng ''[[El filibusterismo]]'' na nailathala ni [[José Rizal|Jose Rizal]] noong 1891.]]Idinaos sa [[Atenas]] noong 1896 ang [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1896|unang pandaigdigang]] [[Palarong Olimpiko]] sa makabagong kasaysayan, kung saan lumahok ang 241 atleta mula sa 14 na bansa. Sa Estados Unidos, kabilang sa pinakamabentang aklat ng dekada ang ''Beside the Bonnie Brier Bush'' (koleksiyon ng [[Maikling kuwento|maiikling kuwento]], pinakamahusay na benta noong 1895), ''Tom Grogan'' (nobelang drama, pinakamahusay na benta noong 1896), ''Quo Vadis'' (makasaysayang nobela, pinakamahusay na benta noong 1897), ''Caleb West'' (pinakamabenta noong 1898), at ''David Harum'' (pinakamabenta noong 1898). Patuloy namang umusbong ang industriya ng [[pelikula]], bagaman nasa unang yugto pa lamang ito, sa pamamagitan ng mga maiikling pelikulang gaya ng ''Le Coucher de la Mariée'' at ''The Kiss''. Kabilang naman sa mga tanyag na awitin ng dekada ang "America the Beautiful", "Daisy Bell", at "Hello! Ma Baby". Nailathala naman ng bayaning Pilipino na si [[José Rizal|Jose Rizal]] noong 1891 ang nobelang ''[[El filibusterismo]]'', ang ''sequel'' o kasunod nobela ng ''[[Noli Me Tángere (nobela)|Noli me tangere]]''. Ang mga nobelang ito ang naging mitsa ng HImagsikang Pilipino. Sa pamamagitan ng paglalantad sa mga pang-aabuso, pangingikil, at maling pamamalakad ng mga prayleng [[Espanya|Kastila]] at pamahalaang kolonyal, binuwag ni Rizal ang takot ng mga mamamayan sa kapangyarihan ng Espanya. Bagamat reporma at edukasyon ang kanyang isinusulong, ang kanyang mga akda ang nagbigay-inspirasyon sa Katipunan na maglunsad ng armadong rebolusyon. Ang pagbitay sa kanya noong Disyembre 30, 1896 dahil sa mga nobelang ito ang tuluyang nagbuklod sa mga Pilipino upang ipaglaban ang kalayaan. Bilang huling dekada ng pamamahala ng España sa kapuluan, naging panahon dekada 1890 ng malalaking pagbabago sa panitikan, sining, relihiyon, at lipunang Pilipino. Patuloy na nangingibabaw ang kulturang kolonyal sa mga lungsod at hanay ng mga ilustrado at principalia, habang nananatiling mahalaga ang mga katutubong kaugalian at tradisyon sa mga lalawigan. Lumakas ang kamalayang pambansa sa pamamagitan ng panitikan at pamamahayag. Naging makabuluhan ang mga akda nina José Rizal, [[Marcelo H. del Pilar]], [[Graciano López Jaena]], at [[Andrés Bonifacio]], na nagpalaganap ng mga ideya ng reporma at kalayaan. Ang mga [[pahayagan]], polyeto, at mga samahang gaya ng Katipunan ay naging mahalagang kasangkapan sa pagpapalawak ng nasyonalismong Pilipino, na humantong sa Himagsikang Pilipino noong 1896. Nilikha naman ni [[Juan Luna]] ang pamosong pintang ''The Parisian Life'' noong 1892. Pininta naman ng isa pang Pilipinong pintor noong ika-19 siglo na si [[Felix Resurreccion Hidalgo|Félix Resurrección Hidalgo]] ang impresyonismong [[pinta]] na ''La Pintura'' noong dekada 1890. Nanatiling sentro ng buhay panlipunan ang [[Katolisismo]], na makikita sa mga [[pista]], prusisyon, [[pabasa]], at mga [[Dula|dulang]] [[panrelihiyon]] tulad ng [[senakulo]]. Kasabay nito, umunlad din ang mga anyo ng libangan at sining gaya ng [[sarsuwela]], [[kundiman]], at mga banda ng bayan. Noong 1893, binuksan ang Teatro Zorrilla sa Maynila, na naging pangunahing tanghalan ng ''zarzuela'' sa lungsod.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Fernandez |first=Doreen |date=2012-05-21 |title=Zarzuela to Sarswela: Indigenization and Transformation |url=https://archium.ateneo.edu/phstudies/vol41/iss3/4 |journal=Philippine Studies: Historical and Ethnographic Viewpoints |volume=41 |issue=3 |doi=10.13185/2244-1638.4864 |issn=2244-1638}}</ref> Ang mga unang pagtatanghal dito ay pangunahing nasa [[Wikang Kastila|wikang Español]] at ginaganap ng mga artistang Español at Pilipino. Isa sa mga unang itinanghal ay ang ''El diablo mundo'' noong 1893 nina Emilio at Rafael del Val, na may musika ni José Estella.<ref name=":0" /> Sa pagpasok ng huling bahagi ng dekada 1890, nagsimulang umusbong ang mga lokal na anyo ng sarsuwela sa iba’t ibang rehiyon. Ang mga katutubong tradisyong Pilipino tulad ng senakulo, komedya, awitan, sayawan, at tulaan ay naging mahalagang pundasyon ng pag-angkop ng ''zarzuela'' tungo sa sarsuwelang Pilipino.<ref name=":0" /> Ang mga dulang ito ay unti-unting lumayo sa mga paksang Europeo at nagsimulang tumalakay sa pang-araw-araw na buhay, pamilya, bisyo, politika, at lipunang Pilipino. Kabilang sa mga unang halimbawa ng katutubong sarsuwela ang ''Budhing Nagphamak'' mula [[Bulacan]] noong humigit-kumulang 1890, bagaman walang natitirang tala ng pagtatanghal nito.<ref name=":0" /> Noong 1897 naman, isinulat ni Catalino Palisoc mula sa [[Pangasinan]] ang ''Say Limang ag Naketket, Pampinsiwan'', isang dulang may kritikang panlipunan laban sa mga prayleng Español.<ref name=":0" /> Sa [[Kabisayaan|Visayas]], itinanghal noong 1899 ang ''An Pagtabang ni San Miguel'' ni [[Norberto Romuáldez|Norberto Romualdez]] sa isang pista sa [[Leyte]], na itinuturing na unang sarsuwela sa [[wikang Waray]].<ref name=":0" /> Sa dekadang ito, lumaki ang populasyon ng daigdig mula humigit-kumulang 1.5 bilyon tungo sa 1.6 bilyon.<ref>{{Cite web |title=Population {{!}} Gapminder |url=https://www.gapminder.org/data/documentation/gd003/ |access-date=2024-04-21 |language=en-US}}</ref> Ang huling nabuhay na tao mula sa dekadang ito, si Emma Morano, ay namatay noong Abril 15, 2017. Ang huling nabuhay na lalaki mula sa dekadang ito, si Jiroemon Kimura, ay namatay noong Hunyo 12, 2013. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Ika-19 na siglo]] [[Kategorya:Dekada 1890]] mx72vcm8pnt2t1ul361m87icdmvbncs 2209096 2209095 2026-05-26T00:39:43Z Jojit fb 38 2209096 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | image_style = border:none; | perrow = 3/2/3 | image1 = Alfred Dreyfus in captivity on Devil's Island 1898.jpg | image2 = Afrikaner Commandos2.JPG | image3 = Frank Embree 1899.jpg | image4 = Wounded Knee aftermath5.jpg | image5 = John Hay signs Treaty of Paris, 1899.JPG | image6 = Kate Sheppard.jpg | image7 = Vincent van Gogh - Self-Portrait - Google Art Project.jpg | image8 = Menelik - Adoua-2 (cropped).jpg | total_width=335 |footer=Mula itaas pababa, kaliwa pakanan: si [[Alfred Dreyfus]] habang nakabilanggo sa kasagsagan ng Usaping Dreyfus noong 1891; mga komandong Boer noong Ikalawang Digmaang Boer noong huling bahagi ng dekada 1890; itinatag ng ''Plessy v. Ferguson'' ang doktrinang Amerikano ng [[segregasyong panlahi]], na humantong sa mga batas na Jim Crow, nakuhanan noong 1899; halos tatlong daang etnikong Lakota ang minasaker ng Hukbong Katihan ng Estados Unidos sa Wounded Knee noong 1890; nagbayad ang [[Estados Unidos]] ng $20 milyon upang mapasailalim ang [[Pilipinas]] mula sa [[Espanya]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan ng Paris]] noong 1898; ang aktibismong pinangunahan ni Kate Sheppard, na nakalarawan noong 1905, ay nagbunsod upang maging unang bansa ang [[Nuweba Selandiya]] na nagbigay ng karapatang bumoto sa kababaihan; namatay si [[Vincent van Gogh]], ang [[Olandes]] na maestro ng makabagong sining, malamang dahil sa pagpapakamatay noong 1890; pinangunahan ni Menelik II ang [[Etiyopiya]] sa malaking tagumpay laban sa [[Italya]] sa Labanan ng Adwa, sa panahon ng Unang Digmaang Italo-Etiyope mula 1895 hanggang 1896.}} {{Decadebox|189}} Ang '''dekada 1890''' (binibigkas bilang "desiotso nobenta" o "labing-walo siyamnapu") ay isang dekada ng [[kalendaryong Gregoryano]] na nagsimula noong Enero 1, 1890 at nagtapos noong Disyembre 31, 1899. Sa kulturang popular ng Amerika, kalaunan itong tinawag nang may pananabik na "''gay nineties''" ("''gay''" na nangangahulugan noon bilang masaya o walang alalahanin). Naganap ang dekadang ito sa panahon na tinatawag ng mga historyador na Panahong Victoriyano sa kasaysayan ng [[Reyno Unido]], ''Belle Époque'' sa kasaysayan ng [[Pransiya]], at Panahong Ginintuan sa kasaysayan ng [[Estados Unidos]]. Habang ipinagpapatuloy ng mga kapangyarihang [[Europa|Europeo]] ang kanilang kolonyal na pagpapalawak, nasaksihan ng dekada ang pagkatalo ng Edi (1890), [[Siam]] (1893), [[Maruekos]] (1894), [[Dahomey]] (1894), mga [[Mga Arabe|Arabe]]-[[Swahili]] na pinunong militar (1894), Lombok (1894), Pahang (1895), Merina (1895), [[Zanzibar]] (1896), Khaua at Mbandjeru (1896), Ashanti (1896), Matabeleland (1897), Pedir (1898), [[Sudan]] (1899), at iba't ibang tribo at estado sa hilagang-kanlurang [[Indiya]]. Bagaman naging matagumpay ang karamihan sa mga kampanyang kolonyal, nakaranas ang [[Italya]] ng malaking pagkatalo nang mabigo itong sakupin ang [[Etiyopiya]] matapos itong mapagpasyang matalo sa Adwa noong 1896. Samantala, nakita rin sa ikalawang kalahati ng dekada ang tuluyang pagbagsak ng kapangyarihang [[Espanya|Español]] sa Amerika, na nagsimula sa mga pag-aalsa sa [[Cuba]] (1895) at [[Himagsikang Pilipino|Pilipinas]] (1896) at nagtapos sa pagkatalo ng [[Espanya|España]] laban sa Estados Unidos noong 1898. Matapos maibenta ang iba't ibang pulo sa [[Pasipiko]] sa [[Alemanya]] noong 1899, nalimitahan na lamang sa [[Aprika]] ang imperyong kolonyal ng España. Sa Silangan naman, nagsimulang palawakin ng [[Hapon]] ang sarili nitong [[Imperyo ng Hapon|imperyo]] sa pamamagitan ng mga digmaan laban sa Donghak (1894–1895), Tsinang Qing (1894–1895), at Republika ng [[Formosa]] (1895). Kabilang pa sa ibang mga tunggalian ng dekada ang Digmaang Garza (1891–1893), Digmaang Greko-Turko (1897), at mga panloob na sigalot sa [[Samoa]] (1886–1894, 1898–1899), [[Apganistan]] (1888–1893), [[Arhentina]] (1890), [[Chile|Tsile]] (1891), [[Imperyong Otomano]] (1891, 1893, 1894, 1895–96, 1896–1897, 1896), [[Mehiko]] (1891–1892), Brasil (1893–1894, 1893–1895, 1899–1903), [[Peru]] (1894–1895), [[Republika ng Timog Aprika]] (1894), hilagang-kanlurang [[Tsina]] (1895–1896), [[Bolivia]] (1898–1899), at [[Kolombiya]] (1899–1902). Ang mga taong 1896–1898 ay ang panahon ng [[Himagsikang Pilipino]]. Ang Pilipinas, na bahagi noon ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]], ay nagtangkang humiwalay mula sa Imperyong Espanyol. Nagsimula ang Himagsikang Pilipino noong Agosto 1896 matapos matuklasan ng mga awtoridad Espanyol ang lihim na samahang laban sa [[kolonyalismo]] na [[Katipunan]]. Ang Katipunan, na pinamunuan ni [[Andrés Bonifacio]], ay isang kilusang naghahangad ng paghihiwalay at nagsilbing lihim na pamahalaan na lumaganap sa malaking bahagi ng kapuluan, na may layuning makamit ang kalayaan mula sa Espanya sa pamamagitan ng armadong pag-aaklas. Sa isang malaking pagtitipon sa [[Kalookan]], inorganisa ng mga pinuno ng Katipunan ang kanilang sarili bilang isang rebolusyonaryong pamahalaan at hayagang idineklara ang armadong himagsikan sa buong bansa. Nanawagan si Bonifacio ng sabayang pag-atake sa kabiserang [[Maynila]], subalit nabigo ang planong ito. Gayunpaman, nag-alsa rin ang mga karatig [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]]. Partikular na nagtagumpay ang mga rebelde sa [[Kabite]] sa pamumuno ni [[Emilio Aguinaldo]]. Ang tunggalian sa kapangyarihan sa hanay ng mga [[rebolusyonaryo]] ay humantong sa pagbitay kay Bonifacio noong 1897, at nalipat ang pamumuno kay Aguinaldo na namuno sa sarili niyang pamahalaang rebolusyonaryo. Sa taong ding iyon, opisyal na nagkaroon ng tigil-putukan sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Biak-na-Bato]] at ipinatapon si Aguinaldo sa [[Hong Kong]], bagaman hindi tuluyang natigil ang labanan sa pagitan ng mga rebelde at ng pamahalaang Espanyol.<ref>{{cite journal |last1=Guererro |first1=Milagros |last2=Encarnacion |first2=Emmanuel |last3=Villegas |first3=Ramon |year=1996 |title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution |url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1 |url-status=dead |journal=Sulyap Kultura |language=en |publisher=National Commission for Culture and the Arts |volume=1 |issue=2 |pages=3–12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1 |archive-date=15 Nobyembre 2010 |access-date=25 Mayo 2010}}</ref><ref name="google1998">* {{Cite book |last=Guererro |first=Milagros <!-- not shown by Google | last2 = Schumacher, S.J. | first2 = John --> |url=https://books.google.com/books?as_isbn=9622582281 |title=Reform and Revolution |publisher=Asia Publishing Company Limited |year=1998 |isbn=978-962-258-228-6 |series=Kasaysayan: The History of the Filipino People |volume=5 |language=en |access-date=25 Mayo 2010 <!--DASHBot-->}}</ref> [[Talaksan:Emilio Aguinaldo (ca. 1898).jpg|left|thumb|Si [[Emilio Aguinaldo]] noong mga 1898. Isa siyang prominenteng personalidad noong [[Himagsikang Pilipino]] at [[Digmaang Pilipino–Amerikano]], at naging [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] ng [[Unang Republika ng Pilipinas]].]] Noong 1898, nang sumiklab ang [[Digmaang Kastila–Amerikano]], di-opisyal na nakipag-alyansa si Aguinaldo sa Estados Unidos, bumalik sa Pilipinas, at ipinagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa mga Espanyol. Pagsapit ng Hunyo, halos lahat ng teritoryong hawak ng Espanya sa Pilipinas ay nabawi na ng mga rebelde maliban sa Maynila. Dahil dito, idineklara ni Aguinaldo ang kalayaan ng Pilipinas mula sa Espanya at itinatag ang [[Unang Republika ng Pilipinas]]. Gayunpaman, hindi kinilala ng Espanya at ng Estados Unidos ang [[kalayaan ng Pilipinas]]. Pormal lamang natapos ang pamamahalang Espanyol sa kapuluan sa pamamagitan ng [[Tratado ng Paris]] noong 1898, kung saan isinuko ng Espanya ang Pilipinas at iba pang teritoryo sa Estados Unidos. Makalipas lamang ang maikling panahon, sumiklab ang [[Digmaang Pilipino–Amerikano]].<ref name="google1998" /> Nailalarawan ang dekada ng pandaigdigang depresyong pang-ekonomiya na nagtapos noong 1896 at sinundan ng malakas na paglago ng [[ekonomiya]]. Tampok sa [[Ikalawang Rebolusyong Industriyal]] ang mahahalagang inobasyon tulad ng [[elektrisidad]], [[gasolina]], [[sasakyan]], [[Kayo|tela]], at [[organikong kimika]]. Umabot din sa rurok sa dekadang ito ang paggamit ng [[makinang de-singaw]] na pinapagana ng [[karbon]]. Sa Estados Unidos, namarkahan ang dekada ng matinding depresyong pang-ekonomiya na dulot ng Taranta ng 1893. Ang krisis na ito ang tumulong sa pagtatapos ng tinatawag na "Panahong Ginintuan" at kasabay nito ang maraming welga ng mga manggagawa sa industriya. Nagdulot din ito ng pampolitikang tunggalian hinggil sa "malayang [[pilak]]" at pagbagsak ng Sistema ng Ikatlong Partido. Kasabay nito, nakaranas din ang [[Australya]] ng krisis sa [[pagbabangko]] bunga ng pagbagsak ng pagputok ng espekulasyon sa merkado ng [[ari-arian]]. Samantala, nagkaroon ng malaking tagumpay ang unang alon ng [[peminismo]] nang maging unang bansa ang [[Nuweba Selandiya|Nuweba Selanda]] noong 1893 na nagbigay sa kababaihan ng karapatang bumoto. Mula 1889 hanggang 1890, nagkaroon ng pandaigdigang [[pandemya]] ng sakit sa paghinga na dulot ng [[bayrus]], na nagresulta sa 300 hanggang 900 milyong [[impeksiyon]] at humigit-kumulang isang milyong pagkamatay. Pinaniniwalaang nagmula ang pandemya sa lungsod ng Bukhara sa [[Gitnang Asya]]. Bukod dito, tinamaan din ng malawakang pagkalat ng bayrus na ''rinderpest'' ang [[Aprika]], na itinuturing na "pinakamatinding epidemya na tumama sa timog Aprika noong huling bahagi ng ika-19 na siglo".<ref name="Phoofolo2">{{cite journal |last=Phoofolo |first=Pule |date=Pebrero 1993 |title=Epidemics and Revolutions: The Rinderpest Epidemic in Late Nineteenth-Century Southern Africa |url=https://archive.org/details/sim_past-present_1993-02_138/page/112 |journal=Past & Present |language=en |issue=138 |pages=112–143 |doi=10.1093/past/138.1.112}}</ref> Mahigit 5.2 milyong [[baka]] sa timog ng [[Ilog Zambezi]] ang namatay,<ref>{{cite journal |last1=Van den Bossche |first1=Peter |last2=de La Rocque |first2=Stéphane |last3=Hendrickx |first3=Guy |last4=Bouyer |first4=Jérémy |date=Mayo 2010 |title=A changing environment and the epidemiology of tsetse-transmitted livestock trypanosomiasis |journal=Trends in Parasitology |language=en |volume=26 |issue=5 |pages=236–243 |doi=10.1016/j.pt.2010.02.010 |pmid=20304707}}</ref> kasama ang mga alagang baka, [[tupa]], [[kambing]], at mga ligaw na hayop tulad ng ''buffalo'' (o kalabaw Aprikano), [[giraffe]], at ''wildebeest''. Nagdulot ito ng malawakang taggutom na naging sanhi ng pagkamatay ng tinatayang isang-katlo ng populasyon ng Etiyopiya at dalawang-katlo ng mga Maasai sa [[Tanzania]].<ref>{{cite journal |last=Normile |first=Dennis |date=Marso 2008 |title=Driven to Extinction |url=https://archive.org/details/sim_science_2008-03-21_319_5870/page/1606 |journal=Science |language=en |volume=319 |issue=5870 |pages=1606–9 |doi=10.1126/science.319.5870.1606 |pmid=18356500 |s2cid=46157093}}</ref> Noong 1891–1892, nagkaroon din ng taggutom sa [[Rusya]] dahil sa masamang panahon at maling pamamahala ng pamahalaan, na kumitil sa 375,000 hanggang 400,000 katao. Nakaranas din ng dalawang matinding taggutom ang Britanikong Indiya noong 1896–1897 at 1899–1900 dahil sa tagtuyot at mga patakaran ng [[Gran Britanya|Britanya]]. Nagkaroon din ng mga taggutom sa Cuba at Tsina. Kabilang naman sa malalaking lindol ng dekada ang lindol sa Mino–Owari noong 1891 (7,273 namatay), lindol sa Quchan noong 1893 (18,000 biktima), at lindol sa Sanriku noong 1896 (22,066 patay o nawawala).[[Talaksan:First page of El filibusterismo manuscript.jpg|thumb|Unang pahina ng manuskrito ng ''[[El filibusterismo]]'' na nailathala ni [[José Rizal|Jose Rizal]] noong 1891.]]Idinaos sa [[Atenas]] noong 1896 ang [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1896|unang pandaigdigang]] [[Palarong Olimpiko]] sa makabagong kasaysayan, kung saan lumahok ang 241 atleta mula sa 14 na bansa. Sa Estados Unidos, kabilang sa pinakamabentang aklat ng dekada ang ''Beside the Bonnie Brier Bush'' (koleksiyon ng [[Maikling kuwento|maiikling kuwento]], pinakamahusay na benta noong 1895), ''Tom Grogan'' (nobelang drama, pinakamahusay na benta noong 1896), ''Quo Vadis'' (makasaysayang nobela, pinakamahusay na benta noong 1897), ''Caleb West'' (pinakamabenta noong 1898), at ''David Harum'' (pinakamabenta noong 1898). Patuloy namang umusbong ang industriya ng [[pelikula]], bagaman nasa unang yugto pa lamang ito, sa pamamagitan ng mga maiikling pelikulang gaya ng ''Le Coucher de la Mariée'' at ''The Kiss''. Kabilang naman sa mga tanyag na awitin ng dekada ang "America the Beautiful", "Daisy Bell", at "Hello! Ma Baby". Nailathala naman ng bayaning Pilipino na si [[José Rizal|Jose Rizal]] noong 1891 ang nobelang ''[[El filibusterismo]]'', ang ''sequel'' o kasunod nobela ng ''[[Noli Me Tángere (nobela)|Noli me tangere]]''. Ang mga nobelang ito ang naging mitsa ng HImagsikang Pilipino. Sa pamamagitan ng paglalantad sa mga pang-aabuso, pangingikil, at maling pamamalakad ng mga prayleng [[Espanya|Kastila]] at pamahalaang kolonyal, binuwag ni Rizal ang takot ng mga mamamayan sa kapangyarihan ng Espanya. Bagamat reporma at edukasyon ang kanyang isinusulong, ang kanyang mga akda ang nagbigay-inspirasyon sa Katipunan na maglunsad ng armadong rebolusyon. Ang pagbitay sa kanya noong Disyembre 30, 1896 dahil sa mga nobelang ito ang tuluyang nagbuklod sa mga Pilipino upang ipaglaban ang kalayaan. Bilang huling dekada ng pamamahala ng España sa kapuluan, naging panahon dekada 1890 ng malalaking pagbabago sa panitikan, sining, relihiyon, at lipunang Pilipino. Patuloy na nangingibabaw ang kulturang kolonyal sa mga lungsod at hanay ng mga ilustrado at principalia, habang nananatiling mahalaga ang mga katutubong kaugalian at tradisyon sa mga lalawigan. Lumakas ang kamalayang pambansa sa pamamagitan ng panitikan at pamamahayag. Naging makabuluhan ang mga akda nina José Rizal, [[Marcelo H. del Pilar]], [[Graciano López Jaena]], at [[Andrés Bonifacio]], na nagpalaganap ng mga ideya ng reporma at kalayaan. Ang mga [[pahayagan]], polyeto, at mga samahang gaya ng Katipunan ay naging mahalagang kasangkapan sa pagpapalawak ng nasyonalismong Pilipino, na humantong sa Himagsikang Pilipino noong 1896. Nilikha naman ni [[Juan Luna]] ang pamosong pintang ''The Parisian Life'' noong 1892. Pininta naman ng isa pang Pilipinong pintor noong ika-19 siglo na si [[Felix Resurreccion Hidalgo|Félix Resurrección Hidalgo]] ang impresyonismong [[pinta]] na ''La Pintura'' noong dekada 1890. Nanatiling sentro ng buhay panlipunan ang [[Katolisismo]], na makikita sa mga [[pista]], prusisyon, [[pabasa]], at mga [[Dula|dulang]] [[panrelihiyon]] tulad ng [[senakulo]]. Kasabay nito, umunlad din ang mga anyo ng libangan at sining gaya ng [[sarsuwela]], [[kundiman]], at mga banda ng bayan. Noong 1893, binuksan ang Teatro Zorrilla sa Maynila, na naging pangunahing tanghalan ng ''zarzuela'' sa lungsod.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Fernandez |first=Doreen |date=2012-05-21 |title=Zarzuela to Sarswela: Indigenization and Transformation |url=https://archium.ateneo.edu/phstudies/vol41/iss3/4 |journal=Philippine Studies: Historical and Ethnographic Viewpoints |volume=41 |issue=3 |doi=10.13185/2244-1638.4864 |issn=2244-1638}}</ref> Ang mga unang pagtatanghal dito ay pangunahing nasa [[Wikang Kastila|wikang Español]] at ginaganap ng mga artistang Español at Pilipino. Isa sa mga unang itinanghal ay ang ''El diablo mundo'' noong 1893 nina Emilio at Rafael del Val, na may musika ni José Estella.<ref name=":0" /> Sa pagpasok ng huling bahagi ng dekada 1890, nagsimulang umusbong ang mga lokal na anyo ng sarsuwela sa iba’t ibang rehiyon. Ang mga katutubong tradisyong Pilipino tulad ng senakulo, komedya, awitan, sayawan, at tulaan ay naging mahalagang pundasyon ng pag-angkop ng ''zarzuela'' tungo sa sarsuwelang Pilipino.<ref name=":0" /> Ang mga dulang ito ay unti-unting lumayo sa mga paksang Europeo at nagsimulang tumalakay sa pang-araw-araw na buhay, pamilya, bisyo, politika, at lipunang Pilipino. Kabilang sa mga unang halimbawa ng katutubong sarsuwela ang ''Budhing Nagphamak'' mula [[Bulacan]] noong humigit-kumulang 1890, bagaman walang natitirang tala ng pagtatanghal nito.<ref name=":0" /> Noong 1897 naman, isinulat ni Catalino Palisoc mula sa [[Pangasinan]] ang ''Say Limang ag Naketket, Pampinsiwan'', isang dulang may kritikang panlipunan laban sa mga prayleng Español.<ref name=":0" /> Sa [[Kabisayaan|Visayas]], itinanghal noong 1899 ang ''An Pagtabang ni San Miguel'' ni [[Norberto Romuáldez|Norberto Romualdez]] sa isang pista sa [[Leyte]], na itinuturing na unang sarsuwela sa [[wikang Waray]].<ref name=":0" /> Sa dekadang ito, lumaki ang populasyon ng daigdig mula humigit-kumulang 1.5 bilyon tungo sa 1.6 bilyon.<ref>{{Cite web |title=Population {{!}} Gapminder |url=https://www.gapminder.org/data/documentation/gd003/ |access-date=2024-04-21 |language=en-US}}</ref> Ang huling nabuhay na tao mula sa dekadang ito, si Emma Morano, ay namatay noong Abril 15, 2017. Ang huling nabuhay na lalaki mula sa dekadang ito, si Jiroemon Kimura, ay namatay noong Hunyo 12, 2013. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Ika-19 na siglo]] [[Kategorya:Dekada 1890]] 0td0vzkou3soh8cdgr4ebh05ek8xauq 2209158 2209096 2026-05-26T09:14:49Z Jojit fb 38 2209158 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | image_style = border:none; | perrow = 3/2/3 | image1 = Alfred Dreyfus in captivity on Devil's Island 1898.jpg | image2 = Afrikaner Commandos2.JPG | image3 = Frank Embree 1899.jpg | image4 = Wounded Knee aftermath5.jpg | image5 = John Hay signs Treaty of Paris, 1899.JPG | image6 = Kate Sheppard.jpg | image7 = Vincent van Gogh - Self-Portrait - Google Art Project.jpg | image8 = Menelik - Adoua-2 (cropped).jpg | total_width=335 |footer=Mula itaas pababa, kaliwa pakanan: si [[Alfred Dreyfus]] habang nakabilanggo sa kasagsagan ng Usaping Dreyfus noong 1891; mga komandong Boer noong Ikalawang Digmaang Boer noong huling bahagi ng dekada 1890; itinatag ng ''Plessy v. Ferguson'' ang doktrinang Amerikano ng [[segregasyong panlahi]], na humantong sa mga batas na Jim Crow, nakuhanan noong 1899; halos tatlong daang etnikong Lakota ang minasaker ng Hukbong Katihan ng Estados Unidos sa Wounded Knee noong 1890; nagbayad ang [[Estados Unidos]] ng $20 milyon upang mapasailalim ang [[Pilipinas]] mula sa [[Espanya]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan ng Paris]] noong 1898; ang aktibismong pinangunahan ni Kate Sheppard, na nakalarawan noong 1905, ay nagbunsod upang maging unang bansa ang [[Nuweba Selandiya]] na nagbigay ng karapatang bumoto sa kababaihan; namatay si [[Vincent van Gogh]], ang [[Olandes]] na maestro ng makabagong sining, malamang dahil sa pagpapakamatay noong 1890; pinangunahan ni Menelik II ang [[Etiyopiya]] sa malaking tagumpay laban sa [[Italya]] sa Labanan ng Adwa, sa panahon ng Unang Digmaang Italo-Etiyope mula 1895 hanggang 1896.}} {{Decadebox|189}} Ang '''dekada 1890''' (binibigkas bilang "desiotso nobenta" o "labing-walo siyamnapu") ay isang dekada ng [[kalendaryong Gregoryano]] na nagsimula noong Enero 1, 1890 at nagtapos noong Disyembre 31, 1899. Sa kulturang popular ng Amerika, kalaunan itong tinawag nang may pananabik na "''gay nineties''" ("''gay''" na nangangahulugan noon bilang masaya o walang alalahanin). Naganap ang dekadang ito sa panahon na tinatawag ng mga historyador na Panahong Victoriyano sa kasaysayan ng [[Reyno Unido]], ''Belle Époque'' sa kasaysayan ng [[Pransiya]], at Panahong Ginintuan sa kasaysayan ng [[Estados Unidos]]. Habang ipinagpapatuloy ng mga kapangyarihang [[Europa|Europeo]] ang kanilang kolonyal na pagpapalawak, nasaksihan ng dekada ang pagkatalo ng Edi (1890), [[Siam]] (1893), [[Maruekos]] (1894), [[Dahomey]] (1894), mga [[Mga Arabe|Arabe]]-[[Swahili]] na pinunong militar (1894), Lombok (1894), Pahang (1895), Merina (1895), [[Zanzibar]] (1896), Khaua at Mbandjeru (1896), Ashanti (1896), Matabeleland (1897), Pedir (1898), [[Sudan]] (1899), at iba't ibang tribo at estado sa hilagang-kanlurang [[Indiya]]. Bagaman naging matagumpay ang karamihan sa mga kampanyang kolonyal, nakaranas ang [[Italya]] ng malaking pagkatalo nang mabigo itong sakupin ang [[Etiyopiya]] matapos itong mapagpasyang matalo sa Adwa noong 1896. Samantala, nakita rin sa ikalawang kalahati ng dekada ang tuluyang pagbagsak ng kapangyarihang [[Espanya|Español]] sa Amerika, na nagsimula sa mga pag-aalsa sa [[Cuba]] (1895) at [[Himagsikang Pilipino|Pilipinas]] (1896) at nagtapos sa pagkatalo ng [[Espanya|España]] laban sa Estados Unidos noong 1898. Matapos maibenta ang iba't ibang pulo sa [[Pasipiko]] sa [[Alemanya]] noong 1899, nalimitahan na lamang sa [[Aprika]] ang imperyong kolonyal ng España. Sa Silangan naman, nagsimulang palawakin ng [[Hapon]] ang sarili nitong [[Imperyo ng Hapon|imperyo]] sa pamamagitan ng mga digmaan laban sa Donghak (1894–1895), Tsinang Qing (1894–1895), at Republika ng [[Formosa]] (1895). Kabilang pa sa ibang mga tunggalian ng dekada ang Digmaang Garza (1891–1893), Digmaang Greko-Turko (1897), at mga panloob na sigalot sa [[Samoa]] (1886–1894, 1898–1899), [[Apganistan]] (1888–1893), [[Arhentina]] (1890), [[Chile|Tsile]] (1891), [[Imperyong Otomano]] (1891, 1893, 1894, 1895–96, 1896–1897, 1896), [[Mehiko]] (1891–1892), Brasil (1893–1894, 1893–1895, 1899–1903), [[Peru]] (1894–1895), [[Republika ng Timog Aprika]] (1894), hilagang-kanlurang [[Tsina]] (1895–1896), [[Bolivia]] (1898–1899), at [[Kolombiya]] (1899–1902). Ang mga taong 1896–1898 ay ang panahon ng [[Himagsikang Pilipino]]. Ang Pilipinas, na bahagi noon ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]], ay nagtangkang humiwalay mula sa Imperyong Espanyol. Nagsimula ang Himagsikang Pilipino noong Agosto 1896 matapos matuklasan ng mga awtoridad Espanyol ang lihim na samahang laban sa [[kolonyalismo]] na [[Katipunan]]. Ang Katipunan, na pinamunuan ni [[Andrés Bonifacio]], ay isang kilusang naghahangad ng paghihiwalay at nagsilbing lihim na pamahalaan na lumaganap sa malaking bahagi ng kapuluan, na may layuning makamit ang kalayaan mula sa Espanya sa pamamagitan ng armadong pag-aaklas. Sa isang malaking pagtitipon sa [[Kalookan]], inorganisa ng mga pinuno ng Katipunan ang kanilang sarili bilang isang rebolusyonaryong pamahalaan at hayagang idineklara ang armadong himagsikan sa buong bansa. Nanawagan si Bonifacio ng sabayang pag-atake sa kabiserang [[Maynila]], subalit nabigo ang planong ito. Gayunpaman, nag-alsa rin ang mga karatig [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]]. Partikular na nagtagumpay ang mga rebelde sa [[Kabite]] sa pamumuno ni [[Emilio Aguinaldo]]. Ang tunggalian sa kapangyarihan sa hanay ng mga [[rebolusyonaryo]] ay humantong sa pagbitay kay Bonifacio noong 1897, at nalipat ang pamumuno kay Aguinaldo na namuno sa sarili niyang pamahalaang rebolusyonaryo. Sa taong ding iyon, opisyal na nagkaroon ng tigil-putukan sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Biak-na-Bato]] at ipinatapon si Aguinaldo sa [[Hong Kong]], bagaman hindi tuluyang natigil ang labanan sa pagitan ng mga rebelde at ng pamahalaang Espanyol.<ref>{{cite journal |last1=Guererro |first1=Milagros |last2=Encarnacion |first2=Emmanuel |last3=Villegas |first3=Ramon |year=1996 |title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution |url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1 |url-status=dead |journal=Sulyap Kultura |language=en |publisher=National Commission for Culture and the Arts |volume=1 |issue=2 |pages=3–12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1 |archive-date=15 Nobyembre 2010 |access-date=25 Mayo 2010}}</ref><ref name="google1998">* {{Cite book |last=Guererro |first=Milagros <!-- not shown by Google | last2 = Schumacher, S.J. | first2 = John --> |url=https://books.google.com/books?as_isbn=9622582281 |title=Reform and Revolution |publisher=Asia Publishing Company Limited |year=1998 |isbn=978-962-258-228-6 |series=Kasaysayan: The History of the Filipino People |volume=5 |language=en |access-date=25 Mayo 2010 <!--DASHBot-->}}</ref> [[Talaksan:Emilio Aguinaldo (ca. 1898).jpg|left|thumb|Si [[Emilio Aguinaldo]] noong mga 1898. Isa siyang prominenteng personalidad noong [[Himagsikang Pilipino]] at [[Digmaang Pilipino–Amerikano]], at naging [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] ng [[Unang Republika ng Pilipinas]].]] Noong 1898, nang sumiklab ang [[Digmaang Kastila–Amerikano]], di-opisyal na nakipag-alyansa si Aguinaldo sa Estados Unidos, bumalik sa Pilipinas, at ipinagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa mga Espanyol. Pagsapit ng Hunyo, halos lahat ng teritoryong hawak ng Espanya sa Pilipinas ay nabawi na ng mga rebelde maliban sa Maynila. Dahil dito, idineklara ni Aguinaldo ang kalayaan ng Pilipinas mula sa Espanya at itinatag ang [[Unang Republika ng Pilipinas]]. Gayunpaman, hindi kinilala ng Espanya at ng Estados Unidos ang [[kalayaan ng Pilipinas]]. Pormal lamang natapos ang pamamahalang Espanyol sa kapuluan sa pamamagitan ng [[Tratado ng Paris]] noong 1898, kung saan isinuko ng Espanya ang Pilipinas at iba pang teritoryo sa Estados Unidos. Makalipas lamang ang maikling panahon, sumiklab ang [[Digmaang Pilipino–Amerikano]].<ref name="google1998" /> Nailalarawan ang dekada ng pandaigdigang depresyong pang-ekonomiya na nagtapos noong 1896 at sinundan ng malakas na paglago ng [[ekonomiya]]. Tampok sa [[Ikalawang Rebolusyong Industriyal]] ang mahahalagang inobasyon tulad ng [[elektrisidad]], [[gasolina]], [[sasakyan]], [[Kayo|tela]], at [[organikong kimika]]. Umabot din sa rurok sa dekadang ito ang paggamit ng [[makinang de-singaw]] na pinapagana ng [[karbon]]. Sa Estados Unidos, namarkahan ang dekada ng matinding depresyong pang-ekonomiya na dulot ng Taranta ng 1893. Ang krisis na ito ang tumulong sa pagtatapos ng tinatawag na "Panahong Ginintuan" at kasabay nito ang maraming welga ng mga manggagawa sa industriya. Nagdulot din ito ng pampolitikang tunggalian hinggil sa "malayang [[pilak]]" at pagbagsak ng Sistema ng Ikatlong Partido. Kasabay nito, nakaranas din ang [[Australya]] ng krisis sa [[pagbabangko]] bunga ng pagbagsak ng pagputok ng espekulasyon sa merkado ng [[ari-arian]]. Samantala, nagkaroon ng malaking tagumpay ang unang alon ng [[peminismo]] nang maging unang bansa ang [[Nuweba Selandiya|Nuweba Selanda]] noong 1893 na nagbigay sa kababaihan ng karapatang bumoto. Mula 1889 hanggang 1890, nagkaroon ng pandaigdigang [[pandemya]] ng sakit sa paghinga na dulot ng [[bayrus]], na nagresulta sa 300 hanggang 900 milyong [[impeksiyon]] at humigit-kumulang isang milyong pagkamatay. Pinaniniwalaang nagmula ang pandemya sa lungsod ng Bukhara sa [[Gitnang Asya]]. Bukod dito, tinamaan din ng malawakang pagkalat ng bayrus na ''rinderpest'' ang [[Aprika]], na itinuturing na "pinakamatinding epidemya na tumama sa timog Aprika noong huling bahagi ng ika-19 na siglo".<ref name="Phoofolo2">{{cite journal |last=Phoofolo |first=Pule |date=Pebrero 1993 |title=Epidemics and Revolutions: The Rinderpest Epidemic in Late Nineteenth-Century Southern Africa |url=https://archive.org/details/sim_past-present_1993-02_138/page/112 |journal=Past & Present |language=en |issue=138 |pages=112–143 |doi=10.1093/past/138.1.112}}</ref> Mahigit 5.2 milyong [[baka]] sa timog ng [[Ilog Zambezi]] ang namatay,<ref>{{cite journal |last1=Van den Bossche |first1=Peter |last2=de La Rocque |first2=Stéphane |last3=Hendrickx |first3=Guy |last4=Bouyer |first4=Jérémy |date=Mayo 2010 |title=A changing environment and the epidemiology of tsetse-transmitted livestock trypanosomiasis |journal=Trends in Parasitology |language=en |volume=26 |issue=5 |pages=236–243 |doi=10.1016/j.pt.2010.02.010 |pmid=20304707}}</ref> kasama ang mga alagang baka, [[tupa]], [[kambing]], at mga ligaw na hayop tulad ng ''buffalo'' (o kalabaw Aprikano), [[giraffe]], at ''wildebeest''. Nagdulot ito ng malawakang taggutom na naging sanhi ng pagkamatay ng tinatayang isang-katlo ng populasyon ng Etiyopiya at dalawang-katlo ng mga Maasai sa [[Tanzania]].<ref>{{cite journal |last=Normile |first=Dennis |date=Marso 2008 |title=Driven to Extinction |url=https://archive.org/details/sim_science_2008-03-21_319_5870/page/1606 |journal=Science |language=en |volume=319 |issue=5870 |pages=1606–9 |doi=10.1126/science.319.5870.1606 |pmid=18356500 |s2cid=46157093}}</ref> Noong 1891–1892, nagkaroon din ng taggutom sa [[Rusya]] dahil sa masamang panahon at maling pamamahala ng pamahalaan, na kumitil sa 375,000 hanggang 400,000 katao. Nakaranas din ng dalawang matinding taggutom ang Britanikong Indiya noong 1896–1897 at 1899–1900 dahil sa tagtuyot at mga patakaran ng [[Gran Britanya|Britanya]]. Nagkaroon din ng mga taggutom sa Cuba at Tsina. Kabilang naman sa malalaking lindol ng dekada ang lindol sa Mino–Owari noong 1891 (7,273 namatay), lindol sa Quchan noong 1893 (18,000 biktima), at lindol sa Sanriku noong 1896 (22,066 patay o nawawala).[[Talaksan:First page of El filibusterismo manuscript.jpg|thumb|Unang pahina ng manuskrito ng ''[[El filibusterismo]]'' na nailathala ni [[José Rizal|Jose Rizal]] noong 1891.]]Idinaos sa [[Atenas]] noong 1896 ang [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1896|unang pandaigdigang]] [[Palarong Olimpiko]] sa makabagong kasaysayan, kung saan lumahok ang 241 atleta mula sa 14 na bansa. Sa Estados Unidos, kabilang sa pinakamabentang aklat ng dekada ang ''Beside the Bonnie Brier Bush'' (koleksiyon ng [[Maikling kuwento|maiikling kuwento]], pinakamahusay na benta noong 1895), ''Tom Grogan'' (nobelang drama, pinakamahusay na benta noong 1896), ''Quo Vadis'' (makasaysayang nobela, pinakamahusay na benta noong 1897), ''Caleb West'' (pinakamabenta noong 1898), at ''David Harum'' (pinakamabenta noong 1898). Patuloy namang umusbong ang industriya ng [[pelikula]], bagaman nasa unang yugto pa lamang ito, sa pamamagitan ng mga maiikling pelikulang gaya ng ''Le Coucher de la Mariée'' at ''The Kiss''. Kabilang naman sa mga tanyag na awitin ng dekada ang "America the Beautiful", "Daisy Bell", at "Hello! Ma Baby". Nailathala naman ng bayaning Pilipino na si [[José Rizal|Jose Rizal]] noong 1891 ang nobelang ''[[El filibusterismo]]'', ang ''sequel'' o kasunod nobela ng ''[[Noli Me Tángere (nobela)|Noli me tangere]]''. Ang mga nobelang ito ang naging mitsa ng HImagsikang Pilipino. Sa pamamagitan ng paglalantad sa mga pang-aabuso, pangingikil, at maling pamamalakad ng mga prayleng [[Espanya|Kastila]] at pamahalaang kolonyal, binuwag ni Rizal ang takot ng mga mamamayan sa kapangyarihan ng Espanya. Bagamat reporma at edukasyon ang kanyang isinusulong, ang kanyang mga akda ang nagbigay-inspirasyon sa Katipunan na maglunsad ng armadong rebolusyon. Ang pagbitay sa kanya noong Disyembre 30, 1896 dahil sa mga nobelang ito ang tuluyang nagbuklod sa mga Pilipino upang ipaglaban ang kalayaan. {{multiple image | caption_align = center | header_align = center | image1 = Rizal-35.jpg | alt1 = Jose Rizal | caption1 = {{nowrap|[[Jose Rizal]]}} | image2 = M.H.delPilaryGatmaitan.jpg | alt2 = Marcelo H. del Pilar | caption2 = {{nowrap|[[Marcelo H. del Pilar]]}} | image3 = Jaena1l.jpg | alt3 = Graciano López Jaena | caption3 = {{nowrap|[[Graciano López Jaena]]}} | image4 = Andrés Bonifacio photo (cropped).jpg | alt4 = Andrés Bonifacio | caption4 = {{nowrap|[[Andrés Bonifacio]]}} | header = Mga bayaning nagbigay akda para imulat sa Pilipino ang kalayaan at reporma | align = center | total_width = 600 }} Bilang huling dekada ng pamamahala ng España sa kapuluan, naging panahon dekada 1890 ng malalaking pagbabago sa panitikan, sining, relihiyon, at lipunang Pilipino. Patuloy na nangingibabaw ang kulturang kolonyal sa mga lungsod at hanay ng mga ilustrado at principalia, habang nananatiling mahalaga ang mga katutubong kaugalian at tradisyon sa mga lalawigan. Lumakas ang kamalayang pambansa sa pamamagitan ng panitikan at pamamahayag. Naging makabuluhan ang mga akda nina José Rizal, [[Marcelo H. del Pilar]], [[Graciano López Jaena]], at [[Andrés Bonifacio]], na nagpalaganap ng mga ideya ng reporma at kalayaan. Ang mga [[pahayagan]], polyeto, at mga samahang gaya ng Katipunan ay naging mahalagang kasangkapan sa pagpapalawak ng nasyonalismong Pilipino, na humantong sa Himagsikang Pilipino noong 1896. Nilikha naman ni [[Juan Luna]] ang pamosong pintang ''The Parisian Life'' noong 1892. Pininta naman ng isa pang Pilipinong pintor noong ika-19 siglo na si [[Felix Resurreccion Hidalgo|Félix Resurrección Hidalgo]] ang impresyonismong [[pinta]] na ''La Pintura'' noong dekada 1890. Nanatiling sentro ng buhay panlipunan ang [[Katolisismo]], na makikita sa mga [[pista]], prusisyon, [[pabasa]], at mga [[Dula|dulang]] [[panrelihiyon]] tulad ng [[senakulo]]. Kasabay nito, umunlad din ang mga anyo ng libangan at sining gaya ng [[sarsuwela]], [[kundiman]], at mga banda ng bayan. Noong 1893, binuksan ang Teatro Zorrilla sa Maynila, na naging pangunahing tanghalan ng ''zarzuela'' sa lungsod.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Fernandez |first=Doreen |date=2012-05-21 |title=Zarzuela to Sarswela: Indigenization and Transformation |url=https://archium.ateneo.edu/phstudies/vol41/iss3/4 |journal=Philippine Studies: Historical and Ethnographic Viewpoints |volume=41 |issue=3 |doi=10.13185/2244-1638.4864 |issn=2244-1638}}</ref> Ang mga unang pagtatanghal dito ay pangunahing nasa [[Wikang Kastila|wikang Español]] at ginaganap ng mga artistang Español at Pilipino. Isa sa mga unang itinanghal ay ang ''El diablo mundo'' noong 1893 nina Emilio at Rafael del Val, na may musika ni José Estella.<ref name=":0" /> Sa pagpasok ng huling bahagi ng dekada 1890, nagsimulang umusbong ang mga lokal na anyo ng sarsuwela sa iba’t ibang rehiyon. Ang mga katutubong tradisyong Pilipino tulad ng senakulo, komedya, awitan, sayawan, at tulaan ay naging mahalagang pundasyon ng pag-angkop ng ''zarzuela'' tungo sa sarsuwelang Pilipino.<ref name=":0" /> Ang mga dulang ito ay unti-unting lumayo sa mga paksang Europeo at nagsimulang tumalakay sa pang-araw-araw na buhay, pamilya, bisyo, politika, at lipunang Pilipino. Kabilang sa mga unang halimbawa ng katutubong sarsuwela ang ''Budhing Nagphamak'' mula [[Bulacan]] noong humigit-kumulang 1890, bagaman walang natitirang tala ng pagtatanghal nito.<ref name=":0" /> Noong 1897 naman, isinulat ni Catalino Palisoc mula sa [[Pangasinan]] ang ''Say Limang ag Naketket, Pampinsiwan'', isang dulang may kritikang panlipunan laban sa mga prayleng Español.<ref name=":0" /> Sa [[Kabisayaan|Visayas]], itinanghal noong 1899 ang ''An Pagtabang ni San Miguel'' ni [[Norberto Romuáldez|Norberto Romualdez]] sa isang pista sa [[Leyte]], na itinuturing na unang sarsuwela sa [[wikang Waray]].<ref name=":0" /> Sa dekadang ito, lumaki ang populasyon ng daigdig mula humigit-kumulang 1.5 bilyon tungo sa 1.6 bilyon.<ref>{{Cite web |title=Population {{!}} Gapminder |url=https://www.gapminder.org/data/documentation/gd003/ |access-date=2024-04-21 |language=en-US}}</ref> Ang huling nabuhay na tao mula sa dekadang ito, si Emma Morano, ay namatay noong Abril 15, 2017. Ang huling nabuhay na lalaki mula sa dekadang ito, si Jiroemon Kimura, ay namatay noong Hunyo 12, 2013. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Ika-19 na siglo]] [[Kategorya:Dekada 1890]] g0gwza41dc7v8x92hm39w38blu9qk8l 2209159 2209158 2026-05-26T09:23:49Z Jojit fb 38 2209159 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | image_style = border:none; | perrow = 3/2/3 | image1 = Alfred Dreyfus in captivity on Devil's Island 1898.jpg | image2 = Afrikaner Commandos2.JPG | image3 = Frank Embree 1899.jpg | image4 = Wounded Knee aftermath5.jpg | image5 = John Hay signs Treaty of Paris, 1899.JPG | image6 = Kate Sheppard.jpg | image7 = Vincent van Gogh - Self-Portrait - Google Art Project.jpg | image8 = Menelik - Adoua-2 (cropped).jpg | total_width=335 |footer=Mula itaas pababa, kaliwa pakanan: si [[Alfred Dreyfus]] habang nakabilanggo sa kasagsagan ng Usaping Dreyfus noong 1891; mga komandong Boer noong Ikalawang Digmaang Boer noong huling bahagi ng dekada 1890; itinatag ng ''Plessy v. Ferguson'' ang doktrinang Amerikano ng [[segregasyong panlahi]], na humantong sa mga batas na Jim Crow, nakuhanan noong 1899; halos tatlong daang etnikong Lakota ang minasaker ng Hukbong Katihan ng Estados Unidos sa Wounded Knee noong 1890; nagbayad ang [[Estados Unidos]] ng $20 milyon upang mapasailalim ang [[Pilipinas]] mula sa [[Espanya]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan ng Paris]] noong 1898; ang aktibismong pinangunahan ni Kate Sheppard, na nakalarawan noong 1905, ay nagbunsod upang maging unang bansa ang [[Nuweba Selandiya]] na nagbigay ng karapatang bumoto sa kababaihan; namatay si [[Vincent van Gogh]], ang [[Olandes]] na maestro ng makabagong sining, malamang dahil sa pagpapakamatay noong 1890; pinangunahan ni Menelik II ang [[Etiyopiya]] sa malaking tagumpay laban sa [[Italya]] sa Labanan ng Adwa, sa panahon ng Unang Digmaang Italo-Etiyope mula 1895 hanggang 1896.}} {{Decadebox|189}} Ang '''dekada 1890''' (binibigkas bilang "desiotso nobenta" o "labing-walo siyamnapu") ay isang dekada ng [[kalendaryong Gregoryano]] na nagsimula noong Enero 1, 1890 at nagtapos noong Disyembre 31, 1899. Sa kulturang popular ng Amerika, kalaunan itong tinawag nang may pananabik na "''gay nineties''" ("''gay''" na nangangahulugan noon bilang masaya o walang alalahanin). Naganap ang dekadang ito sa panahon na tinatawag ng mga historyador na Panahong Victoriyano sa kasaysayan ng [[Reyno Unido]], ''Belle Époque'' sa kasaysayan ng [[Pransiya]], at Panahong Ginintuan sa kasaysayan ng [[Estados Unidos]]. Habang ipinagpapatuloy ng mga kapangyarihang [[Europa|Europeo]] ang kanilang kolonyal na pagpapalawak, nasaksihan ng dekada ang pagkatalo ng Edi (1890), [[Siam]] (1893), [[Maruekos]] (1894), [[Dahomey]] (1894), mga [[Mga Arabe|Arabe]]-[[Swahili]] na pinunong militar (1894), Lombok (1894), Pahang (1895), Merina (1895), [[Zanzibar]] (1896), Khaua at Mbandjeru (1896), Ashanti (1896), Matabeleland (1897), Pedir (1898), [[Sudan]] (1899), at iba't ibang tribo at estado sa hilagang-kanlurang [[Indiya]]. Bagaman naging matagumpay ang karamihan sa mga kampanyang kolonyal, nakaranas ang [[Italya]] ng malaking pagkatalo nang mabigo itong sakupin ang [[Etiyopiya]] matapos itong mapagpasyang matalo sa Adwa noong 1896. Samantala, nakita rin sa ikalawang kalahati ng dekada ang tuluyang pagbagsak ng kapangyarihang [[Espanya|Español]] sa Amerika, na nagsimula sa mga pag-aalsa sa [[Cuba]] (1895) at [[Himagsikang Pilipino|Pilipinas]] (1896) at nagtapos sa pagkatalo ng [[Espanya|España]] laban sa Estados Unidos noong 1898. Matapos maibenta ang iba't ibang pulo sa [[Pasipiko]] sa [[Alemanya]] noong 1899, nalimitahan na lamang sa [[Aprika]] ang imperyong kolonyal ng España. Sa Silangan naman, nagsimulang palawakin ng [[Hapon]] ang sarili nitong [[Imperyo ng Hapon|imperyo]] sa pamamagitan ng mga digmaan laban sa Donghak (1894–1895), Tsinang Qing (1894–1895), at Republika ng [[Formosa]] (1895). Kabilang pa sa ibang mga tunggalian ng dekada ang Digmaang Garza (1891–1893), Digmaang Greko-Turko (1897), at mga panloob na sigalot sa [[Samoa]] (1886–1894, 1898–1899), [[Apganistan]] (1888–1893), [[Arhentina]] (1890), [[Chile|Tsile]] (1891), [[Imperyong Otomano]] (1891, 1893, 1894, 1895–96, 1896–1897, 1896), [[Mehiko]] (1891–1892), Brasil (1893–1894, 1893–1895, 1899–1903), [[Peru]] (1894–1895), [[Republika ng Timog Aprika]] (1894), hilagang-kanlurang [[Tsina]] (1895–1896), [[Bolivia]] (1898–1899), at [[Kolombiya]] (1899–1902). Ang mga taong 1896–1898 ay ang panahon ng [[Himagsikang Pilipino]]. Ang Pilipinas, na bahagi noon ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]], ay nagtangkang humiwalay mula sa Imperyong Espanyol. Nagsimula ang Himagsikang Pilipino noong Agosto 1896 matapos matuklasan ng mga awtoridad Espanyol ang lihim na samahang laban sa [[kolonyalismo]] na [[Katipunan]]. Ang Katipunan, na pinamunuan ni [[Andrés Bonifacio]], ay isang kilusang naghahangad ng paghihiwalay at nagsilbing lihim na pamahalaan na lumaganap sa malaking bahagi ng kapuluan, na may layuning makamit ang kalayaan mula sa Espanya sa pamamagitan ng armadong pag-aaklas. Sa isang malaking pagtitipon sa [[Kalookan]], inorganisa ng mga pinuno ng Katipunan ang kanilang sarili bilang isang rebolusyonaryong pamahalaan at hayagang idineklara ang armadong himagsikan sa buong bansa. Nanawagan si Bonifacio ng sabayang pag-atake sa kabiserang [[Maynila]], subalit nabigo ang planong ito. Gayunpaman, nag-alsa rin ang mga karatig [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]]. Partikular na nagtagumpay ang mga rebelde sa [[Kabite]] sa pamumuno ni [[Emilio Aguinaldo]]. Ang tunggalian sa kapangyarihan sa hanay ng mga [[rebolusyonaryo]] ay humantong sa pagbitay kay Bonifacio noong 1897, at nalipat ang pamumuno kay Aguinaldo na namuno sa sarili niyang pamahalaang rebolusyonaryo. Sa taong ding iyon, opisyal na nagkaroon ng tigil-putukan sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Biak-na-Bato]] at ipinatapon si Aguinaldo sa [[Hong Kong]], bagaman hindi tuluyang natigil ang labanan sa pagitan ng mga rebelde at ng pamahalaang Espanyol.<ref>{{cite journal |last1=Guererro |first1=Milagros |last2=Encarnacion |first2=Emmanuel |last3=Villegas |first3=Ramon |year=1996 |title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution |url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1 |url-status=dead |journal=Sulyap Kultura |language=en |publisher=National Commission for Culture and the Arts |volume=1 |issue=2 |pages=3–12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1 |archive-date=15 Nobyembre 2010 |access-date=25 Mayo 2010}}</ref><ref name="google1998">* {{Cite book |last=Guererro |first=Milagros <!-- not shown by Google | last2 = Schumacher, S.J. | first2 = John --> |url=https://books.google.com/books?as_isbn=9622582281 |title=Reform and Revolution |publisher=Asia Publishing Company Limited |year=1998 |isbn=978-962-258-228-6 |series=Kasaysayan: The History of the Filipino People |volume=5 |language=en |access-date=25 Mayo 2010 <!--DASHBot-->}}</ref> [[Talaksan:Emilio Aguinaldo (ca. 1898).jpg|left|thumb|Si [[Emilio Aguinaldo]] noong mga 1898. Isa siyang prominenteng personalidad noong [[Himagsikang Pilipino]] at [[Digmaang Pilipino–Amerikano]], at naging [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] ng [[Unang Republika ng Pilipinas]].]] Noong 1898, nang sumiklab ang [[Digmaang Kastila–Amerikano]], di-opisyal na nakipag-alyansa si Aguinaldo sa Estados Unidos, bumalik sa Pilipinas, at ipinagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa mga Espanyol. Pagsapit ng Hunyo, halos lahat ng teritoryong hawak ng Espanya sa Pilipinas ay nabawi na ng mga rebelde maliban sa Maynila. Dahil dito, idineklara ni Aguinaldo ang kalayaan ng Pilipinas mula sa Espanya at itinatag ang [[Unang Republika ng Pilipinas]]. Gayunpaman, hindi kinilala ng Espanya at ng Estados Unidos ang [[kalayaan ng Pilipinas]]. Pormal lamang natapos ang pamamahalang Espanyol sa kapuluan sa pamamagitan ng [[Tratado ng Paris]] noong 1898, kung saan isinuko ng Espanya ang Pilipinas at iba pang teritoryo sa Estados Unidos. Makalipas lamang ang maikling panahon, sumiklab ang [[Digmaang Pilipino–Amerikano]].<ref name="google1998" /> Nailalarawan ang dekada ng pandaigdigang depresyong pang-ekonomiya na nagtapos noong 1896 at sinundan ng malakas na paglago ng [[ekonomiya]]. Tampok sa [[Ikalawang Rebolusyong Industriyal]] ang mahahalagang inobasyon tulad ng [[elektrisidad]], [[gasolina]], [[sasakyan]], [[Kayo|tela]], at [[organikong kimika]]. Umabot din sa rurok sa dekadang ito ang paggamit ng [[makinang de-singaw]] na pinapagana ng [[karbon]]. Sa Estados Unidos, namarkahan ang dekada ng matinding depresyong pang-ekonomiya na dulot ng Taranta ng 1893. Ang krisis na ito ang tumulong sa pagtatapos ng tinatawag na "Panahong Ginintuan" at kasabay nito ang maraming welga ng mga manggagawa sa industriya. Nagdulot din ito ng pampolitikang tunggalian hinggil sa "malayang [[pilak]]" at pagbagsak ng Sistema ng Ikatlong Partido. Kasabay nito, nakaranas din ang [[Australya]] ng krisis sa [[pagbabangko]] bunga ng pagbagsak ng pagputok ng espekulasyon sa merkado ng [[ari-arian]]. Samantala, nagkaroon ng malaking tagumpay ang unang alon ng [[peminismo]] nang maging unang bansa ang [[Nuweba Selandiya|Nuweba Selanda]] noong 1893 na nagbigay sa kababaihan ng karapatang bumoto. Mula 1889 hanggang 1890, nagkaroon ng pandaigdigang [[pandemya]] ng sakit sa paghinga na dulot ng [[bayrus]], na nagresulta sa 300 hanggang 900 milyong [[impeksiyon]] at humigit-kumulang isang milyong pagkamatay. Pinaniniwalaang nagmula ang pandemya sa lungsod ng Bukhara sa [[Gitnang Asya]]. Bukod dito, tinamaan din ng malawakang pagkalat ng bayrus na ''rinderpest'' ang [[Aprika]], na itinuturing na "pinakamatinding epidemya na tumama sa timog Aprika noong huling bahagi ng ika-19 na siglo".<ref name="Phoofolo2">{{cite journal |last=Phoofolo |first=Pule |date=Pebrero 1993 |title=Epidemics and Revolutions: The Rinderpest Epidemic in Late Nineteenth-Century Southern Africa |url=https://archive.org/details/sim_past-present_1993-02_138/page/112 |journal=Past & Present |language=en |issue=138 |pages=112–143 |doi=10.1093/past/138.1.112}}</ref> Mahigit 5.2 milyong [[baka]] sa timog ng [[Ilog Zambezi]] ang namatay,<ref>{{cite journal |last1=Van den Bossche |first1=Peter |last2=de La Rocque |first2=Stéphane |last3=Hendrickx |first3=Guy |last4=Bouyer |first4=Jérémy |date=Mayo 2010 |title=A changing environment and the epidemiology of tsetse-transmitted livestock trypanosomiasis |journal=Trends in Parasitology |language=en |volume=26 |issue=5 |pages=236–243 |doi=10.1016/j.pt.2010.02.010 |pmid=20304707}}</ref> kasama ang mga alagang baka, [[tupa]], [[kambing]], at mga ligaw na hayop tulad ng ''buffalo'' (o kalabaw Aprikano), [[giraffe]], at ''wildebeest''. Nagdulot ito ng malawakang taggutom na naging sanhi ng pagkamatay ng tinatayang isang-katlo ng populasyon ng Etiyopiya at dalawang-katlo ng mga Maasai sa [[Tanzania]].<ref>{{cite journal |last=Normile |first=Dennis |date=Marso 2008 |title=Driven to Extinction |url=https://archive.org/details/sim_science_2008-03-21_319_5870/page/1606 |journal=Science |language=en |volume=319 |issue=5870 |pages=1606–9 |doi=10.1126/science.319.5870.1606 |pmid=18356500 |s2cid=46157093}}</ref> Noong 1891–1892, nagkaroon din ng taggutom sa [[Rusya]] dahil sa masamang panahon at maling pamamahala ng pamahalaan, na kumitil sa 375,000 hanggang 400,000 katao. Nakaranas din ng dalawang matinding taggutom ang Britanikong Indiya noong 1896–1897 at 1899–1900 dahil sa tagtuyot at mga patakaran ng [[Gran Britanya|Britanya]]. Nagkaroon din ng mga taggutom sa Cuba at Tsina. Kabilang naman sa malalaking lindol ng dekada ang lindol sa Mino–Owari noong 1891 (7,273 namatay), lindol sa Quchan noong 1893 (18,000 biktima), at lindol sa Sanriku noong 1896 (22,066 patay o nawawala).[[Talaksan:First page of El filibusterismo manuscript.jpg|thumb|Unang pahina ng manuskrito ng ''[[El filibusterismo]]'' na nailathala ni [[José Rizal|Jose Rizal]] noong 1891.]]Idinaos sa [[Atenas]] noong 1896 ang [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1896|unang pandaigdigang]] [[Palarong Olimpiko]] sa makabagong kasaysayan, kung saan lumahok ang 241 atleta mula sa 14 na bansa. Sa Estados Unidos, kabilang sa pinakamabentang aklat ng dekada ang ''Beside the Bonnie Brier Bush'' (koleksiyon ng [[Maikling kuwento|maiikling kuwento]], pinakamahusay na benta noong 1895), ''Tom Grogan'' (nobelang drama, pinakamahusay na benta noong 1896), ''Quo Vadis'' (makasaysayang nobela, pinakamahusay na benta noong 1897), ''Caleb West'' (pinakamabenta noong 1898), at ''David Harum'' (pinakamabenta noong 1898). Patuloy namang umusbong ang industriya ng [[pelikula]], bagaman nasa unang yugto pa lamang ito, sa pamamagitan ng mga maiikling pelikulang gaya ng ''Le Coucher de la Mariée'' at ''The Kiss''. Kabilang naman sa mga tanyag na awitin ng dekada ang "America the Beautiful", "Daisy Bell", at "Hello! Ma Baby". Nailathala naman ng bayaning Pilipino na si [[José Rizal|Jose Rizal]] noong 1891 ang nobelang ''[[El filibusterismo]]'', ang ''sequel'' o kasunod nobela ng ''[[Noli Me Tángere (nobela)|Noli me tangere]]''. Ang mga nobelang ito ang naging mitsa ng HImagsikang Pilipino. Sa pamamagitan ng paglalantad sa mga pang-aabuso, pangingikil, at maling pamamalakad ng mga prayleng [[Espanya|Kastila]] at pamahalaang kolonyal, binuwag ni Rizal ang takot ng mga mamamayan sa kapangyarihan ng Espanya. Bagamat reporma at edukasyon ang kanyang isinusulong, ang kanyang mga akda ang nagbigay-inspirasyon sa Katipunan na maglunsad ng armadong rebolusyon. Ang pagbitay sa kanya noong Disyembre 30, 1896 dahil sa mga nobelang ito ang tuluyang nagbuklod sa mga Pilipino upang ipaglaban ang kalayaan. {{multiple image | caption_align = center | header_align = center | image1 = Rizal-35.jpg | alt1 = Jose Rizal | caption1 = {{nowrap|[[Jose Rizal]]}} | image2 = M.H.delPilaryGatmaitan.jpg | alt2 = Marcelo H. del Pilar | caption2 = {{nowrap|[[Marcelo H. del Pilar]]}} | image3 = Jaena1l.jpg | alt3 = Graciano López Jaena | caption3 = {{nowrap|[[Graciano López Jaena]]}} | image4 = Andrés Bonifacio photo (cropped).jpg | alt4 = Andrés Bonifacio | caption4 = {{nowrap|[[Andrés Bonifacio]]}} | header = Mga bayaning nagbigay akda para imulat sa Pilipino ang kalayaan at reporma | align = center | total_width = 600 }} Bilang huling dekada ng pamamahala ng España sa kapuluan, naging panahon dekada 1890 ng malalaking pagbabago sa panitikan, sining, relihiyon, at lipunang Pilipino. Patuloy na nangingibabaw ang kulturang kolonyal sa mga lungsod at hanay ng mga ilustrado at principalia, habang nananatiling mahalaga ang mga katutubong kaugalian at tradisyon sa mga lalawigan. Lumakas ang kamalayang pambansa sa pamamagitan ng panitikan at pamamahayag. Naging makabuluhan ang mga akda nina José Rizal, [[Marcelo H. del Pilar]], [[Graciano López Jaena]], at [[Andrés Bonifacio]], na nagpalaganap ng mga ideya ng reporma at kalayaan. Ang mga [[pahayagan]], polyeto, at mga samahang gaya ng Katipunan ay naging mahalagang kasangkapan sa pagpapalawak ng nasyonalismong Pilipino, na humantong sa Himagsikang Pilipino noong 1896. Isa sa mga prominenteng kababaihan noong dekada 1890 na tumulong sa mga Katipunan para magbigay medikal na atensyon at kalinga sa mga nasugatan ay si [[Melchora Aquino]], na mas kilala bilang si Tandang Sora. Nilikha naman ni [[Juan Luna]] ang pamosong pintang ''The Parisian Life'' noong 1892. Pininta naman ng isa pang Pilipinong pintor noong ika-19 siglo na si [[Felix Resurreccion Hidalgo|Félix Resurrección Hidalgo]] ang impresyonismong [[pinta]] na ''La Pintura'' noong dekada 1890. Nanatiling sentro ng buhay panlipunan ang [[Katolisismo]], na makikita sa mga [[pista]], prusisyon, [[pabasa]], at mga [[Dula|dulang]] [[panrelihiyon]] tulad ng [[senakulo]]. Kasabay nito, umunlad din ang mga anyo ng libangan at sining gaya ng [[sarsuwela]], [[kundiman]], at mga banda ng bayan. Noong 1893, binuksan ang Teatro Zorrilla sa Maynila, na naging pangunahing tanghalan ng ''zarzuela'' sa lungsod.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Fernandez |first=Doreen |date=2012-05-21 |title=Zarzuela to Sarswela: Indigenization and Transformation |url=https://archium.ateneo.edu/phstudies/vol41/iss3/4 |journal=Philippine Studies: Historical and Ethnographic Viewpoints |volume=41 |issue=3 |doi=10.13185/2244-1638.4864 |issn=2244-1638}}</ref> Ang mga unang pagtatanghal dito ay pangunahing nasa [[Wikang Kastila|wikang Español]] at ginaganap ng mga artistang Español at Pilipino. Isa sa mga unang itinanghal ay ang ''El diablo mundo'' noong 1893 nina Emilio at Rafael del Val, na may musika ni José Estella.<ref name=":0" /> Sa pagpasok ng huling bahagi ng dekada 1890, nagsimulang umusbong ang mga lokal na anyo ng sarsuwela sa iba’t ibang rehiyon. Ang mga katutubong tradisyong Pilipino tulad ng senakulo, komedya, awitan, sayawan, at tulaan ay naging mahalagang pundasyon ng pag-angkop ng ''zarzuela'' tungo sa sarsuwelang Pilipino.<ref name=":0" /> Ang mga dulang ito ay unti-unting lumayo sa mga paksang Europeo at nagsimulang tumalakay sa pang-araw-araw na buhay, pamilya, bisyo, politika, at lipunang Pilipino. Kabilang sa mga unang halimbawa ng katutubong sarsuwela ang ''Budhing Nagphamak'' mula [[Bulacan]] noong humigit-kumulang 1890, bagaman walang natitirang tala ng pagtatanghal nito.<ref name=":0" /> Noong 1897 naman, isinulat ni Catalino Palisoc mula sa [[Pangasinan]] ang ''Say Limang ag Naketket, Pampinsiwan'', isang dulang may kritikang panlipunan laban sa mga prayleng Español.<ref name=":0" /> Sa [[Kabisayaan|Visayas]], itinanghal noong 1899 ang ''An Pagtabang ni San Miguel'' ni [[Norberto Romuáldez|Norberto Romualdez]] sa isang pista sa [[Leyte]], na itinuturing na unang sarsuwela sa [[wikang Waray]].<ref name=":0" /> Sa dekadang ito, lumaki ang populasyon ng daigdig mula humigit-kumulang 1.5 bilyon tungo sa 1.6 bilyon.<ref>{{Cite web |title=Population {{!}} Gapminder |url=https://www.gapminder.org/data/documentation/gd003/ |access-date=2024-04-21 |language=en-US}}</ref> Ang huling nabuhay na tao mula sa dekadang ito, si Emma Morano, ay namatay noong Abril 15, 2017. Ang huling nabuhay na lalaki mula sa dekadang ito, si Jiroemon Kimura, ay namatay noong Hunyo 12, 2013. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Ika-19 na siglo]] [[Kategorya:Dekada 1890]] 8rafc0xe50fclchg42xbqasza8euiik 2209160 2209159 2026-05-26T09:27:00Z Jojit fb 38 2209160 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | image_style = border:none; | perrow = 3/2/3 | image1 = Alfred Dreyfus in captivity on Devil's Island 1898.jpg | image2 = Afrikaner Commandos2.JPG | image3 = Frank Embree 1899.jpg | image4 = Wounded Knee aftermath5.jpg | image5 = John Hay signs Treaty of Paris, 1899.JPG | image6 = Kate Sheppard.jpg | image7 = Vincent van Gogh - Self-Portrait - Google Art Project.jpg | image8 = Menelik - Adoua-2 (cropped).jpg | total_width=335 |footer=Mula itaas pababa, kaliwa pakanan: si [[Alfred Dreyfus]] habang nakabilanggo sa kasagsagan ng Usaping Dreyfus noong 1891; mga komandong Boer noong Ikalawang Digmaang Boer noong huling bahagi ng dekada 1890; itinatag ng ''Plessy v. Ferguson'' ang doktrinang Amerikano ng [[segregasyong panlahi]], na humantong sa mga batas na Jim Crow, nakuhanan noong 1899; halos tatlong daang etnikong Lakota ang minasaker ng Hukbong Katihan ng Estados Unidos sa Wounded Knee noong 1890; nagbayad ang [[Estados Unidos]] ng $20 milyon upang mapasailalim ang [[Pilipinas]] mula sa [[Espanya]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan ng Paris]] noong 1898; ang aktibismong pinangunahan ni Kate Sheppard, na nakalarawan noong 1905, ay nagbunsod upang maging unang bansa ang [[Nuweba Selandiya]] na nagbigay ng karapatang bumoto sa kababaihan; namatay si [[Vincent van Gogh]], ang [[Olandes]] na maestro ng makabagong sining, malamang dahil sa pagpapakamatay noong 1890; pinangunahan ni Menelik II ang [[Etiyopiya]] sa malaking tagumpay laban sa [[Italya]] sa Labanan ng Adwa, sa panahon ng Unang Digmaang Italo-Etiyope mula 1895 hanggang 1896.}} {{Decadebox|189}} Ang '''dekada 1890''' (binibigkas bilang "desiotso nobenta" o "labing-walo siyamnapu") ay isang dekada ng [[kalendaryong Gregoryano]] na nagsimula noong Enero 1, 1890 at nagtapos noong Disyembre 31, 1899. Sa kulturang popular ng Amerika, kalaunan itong tinawag nang may pananabik na "''gay nineties''" ("''gay''" na nangangahulugan noon bilang masaya o walang alalahanin). Naganap ang dekadang ito sa panahon na tinatawag ng mga historyador na Panahong Victoriyano sa kasaysayan ng [[Reyno Unido]], ''Belle Époque'' sa kasaysayan ng [[Pransiya]], at Panahong Ginintuan sa kasaysayan ng [[Estados Unidos]]. Habang ipinagpapatuloy ng mga kapangyarihang [[Europa|Europeo]] ang kanilang kolonyal na pagpapalawak, nasaksihan ng dekada ang pagkatalo ng Edi (1890), [[Siam]] (1893), [[Maruekos]] (1894), [[Dahomey]] (1894), mga [[Mga Arabe|Arabe]]-[[Swahili]] na pinunong militar (1894), Lombok (1894), Pahang (1895), Merina (1895), [[Zanzibar]] (1896), Khaua at Mbandjeru (1896), Ashanti (1896), Matabeleland (1897), Pedir (1898), [[Sudan]] (1899), at iba't ibang tribo at estado sa hilagang-kanlurang [[Indiya]]. Bagaman naging matagumpay ang karamihan sa mga kampanyang kolonyal, nakaranas ang [[Italya]] ng malaking pagkatalo nang mabigo itong sakupin ang [[Etiyopiya]] matapos itong mapagpasyang matalo sa Adwa noong 1896. Samantala, nakita rin sa ikalawang kalahati ng dekada ang tuluyang pagbagsak ng kapangyarihang [[Espanya|Español]] sa Amerika, na nagsimula sa mga pag-aalsa sa [[Cuba]] (1895) at [[Himagsikang Pilipino|Pilipinas]] (1896) at nagtapos sa pagkatalo ng [[Espanya|España]] laban sa Estados Unidos noong 1898. Matapos maibenta ang iba't ibang pulo sa [[Pasipiko]] sa [[Alemanya]] noong 1899, nalimitahan na lamang sa [[Aprika]] ang imperyong kolonyal ng España. Sa Silangan naman, nagsimulang palawakin ng [[Hapon]] ang sarili nitong [[Imperyo ng Hapon|imperyo]] sa pamamagitan ng mga digmaan laban sa Donghak (1894–1895), Tsinang Qing (1894–1895), at Republika ng [[Formosa]] (1895). Kabilang pa sa ibang mga tunggalian ng dekada ang Digmaang Garza (1891–1893), Digmaang Greko-Turko (1897), at mga panloob na sigalot sa [[Samoa]] (1886–1894, 1898–1899), [[Apganistan]] (1888–1893), [[Arhentina]] (1890), [[Chile|Tsile]] (1891), [[Imperyong Otomano]] (1891, 1893, 1894, 1895–96, 1896–1897, 1896), [[Mehiko]] (1891–1892), Brasil (1893–1894, 1893–1895, 1899–1903), [[Peru]] (1894–1895), [[Republika ng Timog Aprika]] (1894), hilagang-kanlurang [[Tsina]] (1895–1896), [[Bolivia]] (1898–1899), at [[Kolombiya]] (1899–1902). Ang mga taong 1896–1898 ay ang panahon ng [[Himagsikang Pilipino]]. Ang Pilipinas, na bahagi noon ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]], ay nagtangkang humiwalay mula sa Imperyong Espanyol. Nagsimula ang Himagsikang Pilipino noong Agosto 1896 matapos matuklasan ng mga awtoridad Espanyol ang lihim na samahang laban sa [[kolonyalismo]] na [[Katipunan]]. Ang Katipunan, na pinamunuan ni [[Andrés Bonifacio]], ay isang kilusang naghahangad ng paghihiwalay at nagsilbing lihim na pamahalaan na lumaganap sa malaking bahagi ng kapuluan, na may layuning makamit ang kalayaan mula sa Espanya sa pamamagitan ng armadong pag-aaklas. Sa isang malaking pagtitipon sa [[Kalookan]], inorganisa ng mga pinuno ng Katipunan ang kanilang sarili bilang isang rebolusyonaryong pamahalaan at hayagang idineklara ang armadong himagsikan sa buong bansa. Nanawagan si Bonifacio ng sabayang pag-atake sa kabiserang [[Maynila]], subalit nabigo ang planong ito. Gayunpaman, nag-alsa rin ang mga karatig [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]]. Partikular na nagtagumpay ang mga rebelde sa [[Kabite]] sa pamumuno ni [[Emilio Aguinaldo]]. Ang tunggalian sa kapangyarihan sa hanay ng mga [[rebolusyonaryo]] ay humantong sa pagbitay kay Bonifacio noong 1897, at nalipat ang pamumuno kay Aguinaldo na namuno sa sarili niyang pamahalaang rebolusyonaryo. Sa taong ding iyon, opisyal na nagkaroon ng tigil-putukan sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Biak-na-Bato]] at ipinatapon si Aguinaldo sa [[Hong Kong]], bagaman hindi tuluyang natigil ang labanan sa pagitan ng mga rebelde at ng pamahalaang Espanyol.<ref>{{cite journal |last1=Guererro |first1=Milagros |last2=Encarnacion |first2=Emmanuel |last3=Villegas |first3=Ramon |year=1996 |title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution |url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1 |url-status=dead |journal=Sulyap Kultura |language=en |publisher=National Commission for Culture and the Arts |volume=1 |issue=2 |pages=3–12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1 |archive-date=15 Nobyembre 2010 |access-date=25 Mayo 2010}}</ref><ref name="google1998">* {{Cite book |last=Guererro |first=Milagros <!-- not shown by Google | last2 = Schumacher, S.J. | first2 = John --> |url=https://books.google.com/books?as_isbn=9622582281 |title=Reform and Revolution |publisher=Asia Publishing Company Limited |year=1998 |isbn=978-962-258-228-6 |series=Kasaysayan: The History of the Filipino People |volume=5 |language=en |access-date=25 Mayo 2010 <!--DASHBot-->}}</ref> [[Talaksan:Emilio Aguinaldo (ca. 1898).jpg|left|thumb|Si [[Emilio Aguinaldo]] noong mga 1898. Isa siyang prominenteng personalidad noong [[Himagsikang Pilipino]] at [[Digmaang Pilipino–Amerikano]], at naging [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] ng [[Unang Republika ng Pilipinas]].]] Noong 1898, nang sumiklab ang [[Digmaang Kastila–Amerikano]], di-opisyal na nakipag-alyansa si Aguinaldo sa Estados Unidos, bumalik sa Pilipinas, at ipinagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa mga Espanyol. Pagsapit ng Hunyo, halos lahat ng teritoryong hawak ng Espanya sa Pilipinas ay nabawi na ng mga rebelde maliban sa Maynila. Dahil dito, idineklara ni Aguinaldo ang kalayaan ng Pilipinas mula sa Espanya at itinatag ang [[Unang Republika ng Pilipinas]]. Gayunpaman, hindi kinilala ng Espanya at ng Estados Unidos ang [[kalayaan ng Pilipinas]]. Pormal lamang natapos ang pamamahalang Espanyol sa kapuluan sa pamamagitan ng [[Tratado ng Paris]] noong 1898, kung saan isinuko ng Espanya ang Pilipinas at iba pang teritoryo sa Estados Unidos. Makalipas lamang ang maikling panahon, sumiklab ang [[Digmaang Pilipino–Amerikano]].<ref name="google1998" /> Nailalarawan ang dekada ng pandaigdigang depresyong pang-ekonomiya na nagtapos noong 1896 at sinundan ng malakas na paglago ng [[ekonomiya]]. Tampok sa [[Ikalawang Rebolusyong Industriyal]] ang mahahalagang inobasyon tulad ng [[elektrisidad]], [[gasolina]], [[sasakyan]], [[Kayo|tela]], at [[organikong kimika]]. Umabot din sa rurok sa dekadang ito ang paggamit ng [[makinang de-singaw]] na pinapagana ng [[karbon]]. Sa Estados Unidos, namarkahan ang dekada ng matinding depresyong pang-ekonomiya na dulot ng Taranta ng 1893. Ang krisis na ito ang tumulong sa pagtatapos ng tinatawag na "Panahong Ginintuan" at kasabay nito ang maraming welga ng mga manggagawa sa industriya. Nagdulot din ito ng pampolitikang tunggalian hinggil sa "malayang [[pilak]]" at pagbagsak ng Sistema ng Ikatlong Partido. Kasabay nito, nakaranas din ang [[Australya]] ng krisis sa [[pagbabangko]] bunga ng pagbagsak ng pagputok ng espekulasyon sa merkado ng [[ari-arian]]. Samantala, nagkaroon ng malaking tagumpay ang unang alon ng [[peminismo]] nang maging unang bansa ang [[Nuweba Selandiya|Nuweba Selanda]] noong 1893 na nagbigay sa kababaihan ng karapatang bumoto. Mula 1889 hanggang 1890, nagkaroon ng pandaigdigang [[pandemya]] ng sakit sa paghinga na dulot ng [[bayrus]], na nagresulta sa 300 hanggang 900 milyong [[impeksiyon]] at humigit-kumulang isang milyong pagkamatay. Pinaniniwalaang nagmula ang pandemya sa lungsod ng Bukhara sa [[Gitnang Asya]]. Bukod dito, tinamaan din ng malawakang pagkalat ng bayrus na ''rinderpest'' ang [[Aprika]], na itinuturing na "pinakamatinding epidemya na tumama sa timog Aprika noong huling bahagi ng ika-19 na siglo".<ref name="Phoofolo2">{{cite journal |last=Phoofolo |first=Pule |date=Pebrero 1993 |title=Epidemics and Revolutions: The Rinderpest Epidemic in Late Nineteenth-Century Southern Africa |url=https://archive.org/details/sim_past-present_1993-02_138/page/112 |journal=Past & Present |language=en |issue=138 |pages=112–143 |doi=10.1093/past/138.1.112}}</ref> Mahigit 5.2 milyong [[baka]] sa timog ng [[Ilog Zambezi]] ang namatay,<ref>{{cite journal |last1=Van den Bossche |first1=Peter |last2=de La Rocque |first2=Stéphane |last3=Hendrickx |first3=Guy |last4=Bouyer |first4=Jérémy |date=Mayo 2010 |title=A changing environment and the epidemiology of tsetse-transmitted livestock trypanosomiasis |journal=Trends in Parasitology |language=en |volume=26 |issue=5 |pages=236–243 |doi=10.1016/j.pt.2010.02.010 |pmid=20304707}}</ref> kasama ang mga alagang baka, [[tupa]], [[kambing]], at mga ligaw na hayop tulad ng ''buffalo'' (o kalabaw Aprikano), [[giraffe]], at ''wildebeest''. Nagdulot ito ng malawakang taggutom na naging sanhi ng pagkamatay ng tinatayang isang-katlo ng populasyon ng Etiyopiya at dalawang-katlo ng mga Maasai sa [[Tanzania]].<ref>{{cite journal |last=Normile |first=Dennis |date=Marso 2008 |title=Driven to Extinction |url=https://archive.org/details/sim_science_2008-03-21_319_5870/page/1606 |journal=Science |language=en |volume=319 |issue=5870 |pages=1606–9 |doi=10.1126/science.319.5870.1606 |pmid=18356500 |s2cid=46157093}}</ref> Noong 1891–1892, nagkaroon din ng taggutom sa [[Rusya]] dahil sa masamang panahon at maling pamamahala ng pamahalaan, na kumitil sa 375,000 hanggang 400,000 katao. Nakaranas din ng dalawang matinding taggutom ang Britanikong Indiya noong 1896–1897 at 1899–1900 dahil sa tagtuyot at mga patakaran ng [[Gran Britanya|Britanya]]. Nagkaroon din ng mga taggutom sa Cuba at Tsina. Kabilang naman sa malalaking lindol ng dekada ang lindol sa Mino–Owari noong 1891 (7,273 namatay), lindol sa Quchan noong 1893 (18,000 biktima), at lindol sa Sanriku noong 1896 (22,066 patay o nawawala).[[Talaksan:First page of El filibusterismo manuscript.jpg|thumb|Unang pahina ng manuskrito ng ''[[El filibusterismo]]'' na nailathala ni [[José Rizal|Jose Rizal]] noong 1891.]]Idinaos sa [[Atenas]] noong 1896 ang [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1896|unang pandaigdigang]] [[Palarong Olimpiko]] sa makabagong kasaysayan, kung saan lumahok ang 241 atleta mula sa 14 na bansa. Sa Estados Unidos, kabilang sa pinakamabentang aklat ng dekada ang ''Beside the Bonnie Brier Bush'' (koleksiyon ng [[Maikling kuwento|maiikling kuwento]], pinakamahusay na benta noong 1895), ''Tom Grogan'' (nobelang drama, pinakamahusay na benta noong 1896), ''Quo Vadis'' (makasaysayang nobela, pinakamahusay na benta noong 1897), ''Caleb West'' (pinakamabenta noong 1898), at ''David Harum'' (pinakamabenta noong 1898). Patuloy namang umusbong ang industriya ng [[pelikula]], bagaman nasa unang yugto pa lamang ito, sa pamamagitan ng mga maiikling pelikulang gaya ng ''Le Coucher de la Mariée'' at ''The Kiss''. Kabilang naman sa mga tanyag na awitin ng dekada ang "America the Beautiful", "Daisy Bell", at "Hello! Ma Baby". Nailathala naman ng bayaning Pilipino na si [[José Rizal|Jose Rizal]] noong 1891 ang nobelang ''[[El filibusterismo]]'', ang ''sequel'' o kasunod nobela ng ''[[Noli Me Tángere (nobela)|Noli me tangere]]''. Ang mga nobelang ito ang naging mitsa ng HImagsikang Pilipino. Sa pamamagitan ng paglalantad sa mga pang-aabuso, pangingikil, at maling pamamalakad ng mga prayleng [[Espanya|Kastila]] at pamahalaang kolonyal, binuwag ni Rizal ang takot ng mga mamamayan sa kapangyarihan ng Espanya. Bagamat reporma at edukasyon ang kanyang isinusulong, ang kanyang mga akda ang nagbigay-inspirasyon sa Katipunan na maglunsad ng armadong rebolusyon. Ang pagbitay sa kanya noong Disyembre 30, 1896 dahil sa mga nobelang ito ang tuluyang nagbuklod sa mga Pilipino upang ipaglaban ang kalayaan. {{multiple image | caption_align = center | header_align = center | image1 = Rizal-35.jpg | alt1 = Jose Rizal | caption1 = {{nowrap|[[Jose Rizal]]}} | image2 = M.H.delPilaryGatmaitan.jpg | alt2 = Marcelo H. del Pilar | caption2 = {{nowrap|[[Marcelo H. del Pilar]]}} | image3 = Jaena1l.jpg | alt3 = Graciano López Jaena | caption3 = {{nowrap|[[Graciano López Jaena]]}} | image4 = Andrés Bonifacio photo (cropped).jpg | alt4 = Andrés Bonifacio | caption4 = {{nowrap|[[Andrés Bonifacio]]}} | header = Mga bayaning nagbigay akda para imulat sa Pilipino ang kalayaan at reporma | align = center | total_width = 600 }} [[Talaksan:Melchora Aquino de Ramos.jpg|thumb|Si [[Melchora Aquino]], mas kilala bilang Tandang Sora, ay isang prominente kababaihan noong Himagsikang Pilipino. Siya ang tumulong sa mga nasugatan na mga Katipunero.]] Bilang huling dekada ng pamamahala ng España sa kapuluan, naging panahon dekada 1890 ng malalaking pagbabago sa panitikan, sining, relihiyon, at lipunang Pilipino. Patuloy na nangingibabaw ang kulturang kolonyal sa mga lungsod at hanay ng mga ilustrado at principalia, habang nananatiling mahalaga ang mga katutubong kaugalian at tradisyon sa mga lalawigan. Lumakas ang kamalayang pambansa sa pamamagitan ng panitikan at pamamahayag. Naging makabuluhan ang mga akda nina José Rizal, [[Marcelo H. del Pilar]], [[Graciano López Jaena]], at [[Andrés Bonifacio]], na nagpalaganap ng mga ideya ng reporma at kalayaan. Ang mga [[pahayagan]], polyeto, at mga samahang gaya ng Katipunan ay naging mahalagang kasangkapan sa pagpapalawak ng nasyonalismong Pilipino, na humantong sa Himagsikang Pilipino noong 1896. Isa sa mga prominenteng kababaihan noong dekada 1890 na tumulong sa mga Katipunan para magbigay medikal na atensyon at kalinga sa mga nasugatan ay si [[Melchora Aquino]], na mas kilala bilang si Tandang Sora. Nilikha naman ni [[Juan Luna]] ang pamosong pintang ''The Parisian Life'' noong 1892. Pininta naman ng isa pang Pilipinong pintor noong ika-19 siglo na si [[Felix Resurreccion Hidalgo|Félix Resurrección Hidalgo]] ang impresyonismong [[pinta]] na ''La Pintura'' noong dekada 1890. Nanatiling sentro ng buhay panlipunan ang [[Katolisismo]], na makikita sa mga [[pista]], prusisyon, [[pabasa]], at mga [[Dula|dulang]] [[panrelihiyon]] tulad ng [[senakulo]]. Kasabay nito, umunlad din ang mga anyo ng libangan at sining gaya ng [[sarsuwela]], [[kundiman]], at mga banda ng bayan. Noong 1893, binuksan ang Teatro Zorrilla sa Maynila, na naging pangunahing tanghalan ng ''zarzuela'' sa lungsod.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Fernandez |first=Doreen |date=2012-05-21 |title=Zarzuela to Sarswela: Indigenization and Transformation |url=https://archium.ateneo.edu/phstudies/vol41/iss3/4 |journal=Philippine Studies: Historical and Ethnographic Viewpoints |volume=41 |issue=3 |doi=10.13185/2244-1638.4864 |issn=2244-1638}}</ref> Ang mga unang pagtatanghal dito ay pangunahing nasa [[Wikang Kastila|wikang Español]] at ginaganap ng mga artistang Español at Pilipino. Isa sa mga unang itinanghal ay ang ''El diablo mundo'' noong 1893 nina Emilio at Rafael del Val, na may musika ni José Estella.<ref name=":0" /> Sa pagpasok ng huling bahagi ng dekada 1890, nagsimulang umusbong ang mga lokal na anyo ng sarsuwela sa iba’t ibang rehiyon. Ang mga katutubong tradisyong Pilipino tulad ng senakulo, komedya, awitan, sayawan, at tulaan ay naging mahalagang pundasyon ng pag-angkop ng ''zarzuela'' tungo sa sarsuwelang Pilipino.<ref name=":0" /> Ang mga dulang ito ay unti-unting lumayo sa mga paksang Europeo at nagsimulang tumalakay sa pang-araw-araw na buhay, pamilya, bisyo, politika, at lipunang Pilipino. Kabilang sa mga unang halimbawa ng katutubong sarsuwela ang ''Budhing Nagphamak'' mula [[Bulacan]] noong humigit-kumulang 1890, bagaman walang natitirang tala ng pagtatanghal nito.<ref name=":0" /> Noong 1897 naman, isinulat ni Catalino Palisoc mula sa [[Pangasinan]] ang ''Say Limang ag Naketket, Pampinsiwan'', isang dulang may kritikang panlipunan laban sa mga prayleng Español.<ref name=":0" /> Sa [[Kabisayaan|Visayas]], itinanghal noong 1899 ang ''An Pagtabang ni San Miguel'' ni [[Norberto Romuáldez|Norberto Romualdez]] sa isang pista sa [[Leyte]], na itinuturing na unang sarsuwela sa [[wikang Waray]].<ref name=":0" /> Sa dekadang ito, lumaki ang populasyon ng daigdig mula humigit-kumulang 1.5 bilyon tungo sa 1.6 bilyon.<ref>{{Cite web |title=Population {{!}} Gapminder |url=https://www.gapminder.org/data/documentation/gd003/ |access-date=2024-04-21 |language=en-US}}</ref> Ang huling nabuhay na tao mula sa dekadang ito, si Emma Morano, ay namatay noong Abril 15, 2017. Ang huling nabuhay na lalaki mula sa dekadang ito, si Jiroemon Kimura, ay namatay noong Hunyo 12, 2013. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Ika-19 na siglo]] [[Kategorya:Dekada 1890]] kgfgxr605lnfj2stnpuk2rg9hz8x4pz 2209161 2209160 2026-05-26T09:35:23Z Jojit fb 38 2209161 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | image_style = border:none; | perrow = 3/2/3 | image1 = Alfred Dreyfus in captivity on Devil's Island 1898.jpg | image2 = Afrikaner Commandos2.JPG | image3 = Frank Embree 1899.jpg | image4 = Wounded Knee aftermath5.jpg | image5 = John Hay signs Treaty of Paris, 1899.JPG | image6 = Kate Sheppard.jpg | image7 = Vincent van Gogh - Self-Portrait - Google Art Project.jpg | image8 = Menelik - Adoua-2 (cropped).jpg | total_width=335 |footer=Mula itaas pababa, kaliwa pakanan: si [[Alfred Dreyfus]] habang nakabilanggo sa kasagsagan ng Usaping Dreyfus noong 1891; mga komandong Boer noong Ikalawang Digmaang Boer noong huling bahagi ng dekada 1890; itinatag ng ''Plessy v. Ferguson'' ang doktrinang Amerikano ng [[segregasyong panlahi]], na humantong sa mga batas na Jim Crow, nakuhanan noong 1899; halos tatlong daang etnikong Lakota ang minasaker ng Hukbong Katihan ng Estados Unidos sa Wounded Knee noong 1890; nagbayad ang [[Estados Unidos]] ng $20 milyon upang mapasailalim ang [[Pilipinas]] mula sa [[Espanya]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan ng Paris]] noong 1898; ang aktibismong pinangunahan ni Kate Sheppard, na nakalarawan noong 1905, ay nagbunsod upang maging unang bansa ang [[Nuweba Selandiya]] na nagbigay ng karapatang bumoto sa kababaihan; namatay si [[Vincent van Gogh]], ang [[Olandes]] na maestro ng makabagong sining, malamang dahil sa pagpapakamatay noong 1890; pinangunahan ni Menelik II ang [[Etiyopiya]] sa malaking tagumpay laban sa [[Italya]] sa Labanan ng Adwa, sa panahon ng Unang Digmaang Italo-Etiyope mula 1895 hanggang 1896.}} {{Decadebox|189}} Ang '''dekada 1890''' (binibigkas bilang "desiotso nobenta" o "labing-walo siyamnapu") ay isang dekada ng [[kalendaryong Gregoryano]] na nagsimula noong Enero 1, 1890 at nagtapos noong Disyembre 31, 1899. Sa kulturang popular ng Amerika, kalaunan itong tinawag nang may pananabik na "''gay nineties''" ("''gay''" na nangangahulugan noon bilang masaya o walang alalahanin). Naganap ang dekadang ito sa panahon na tinatawag ng mga historyador na Panahong Victoriyano sa kasaysayan ng [[Reyno Unido]], ''Belle Époque'' sa kasaysayan ng [[Pransiya]], at Panahong Ginintuan sa kasaysayan ng [[Estados Unidos]]. Habang ipinagpapatuloy ng mga kapangyarihang [[Europa|Europeo]] ang kanilang kolonyal na pagpapalawak, nasaksihan ng dekada ang pagkatalo ng Edi (1890), [[Siam]] (1893), [[Maruekos]] (1894), [[Dahomey]] (1894), mga [[Mga Arabe|Arabe]]-[[Swahili]] na pinunong militar (1894), Lombok (1894), Pahang (1895), Merina (1895), [[Zanzibar]] (1896), Khaua at Mbandjeru (1896), Ashanti (1896), Matabeleland (1897), Pedir (1898), [[Sudan]] (1899), at iba't ibang tribo at estado sa hilagang-kanlurang [[Indiya]]. Bagaman naging matagumpay ang karamihan sa mga kampanyang kolonyal, nakaranas ang [[Italya]] ng malaking pagkatalo nang mabigo itong sakupin ang [[Etiyopiya]] matapos itong mapagpasyang matalo sa Adwa noong 1896. Samantala, nakita rin sa ikalawang kalahati ng dekada ang tuluyang pagbagsak ng kapangyarihang [[Espanya|Español]] sa Amerika, na nagsimula sa mga pag-aalsa sa [[Cuba]] (1895) at [[Himagsikang Pilipino|Pilipinas]] (1896) at nagtapos sa pagkatalo ng [[Espanya|España]] laban sa Estados Unidos noong 1898. Matapos maibenta ang iba't ibang pulo sa [[Pasipiko]] sa [[Alemanya]] noong 1899, nalimitahan na lamang sa [[Aprika]] ang imperyong kolonyal ng España. Sa Silangan naman, nagsimulang palawakin ng [[Hapon]] ang sarili nitong [[Imperyo ng Hapon|imperyo]] sa pamamagitan ng mga digmaan laban sa Donghak (1894–1895), Tsinang Qing (1894–1895), at Republika ng [[Formosa]] (1895). Kabilang pa sa ibang mga tunggalian ng dekada ang Digmaang Garza (1891–1893), Digmaang Greko-Turko (1897), at mga panloob na sigalot sa [[Samoa]] (1886–1894, 1898–1899), [[Apganistan]] (1888–1893), [[Arhentina]] (1890), [[Chile|Tsile]] (1891), [[Imperyong Otomano]] (1891, 1893, 1894, 1895–96, 1896–1897, 1896), [[Mehiko]] (1891–1892), Brasil (1893–1894, 1893–1895, 1899–1903), [[Peru]] (1894–1895), [[Republika ng Timog Aprika]] (1894), hilagang-kanlurang [[Tsina]] (1895–1896), [[Bolivia]] (1898–1899), at [[Kolombiya]] (1899–1902). Ang mga taong 1896–1898 ay ang panahon ng [[Himagsikang Pilipino]]. Ang Pilipinas, na bahagi noon ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]], ay nagtangkang humiwalay mula sa Imperyong Espanyol. Nagsimula ang Himagsikang Pilipino noong Agosto 1896 matapos matuklasan ng mga awtoridad Espanyol ang lihim na samahang laban sa [[kolonyalismo]] na [[Katipunan]]. Ang Katipunan, na pinamunuan ni [[Andrés Bonifacio]], ay isang kilusang naghahangad ng paghihiwalay at nagsilbing lihim na pamahalaan na lumaganap sa malaking bahagi ng kapuluan, na may layuning makamit ang kalayaan mula sa Espanya sa pamamagitan ng armadong pag-aaklas. Sa isang malaking pagtitipon sa [[Kalookan]], inorganisa ng mga pinuno ng Katipunan ang kanilang sarili bilang isang rebolusyonaryong pamahalaan at hayagang idineklara ang armadong himagsikan sa buong bansa. Nanawagan si Bonifacio ng sabayang pag-atake sa kabiserang [[Maynila]], subalit nabigo ang planong ito. Gayunpaman, nag-alsa rin ang mga karatig [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]]. Partikular na nagtagumpay ang mga rebelde sa [[Kabite]] sa pamumuno ni [[Emilio Aguinaldo]]. Ang tunggalian sa kapangyarihan sa hanay ng mga [[rebolusyonaryo]] ay humantong sa pagbitay kay Bonifacio noong 1897, at nalipat ang pamumuno kay Aguinaldo na namuno sa sarili niyang pamahalaang rebolusyonaryo. Sa taong ding iyon, opisyal na nagkaroon ng tigil-putukan sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Biak-na-Bato]] at ipinatapon si Aguinaldo sa [[Hong Kong]], bagaman hindi tuluyang natigil ang labanan sa pagitan ng mga rebelde at ng pamahalaang Espanyol.<ref>{{cite journal |last1=Guererro |first1=Milagros |last2=Encarnacion |first2=Emmanuel |last3=Villegas |first3=Ramon |year=1996 |title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution |url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1 |url-status=dead |journal=Sulyap Kultura |language=en |publisher=National Commission for Culture and the Arts |volume=1 |issue=2 |pages=3–12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1 |archive-date=15 Nobyembre 2010 |access-date=25 Mayo 2010}}</ref><ref name="google1998">* {{Cite book |last=Guererro |first=Milagros <!-- not shown by Google | last2 = Schumacher, S.J. | first2 = John --> |url=https://books.google.com/books?as_isbn=9622582281 |title=Reform and Revolution |publisher=Asia Publishing Company Limited |year=1998 |isbn=978-962-258-228-6 |series=Kasaysayan: The History of the Filipino People |volume=5 |language=en |access-date=25 Mayo 2010 <!--DASHBot-->}}</ref> [[Talaksan:Emilio Aguinaldo (ca. 1898).jpg|left|thumb|Si [[Emilio Aguinaldo]] noong mga 1898. Isa siyang prominenteng personalidad noong [[Himagsikang Pilipino]] at [[Digmaang Pilipino–Amerikano]], at naging [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] ng [[Unang Republika ng Pilipinas]].]] Noong 1898, nang sumiklab ang [[Digmaang Kastila–Amerikano]], di-opisyal na nakipag-alyansa si Aguinaldo sa Estados Unidos, bumalik sa Pilipinas, at ipinagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa mga Espanyol. Pagsapit ng Hunyo, halos lahat ng teritoryong hawak ng Espanya sa Pilipinas ay nabawi na ng mga rebelde maliban sa Maynila. Dahil dito, idineklara ni Aguinaldo ang kalayaan ng Pilipinas mula sa Espanya at itinatag ang [[Unang Republika ng Pilipinas]]. Gayunpaman, hindi kinilala ng Espanya at ng Estados Unidos ang [[kalayaan ng Pilipinas]]. Pormal lamang natapos ang pamamahalang Espanyol sa kapuluan sa pamamagitan ng [[Tratado ng Paris]] noong 1898, kung saan isinuko ng Espanya ang Pilipinas at iba pang teritoryo sa Estados Unidos. Makalipas lamang ang maikling panahon, sumiklab ang [[Digmaang Pilipino–Amerikano]].<ref name="google1998" /> Nailalarawan ang dekada ng pandaigdigang depresyong pang-ekonomiya na nagtapos noong 1896 at sinundan ng malakas na paglago ng [[ekonomiya]]. Tampok sa [[Ikalawang Rebolusyong Industriyal]] ang mahahalagang inobasyon tulad ng [[elektrisidad]], [[gasolina]], [[sasakyan]], [[Kayo|tela]], at [[organikong kimika]]. Umabot din sa rurok sa dekadang ito ang paggamit ng [[makinang de-singaw]] na pinapagana ng [[karbon]]. Sa Estados Unidos, namarkahan ang dekada ng matinding depresyong pang-ekonomiya na dulot ng Taranta ng 1893. Ang krisis na ito ang tumulong sa pagtatapos ng tinatawag na "Panahong Ginintuan" at kasabay nito ang maraming welga ng mga manggagawa sa industriya. Nagdulot din ito ng pampolitikang tunggalian hinggil sa "malayang [[pilak]]" at pagbagsak ng Sistema ng Ikatlong Partido. Kasabay nito, nakaranas din ang [[Australya]] ng krisis sa [[pagbabangko]] bunga ng pagbagsak ng pagputok ng espekulasyon sa merkado ng [[ari-arian]]. Samantala, nagkaroon ng malaking tagumpay ang unang alon ng [[peminismo]] nang maging unang bansa ang [[Nuweba Selandiya|Nuweba Selanda]] noong 1893 na nagbigay sa kababaihan ng karapatang bumoto. Mula 1889 hanggang 1890, nagkaroon ng pandaigdigang [[pandemya]] ng sakit sa paghinga na dulot ng [[bayrus]], na nagresulta sa 300 hanggang 900 milyong [[impeksiyon]] at humigit-kumulang isang milyong pagkamatay. Pinaniniwalaang nagmula ang pandemya sa lungsod ng Bukhara sa [[Gitnang Asya]]. Bukod dito, tinamaan din ng malawakang pagkalat ng bayrus na ''rinderpest'' ang [[Aprika]], na itinuturing na "pinakamatinding epidemya na tumama sa timog Aprika noong huling bahagi ng ika-19 na siglo".<ref name="Phoofolo2">{{cite journal |last=Phoofolo |first=Pule |date=Pebrero 1993 |title=Epidemics and Revolutions: The Rinderpest Epidemic in Late Nineteenth-Century Southern Africa |url=https://archive.org/details/sim_past-present_1993-02_138/page/112 |journal=Past & Present |language=en |issue=138 |pages=112–143 |doi=10.1093/past/138.1.112}}</ref> Mahigit 5.2 milyong [[baka]] sa timog ng [[Ilog Zambezi]] ang namatay,<ref>{{cite journal |last1=Van den Bossche |first1=Peter |last2=de La Rocque |first2=Stéphane |last3=Hendrickx |first3=Guy |last4=Bouyer |first4=Jérémy |date=Mayo 2010 |title=A changing environment and the epidemiology of tsetse-transmitted livestock trypanosomiasis |journal=Trends in Parasitology |language=en |volume=26 |issue=5 |pages=236–243 |doi=10.1016/j.pt.2010.02.010 |pmid=20304707}}</ref> kasama ang mga alagang baka, [[tupa]], [[kambing]], at mga ligaw na hayop tulad ng ''buffalo'' (o kalabaw Aprikano), [[giraffe]], at ''wildebeest''. Nagdulot ito ng malawakang taggutom na naging sanhi ng pagkamatay ng tinatayang isang-katlo ng populasyon ng Etiyopiya at dalawang-katlo ng mga Maasai sa [[Tanzania]].<ref>{{cite journal |last=Normile |first=Dennis |date=Marso 2008 |title=Driven to Extinction |url=https://archive.org/details/sim_science_2008-03-21_319_5870/page/1606 |journal=Science |language=en |volume=319 |issue=5870 |pages=1606–9 |doi=10.1126/science.319.5870.1606 |pmid=18356500 |s2cid=46157093}}</ref> Noong 1891–1892, nagkaroon din ng taggutom sa [[Rusya]] dahil sa masamang panahon at maling pamamahala ng pamahalaan, na kumitil sa 375,000 hanggang 400,000 katao. Nakaranas din ng dalawang matinding taggutom ang Britanikong Indiya noong 1896–1897 at 1899–1900 dahil sa tagtuyot at mga patakaran ng [[Gran Britanya|Britanya]]. Nagkaroon din ng mga taggutom sa Cuba at Tsina. Kabilang naman sa malalaking lindol ng dekada ang lindol sa Mino–Owari noong 1891 (7,273 namatay), lindol sa Quchan noong 1893 (18,000 biktima), at lindol sa Sanriku noong 1896 (22,066 patay o nawawala).[[Talaksan:First page of El filibusterismo manuscript.jpg|thumb|Unang pahina ng manuskrito ng ''[[El filibusterismo]]'' na nailathala ni [[José Rizal|Jose Rizal]] noong 1891.]]Idinaos sa [[Atenas]] noong 1896 ang [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1896|unang pandaigdigang]] [[Palarong Olimpiko]] sa makabagong kasaysayan, kung saan lumahok ang 241 atleta mula sa 14 na bansa. Sa Estados Unidos, kabilang sa pinakamabentang aklat ng dekada ang ''Beside the Bonnie Brier Bush'' (koleksiyon ng [[Maikling kuwento|maiikling kuwento]], pinakamahusay na benta noong 1895), ''Tom Grogan'' (nobelang drama, pinakamahusay na benta noong 1896), ''Quo Vadis'' (makasaysayang nobela, pinakamahusay na benta noong 1897), ''Caleb West'' (pinakamabenta noong 1898), at ''David Harum'' (pinakamabenta noong 1898). Patuloy namang umusbong ang industriya ng [[pelikula]], bagaman nasa unang yugto pa lamang ito, sa pamamagitan ng mga maiikling pelikulang gaya ng ''Le Coucher de la Mariée'' at ''The Kiss''. Kabilang naman sa mga tanyag na awitin ng dekada ang "America the Beautiful", "Daisy Bell", at "Hello! Ma Baby". Nailathala naman ng bayaning Pilipino na si [[José Rizal|Jose Rizal]] noong 1891 ang nobelang ''[[El filibusterismo]]'', ang ''sequel'' o kasunod nobela ng ''[[Noli Me Tángere (nobela)|Noli me tangere]]''. Ang mga nobelang ito ang naging mitsa ng HImagsikang Pilipino. Sa pamamagitan ng paglalantad sa mga pang-aabuso, pangingikil, at maling pamamalakad ng mga prayleng [[Espanya|Kastila]] at pamahalaang kolonyal, binuwag ni Rizal ang takot ng mga mamamayan sa kapangyarihan ng Espanya. Bagamat reporma at edukasyon ang kanyang isinusulong, ang kanyang mga akda ang nagbigay-inspirasyon sa Katipunan na maglunsad ng armadong rebolusyon. Ang pagbitay sa kanya noong Disyembre 30, 1896 dahil sa mga nobelang ito ang tuluyang nagbuklod sa mga Pilipino upang ipaglaban ang kalayaan. {{multiple image | caption_align = center | header_align = center | image1 = Rizal-35.jpg | alt1 = Jose Rizal | caption1 = {{nowrap|[[Jose Rizal]]}} | image2 = M.H.delPilaryGatmaitan.jpg | alt2 = Marcelo H. del Pilar | caption2 = {{nowrap|[[Marcelo H. del Pilar]]}} | image3 = Jaena1l.jpg | alt3 = Graciano López Jaena | caption3 = {{nowrap|[[Graciano López Jaena]]}} | image4 = Andrés Bonifacio photo (cropped).jpg | alt4 = Andrés Bonifacio | caption4 = {{nowrap|[[Andrés Bonifacio]]}} | header = Mga bayaning nagbigay akda para imulat sa Pilipino ang kalayaan at reporma | align = center | total_width = 600 }} [[Talaksan:Melchora Aquino de Ramos.jpg|thumb|Si [[Melchora Aquino]], mas kilala bilang Tandang Sora, ay isang prominente kababaihan noong Himagsikang Pilipino. Siya ang tumulong sa mga nasugatan na mga Katipunero.]] Bilang huling dekada ng pamamahala ng España sa kapuluan, naging panahon dekada 1890 ng malalaking pagbabago sa panitikan, sining, relihiyon, at lipunang Pilipino. Patuloy na nangingibabaw ang kulturang kolonyal sa mga lungsod at hanay ng mga ilustrado at principalia, habang nananatiling mahalaga ang mga katutubong kaugalian at tradisyon sa mga lalawigan. Lumakas ang kamalayang pambansa sa pamamagitan ng panitikan at pamamahayag. Naging makabuluhan ang mga akda nina José Rizal, [[Marcelo H. del Pilar]], [[Graciano López Jaena]], at [[Andrés Bonifacio]], na nagpalaganap ng mga ideya ng reporma at kalayaan. Ang mga [[pahayagan]], polyeto, at mga samahang gaya ng Katipunan ay naging mahalagang kasangkapan sa pagpapalawak ng nasyonalismong Pilipino, na humantong sa Himagsikang Pilipino noong 1896. Isa sa mga prominenteng kababaihan noong dekada 1890 na tumulong sa mga Katipunan para magbigay medikal na atensyon at kalinga sa mga nasugatan ay si [[Melchora Aquino]], na mas kilala bilang si Tandang Sora. Nilikha naman ni [[Juan Luna]] ang pamosong pintang ''The Parisian Life'' noong 1892. Pininta naman ng isa pang Pilipinong pintor noong ika-19 siglo na si [[Felix Resurreccion Hidalgo|Félix Resurrección Hidalgo]] ang impresyonismong [[pinta]] na ''La Pintura'' noong dekada 1890. {{multiple image | caption_align = center | header_align = center | image1 = La Pintura Félix Resurrección Hidalgo.jpg | alt1 = Ang La Pintura ni Félix Resurrección Hidalgo | caption1 = Ang ''La Pintura'' ni [[Félix Resurrección Hidalgo]] | image2 = The Parisian Life by Juan Luna.jpg | alt2 = The Parisian Life ni Juan Luna | caption2 = ''The Parisian Life'' ni [[Juan Luna]] | header = Mga tanyag na pinta noong dekada 1890 | align = left | total_width = 400 }} Nanatiling sentro ng buhay panlipunan ang [[Katolisismo]], na makikita sa mga [[pista]], prusisyon, [[pabasa]], at mga [[Dula|dulang]] [[panrelihiyon]] tulad ng [[senakulo]]. Kasabay nito, umunlad din ang mga anyo ng libangan at sining gaya ng [[sarsuwela]], [[kundiman]], at mga banda ng bayan. Noong 1893, binuksan ang Teatro Zorrilla sa Maynila, na naging pangunahing tanghalan ng ''zarzuela'' sa lungsod.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Fernandez |first=Doreen |date=2012-05-21 |title=Zarzuela to Sarswela: Indigenization and Transformation |url=https://archium.ateneo.edu/phstudies/vol41/iss3/4 |journal=Philippine Studies: Historical and Ethnographic Viewpoints |volume=41 |issue=3 |doi=10.13185/2244-1638.4864 |issn=2244-1638}}</ref> Ang mga unang pagtatanghal dito ay pangunahing nasa [[Wikang Kastila|wikang Español]] at ginaganap ng mga artistang Español at Pilipino. Isa sa mga unang itinanghal ay ang ''El diablo mundo'' noong 1893 nina Emilio at Rafael del Val, na may musika ni José Estella.<ref name=":0" /> Sa pagpasok ng huling bahagi ng dekada 1890, nagsimulang umusbong ang mga lokal na anyo ng sarsuwela sa iba’t ibang rehiyon. Ang mga katutubong tradisyong Pilipino tulad ng senakulo, komedya, awitan, sayawan, at tulaan ay naging mahalagang pundasyon ng pag-angkop ng ''zarzuela'' tungo sa sarsuwelang Pilipino.<ref name=":0" /> Ang mga dulang ito ay unti-unting lumayo sa mga paksang Europeo at nagsimulang tumalakay sa pang-araw-araw na buhay, pamilya, bisyo, politika, at lipunang Pilipino. Kabilang sa mga unang halimbawa ng katutubong sarsuwela ang ''Budhing Nagphamak'' mula [[Bulacan]] noong humigit-kumulang 1890, bagaman walang natitirang tala ng pagtatanghal nito.<ref name=":0" /> Noong 1897 naman, isinulat ni Catalino Palisoc mula sa [[Pangasinan]] ang ''Say Limang ag Naketket, Pampinsiwan'', isang dulang may kritikang panlipunan laban sa mga prayleng Español.<ref name=":0" /> Sa [[Kabisayaan|Visayas]], itinanghal noong 1899 ang ''An Pagtabang ni San Miguel'' ni [[Norberto Romuáldez|Norberto Romualdez]] sa isang pista sa [[Leyte]], na itinuturing na unang sarsuwela sa [[wikang Waray]].<ref name=":0" /> Sa dekadang ito, lumaki ang populasyon ng daigdig mula humigit-kumulang 1.5 bilyon tungo sa 1.6 bilyon.<ref>{{Cite web |title=Population {{!}} Gapminder |url=https://www.gapminder.org/data/documentation/gd003/ |access-date=2024-04-21 |language=en-US}}</ref> Ang huling nabuhay na tao mula sa dekadang ito, si Emma Morano, ay namatay noong Abril 15, 2017. Ang huling nabuhay na lalaki mula sa dekadang ito, si Jiroemon Kimura, ay namatay noong Hunyo 12, 2013. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Ika-19 na siglo]] [[Kategorya:Dekada 1890]] 7lgd98mnk1cqbecsza3qsjgokboa0sr 2209162 2209161 2026-05-26T09:36:22Z Jojit fb 38 2209162 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | image_style = border:none; | perrow = 3/2/3 | image1 = Alfred Dreyfus in captivity on Devil's Island 1898.jpg | image2 = Afrikaner Commandos2.JPG | image3 = Frank Embree 1899.jpg | image4 = Wounded Knee aftermath5.jpg | image5 = John Hay signs Treaty of Paris, 1899.JPG | image6 = Kate Sheppard.jpg | image7 = Vincent van Gogh - Self-Portrait - Google Art Project.jpg | image8 = Menelik - Adoua-2 (cropped).jpg | total_width=335 |footer=Mula itaas pababa, kaliwa pakanan: si [[Alfred Dreyfus]] habang nakabilanggo sa kasagsagan ng Usaping Dreyfus noong 1891; mga komandong Boer noong Ikalawang Digmaang Boer noong huling bahagi ng dekada 1890; itinatag ng ''Plessy v. Ferguson'' ang doktrinang Amerikano ng [[segregasyong panlahi]], na humantong sa mga batas na Jim Crow, nakuhanan noong 1899; halos tatlong daang etnikong Lakota ang minasaker ng Hukbong Katihan ng Estados Unidos sa Wounded Knee noong 1890; nagbayad ang [[Estados Unidos]] ng $20 milyon upang mapasailalim ang [[Pilipinas]] mula sa [[Espanya]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan ng Paris]] noong 1898; ang aktibismong pinangunahan ni Kate Sheppard, na nakalarawan noong 1905, ay nagbunsod upang maging unang bansa ang [[Nuweba Selandiya]] na nagbigay ng karapatang bumoto sa kababaihan; namatay si [[Vincent van Gogh]], ang [[Olandes]] na maestro ng makabagong sining, malamang dahil sa pagpapakamatay noong 1890; pinangunahan ni Menelik II ang [[Etiyopiya]] sa malaking tagumpay laban sa [[Italya]] sa Labanan ng Adwa, sa panahon ng Unang Digmaang Italo-Etiyope mula 1895 hanggang 1896.}} {{Decadebox|189}} Ang '''dekada 1890''' (binibigkas bilang "desiotso nobenta" o "labing-walo siyamnapu") ay isang dekada ng [[kalendaryong Gregoryano]] na nagsimula noong Enero 1, 1890 at nagtapos noong Disyembre 31, 1899. Sa kulturang popular ng Amerika, kalaunan itong tinawag nang may pananabik na "''gay nineties''" ("''gay''" na nangangahulugan noon bilang masaya o walang alalahanin). Naganap ang dekadang ito sa panahon na tinatawag ng mga historyador na Panahong Victoriyano sa kasaysayan ng [[Reyno Unido]], ''Belle Époque'' sa kasaysayan ng [[Pransiya]], at Panahong Ginintuan sa kasaysayan ng [[Estados Unidos]]. Habang ipinagpapatuloy ng mga kapangyarihang [[Europa|Europeo]] ang kanilang kolonyal na pagpapalawak, nasaksihan ng dekada ang pagkatalo ng Edi (1890), [[Siam]] (1893), [[Maruekos]] (1894), [[Dahomey]] (1894), mga [[Mga Arabe|Arabe]]-[[Swahili]] na pinunong militar (1894), Lombok (1894), Pahang (1895), Merina (1895), [[Zanzibar]] (1896), Khaua at Mbandjeru (1896), Ashanti (1896), Matabeleland (1897), Pedir (1898), [[Sudan]] (1899), at iba't ibang tribo at estado sa hilagang-kanlurang [[Indiya]]. Bagaman naging matagumpay ang karamihan sa mga kampanyang kolonyal, nakaranas ang [[Italya]] ng malaking pagkatalo nang mabigo itong sakupin ang [[Etiyopiya]] matapos itong mapagpasyang matalo sa Adwa noong 1896. Samantala, nakita rin sa ikalawang kalahati ng dekada ang tuluyang pagbagsak ng kapangyarihang [[Espanya|Español]] sa Amerika, na nagsimula sa mga pag-aalsa sa [[Cuba]] (1895) at [[Himagsikang Pilipino|Pilipinas]] (1896) at nagtapos sa pagkatalo ng [[Espanya|España]] laban sa Estados Unidos noong 1898. Matapos maibenta ang iba't ibang pulo sa [[Pasipiko]] sa [[Alemanya]] noong 1899, nalimitahan na lamang sa [[Aprika]] ang imperyong kolonyal ng España. Sa Silangan naman, nagsimulang palawakin ng [[Hapon]] ang sarili nitong [[Imperyo ng Hapon|imperyo]] sa pamamagitan ng mga digmaan laban sa Donghak (1894–1895), Tsinang Qing (1894–1895), at Republika ng [[Formosa]] (1895). Kabilang pa sa ibang mga tunggalian ng dekada ang Digmaang Garza (1891–1893), Digmaang Greko-Turko (1897), at mga panloob na sigalot sa [[Samoa]] (1886–1894, 1898–1899), [[Apganistan]] (1888–1893), [[Arhentina]] (1890), [[Chile|Tsile]] (1891), [[Imperyong Otomano]] (1891, 1893, 1894, 1895–96, 1896–1897, 1896), [[Mehiko]] (1891–1892), Brasil (1893–1894, 1893–1895, 1899–1903), [[Peru]] (1894–1895), [[Republika ng Timog Aprika]] (1894), hilagang-kanlurang [[Tsina]] (1895–1896), [[Bolivia]] (1898–1899), at [[Kolombiya]] (1899–1902). Ang mga taong 1896–1898 ay ang panahon ng [[Himagsikang Pilipino]]. Ang Pilipinas, na bahagi noon ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]], ay nagtangkang humiwalay mula sa Imperyong Espanyol. Nagsimula ang Himagsikang Pilipino noong Agosto 1896 matapos matuklasan ng mga awtoridad Espanyol ang lihim na samahang laban sa [[kolonyalismo]] na [[Katipunan]]. Ang Katipunan, na pinamunuan ni [[Andrés Bonifacio]], ay isang kilusang naghahangad ng paghihiwalay at nagsilbing lihim na pamahalaan na lumaganap sa malaking bahagi ng kapuluan, na may layuning makamit ang kalayaan mula sa Espanya sa pamamagitan ng armadong pag-aaklas. Sa isang malaking pagtitipon sa [[Kalookan]], inorganisa ng mga pinuno ng Katipunan ang kanilang sarili bilang isang rebolusyonaryong pamahalaan at hayagang idineklara ang armadong himagsikan sa buong bansa. Nanawagan si Bonifacio ng sabayang pag-atake sa kabiserang [[Maynila]], subalit nabigo ang planong ito. Gayunpaman, nag-alsa rin ang mga karatig [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]]. Partikular na nagtagumpay ang mga rebelde sa [[Kabite]] sa pamumuno ni [[Emilio Aguinaldo]]. Ang tunggalian sa kapangyarihan sa hanay ng mga [[rebolusyonaryo]] ay humantong sa pagbitay kay Bonifacio noong 1897, at nalipat ang pamumuno kay Aguinaldo na namuno sa sarili niyang pamahalaang rebolusyonaryo. Sa taong ding iyon, opisyal na nagkaroon ng tigil-putukan sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Biak-na-Bato]] at ipinatapon si Aguinaldo sa [[Hong Kong]], bagaman hindi tuluyang natigil ang labanan sa pagitan ng mga rebelde at ng pamahalaang Espanyol.<ref>{{cite journal |last1=Guererro |first1=Milagros |last2=Encarnacion |first2=Emmanuel |last3=Villegas |first3=Ramon |year=1996 |title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution |url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1 |url-status=dead |journal=Sulyap Kultura |language=en |publisher=National Commission for Culture and the Arts |volume=1 |issue=2 |pages=3–12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1 |archive-date=15 Nobyembre 2010 |access-date=25 Mayo 2010}}</ref><ref name="google1998">* {{Cite book |last=Guererro |first=Milagros <!-- not shown by Google | last2 = Schumacher, S.J. | first2 = John --> |url=https://books.google.com/books?as_isbn=9622582281 |title=Reform and Revolution |publisher=Asia Publishing Company Limited |year=1998 |isbn=978-962-258-228-6 |series=Kasaysayan: The History of the Filipino People |volume=5 |language=en |access-date=25 Mayo 2010 <!--DASHBot-->}}</ref> [[Talaksan:Emilio Aguinaldo (ca. 1898).jpg|left|thumb|Si [[Emilio Aguinaldo]] noong mga 1898. Isa siyang prominenteng personalidad noong [[Himagsikang Pilipino]] at [[Digmaang Pilipino–Amerikano]], at naging [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] ng [[Unang Republika ng Pilipinas]].]] Noong 1898, nang sumiklab ang [[Digmaang Kastila–Amerikano]], di-opisyal na nakipag-alyansa si Aguinaldo sa Estados Unidos, bumalik sa Pilipinas, at ipinagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa mga Espanyol. Pagsapit ng Hunyo, halos lahat ng teritoryong hawak ng Espanya sa Pilipinas ay nabawi na ng mga rebelde maliban sa Maynila. Dahil dito, idineklara ni Aguinaldo ang kalayaan ng Pilipinas mula sa Espanya at itinatag ang [[Unang Republika ng Pilipinas]]. Gayunpaman, hindi kinilala ng Espanya at ng Estados Unidos ang [[kalayaan ng Pilipinas]]. Pormal lamang natapos ang pamamahalang Espanyol sa kapuluan sa pamamagitan ng [[Tratado ng Paris]] noong 1898, kung saan isinuko ng Espanya ang Pilipinas at iba pang teritoryo sa Estados Unidos. Makalipas lamang ang maikling panahon, sumiklab ang [[Digmaang Pilipino–Amerikano]].<ref name="google1998" /> Nailalarawan ang dekada ng pandaigdigang depresyong pang-ekonomiya na nagtapos noong 1896 at sinundan ng malakas na paglago ng [[ekonomiya]]. Tampok sa [[Ikalawang Rebolusyong Industriyal]] ang mahahalagang inobasyon tulad ng [[elektrisidad]], [[gasolina]], [[sasakyan]], [[Kayo|tela]], at [[organikong kimika]]. Umabot din sa rurok sa dekadang ito ang paggamit ng [[makinang de-singaw]] na pinapagana ng [[karbon]]. Sa Estados Unidos, namarkahan ang dekada ng matinding depresyong pang-ekonomiya na dulot ng Taranta ng 1893. Ang krisis na ito ang tumulong sa pagtatapos ng tinatawag na "Panahong Ginintuan" at kasabay nito ang maraming welga ng mga manggagawa sa industriya. Nagdulot din ito ng pampolitikang tunggalian hinggil sa "malayang [[pilak]]" at pagbagsak ng Sistema ng Ikatlong Partido. Kasabay nito, nakaranas din ang [[Australya]] ng krisis sa [[pagbabangko]] bunga ng pagbagsak ng pagputok ng espekulasyon sa merkado ng [[ari-arian]]. Samantala, nagkaroon ng malaking tagumpay ang unang alon ng [[peminismo]] nang maging unang bansa ang [[Nuweba Selandiya|Nuweba Selanda]] noong 1893 na nagbigay sa kababaihan ng karapatang bumoto. Mula 1889 hanggang 1890, nagkaroon ng pandaigdigang [[pandemya]] ng sakit sa paghinga na dulot ng [[bayrus]], na nagresulta sa 300 hanggang 900 milyong [[impeksiyon]] at humigit-kumulang isang milyong pagkamatay. Pinaniniwalaang nagmula ang pandemya sa lungsod ng Bukhara sa [[Gitnang Asya]]. Bukod dito, tinamaan din ng malawakang pagkalat ng bayrus na ''rinderpest'' ang [[Aprika]], na itinuturing na "pinakamatinding epidemya na tumama sa timog Aprika noong huling bahagi ng ika-19 na siglo".<ref name="Phoofolo2">{{cite journal |last=Phoofolo |first=Pule |date=Pebrero 1993 |title=Epidemics and Revolutions: The Rinderpest Epidemic in Late Nineteenth-Century Southern Africa |url=https://archive.org/details/sim_past-present_1993-02_138/page/112 |journal=Past & Present |language=en |issue=138 |pages=112–143 |doi=10.1093/past/138.1.112}}</ref> Mahigit 5.2 milyong [[baka]] sa timog ng [[Ilog Zambezi]] ang namatay,<ref>{{cite journal |last1=Van den Bossche |first1=Peter |last2=de La Rocque |first2=Stéphane |last3=Hendrickx |first3=Guy |last4=Bouyer |first4=Jérémy |date=Mayo 2010 |title=A changing environment and the epidemiology of tsetse-transmitted livestock trypanosomiasis |journal=Trends in Parasitology |language=en |volume=26 |issue=5 |pages=236–243 |doi=10.1016/j.pt.2010.02.010 |pmid=20304707}}</ref> kasama ang mga alagang baka, [[tupa]], [[kambing]], at mga ligaw na hayop tulad ng ''buffalo'' (o kalabaw Aprikano), [[giraffe]], at ''wildebeest''. Nagdulot ito ng malawakang taggutom na naging sanhi ng pagkamatay ng tinatayang isang-katlo ng populasyon ng Etiyopiya at dalawang-katlo ng mga Maasai sa [[Tanzania]].<ref>{{cite journal |last=Normile |first=Dennis |date=Marso 2008 |title=Driven to Extinction |url=https://archive.org/details/sim_science_2008-03-21_319_5870/page/1606 |journal=Science |language=en |volume=319 |issue=5870 |pages=1606–9 |doi=10.1126/science.319.5870.1606 |pmid=18356500 |s2cid=46157093}}</ref> Noong 1891–1892, nagkaroon din ng taggutom sa [[Rusya]] dahil sa masamang panahon at maling pamamahala ng pamahalaan, na kumitil sa 375,000 hanggang 400,000 katao. Nakaranas din ng dalawang matinding taggutom ang Britanikong Indiya noong 1896–1897 at 1899–1900 dahil sa tagtuyot at mga patakaran ng [[Gran Britanya|Britanya]]. Nagkaroon din ng mga taggutom sa Cuba at Tsina. Kabilang naman sa malalaking lindol ng dekada ang lindol sa Mino–Owari noong 1891 (7,273 namatay), lindol sa Quchan noong 1893 (18,000 biktima), at lindol sa Sanriku noong 1896 (22,066 patay o nawawala).[[Talaksan:First page of El filibusterismo manuscript.jpg|thumb|Unang pahina ng manuskrito ng ''[[El filibusterismo]]'' na nailathala ni [[José Rizal|Jose Rizal]] noong 1891.]]Idinaos sa [[Atenas]] noong 1896 ang [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1896|unang pandaigdigang]] [[Palarong Olimpiko]] sa makabagong kasaysayan, kung saan lumahok ang 241 atleta mula sa 14 na bansa. Sa Estados Unidos, kabilang sa pinakamabentang aklat ng dekada ang ''Beside the Bonnie Brier Bush'' (koleksiyon ng [[Maikling kuwento|maiikling kuwento]], pinakamahusay na benta noong 1895), ''Tom Grogan'' (nobelang drama, pinakamahusay na benta noong 1896), ''Quo Vadis'' (makasaysayang nobela, pinakamahusay na benta noong 1897), ''Caleb West'' (pinakamabenta noong 1898), at ''David Harum'' (pinakamabenta noong 1898). Patuloy namang umusbong ang industriya ng [[pelikula]], bagaman nasa unang yugto pa lamang ito, sa pamamagitan ng mga maiikling pelikulang gaya ng ''Le Coucher de la Mariée'' at ''The Kiss''. Kabilang naman sa mga tanyag na awitin ng dekada ang "America the Beautiful", "Daisy Bell", at "Hello! Ma Baby". Nailathala naman ng bayaning Pilipino na si [[José Rizal|Jose Rizal]] noong 1891 ang nobelang ''[[El filibusterismo]]'', ang ''sequel'' o kasunod nobela ng ''[[Noli Me Tángere (nobela)|Noli me tangere]]''. Ang mga nobelang ito ang naging mitsa ng HImagsikang Pilipino. Sa pamamagitan ng paglalantad sa mga pang-aabuso, pangingikil, at maling pamamalakad ng mga prayleng [[Espanya|Kastila]] at pamahalaang kolonyal, binuwag ni Rizal ang takot ng mga mamamayan sa kapangyarihan ng Espanya. Bagamat reporma at edukasyon ang kanyang isinusulong, ang kanyang mga akda ang nagbigay-inspirasyon sa Katipunan na maglunsad ng armadong rebolusyon. Ang pagbitay sa kanya noong Disyembre 30, 1896 dahil sa mga nobelang ito ang tuluyang nagbuklod sa mga Pilipino upang ipaglaban ang kalayaan. {{multiple image | caption_align = center | header_align = center | image1 = Rizal-35.jpg | alt1 = Jose Rizal | caption1 = {{nowrap|[[Jose Rizal]]}} | image2 = M.H.delPilaryGatmaitan.jpg | alt2 = Marcelo H. del Pilar | caption2 = {{nowrap|[[Marcelo H. del Pilar]]}} | image3 = Jaena1l.jpg | alt3 = Graciano López Jaena | caption3 = {{nowrap|[[Graciano López Jaena]]}} | image4 = Andrés Bonifacio photo (cropped).jpg | alt4 = Andrés Bonifacio | caption4 = {{nowrap|[[Andrés Bonifacio]]}} | header = Mga bayaning nagbigay akda para imulat sa Pilipino ang kalayaan at reporma | align = center | total_width = 600 }} [[Talaksan:Melchora Aquino de Ramos.jpg|thumb|Si [[Melchora Aquino]], mas kilala bilang Tandang Sora, ay isang prominente kababaihan noong Himagsikang Pilipino. Siya ang tumulong sa mga nasugatan na mga Katipunero.]] Bilang huling dekada ng pamamahala ng España sa kapuluan, naging panahon dekada 1890 ng malalaking pagbabago sa panitikan, sining, relihiyon, at lipunang Pilipino. Patuloy na nangingibabaw ang kulturang kolonyal sa mga lungsod at hanay ng mga ilustrado at principalia, habang nananatiling mahalaga ang mga katutubong kaugalian at tradisyon sa mga lalawigan. Lumakas ang kamalayang pambansa sa pamamagitan ng panitikan at pamamahayag. Naging makabuluhan ang mga akda nina José Rizal, [[Marcelo H. del Pilar]], [[Graciano López Jaena]], at [[Andrés Bonifacio]], na nagpalaganap ng mga ideya ng reporma at kalayaan. Ang mga [[pahayagan]], polyeto, at mga samahang gaya ng Katipunan ay naging mahalagang kasangkapan sa pagpapalawak ng nasyonalismong Pilipino, na humantong sa Himagsikang Pilipino noong 1896. Isa sa mga prominenteng kababaihan noong dekada 1890 na tumulong sa mga Katipunan para magbigay medikal na atensyon at kalinga sa mga nasugatan ay si [[Melchora Aquino]], na mas kilala bilang si Tandang Sora. Nilikha naman ni [[Juan Luna]] ang pamosong pintang ''The Parisian Life'' noong 1892. Pininta naman ng isa pang Pilipinong pintor noong ika-19 siglo na si [[Felix Resurreccion Hidalgo|Félix Resurrección Hidalgo]] ang impresyonismong [[pinta]] na ''La Pintura'' noong dekada 1890. {{multiple image | caption_align = center | header_align = center | image1 = La Pintura Félix Resurrección Hidalgo.jpg | alt1 = Ang La Pintura ni Félix Resurrección Hidalgo | caption1 = Ang ''La Pintura'' ni [[Félix Resurrección Hidalgo]] | image2 = The Parisian Life by Juan Luna.jpg | alt2 = The Parisian Life ni Juan Luna | caption2 = ''The Parisian Life'' ni [[Juan Luna]] | header = Mga tanyag na pintang Pilipino noong dekada 1890 | align = left | total_width = 500 }} Nanatiling sentro ng buhay panlipunan ang [[Katolisismo]], na makikita sa mga [[pista]], prusisyon, [[pabasa]], at mga [[Dula|dulang]] [[panrelihiyon]] tulad ng [[senakulo]]. Kasabay nito, umunlad din ang mga anyo ng libangan at sining gaya ng [[sarsuwela]], [[kundiman]], at mga banda ng bayan. Noong 1893, binuksan ang Teatro Zorrilla sa Maynila, na naging pangunahing tanghalan ng ''zarzuela'' sa lungsod.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Fernandez |first=Doreen |date=2012-05-21 |title=Zarzuela to Sarswela: Indigenization and Transformation |url=https://archium.ateneo.edu/phstudies/vol41/iss3/4 |journal=Philippine Studies: Historical and Ethnographic Viewpoints |volume=41 |issue=3 |doi=10.13185/2244-1638.4864 |issn=2244-1638}}</ref> Ang mga unang pagtatanghal dito ay pangunahing nasa [[Wikang Kastila|wikang Español]] at ginaganap ng mga artistang Español at Pilipino. Isa sa mga unang itinanghal ay ang ''El diablo mundo'' noong 1893 nina Emilio at Rafael del Val, na may musika ni José Estella.<ref name=":0" /> Sa pagpasok ng huling bahagi ng dekada 1890, nagsimulang umusbong ang mga lokal na anyo ng sarsuwela sa iba’t ibang rehiyon. Ang mga katutubong tradisyong Pilipino tulad ng senakulo, komedya, awitan, sayawan, at tulaan ay naging mahalagang pundasyon ng pag-angkop ng ''zarzuela'' tungo sa sarsuwelang Pilipino.<ref name=":0" /> Ang mga dulang ito ay unti-unting lumayo sa mga paksang Europeo at nagsimulang tumalakay sa pang-araw-araw na buhay, pamilya, bisyo, politika, at lipunang Pilipino. Kabilang sa mga unang halimbawa ng katutubong sarsuwela ang ''Budhing Nagphamak'' mula [[Bulacan]] noong humigit-kumulang 1890, bagaman walang natitirang tala ng pagtatanghal nito.<ref name=":0" /> Noong 1897 naman, isinulat ni Catalino Palisoc mula sa [[Pangasinan]] ang ''Say Limang ag Naketket, Pampinsiwan'', isang dulang may kritikang panlipunan laban sa mga prayleng Español.<ref name=":0" /> Sa [[Kabisayaan|Visayas]], itinanghal noong 1899 ang ''An Pagtabang ni San Miguel'' ni [[Norberto Romuáldez|Norberto Romualdez]] sa isang pista sa [[Leyte]], na itinuturing na unang sarsuwela sa [[wikang Waray]].<ref name=":0" /> Sa dekadang ito, lumaki ang populasyon ng daigdig mula humigit-kumulang 1.5 bilyon tungo sa 1.6 bilyon.<ref>{{Cite web |title=Population {{!}} Gapminder |url=https://www.gapminder.org/data/documentation/gd003/ |access-date=2024-04-21 |language=en-US}}</ref> Ang huling nabuhay na tao mula sa dekadang ito, si Emma Morano, ay namatay noong Abril 15, 2017. Ang huling nabuhay na lalaki mula sa dekadang ito, si Jiroemon Kimura, ay namatay noong Hunyo 12, 2013. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Ika-19 na siglo]] [[Kategorya:Dekada 1890]] ig9ukdo051r7chebn38tj103xdqm1ch 0 301601 2209151 2090650 2026-05-26T05:41:00Z ҆ 162252 logo 2209151 wikitext text/x-wiki {{Refimprove|date=Setyembre 2020}} {{Infobox dot-com company | name =Gmail | logo =[[File:Gmail icon (2026).svg|120px|center]] | logo_size =100 | screenshot = | screenshot_size =300 | caption =A screenshot of a Gmail inbox and compose box | collapsetext =Screenshot | url ={{Official URL}} | commercial = Yes | type = [[Webmail]] | registration = Required | language = 105 languages | num_users = 1.5 billion (October 2018)<ref name="Petrova">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/10/26/gmail-dominates-consumer-email-with-1point5-billion-users.html|title=Gmail dominates consumer email with 1.5 billion users|last=Petrova|date=October 26, 2019|website=CNBC.com|access-date=November 19, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191117070039/https://www.cnbc.com/2019/10/26/gmail-dominates-consumer-email-with-1point5-billion-users.html|archive-date=November 17, 2019|url-status=live}}</ref> | content_license = [[Proprietary software|Proprietary]] | programming_language= [[Java (programming language)|Java]], [[C++]] (back-end), [[JavaScript]] (UI)<ref>{{cite web |first=MG |last=Siegler |title=The Key To Gmail: Sh*t Umbrellas |url=https://techcrunch.com/2010/03/14/key-to-gmail/ |website=[[TechCrunch]] |publisher=[[AOL]] |date=March 14, 2010 |access-date=October 27, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161022023828/https://techcrunch.com/2010/03/14/key-to-gmail/ |archive-date=October 22, 2016 |url-status=live }}</ref> | owner = [[Google|Google LLC]] ([[subsidiary]] of [[Alphabet Inc.]]) | author = [[Paul Buchheit]] | launch_date = {{Start date and age|2004|4|1}} | current_status = Active |logo size=}} Ang '''Gmail''' ay isang portal na websayt ay sangay ng [[Google]] LLC, sa pamamagitan ng pag kikipag-usap sa at ma-isalba ang mga mahahalaga at importanteng impormasyon sa ilang kawing nito sa settings, halimbawa sa sinundang (maki-pagusap) ''talk'' sa [[Yahoo!]]. Ito ay inilathala ni Paul Buchheit noong Abril 1, 2004 sa [[Menlo Park, California]], [[Estados Unidos]]. <ref>https://gsuite.google.com.ph/intl/en_ph/products/gmail</ref> [[Talaksan:Gmail icon (2020).svg|thumb|Markang Pangkalakal at Pagkakakilanlan ng Gmail]] ==Tingnan rin== * [[Google]] * [[Yahoo!]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Internet]] [[Kategorya:Mga kompanya]] f9bjwc1hong78bywsh29ejbub4dbsnn 0 308687 2209126 2088779 2026-05-26T04:19:08Z ~2026-31406-29 162250 2209126 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Instagram app on smartphone (grass background) (cropped).jpg|thumb|Ang [[Instagram]] na app para sa pagbabahagi ng larawan sa isang [[smartphone]]]] Ang isang '''aplikasyong pang-mobil'''<ref name=Gaboy>{{cite-Gaboy|''Mobile''}} Tagalog ng ''mobile'' ay mobil (hango sa Kastila)</ref> o '''''mobile application''''', tinutukoy din bilang isang '''''mobile app''''' o mas pinapayak bilang '''app''', ay isang programang pang-[[kompyuter]] o aplikasyong [[sopwer]] na dinisenyo upang patakbuhin ang isang kagamitang mobil tulad ng isang [[teleponong selular]] o tablet o relo tulad ng ''smartwatch''. Ang mga app ay orihinal na nilayon para sa pagtulong sa produktibidad tulad ng [[email]], kalendaryo, at mga ''database'' ng mga kontak, subalit naidulot ng pangangailangan sa mga app ang mabilis na pagpapalawak sa ibang larangan tulad ng larong mobil, awtomasyon ng [[Pabrika|pagawaan]], GPS at mga serbisyong nakabase sa lokasyon, pagsubaybay sa order, at pabili ng tiket, kaya mayroon na ngayong milyong mga app. Sa pangkalahatan, nada-''download'' ang mga app mula sa mga nagpapamahagi ng aplikasyon na pinapagana ng mga may-ari ng ''[[operating system]]'' ng mobil, tulad ng App Store (iOS) o [[Google]] Play Store. May mga ilang app na libre, at may iba naman na may presyo, na paghahatian ang kikitain sa pagitan ng naglikha ng aplikasyon at ng namamahagi ng plataporma. Kadalasang ipinagkakaiba ang mga aplikasyong pang-mobil sa mga aplikasyong pang-''desktop'' na dinisenyo upang tumakbo sa mga kompyuter na ''desktop'', at mga aplikasyong pang-web na tumatakbo sa mobil na [[web browser]] sa halip na diretso sa kagamitang mobil. Noong 2009, sinabi ng kolumnista sa [[teknolohiya]] na si David Pogue na maaring magkaroon ng palayaw ang mga ''smartphone'' na "mga app phone" upang ipagkaiba sila sa mga mas naunang hindi gaanong kasopistikadong mga ''smartphone''.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/11/05/technology/personaltech/05pogue.html?pagewanted=all|title=A Place to Put Your Apps|last=Pogue|first=David|date=Nobyembre 4, 2009|work=New York Times|access-date=Enero 22, 2013|language=en}}</ref> Naging napakapopular ang katawagang "app", pinaikling ''software application'' simula noon; noong 2010, naitala ito bilang "Salita ng Taon" ng American Dialect Society.<ref>{{cite web|url=http://www.americandialect.org/app-voted-2010-word-of-the-year-by-the-american-dialect-society-updated |title="App" voted 2010 word of the year by the American Dialect Society (UPDATED) American Dialect Society |publisher=Americandialect.org |date=2011-01-08 |access-date=2012-01-28|language=en}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Software]] 0t1drh53a84jy30canjj894dame2vjm 0 309676 2209194 2198930 2026-05-26T11:02:08Z CommonsDelinker 1732 Replacing [[File:Hillary_Clinton_at_the_United_Nations_Conference_on_Women_in_Beijing,_China.jpg]] with [[File:Photograph_of_First_Lady_Hillary_Clinton_at_the_United_Nations_Conference_on_Women_in_Beijing,_China_-_DPLA_-_de696cbb989497f9f65d8cf9089667b8.j 2209194 wikitext text/x-wiki <imagemap>File:1990s decade montage.png|Mula kaliwa, pakaliwa: Umorbita ang [[Teleskopyong Pangkalawakang Hubble]] sa [[Daigdig]] pagkatapos ito nailunsad noong 1990; Lumilipad ang mga Amerikanong F-16 at F-15 sa nasusunog na imbakan ng [[langis]] sa ''Operation Desert Storm'', na kilala din bilang ang [[Digmaan sa Gulpo]] ng 1991; Ang pagpirma ng mga Pagkakasundo sa Oslo noong Setyembre 13, 1993; Nakuha ng [[World Wide Web]] ang isang publikong mukha noong simula ng dekada at bilang isang resulta, natamo ang isang malaking popularidad sa buong mundo; Tumayo si [[Boris Yeltsin]] at mga tagasunod nito sa isang tangke bilang pagsuway sa Kudeta sa Agosto, na naghatid ng pagkabuwag ng [[Unyong Sobyet]] noong Disyembre 26, 1991; Si Dolly ang [[tupa]] ang unang [[mamalya]] na na-''[[clone]]'' mula sa isang adultong somatikong [[selula]]; Ang prusisyon ng libing ni [[Diana, Prinsesa ng Wales]], na namatay noong 1997 sa isang banggaan ng kotse sa [[Paris]], at ipinagluksa ng milyon; Napatay ang daan-libog mga Tutsi sa henosidyo sa [[Rwanda]] ng 1994.|420px|thumb rect 1 1 385 312 [[Teleskopyong Pangkalawakang Hubble]] rect 392 1 1101 312 [[Digmaan sa Gulpo]] rect 477 318 1101 718 [[Pagkakasundo sa Oslo]] rect 723 724 1101 1080 [[World Wide Web]] rect 311 723 717 1080 [[Pagkakabuwag ng Unyong Sobyet]] rect 1 723 305 1080 [[Dolly ang tupa]] rect 1 535 471 717 [[Kamatayan ni Diana, Prinsesa ng Wales]] rect 1 317 471 529 [[Henosidyo sa Rwanda]] desc bottom-left </imagemap> {{Decadebox|199}} Ang '''dekada 1990''' (binibigkas na “labinsiyam na siyamnapu”, pinaikli bilang '''d. 1990''' o '''dekada '90''' na kadalasang binibigkas na '''dekada''' '''Nobenta''') ay isang [[dekada]] ng [[kalendaryong Gregoryano]] na nagsisimula ng Enero 1, 1990, at natapos ng Disyembre 31, 1999. Kilala bilang "dekada pagkatapos ng [[Digmaang Malamig]]", itinuturing ang dekada 1990 na panahong pangkultura mula sa mga Rebolusyon ng 1989 hanggang sa mga pag-atake noong [[Mga pag-atake noong Setyembre 11|Setyembre 11, 2001]].<ref>The Nineties, A Book by Chuck Klosterman, pg. 132 (sa Ingles)</ref> Ang pagbuwag ng [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ay nagtapos sa pagiging ''superpower'' ng [[Rusya]], sa pagkakaroon ng isang multipolar na daigdig, at naging daan sa pag-usbong ng sentimyentong kontra-Kanluran. Nanunumbalik ang noon pa lamang ang [[Tsina]] mula sa isang magulo at di-tiyak na yugto sa [[politika]] at [[ekonomiya]].<ref>{{Cite web |last=Lovell |first=Julia |date=15 Oktubre 2022 |title=The 1980s Are Buried but Not Dead in China |url=https://foreignpolicy.com/2022/10/15/the-1980s-are-buried-but-not-dead-in-china/ |access-date=2023-03-09 |website=Foreign Policy |language=en-US}}</ref> Bunsod nito, lumitaw ang [[Estados Unidos]] bilang tanging ''superpower'' ng mundo, na nagdulot ng pansamantalang [[kapayapaan]] at [[kasaganaan]] para sa maraming bansa sa [[Mundong Kanluranin|Kanluran]]. Ang dekada 1990 sa Pilipinas ay isang panahon ng mahahalagang pagbabago sa [[politika]], ekonomiya, at [[Kultura|kalinangan]]. Matapos ang [[Rebolusyong EDSA ng 1986|Rebolusyong EDSA]] noong huling bahagi ng dekada 1980, nagsikap ang bansa na patatagin ang mga demokratikong institusyon sa ilalim ng mga administrasyon nina [[Corazon Aquino]] at Fidel V. Ramos. Nakaranas ang ekonomiya ng katamtamang paglago na pinasigla ng mga patakarang liberalisasyon, pagtaas ng dayuhang pamumuhunan, at paglago ng padalang salapi mula sa mga [[Overseas Filipino Worker]] (Migranteng Manggagawang Pilipino) na naging mahalagang pinagkukunan ng kita. Gayunpaman, nanatiling malaking hamon ang [[Kahirapan|matinding kahirapan]], [[Korupsiyon|katiwalian]], at mga [[kalamidad]]. Sa larangan ng kultura, sumibol ang lokal na musika, pelikula, at panitikan kasabay ng lumalawak na impluwensya ng globalisasyon. Partikular na tinutukoy ang dekada 1990 bilang ang "Ginintuang Panahon para sa Orihinal na Pilipinong Musika" dahil sa maraming bandang Pilipino na sumulpot noong dekada nobenta.<ref name=":1">{{Cite web |date=2017-07-18 |title=THE 90s LIVE {{!}} How well do you know the decade’s most popular Pinoy bands? |url=https://interaksyon.philstar.com/entertainment/2017/07/18/85293/the-90s-live-how-well-do-you-know-the-decades-most-popular-pinoy-bands/ |access-date=2025-07-20 |website=Interaksyon |language=en-US}}</ref> Sa pulitika, nagpatuloy ang mga negosasyon para sa kapayapaan, lalo na sa [[Mindanao]], kung saan nagpapatuloy ang armadong hidwaan sa pagitan ng pamahalaan at mga grupong separatista tulad ng [[Moro National Liberation Front]] (MNLF, literal na Himpilang Pambansang Malayang Moro) at [[Moro Islamic Liberation Front]] (MILF, literal na Prente ng Pagpapalaya ng Islamikong Moro), pati na rin ang tuloy-tuloy na gerilyang pakikibaka ng komunistang [[Bagong Hukbong Bayan]] (New People's Army o NPA). Sa pagtatapos ng dekada, nahalal bilang pangulo noong 1998 si [[Joseph Estrada|Joseph “Erap” Estrada]], isang dating aktor, alkalde ng [[San Juan, Kalakhang Maynila]], senador, at populistang lider.<ref>{{Cite journal |last=Talamayan |first=Fernan |date=2025 |title=Articulating populism in the Philippines: The rhetorical strategies of Joseph Estrada and Rodrigo Duterte |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/aspp.70001 |journal=Asian Politics & Policy |language=en |volume=17 |issue=1 |pages=e70001 |doi=10.1111/aspp.70001 |issn=1943-0787}}</ref> Sa loob ng panahong ito, lumago ang [[populasyon]] ng mundo mula 5.3 hanggang 6.1 bilyon.<ref>{{Cite web |title=World Population Growth Rate 1961-2025 |url=https://www.macrotrends.net/global-metrics/countries/WLD/world/population-growth-rate |access-date=2025-04-11 |website=MacroTrends |language=en}}</ref> == Pangkalahatang buod ng dekada 1990 ayon sa paksa == === Agham at teknolohiya === Sa dekada 1990, umunlad ang teknolohiya sa pamamagitan ng paglitaw ng telebisyong kaybol, [[World Wide Web]], ebolusyon ng Pentium [[Microprocessor|''microprocessor'']], mga [[Baterya|bateryang]] ''lithium-ion'' (litiyo-ion) na maaaring i-''recharge'', ang unang pagsubok sa terapewtika ng [[Hene (biyolohiya)|hene]], at [[Cloning|pag-''clone'']]. Nagbago ang istilo ng buhay nang kumalat sa buong mundo ang bagong [[teknolohiya]]. Pumatok ang mga [[larong bidyo]] bunsod ng pag-usbong ng mga [[CD|CD-ROM]] na may suporta sa 3D na grapikong pangkompyuter sa mga plataporma gaya ng [[Sony]] [[PlayStation]], Nintendo 64, at mga personal na [[kompyuter]]. Isa sa mga pinakakilalang halimbawa ng pag-''clone'' ay ang pagkaka-''clone'' kay Dolly ang tupa noong 1996, ang kauna-unahang [[Mamalya|mamalyang]] na-''clone'' mula sa [[Selula|selulang]] nasa hustong gulang gamit ang paglilipat ng nukleyus (''nuclear transfer''). Inilunsad noong 1990 ng Pambansang Institusyon ng Kalusugan (''National Institutes of Health'' o NIH) ng Estados Unidos ang Proyektong Henoma ng Tao (''Human Genome Project'') na may layuning maitala ang buong henoma ng tao.<ref>{{Cite web |title=Human Genome Project Fact Sheet |url=https://www.genome.gov/about-genomics/educational-resources/fact-sheets/human-genome-project |access-date=2025-01-08 |website=www.genome.gov |language=en}}</ref> Gayon din ang unang taga-disenyo ng mga [[sanggol]].<ref>{{cite journal |last1=Handyside |first1=AH |last2=Kontogianni |first2=EH |last3=Hardy |first3=K |last4=Winston |first4=RM |year=1990 |title=Pregnancies from biopsied human preimplantation embryos sexed by Y-specific DNA amplification |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1990-04-19_344_6268/page/768 |journal=Nature |language=en |volume=344 |issue=6268 |pages=768–70 |bibcode=1990Natur.344..768H |doi=10.1038/344768a0 |pmid=2330030}}</ref>[[Talaksan:NASDAQ Logo 1971.svg|thumb|300x300px|Ang Nasdaq ay unang [[Pamilihan ng sapi|pamilihang sapi]] sa Estados Unidos na nag-<nowiki>''</nowiki>online<nowiki>''</nowiki> para sa pakikipagkalakalan.]] Inilunsad noong 1990 ang [[Teleskopyong Pangkalawakang Hubble]] at ito ay nagdulot ng rebolusyon sa larangan ng [[astronomiya]]. Sa kasamaang-palad, nagkaroon ito ng depekto sa pangunahing salamin na naging sanhi ng malabo at baluktot na mga imahe. Naayos ito sa pamamagitan ng isang misyon ng pagkukumpuni ng Space Shuttle (Sasakyang Pangkalawakan) noong 1993. Nagsimula noong 1998 ang pagtatayo ng ''Large Hadron Collider'' (ang pinakamalaking tagapagbangga ng hadron sa mundo), isang uri ng tagapagpabilis ng [[partikula]]. Samantala, ang Nasdaq ang naging kauna-unahang [[Pamilihan ng sapi|pamilihang sapi]] sa Estados Unidos na nagpatupad ng ''online'' na kalakalan. Mas maraming negosyo ang nagsimulang gumamit ng [[teknolohiyang pang-impormasyon]]. Mga tanyag na [[websayt]] na inilunsad noong dekadang ito ay kinabibilangan ng [[IMDb]] (1993), [[eBay]] (1995), Amazon (1994), GeoCities (1994), Netscape (1994), [[Yahoo!]] (1995), AltaVista (1995), AIM (1997), ICQ (1996), Hotmail (1996), [[Google]] (1998), at Napster (1999). Ang Napster, isang pasimuno sa ''peer-to-peer'' (P2P) na serbisyo ng pagbabahagi ng ''file'' sa internet na inilunsad noong taglagas ng 1999, ang naging kauna-unahang ''peer-to-peer'' na [[Software|''software'']] na sumikat nang husto. Bagamat posible na noong panahong iyon ang magbahagi ng mga ''file'' sa ibang paraan sa pamamagitan ng [[Internet]] (tulad ng IRC at USENET), ang Napster ang unang ''software'' na nakatuon lamang sa pagbabahagi ng mga file na [[MP3]] para sa musika. Sa pag-unlad ng ''software'' noong dekada 1990, naging pamantayan sa mga IBM PC ''compatible'' ang ''[[operating system]]'' ng [[Microsoft Windows]], na pinalaganap lalo ng paglabas ng [[Windows 3.1x|Windows 3.1]], [[Windows 95]], at [[Windows 98]] na agad na sumikat. Sa panig ng [[Apple Inc.|Apple]], inilabas ang Macintosh System 7 noong 1991, subalit naharap ang kumpanya sa hamon ng modernisasyon ng kanilang ''operating system''—nauwi ito sa pagbili ng NeXT noong 1996 at paglulunsad ng [[Mac OS X]] Server 1.0 noong 1999. Sa panahong ito rin naging mas madaling gamitin ang World Wide Web sa pag-usbong ng mga ''[[web browser]]'' gaya ng Netscape Navigator at [[Internet Explorer]]. Binuo ng Sun Microsystems ang [[Wikang pamprograma|wikang pamprogramang]] [[Java (wikang pamprograma)|Java]], habang sinimulan ni [[Linus Torvalds]] sa [[Pinlandiya]] ang paglikha ng [[Linux]] kernel noong 1991. Kasabay nito, inilabas ang SolidWorks (CAD software) at Macromedia Shockwave Player noong 1995, QuickTime media player noong 1991, at Winamp media player noong 1997, na pawang naging mahalagang bahagi ng pag-unlad ng ''software'' at multimidya ng dekada. [[Talaksan:Nokia 5110.jpg|left|thumb|333x333px|Ang [[Nokia 5110]], isang sikat na selpon na ginagamit ng mga Pilipino noong huling bahagi ng dekada 1990]] Noong dekada 1990, dumaan sa malaking pagbabago ang [[telekomunikasyon]] sa buong mundo sa paglipat mula sa analogo (1G) patungong dihital (2G) na mga ''network'' na ''mobile'', na sinimulan ng paglulunsad ng GSM sa [[Pinlandiya]] noong 1991 na nagdala ng mas malinaw na tawag at kakayahang magpadala ng SMS (''Short Message Service''). Sumunod ang teknolohiyang CDMA noong 1995 na mas episyente sa paggamit ng signal. Nagsimula ang SMS noong 1992 at mabilis na naging popular sa buong mundo, lalo na nang naging posible ang pagpapadala ng mensahe sa iba’t ibang ''network'' pagsapit ng 1999. Lalong lumaganap ang paggamit ng teleponong ''mobile'' o [[selpon]] dahil sa mas maliliit at murang ''device'', at dahil na rin sa paglitaw ng ang mga kard na ''prepaid'' SIM na nagbigay-daan sa mas abot-kayang komunikasyon, lalo na sa mga [[Bansang umuunlad|umuunlad na bansa]]. Sa Pilipinas, unang bahagi ng dekada ‘90 ay pinangungunahan ng mga pager o beeper ang personal na [[Pakikipagtalastasan|komunikasyon]], na gamit ng mga propesyonal tulad ng [[Doktor na pangmedisina|doktor]].<ref>{{Cite web |last=Camus |first=Miguel R. |date=2014-04-20 |title=Whatever happened to the ubiquitous pagers? |url=https://business.inquirer.net/168721/whatever-happened-to-the-ubiquitous-pagers |access-date=2025-07-17 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> Gamit ang mga serbisyong tulad ng PocketBell at EasyCall, maikling mensahe ang ipinapadala sa pamamagitan ng operator gamit ang mga kodigong numeriko. Noong 1991, inilunsad ng Piltel ang Mobiline, isang ''wireless landline service'' (serbisyong linya ng telepono na walang kawad) na may sariling numero ng telepono subalit limitado sa saklaw. Noong kalagitnaan hanggang huling bahagi ng dekada, sinimulang pumasok ang mga ''provider'' o tagapagbigay ng GSM gaya ng [[Globe Telecom|Globe]] at [[Smart Communications|Smart]], na nagpakilala ng mga selpon na may mga kard na prepaid SIM at mensaheng teks o ''text messaging''—isang mas mura at mas madaling paraan ng komunikasyon. Mabilis itong niyakap ng mga Pilipino, kaya’t tuluyang napalitan ang paggamit ng beepers at Mobiline. Simula 1994 hanggang 2002, pangunahin na ginagamit ng mga Pilipino ang selpon sa pagteteks kaysa pangtawag<ref>{{Cite web |title=Revolutionary Text: Social Psychology of Cellphone Texting during People Power II |url=https://pssc.org.ph/wp-content/pssc-archives/Philippine%20Journal%20of%20Psychology/2006/Num%202/07_Revolutionary%20Text_%20Social%20Psychology%20of%20Cellphone%20Texting%20during%20People%20Power%20II.pdf |access-date=Hulyo 17, 2025 |website=pssc.org.ph}}</ref> dahil mas mura ito kumpara sa pagtawag. Kaya, tinagurian ang Pilipinas bilang “''Texting Capital of the World''” (Kabisera ng Pagteteks sa Mundo"), dahil sa dami ng mga teks na ipinapadala araw-araw.<ref>{{Cite web |date=2024-07-22 |title=From Texting Capital to Digital Inclusion: Addressing the Digital Poverty in the Philippines – Nattaya Jaratruangsaeng |url=https://netmission.asia/2024/07/22/from-texting-capital-to-digital-inclusion-addressing-the-digital-poverty-in-the-philippines-nattaya-jaratruangsaeng/ |access-date=2025-07-17 |website=NetMission.Asia |language=en-US}}</ref> [[Talaksan:Y2K Logo.gif|thumb|Ang logo na nilikha ng Konseho ng Pangulo sa Estados Unidos sa ''Year 2000 Conversion'' (Palitan sa Taong 2000), para gamitin sa y2k.gov]] Sa kabila ng pagsulong ng teknolohiya, maghatid ng pangamba ang Y2K, o "''Year 2000 problem''" (suliranin sa taong 2000), sa buong Estados Unidos at kalaunan sa buong mundo sa huling bahagi ng dekada, partikular noong 1999. Isa itong isang teknikal na isyu na nag-ugat sa paraan ng pagrekord ng mga kompyuter ng taon gamit lamang ang huling dalawang [[Bilang|numero]] (halimbawa: "99" para sa 1999), na ikinabahala ng marami na baka sa pagsapit ng Enero 1, 2000 ay basahin ng mga systema ang "00" bilang 1900, at magdulot ng malawakang pagkabigo ng mga kompyuter. Dahil dito, maraming tao ang nag-imbak ng mga panustos sa takot sa isang pandaigdigang [[sakuna]]. Gayunman, dahil sa malawakang pagsisikap ng mga [[Inhenyeriyang pang-software|inhinyerong pang-''software'']] na i-''upgrade'' o pabutihin ang mga sistema, walang naging aberya nang pumasok ang taong 2000. === Ekonomiya === Nagkaroon ng muling pag-aayos at konsolidasyon ng kapangyarihang pampolitika at pang-ekonomiya sa dekada 1990, na minarkahan ng patuloy na malawakang paggalaw ng [[Kapital (ekonomika)|kapital]] sa ilalim ng neoliberalismo, [[globalisasyon]], at ang pagtatapos ng Digmaang Malamig. Ang ''dot-com bubble'' mula 1997 hanggang 2000 ay naghatid ng biglaang yaman sa ilang negosyante sa sektor ng teknolohiya bago ito bumagsak sa unang bahagi ng [[dekada 2000]]. Maraming bansa ang nakaranas ng kasaganahang pang-ekonomiya habang patuloy na lumalawak ang globalisasyon. Ang mga bansang may mataas na kita ay nakaranas ng matatag na paglago sa ilalim ng tinatawag na ''Great Moderation'' o Panahon ng Katatagang Ekonomiko (mula dekada 1980 hanggang maagang bahagi ng dekada 2000). Sa panahong ito, ang paggamit ng selpon sa pampublikong lugar ay itinuturing na isang uri ng hayagang pagpapakitang yaman (''conspicuous consumption''). Sa kabilang banda, ang [[GDP]] ng mga estadong dating bahagi ng Unyong Sobyet ay bumagsak dahil sa mga repormang neoliberal at mabilis na transisyon patungo sa ekonomiyang [[pamilihan]]. Lumawak ang internasyunal na kalakalan sa pagtatatag ng mga bagong institusyong pang-ekonomiya: ang [[Unyong Europeo]] noong 1993, ang North American Free Trade Agreement (NAFTA, o Kasunduan sa Malayang Kalakalan ng Hilagang Amerika) noong 1994, at ang World Trade Organization (WTO, o [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal]]) noong 1995. Gayunpaman, ang mga ekonomiya sa rehiyon ng [[Asya-Pasipiko]]—kabilang ang ''Four Asian Tigers'' o mga Apat na Tigreng Asyano, mga bansang [[ASEAN]], Australya, at [[Hapon]]—ay naapektuhan ng [[Krisis sa pananalapi ng Asya noong 1997|krisis pinansyal sa Asya noong 1997]] at ang resesyon noong unang bahagi ng dekada 1990. Nahati ang kilusang [[Kalikasan|makakalikasan]] sa pagitan ng kaliwang pakikibakang berde (''green politics''), mga grupong makakalikasan na suportado ng pangunahing [[industriya]], at isang mas makanegosyong na pamamaraan sa regulasyon ng ''carbon footprint'' o bakas ng [[karbon]] ng mga [[negosyo]]. Ang [[ekonomiya ng Pilipinas]] noong dekada 1990 ay dumaan sa malawakang [[Liberalisasyon ng kalakalan|liberalisasyon]] at reporma.<ref>{{Cite web |date=2025-07-25 |title=Philippines - Democracy, Economy, Culture {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Philippines/The-Philippines-since-c-1990 |access-date=2025-07-28 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> Bagamat bumuti ang takbo ng ekonomiya sa kalagitnaan ng dekada at bumaba ang implasyon, hinarap ng bansa ang matitinding hamon tulad ng krisis sa kuryente noong unang bahagi ng dekada nobenta,<ref>{{Cite web |title=Uproar over energy in Philippines |url=https://www.newscientist.com/article/mg13818691-200-uproar-over-energy-in-philippines/ |access-date=2025-07-28 |website=New Scientist |language=en-US}}</ref> krisis pinansyal sa Asya noong 1997, at tagtuyot na dulot ng [[El Niño]] noong 1998 na labis na nakaapekto sa [[agrikultura]] at katatagan ng ekonomiya. Sa kabila ng mga ito, minarkahan ng dekada ang paglipat mula sa proteksyunistang ekonomiya patungo sa mas bukas at kompetitibong pamilihan na nagsilbing pundasyon ng paglago sa mga sumunod na taon. === Politika at labanan === Isang kombinasyon ng kadahilanan, kabilang ang patuloy na panlahat na pagpapakilos ng mga merkadong kapital sa pamamagitan ng neoliberalismo, ang pagkatunaw at wakas ng [[Digmaang Malamig]] na tumagal ng dekada, ang simula ng malawak na paglaganap ng bagong midya tulad ng [[Internet]] mula sa gitna ng dekada hanggang lampas nito, ang pagtaas ng pag-aalinlangan sa [[pamahalaan]], at ang pagkabuwag ng [[Unyong Sobyet]], ay naghatid sa isang muling pag-aayos ng ekonomiko at pampolitikang kapangyarihan sa buong mundo at sa loob ng mga bansa. Nagdala ang bulang dot-com noong 1997–2000 ng kayamanan sa ilang negosyante bago ito bumagsak sa pagitan ng 2000 at 2001. Noong dekada 1990, lalo pang lumaganap ang [[kapitalismo]] at mga polisiyang ''third way'' (ikalawang alternatibo sa [[sosyalismo]] at purong kapitalismo).<ref name="between">{{Cite book |last1=Antohi |first1=Sorin |title=Between Past and Future: The Revolutions of 1989 and Their Aftermath |last2=Tismăneanu |first2=Vladimir |date=Enero 2000 |publisher=Central European University Press |isbn=978-963-9116-71-9 |pages=85 |language=en |chapter=Independence Reborn and the Demons of the Velvet Revolution |chapter-url=https://books.google.com/books?id=1pl5T45FwIwC&pg=PA85}}</ref> Ang mga dating kasapi ng Kasunduan ng Warsaw ay lumipat mula sa pagiging mga estadong sosyalista na pinamumunuan ng iisang partido tungo sa mga estadong may maraming partido at ekonomiyang pinangungunahan ng pribadong sektor.<ref name="between" /> Ang parehong daluyong ng pampolitikang liberalisasyon ay naranasan din sa mga kapitalistang bansa at mga bagong industriyalisadong bansa (kabilang ang mga bansa ng [[Unang Daigdig]] at [[Ikatlong Daigdig]]) gaya ng [[Arhentina]], [[Brasil]], [[Chile|Tsile]], Indya, [[Indonesya|Indonesia]], [[Malaysia]], [[Mehiko]], [[Pilipinas]], [[Timog Aprika]], [[Timog Korea]], [[Taiwan]], at [[Taylandiya]]. Ang mga reporma sa merkado ay nagdulot ng matinding pagbabago sa mga ekonomiya ng mga bansang sosyalista ng Ikalawang Daigdig gaya ng [[Tsina]] at [[Vietnam|Biyetnam]]. Nagbunga naman ang mga [[Pangkat etniko|etnikong]] tensyon at karahasan sa dating [[Yugoslavia|Yugoslabya]] noong dekada 1990 ng mas matinding etnikong pagkakakilanlan sa mga bagong independiyenteng bansa, at ng kapansin-pansing pagtaas sa kasikatan ng [[Pagkamakabansa|nasyonalismo]].{{multiple image|caption_align=center|header_align=center|image1=Oath of Office of Fidel Valdez Ramos as 12th President of the Republic of the Philippines - 30 June 1992.webm|alt1=Panunumpa ni Fidel V. Ramos|caption1=Panunumpa ni [[Fidel V. Ramos]]|width1=250|image2=1998 Oath Taking of Joseph Ejercito Estrada, 12th President of the Republic of the Philippines - June 30.webm|alt2=Panunumpa ni Joseph Estrada|caption2=Panunumpa ni [[Joseph Estrada]]|width2=245|header=Panunumpa ng dalawang Pangulo ng Pilipinas noong dekada '90|align=left}} Noong 1991, bumoto ang [[Senado ng Pilipinas]] nang 12–11 laban sa kasunduan ng ''Pagkakaibigan, Pakikipagtulungan, at Seguridad'' na magpapatuloy sana ang presensya ng Estados Unidos sa Baseng Pandagat ng [[Look ng Subic]].<ref>{{Cite news |last=Shenon |first=Philip |date=1991-09-16 |title=PHILIPPINE SENATE VOTES TO REJECT U.S. BASE RENEWAL |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1991/09/16/world/philippine-senate-votes-to-reject-us-base-renewal.html |access-date=2025-07-13 |issn=0362-4331}}</ref> Ang desisyon ay pinangunahan ni [[Pangulo ng Senado ng Pilipinas|Pangulo ng Senado]] na si [[Jovito Salonga]], na nagbigay ng panghuling boto laban sa kasunduan, na nagresulta sa pagsasara ng mga pangunahing base gaya ng Subic at [[Baseng Panghimpapawid ng Clark|Clark]]. Sa dekada 1990, isinulong ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Fidel V. Ramos]] ang mga reporma sa ekonomiya tulad ng liberalisasyon at deregulasyon,<ref>{{Cite web |last=Mioten |first=Erika |date=2022-08-12 |title=FVR’s vision for the economy |url=https://www.bworldonline.com/special-features/2022/08/12/468898/fvrs-vision-for-the-economy/ |access-date=2025-07-13 |website=BusinessWorld Online |language=en-US |archive-date=2025-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251111022640/https://www.bworldonline.com/special-features/2022/08/12/468898/fvrs-vision-for-the-economy/ |url-status=dead }}</ref> subalit naharap sa batikos dahil sa mga kontrobersyal na kasunduan tulad ng IPP<ref>{{Cite web |last=Samonte-Pesayco |first=Luz Rimban and Sheila |date=2002-08-05 |title=PCIJ Report: Trail of IPP mess leads to FVR |url=https://www.philstar.com/headlines/2002/08/05/170852/pcij-report-trail-ipp-mess-leads-fvr |access-date=2025-07-13 |website=Philstar.com |language=en}}</ref> at Expo Pilipino,<ref>{{Cite web |last=Bagares |first=Romel |title=Ramos partially cleared in Expo scam |url=https://www.philstar.com/headlines/2000/02/04/94687/ramos-partially-cleared-expo-scam |access-date=2025-07-13 |website=Philstar.com}}</ref> gayundin ang ''land reclamation deal'' ng sa pagitan ng PEA at Amari,<ref>{{Cite web |last=Villanueva |first=Marichu A. |date=2008-02-25 |title=Scarred legacies |url=https://www.philstar.com/opinion/2008/02/25/46813/scarred-legacies |access-date=2025-07-13 |website=Philstar.com |language=en}}</ref> na idineklara ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema]] na labag sa [[Saligang Batas ng Pilipinas|saligang batas]].<ref>{{Cite web |last=Calica |first=Aurea |date=2003-11-29 |title=End of the road for Amari — SC official |url=https://www.philstar.com/headlines/2003/11/29/229691/end-road-amari-151-sc-official |access-date=2025-07-13 |website=Philstar.com}}</ref> Pagkatapos ng termino ni Ramos noong 1998, nahalal si [[Joseph Estrada|Joseph “Erap” Estrada]] bilang pangulo, subalit naputol ang kanyang termino matapos maharap sa mga kaso ng katiwalian at mapilitang bumaba dahil sa tinaguriang [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|EDSA II]] noong 2001 noong sumunod na dekada. Noong 1996, nagpatuloy ang mga usapang pangkapayapaan sa mga grupong rebelde gaya ng [[Moro National Liberation Front|Moro National Liberation Fron]]<nowiki/>t (MNLF, literal na Himpilang Pambansang Malayang Moro) na may iba't ibang antas ng pagsulong, habang nilalayon ng pamahalaan na tugunan ang matagal nang mga sigalot.<ref>{{Cite web |last=Cal |first=Ben |date=2023-09-02 |title=Remembering the historic 1996 PH-MNLF peace agreement {{!}} Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/opinion/pieces/745-remembering-the-historic-1996-ph-mnlf-peace-agreement |access-date=2025-07-13 |website=www.pna.gov.ph |language=en}}</ref> Noong 1998, ipinagdiwang ng Pilipinas ang ika-100 anibersaryo ng Kalayaan mula sa mga [[Pananakop ng mga Kastila sa Pilipinas|mananakop na Kastila]], isang mahalagang okasyon na nagbigay-diin sa pambansang pagkakakilanlan. May bagong etnikong hidwaan ang sumulpot sa [[Aprika]], sa [[Balkan]], at sa [[Kaukasya]], na naidulot ng dalawang nauna sa [[henosidyo]] sa [[Rwanda]] at [[Bosnia]], ayon sa pagkakabanggit. Isang pangunahing digmaan din sa dekada 1990 ang [[Digmaan sa Golpo]] sa [[Gitnang Silangan]]. Ang mga palatandaan ng kahit anong kalutasan sa mga tensyon sa pagitan ng [[Israel]] at [[Mga Arabe|mundong Arabe]] ay nanatiling mailap sa kabila ng pagsulong ng Pagkakasundo sa [[Oslo]], bagaman nahinto ang ''The Troubles'' sa [[Hilagang Irlanda]] noong 1998 sa Kasunduang Biyernes Santo pagkatapos ng 30 taon ng karahasan.<ref>{{cite book|last=Stiglitz|first=Joseph E.|title=The Roaring Nineties|publisher=W. W. Norton|year=2004|isbn=978-0-393-32618-5|language=en}}</ref> [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 183-1990-1003-417, Berlin, Flaggen vor dem Reichstag.jpg|thumb|Pagdiriwang ng Pagkakaisa ng Alemanya noong 1990, na may mga watawat ng lahat ng estado ng Alemanya sa [[gusaling Reichstag]] sa [[Berlin]], [[Alemanya]].]] Pinalaya mula sa bilangguan noong Pebrero 11, 1990 si [[Nelson Mandela]], pinuno ng Pambansang Kongresong Aprikano (''African National Congress''), matapos ang tatlumpung taong pagkakapiit dahil sa kanyang pagtutol sa [[aparteid]] at pamumuno ng minoryang puti sa [[Timog Aprika]]. Natapos ang aparteid sa Timog Aprika noong 1994.<ref name="mandela">{{Cite thesis|last1=Evans|first1=Martha|date=Pebrero 2012|title=Transmitting the Transition: Media Events and Post-Apartheid South African National Identity|url=https://open.uct.ac.za/handle/11427/10475|publisher=University of Cape Town|pages=ix|access-date=11 April 2020|hdl=11427/10475|type=Doctoral Thesis|hdl-access=free|archive-date=11 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411112626/https://open.uct.ac.za/handle/11427/10475|url-status=dead|language=en}}</ref> Noong Oktubre 3,1990, muling nagkaisa ang [[Silangang Alemanya|Silangan]] at [[Kanlurang Alemanya]] bilang bunga ng pagbagsak ng [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] at ng [[Pader ng Berlin]]. Matapos pagsamahin ang kanilang estruktura ng ekonomiya at mga pamahalaang panlalawigan, nakatuon ang Alemanya sa modernisasyon ng dating komunistang Silangang bahagi. Ang mga taong lumaki sa [[Sosyalismo|sosyalistang]] Silangang Alemanya ay isinama at iniangkop sa pamumuhay ng mga naninirahan sa [[Kapitalismo|kapitalistang]] Kanlurang Alemanya. Si [[Pangulo ng Estados Unidos|Pangulong]] [[Bill Clinton]] ng Estados Unidos ay isa sa mga nangingibabaw na pigura sa pandaigdigang politika noong dekada 1990. Kilala siya sa kanyang mga pagsisikap na isulong ang kapayapaan sa [[Gitnang Silangan]] at wakasan ang nagpapatuloy na mga digmaan sa dating Yugoslabua, sa kanyang pagsusulong ng pandaigdigang pagkilos upang mabawasan ang [[Pagbabago ng klima|pagbabago ng klimang]] dulot ng tao, at sa kanyang pagtutulak ng [[malayang kalakalan]] sa mga bansa ng Amerika. Bagaman, nasangkot si Clinton sa isang iskandalong malawakang sinundan ng midya, kaugnay ng hindi angkop na ugnayan niya sa ''intern'' o nagsasanay sa ''[[White House]]'' na si Monica Lewinsky, na unang ibinunyag noong Enero 21, 1998. Matapos siyang ma-''impeach'' o nasakdal ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Estados Unidos]] noong Disyembre 19, 1998 dahil sa pagsisinungaling sa ilalim ng panunumpa, at matapos ang imbestigasyon ni pederal na ''prosecutor'' o tagapagsakdal na si Kenneth Starr, pinawalang-sala siya ng Senado sa lahat ng paratang noong Pebrero 12, 1999. Natapos niya ang nalalabing bahagi ng kanyang ikalawang termino. === Sakuna === Nagpakita ang dekada 1990 ng isang pag-igting ng mas madalas at mas mapaminsalang mga kalamidad na likas, na nagbasag ng maraming naunang rekord. Bagama’t idineklara ng Mga Nagkakaisang Bansa ang dekada 1990 bilang Pandaigdigang Dekada para sa Pagpapababa ng Pinsala ng mga Kalamidad bilang bahagi ng kanilang programa upang maiwasan ang pagkalugi dulot ng mga [[sakuna]], umabot pa rin sa rekord na US$608 bilyon ang kabuuang pinsalang idinulot ng mga ito—mas malaki kaysa sa pinagsamang halaga ng pinsala sa nakaraang apat na dekada.<ref>{{cite book |last=Abramovitz |first=Janet N. |url=https://books.google.com/books?id=uPEf1AmFGmMC |title=State of the World 2001 |date=2001 |publisher=W. W. Norton & Company |isbn=0-393-04866-7 |pages=[https://books.google.com/books?id=uPEf1AmFGmMC&pg=PA123 123], [https://books.google.com/books?id=uPEf1AmFGmMC&pg=PA126 126] |language=en |chapter=Averting Natural Disasters |access-date=13 Abril 2020}} Worldwatch Institute.</ref> [[File:Izmit_eart3.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Izmit_eart3.jpg|left|thumb|250x250px|Ang lindol sa İzmit noong 1999, na naganap sa hilagang-kanlurang bahagi ng Turkiya, ay kumitil ng 17,217 katao at sumugat sa 43,959.]] Kabilang sa mga pinaka-kilalang kalamidad na natural ng dekada ang: ang pananalasa ng Bagyong Andrew sa Timog [[Florida]] noong Agosto 1992; ang maparalisang super bagyo noong Marso 1993 sa Silangang Baybayin ng Estados Unidos; ang mapinsalang lindol sa Northridge, [[Los Angeles]] noong 1994; ang Malaking Lindol sa Hanshin sa [[Kobe]], [[Hapon]] noong Enero 1995; ang malawakang pag-ulan ng yelo noong 1996 sa silangang bahagi ng Estados Unidos; ang tagtuyot sa Estados Unidos noong 1999; ang nakamamatay na Bagyong Mitch na tumama sa [[Gitnang Amerika]] noong Oktubre 1998; ang mapanirang sunod-sunod na buhawi sa [[Oklahoma]] noong Mayo 1999; ang lindol sa İzmit, [[Turkiya]] noong Agosto 1999; at ang lindol sa Chi-Chi, [[Taiwan]] noong Setyembre 1999. [[Talaksan:Pinatubo 1991-06-12 (USGS).jpg|thumb|200x200px|Ang haliging abo mula sa pagsabog ng Bulkang Pinatubo noong Hunyo 12, 1991, kuha mula sa silangang bahagi ng [[Baseng Panghimpapawid ng Clark]].]] Hindi rin nakaligtas ang Pilipinas sa matitinding sakuna sa panahong ito. [[Lindol sa Luzon (1990)|Isang lindol na may lakas na 7.8 magnitud]] ang tumama sa Pilipinas noong Hulyo 16, 1990 at pumatay ng humigit-kumulang 1,000 katao sa [[Baguio]]. Makalipas ang halos 600 taon ng kawalang-aktibidad, sumabog ang [[Bulkang Pinatubo]] noong Hunyo 1991, na nagdulot ng matinding pinsala sa [[Zambales]] at [[Pampanga]]. === Libangan at popular na kultura === ==== Musika ==== ===== Pandaigdigang musika ===== Sa larangan ng [[Tugtugin|musika]], sina [[Whitney Houston]], [[Céline Dion|Celine Dion]], at [[Mariah Carey]] ay tatlo sa mga pinakabentang at pinakasikat na babaeng mang-aawit ng dekada. Gayunpaman, ang dekada 1990 ay marahil pinaka-kilala para sa ''[[grunge]]'', ''gangsta rap'', [[R&B]], ''teen pop''; ''Eurodance'', ''electronic dance music'', ang muling pag-usbong ng kasikatan ng ''punk rock'' mula sa banda ng Green Day at ang kanilang album na ''Dookie'' noong 1994 (na tumulong din sa paglikha ng bagong ''genre'' na pop punk), at para sa pagpasok ng ''[[alternative rock]]'' sa pangunahing agos o ''mainstream'' ng musika. Ang [[U2]] ay isa sa mga pinakasikat na banda noong dekada 1990; ang kanilang makabago at matagumpay na mga Zoo TV at PopMart na mga ''tour'' o paglibot ay naging mga pinakabentang paglibot ng 1992 at 1997, ayon sa pagkakasunod. Sumikat ang ''grunge'' noong unang bahagi ng dekada 1990 dahil sa tagumpay ng mga album na ''[[Nevermind]]'' ng [[Nirvana (banda)|Nirvana]], ''Ten'' ng [[Pearl Jam]], ''Dirt'' ng Alice in Chains, ''Badmotorfinger'' ng [[Soundgarden]], at ''Core'' ng Stone Temple Pilots.<ref>{{cite news |last1=Pareles |first1=Jon |date=14 Hunyo 1992 |title=POP VIEW; Nirvana-bes Awaiting Fame's Call |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1992/06/14/arts/pop-view-nirvana-bes-awaiting-fame-s-call.html |access-date=23 Nobyembre 2011}}</ref> ===== Orihinal na Pilipinong Musika ===== {{multiple image|caption_align=center|header_align=center|image1=Ely Buendia (2726514137) (cropped).jpg|alt1=Si Ely Buendia, ang bokalista ng Eraserheads|caption1=Si [[Ely Buendia]], ang bokalista ng [[Eraserheads]]|width1=97|image2=Bamboo Manalac.jpg|alt2=Si Bamboo, ang bokalista ng Rivermaya|caption2=Si Bamboo, ang bokalista ng [[Rivermaya]]|width2=97|image3=Chito Miranda (32665232693) (cropped).jpg|alt3=Si Chito Miranda, ang bokalista ng Parokya ni Edgar|caption3=Si [[Chito Miranda]], ang bokalista ng [[Parokya ni Edgar]]|width3=105|image4=Dong Abay at 81st Venice International Film Festival.jpg|alt4=Si Dong Abay, ang bokalista ng Yano|caption4=Si [[Dong Abay]], ang bokalista ng [[Yano]]|width4=86|header=Mga ilang kilalang mang-aawit ng OPM na tinangkilik noong dekada '90|align=center|alt5=Si Regine Velasquez, ang tinaguriang Asia's Songbird|caption5=Si [[Regine Velasquez]], ang tinaguriang Asia's Songbird|image5=Ang Ating Musika Concert 2007.jpg|image6=Zsa Zsa Padilla in 2023.jpg|image7=Jaya (Singer).jpg|image8=Singer Ogie.jpg|caption6=Si [[Zsa Zsa Padilla]], ang tinaguriang The Divine Diva|caption7=Si [[Jaya]], ang tinaguriang Asia's Queen of Soul|caption8=Si [[Ogie Alcasid]], ang tinaguriang Manunulat ng Awit|alt6=Si Zsa Zsa Padilla, ang tinaguriang The Divine Diva|alt7=Si Jaya, ang tinaguriang Asia's Queen of Soul|alt8=Si Ogie Alcasid, ang tinaguriang Manunulat ng Awit|width5=100|width6=95|width7=120|width8=85}}Sa dekada 1990, itinuturing ang panahon bilang gintong panahon ng musika sa Pilipinas, kung saan umusbong at sumikat ang iba't ibang ''[[Uri ng musika|genre]]'' tulad ng pop, rock, rap, at OPM (''Original Pilipino Music'' o Orihinal na Pilipinong Musika) na naging bahagi ng pang-araw-araw na buhay ng mga Pilipino. Sa larangan ng rap, naging pangunahing mga pangalan sina [[Francis Magalona|Francis M.]], na kilala bilang “Master Rapper,” at [[Andrew E.]], na sumikat sa masa sa pamamagitan ng kanyang mga makatawang kanta. Kasabay nito, sumikat din ang mga solong mang-aawit gaya nina [[Regine Velasquez]], [[Zsa Zsa Padilla]], [[Janno Gibbs]], [[Jaya]], at [[Ogie Alcasid]]. Sumikat rin ang mga kakaibang [[balada]] at boses ni [[April Boy Regino]]<ref>{{Cite web |title=April Boy Regino |url=https://www.vinylmeplease.com/blogs/artists/april-boy-regino-vinyl |access-date=2025-08-06 |website=Vinyl Me, Please |language=en}}</ref> na tinuturing na ''icon'' o ikono sa musika.<ref>{{Cite web |last=Felipe |first=MJ |title=OPM icon April Boy Regino passes away {{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/11/29/20/opm-icon-april-boy-regino-passes-away |access-date=2025-08-06 |website=ABS-CBN |language=en-US}}</ref> Kilala naman si [[Allona]] sa kanyang malalim na boses na maririnig sa kanyang mga awitin gaya ng "Someone's Always Saying Goodbye".<ref>{{Cite web |title=Allona - Songs, Events and Music Stats {{!}} Viberate.com |url=https://www.viberate.com/artist/allona/ |access-date=2025-08-06 |website=www.viberate.com |language=en}}</ref> Samantala, napakapopular naman ang awitin ni [[Roselle Nava]] na "Bakit Nga Ba Mahal Kita" na sikat pa rin kahit lagpas pa ng dekada 1990.<ref>{{Cite news |date=Pebrero 6, 2023 |title=Roselle Nava hopes to do a duet of 'Bakit Nga Ba Mahal Kita' with Gigi de Lana |language=en |work=ABS-CBN |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/02/06/23/roselle-nava-hopes-to-do-a-duet-of-bakit-nga-ba-mahal-kita-with-gigi-de-lana |access-date=2025-08-06}}</ref> Unang lumabas ang album ni [[Jose Mari Chan]] na ''Christmas in Our Hearts'' noong 1990 at mula noon, kinilala ang titulong awit ng album bilang awit ng pagkakakilanlan o ''anthem'' tuwing [[Pasko sa Pilipinas]].<ref>{{Cite web |last=Reyes |first=Therese |date=2019-12-18 |title=How a Song From the 90s Became the Philippines’ Unofficial Christmas Anthem |url=https://www.vice.com/en/article/philippines-unofficial-christmas-hearts-anthem-jose-mari-chan/ |access-date=2025-08-19 |website=VICE |language=en-US}}</ref> Ilan pa sa mga kapansin-pansing solong mang-aawit mula sa Pilipinas noong dekada nobenta sina [[Donna Cruz]], [[Jessa Zaragosa|Jessa Zaragoza]], [[Ariel Rivera]], [[Carol Banawa]], at [[Ella Mae Saison|Ella May Saison]]. Ilan naman sa kilalang mga grupong hindi rock noong dekada nobenta ang Smokey Mountain, [[The Company (grupo ng boses)|The CompanY]] at South Border. ====== Pagputok ng mga bandang Pilipino ====== {{multiple image|caption_align=center|header_align=center|image1=Eraserheads Final Set (cropped 2).jpg|alt1=Ang Eraserheads na tinuturing na pinakamatagumpay na banda na nagsimula sa paglaganap ng mga banda noong dekada '90|caption1=Ang [[Eraserheads]] na tinuturing na pinakamatagumpay na banda na nagsimula sa paglaganap ng mga banda noong dekada '90|width1=200|image2=Sunken Garden, UP Diliman, Feb 2025.jpg|alt2=Ang Sunken Garden (Harding Lubog) ng Unibersidad ng Pilipinas Diliman kung saan kadalasang dinadaos ang UP Fair na naging daan para sa isulong ang ilang bandang lokal na magtanghal noong dekada '90.|caption2=Ang Sunken Garden (Harding Lubog) ng [[Unibersidad ng Pilipinas Diliman]] kung saan kadalasang dinadaos ang UP Fair na naging daan para sa isulong ang ilang bandang lokal na magtanghal noong dekada '90.|width2=200|header=Mga ilang humubog sa pagputok ng banda noong dekada '90|align=right|direction=vertical}} Ang tinuguriang ''band explosion'' o pagputok ng mga bandang Pilipino noong dekada nobenta tulad ng [[Eraserheads]], [[Rivermaya]], [[Parokya ni Edgar]], at [[Yano]], ay nagdala ng bagong sigla at estilo sa OPM partikular sa Pinoy rock at Pinoy ''[[alternative rock]]''. Tinuturing na "Ginintuang Panahon para sa OPM" ang dekada '90 dahil sa paglaganap ng maraming banda.<ref name=":1" /> Binabansagan din ang dekadang nobenta bilang "Ikalawang Ginintuang Panahon ng Pinoy Rock",<ref>{{Cite news |last=de Jesus |first=Totel V. |date=Nobyembre 6, 2018 |title=Why Wency Cornejo won't do a musical using After Image songs |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/life/11/06/18/why-wency-cornejo-wont-do-a-musical-using-after-image-songs |access-date=2025-08-08}}</ref> yayamang, noong dekada setenta ang unang ginuntuang panahon ng Pinoy rock.<ref>{{Cite web |last=Pareño |first=Elijah |date=2025-01-28 |title=Pepe Smith: From Psych-Rock Scenester to Pinoy Rock Icon |url=https://rollingstonephilippines.com/music/pepe-smith-tribute-pinoy-rock-juan-dela-cruz-eddie-reyes-and-the-downbeats-speed-glue-shinki/ |access-date=2025-08-08 |website=rollingstonephilippines.com |language=en-US}}</ref> Tinutukoy din na "Ginintuang Panahon ng mga Bandang Pinoy" ang dekada '90.<ref>{{Cite web |last=Tarosa |first=Jelai L. |date=Oktubre 10, 2011 |title=Pinoy rock scene not dead |url=https://www.philstar.com/entertainment/2011/10/10/735392/pinoy-rock-scene-not-dead |access-date=2025-08-08 |website=Philstar.com}}</ref> Kinilala ang ginuntuang panahon na ito ng musika sa aklat na ''<nowiki/>'90s Pinoy Rock''.<ref>{{Cite web |date=2023-05-28 |title=‘90s Pinoy Rock recognized in new book {{!}} SoundStrip |url=https://businessmirror.com.ph/2023/05/28/90s-pinoy-rock-recognized-in-new-book/ |access-date=2025-08-08 |website=BusinessMirror |language=en-US}}</ref> Sa pangunahing agos o ''mainstream'', namayagpag ang bandang rock na Introvoys at After Image noong unang bahagi ng dekada 1990 sa kanilang mga sikat na awit tulad "Next in Line", "Line to Heaven", "Habang May Buhay", at "Will I Survive."<ref>{{Cite web |last=Tan Radovan |first=Jill |date=Marso 14, 2020 |title=The 15 Best OPM Bands From the '90s |url=https://www.esquiremag.ph/culture/music/best-opm-bands-a2328-20200314-lfrm3 |access-date=2025-08-17 |website=Esquiremag.ph}}</ref> Ang [[The Dawn]] na unang sumikat noong dekada otsenta na sikat pa rin noong dekada nobenta ay tinuturing ang simbolikong banda na nagtransisyon ng Pinoy rock ng dekada '80 sa dekada '90.<ref>{{Cite web |last=Donato |first=Jerry |date=Nobyembre 23, 2018 |title=A throwback to ’90s Pinoy rock |url=https://www.philstar.com/entertainment/2018/11/23/1871038/throwback-90s-pinoy-rock |access-date=2025-08-17 |website=Philstar.com}}</ref> Nagsimula ang maraming mga banda sa eksenang musikang ''underground'' na tumututog sa lugar tulad ng Club Dredd at Mayrics.<ref name=":3" /> Naging daan din ang UP Fair (o Peryang UP) ng [[Unibersidad ng Pilipinas Diliman]] para sa pagsulong ng lokal na banda tulad ng Buklod, Yano, Patatag, The Jerks at Sinaglahi.<ref name=":4">{{Cite web |last=Gorecho |first=Dennis |date=2023-02-23 |title=UP Fair – music festival on social issues |url=https://www.panaynews.net/up-fair-music-festival-on-social-issues/ |access-date=2025-08-18 |website=Panay News |language=en-GB}}</ref> Sa katunayan, unang tumugtog sa publiko ang Eraserheads sa UP Fair noong Pebrero 1991<ref name=":4" /> noong hindi pa sila kilala sa ''mainstream'' at hindi pa nakapirma sa isang kompanyang pang-rekord. Nang napunta ng ''mainstream'' ang Eraserheads at nailabas ang kanilang pangkomersyal na album na ''ultraelectromagneticpop!'', naging daan ito para sa pagputok ng maraming banda noong dekada '90.<ref name=":5">{{Cite web |last=Eusebio |first=Aaron Brennt |date=Mayo 28, 2021 |title=IN PHOTOS: The ups and downs of Eraserheads |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/photos/in-photos-the-ups-and-downs-of-eraserheads/13995/183757/ |access-date=2025-08-18 |website=www.gmanetwork.com |language=en}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |date=2022-10-03 |title=The Top 10 Most Iconic Bands of the Philippines |url=https://www.top10asia.org/rankings/the-top-10-most-iconic-bands-of-the-philippines/ |access-date=2025-08-18 |website=Top 10 of Asia |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=Disyembre 25, 2010 |title=The Eraserheads |url=https://www.philstar.com/opinion/2010/12/25/642128/eraserheads |access-date=2025-08-18 |website=Philstar.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Veyra |first=Ramon De |date=2025-03-17 |title=Eraserheads on Music, Maturity, and Making History |url=https://rollingstonephilippines.com/music/eraserheads-on-music-maturity-and-making-history/ |access-date=2025-08-18 |website=rollingstonephilippines.com |language=en-US}}</ref> Kaya, tinuturing ang Eraserheads na isa sa pinakamatagumpay, pinakamaimpluwensiya, at pinakamahalaga sa kultura na banda sa kasaysayan ng Pilipinas.<ref name=":6" /><ref name=":5" /> {{multiple image|caption_align=center|header_align=center|image1=Bayang Barrios - Filipino Food Month Media Launch (March 21, 2025).jpg|alt1=Si Bayang Barrios na isa sa mga soloistang mang-aawit ng Pinoy rock|caption1=Si Bayang Barrios na isa sa mga soloistang mang-aawit ng Pinoy rock|width1=126|image2=Barbie Almalbis at the 2005 UPLB Febfair.jpg|alt2=Si Barbie Almalbis na tinuturing na isa sa mga magagaling na bokalista ng Pinoy rock|caption2=Si Barbie Almalbis na tinuturing na isa sa mga magagaling na bokalista ng Pinoy rock|width2=110|header=Mga ilang mang-aawit ng Pinoy rock noong dekada '90|align=left}} May iba't ibang istilo ng [[Musikang rock|rock]] ang umusbong noong dekada '90 tulad ng ''[[grunge]]'' sa bandang Teeth, ''metal'' sa bandang [[Wolfgang (banda)|Wolfgang]], ''[[ska]]'' sa bandang Pu3ska, ''reggae'' sa bandang Tropical Depression, ''[[Punk rock|punk]]'' sa Ex-Presidents Combo, ''rap-rock'' sa bandang Erectus, at ''riot grrl'' sa Keltscross.<ref name=":2">{{Cite web |last=Caballa |first=Jason |date=2024-01-22 |title=10 Great Filipino Rock Songs Worth Revisiting |url=https://billboardphilippines.com/editorial-picks/best-of/revisit-the-1990s-with-these-10-great-filipino-rock-songs/ |access-date=2025-08-05 |website=Billboard Philippines |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-05-29 |title=Seminal Filipino ska band Put3ska reunites, brings all under one groove |url=https://pop.inquirer.net/74908/seminal-filipino-ska-band-put3ska-reunites-brings-all-under-one-groove |access-date=2025-08-05 |website=Inquirer POP! |language=en-US}}</ref> Bagaman, karamihan sa mga musikero ng Pinoy rock ay mula sa mga banda, may iilang solong mang-aawit na lumitaw sa ''genre'' na ito na kinabibilangan nina DJ Alvaro, [[Bayang Barrios]], Grace Nono at Maegan Aguilar. May ilan din na mga bokalista ng banda na namumukod-tangi tulad nina [[Ely Buendia]] ng [[Eraserheads]], Bamboo Mañalac at [[Rico Blanco]] ng [[Rivermaya]], [[Chito Miranda]] ng [[Parokya ni Edgar]], [[Dong Abay]] ng [[Yano]], [[Wency Cornejo]] ng [[After Image]], Cookie Chua ng Color It Red, Medwin Marfil ng True Faith, Basti Artadi ng [[Wolfgang (banda)|Wolfgang]], [[Barbie Almalbis]] ng Hungry Young Poets at Barbie's Cradle, Melody del Mundo ng Sugar Hiccup, at ang magkapatid na Karl Roy ng P.O.T. at Kevin Roy ng Razorback.<ref>{{Cite web |last=Caña |first=Paul John |date=Marso 10, 2019 |title=13 Best Vocalists of '90s OPM Bands |url=https://www.esquiremag.ph/culture/music/13-best-vocalists-of-90s-opm-bands-a00289-20190310-lfrm |access-date=2025-08-06 |website=Esquiremag.ph}}</ref> [[Talaksan:FrancisM airport.jpg|thumb|200x200px|Si Francis M. na nagsimula sa ''hip hop'' subalit nag-eksperimento ng ''rap-rock'']] Si Francis M na nagsimula bilang ''hip-hop'' na rapper ay nag-ekperimento ng ''rap-rock'' at nagkaroon ng bandang rock, ang Hardware Syndrome, bilang pang-bakup na banda.<ref>{{Cite web |last=Reodica |first=Mariah |date=2024-05-02 |title=Francis M Was A Catalyst For Change For Filipino Hip-Hop |url=https://billboardphilippines.com/music/rediscover/how-francis-m-was-a-catalyst-for-change-for-filipino-hip-hop/ |access-date=2025-08-19 |language=en-US}}</ref> Umusbong din noong huling bahagi ng dekada '90 ang mga bandang ''nu metal'' at ''rap metal'' tulad ng Queso, Greyhoundz at [[Slapshock]].<ref>{{Cite web |last=Lalu |first=Gabriel Pabico |date=2020-11-27 |title=Jamir, Slapshock, and the triumvirate: Philippine nu metal scene loses a trailblazer |url=https://entertainment.inquirer.net/397579/jamir-slapshock-and-the-triumvirate-philippine-nu-metal-scene-loses-a-trailblazer |access-date=2025-08-19 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> Ilan sa mga kinikilalang pinakamahusay na awiting Pinoy rock noong dekada nobenta ayon sa ''Billboard Philippines'' ang "Ang Huling El Bimbo" ng Eraseheads, "Esem" ng Yano, "Hand Painted Sky" ng Color It Red, "Bilanggo" ng Rizal Underground, "Halik ni Hudas" ng Wolfgang, "Moden De" ng Sugar Hiccup, "Elesi" ng Rivermaya, "Munting Paraiso" ng Razorback, "Torpe" ng Hungry Young Poets, "Shooting Star" ng Teeth at "Pigface" ng Greyhoundz.<ref name=":2" /> Dahil sa dami ng bandang sumulpot, may ilan ang nagkaroon lamang ng isang ''hit'' o patok na awitin na tinatawag sa Ingles na ''one hit wonder''. Ilan sa mga bandang may ''one hit wonder'' noong dekada '90 ay ang I Axe sa kanilang awiting na "Ako’y Sa Iyo, Ika’y Sa Akin", Wyrd sa kanilang awitin na "Scream", Weedd sa kanilang awitin na "Long Hair", [[Prettier Than Pink]] sa kanilang awitin na "Cool Ka Lang", at Agaw Agimat sa kanilang awitin na "Sabi Nila".<ref name=":7">{{Cite web |last=Caña |first=Paul John |date=2019-04-14 |title=21 OPM One-Hit Wonders |url=https://www.esquiremag.ph/culture/music/opm-one-hit-wonders-a00289-20190414-lfrm2 |access-date=2025-08-19 |website=Esquiremag.ph}}</ref><ref>{{Cite web |last=Losorata |first=Yugel |date=2024-07-31 |title=Best of OPM one-hit wonders |url=https://manilastandard.net/?p=314478698 |access-date=2025-08-19 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Harvey |first=Janus Dosequis |date=2015-08-13 |title=A Look Back on the Hits of Yesteryear: 8 Pinoy One-Hit Wonders |url=https://8list.ph/pinoy-one-hit-wonder-songs-opm/ |access-date=2025-08-19 |website=8List.ph |language=en-US}}</ref> Si DJ Alvaro na isang solong mang-aawit ng rock ay may isang patok na kanta lamang na pinamagatang "Ang Tipo Kong Lalaki".<ref name=":7" /> [[Talaksan:Tito Sotto.jpg|left|thumb|188x188px|Si Senador [[Tito Sotto]] na pinuna ang awit na "Alapaap" ng Eraserheads dahil sa pagtukoy nito sa droga]] Sa kabila ng tagumpay paglaganap ng Pinoy rock sa dekada 1990, nagkaroon ng mga kritisismo sa musika ng mga bandang Pinoy. Isa dito ang kontrobersiya ng ''backmasking'', ang proseso ng pagbabaligtad ng awdyo para patugtugin ng pasulong, na nagkaroon ng tugatog noong dekada '70 at dekada '80, subalit nanatili ang pagba-''backmask'' na diumano'y may nilalamang [[Satanas|sataniko]] noong dekada '90, ayon sa ilang pangkat [[Kristiyanismo|Kristiyano]].<ref name=":8">{{Cite web |last=Cequina |first=Jeans |date=2021-03-03 |title=The auditory phenomenon called Backmasking, unmasked |url=https://pop.inquirer.net/106559/the-auditory-phenomenon-called-backmasking-unmasked |access-date=2025-08-19 |website=POP! |language=en-US}}</ref> Bagaman kadalasang inakusahan ang mga bandang sa labas ng Pilipinas na may satanikong nilalaman ang kanta dahil sa pag-''backmask'', hindi nakaligtas ang bandang Pilipino sa kontrobersiya ng backmasking tulad ng Rivermaya at Eraserheads.<ref name=":8" /> Nangyari naman ang isa pang kritisismo sa musikang Pinoy rock noong 1995, sinabi ng Junior Drug Watchers na ang kantang “Alapaap” ng Eraserheads ay may mga liriko na tila nagpupuri sa pakiramdam ng "''high''" o lulong sa shabu (''methamphetamine'').<ref>{{Cite web |last=Dayao |first=Dodo |date=Agosto 25, 2025 |title=How Tito Sotto tried to ban the Eraserheads |url=https://www.philstar.com/lifestyle/supreme/2012/08/25/841706/how-tito-sotto-tried-ban-eraserheads |access-date=2025-08-19 |website=Philstar.com}}</ref> Ipinasa nila ang isyung ito kay [[Senado ng Pilipinas|Senador]] [[Vicente Sotto III|Vicente]] [[Vicente Sotto III|"Tito" Sotto III]], na noon ay kilalang aktibo sa mga adbokasiya laban sa droga. Dahil dito, nanawagan si Sotto na ipagbawal ang pagtugtog ng kanta sa radyo at iba pang midya, dahil aniya’y naglalaman ito ng mensaheng mapanganib para sa kabataan. Mariing tumutol ang Eraserheads, na iginiit na ang ''"''Alapaap" ay isang oda sa [[kalayaan]] at pagtakas sa mga suliranin, at hindi tungkol sa paggamit ng droga.<ref name=":5" /> Sumulat pa sila ng liham kay Sotto at nakipagpulong upang ipaliwanag ang kanilang panig. Bagaman nang naglaon, tinanggap ng bokalista ng banda na si Ely Buendia na may alusyon ang awitin sa droga.<ref>Angel, D.J., Cruz, L.G., (2025). A Critical Discourse Analysis of the Song “Alapaap” by Eraserheads. ''Psychology and Education: A Multidisciplinary Journal, 30''(7), 1221-1225. <nowiki>https://doi.org/10.5281/zenodo.14636664</nowiki> (sa Ingles)</ref> Hindi natuloy ang pagbabawal, at nagsilbing halimbawa ng paghaharap ng pagsesensura at kalayaan sa [[sining]] sa [[Tugtugin|musika]] noong dekada ’90. {{multiple image|caption_align=center|header_align=center|image1=Fernando_Poe_Jr_2010_stamp_of_the_Philippines_(cropped).jpg|alt1=Fernando Poe Jr.|caption1=[[Fernando Poe Jr.]]|width1=150|image2=Robin Padilla.jpg|alt2=Robin Padilla|caption2=[[Robin Padilla]]|width2=161|header=Mga pangunahing bida sa aksyong pelikula ng dekada '90|align=right}} ==== Pelikula ==== Sa larangan naman ng paggawa ng [[Talaan ng mga pelikulang Pilipino ng dekada 1990|pelikula sa Pilipinas noong dekada 1990]], nanguna ang mga pangunahing istudiyo tulad ng [[Viva Films]], Regal Films, [[GMA Films]] at [[Star Cinema]] sa paggawa ng mga pelikulang madaling tangkilikin ng masa,<ref>{{Cite web |last=IV |first=Franz Sorilla |title=10 Of The Most Iconic Films That Shaped Philippine Cinema: Magnifico, Buy Bust, And More |url=https://www.tatlerasia.com/lifestyle/arts/cinesandaan-10-iconic-films-that-shaped-philippine-cinema |access-date=2025-07-16 |website=Tatler Asia |language=en}}</ref> lalo na sa mga ''genre'' ng [[Pelikulang aksiyon|aksyon]], at romantikong drama. Nangibabaw sa takilya ang mga action star na sina [[Fernando Poe Jr.]] at [[Robin Padilla]], habang sumikat din ang mga "ST" (''sex trip'') at "TF" (''titillating films'') na pelikula—mga mura at madalas erotikong pelikula—na nilabas ng [[Seiko Films]]<ref>{{Cite web |date=Hunyo 29, 2018 |title=Seiko Films Jewels: Where are they now? {{!}} GMANetwork.com - Pictures - Photos |url=https://www.gmanetwork.com/pictures/photos/2018-06-29/141/seiko-films-jewels-where-are-they-now/ |access-date=2025-07-16 |website=www.gmanetwork.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-02-29 |title=#CelebrityThrowback: Sexy stars of the 90s, where are they now? |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/photos/in-photos-sexy-stars-of-the-90s-where-are-they-now/12262/153456/ |access-date=2025-07-16 |website=www.gmanetwork.com |language=en}}</ref> at tampok ang mga aktres tulad nina [[Rosanna Roces]]<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |title=10 questions for Rosanna Roces |url=https://www.philstar.com/entertainment/2021/04/14/2090849/10-questions-rosanna-roces |access-date=2025-07-16 |website=Philstar.com}}</ref> at Klaudia Koronel.<ref>{{Cite news |date=2021-03-23 |title=Ang Buhay-Amerika Ni Klaudia {{!}} Journal Online |work=Journal Online |url=https://journal.com.ph/ang-buhay-amerika-ni-klaudia/ |access-date=2025-07-16}}</ref> Bagama’t tinutuligsa ang mga ito bilang eksploitasyon,<ref>{{Cite web |last=Pasajol |first=Anne |date=2023-03-30 |title=Ina Raymundo admits regrets over sexy films, reveals: ‘Na-exploit talaga ako’ |url=https://entertainment.inquirer.net/492747/ina-raymundo-admits-regrets-over-sexy-films-reveals-na-exploit-talaga-ako |access-date=2025-07-16 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> matagumpay ang ilan.<ref>{{Cite web |last=Gabinete |first=Jojo |date=Nobyembre 23, 2020 |title=Robbie Tan, inilahad ang pagsisimula at pagsasara ng Seiko Films |url=https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/155128/robbie-tan-seiko-films-a734-20201123-lfrm2 |access-date=2025-07-16 |website=PEP.ph}}</ref> Unti-unting nawala ang liwanag ng mga ''auteur'' tulad nina [[Lino Brocka]] at [[Ishmael Bernal]], subalit patuloy pa rin ang mga kilalang direktor tulad nina [[Marilou Diaz-Abaya]] (''[[Jose Rizal (pelikula)|Jose Rizal]]'') at Joel Lamangan (''The Flor Contemplacion Story'') sa paggawa ng mga makabuluhang pelikula. Bagamat limitado ang pagkilala sa internasyonal, may mga direktor gaya ni Raymond Red na nagsimulang makilala patungo sa katapusan ng dekada. Sa kabila ng bagong bugso ng malalayang pelikula at direktor, gumawa ng madaliang pelikula na may mababang kalidad ang mga tagagawa ng pelikula sa maraming kadahilanan kabilang ang mataas na buwis at pamimirata. Kahit sa ganitong suliranin, nakagawa sila ng higit sa 200 pelikula kada taon noong dekada 1990.<ref>{{Cite web |title=History of Philippine Cinema |url=https://sdfilipinocinema.org/philippine-cinema-history/ |access-date=2025-07-16 |website=San Diego Filipino Cinema |language=en-US}}</ref> Sa pagpasok ng huling bahagi ng dekada 1990, malaking impluwensya ang naging kultura ng kabataan sa takbo ng paggawa ng pelikula sa Pilipinas. Sumikat ang mga pelikulang nakatuon sa mga kabataan, sa tulong ng mga ''love team'' (o tambalang pag-ibig) tulad nina [[Rico Yan]] at [[Claudine Barretto]], [[Marvin Agustin]] at [[Jolina Magdangal]], at [[Bobby Andrews]] at [[Angelu de Leon]].<ref>{{Cite web |last=Godinez |first=Bong |date=Marso 12, 2020 |title='90s Love Teams: Where are they now? |url=https://www.pep.ph/peptionary/149907/90s-love-teams-where-are-they-now-a755-20200312-lfrm2 |access-date=2025-07-16 |website=PEP.ph}}</ref> Pinangunahan ng [[Star Cinema]] ang ''trend'' o uso na ito sa pamamagitan ng mga hit na pelikula gaya ng ''Labs Kita, Okey Ka Lang?'' at ''Dahil Mahal na Mahal Kita'', na tumatalakay sa pag-ibig, pagkakaibigan, at mga karanasan ng paglaki. Kasabay nito, naging bahagi rin ng pandaigdigang kultura ng kabataan ang mga pelikulang [[Tinedyer|pang-tinedyer]] ng [[Hollywood]] tulad ng ''Clueless'', ''10 Things I Hate About You'', ''She’s All That'', at ''American Pie''.<ref>{{Cite web |date=2024-10-18 |title=The 90s were the best time for teen movies. Here’s the proof |url=https://thenightly.com.au/culture/film/smells-like-teen-spirit-why-the-1990s-were-the-best-time-for-high-school-movies-c-16436465 |access-date=2025-07-16 |website=The Nightly |language=en}}</ref> Tinatawag ang taong 1999 bilang Ginuntuang Taon ng mga pelikulang pang-tinedyer.<ref>{{Cite web |last=Biedenharn |first=Isabella |date=2014-06-19 |title=From ‘Cruel Intentions’ to ‘She’s All That’: Why 1999 Was the Golden Year of Teen Movies |url=https://www.flavorwire.com/462931/from-cruel-intentions-to-shes-all-that-why-1999-was-the-golden-year-of-teen-movies |access-date=2025-07-16 |website=Flavorwire |language=en}}</ref> [[Talaksan:Cesar Montano.jpg|left|thumb|Si Cesar Montano na gumanap na Rizal sa pelikulang ''Jose Rizal'']] Ilan lamang sa halimbawa ng mga pelikulang Pilipino na kapansin-pansin noong dekada 1990 ang ''Isusumbong Kita sa Tatay Ko'' (1999) nina Fernando Poe Jr. at Judy Ann Santos, na kumita ng higit sa ₱100 milyon,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 21, 2020 |title=Cinema One lines up Pinoy flicks to watch on Father's Day |work=ABS-CBN |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/06/21/20/cinema-one-lines-up-pinoy-flicks-to-watch-on-fathers-day |access-date=Hulyo 16, 2025}}</ref> at ''Jose Rizal'' (1998) na pinangunahan ni [[Cesar Montano]] bilang si [[José Rizal|Rizal]], na may badyet ng humigit-kumulang [[Piso ng Pilipinas|₱]]80 milyon at kita na ₱96 milyon, at itinuturing na isa sa pinakamahalagang pelikulang pangkasaysayan sa bansa.<ref>{{Cite web |title=1998 Film Screened in Seoul on Jose Rizal’s 155th Birth Anniversary |url=https://dfa.gov.ph/dfa-news/news-from-our-foreign-service-postsupdate/9823-1998-film-screened-in-seoul-on-jose-rizal-s-155th-birth-anniversary |access-date=2025-07-16 |website=dfa.gov.ph |archive-date=2021-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627141352/https://dfa.gov.ph/dfa-news/news-from-our-foreign-service-postsupdate/9823-1998-film-screened-in-seoul-on-jose-rizal-s-155th-birth-anniversary |url-status=dead }}</ref> Kasama rin sa mga iba pang kapansin-pansin na pelikulang Pilipino ang ''Muling Umawit ang Puso'' (1995) na pinagbidahan ni [[Nora Aunor]]; ''Ang Tanging Ina'' (1999), isang komedyang-drama na pinagbidahan ni [[Ai-Ai delas Alas|Ai-ai delas Alas]]; at ''Dahil Mahal na Mahal Kita'' (1998) nina Claudine Barretto at Rico Yan. Sa pandaigdigang takilya naman, limang [[Pelikula|pelikulang]] Hollywood ang namayagpag noong dekada 1990. Nanguna ang ''[[Titanic (pelikula)|Titanic]]'' (1997) ni [[James Cameron]], na tumabo ng mahigit $1.8 bilyon at naging pinakamalaking pelikula ng dekada. Sinundan ito ng ''[[Star Wars Episode I: The Phantom Menace]]'' (1999), na kumita ng halos $924 milyon. Pumangatlo ang ''[[Jurassic Park]]'' (1993) ni [[Steven Spielberg]], na kumita ng mahigit $914 milyon at nagbago sa mundo ng visual effects. Sumunod ang ''Independence Day'' (1996) na may kita na $817 milyon, at ''The Lion King'' (1994), ang klasikong animasyon ng ng [[Disney]], na kumita ng $763 milyon.{{multiple image|caption_align=center|header_align=center|image1=Maria Luisa de Leon, Councilor of 2nd District of Pasig.jpg|alt1=Si Angelu de Leon na gumanap bilang Peachy Real sa T.G.I.S.|caption1=Si [[Angelu de Leon]] na gumanap bilang Peachy Real sa ''T.G.I.S.''|width1=119|image2=Judy Ann Santos (2008).jpg|alt2=Si Judy Ann Santos na gumanap na Dianne Villaruel sa Gimik|caption2=Si [[Judy Ann Santos]] na gumanap na Dianne Villaruel sa ''Gimik''|width2=98|image3=Rica Paralejo.jpg|alt3=Si Rica Peralejo na parehong lumabas sa Gimik at T.G.I.S.|caption3=Si [[Rica Peralejo]] na parehong lumabas sa ''Gimik'' at ''T.G.I.S.''|width3=99|header=Mga piling gumanap sa ''T.G.I.S.'' at ''Gimik''|align=right}} ==== Telebisyon ==== Sa mundo ng [[telebisyon]], ang tinaguriang ''network war'' sa Pilipinas o ang tunggalian sa pagitan ng [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN]] at [[GMA Network|GMA]] [[GMA Network|Network]] ay madalas itinuturing na nagsimula noong dekada 1990, subalit may mga ugat ito sa mas naunang panahon kung kailan nag-aagawan na ang mga himpilan para sa manonood at bahagi ng merkado.<ref>{{Cite web |date=2009-03-27 |title=PART I Network War: from black-and-white to fireworks |url=https://www.pep.ph/lifestyle/18457/part-i-network-war-from-black-and-white-to-fireworks |access-date=2025-07-13 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> Lalong tumindi ang tunggalian noong dekada 1990, lalo na sa tanghali sa pagitan ng mga palabas tulad ng ''[[Eat Bulaga!]]'', ''[[Lunch Date]]'' at ''[['Sang Linggo nAPO Sila]]''.<ref>{{Cite web |date=2007-10-24 |title=Longest running television shows |url=https://www.pep.ph/lifestyle/14178/longest-running-television-shows |access-date=2025-07-13 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> Lumawak ang kompetisyon sa larangan ng balita, ugnayang publiko, at programang ''primetime'', kung saan parehong naglunsad ang mga ''network'' ng mga palabas na naging popular at kinilala ng kritiko. Naglabas din ang parehong istasyon ng mga programang nakatuon sa kabataan gaya ng ''[[Gimik]]'' (ABS-CBN) at ''[[T.G.I.S.]]'' (GMA) na naging bahagi ng kulturang kabataan noong panahong iyon.<ref>{{Cite web |last=Ricardo |first=Althea Lauren |date=2009-09-24 |title=Bringing back the old gang |url=https://www.philstar.com/cebu-entertainment/2009/09/24/507743/bringing-back-old-gang |access-date=2025-07-13 |website=Philstar.com}}</ref> Sa pandaigdigan, ang ''Beverly Hills, 90210'', ''[[Dawson's Creek|Dawson’s Creek]]'', at ''[[Sabrina, the Teenage Witch|Sabrina the Teenage Witch]]'' ay naging paborito ng mga tinedyer. Sa mga ''soap opera'' noong unang bahagi ng dekada nobenta sa Pilipinas, ang mga programang tulad ng ''[[Anna Luna]]'' (1989–1995) at ''[[Valiente]]'' (1992–1997) ang umani ng tagumpay sa pamamagitan ng mga kuwentong puno ng emosyon na tumatalakay sa tunggalian ng pamilya, hindi pagkakapantay-pantay sa lipunan, at paghahanap ng katarungan. Pinagpatuloy ng mga dramang ito ang tradisyong pamilyar sa mga manonood habang isinasaayos ito sa biswal na anyo ng telebisyon. Pagsapit ng kalagitnaan ng dekada, lumitaw ang mga seryeng tulad ng ''[[Mara Clara]]'' (1992–1997) at ''[[Esperanza (seryeng pantelebisyon sa Pilipinas)|Esperanza]]'' (1997–1999) na tampok ang mas batang mga artista, mas masalimuot na banghay, at mas makabagong urbanong tagpuan—salamin ng pagbabagong demograpiko ng manonood at ng pag-unlad sa produksiyon.[[Talaksan:ThaliaSodi cropped.jpg|left|thumb|179x179px|Si Thalia na gumanap sa ''Marimar'' (1994), ang unang telenobelang Mehikano na umere sa Pilipinas]] Namayagpag naman sa ibang panig ng mundo noong dekada nobenta ang mga drama at sitcom na Amerikano sa maraming bansa tulad ng ''[[Friends (serye sa telebisyon)|Friends]]'', ''Seinfeld'', ''Felicity'' at ''Party of Five''. Samantala, kinagiliwan ng marami ang ''The X-Files'' dahil sa halong [[siyensiyang kathang-isip]], kababalaghan, at misteryo. Ang ''Baywatch'', na sumikat sa mga eksenang ''lifeguard'' (tagabantay sa palanguyan) at mabagal na takbo sa tabing-dagat, ay naging isa sa pinakapanonood na serye sa buong mundo. Tumatak din ang ''Mr. Bean'' mula sa Britanya, na may tahimik subalit epektibong komedya na madaling maunawaan kahit walang salin. Sumikat din ang mga naka-''dub'' na telenobelang [[Mehiko|Mehikano]] sa Pilipinas na sinimulan ng ''[[Marimar]]'' noong 1994 na pinagbidahan ni [[Thalía|Thalia]].<ref>{{Cite web |last=Anarcon |first=James Patrick |date=May 29, 2020 |title=RATINGS THROWBACK: The Top-Rating Thalia Telenovelas on Philippine TV |url=https://www.pep.ph/news/local/151721/thalia-top-rating-telenovelas-a724-20200529 |access-date=2025-07-14 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> [[Talaksan:International Pokémon logo.svg|thumb|Isa ang ''Pokémon'' sa mga anime na sumikat noong dekada '90]] Naging popular ang [[Anime|animeng]] Hapon noong dekada 1980 at lumawak ang mga tagapanood sa buong mundo. Ilan sa mga pumatok na palabas na anime noong dekada 1990 ang ''[[Sailor Moon]]'', ''Digimon'', ''[[Pokémon]]'', ''Cowboy Bebop'', ''Gundam Wing'', ''[[Neon Genesis Evangelion (anime)|Neon Genesis Evangelion]]'', ''[[Ranma ½]]'', ''at Yu Yu Hakusho'' na kilala sa Pilipinas bilang ''[[Ghost Fighter]]''. Sa Pilipinas, ang mga anime ay naka-''dub'' o binosesan sa wikang Ingles bago ang dekada 1990. Noon lamang kalagitnaan ng dekada 1990 nang nai-''dub'' sa [[wikang Filipino]] ang mga anime ng mga himpilang ng telebisyon kabilang ang muling nailabas na anime tulad ng ''[[Voltes V]]'' at ''[[Dragon Ball]]''.<ref>{{Cite web |last=magazine |first=adobo |date=2023-09-26 |title=Anime’s history and journey in the Philippines – adobo Magazine |url=https://www.adobomagazine.com/philippine-news/history-of-anime-in-philippines/ |access-date=2025-07-14 |website=adobo Magazine Online |language=en-US}}</ref> Tinangkilik din sa ilang panig ng mundo noong dekada 1990 ang mga [[seryeng animasyon]] na hindi anime tulad ng ''[[The Simpsons]]'', ''[[Batman: The Animated Series]]'', ''X-Men: The Animated Series'' at ''[[Rugrats]]''. ==== Radyo ==== ===== Sa buong mundo ===== Noong dekada 1990, nanatiling makapangyarihang midyum ang [[radyo]] sa buong mundo sa kabila ng paglago ng telebisyon, ''home video'' (o bidyong pantahanan), at mga unang anyo ng dihital na teknolohiya. Sa pandaigdigang antas, nangibabaw ang radyong FM dahil sa mas malinaw nitong tunog at pagtutok sa mga espesipikong musikang paborito ng mga tagapakinig ng iba't ibang uri ng musika. Samantala, ang radyong AM ay nakatuon sa mga programa ng [[balita]], [[relihiyon]], at [[talakayan]]. Sa Estados Unidos, sumikat ang mga personalidad tulad nina Howard Stern, Rush Limbaugh, at Dr. Laura Schlessinger na nagpasimula ng malawakang sindikasyon at pambansang pag-brodkast.<ref>{{Cite news |last=Adelson |first=Andrea |date=1998-04-13 |title=A Dash Past Rush? (Published 1998) |language=en |url=https://www.nytimes.com/1998/04/13/business/a-dash-past-rush.html |access-date=2025-07-22}}</ref> Kasabay nito, naging sentralisado ang industriya dahil sa pagsasanib ng mga kumpanyang nagmamay-ari ng maraming istasyon, kaya nabawasan ang lokal na programa at naging mas uniporme ang mga ''playlist'' (o listahan ng patutugtugin). Sa pagtatapos ng dekada, lumitaw ang radyong internet bilang paunang hakbang tungo sa pag-usbong ng mga serbisyong pag-''stream''. ===== Sa Pilipinas ===== Ayon sa [[Pambansang Komisyon sa Telekomunikasyon]] ng Pilpinas noong 1997, may kabuuang 629 himpilan ng radyo na 330 dito ang estasyong AM at 399 ang estasyong FM.<ref>{{Cite web |title=Radio as a Way of Life |url=https://ncca.gov.ph/about-ncca-3/subcommissions/subcommission-on-cultural-disseminationscd/communication/radio-as-a-way-of-life/ |access-date=2025-08-05 |website=National Commission for Culture and the Arts |language=en-US |archive-date=2025-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250716211615/https://ncca.gov.ph/about-ncca-3/subcommissions/subcommission-on-cultural-disseminationscd/communication/radio-as-a-way-of-life/ |url-status=dead }}</ref> Nasa 530 lamang ang nasa ilalim ng Kapisanan ng mga Brodkaster sa Pilipinas (KBP). Lumago din ang pampamayang himpilan ng radyo nang itinayo sa 12 malalayong pamayanan sa buong bansa simula noong 1991 sa pamamagitan ng proyektong Tambuli na pinondohan n [[UNESCO]] at DANIDA (''Danish International Development Agency'' o literal na Ahensiya ng Pandaigdigang Pagpapaunlad ng [[Dinamarka]]). ====== Himpilang FM ====== Umunlad nang husto ang radyong FM sa Pilipinas at nagsilbing mahalagang plataporma sa paghubog ng musika at kultura noong panahon. Ang mga istasyon tulad ng [[Magic 89.9]], [[RX 93.1]], [[97.1 WLS-FM]], at [[93.9 KCFM]] sa Kalakhang Maynila at karatig [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ay naging paborito ng mga kabataang urbano sa pamamagitan ng pagbibigay ng iba't ibang anyo ng internasyonal na musika at Original Pilipino Music (OPM). Sa mga istasyong ito, naging daan para sumikat ang mga lokal na banda tulad ng Eraserheads, Rivermaya, Yano, at Parokya ni Edgar na nagmarka sa tunog ng dekada. Ang [[NU 107]] naman ay naging pangunahing istasyon para sa ''alternative rock'', na nagsilbing tanglaw ng mga bagong banda at independiyenteng mga grupo sa bansa. Isa pa rin sa nagtaguyod ng rebolusyon sa musikang Pilipino ang [[DWLA|DWLA 105]]. Malaki ang impluwensiya ng payola sa [[radyo sa Pilipinas]] na suliranin na noong pang dekada 1970<ref>{{Cite web |last=Gil |first=Baby A. |date=Oktubre 15, 2021 |title=How ‘Payola Scandal’ gave birth to OPM |url=https://www.philstar.com/entertainment/2021/10/15/2134121/how-payola-scandal-gave-birth-opm |access-date=2025-08-06 |website=Philstar.com}}</ref> kaya’t nawalan ng puwang ang mga independiyenteng artista. Hinamon ito ng LA 105.9 (DWLA 105.9 FM)<ref>{{Cite web |date=Abril 11, 2012 |title=Sampu't Sari: Ramon "The Doctor" Zialcita ng LA105.9 |url=https://no-benta.blogspot.com/2012/04/samput-sari-ramon-doctor-zialcita-ng.html |access-date=2025-08-06 |website=Dekada NO-BENTA}}</ref> sa pamamagitan ng pagtatampok ng Pinoy rock at pagbibigay ng ''airtime'' (oras sa himpapawid) sa mga banda<ref>{{Cite web |last=Vera Mella |first=Alfie |title=Mga Katropa, Meron Na Naman Tayong Bisita |url=https://filipinojournal.com/tag/vol-26-no-07/ |access-date=2025-08-06 |website=Manitoba Filipino Journal}}</ref> kahit wala silang bayad o suporta mula sa malalaking [[tatak pangrekord]]. Malaki ang ginampanan ng mga DJ sa pagpapasikat ng radyo noong dekada 1990. Ang ''Love Notes'' ni Joe D’Mango ay naging isang programa ng gabi na puno ng emosyon, kung saan binabasa ang mga liham ng tagapakinig at nagbibigay ng payo tungkol sa pag-ibig. Sa kabilang banda, si John Hendrix ay DJ sa umaga sa Campus Rado 97.1 WLS-FM,<ref>{{Cite web |date=2011-06-04 |title=Campus Radio’s John Hendrix Returns to GMA |url=https://radioonlinenow.com/2011/06/04/campus-radios-john-hendrix-returns-to-gma/ |access-date=2025-07-22 |website=Radio Online Now |language=en}}</ref> na nagsimula ng araw ng maraming Pilipino. Isa rin sa mga kilalang personalidad sa istasyong ito ay si The Triggerman, na naging tanyag dahil sa kanyang programang ''countdown'' (o pagbibilang) na ''Top 20 at 12''. Samantala, si Francis Brew ng NU 107 ay isa sa mga pangunahing tagapagtaguyod ng lokal na musikang rock at DJ ng mga programa na nagtampok ng mga Filipino at banyagang alternatibong banda, na malaking ambag sa muling pagsibol ng rock noong dekada. Ang palatuntunan sa radyo na ''In The Raw'' ni Francis Brew ay ang naging daan para makilala ng madla ang mga bagong banda na hindi pa nakapirma sa isang [[tatak pangrekord]].<ref>{{Cite web |date=2020-07-27 |title=Raw Material: Francis Reyes and “In The Raw” Remembered |url=https://therestisnoiseph.com/in-the-raw-francis-reyes/ |access-date=2025-08-06 |website=The Rest Is Noise PH |language=en}}</ref> ====== Himpilang AM ====== {{multiple image|caption_align=center|header_align=center|image1=Mike Enriquez in White Plains, Quezon City (cropped).jpg|alt1=Mike Enriquez|caption1=[[Mike Enriquez]]|width1=129|image2=Noli de Castro official cropped.jpg|alt2=Noli de Castro|caption2=[[Noli de Castro]]|width2=110|header=Mga prominenteng [[mamamahayag]] ng radyong AM noong dekada 90|align=left}} Patuloy na naglingkod ang radyong AM sa larangan ng pampublikong serbisyo at pagbabalita. Ang mga istasyon tulad ng [[DZMM-AM|DZMM]], [[DZRH]], at [[DZBB-AM|DZBB]] sa Kalakhang Maynila at karatig probinsya ay nagkaroon ng malawak na tagapakinig, lalo na sa mga probinsya at sa mas nakatatandang populasyon. Ang mga komentarista, tagapagbalita at brodkaster ng radyong AM noong dekada nobenta ay nagkaroon ng atensyon sa madla.<ref>{{Cite news |last=Ynares |first=Jun |date=Setyembre 5, 2023 |title=Broadcasting as public service |work=[[Manila Bulletin]] |url=https://mb.com.ph/2023/9/5/broadcasting-as-public-service |access-date=2025-08-05}}</ref> Kabilang sa kanilang mga programa ang balita, talakayan sa mga isyu ng bayan, legal na payo, at mga radyo drama, na nanatiling mahalaga kahit pa mas pinaboran ng kabataan ang radyong FM. Sa mga kilalang tagapagpahayag ng AM radio noong dekada 1990 ay sina Joe Taruc ng DZRH, na bantog sa kanyang matibay at malalim na pag-uulat ng balita at mga programang pampubliko; [[Mike Enriquez]] ng DZBB, na nakilala dahil sa kanyang matapang na imbestigatibong pamamahayag at mahigpit na panayam; at si [[Noli de Castro]] ng DZMM, na bago pumasok sa politika ay isa nang respetadong tapagbalita at taga-ulat na kilala sa kanyang mapagkakatiwalaan at kalmadong estilo ng pag-uulat. Sina Enriquez at de Castro ay parehong nagmula sa radyo at dinala sa balitang pangtelebisyon dahil sa pangmasang atraksyon.<ref>{{Cite web |date=2007-03-07 |title=The way you sound tonight |url=https://cmfr-phil.org/media-ethics-responsibility/ethics/the-way-you-sound-tonight/ |access-date=2025-08-05 |website=CMFR |language=en}}</ref> ==== Palakasan ==== [[File:Phil_Jackson_Lipofsky.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Phil_Jackson_Lipofsky.JPG|thumb|Si Michael Jordan kasama ang ''coach'' o tagasanay na si Phil Jackson noong 1997|186x186px]] Sa mundo ng palakasan noong dekada nobenta, nangingibabaw si [[Michael Jordan]] sa [[basketbol]] na pinangunahan ang [[Chicago Bulls]] sa anim na kampeonato sa [[National Basketball Association|NBA]].<ref>{{Cite web |title=Michael Jordan: Biography |url=https://www.olympics.com/en/athletes/michael-jordan |access-date=2025-07-20 |website=olympics.com}}</ref> Umangat din ang kasikatan ng basketbol sa buong mundo dahil sa “''Dream Team''” (Pangarap na Koponan) na koponan ng Estados Unidos para sa [[Palarong Olimpiko]] ng 1992 na binubuo ng mga bituin gaya nina Jordan, Magic Johnson, at Larry Bird. Sa [[putbol]] (''soccer''), tampok ang mga [[FIFA World Cup|Pandaigdigang Kopang FIFA]] noong 1990, 1994, at 1998 na kinabilangan ng mga tanyag na manlalaro tulad nina [[Diego Maradona]], Roberto Baggio, at Zinedine Zidane. Sa [[Tennis|tenis]], namayagpag sina Pete Sampras at [[Andre Agassi]] sa dibisyong panlalaki, habang sina Steffi Graf at Monica Seles ang nanguna sa dibisyong pambabae.<ref>{{Cite book |last=Schwartz |first=Richard Alan |url=https://www.google.com.ph/books/edition/The_1990s/HMLGas7fOyYC? |title=The 1990s |date=2006 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-0880-3 |language=en}}</ref> Sa [[Formula One|Formula 1]], naging kapana-panabik ang labanan nina Ayrton Senna at [[Michael Schumacher]]. Sa [[boksing]] naman, naging tampok sina Mike Tyson, Evander Holyfield, at Lennox Lewis sa bigateng dibisyon. {{multiple image|caption_align=center|header_align=center|image1=Benjie Paras NBA Asia Challenge 2010.jpg|alt1=Si Benjie Paras na isa mga basketbolista na namayagpag noong dekada 90|caption1=Si [[Benjie Paras]] na isa mga basketbolista na namayagpag noong dekada 90|width1=131|image2=Efren Reyes in the World 9-Ball Pool Championship.jpg|alt2=Si Bata Reyes ang tinaguriang ''magician'' ng bilyar|caption2=Si [[Bata Reyes]] ang tinaguriang ''magician'' ng bilyar|width2=125|image3=Mansueto Velasco 2017 stamp of the Philippines.jpg|alt3=Si Onyok Velasco, ang tanging Pilipino noong dekada 90 na may medalyang pilak sa Palarong Olimpiko|caption3=Si [[Onyok Velasco]], ang tanging Pilipino noong dekada 90 na may medalyang pilak sa Palarong Olimpiko|width3=147|header=Mga piling manlalarong Pilipino <br> na tanyag noong dekada 90|align=left}} Sa Pilipinas, nanatiling pinakapopular ang basketbol. Umangat ang [[Philippine Basketball Association|PBA]] sa pamumuno ng mga bituin tulad nina [[Allan Caidic]], [[Benjie Paras]], at [[Johnny Abarrientos]], habang sumisikat na rin ang UAAP at [[National Collegiate Athletic Association|NCAA]] na mga liga sa kolehiyo. Nakilala rin ang Pilipinas sa larangan ng bilyar dahil kay [[Efren Reyes (bilyarista)|Efren “Bata” Reyes]] na naging tanyag sa buong mundo. Nagpatuloy si Paeng Nepomuceno sa pagbibigay ng karangalan sa bansa sa bowling,. Noong 1996, nagbigay ng karangalan si [[Onyok Velasco|Mansueto “Onyok” Velasco]] nang masungkit niya ang medalyang pilak sa boksing (''light flyweight'') sa Palarong Olimpiko sa [[Atlanta, Georgia|Atlanta]]—ang nag-iisang medalyang pilak ng Pilipinas sa buong dekada. Nanalo naman ang kapatid ni Onyok na si Roel Velasco<ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=2021-08-21 |title=Nolito, Roel, Onyok: How the Velasco brothers turned into Olympic heroes |url=https://www.rappler.com/sports/boxing/nolito-roel-onyok-velasco-brothers-olympic-heroes/ |access-date=2025-07-23 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref> ng medalyang bronse sa boksing (''light flyweight'') noong [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1992|Palarong Olimpiko ng 1992]] sa [[Lungsod ng Barcelona|Barcelona]].<ref>{{Cite web |title=Carlos Yulo, Hidilyn Diaz, and Other Pinoy Olympic Heroes |url=https://www.globe.com.ph/blog/filipino-olympic-medalists |access-date=2025-07-23 |website=www.globe.com.ph |language=en}}</ref> ==== Panitikan ==== Noong dekada 1990, nagkaroon ng makabuluhang pag-unlad ang [[panitikan]] sa pandaigdigang saklaw pati na rin sa Pilipinas, kung saan namayagpag ang mga impluwensya ng multikulturalismo, postmodernismo, at popular na babasahin. Sa internasyonal na larangan, sumikat ang mga manunulat tulad nina Toni Morrison, Haruki Murakami, Salman Rushdie, at [[J.K. Rowling]], na nagpasimula ng pandaigdigang popularidad ng panitikang pambata sa pamamagitan ng akdang ''[[Harry Potter and the Philospher's Stone (nobela)|Harry Potter and the Philosopher’s Stone]]'' (1997). [[Talaksan:Edith Tiempo 2019 stamp of the Philippines (cropped).jpg|thumb|168x168px|Naglabas si [[Edith Tiempo]] ng mga koleksyon ng mga tula noong dekada '90]] Sa Pilipinas, patuloy na umusbong ang panitikan sa Ingles at Filipino sa pamamagitan ng mga akda nina Jun Cruz Reyes, na inilathala ang nobelang ''Etsa-Puwera'' (1998) na tumalakay sa karanasan ng kabataan at mga isyung panlipunan, at ginawaran ng Pambansang Gantimpalang Pampanitikan para sa Sentenaryo. Naitapos ni Cirilo Bautista ang kanyang epikong trilohiya sa ''Sunlight on Broken Stones'' (1998), habang si [[Edith Tiempo]] ay naglathala ng koleksyon ng mga tula na pinamagatang ''Marginal Annotations and Other Poems'' (1993). Ang mga naunang gawa ni [[Lualhati Bautista]] bago ang dekada '90 tulad ng ''[[Bata, Bata...Pa'no Ka Ginawa?|Bata, Bata... Pa’no Ka Ginawa?]]'' ay nagkaroon ng bagong interes sa pamamagitan ng [[Bata, Bata...Pa'no Ka Ginawa? (pelikula)|adaptasyong pelikula]] na nailabas noong 1998, habang nanatiling mahalaga ang mga naunang akda niyang ''[[Dekada '70 (nobela)|Dekada ’70]]'' at ''[['GAPÔ|GAPÔ]]'' sa diskursong pampanitikan at pulitikal.<ref>{{Cite book |last=Sugbo |first=Victor N. |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Illumined_Terrain/R69kAAAAMAAJ |title=Illumined Terrain: The Sites and Dimensions of Philippine Literature |date=1998 |publisher=National Commission for Culture and the Arts |language=en}}</ref> Bukod dito, lumitaw bilang prominenteng tinig ng kabataang intelektwal at urbano si Jessica Zafra sa pamamagitan ng kanyang seryeng sanaysay na ''Twisted'', na nagbigay-diin sa politika, kultura, at personal na pananaw ng [[henerasyong X]]. Popular noong dekada nobenta sa Pilipinas ang mga ''[[pocketbook]]'' (aklat na naibubulsa) na may ''genre'' na romansa na pinalitan ang [[komiks]] sa mga nagdaang mga taon.<ref>{{Cite book |last=NATIVIDAD |first=ROCES, MARIA |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Women_s_Movements_and_the_Filipina/Xl4EEAAAQBAJ |title=Women’s Movements and the Filipina: 1986–2008 |date=2012-02-29 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-6121-6 |language=en}}</ref> ==== Komiks ==== Noong dekada 1990, sumiklab ang malawakang pagbabago sa pandaigdigang industriya ng komiks. Sa Estados Unidos, pitong kilalang dibuhista ng [[Marvel Comics|Marvel]]—kabilang sina Todd McFarlane, Jim Lee, at Rob Liefeld—ang nagtayo ng Image Comics noong 1992 at naglabas ng mga pamagat na ''[[Spawn]]'', ''Youngblood'', at ''WildC.A.T.s'', na nagbigay-diin sa malikhaing kalayaan at karapatang-ari ng mga lumikha.<ref>{{Cite web |last=Vaneta |first=Rogers |date=2022-02-02 |title=Inside the Image Comics - Marvel Comics break-up, according to Marvel's former top editor |url=https://www.gamesradar.com/inside-the-image-comics-founders-exodus-from-marvel-from-marvels-perspective/ |access-date=2025-07-23 |website=GamesRadar+ |language=en}}</ref> Sa DC Comics, namayagpag ang malalaking story arc tulad ng ''The Death of Superman'' (1992) at ''Knightfall'' (1993), kung saan ang ''The Death of Superman'' ay nagdulot ng malakas na muling pagkahumaling sa [[Superman|karakter]] at sa [[komiks]] sa pangkalahatan, dala ng malaking benta, malawakang pag-uulat sa midya, at mga bagong kuwento sa mga sumunod na yugto.<ref>{{Cite web |date=2025-01-03 |title=The Cultural Impact and Aftermath of Superman’s Demise |url=https://confusingmiddle.com/2025/01/03/the-cultural-impact-and-aftermath-of-supermans-demise/ |access-date=2025-07-23 |website=The Confusing Middle |language=en}}</ref> Samantala, ang [[Manga|mangang]] Hapon ay naging pandaigdigang paborito, sa tulong ng mga seryeng ''Dragon Ball'', ''Sailor Moon'', at ''Rurouni Kenshin'' na tumawid mula komiks patungong anime.<ref>{{Cite web |date=2025-07-21 |title=The Evolution of Japanese Anime and Manga – The Palos Publishing Company |url=https://palospublishing.com/the-evolution-of-japanese-anime-and-manga/ |access-date=2025-07-23 |language=en-US}}</ref> [[Talaksan:Gerry Alanguilan.png|left|thumb|150x150px|Si Gerry Alanguilan na naitampok ang likha niya sa Alamat Comics]] Noong unang bahagi ng dekada 1990 sa Pilipinas, patuloy pa ring inilalathala ang maraming pamagat ng komiks, subalit nagsimula na ang unti-unting paghina ng industriya bunga ng pagbabago sa teknolohiya, midya, at panlasa ng mambabasa.<ref>{{Cite web |date=2009-05-09 |title=The Comics Wars |url=https://www.bulatlat.com/2009/05/09/the-comics-wars/ |access-date=2025-07-23 |website=Bulatlat |language=en-US}}</ref> Bagama’t aktibo pa ang mga higanteng tagapaglimbag tulad ng Atlas Publishing at GASI, bumaba na ang kalidad at kita ng industriya. Maraming beteranong manunulat at dibuhista ang lumipat sa ibang larangan o ibang bansa, habang ang mga mambabasa ay nahumaling sa telebisyon, pelikula, at mga bagong anyo ng libangan gaya ng video games. Bilang tugon, umusbong ang alternatibong kilusan sa komiks, na binubuo ng mga kabataang dibuhista at manunulat na lumikha ng mga naka-''[[Xerox machine|xerox]]'' mini-komiks o ''zines''. Itinatag ang Alamat Comics noong 1994, tampok ang mga makabagong likha tulad ng ''Wasted'' ni Gerry Alanguilan. Sa gitna ng pagbagsak ng komiks sa merkadong pangmasa, naging puwang ito ng malikhaing eksperimento at independiyenteng pagbabahagi ng kuwento—na siyang nagtanim ng binhi ng muling pagbuhay ng ''indie'' at paglilimbag sa dihital ng mga sumunod na dekada. ==== Patimpalak ng kagandahan ==== [[Talaksan:SushmitaSen01.jpg|thumb|Si Miss Universe 1994 Sushmita Sen|217x217px]] Sa larangan ng [[patimpalak ng kagandahan]] noong dekada nobenta, nanatiling tanyag ang [[Miss Universe]], [[Miss World]], at [[Miss International]], at milyon-milyong manonood ang sumusubaybay sa mga ito sa telebisyon. Namayagpag ang mga bansa tulad ng [[Indiya|Indya]], [[Venezuela]], Estados Unidos, at [[Puerto Rico]], lalo na noong 1994 nang magwagi si [[Sushmita Sen]] bilang Miss Universe at si [[Aishwarya Rai]] bilang Miss World—mga tagumpay nagbigay ng inspirasyon sa kababaihang [[Asya|Asyano]]. Partikular na minahal ng [[mga Pilipino]] si Sushmita Sen dahil sa kanyang karisma at paggalang sa kulturang Pinoy, lalo pa’t ginanap ang Miss Universe 1994 sa [[Maynila]].<ref>{{Cite web |date=2015-12-23 |title=Miss Universe 1994 Sushmita Sen joins Pinoys in celebrating Pia Wurtbach's win |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/548895/miss-universe-1994-sushmita-sen-joins-pinoys-in-celebrating-pia-wurtbach-s-win/story/ |access-date=2025-07-18 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=When Sushmita Sen Met 4 Women In Philippines, All Named After Her |url=https://www.ndtv.com/offbeat/when-sushmita-sen-met-4-women-in-philippines-all-named-after-her-1655390 |access-date=2025-07-18 |website=www.ndtv.com |language=en}}</ref> Sa Pilipinas, tampok ang mga lokal na patimpalak tulad ng [[Binibining Pilipinas]] at [[Mutya ng Pilipinas]], na naging daan para makilala sina [[Charlene Gonzales]], na pumasok sa ''Top'' 6 (Nangungunang anim) noong [[Miss Universe 1994]], at [[Miriam Quiambao]], na naging ''first runner-up'' (unang pumangalawa) noong [[Miss Universe 1999]]. Partikular na di-malilimutang sandali ang paglahok ni Quiambao sa Miss Universe matapos madapa sa paunang patimpalak ng kasuotang panggabi (''preliminary evening gown competition''), at ang pagkapanalo niya bilang unang pumapangalaw ay ang pinakamataas na naabot ng Pilipinas sa Miss Universe sa loob ng mahigit dalawang dekada. ==== Larong bidyo ==== Ang dekada 1990 ay isang mahalagang yugto sa kasaysayan ng [[larong bidyo]], na minarkahan ng malalaking pagsulong sa teknolohiya, pag-usbong ng mga bagong genre, at ang pagiging bahagi ng pangunahing agos ng kulturang popular. Sa panahong ito naganap ang transisyon mula grapikong 2D patungong [[3D]], ang pagpapalit ng [[floppy disk]] ng [[CD|CD-ROM]], at ang paglago ng ''multiplayer gaming'' (o maramihang paglalaro) sa pamamagitan ng ''local network'' at internet. Sabay na umunlad ang paglalaro sa ''console'' at paglalaro sa PC, kung saan maraming makasaysayang pamagat at inobasyon sa [[Hardware (kompyuter)|''hardware'']] ang humubog sa hinaharap ng industriya. ===== Paglalaro sa console ===== Naging tampok noong dekada ang matinding kompetisyon sa pagitan ng [[Nintendo]] at Sega,<ref>{{Cite web |last=N |first=Faisal |date=2024-09-05 |title=Sega vs Nintendo: The Console Wars of the 90s |url=https://retrovgames.com/sega-vs-nintendo-the-console-wars-of-the-90s/ |access-date=2025-07-22 |website=Retro vGames |language=en-US}}</ref> gayundin ang matagumpay na pagpasok ng [[Sony]] sa merkado. Inilabas ng Nintendo ang Nintendo 64 noong 1996, kung saan lumabas ang ''[[Super Mario 64]]''—isa sa mga unang malalaking tagapagplataporma ng 3D—at ''The Legend of Zelda: Ocarina of Time'' (1998), na kinilala sa buong mundo at nagpakilala ng mga inobasyon gaya ng ''target-lock'' sa labanan. Kasabay nito, sumikat din nang husto ang prangkisang ''[[Pokémon]]'' simula nang ilabas ang mga larong ''Pokémon Red'' at ''Green'' noong 1996 sa Hapon para sa Nintendo Game Boy, na naging pandaigdigang phenomenon na nagpalakas sa paglalarong ''handheld'' (hawak sa kamay) sa pamamagitan ng ''player-to-player trading'' (pagpapalitan sa pagitan ng mga manlalaro) at ''battling'' (paglalaban) gamit ang kableng pang-link (''cable link'').<ref>{{Cite web |title=Pokémon Red and Green |url=https://www.museumofplay.org/games/pokemon-red-and-green/ |access-date=2025-07-22 |website=The Strong National Museum of Play |language=en-US}}</ref> Samantala, inilabas ng Sega ang Sega Saturn noong 1994 at ang Dreamcast noong 1998, subalit kapwa nahirapan sa merkado. Inilunsad ng Sony ang [[PlayStation]] noong 1994 sa [[Hapon]] at 1995 sa buong mundo, na naging dahilan ng malaking pagbabago sa industriya sa pamamagitan ng paggamit ng CD-ROM at sa pag-akit ng mas malawak na merkado. Naging tahanan ito ng maraming makabuluhang laro gaya ng ''Final Fantasy VII'' (1997), na nagpakilala ng ''Japanese role-playing games'' (JRPGs) sa pandaigdigang manlalaro; ''Resident Evil'' (1996), na nagpasikat sa survival horror genre; at ''Tomb Raider'' (1996), na nagpakilala kay Lara Croft bilang isa sa mga pinakakilalang karakter ng dekada.[[Talaksan:Gele tamagotchi, objectnr 78041.JPG|thumb|Ang gadyet na Tamagotchi na naging popular sa ilang Batang 90s|left]]Mahilig din ang kabataang Pilipino sa mga larong bidyo at may ilan ang nahumaling sa ''virtual pet gadget'' (gadyet para sa birtwal na alaga) na Tamagotchi.<ref name=":0">{{Cite web |date=Nobyembre 3, 2016 |title='90s things every Pinoy millennial squad can relate to |url=https://www.abs-cbn.com/advertorial/life/11/03/16/90s-things-every-pinoy-millennial-squad-can-relate-to |access-date=July 15, 2025 |website=ABS-CBN}}</ref> ===== Paglalaro sa PC ===== Ang paglalaro sa PC (''personal computer'') noong dekada 1990 ay mabilis na umunlad sa aspeto ng grapiko, tunog, at konektibidad. Sa ''genre'' ng ''first-person shooter'' (FPS), naging makasaysayan ang ''Doom'' (1993) mula sa id Software dahil sa mabilis na aksyon, ''multiplayer'' na naka-''network'', at kultura ng modding. Pinalawak ito ng ''Quake'' (1996) sa pamamagitan ng grapikong 3D at ''online multiplayer''. Noong 1998, inilabas ng Valve ang ''Half-Life'', na nagtala ng bagong pamantayan sa nakatuon sa kuwento na FPS sa pamamagitan ng masinsing pagsasalaysay at disenyo ng kapaligiran. Umuusbong din ang ''real-time strategy'' (RTS), kung saan namayagpag ang ''Command & Conquer'' (1995) at ''StarCraft'' (1998)—ang huli ay naging napakapopular sa [[Timog Korea]]<ref>{{Cite book |last=Hjorth |first=Larissa |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Gaming_Cultures_and_Place_in_Asia_Pacifi/HQeRAgAAQBAJ |title=Gaming Cultures and Place in Asia-Pacific |last2=Chan |first2=Dean |date=2009-06-24 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-84317-5 |page=180 |language=en}}</ref> at naging batayan ng kompetitibong e-sports. Sa kabilang banda, ang ''Myst'' (1993) ay naging isa sa pinakamabentang larong pang-PC sa dekada, tampok ang atmosperikong nakabatay sa palaisipan na ''gameplay'' (o takbo ng laro). Nagpatuloy din ang LucasArts sa pagpapayabong ng ''point-and-click adventure'' (pakikipagsapalarang turo-at-pindot) na ''genre'' sa mga larong gaya ng ''Monkey Island 2: LeChuck’s Revenge'' (1991). Isang mahalagang bahagi rin ng paglalaro sa PC noong dekada '90 ay ang seryeng ''SimCity''. Bagama’t ang orihinal na ''SimCity'' ay lumabas noong 1989, nanatili itong popular noong dekada 1990, lalo na sa paglabas ng ''SimCity 2000'' noong 1993.<ref>{{Cite news |date=Pebrero 1, 1994 |title=Cancel My Appointments - 'til the Year 2000 |language=en-US |work=Wired |url=https://www.wired.com/1994/02/cancel-my-appointments-til-the-year-2000/ |access-date=2025-07-22 |issn=1059-1028}}</ref> Ang larong ito ay nagpakilala ng grapikong isometriko, mga utilidad sa ilalam ng lupa (gaya ng subway at tubig), at mas malalim na aspeto ng pamamahala sa [[lungsod]]. Nasundan ito ng ''SimCity 3000'' noong 1999, na nagdagdag ng mas detalyadong ekonomiya, pamamahala sa basura, at mga bantog na [[gusali]]. Ang ''SimCity'' ay naging batayan ng simulasyong pagtatayo ng lungsod at nag-ambag sa pag-usbong ng mga larong pang-edukasyon at larong hindi nakatuon sa labanan. Kabilang ito sa mas malawak na prangkisang “Sim” ng Maxis na kinabibilangan rin ng ''SimEarth'' (1990) at ''SimAnt'' (1991). Bilang tugon sa mga alalahanin hinggil sa karahasan sa mga laro—lalo na matapos lumabas ang ''Mortal Kombat'' (1992) at ''Night Trap'' (1992)—itatag ang Entertainment Software Rating Board (ESRB)<ref>{{Cite web |last=Carpenter |first=Nicole |date=2021-04-19 |title=How Mortal Kombat invented the ESRB |url=https://www.polygon.com/22346875/mortal-kombat-violence-esrb-ratings-lieberman |access-date=2025-07-22 |website=Polygon |language=en-US}}</ref> noong 1994 upang magbigay ng pamantayang ''rating'' (o marka) sa nilalaman ng mga larong bidyo sa [[Hilagang Amerika]]. === Lipunan === Ang mga kabataan sa Pilipinas ay kadalasang tinatawag na ngayon bilang Batang 90s (bigkas: ''nineties'').<ref>{{Cite web |title=What younger generations can learn from the 'Batang 90s' |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1241492 |access-date=2025-07-14 |website=www.pna.gov.ph |language=en}}</ref> Ilan lamang sa mga pinausong [[salitang balbal]] ng mga Batang 90s an gamol, hataw, guwapings, jologs (na sinasabing tumutukoy sa mga tagahanga ni Jolina Madangal), gimik, at praning.<ref>{{Cite web |last=De La Cruz |first=Christa |date=Oktubre 17, 2021 |title=10 Pinoy Slang Words We Said in the '90s, Translated |url=https://www.spot.ph/newsfeatures/trending/87735/popular-pinoy-90s-words-and-what-they-mean-a833-20211017 |access-date=2025-07-14 |website=SPOT.PH |language=en}}</ref> Nakahihiligan din nilang gumimik (o tumambay) o lumabas upang pumunta sa mga sayawang klab, eksenang ''rave'', at dumalo sa mga eksenang musikang ''underground'' (lihim o di komersyal) tulad ng Club Dreed, Mayrics, Verve Room, Insomnia, Kemistry, at ABG na matatagpuan sa iba't ibang lugar sa Kalakhang Maynila.<ref name=":3">{{Cite web |last=Angan |first=Kara |date=2023-12-14 |title=Is Pinoy Rock Dead? |url=https://billboardphilippines.com/culture/scenes/opinion-is-pinoy-rock-dead/ |access-date=2025-07-15 |website=billboardphilippines.com |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-08-10 |title=The Grit and Glamour of Manila’s 90s Rave Culture |url=https://www.vice.com/en/article/manila-philippines-90s-rave-culture-nostlagia/ |access-date=2025-07-15 |website=VICE |language=en-US}}</ref> Ang moda at istilong Batang 90s ay mga punit-punit na maong, guhit-guhit na ''sweater'', ''jumpsuit'', at mga bukas na kamisadentrong planela.<ref name=":0" /> Uso din sa mga kabataang lalaki ang magpahaba ng buhok at hinahati sa gitna.<ref name=":0" /> Sa ibang panig ng mundo, tumugon ang kulturang kabataan noong dekada 1990 sa mga pagbabagong panlipunan sa pamamagitan ng pagtangkilik sa kapaligiran at pagsuporta sa pagiging negosyante (''entrepreneurship''). Ipinakita ito sa moda ng [[mundong Kanluranin]] sa pamamagitan ng pagyakap sa [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]] at mga istilong kontra-kultura, na naimpluwensiyahan ng [[henerasyong X|Gen X]] at mga naunang [[Mga milenyal|milenyal]]: naging tanyag ang mga tatu at  pagbubutas ng katawan (''body piercing''), at laganap din ang mga "''retro''" na estilo na hango sa [[moda]] noong [[dekada 1960]] at [[Dekada 1970|1970]]. Naging malapit ang henerasyong Gen X sa isa’t isa sa pamamagitan ng pagkakapareho ng panlasa sa musika. Ilan sa mga kabataan ay mas naging aktibo sa mga ''extreme sports'' o matitiding palakasan at mga gawaing panlabas na pinagsasama ang pampalakasan at pagpapahalaga sa kalikasan. Nakita ng dekada 1990 ang pag-unlad ng kamalayan sa multikulturalismo na nagsimula noong [[dekada 1980]],<ref>{{Cite journal |last1=Levrau |first1=François |last2=Loobuyck |first2=Patrick |date=2018 |title=Introduction: mapping the multiculturalism-interculturalism debate |journal=Comparative Migration Studies |language=en |volume=6 |issue=1 |page=13 |doi=10.1186/s40878-018-0080-8 |issn=2214-594X |pmc=5956058 |pmid=29780695}}</ref> gayon din ang pag-unlad ng alternatibong midya. [[Talaksan:Photograph of First Lady Hillary Clinton at the United Nations Conference on Women in Beijing, China - DPLA - de696cbb989497f9f65d8cf9089667b8.jpg|thumb|Si Unang Ginang Hillary Clinton ng Estados sa kanyang talumpating pinamagatang "'''''Women's rights are human rights'''''" sa Beijing, Tsina noong 1995]] Noong 1990, inalis ng [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan|World Health Organization]] (WHO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Kalusugan) ang [[homoseksuwalidad]] sa listahan nito ng mga [[sakit]].<ref>{{cite web |date=17 Mayo 2011 |title=Stop discrimination against homosexual men and women |url=https://www.euro.who.int/en/health-topics/health-determinants/gender/news/news/2011/05/stop-discrimination-against-homosexual-men-and-women |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211122043721/https://www.euro.who.int/en/health-topics/health-determinants/gender/news/news/2011/05/stop-discrimination-against-homosexual-men-and-women |archive-date=22 Nobyembre 2021 |access-date=10 Pebrero 2021 |website=The WHO Regional Office for Europe |language=en}}</ref> Unti-unting lumaganap ang pagtanggap sa mga hayagang homoseksuwal na indibiduwal sa mundong Kanluraning simula noong mga unang taon ng dekada nobenta.<ref>{{cite web |last=Dish |first=The Daily |date=7 Hulyo 2009 |title=What Happened In 1990? |url=https://www.theatlantic.com/daily-dish/archive/2009/07/what-happened-in-1990/199110/ |website=The Atlantic |language=en}}</ref> Nagsimula naman ang ikatlong yugto ng [[peminismo]] (''third-wave feminism'') noong unang bahagi ng dekada 1990.{{sfn|Evans|2015|loc=22}} Ang mga peministang kabilang sa henerasyong X na ipinanganak noong dekada 1960 at 1970 ay yumakap sa pagkakaiba-iba at indibiduwalismo ng kababaihan, at nagsikap na muling bigyang-kahulugan kung ano ang ibig sabihin ng pagiging isang peminista..{{sfn|Evans|2015|loc=22}}<ref>[https://www.britannica.com/topic/feminism/The-third-wave-of-feminism#ref1228639 "The Third Wave of Feminism"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190528171627/https://www.britannica.com/topic/feminism/The-third-wave-of-feminism#ref1228639|date=2019-05-28}}, ''Encyclopaedia Britannica''. (sa Ingles)</ref><ref name="Baumgardner_Richards">{{harvnb|Baumgardner|Richards|2000|p=77}}</ref> Sa [[popular na kultura]], nakilahok din ang grupo ng pop mula sa [[Gran Britanya|Britanya]] na [[Spice Girls]] sa kilusang peminista sa pamamagitan ng pagpapasikat ng kanilang islogang "Girl Power!", habang ipinahayag naman ng tanyag na mang-aawit ng musikang [[Country (musika)|''country'']] na si [[Shania Twain]] ang pagiging higit ng kababaihan sa kanyang patok na awitin noong 1995 na "Any Man of Mine." Noong Setyembre 5, 1995, nagtalumpati tungkol sa karapatan ng kababaihan ang Unang Ginang ng Estados Unidos na si talumpati ni [[Hillary Clinton]] sa Ika-apat na Pandaigdigang Konperensya ng mga Kababaihan ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Beijing]], Tsina, at pinamagatan ang talumpati bilang "''Women's rights are human rights''" (Ang karapatan ng kababaihan ay [[karapatang pantao]]).<ref>{{cite journal |last=Fester |first=Gertrude |date=1994 |title=Women's Rights Are Human Rights |journal=Agenda: Empowering Women for Gender Equity |language=en |volume=20 |issue=20 |pages=76–79 |doi=10.2307/4065874 |jstor=4065874}}</ref> [[File:JohnPaulIICardinalSin1995WYD.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:JohnPaulIICardinalSin1995WYD.jpg|thumb|Si Papa Juan Pablo II (kanan) kasama ang Arsobispo ng Maynila na si [[Kardinal (Katolisismo)|Kardinal]] [[Jaime L. Sin|Jaime Sin]] (kaliwa) habang humaharap sa karamihan sa pagsasara ng misa para sa Ika-10 Pandaigdigang Araw ng Kabataan sa Liwasang Luneta.|left]] === Karagdagang mahahalagang kaganapan === Ang pangwakas na [[Misa]] ng X World Youth Day 1995 o [[Pandaigdigang Araw ng Kabataan 1995|Ikasampung Pandaigdigang Araw ng Kabataan ng 1995]] ay naganap sa [[Liwasang Rizal]], Maynila, Pilipinas, na dinaluhan ng higit sa 5 milyong katao. Nagtala ang pagtitipon na ito ng rekord sa [[Simbahang Katolikong Romano|Simbahang Romano Katoliko]]. Pinamunuan ang misa ni [[Papa]] [[Papa Juan Pablo II|Juan Pablo II]]. Ang paglilitis kay O. J. Simpson, na tinawag ng midyang Amerikano bilang "''trial of the century''" o "paglilitis ng siglo," ay tumagal ng halos isang taon sa gitna ng matinding atensyon ng midya. Karamihan ng paglilitis ay ipinapalabas gabi-gabi sa ''prime time'' (o oras ng maraming nanonood) sa telebisyon. Noong Oktubre 3, 1995, napatunayang walang sala si Simpson sa kasong pagpatay sa dating asawa niyang si Nicole Brown Simpson at kaibigan nito na si Ronald Goldman.<ref>{{Cite news |date=1995-10-03 |title=1995: OJ Simpson verdict: 'Not guilty' |language=en-GB |work=[[BBC]] |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/3/newsid_2486000/2486673.stm |access-date=2025-08-05}}</ref> Sa [[Paris]], noong Agosto 1997, nasawi sa isang aksidente sa sasakyan sina [[Diana, Prinsesa ng Wales]], at ang kanyang kasintahan na si Dodi Al-Fayed, nang bumangga ang minamanehong [[Mercedes-Benz]] S-Class na kanilang sinasakyan sa lagusan ng Pont de l'Alma. Namatay agad sa lugar ng insidente ang tsuper na si Henri Paul, gayundin si Al-Fayed. Sina Diana at ang ''bodyguard'' (o kawal-pananggol) ni Al-Fayed na si Trevor Rees-Jones ay parehong nakaligtas sa aksidente, subalit binawian ng buhay si Prinsesa Diana makalipas ang ilang oras sa isang [[ospital]] sa Paris. Si Rees-Jones ang nag-iisang nakaligtas.<ref>{{cite web |last=Dahlburg |first=John-Thor |date=20 Setyembre 1997 |title=Survivor Can't Recall Paris Crash |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-sep-20-mn-34192-story.html |url-access=limited |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200409090141/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-sep-20-mn-34192-story.html |archive-date=9 Abril 2020 |access-date=9 Abril 2020 |work=[[Los Angeles Times]] |language=en}}</ref> Ang [[Pakistan]] at [[Bangladesh]] ay kapwa nakaranas ng paglipat patungo sa [[demokrasya]] matapos ang pagtatapos ng pamumunong militar nina Zia-ul-Haq at Hussain Muhammad Ershad. Sa unang bahagi ng dekada, pinamunuan ng mga kababaihan ang dalawang bansa. Ang pagkakaluklok kay [[Benazir Bhutto]] sa Pakistan ang kauna-unahang pagkakataon na pinamunuan ng isang babae ang pamahalaan sa isang bansang mayorya ay Muslim, na sinundan naman ni Khaleda Zia sa Bangladesh. Sa Pakistan, ang kalaban ni Bhutto ay si Nawaz Sharif, habang si Zia naman ay hinarap ang hamon mula sa isa pang babae, si [[Sheikh Hasina]]. ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Bibliyograpiya== *{{cite book|last=Evans|first=Elizabeth|year=2015|title=The Politics of Third Wave Feminisms: Neoliberalism, Intersectionality, and the State in Britain and the US|location=London|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-1-137-29527-9|language=en}} *{{cite book |title=Manifesta: Young Women, Feminism, and the Future |last1=Baumgardner |first1=Jennifer |last2=Richards |first2=Amy |year=2000 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |location=New York |isbn=978-0-374-52622-1 |url=https://archive.org/details/manifestayoungwo00baum |language=en}} [[Kategorya:Dekada 1990|*]] tolj3iff9u25hkz1ku1wo1xqyjwldhs 0 309727 2209091 2094539 2026-05-25T23:50:53Z Aubreyjanev 159817 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 2209091 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Christina Malman | image = Christina 0002 copy.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth date|1912|12|2|df=y}} | birth_place = Southampton, England | death_date = {{death date and age|1959|1|14|1912|12|2|df=y}} | death_place = New York | nationality = | other_names = | occupation = Artist, illustrator | spouse = [[Dexter Masters]] | years_active = | known_for = | notable_works = }} Si Christina Malman (2 Disyembre 1912 - Enero Enero 1959) ay isang artista at ilustrador, na kilala sa kanyang trabaho para sa magasing The New Yorker. ==Talambuhay== Si Malman ay ipinanganak sa [[Inglatera|Southampton]], England, anak ng kapitan ng isang barko para sa linya ng [[Hamburgo|Hamburg]] American. <ref>{{cite news|title=Deaths |newspaper=Brooklyn Daily Eagle |location=Brooklyn (New York) |date= December 4, 1941 |page=15 |url=https://www.newspapers.com/newspage/59244376/}}</ref> Ang pamilya ay nanirahan sa Brooklyn, New York, noong siya ay dalawang taong gulang. Noong 1933 nanalo siya ng Walter Scott Perry scholarship sa School Of Fine And Applied Arts sa Pratt Institute .<ref>{{cite news|title=Girl Wins Pratt Art Scholarship |newspaper=Brooklyn Daily Eagle |location=Brooklyn (New York) |date=June 2, 1933 |page=25 |url=https://www.newspapers.com/newspage/59972775/}}</ref> Wala pang apat na taon ang lumipas ng inihayag ng New York Times na nag-exhibit siya ng mga water color sa Macy Galleries sa Manhattan. <ref>{{cite news|title= Five New Group Shows |newspaper=New York Times |location=Manhattan(New York) |date=April 25, 1937 |page=10 |url=https://www.nytimes.com/1937/04/25/archives/five-new-group-shows.html }}</ref> Sumunod ang higit sa dalawang dekada ng masaganang output. Para sa The New Yorker lamang, gumawa siya ng dose-dosenang mga pabalat at daan-daang mga "spot" - maliit, walang caption na mga guhit na nakakalat sa buong magazine. Ang iba pang mga journal na naglathala ng kanyang gawa ay ang Consumer Reports, Cue, Charm, Promenade, at Fiction Parade . <ref name="Collection of Cooper Hewitt, Smithsonian Design Museum 2018">{{cite web | title=Christina Malman - People | website=Collection of Cooper Hewitt, Smithsonian Design Museum | date=January 4, 2018 | url=https://collection.cooperhewitt.org/people/18049679/ | access-date=January 4, 2018}}</ref> Noong 2017, ang kanyang 1935 na guhit na Woman and a Dog ay ipinakita bilang bahagi ng [[Ellen DeGeneres]] Selects sa Cooper Hewitt, Smithsonian Design Museum . Noong 1941, ikinasal siya sa manunulat na Dexter Masters . Namatay siya sa hindi alam na mga sanhi sa edad na 46. <ref>{{cite news|title=Christina Malman, New Yorker Artist. Obituary |newspaper=New York Times |location=Brooklyn (New York) |date=January 15, 1959 |page=33 |url=https://www.nytimes.com/1959/01/15/archives/christina-malman-i-newyorker-artist.html}}</ref> Ang Cooper Hewitt Smithsonian Museum ay naglalaman ng isang malaking koleksyon ng kanyang mga gawa. Ang pinakamalaking koleksyon ay pagmamay-ari ng kanyang tagapagpatupad, si Joan Brady (manunulat ng Amerikano-British) . Nagmamay-ari si Conde Nast ng mga copyright sa karamihan ng kanyang nai-publish na akda sa New Yorker. ==Nai-publish na mga gawa: mga guhit at pabalat== * Wright, Alexander. How to Live Without a Woman. Illustrations by Malman. New York: Bobbs-Merrill, 1937. (Digitized 2008). * White, E B E. B. White. Quo Vadimus? Cover by Malman. New York: Harper, 1939. * Holland, Henrietta Fort. My Own Manhattan. Artwork by Malman. New York: Ives Washburn, 1946. * Beim, Lorraine. Carol's Side of the Street. Illustrations by Malman. New York: Harcourt, Brace and Co, 1952. * Masters, Dexter. The Intelligent Buyer's Guide to Sellers. Illustrations by Malman. New York: Consumer's Union, 1965. * Masters, Dexter. The Intelligent Buyer and the Telltale Seller. Illustrations by Malman. New York: Knopf, 1966. ==Karagdagang pagbabasa== * Josephson, Barney. Cafe Society: The Wrong Place for the Right People (Music in American Life). University of Illinois Press (Reprint edition): 2016. * Lorenz, Lee . The Art of the New Yorker: 1925-1995. New York: Knopf, 1995. * Updike, John; Foreword. Complete Book of Covers from "The New Yorker", 1925-1989. New York: Knopf, 1989. ==Mga sanggunian== mywbzlligibzv87wt805uvbpdugj6kk 0 314394 2209067 2150973 2026-05-25T15:17:11Z Sharktube2000 161034 2209067 wikitext text/x-wiki {{Burahin|dahilan=Hindi mahalahang paksa}} {{For|Influenza|Pagkalat ng H5N1 sa Israel ng 2021}} {{Infobox epidemic | name = Flurona | arrival_date = Disyembre 29, 2021 | disease = [[Influenza]]<br>[[Coronavirus]] | origin = [[Petah Tikva]], [[Israel]] | first_case = [[Jerusalem]] }} {{Multiple image |direction = vertical |align = right |header = '''''Influenza coronaviruses'''''| image1 =3D Influenza virus.png|image2=Coronavirus. SARS-CoV-2.png|caption1 =Ang ''Influenza A'' |caption2=Ang ''SARS-CoV-2'' o "COVID-19"}} Ang '''Flurona''' o '''''Influenza coronaviruses''''' ay ang dalawang uri ng viruses na nagsama sa katawan ng isang tao, na unang nakita sa isang babaeng buntis na hindi bakunado sa "Beilinson Hospital" sa ''Petah Tikva'', [[Israel]], ika-31, Disyembre taong 2021. Habang sa kasagsagan ng [[SARS-CoV-2 Delta variant|Delta variant]] at [[SARS-CoV-2 Omicron variant|Omicron variant]] (Delmicron).<ref>https://www.news.com.au/lifestyle/health/health-problems/a-pregnant-woman-has-tested-positive-for-both-covid-and-the-flu/news-story/cc184f5cabd9c87f4709c022531eac05</ref><ref>https://www.timesofisrael.com/flurona-israel-records-its-first-case-of-patient-with-covid-and-flu-at-same-time</ref><ref>https://www.theedgemarkets.com/article/report-first-case-flurona-mix-covid19-and-flu-detected-israel</ref> ==Palatandaan at sintomas== Halintulad sa orihinal na strain ng [[SARS-CoV-2]] ng ''COVID-19'' na sumiklab sa [[Wuhan]], [[China]], Ang Flurona, Flu+corona ay may mga palatandaan at sintomas na nagpapakita ng "Mild" symptoms sa katawan ng isang pasyente, Ang mga sintomas nito ay ang sa trangkaso at lagnat, pananakit ng lalamunan at kawalan o hirap sa paghinga na sanhi ng "Covid-19". ==Sanhi== ===Pagkakalat=== {{See also|Pagkakaiba sa pagitan ng COVID-19 at Influenza}} Ayon sa ulat sa [[UK]] nag positibo ang babae dahil sa nagsamang dalawang pathogen na dobleng impeksyon, ng siya ay sumailalim sa swab test ay nagpositibo sa trangkaso at [[COVID-19]].<ref>https://newsinfo.inquirer.net/1535423/flurona-scare-co-infections-not-unusual-says-health-expert</ref>Ang Trangkaso ''Influenza'' at COVID-19 ''Coronavirus'' ay ang mga uri ng birus na may pagkakaiba, maaring magsama ang dalawang pathogens sa loob ng isang katawan ng tao, bakunado man ito o hindi, Ang mga madaling tablan nito ay ang mga buntis, mga edad na nasa 18 pababa at 40 pataas, dahil sa iilang surges ng mga ilang [[Mga baryante ng SARS-CoV-2|COVID-19 variants]], Nangangailangan ng karagdagang pagbabakuna ang mga tao (pasyente), [[Bakuna sa trangkaso]] (Flu-shot) at [[Talaan ng mga bakuna ng COVID-19|Bakuna sa Covid]] ay para maiwasan ang ilang birus na pumapasok sa isang "host". ==Bunga== Sa [[Brazil]] apat na kaso ang naitala sa dobleng impeksyon ay unang nakita, kabilang ang 16 taong gulang na lalaki mula sa [[Rio de Janeiro]] , Ay nagkaroon ng lagnat at sipon, nang ito ay sumailalim sa swab test ika 29 Disyembre 2021, ito ay nagpositibo sa dalawang birus (Flu+corona) at nag pa swab test ng panibago sa laboratoryo, Ang iba pang mga nakitaan ng sintomas sa mga lungsod ng ''Fortaleza'' at '' Ceará '' kabilang ang mga 2 bata na 1 taong gulang at 52 taong gulang na babae ay nagpositibo sa "Flurona", sa estado ng São Paulo ay inanunsyo ng Secretariat of Health ay nakapagtala ng mahigit mga 110 na kaso taong 2021. ==Tingnan rin== * [[Influenza]] * [[COVID-19]] * [[Pandemya ng COVID-19]] ==Sanggunian== {{reflist}} {{English|Coronavirus}} {{Authority control}} [[Kategorya:2021 sa Asya]] [[Kategorya:COVID-19]] [[Kategorya:Sakit]] [[Kategorya:Nakakahawang sakit]] [[Kategorya:Mga sakit mula sa Tsina]] 8gnnqxqmv1crsnaixohd6uk6tco6fm0 2209068 2209067 2026-05-25T15:22:07Z Sharktube2000 161034 Ikinakarga sa [[Sabay-sabay na paghawa]] 2209068 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Sabay-sabay na paghawa]] ==Palatandaan at sintomas== Halintulad sa orihinal na strain ng [[SARS-CoV-2]] ng ''COVID-19'' na sumiklab sa [[Wuhan]], [[China]], Ang Flurona, Flu+corona ay may mga palatandaan at sintomas na nagpapakita ng "Mild" symptoms sa katawan ng isang pasyente, Ang mga sintomas nito ay ang sa trangkaso at lagnat, pananakit ng lalamunan at kawalan o hirap sa paghinga na sanhi ng "Covid-19". ==Sanhi== ===Pagkakalat=== {{See also|Pagkakaiba sa pagitan ng COVID-19 at Influenza}} Ayon sa ulat sa [[UK]] nag positibo ang babae dahil sa nagsamang dalawang pathogen na dobleng impeksyon, ng siya ay sumailalim sa swab test ay nagpositibo sa trangkaso at [[COVID-19]].<ref>https://newsinfo.inquirer.net/1535423/flurona-scare-co-infections-not-unusual-says-health-expert</ref>Ang Trangkaso ''Influenza'' at COVID-19 ''Coronavirus'' ay ang mga uri ng birus na may pagkakaiba, maaring magsama ang dalawang pathogens sa loob ng isang katawan ng tao, bakunado man ito o hindi, Ang mga madaling tablan nito ay ang mga buntis, mga edad na nasa 18 pababa at 40 pataas, dahil sa iilang surges ng mga ilang [[Mga baryante ng SARS-CoV-2|COVID-19 variants]], Nangangailangan ng karagdagang pagbabakuna ang mga tao (pasyente), [[Bakuna sa trangkaso]] (Flu-shot) at [[Talaan ng mga bakuna ng COVID-19|Bakuna sa Covid]] ay para maiwasan ang ilang birus na pumapasok sa isang "host". ==Bunga== Sa [[Brazil]] apat na kaso ang naitala sa dobleng impeksyon ay unang nakita, kabilang ang 16 taong gulang na lalaki mula sa [[Rio de Janeiro]] , Ay nagkaroon ng lagnat at sipon, nang ito ay sumailalim sa swab test ika 29 Disyembre 2021, ito ay nagpositibo sa dalawang birus (Flu+corona) at nag pa swab test ng panibago sa laboratoryo, Ang iba pang mga nakitaan ng sintomas sa mga lungsod ng ''Fortaleza'' at '' Ceará '' kabilang ang mga 2 bata na 1 taong gulang at 52 taong gulang na babae ay nagpositibo sa "Flurona", sa estado ng São Paulo ay inanunsyo ng Secretariat of Health ay nakapagtala ng mahigit mga 110 na kaso taong 2021. ==Tingnan rin== * [[Influenza]] * [[COVID-19]] * [[Pandemya ng COVID-19]] ==Sanggunian== {{reflist}} {{English|Coronavirus}} {{Authority control}} [[Kategorya:2021 sa Asya]] [[Kategorya:COVID-19]] [[Kategorya:Sakit]] [[Kategorya:Nakakahawang sakit]] [[Kategorya:Mga sakit mula sa Tsina]] 1fzg5c46iml62w3zydmw29g614pc7ir 2209069 2209068 2026-05-25T15:22:34Z Sharktube2000 161034 Kinansela ang pagbabagong 2209068 ni [[Special:Contributions/Sharktube2000|Sharktube2000]] ([[User talk:Sharktube2000|Usapan]]) 2209069 wikitext text/x-wiki {{Burahin|dahilan=Hindi mahalahang paksa}} {{For|Influenza|Pagkalat ng H5N1 sa Israel ng 2021}} {{Infobox epidemic | name = Flurona | arrival_date = Disyembre 29, 2021 | disease = [[Influenza]]<br>[[Coronavirus]] | origin = [[Petah Tikva]], [[Israel]] | first_case = [[Jerusalem]] }} {{Multiple image |direction = vertical |align = right |header = '''''Influenza coronaviruses'''''| image1 =3D Influenza virus.png|image2=Coronavirus. SARS-CoV-2.png|caption1 =Ang ''Influenza A'' |caption2=Ang ''SARS-CoV-2'' o "COVID-19"}} Ang '''Flurona''' o '''''Influenza coronaviruses''''' ay ang dalawang uri ng viruses na nagsama sa katawan ng isang tao, na unang nakita sa isang babaeng buntis na hindi bakunado sa "Beilinson Hospital" sa ''Petah Tikva'', [[Israel]], ika-31, Disyembre taong 2021. Habang sa kasagsagan ng [[SARS-CoV-2 Delta variant|Delta variant]] at [[SARS-CoV-2 Omicron variant|Omicron variant]] (Delmicron).<ref>https://www.news.com.au/lifestyle/health/health-problems/a-pregnant-woman-has-tested-positive-for-both-covid-and-the-flu/news-story/cc184f5cabd9c87f4709c022531eac05</ref><ref>https://www.timesofisrael.com/flurona-israel-records-its-first-case-of-patient-with-covid-and-flu-at-same-time</ref><ref>https://www.theedgemarkets.com/article/report-first-case-flurona-mix-covid19-and-flu-detected-israel</ref> ==Palatandaan at sintomas== Halintulad sa orihinal na strain ng [[SARS-CoV-2]] ng ''COVID-19'' na sumiklab sa [[Wuhan]], [[China]], Ang Flurona, Flu+corona ay may mga palatandaan at sintomas na nagpapakita ng "Mild" symptoms sa katawan ng isang pasyente, Ang mga sintomas nito ay ang sa trangkaso at lagnat, pananakit ng lalamunan at kawalan o hirap sa paghinga na sanhi ng "Covid-19". ==Sanhi== ===Pagkakalat=== {{See also|Pagkakaiba sa pagitan ng COVID-19 at Influenza}} Ayon sa ulat sa [[UK]] nag positibo ang babae dahil sa nagsamang dalawang pathogen na dobleng impeksyon, ng siya ay sumailalim sa swab test ay nagpositibo sa trangkaso at [[COVID-19]].<ref>https://newsinfo.inquirer.net/1535423/flurona-scare-co-infections-not-unusual-says-health-expert</ref>Ang Trangkaso ''Influenza'' at COVID-19 ''Coronavirus'' ay ang mga uri ng birus na may pagkakaiba, maaring magsama ang dalawang pathogens sa loob ng isang katawan ng tao, bakunado man ito o hindi, Ang mga madaling tablan nito ay ang mga buntis, mga edad na nasa 18 pababa at 40 pataas, dahil sa iilang surges ng mga ilang [[Mga baryante ng SARS-CoV-2|COVID-19 variants]], Nangangailangan ng karagdagang pagbabakuna ang mga tao (pasyente), [[Bakuna sa trangkaso]] (Flu-shot) at [[Talaan ng mga bakuna ng COVID-19|Bakuna sa Covid]] ay para maiwasan ang ilang birus na pumapasok sa isang "host". ==Bunga== Sa [[Brazil]] apat na kaso ang naitala sa dobleng impeksyon ay unang nakita, kabilang ang 16 taong gulang na lalaki mula sa [[Rio de Janeiro]] , Ay nagkaroon ng lagnat at sipon, nang ito ay sumailalim sa swab test ika 29 Disyembre 2021, ito ay nagpositibo sa dalawang birus (Flu+corona) at nag pa swab test ng panibago sa laboratoryo, Ang iba pang mga nakitaan ng sintomas sa mga lungsod ng ''Fortaleza'' at '' Ceará '' kabilang ang mga 2 bata na 1 taong gulang at 52 taong gulang na babae ay nagpositibo sa "Flurona", sa estado ng São Paulo ay inanunsyo ng Secretariat of Health ay nakapagtala ng mahigit mga 110 na kaso taong 2021. ==Tingnan rin== * [[Influenza]] * [[COVID-19]] * [[Pandemya ng COVID-19]] ==Sanggunian== {{reflist}} {{English|Coronavirus}} {{Authority control}} [[Kategorya:2021 sa Asya]] [[Kategorya:COVID-19]] [[Kategorya:Sakit]] [[Kategorya:Nakakahawang sakit]] [[Kategorya:Mga sakit mula sa Tsina]] 8gnnqxqmv1crsnaixohd6uk6tco6fm0 2209071 2209069 2026-05-25T15:24:13Z Sharktube2000 161034 Ikinakarga sa [[Sabay-sabay na paghawa]] 2209071 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Sabay-sabay na paghawa]] odoggl972nqepdlhckha6po754j45yn 0 323338 2209111 2014783 2026-05-26T01:56:00Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Labialisasyon]] 2209111 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Labialisasyon]] pggxlqpmgi4zxne7skd1u87etaq78f8 0 323419 2209074 2206856 2026-05-25T15:28:03Z Phytonise 144467 /* */ 2209074 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{unsourced|date=Abril 2023}} {{copyedit|date=Abril 2023}} {{cleanup|reason=Kailangang isalin ang mga banyagang salita tulad ng eskwelahan|date=Abril 2023}} }} {{Infobox school | name = Angeles City Science High School | native_name = Mataas na Paaralang Pang-Agham ng Lungsod ng Angeles | seal_image = | image = | type = Specialized Public Science High School | address = Doña Aurora St., Brgy. Lourdes Sur East, | city = Angeles City | province = Pampanga | country = Philippines | coordinates = {{coord|15.145002|120.593077|type:edu|display=inline,title}} | principal = Amelita L. Pineda | grades = 7 to 12 | established = 1993 as Angeles City National High School - Special Science Class, renamed in 2006 | nickname = Wizards, Greyhounds | free_label = [[Department of Education (Philippines)|DepEd]] [https://ebeis.deped.gov.ph/beis/reports_info/masterlist School ID] | free_text = 307202 }} Ang '''Angeles City Science High School''' (Mataas na Paaralang Pang-Agham ng Lungsod ng Angeles) ay isang pangalawang pampublikong mataas na paaralang pang-agham. Ito ay matatagpuan sa Doña Aurora St. Lourdes Sur East, Angeles City, Philippines. Ito ay itinatag noong 2006, at kinikilala ng DepEd bilang mataas na paaralang pang-agham. Ito rin ay nakabase sa K-12 Curriculum na alinsunod sa DepEd order. == Kasaysayan == Dating kilala bilang Angeles City National High School - Special Science Class, ang paaralan na ito ay isa sa kabilang sa 110 ''Science and Technology High Schools in the Philippines.'' Sa kasalukuyan, ang paaralan na ito ay mayroong 16 na silid-aralan, laboratoryong pang-kompyuter, ''covered court'', laboratoryong pang-matematika, at silid-aklatan. Dahil sa panibagong K-12 Curriculum ng DepEd, ang paaralang ito ay nagsimulang mag-alok lamang ng Science, Technology, Engineering, and Mathematics (STEM) Strand noong 2016. Mula noong February, 2019, ang paaralang ito ay mayroong dalawang pinuno na na namumuno sa departamentong Junior High School at Senior High School. == Mga nagawa == Ang Special Science Class (SSC) ay isa sa mga paaralang nakatanggap ng UP-Pautakan Oblation Trophy pagkatapos manalo nang tatlong magkasunod na taon. Ang Kasamahang Akademiko (The Academic Team) ang nagwagi sa Philips Mind Challenge noong 2001 at sa Sharp Minds Challenge noong 2006. Ang paaralang ito ay naghuhubog ng mga mga mag-aaral na mag-wawagi sa mga kompetisyong sponsored ng DepEd tulad ng ''press conferences'', ''science and math festivals'', ang Metrobank MTAP Challenges, at iba pa. Ang klaseng ito ay namumukod-tangi sa mga paligsahang na-host ng mga iba't-ibang paaralan sa buong siyudad. Noong 2005, ang paaralang ito ay naging ika-7 sa mga 500 na paaralang kabilang sa Regional Schools Press Conference. Ito ay ikalawa sa isinagawang regional achievement test sa wikang Ingles sa Rehiyon III. Noong 2017 at 2018, ang paaralang ito ay nagsimulang makipagkumpitensya sa International Research Competitions na pinangunahan ni Mrs. Lolita Bautista. Ang paaralan ay nanalo ng halos 7 na parangal mula noong Hunyo 1, 2018. == Paglipat ng campus == Noong pinamahalaan ng DOST ang SSC noong 1998, ito ay naglaan ng bahagi ng lupa kung saan nakatayo ang Dr. Clemente N. Dayrit Sr. Elementary School. Sa ngayon, ang addres ng paaralan ay sa Doña Aurora St. Lourdes Sur, East, Angeles City. Ang campus nito ay may siyam na gusali at may covered court. [[Kategorya:Angeles]] [[Kategorya:Agham at teknolohiya sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga mataas na paaralan sa Pilipinas]] 9jnkrwybtohb94639vdfx9tunh2ws0w 0 326014 2209195 2209059 2026-05-26T11:10:38Z Da Boauss Ss 115902 /* Mga Imahen ng Birheng Maria na Kinoronahang Episkopal */ 2209195 wikitext text/x-wiki Ang '''koronasyong episkopal''' o '''koronasyong diyosesana''' ({{lang-en|episcopal coronation}}) ay isang pagkilala ng isang [[Obispo]] o [[Arsobispo]] ng lokal na [[Diyosesis]] (o Arsidiyosesis), na ipinahayag sa pamamagitan ng [[dekreto]] ng koronasyon na inilabas ng lokal na ''Diocesan Chancery'' kung saan kinikilala nito ang debosyon ng isang imahen ng [[Birheng Maria]] sa ilalim ng isang partikular na titulo na iginagalang sa isang partikular na lokalidad. Ang mga kinakailangan para sa isang imahen upang bigyan ng koronasyong episkopal ay halos katulad ng sa [[koronasyong kanonika]]. Ang imahe ay dapat na nakalagak sa isang [[kapilya]], [[parokya]], o dambana; ang pinagmulan ng imahe, ang debosyon sa paligid nito at ang mga himala na nararapat na naitala. Ang mga dokumentong naglalaman ng mga salaysay at dokumentasyon sa kultura ng imahe, kasama ang mga liham ng petisyon na nilagdaan ng mga kilalang tao sa simbahan at ng mga deboto ay isinusumite rin sa mga makabuluhang awtoridad ng simbahan para sa isang rekomendasyon, upang pag-aralan ang mga dokumento at ang pag-apruba ng kahilingan na hahantong sa pagpapalabas ng dekreto ng koronasyon sa imahen.<ref>{{Cite web|url=https://pintakasiph.wordpress.com/2021/01/01/virgen-coronada-diocesana-de-filipinas-the-episcopally-crowned-marian-images-in-the-philippines/|title=Virgenes Coronadas Diocesana de Filipinas - The Episcopally Crowned Marian images in the Philippines - Pintakasi}}</ref> __TOC__ {{clear}} <gallery widths="170" heights="200"> File:Episcopal Coronation of Our Lady of Guibang.jpg | Koronasyong episkopal ng Nuestra Señora de la Visitación ng Guibang noong 26 Mayo 1973. Pinangunahan ni Arsobispo Carmine Rocco ang rito ng pagkokorona. File:DSCN9876Episcopal coronation of La Purisima Concepción de Baliuag 39.jpg | Koronasyong episkopal ng La Purísima Concepción ng Baliwag, Bulacan noong 1 Pebrero 2021. File:24Episcopal Coronation Nuestra Señora del Santisimo Rosario de Hagonoy 14.jpg | Dekreto ng koronasyong episkopal ng Nuestra Señora del Santísimo Rosario ng Hagonoy Bulacan noong 7 Oktubre 2019, na ipinagkaloob noong 29 Hunyo 2019. </gallery> ==Mga Imaheng Kinoronahang Episkopal sa Pilipinas== ===Mga Imahen ng Birheng Maria na Kinoronahang Episkopal=== {| class="wikitable sortable" width="100%" |+ ! Opisyal na Titulo ng Imahen ! Petsa ng Koronasyon ! Lugar ng Pamimintuho ! Pinangunahan ni ! Imahen ng Birheng Maria ! Dambana |- |Nuestra Señora de la O |17 Disyembre 1949 |Parokya ng Nuestra Señora de la Natividad, [[Pangil, Laguna|Pangil]], [[Laguna]] |Obispo [[Alfredo Obviar]] |[[File:Pangil,LagunaChurchjf7598 02.JPG|200px]] |[[File:148Nuestra Señora de la Natividad Parish Church 32.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Katipanan |28 Hulyo 1963 |Parokya ng Banal na Krus, [[Nabua]], [[Camarines Sur]] |Arsobispo Pedro Paulo Santos ||[[File:Venerada Imagen de Nuestra Señora de Katipanan. Holy Cross Parish, Nabua, Camarines Sur. 2024.jpg|200px]] |[[File:Holy Cross Nabua Church.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |11 Oktubre 1970 |Parokya ng San Jose de Placer, [[Lungsod ng Iloilo]] |Cardinal Julio Rosales | |[[File:San Jose Placer Church, Iloilo City, Aug 2024.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Caridad |1 Mayo 1971{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 6 Disyembre 2024.}} |Basilika Minor ng Nuestra Señora de Caridad, [[Agoo]], [[La Union]] |Arsobispo Carmine Rocco |[[File:FvfAgooBalica9285 19.JPG|200px]] |[[File:1547Agoo Basilica 2020 18.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Visitación |26 Mayo 1973 |Pambansang Dambana ng Nuestra Señora de la Visitación, Guibang, [[Gamu]], [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] |Arsobispo Carmine Rocco |[[File:Our Lady of Guibang.jpg|200px]] | |- |[[Ina ng Kaligtasan|Nuestra Señora de Salvación]] |25 Agosto 1976 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Kaligtasan, Joroan, [[Tiwi]], [[Albay]] |Cardinal [[Jaime L. Sin]] |[[Talaksan:Our Lady of Salvation of Joroan, Albay.jpg|200px]] | [[Talaksan:Joroan, Tiwi, Albay church - Flickr.jpg|frameless|center|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario<ref>https://www.facebook.com/photo/?fbid=6070132903011309&set=pcb.6070141229677143</ref> |13 Disyembre 1992 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Lungsod ng Cebu]] |Cardinal Roger Michael Mahony | | |- |Nuestra Señora de la Asunción |14 Disyembre 1997 |Parokya ng Nuestra Señora de la Asunción, [[Maragondon]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Manuel Cruz Sobreviñas |[[File:Our Lady of the Assumption Parish Church, Magondon, Cavite 01.JPG|200px]] |[[File:Our Lady of the Assumption Parish Church, Magondon, Cavite 14.JPG|200px]] |- |Maria, Luklukan ng Karunungan |9 Pebrero 1999 |Kapilya ni Maria, Luklukan ng Karunungan, Naval Education & Training Command, [[San Antonio, Zambales|San Antonio]], [[Zambales]] |Obispo Deogracias Soriano Iñiguez Jr. | | |- |Nuestra Señora de los Desamparados<ref>{{Cite web|url= https://www.olamarikina.com.ph/the-Shrine|title=The Shrine}}</ref> |12 Mayo 2002{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 23 Oktubre 2005.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Walang Mag-ampon, [[Lungsod Marikina]] |Obispo Crisostomo Yalung |[[File:OurLadyoftheAbandonedParishjf9919 12.JPG|200px]] |[[File:Our Lady of the Abandoned Church (V. Gomez, Marikina; 04-07-2023).jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción de Salambao<ref>{{Cite web|url=https://dioceseofmalolos.ph/2023/07/07/sandigang-kasaysayan-260th-anniversary-of-the-discovery-of-the-image-of-our-lady-of-salambao/|title=Sandigang Kasaysayan: 260TH ANNIVERSARY OF THE DISCOVERY OF THE IMAGE OF OUR LADY OF SALAMBAO|date=7 Hulyo 2023}}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |12 Disyembre 2004 |Pambansang Dambana ng Mahal na Ina ng Salambao, [[Obando, Bulacan|Obando]], [[Bulacan]] |Obispo Jose Francisco Oliveros |[[File:National Shrine Obando Church 40.jpg|200px]] |[[File:San Pascual Baylon Church, Obando, Bulacan.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |2 Mayo 2009 |Parokya ni San Miguel Arkanghel, [[Bacoor]], [[Kabite|Cavite]] |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:4296Bacoor West City Cavite Landmarks Roads 02.jpg|200px]] |[[File:Saint Michael the Archangel Parish Church (Evangelista, Bacoor, Cavite; 09-19-2021).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Rosario de Fatima |13 Mayo 2009{{Efn|Ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong ika-1 ng Mayo 2025}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Fatima, Binakayan, [[Kawit]], [[Kabite|Cavite]] |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:3919Kawit Cavite Church Roads Barangays Landmarks 05.jpg|200px]] |[[File:Our Lady of Fatima Church, Binakayan.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de Lourdes |14 Agosto 2010{{efn|Ang imaheng nasa altar ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 22 Agosto 2020.}} |Pambansang Dambana ng Mahal na Birhen ng Lourdes, [[Lungsod Quezon]] |Obispo [[Honesto Ongtioco]] |[[Talaksan:Venerada Y Coronada de Nuestra Señora de Lourdes de Manila high altar image.jpg|200px]] |[[File:National Shrine of Our Lady of Lourdes 01.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima<ref>{{Cite web|url= https://cbcpnews.net/cbcpnews/diocese-grants-episcopal-coronation-decree-for-marikinas-our-lady-of-fatima/|title=Diocese grants episcopal coronation decree for Marikina’s Our Lady of Fatima|date=20 Agosto 2019}}</ref> |17 Oktubre 2010{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 12 Mayo 2024.}} |Basilika at Pandiyosesanong Dambana ni San Pablo ng Krus, [[Lungsod ng Marikina]] |Obispo Gabriel Villaruz Reyes |[[File:Fatima de Marikina Coronation (001) 2024-05-12.jpg|200px]] |[[File:8581Marikina City Barangays Landmarks 01.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de los Remedios |7 Disyembre 2010 |Parokya ng Nuestra Señora de los Remedios, Labangon, [[Lungsod ng Cebu]] |Cardinal Ricardo Vidal | | |- |Nuestra Señora de Guadalupe |11 Disyembre 2011 |Parokya ni Santa Rita ng Cascia, Santa Rita, [[Olongapo]], [[Zambales]] |Obispo Florentino Lavarias |[[File:La imagen de Nuestra Señora de Guadalupe de Santa Rita, Ciudad Olongapo. 2024.jpg|200px]] |[[File:8715Olongapo City Roads Barangays Zambales 02.jpg|frameless|center|200px]] |- |Nuestra Señora de los Ángeles |2 Agosto 2012 |Parokya ng Mahal na Ina ng mga Anghel, [[Atimonan]], [[Quezon]] |Obispo Emilio Marquez | |[[File:Our Lady of the Angels Parish Facade Atimonan, Quezon.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de la Luz<ref>{{Cite web|url=https://lifestyle.inquirer.net/77717/cainta-to-hold-episcopal-coronation-of-our-lady-of-light-pasig-to-inaugurate-diocesan-museum/|title=Cainta to hold episcopal coronation of Our Lady of Light; Pasig to inaugurate diocesan museum - Lifestyle Inquirer|date=25 Nobyembre 2012}}</ref> |1 Disyembre 2012{{efn|Ang pintang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 1 Disyembre 2018.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Kaliwanagan, [[Cainta]], [[Rizal]] |Obispo Gabriel Reyes |[[File:Our Lady of Light of Cainta.jpg|200px]] |[[File:OurLadyofLightParishjf9849 03.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de Guadalupe<br/>(''Imaheng festejada'') |12 Disyembre 2012 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Guadalupe, [[Pagsanjan]], [[Laguna]] |Obispo Leo Drona |[[File:Pagsanjanjf4191 24.JPG|200px]] |[[File:Pagsanjan Church in Laguna.jpg|200px]] |- |Ina Poon Bato<ref>{{Cite web|url=https://philippinefaithandheritagetours.com/ina-poon-bato-chapel-botolan-zambales/|title=Ina Poon Bato Chapel (Botolan, Zambales)|access-date=2023-11-30|archive-date=2023-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231130234104/https://philippinefaithandheritagetours.com/ina-poon-bato-chapel-botolan-zambales/|url-status=dead}}</ref> |23 Enero 2013 |Dambana ng Ina Poon Bato, [[Botolan]], [[Zambales]] |Obispo Florentino Lavarias |[[File:InaPoonBatojf9542 03.JPG|200px]] | [[File:BotolanChurchjf9525 08.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |7 Oktubre 2013 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, Dampalit, [[Malabon]] |Reberendo Padre Joey Guinto |[[File:JfSanto Rosario Parish Church Malabonfvf 35.JPG|200px]] |[[File:JfSanto Rosario Parish Church Malabonfvf 05.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de Aránzazu<ref>{{Cite web|url=https://aranzazushrine.ph/index.php/2017/11/10/devotees-commemorate-aranzazus-4th-episcopal-coronation-anniversary/|title=Devotees commemorate Aranzazu's 4th Episcopal Coronation anniversary|access-date=2023-11-30|archive-date=2023-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231130234104/https://aranzazushrine.ph/index.php/2017/11/10/devotees-commemorate-aranzazus-4th-episcopal-coronation-anniversary/|url-status=dead}}</ref> |9 Nobyembre 2013{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 31 Mayo 2017.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora de Aranzazu, [[San Mateo, Rizal|San Mateo]], [[Rizal]] |Obispo Francisco De Leon |[[File:Our Lady of Aranzazu in Procession at Intramuros Manila, 4 December 2022.jpg|200px]] |[[File:Diocesan Shrine of Our Lady of Aranzazu, San Mateo, Rizal, Mar 2024.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de las Flores |10 Mayo 2014 |Katedral ng Inmaculada Concepción, [[Lungsod ng Pasig]] |Obispo Mylo Hubert Vergara |[[File:Image of the Virgen de las Flores in Pasig Cathedral.jpg|200px]] |[[File:Pasig Cathedral, Feb 2024.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pilar |3 Oktubre 2014{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 11 Oktubre 2015.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora del Pilar, San Isidro, [[Libmanan]], [[Camarines Sur]] |Obispo Jose Rojas Jr. |[[File:Nuestra Señora del Pilar de Libmanan.jpg|200px]] | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |13 Oktubre 2014 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Lungsod ng Pasig]] | Obispo Mylo Hubert Vergara |[[File:527Interior of the Santo Rosario de Pasig Church 17.jpg|200px]] |[[File:0278jfSanto Rosario de Pasig Church Barangay Rosario Ortigas Avenue Extensionfvf 08.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2014 |Parokya ng Inmaculada Concepción, [[Santa Maria, Isabela]] |Obispo Joseph Benedict Nacua | | |- |Nuestra Señora del Santo Rosario |7 Oktubre 2016 |Katedral ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Dipolog]], [[Zamboanga del Norte]] |Obispo Severo Caermare | |[[File:Dipolog City Philippines cathedral.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Lourdes |11 Pebrero 2017 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Lourdes, Punta Princesa, [[Lungsod ng Cebu]] |Arsobispo Jose Palma | |[[File:Archdiocesan Shrine of Our Lady of Lourdes 2022 09 002.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen |20 Pebrero 2017{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 15 Agosto 2020.}} |Basilika Minor ng Mahal na Ina ng Bundok Karmelo, [[Lungsod Quezon]] |Obispo [[Honesto Ongtioco]] |[[File:NS del Carmen de Nueva Manila.jpg|200px]] |[[File:Mount Carmel Shrine facade 2023-07-16.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima de Valenzuela |13 Mayo 2017{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 25 Pebrero 2024.}} |Pambansang Dambana ng Mahal na Birhen ng Fatima, [[Valenzuela, Kalakhang Maynila|Lungsod ng Valenzuela]] |Obispo Jose Francisco Oliveros |[[File:The National Pilgrim Image of Our Lady of Fatima.jpg|200px]] |[[File:National Shrine of Our Lady of Fatima, Valenzuela City.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Soledad |8 Hulyo 2017 |Parokya ng Nuestra Señora de la Soledad, Camba, [[Binondo]], [[Maynila]] |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:Soledad de Manila.jpg|200px]] |[[File:09002jfSanta Cruz Tondo Binondo Solitude Church Manila Streets Landmarksfvf 06.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pilar |12 Oktubre 2017{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 10 Oktubre 2018.}} |Parokya ng Nuestra Señora del Pilar, [[Morong, Bataan|Morong]], [[Bataan]] |Obispo Ruperto Cruz Santos |[[File:Our lady of pilar patrona of our town.jpg|200px]] |[[File:Morongchurchjf7247 01.JPG|200px]] |- |La Purísima Concepción de Santa Maria |3 Marso 2018{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 1 Pebrero 2020.}} |Basilika Minor ng La Purísima Concepción, [[Santa Maria, Bulacan|Santa Maria]], [[Bulacan]] |Obispo Jose Francisco Oliveros |[[File:9884Immaculate Conception Parish Church Santa Maria Bulacan 23.jpg|200px]] |[[File:Santa Maria Bulacan CHURCH.png|200px]] |- |Nuestra Señora de Guadalupe de Extremadura |24 Mayo 2018 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Guadalupe ng Extremadura, [[Loboc]], [[Bohol]] |Arsobispo Romulo Valles |[[File:San Pedro y Pablo- Virgen de Guadalupe Photo 2.jpg|200px]] |[[File:Loboc Church (Loay Interior Road, Loboc, Bohol; 01-12-2023).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Asunción de Maasin |15 Agosto 2018{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 13 Agosto 2022.}} |Katedral ng Nuestra Señora de la Asunción, [[Maasin]], [[Katimugang Leyte|Southern Leyte]] |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:La imagen de la Señora Nuestra, Virgen de la Asunción de Maasin, Filipinas. 2023.jpg|200px]] |[[File:Maasin Cathedral, Dec. 28, 2019.jpg|200px]] |- |Mater Dolorosa de Tarlac<ref>{{Cite web|url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/tarlac-to-hold-1st-episcopal-coronation-of-marian-image/|title=Tarlac to hold 1st episcopal coronation of Marian image|date=2 Setyembre 2018|website=CBCPNews}}</ref> |15 Setyembre 2018{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 5 Hunyo 2021.}} |Parokya ng Inang Nagdadalamhati, Dolores, [[Capas]], [[Tarlac]] |Obispo Enrique Macaraeg |[[File:Mater Dolorosa de Tarlac.jpg|200px]] |[[File:0142jfDolores Church Parish Roads Welcome Capas Tarlacfvf 08.JPG|200px]] |- |Mary Help of Christians |23 Setyembre 2018 |Parokya ni Maria, Mapag-ampon sa mga Kristiyano, Balimbing, [[Boac]], [[Marinduque]] |Obispo Marcelino Antonio Maralit Jr. | | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario—La Virgen de Sapao<ref>{{Cite web|url=https://www.manilatimes.net/2018/10/13/public-square/episcopal-coronation-of-our-lady-of-the-holy-rosary-inspires-catholic-faithful/457416|title=Episcopal Coronation of Our Lady of the Holy Rosary inspires Catholic faithful|website=Manila Times|date=13 Oktubre 2018}}</ref> |27 Setyembre 2018{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 7 Oktubre 2022.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Cardona, Rizal|Cardona]], [[Rizal]] |Obispo Nolly Buco |[[File:La Virgen de Sapao de Cardona.jpg|200px]] |[[File:Cardona Church, Rizal, Nov 2025 (2).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pilar |12 Oktubre 2018 |Parokya ng Nuestra Señora del Pilar, [[Pilar, Sorsogon]] |Obispo Arturo Bastes | | |- |Maria Inmaculada de Salawag |8 Disyembre 2018 |Parokya ni Maria Inmaculada, Salawag, [[Dasmariñas]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista | |[[File:9807Dasmariñas City Landmarks Barangays Roads 26.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2018{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 8 Disyembre 2022.}} |Basilika Minor ng Inmaculada Concepción, [[Lungsod ng Batangas]], [[Batangas]] |Arsobispo Gilbert Garcera |[[File:La Inmaculada Concepción de Ciudad de Batangas 2024-06-29.jpg|200px]] |[[File:Batangas City Basilica 2023-04-05.jpg|200px]] |- style="vertical-align:top; background:#ccc;" |''Nuestra Señora de la Esperanza Macarena—Virgen Dolor de Sariaya''{{efn|Ang imahen ay kinoronahan ng pribadong pagmamay-ari, kaya't masasabi na hindi ito opisyal dahil hindi nakalagak ang imahen sa isang dambana. Ngunit kalaunan ay ibinigay na rin sa parokya ng pamilyang nangangalaga ang Virgen Dolor de Sariaya. Naglabas rin ng dekreto ng koronasyon ang [[Diyosesis ng Lucena]] noong 2018 na nilagdaan ng lubos na kagalang-galang, Mel Uy, [[obispo]] ng Lucena.}} |8 Disyembre 2018 |Pandiyosesanang Dambana ng Santo Cristo de Burgos, [[Sariaya]], [[Quezon]] |Obispo Mel Uy | |[[File:SariayaChurchPlazajf0001 09.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de los Pobres |29 Disyembre 2018 |Parokya ng Mahal na Ina ng mga Mahirap, [[Lungsod ng Taguig]] |Obispo Mylo Hubert Vergara |[[File:Venerada Imagen de Nuestra Señora, Santísima Virgen de los Pobres de Taguig. Ina ng mga Dukha, Manila Cathedral. 2024.jpg|200px]] |[[File:827Western Bicutan, Taguig City 03.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Candelaria |31 Enero 2019 |Parokya ng Nuestra Señora de Candelaria, [[Silang, Kabite|Silang]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista |[[File:Our Lady of Candelaria de Silang.jpg|200px]] |[[File:SilangChurchjf0061 12.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de los Dolores<br/>(''Imaheng pamprusisyon'') |12 Abril 2019 |Pambansang Dambana ng Mahal na Ina ng Hapis, [[Dolores, Quezon]] |Obispo Mel Uy |[[File:IGMP 2023. Processional Image of Nuestra Señora de los Dolores de Quezon.jpg|200px]] |[[File:Doloeres,Quezonjf9918 39.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen |8 Setyembre 2019 |Parokya ng Mahal na Ina ng Bundok Karmelo, Pulong Buhangin, [[Santa Maria, Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Episcopally crowned image of Impo Karmen.jpg|200px]] |[[File:3215Our Lady of Mount Carmel Church in Santa Maria, Bulacan 2021 03.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de las Mercedes |24 Setyembre 2019 |Kapilya ng Mahal na Ina ng Awa, Mercedes, [[Catbalogan]], [[Kanlurang Samar|Western Samar]] |Arsobispo Gabriele Giordano Gaccia | | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario<ref>{{Cite web|url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/hagonoy-holds-episcopal-coronation-of-marian-image/|title=Hagonoy holds episcopal coronation of Marian image|website=CBCPNews|date=10 Oktubre 2019}}</ref> |7 Oktubre 2019 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, Santo Rosario, [[Hagonoy]], [[Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:24Episcopal Coronation Nuestra Señora del Santisimo Rosario de Hagonoy 32.jpg|200px]] |[[File:09403jfRiver Mercado Santo Rosario San Jose Hagonoy Bulacanfvf 11.jpg|200px]] |- |Purísima Concepción Pequeña |8 Disyembre 2019 |Parokya ng Inmaculada Concepción, Concepcion Pequeña, [[Naga, Camarines Sur]] |Arsobispo Rolando Tria-Tirona | |[[File:Immaculate concepcion church.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de la Merced<ref>{{Cite web|url=https://philippines.licas.news/2020/09/04/tarlac-bishop-approves-episcopal-coronation-of-marys-image/|title=Tarlac bishop approves episcopal coronation of Mary's image}}</ref> |24 Setyembre 2020{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 24 Pebrero 2023.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Awa, Matatalaib, [[Lungsod ng Tarlac]], [[Tarlac]] |Obispo Enrique Macaraeg |[[File:MercedTarlac.jpg|200px]] |[[File:9933Diocesan Shrine Parish Nuestra Señora de la Merced Matatalaib 03.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario de Amaya |1 Oktubre 2020 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, Amaya, [[Tanza]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista |[[File:304Tanza, Cavite Landmarks Barangays Roads 05.jpg|200px]] |[[File:201Tanza, Cavite Landmarks Barangays Roads 41.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario—La Naval de Pamisaraoan |11 Oktubre 2020 |Parokya ng Banal na Sanggol, [[San Antonio, Zambales]] |Obispo Bartolome Santos Jr. |[[Talaksan:La Naval de Pamisaraoan.jpg|200px]] |[[File:SanAntonio,Zambalesjf8901 01.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora, Patrocinio de Maria Santísima |14 Nobyembre 2020{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 23 Abril 2022.}} |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Patrocinio de Maria Santisima, [[Boljoon]], [[Cebu]] |Obispo Midyphil Billones | |[[File:Boljoon Church, Cebu.jpg|200px]] |- |Maria, Kagalingan ng mga May-Sakit<br/>(''Madonna Salus Infirmorum'') |16 Nobyembre 2020 |Parokya ni San Isidro Labrador, Bambang, [[Bulakan, Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Madonna Salus Infirmorum de Bambang, Bulakan 02.jpg|200px]] |[[File:0101San Isidro Labrador Parish Church Bambang, Bulakan 20.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de las Flores de Bocaue |21 Nobyembre 2020 |Pandiyosesanang Dambana ng Banal na Krus ng Wawa, [[Bocaue]], [[Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Saint Martin of Tours Parish Church Bocaue Cross 25.jpg|200px]] |[[File:8125Saint Martin of Tours Parish Holy Cross Shrine Bulacan 07.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Asunción de Bulakan |28 Nobyembre 2020 |Pandiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora de la Asunción, [[Bulakan, Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Our Lady of Assumption Church Bulakan Bulacan Province 16.jpg|200px]] |[[File:Exterior of the Our Lady of the Assumption Parish Church in Bulacan, Bulacan 06.jpg|200px]] |- |La Purísima Concepción de Baliuag - Birhen sa Patio |1 Pebrero 2021 |Pandiyosesanang Dambana ni San Agustin, [[Baliwag]], [[Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:9609St. Augustine Parish Church of Baliuag 48.jpg|200px]] |[[File:9603Poblacion Baliuag, Bulacan 05.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Mar Cautiva |19 Hulyo 2021 |Parokya ng mga Banal na Anghel, [[Santo Tomas, La Union]] |Obispo Daniel Presto |[[File:Cautivajf.jpg|200px]] |[[File:2636Poblacion, Santo Tomas, La Union 44.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Soledad de Maquinaya |22 Agosto 2021 |Parokya ng Inmaculada Concepción, Barretto, [[Olongapo]], [[Zambales]] |Obispo Bartolome Santos Jr. |[[File:Nuestra Señora de la Soledad de Maquinaya.jpg|200px]] | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario de Olongapo |3 Oktubre 2021 |Kapilya ng Reyna ng Kabanal-banalang Rosaryo, New Kababae, [[Olongapo]], [[Zambales]] |Obispo Bartolome Santos Jr. |[[Talaksan:Santo Rosario de Olongapo.jpg|200px]] |[[File:Queen of the Most Holy Rosary Chapel, Olongapo City. 2025 (1).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario—La Naval de San Marcelino |10 Oktubre de 2021 |Parokya ni San Guillermo, [[San Marcelino, Zambales]] |Obispo Bartolome Santos Jr. |[[Talaksan:La Naval de San Marcelino.jpg|200px]] |[[File:195San Marcelino, Zambales Barangays Roads 20.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción<ref>{{Cite web|url=https://www.sunstar.com.ph/cebu/local-news/cebu-cathedral-honors-mary-with-coronation-procession|title=Cebu Cathedral honors Mary with coronation, procession|date=8 Disyembre 2021}}</ref> |8 Disyembre 2021 |Katedral Metropolitana ng [[Lungsod ng Cebu]] |Obispo Midyphil Billones |[[File:Cebu Metropolitan Cathedral - Front Retablo - Right-Hand Side.jpg|200px]] |[[File:Cebu Metropolitan Cathedral 20180628a.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen—La Limpia de Cebu |8 Enero 2022 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Bundok Karmelo—La Limpia, [[Lungsod ng Cebu]] |Arsobispo Jose Palma | | |- |Nuestra Señora de la Consolación y Correa<ref>{{Cite web|url=https://palawan-news.com/our-lady-of-cuyo/|title=Our Lady of Cuyo|access-date=2023-11-30|archive-date=2024-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224233916/https://palawan-news.com/our-lady-of-cuyo/|url-status=dead}}</ref> |27 Agosto 2022 |Parokya ni San Agustin, [[Cuyo, Palawan]] |Obispo Broderick Pabillo | |[[File:Fort Cuyo.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Paz y Buen Viaje |8 Setyembre 2022 |Parokya ng Mahal na Birhen ng Kapayapaan at Mabuting Paglalakbay, Dela Paz, [[Biñan]], [[Laguna]] |Obispo Buenaventura Famadico |[[File:1219Biñan City, Laguna Roads Landmarks 22.jpg|200px]] |[[File:1219Biñan City, Laguna Roads Landmarks 48.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Rosario |7 Oktubre 2022 |Parokya ng Santo Rosaryo, [[Malita]], [[Davao Occidental]] |Obispo Guillermo Afable | | |- |Nuestra Señora del Rosario |7 Oktubre 2022 |Katedral ni San Agustin, [[Cagayan de Oro]], [[Misamis Oriental]] |Arsobispo Jose Cabantan | |[[File:San Agustin Cathedral.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Esperanza<ref>{{Cite web|url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/palos-our-lady-of-hope-gets-episcopal-coronation-on-yolandas-9th-anniversary/|title=Yolanda's 9th anniversary|website=CBCPNews}}</ref> |8 Nobyembre 2022 |Katedral Metropolitana ng [[Palo, Leyte]] |Arsobispo John Du |[[File:Pope Francis Tacloban 12.jpg|200px]] |[[File:Palo Cathedral 01.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de Candelaria de Tondo<ref>{{Cite web|url=https://philippines.licas.news/2022/10/13/tondos-nuestra-senora-de-candelaria-granted-episcopal-coronation/|title=Tondo's Nuestra Señora de Candelaria granted episcopal coronation}}</ref> |18 Nobyembre 2022 |Basilika Menor at Pang-Arkidiyosesanang Dambana ng Banal na Bata, [[Tondo, Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:TondoChurchjf1282 07.JPG|200px]] |[[File:Tondo Church Manila 2.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción |7 Disyembre 2022 | Pang-arkidiyosesis na Dambana at Parokya ni Santa Ana, [[Lungsod ng Davao]] |Arsobispo Romulo Valles | |[[File:Santa Ana Shrine Parish Davao City.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2022 |Parokya ng Inmaculada Concepción, [[Mataasnakahoy]], [[Batangas]] |Arsobispo Gilbert Garcera |[[File:The original image of Nuestra Señora de la Inmaculada Concepcion de Mataasnakahoy.webp|200px]] |[[File:MataasnaKahoy,Batangasjf0431 13.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de los Ángeles<ref>{{Cite web|url=https://philippines.licas.news/2022/07/03/nuestra-senora-de-los-angeles-of-binangonan-granted-episcopal-coronation/|title='Nuestra Señora de los Angeles' of Binangonan granted episcopal coronation}}</ref> |10 Disyembre 2022{{Efn|Ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong ika-17 ng Enero 2026}} |Parokya ng Mahal na Ina ng mga Anghel, Pilapila, [[Binangonan]], [[Rizal]] |Obispo Nolly Buco |[[File:Delos Angeles de Binangonan.jpg|200px]] |[[File:9941Nuestra Señora de los Angeles Parish Church 16.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Lourdes |11 Pebrero 2023 |Parokya ng Mahal na Birhen ng Lourdes, [[Tagaytay]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista | |[[File:Tagaytay City's Our Lady of Lourdes Church facade.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Expiación |25 Marso 2023 |Katedral ng Nuestra Señora de la Expiación, [[Lungsod ng Baguio]] |Obispo Victor Bendico |[[File:Interior de la Catedral de Nuestra Señora de la Expiación. Ciudad Baguio, 2024.jpg|200px]] |[[File:Baguio Cathedral 2023-02-24.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pronto Socorro<ref>{{Cite web|url=https://www.bicolmail.net/single-post/coronation-of-image-of-ol-of-prompt-succor-set-on-may-6|title=Coronation of image of OL of Prompt Succor, set on May 6|website=Bicol Mail|access-date=2023-11-30|archive-date=2023-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231130235605/https://www.bicolmail.net/single-post/coronation-of-image-of-ol-of-prompt-succor-set-on-may-6|url-status=dead}}</ref> |6 Mayo 2023 |Parokya ni San Francisco ng Assisi, [[Buhi]], [[Camarines Sur]] |Arsobispo Rolando Tria-Tirona | |[[File:St. Francis of Assisi Church, Buhi Camarines Sur.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |22 Oktubre 2023 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, Calmay, [[Dagupan]], [[Pangasinan]] |Arsobispo [[Socrates Villegas]] |[[File:308Calmay Carael, Dagupan, Pangasinan 42.jpg|200px]] |[[File:308Calmay Carael, Dagupan, Pangasinan 54.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Loreto |1 Disyembre 2023{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 10 Disyembre 2024.}} |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Loreto, [[Sampaloc, Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:Sampaloc Church 02.jpg|200px]] |[[File:Loreto Church, Sampaloc, Manila, April 2023.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Soledad |8 Disyembre 2023 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora de la Soledad, Tambo, [[Buhi]], [[Camarines Sur]] |Arsobispo Rolando Tria-Tirona |[[File:Nuestra Señora de la Soledad de Buhi.jpg|200px]] | |- |Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2023 |Katedral Metropolitana ng Kalinis-linisang Paglilihi. [[Roxas, Capiz|Roxas]], [[Capiz]] |Arsobispo Victor Bendico |[[File:Immaculate Concepcion Metropolitan Cathedral Roxas inside (Rizal Street, Roxas, Capiz; 04-07-2024).jpg|200px]] |[[File:Immaculate Concepcion Metropolitan Cathedral Roxas (Rizal Street, Roxas, Capiz; 10-19-2022).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de las Saleras |20 Abril 2024 |Pandiyosesanong Dambana at Parokya ng Nuestra Señora de las Saleras, [[Aliaga, Nueva Ecija]] |Obispo Sofronio Bancud |[[File:La Verdadera Imagen de Nuestra Señora de las Saleras, Patrona de Aliaga. Manila Cathedral 2024.jpg|200px]] |[[File:NuestraSeñoradelasSalerasParishChurchjf4956 04.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen de Alava |16 Hulyo 2024 |Pang-diyosesis na Dambana ng Mahal na Birhen ng Bundok Carmelo, [[Sison, Pangasinan]] |Obispo Jacinto Jose |[[File:La Bendita Imagen de la Santísima Virgen del Carmen de Álava Coronada. Sison, Pangasinan. 2024.jpg|200px]] |[[File:OurLadyofMountCarmelParishChurchjf868.JPG|200px]] |- |Madre de la Divina Gracia |23 Hulyo 2024 |Parokya ni San Miguel Arkanghel, [[Marilao, Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Marilao Church Bulacan 17.jpg|200px]] |[[File:Marilao Church, Bulacan, Mar 2024.jpg|200px]] |- |Sancta Maria Mater et Regina |8 Setyembre 2024 |Seminaryo ng Sancta Maria Mater et Regina, [[Roxas, Capiz|Lungsod Roxas]],[[Capiz]] ||Cardinal [[Jose Advincula]] | | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario de Paragû |30 Setyembre 2024 |Kapilya ng Birhen ng Rosario, Paragû, [[Tumauini]], [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] |Obispo David William Antonio | | |- |Nuestra Señora de la Medalla Milagrosa |27 Nobyembre 2024 |Pang-arkidiyosesis na Dambana ng Ina ng Medalya Milagrosa, [[Ermita, Maynila|Ermita]], [[Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:SVChurchjf7782 02.JPG|200px]] |[[File:09216jfErmita Adamson University Church Chapel Manila Buildingsfvf 15.jpg|200px]] |- |La Inmaculada Concepción |9 Disyembre 2024 |Parokya ng Inamculada Concepcion, [[Baganga]], [[Davao Oriental]] |Obispo Abel Apigo | | |- |La Inmaculada Concepción de Batanes |9 Disyembre 2024 |Katedral ng La Inmaculada Concepción, [[Basco]], [[Batanes]] |Obispo Danilo Ulep |[[File:Our Lady of the Immaculate Conception of Batanes.jpg|200px]] |[[File:Basco Cathedral 02.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de la Purificacion y Candelaria |1 Pebrero 2025 |Parokya ni San Fernando de Dilao, [[Paco, Maynila|Paco]], [[Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:Nuestra Señora de la Purificación y Candelaria Coronada.jpg|200px]] |[[File:San Fernando de Dilao Church, Paco, Manila, April 2023.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Gracia |7 Pebrero 2025 |Parokya ng Ina ng Biyaya, Lower Q. M., [[Baguio|Lungsod ng Baguio]] |Obispo Rafael Cruz | | |- |Nuestra Señora de Fatima de Urduja |2 Marso 2025{{Efn|Ang imahen ay gagawaran ng [[koronasyong kanonika]].}} |Pang-diyosesis na Dambana at Parokya ng Mahal na Birhen ng Fatima, Urduja Village, [[Caloocan|Lungsod ng Caloocan]] |Obispo Roberto Gaa |[[File:Our Lady of Fatima Parish Church Caloocan 36.jpg|200px]] |[[File:Our Lady of Fatima Parish Church Caloocan 02.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Anunciata |19 Marso 2025 |Basilika Menor at Parokya ni San Juan Bautista, [[Taytay, Rizal|Taytay]], [[Rizal]] |Obispo Ruperto Cruz Santos | |[[File:St. John the Baptist Church, Taytay, Rizal exterior 3.JPG|200px]] |- |Virgen sang Barangay |25 Marso 2025{{Efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 16 Oktubre 2025.}} |Katedral ni San Sebastian, [[Bacolod]], [[Negros Occidental]] |Obispo Patricio Buzon |[[File:Our Lady of the Barangay (Virgen sang Barangay) - March 25, 2025.jpg|200px]] |[[File:San Sebastian Cathedral Bacolod (Rizal Street, Bacolod, Negros Occidental; 10-31-2022).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima de Calamba |13 Mayo 2025 |Parokya ng Birhen ng Fatima, [[Calamba, Laguna|Calamba]], [[Laguna]] |Obispo Marcelino Antonio Maralit |[[Talaksan:Our Lady of Fatima of Calamba City.jpg|200px]] |[[File:2629Calamba City Laguna Roads Landmarks Barangays 38.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Trinidad de Malate |14 Hunyo 2025 |Parokya ng Banal na Santatlo, [[Malate, Maynila|Malate]], [[Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:Nuestra Señora de la Santisima Trinidad de Malate.jpg|200px]] |[[File:09917jfSantisima Trinidad Parish Church Estrada Dian Streets, Malate, Manila) 27.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Salvacion de Manila |16 Agosto 2025 |Parokya ng Nuestra Señora de Salvacion, [[Santa Mesa, Maynila|Sta. Mesa]], [[Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:0646JfSanta Mesa Altrura Church Magsaysay Boulevard Sampaloc Manilafvf 03.jpg|200px]] |[[File:0726JfSanta Mesa Altrura Church Magsaysay Boulevard Sampaloc Manilafvf 14.jpg|200px]] |- |Maria, Mediadora de Todas las Gracias |22 Agosto 2025 |Katedral ni Maria, Tagapamagitan ng Lahat ng Biyaya, [[Digos|Lungsod ng Digos]], [[Davao del Sur]] |Obispo Guillermo Afable | | |- |Maria Bambina |7 Setyembre 2025 |Parokya ng Pagsilang sa Mahal na Birheng Maria, Industrial Valley Complex, [[Marikina|Lungsod ng Marikina]] |Obispo Ruperto Cruz Santos |[[File:357Nativity of Our Lady Parish Church 36.jpg|200px]] |[[File:244Industrial Valley Complex, Marikina City Church School 15.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |26 Oktubre 2025 |Parokya ni Sto. Domingo, [[Santo Domingo, Ilocos Sur|Sto. Domingo]], [[Ilocos Sur]] |Obispo Marlo Peralta | |[[File:Sto. Domingo, Ilocos Sur church - Flickr.jpg|200px]] |- |La Inmaculada Concepción |7 Disyembre 2025 |Parokya ng Kalinis-linisang Paglilihi, [[Batan, Aklan|Batan]], [[Aklan]] |Obispo Victor Bendico | | |- |La Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2025 |Katedral ng Kalinis-linisang Paglilihi, [[Puerto Princesa]], [[Palawan]] |Obispo Socrates Mesina | |[[File:Immaculate Concepcion Cathedral in Puerto Princesa City.jpeg|200px]] |- |La Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2025 |Katedral ng Kalinis-linisang Paglilihi, [[Lungsod ng Kotabato]] |Obispo Charlie Inzon | |[[File:Immaculate Concepcion Metropolitan Cathedral Cotabato (Quezon Avenue, Cotabato City; 08-15-2023).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Guia |12 Enero 2026 |Parokya ng Nuestra Señora de Guia, [[Magallanes, Kabite|Magallanes]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista |[[File:MagallanesChurch,Naic,Cavitejf8164 01.JPG|200px]] |[[File:Magallanes,Kabitejf8104 20.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de la Paz y Buen Viaje |15 Enero 2026 |Pangdiyosesis na Dambana ng Nuestra Señora de la Paz y Buen Viaje, [[La Paz, Tarlac|La Paz]], [[Tarlac]] |Obispo Roberto Mallari |[[File:LaPazChurchjf7503 07.JPG|200px]] |[[File:7804jfLa Paz Church Tarlac Shrinejf 04.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Buen Consejo |26 Abril 2026 |Nuestra Señora del Buen Consejo Mission Station, [[Pasacao]], [[Camarines Sur]] |Obispo Jose Rojas, Jr. | | |- |Nuestra Señora del Sagrado Corazon |31 Mayo 2026 |Parokya ng Kabanal-banalang Manunubos - Brixton Hill, Santol, [[Lungsod Quezon|Lugsod Quezon]] | |[[File:0312jfMost Holy Redeemer Parish Church Brixton Hills Santol Doña Imelda Quezon Cityfvf 04.jpg|200px]] |[[File:0372jfMost Holy Redeemer Parish Church Brixton Hills Santol Doña Imelda Quezon Cityfvf 10.jpg|200px]] |- |Santa Mariang Reyna |22 Agosto 2026 |Parokya ni Santa Mariang Reyna, [[Taytay, Rizal|Taytay]], [[Rizal]] | | | |- |Nuestra Señora de la Consolacion y Correa |6 Setyembre 2026 |Parokya ni Santiago Apostol, [[Paombong]], [[Bulacan]] | |[[File:The Nuestra Señora dela Consolacion y Correa de Paombong.jpg|200px]] |[[File:Apaombongjf.JPG|200px]] |- |Virgen la Purisima Concepción de Tanay{{Efn|Ang imaheng nakadambana sa simbahan ay matagal nang tinatawag na Virgen ng Guadalupe ngunit sinasabi ng mga sinaunang mga akda na ang tunay na pamagat ng imahen ay La Purisima Concepcion. Noong ika-20 ng Enero 2025 ay pormal nang itinalaga ang La Purisima Concepcion na ikalawang patrona ng parokya.}} |''Hindi pa tiyak'' |Parokya ni San Ildefonso de Toledo, [[Tanay]], [[Rizal]] | |[[File:LaVirgenGuadalupedeTanay.jpg|200px]] |[[File:San Ildefonso Church2.JPG|200px]] |} ===Mga Imahen ni Kristo na Kinoronahang Episkopal=== {| class="wikitable sortable" width="100%" ! Opisyal na Titulo ng Imahen ! Petsa ng Koronasyon ! Lugar ng Pamimintuho ! Pinangunahan ni ! Imahen ng Batang Hesus ! Dambana |- | Santo Niño de Tacloban | 30 Hunyo 1968 | Pang-arkidiyosesis na Dambana ng Sto. Niño de Tacloban, [[Tacloban]], [[Leyte]] | style="text-align:center;" | Obispo Teotimo Pacis |[[File:Santo Nino Church Tacloban altar (002) 2023-11-19.jpg|200px]] |[[File:Santo Nino Church Tacloban (002) 2023-11-19.jpg|200px]] |} ==Mga tala== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Birheng Maria]] bedfvuo7sdx9n52vjtxb1fsydeuu1db 0 331945 2209089 2165485 2026-05-25T22:54:04Z Superastig 11141 Update. 2209089 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Home Radio Dagupan | callsign = DWIZ | logo = | caption = | city = [[Dagupan]] | area = [[Pangasinan]] at mga karatig na lugar | branding = 89.3 Home Radio | airdate = 2010 | frequency = 89.3 MHz | format = [[:en:Soft adult contemporary|Soft adult contemporary]] | language = [[English language|English]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 10,000 watts | erp = | class = | callsign_meaning = | former_callsigns = DWQT (2010–2013) | former_names = DWIZ (2013–2026) | network = Home Radio | owner = [[Aliw Broadcasting Corporation]] | webcast = | website = }} Ang '''DWIZ''' (89.3 [[:en:FM broadcasting|FM]]), sumasahimpapawid bilang '''89.3 Home Radio''', ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Aliw Broadcasting Corporation]]. Ang estudyo at transmiter ay matatagpuan sa 4/F, Bedbox Hotel Bldg., Rizal St., [[Dagupan]].<ref>{{Cite web |date=May 16, 2019 |title=ALIW BROADCASTING CORPORATION @ 28 |url=http://pilipinomirror.com/aliw-broadcasting-corporation-28/ |access-date=Disyembre 22, 2024 |archive-date=Oktubre 3, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191003103923/http://pilipinomirror.com/aliw-broadcasting-corporation-28/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=Cardinoza |first=Gabriel |date=August 28, 2014 |title=Dagupan mayor, city PNP chief deny link to radioman shooting |work=Philippine Daily Inquirer |url=https://newsinfo.inquirer.net/633500/dagupan-mayor-city-pnp-chief-deny-link-to-radioman-shooting}}</ref> ==Kasaysayan== Itinatag ang himpilang ito noong 2010 bilang '''89dot3 Home Radio''' sa ilalim ng call letter na DWQT. Noong Hulyo 15, 2013, naging kauna-unahang rehiyonal na [[DWIZ-AM|DWIZ]] ito na opisyal na inilunsad noong Hulyo 25 sa pamumuno ng dating personalidad ng [[DZRH]] na si Andy Vital.<ref>[https://www.pressreader.com/philippines/the-philippine-star/20130722/282325382582341 DWIZ opens News Radio Dagupan station]</ref> Noong Abril 30, 2026, namaalam ang DWIZ News FM sa ere. Noong Mayo 8, muli itong itinatag bilang '''Home Radio'''.<ref>{{cite news|url=https://interaksyon.philstar.com/trends-spotlights/2026/05/05/312906/home-radio-shift-sparks-concern-loss-djs/|title=‘No more voices to keep you company’: Home Radio shift sparks concern over loss of DJs|first=Jeline|last=Malasig|date=May 5, 2026|accessdate=May 5, 2026|website=Interaksyon}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Dagupan Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Pangasinan]] 8i1z4x8q4jo2hrrx7ghqstbxkhia39w 0 332479 2209132 2163000 2026-05-26T04:33:06Z Superastig 11141 Update. 2209132 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Home Radio Iloilo | callsign = DYQN | logo = DWIZIloilo.jpg | city = [[Lungsod ng Iloilo]] | country = Pilipinas | area = [[Iloilo]], [[Guimaras]] at mga karatig na lugar | branding = 89.5 Home Radio | airdate = Nobymebre 1993 | frequency = 89.5 MHz | format = [[:en:Soft adult contemporary|Soft adult contemporary]] | language = [[English language|English]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 10,000 watts | erp = 30,000 watts | class = | former_names = {{ubl|Q89 (1993–1999)|DWIZ (2023–2026)}} | network = Home Radio | owner = [[Aliw Broadcasting Corporation]] | website = [http://www.979homeradio.com/index.php/home-radio-iloilo/ 895 Home Radio Official Website] }} Ang '''DYQN''' (89.5 [[:en:FM broadcasting|FM]]), sumasahimpapawid bilang '''89.5 Home Radio''', ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Aliw Broadcasting Corporation]]. Ang estudyo at transmiter nito ay matatagpuan sa kahabaan ng 3/F Eternal Life Bldg., JM Basa cor. Ortiz St., [[Lungsod ng Iloilo]].<ref>[https://www.panaynews.net/the-p14000-peter-solis-nery-talk/ The P14,000 Peter Solis Nery talk]</ref> == Kasaysayan == Itinatag ang himpilang ito noong Nobyembre 1993 bilang '''Q89''' na may Top 40 na format.<ref>[http://rogerbrueda.blogspot.com/2014/04/ritz-school-summer-speaking-writing.html Ritz School Summer Speaking & Writing Programmes]</ref> [[Talaksan:89.5_Home_Radio_Iloilo.png|right|thumb|150x150px| Logo ng Home Radio Iloilo mula Hulyo 2017 hanggang Enero 2023.]] Noong 1999, naging '''Home Radio''' ito na may easy listening na format. Noong Enero 16, 2023, manaalam ito sa ere. Noong Enero 30, 2023, muli itong itinatag bilang rehiyonal na himpilan ng '''DWIZ''' na may halong musika at balita sa format. Noong Abril 30, 2026, namaalam ang DWIZ News FM sa ere. Noong Mayo 8, muli itong itinatag bilang '''Home Radio'''.<ref>{{cite news|url=https://interaksyon.philstar.com/trends-spotlights/2026/05/05/312906/home-radio-shift-sparks-concern-loss-djs/|title=‘No more voices to keep you company’: Home Radio shift sparks concern over loss of DJs|first=Jeline|last=Malasig|date=Mayo 5, 2026|accessdate=Mayo 26, 2026|website=Interaksyon}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Iloilo City Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Iloilo]] cstwu3s65ohbcnbuay8hxxv5oggep5y 0 332853 2209129 2163971 2026-05-26T04:30:07Z Superastig 11141 Update. 2209129 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Home Radio Palawan | callsign = DWAN | logo = | logo_size = | city = [[Puerto Princesa]] | country = Pilipinas | area = [[Palawan]] | branding = 94.3 Home Radio | airdate = November 28, 2014 | frequency = 94.3 MHz | format = [[:en:Soft adult contemporary|Soft adult contemporary]] | language = [[English language|English]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 10,000 watts | erp = 20,000 watts | class = | callsign_meaning = Antonio Cabangon | former_names = DWIZ (2015–2026) | former_callsigns = DWQP (2014–2015) | network = Home Radio | owner = [[Aliw Broadcasting Corporation]] | webcast = [http://www.dwiz882am.com/index.php/dwiz-palawan-audio-streaming Official Website] | website = }} Ang '''DWAN''' (94.3 [[:en:FM broadcasting|FM]]), sumasahimpapawid bilang '''94.3 Home Radio''', ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Aliw Broadcasting Corporation]]. Ang estudyo at transmiter nito ay matatagpuan sa Citystate Asturias Hotel, South National Highway, Brgy. Tiniguiban, [[Puerto Princesa]].<ref>{{Cite web |url=http://pilipinomirror.com/aliw-broadcasting-corporation-28/ |title=ALIW BROADCASTING CORPORATION @ 28 |access-date=2025-01-31 |archive-date=2019-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191003103923/http://pilipinomirror.com/aliw-broadcasting-corporation-28/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=SOA on Livestock Culminates |url=http://ati.da.gov.ph/ati-4b/news/06272019-0836/soa-livestock-culminates |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191003103932/http://ati.da.gov.ph/ati-4b/news/06272019-0836/soa-livestock-culminates |archive-date=October 3, 2019 |access-date=October 3, 2019}}</ref><ref>[https://businessmirror.com.ph/2014/11/27/aliw-broadcasting-corp-launches-natural-94-3-home-radio-palawan/ Aliw Broadcasting Corp. launches Natural 94.3 Home Radio Palawan]</ref> == Kasaysayan == Itinatag ang himpilang ito noong Nobyembre 28, 2014 bilang '''Home Radio''' sa ilalim ng call letters na DWQP. Noong Nobyembre 2015, muli ito inilunsad bilang pangrehiyonal na [[DWIZ-AM|DWIZ]]. Noong Abril 30, 2026, namaalam ang DWIZ News FM sa ere. Noong Mayo 8, muli itong itinatag bilang '''Home Radio'''.<ref>{{cite news|url=https://interaksyon.philstar.com/trends-spotlights/2026/05/05/312906/home-radio-shift-sparks-concern-loss-djs/|title=‘No more voices to keep you company’: Home Radio shift sparks concern over loss of DJs|first=Jeline|last=Malasig|date=Mayo 5, 2026|accessdate=Mayo 26, 2026|website=Interaksyon}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Palawan Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Puerto Princesa]] 1wap2jga6e5lg26koijah1r0lbol2vm 0 333740 2209192 2155425 2026-05-26T10:48:10Z Superastig 11141 Update. 2209192 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Home Radio Davao | callsign = DXQM | logo = | city = [[Lungsod ng Davao]] | area = [[Kalakhang Dabaw]] at mga karatig na lugar | branding = 98.7 Home Radio | airdate = 1992 | frequency = 98.7 MHz | format = [[:en:Soft adult contemporary|Soft adult contemporary]] | language = [[English language|English]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 10,000 watts | erp = 20,000 watts | class = | callsign_meaning = | former_names = DWIZ (2023–2026) | network = Home Radio | owner = [[Aliw Broadcasting Corporation]] | website = }} Ang '''DXQM''' (98.7 [[:en:FM broadcasting|FM]]), sumasahimpapawid bilang '''98.7 Home Radio''', ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Aliw Broadcasting Corporation]]. Ang estudyo nito ay matatagpuan sa ATU Plaza Commercial Mall, Gov. Duterte St., [[Lungsod ng Davao]], at ang transmiter nito ay matatagpuan sa Broadcast Avenue, Shrine Hills, Matina, [[Lungsod ng Davao]].<ref>[https://www.pressreader.com/philippines/sunstar-davao/20150912/281951721598304 THE HITS OF HOME RADIO]</ref><ref>[https://www.sunstar.com.ph/article/318624/Feature/Radio-DJ-with-dreams Radio DJ with dreams]</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:98.7_Home_Radio_Davao.png|right|thumb|150x150px| Logo ng Home Radio Davao mula Hulyo 2017 hanggang Enero 2023.]] Itinatag ang himpilang ito noong 1992 bilang '''Home Radio'''. Noong Agosto 1, 2016, inilunsad nito ang mga programang pangbalita. Noong Enero 30, 2023, muli itong itinatag bilang rehiyonal na himpilan ng '''DWIZ'''. Noong Abril 30, 2026, namaalam ang DWIZ News FM sa ere. Noong Mayo 8, muli itong itinatag bilang '''Home Radio'''.<ref>{{cite news|url=https://interaksyon.philstar.com/trends-spotlights/2026/05/05/312906/home-radio-shift-sparks-concern-loss-djs/|title=‘No more voices to keep you company’: Home Radio shift sparks concern over loss of DJs|first=Jeline|last=Malasig|date=Mayo 5, 2026|accessdate=Mayo 26, 2026|website=Interaksyon}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Davao City Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Lungsod ng Davao]] bn9xqpoc4bhk3v4zl7c1t55gipb35jm 0 333801 2209087 2155858 2026-05-25T22:48:04Z Superastig 11141 Update. 2209087 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Home Radio Legazpi | callsign = DWQA | logo = | city = [[Legazpi, Albay|Legazpi]] | area = [[Albay]] at mga karatig na lugar | branding = 92.3 Home Radio | airdate = 2006 | frequency = 92.3 MHz | format = [[:en:Soft adult contemporary|Soft adult contemporary]] | language = [[English language|English]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 10,000 watts | erp = 30,000 watts | class = | former_names = DWIZ (2023–2026) | network = Home Radio | owner = [[Aliw Broadcasting Corporation]] | website = [http://www.979homeradio.com/index.php/92-3-homeradio-legazpi/ 923 Home Radio Official Website] }} Ang '''DWQA''' (92.3 [[:en:FM broadcasting|FM]]), sumasahimpapawid bilang '''92.3 Home Radio''', ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Aliw Broadcasting Corporation]]. Ang estudyo at transmiter nito ay matatagpuan sa 4th Floor, ALC Group Bldg., Rizal St., Brgy. Pigcale, [[Legazpi, Albay]].<ref>{{Cite web |title=2015 ANNUAL PERFORMANCE REPORT {{!}} NTC Region 5 |url=http://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025131109/https://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |archive-date=October 25, 2022 |access-date=December 3, 2020}}</ref><ref>[https://www.rappler.com/nation/legazpi-broadcaster-ambushed Radio announcer shot dead in Albay]</ref> == Kasaysayan == [[File:DWIZLegazpi.jpg|thumb|left|150px|Dating logo.]] Itinatag ang himpilang ito noong 2006 bilang '''Home Radio'''. Noong Enero 16, 2023, namaalam ang Home Radio sa ere. Noong Enero 30, 2023, muli itong itinatag bilang rehiyonal na himpilan ng '''DWIZ'''. Noong Abril 30, 2026, namaalam ang DWIZ News FM sa ere. Noong Mayo 8, muli itong itinatag bilang '''Home Radio'''.<ref>{{cite news|url=https://interaksyon.philstar.com/trends-spotlights/2026/05/05/312906/home-radio-shift-sparks-concern-loss-djs/|title=‘No more voices to keep you company’: Home Radio shift sparks concern over loss of DJs|first=Jeline|last=Malasig|date=May 5, 2026|accessdate=May 5, 2026|website=Interaksyon}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Legazpi Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Albay]] p15qpp9ewphws03ot94m8s57o379rk3 0 333847 2209088 2157117 2026-05-25T22:51:04Z Superastig 11141 Update. 2209088 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Home Radio Naga | callsign = DWQJ | logo = | city = [[Naga, Camarines Sur|Naga]] | area = [[Camarines Sur]] at mga karatig na lugar | branding = 95.1 Home Radio | airdate = {{start date|2002|09|23}} | frequency = 95.1 MHz | format = [[:en:Soft adult contemporary|Soft adult contemporary]] | language = [[English language|English]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 5,000 watts | erp = 10,000 watts | class = | callsign_meaning = | former_names = DWIZ (2023–2026) | network = Home Radio | owner = [[Aliw Broadcasting Corporation]] | website = [http://www.979homeradio.com/index.php/home-radio-naga Official Website] }} Ang '''DWQJ''' (95.1 [[:en:FM broadcasting|FM]]), sumasahimpapawid bilang '''95.1 Home Radio''', ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Aliw Broadcasting Corporation]]. Ang estudyo at transmiter nito ay matatagpuan sa Eternal Gardens Compound, Basilica Rd., Brgy. Balatas, [[Naga, Camarines Sur]].<ref>{{Cite web |title=2015 ANNUAL PERFORMANCE REPORT {{!}} NTC Region 5 |url=http://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025131109/https://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |archive-date=October 25, 2022 |access-date=December 9, 2020}}</ref><ref>[http://naga.gov.ph/uncategorized/media/ Media in Naga City]</ref><ref>[https://bunyog.org/bunyog-sa-katotohanan-nasa-radyo-na/ BUNYOG sa Katotohanan, Nasa Radyo Na]{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:95.1_Home_Radio_Naga.png|right|thumb|150x150px| Logo ng Home Radio Naga mula Hulyo 2017 hanggang Enero 2023.]] Itinatag ang himpilang ito noong Setyembre 23, 2002 bilang '''Home Radio'''. Noong Enero 16, 2023, manaalam ito sa ere. Noong Enero 30, 2023, muli itong itinatag bilang rehiyonal na himpilan ng '''DWIZ'''. Noong Abril 30, 2026, namaalam ang DWIZ News FM sa ere. Noong Mayo 8, muli itong itinatag bilang '''Home Radio'''.<ref>{{cite news|url=https://interaksyon.philstar.com/trends-spotlights/2026/05/05/312906/home-radio-shift-sparks-concern-loss-djs/|title=‘No more voices to keep you company’: Home Radio shift sparks concern over loss of DJs|first=Jeline|last=Malasig|date=May 5, 2026|accessdate=May 5, 2026|website=Interaksyon}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Naga Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Camarines Sur]] 5z85gbq7l3rifkgy9zcr6y74rm68fad 0 334071 2209196 2208969 2026-05-26T11:23:53Z Tabilay 153890 2209196 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=April 2025}} {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Eala at the [[:en:2025 SEA Games|2025 SEA Games]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Metro Manila]], Philippines<br>[[Mallorca]], Spain |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Quezon City]], Philippines |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = March 2020 |plays = Left-handed (two-handed backhand) |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Fitness Coach) |careerprizemoney = US 1,997,574 |singlesrecord = {{tennis record|won=212|lost=130}} |singlestitles = 0 |highestsinglesranking = No. 29 (March 16, 2026) |currentsinglesranking = No. 37 (May 25, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=46}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = No. 88 (May 4, 2026) |currentdoublesranking = No. 116 (May 25, 2026) |updated = May 25, 2026 |AustralianOpenresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's singles|2026]]) |FrenchOpenresult = 1R ([[:en:2026 French Open – Women's singles|2026]]) |Wimbledonresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's singles|2025]]) |USOpenresult = 2R ([[:en:2025 US Open – Women's singles|2025]]) |AustralianOpenDoublesresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's doubles|2026]]) |FrenchOpenDoublesresult = 2R ([[:en:2025 French Open – Women's doubles|2025]]) |WimbledonDoublesresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's doubles|2025]]) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |the {{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the SEA Games|SEA Games]]}} {{MedalGold | 2025 Thailand | Singles }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Team }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Singles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Team }} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze | 2022 Hangzhou | Singles }} {{MedalBronze|2022 Hangzhou|Mixed doubles}} }} Si '''Alexandra Maniego Eala''' (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Quezon City]]) ay Pilipinong manlalaro ng [[tenis]]. Siya ang pinakamataas na ranggong Pilipino, umabot sa pandaigdigang bilang na 29 noong Marso 16, 2026.<ref name=":11">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=March 16, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high World No. 29 |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/16/eala-rises-to-career-high-world-no-29-in-latest-wta-rankings-1032}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa 2020 Australian Open at 2021 French Open, at singles sa 2022 US Open.<ref name=":1">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=September 10, 2022 |title=Eala captures US Open girls' singles crown |url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/}}</ref> Mayroon siyang 5 ITF singles at 3 ITF doubles titles, at noong 2025 umabot sa semifinal ng Miami Open, final ng Eastbourne Open, at nagwagi sa WTA 125 Guadalajara Open.<ref name=":62">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Singles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/d/titles/ |access-date=2025-12-03 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":72">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Doubles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":63">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Singles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> Simula noong 2023, lumahok si Eala sa mga Grand Slam tournaments bilang propesyonal, kung saan nakapasok siya sa main draw mula 2025 French Open hanggang 2026 Australian Open at umabot sa ikalawang round ng 2025 US Open sa singles.<ref name=":63" /> Sa doubles naman, nakapaglaro siya noong 2025 at 2026, na ang pinakamataas na resulta ay ang ikalawang round ng 2025 French Open.<ref name=":6" /> Si Eala ay nagwagi ng mga pilak na medalya sa 2021 SEA Games at 2022 Asian Games, at pinangunahan ang koponan sa promosyon sa Group I noong 2024. Noong 2025 SEA Games, nakamit niya ang gintong medalya sa women’s singles at dalawang tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":12" /><ref name=":13" /> == Maagang Buhay == Si '''Alexandra Maniego Eala''' ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang business executive,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 March 2026}}</ref> at [[:en:Rizza_Maniego-Eala|Rosemarie Maniego-Eala]], dating [[Globe Telecom]] CFO hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[:en:1985_SEA_Games|1985 SEA Games]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina [[:en:Noli_Eala|Noli Eala]], dating chairperson ng [[:en:Philippine_Sports_Commission|Philippine Sports Commission]] at commissioner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=August 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=March 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=August 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=November 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]}}</ref> at ang fashion designer na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=April 23, 2026}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tennis para sa [[:en:Penn_State_Nittany_Lions|Penn State Nittany Lions]] mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=May 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=March 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal}}</ref> Nagsimula si Eala sa tennis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=[Gulf News |date=August 28, 2025}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang coach.<ref>{{Cite web |date=November 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=August 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at [[:en:Colegio_San_Agustin_–_Makati|Colegio San Agustin]] sa [[Makati]], bago lumipat sa [[:en:Rafa_Nadal_Academy|Rafa Nadal Academy]] sa [[:en:Manacor|Manacor]], Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 22, 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]}}</ref> == Personal na buhay == Tinukoy ni Eala ang [[:en:Kaldereta|kaldereta]] bilang kanyang paboritong ulam<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=3 Pebrero 2026 |title=Ikaw ba ay tao ng Kare-Kare? Ang ranggo ni Alex Eala sa pagkaing Pilipino ay maaaring ikagulat mo |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=23 Pebrero 2026 |website=One Sports |language=tl}}</ref> Mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa sa kape.<ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Ibinunyag ni Alex Eala at mga kapwa propesyonal ang kanilang personalidad sa labas ng korte sa Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 Marso 2026}}</ref> Multilingual si Eala, nagsasalita ng Ingles, Kastila, at kanyang katutubong [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang isang pangarap na nagpasiklab ng fenomeno sa tennis |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 Marso 2026}}</ref> Ipinahayag niya ang kanyang kagustuhan sa [[:en:Wimbledon_Championships|Wimbledon]] sa mga Grand Slam na torneo. <ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=3 Hulyo 2025 |title='Living my dream': Nagdiwang si Alex Eala sa makasaysayang Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=3 Hulyo 2025 |website=Rappler |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Disyembre 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview kay Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=24 Disyembre 2025 |website=Instagram |language=tl}}</ref> Tinukoy ni Eala si [[Maria Sharapova]] bilang impluwensya sa kanyang istilo ng paglalaro, at siya ay nagsanay kasama si [[Rafael Nadal]] gayundin ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=19 Hulyo 2025 |title=Ang impluwensya ni Sharapova ang nagtutulak sa agresibong laro ni Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Manila Standard |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=20 Nobyembre 2025 |title=Naglaro si Alex Eala kasama si Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Inquirer |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 Agosto 2025 |title=Bago ang malalaking tao, palaging nasa tabi ni Alex Eala ang kanyang kapatid na si Miko |url=https://www.spin.ph/tennis/get-to-know-alex-eala-older-brother-and-avid-supporter-miko-a6035-20250827 |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Spin.ph |language=tl}}</ref> Ang kanyang tagumpay sa 2025 Miami Open ay nagtatag kay Eala bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na inihahambing ng mga komentarista ang kanyang impluwensya kay boksingero [[Manny Pacquiao]]. Napansin ng mamamahayag sa palakasan at dating manlalaro ng tennis na si [[:en:Dyan_Castillejo|Dyan Castillejo]] na tinatrato na siya ng mga tagahanga "na para bang nanalo na siya ng Grand Slam." Pinalakas niya ang kanyang koneksyon sa mga tagasuporta sa pamamagitan ng pagsasalita sa Tagalog, at ang kanyang pag-angat ay nagpasiklab ng bagong interes sa tennis sa Pilipinas at sa mga [[:en:Overseas_Filipinos_Filipino_diaspora|komunidad ng Pilipino sa ibayong dagat]]. Dumadalo ang mga tagahanga sa kanyang mga laban sa malaking bilang, habang marami ang sumusubaybay mula sa bahay at sa buong mundo sa kabila ng pagkakaiba ng oras. Inihambing ng mga analista ang kanyang epekto sa pagpapalawak ng tennis sa mga pigura tulad nina [[:en:Li_Na|Li Na]] at [[:en:Ons_Jabeur|Ons Jabeur]].<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang isang pangarap na nagpasiklab ng fenomeno sa tennis |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Mas naging palakaibigan si Eala sa tour at nakabuo ng mga sumusuportang pagkakaibigan kina [[:en:Iva_Jović|Iva Jović]], [[:en:Zeynep_Sonmez|Zeynep Sonmez]], [[:en:Victoria_Mboko|Victoria Mboko]], [[:en:Eva_Lys|Eva Lys]], [[:en:Leylah_Fernandez|Leylah Fernandez]], at [[:en:Lizette_Cabrera|Lizette Cabrera]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=9 Marso 2026 |title=Ibinunyag ni Alex Eala ang mga kaibigan na kanyang nakilala sa kanyang batang karera sa WTA |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-bares-friends-she-has-made-in-her-young-wta-career-a6035-20260309 |access-date=9 Marso 2026 |website=Spin.ph |language=tl}}</ref> == Karera == === Juniors === Sa edad na 12, nagwagi si Eala sa 2018 [[:en:Les_Petit_As|Les Petits As]] sa Pransya,<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/cookies/?returnurl=%2Fnews%2F117748%2FLilov-Eala-win-at-Les-Petits-As |access-date=November 14, 2024 |website=Tennis Europe}}</ref> at nakuha ang kanyang unang under‑18 singles at doubles titles sa ITF Trofeo David Ferrer sa Alicante, Spain.<ref>{{Cite web |last=Payo |first=Jasmine |date=April 25, 2025 |title=Building blocks to success: Rundown of Alex Eala’s best tennis campaigns |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-best-tennis-campaigns/ |access-date=November 14, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Noong 2019, napanalunan ni Eala ang [[:en:Orange_Bowl_(tennis)|Orange Bowl]] girls’ doubles title kasama si [[:en:Evialina_Laskevich|Laskevich]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=December 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |language=en |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217 |access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa [[:en:2020_Australian_Open_–_Girls'_doubles|Australian Open]] girls’ doubles kasama si [[:en:Priska_Madelyn_Nugroho|Nugroho]].<ref>{{Cite web |date=2020-01-31 |title=Eala, Nugroho capture Australian Open girls' doubles title |url=https://www.espn.com/story/_/id/28604688/eala-nugroho-capture-australian-open-girls-doubles-title |access-date=2025-10-08 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Sa 2021 [[:en:2021_French_Open_–_Girls'_doubles|French Open]], nakuha niya ang ikalawang junior Grand Slam doubles title kasama si [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]].<ref>{{Cite news |last=Go |first=Beatrice |date=April 5, 2023 |title=Alex Eala clinches juniors world No. 2 after French Open romp |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-ranking-itf-world-juniors-2020/ |access-date=November 16, 2025}}</ref> Noong Hulyo 2021, nagwagi siya ng isahan at dalawahan (kasama si Madison Sieg) sa [[:en:Trofeo_Bonfiglio|Trofeo Bonfiglio]] sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=July 17, 2021 |title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior Grand Slam singles title sa [[:en:2022_US_Open_–_Girls'_singles|US Open]].<ref>{{Cite web |last=Levinsohn |first=Dan |date=September 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title at the 2022 US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html |access-date=November 14, 2025 |website=US Open}}</ref> === Prupesyonal na karera === ==== 2020 ==== '''Isahan''' Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto sa W25 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]], W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Castellón]], at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Monastir]]. Natapos naman siya sa unang yugto sa W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]] at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|Melilla]]. ==== 2021 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2021_WTA_Tour|WTA Tour]], unang sumabak si Eala sa [[:en:2021_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] ngunit hindi siya nakalusot sa qualifying. Gayunpaman, sa [[:en:2021_Winners_Open_–_Singles|Cluj-Napoca 250]], nakapasok siya sa pangunahing draw at umabot hanggang sa pangalawang yugto bago natalo kay [[:en:Mayar_Sherif|Sherif]].<ref name=":5">{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 |access-date=December 3, 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=ITF: Alex Eala Singles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/activity/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala |access-date=February 2, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang paligsahan ng [[:en:2021_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa dalawahan. Sa W25 Madrid, kasama si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]], nakarating sila sa quarterfinals. Samantala, sa W25 Platja d’Aro, nakipag‑pares siya kay [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]] at umabot sila hanggang sa finals.<ref name=":6">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Doubles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches?type=D#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==== 2022 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2022_WTA_Tour|WTA Tour]], tampok ang kaniyang pagsabak sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], subalit natalo siya sa unang yugto at sa qualifying na yugto.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2022_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa semifinals ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nakapasok siya sa quarterfinals ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Sa WTA Tour, nakapaglaro siya sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_doubles|Miami 1000]] at sa qualifying ng [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Sa ITF circuit, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang semifinals sa W25 Palma del Río kasama si [[:en:Marina_Bassols_Ribera|Ribera]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng pitong torneo at dalawang torneo na nabigo sa maagang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2023 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2023_WTA_Tour|WTA Tour]], lumahok siya sa qualifying ugtong [[:en:2023_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]] ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng [[:en:2023_Thailand_Open_–_Singles|Thailand 250]], [[:en:2023_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]], [[:en:2023_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]], at [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Singles|Monastir 250]]. Lumaban din siya bilang wildcard sa [[:en:2023_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2023_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(April–June)|W15 Yecla]] at kasunod sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Roehampton]].<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=June 4, 2023 |title=Alex Eala claims third ITF crown at W25 Yecla in Spain |url=https://www.abs-cbn.com/sports/06/04/23/tennis-alex-eala-claims-third-itf-crown-at-w25-yecla |access-date=November 7, 2025 |work=ABS CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=August 13, 2023 |title=Alex Eala wins fourth ITF title, rules W25 Roehampton |url=https://sports.inquirer.net/523461/alex-eala-wins-fourth-itf-title-rules-w25-roehampton |access-date=November 7, 2025 |website=Inquirer.net |language=en-US}}</ref> Nakarating siya sa finals ng [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Aldershot]] at [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|W40 Petange]]; sa semifinals ng [[:en:2023_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|W100 Vitoria-Gasteiz]] at [[:en:2023_Engie_Open_Nantes_Atlantique_–_Singles|W60 Nantes]]; at sa quarterfinals ng [[:en:2023_Women's_TEC_Cup_–_Singles|W60 Barcelona]] at [[:en:2023_Ando_Securities_Open_–_Singles|W100 Tokyo]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nagtapos siya sa ika-191 na puwesto sa pagtatapos ng taon.<ref>{{Cite news |last=Satumbaga-Villar |first=Kristel |date=September 20, 2023 |title=Eala improves to career-high No. 191 in WTA rankings |url=https://mb.com.ph/2023/9/20/eala-improves-to-career-high-no-191-in-wta-rankings |access-date=November 7, 2025 |website=Manila Bulletin}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan. Umabot siya sa apat na semifinals (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange), nakapasok sa apat na quarterfinals (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow), at ilang beses na nakarating sa nangyugto kabilang ang [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Doubles|Monastir 250]]. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na korte maliban sa W60 Chiasso, isang palaro na ginanap sa luwad.<ref name=":6" /> ==== 2024 ==== '''Isahan''' Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa qualifiers ng apat na Grand Slam ([[:en:2024_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]], [[:en:2024_French_Open_–_Women's_singles_qualifying|French Open]], [[:en:2024_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles_qualifying|Wimbledon]], [[:en:2024_US_Open_–_Women's_singles_qualifying|US Open]]). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang quarterfinal sa [[:en:2024_Veneto_Open_–_Singles|Veneto 125]] laban kay [[:en:Sara_Errani|Errani]].<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_WTA_Tour|WTA Tour]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] at [[:en:2024_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]]. Nabigo siya sa unang yugto ng [[:en:2024_Guadalajara_Open_Akron_–_Singles|Guadalajara 500]], [[:en:2024_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi 500]], at sa qualifiers ng [[:en:2024_Ningbo_Open_–_Singles|Ningbo 500]]. Hindi siya nakalusot sa qualifiers ng [[:en:2024_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] at [[:en:2024_Jiangxi_Open_–_Singles|Jiangxi 250]]. Bukod sa semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Oeiras 125]] at [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Makarska_International_Championships_–_Singles|Makarska 125]] at [[:en:2024_Polish_Open_–_Singles|Warsaw 125]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|Vitoria-Gasteiz]], tinalo si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]] sa final. Umabot din siya sa semifinals ng W100 [https://en.wikipedia.org/wiki/2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_%E2%80%93_Singles Dubai] at W50 [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Indore]], at sa quarterfinals ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan. Sa WTA, ang pinakamalalim niyang resulta ay ang semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_doubles|Canberra 125]] kasama si [[:en:Laura_Pigossi|Pigossi]]. Nagkaroon din siya ng limang quarterfinal finishes: sa [[:en:2024_Ningbo_Open|Ningbo 500]] kasama si [[:en:Liang_En-shuo|Liang]], sa [[:en:2024_Polish_Open_–_Doubles|Warsaw 125]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sa [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Doubles|Guadalajara 125]] kasama si [[:en:Kimberly_Birrell|Birrell]], sa [[:en:2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_–_Doubles|W100 Dubai]] kasama si [[:en:Valentini_Grammatikopoulou|Grammatikopoulou]], at sa [[:en:2024_Porto_Women's_Indoor_ITF_3_–_Doubles|W75 Porto 3]] kasama si [[:en:Alicia_Barnett|Barnett]]. Bukod dito, nagtalo siya sa unang yugto sa [[:en:2024_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] (kasama si [[:en:Taylah_Preston|Preston]]).<ref name=":72" /><ref name=":0" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W50 Pune]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sinundan ng magkasunod na panalo kasama si [[:en:Estelle_Cascino|Cascino]] sa [[:en:2024_Open_de_Seine-et-Marne_–_Doubles|W75 Croissy-Beaubourg]] at [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Doubles|W100 Vitoria-Gasteiz]]—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa semifinals ng [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W75 Trnava]] kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]].<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 27, 2024 |title=Alex Eala cops W50 Pune doubles title with Latvian partner |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/549446/alex-eala-cops-w50-pune-doubles-title-with-latvian-partner |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=March 31, 2024 |title=Eala, partner rule W75 Croissy-Beaubourg doubles tilt |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2024/03/31/2344255/eala-partner-rule-w75-croissy-beaubourg-doubles-tilt |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=July 21, 2024 |title=Alex Eala wins singles and doubles titles at W100 Vitoria-Gasteiz |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/575666/alex-eala-also-wins-singles-title-at-w100-vitoria-gasteiz |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref name=":6" /> ==== 2025 ==== '''Isahan''' Noong 2025, umakyat si Eala mula No. 147 tungo sa career-high No. 50 matapos lumahok sa 27 torneo.<ref name=":4" /> Ang pinakamalaking tagumpay ay dumating sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], kung saan tinalo ang world No. 2 [[:en:Iga_Świątek|Świątek]] sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Jessica_Pegula|Pegula]] sa semifinals. Sa damo, nakarating sa unang WTA final sa [[:en:2025_Eastbourne_Open_–_Women's_singles|Eastbourne 250]], ngunit natalo kay [[:en:Maya_Joint|Joint]]. Sa [[:en:2025_US_Open_–_Women's_singles|US Open]], nakamit ang unang panalo sa main draw at umabot sa ikalawang ugtolaban kay [[:en:Cristina_Bucșa|Bucșa]]. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa [[:en:2025_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], tinalo si [[:en:Panna_Udvardy|Udvardy]] sa final.<ref name=":4" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: quarterfinals sa [[:en:2025_SP_Open_–_Singles|São Paulo 250]] laban kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]], semifinal sa [[:en:2025_Jingshan_Tennis_Open_–_Women's_singles|Jingshan 125]] laban kay [[:en:Lulu_Sun|Sun]] at sa [[:en:2025_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]] laban kay [[:en:Wei_Sijia|Sijia]], at quarterfinals sa [[:en:2025_Ilkley_Open_–_Women's_singles|Ilkley 125]] laban kay [[:en:Rebecca_Marino|Marino]] at sa [[:en:2025_Suzhou_WTA_125_–_Singles|Suzhou 125]] laban kay [[:en:Viktorija_Golubic|Golubic]]. Umabot sa pangalawang yugto sa [[:en:2025_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] laban kay Świątek, at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Singles|Hong Kong 250]] laban kay [[:en:Victoria_Mboko|Mboko]]. Sa iba pang palihsahan nakarating sa pangalawang yugto ng [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Singles|Mumbai 125]] laban kay [[:en:Mai_Hontama|Hontama]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Singles|Oeiras 125]] laban kay Udvardy.<ref name=":4" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo sa unang ugtong [[:en:2025_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] kay [[:en:Emiliana_Arango|Arango]], ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles|Wimbledon]] kay [[:en:Barbora_Krejčíková|Krejčíková]], at ng [[:en:2025_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]] sa qualifying kay [[:en:Jana_Fett|Fett]]. Natalo siya sa unang yugtong [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]] kay [[:en:Marta_Kostyuk|Kostyuk]], ng [[:en:2025_Canadian_Open_–_Women's_singles|Montreal 1000]] kay [[:en:Markéta_Vondroušová|Vondroušová]], at sa qualifying ng [[:en:2025_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]] kay [[:en:Moyuka_Uchijima|Uchijima]]. Natalo siys sa unang yugto ng [[:en:2025_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]] kay [[:en:Magda_Linette|Linette]], ng [[:en:2025_Singapore_Tennis_Open_–_Singles|Singapore 250]] kay [[:en:Simona_Waltert|Waltert]], ng [[:en:2025_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]] kay [[:en:Tereza_Valentová|Valentová]], ng [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] kay [[:en:Claire_Liu|Liu]], at sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_singles|Birmingham 250]] kay [[:en:Linda_Fruhvirtová|Fruhvirtová]].<ref name=":4" /> Sa [[:en:2025_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]], tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 [[:en:2025_Bengaluru_Open_–_Singles|Bengaluru]] laban kay [[:en:Dalila_Jakupović|Jakupović]], W75 Trnava 1 laban kay [[:en:Céline_Naef|Naef]], at W75 Trnava 2 laban kay [[:en:Valentina_Ryser|Ryser]].<ref name=":2" /> '''Dalawahan''' Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name=":6" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Doubles|Guangzhou 250]], kung saan umabot siya sa semifinals kasama si [[:en:Nadiia_Kichenok|Kichenok]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_doubles|Italian 1000]] kapareha si [[:en:_Coco_Gauff|Coco Gauff]].<ref name=":6" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_French_Open_–_Women's_doubles|French Open]] kasama si [[:en:Renata_Zarazúa|Zarazúa]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_doubles|Wimbledon]] kasama si [[:en:Eva_Lys|Lys]].<ref name=":6" /> Lumahok din siya sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_doubles|Birmingham 250]] kasama si [[:en:Rebeka_Masarova|Masarova]] at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Doubles|Hong Kong 250]] kasama si [[:en:Chan_Hao-ching|Hao-ching]], kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> Sa mga challengers, nakapaglaro siya sa [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Doubles|Mumbai 125]] kasama si [[:en:_Tsao_Chia-yi|Chia-yi]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] kasama si [[:en:Katie_Volynets|Volynets]], na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2026 ==== '''Isahan''' Sinimulan ni Eala ang kanyang [[:en:2026_WTA_Tour|2026 season]] nang may matibay na simula sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_singles|Auckland 250]]'', kung saan umabot siya sa semifinals bago natalo kay [[:en:Wang_Xinyu|Wang]].<ref>{{cite news |last=Satumbaga-Villar|first=Krystel|date=January 10, 2026|title=Alex Eala succumbs to Chinese rival in Auckland semis|url=https://mb.com.ph/2026/01/10/alex-eala-succumbs-to-chinese-rival-in-auckland-semis|work=The Manila Bulletin|access-date=January 10, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]]'', nabigo siya sa unang round ng singles.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks}}</ref> Lumaban siya sa ''[[:en:2026_Philippine_Women's_Open_–_Singles|Philippines 125]]'' bilang wildcard at nakapasok sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Camila_Osorio|Osorio]].<ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 29, 2026 |title=Alex Eala exits WTA Philippine Open, bows to Camila Osorio |url=https://sports.inquirer.net/660715/alex-eala-exits-wta-philippine-open-bows-to-camila-osorio |work=Philippine Daily Inquirer |access-date=January 29, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open|Abu Dhabi 1000]]'', umabot siya sa quarterfinals ngunit natalo kay [[:en:Ekaterina_Alexandrova|Alexandrova]].<ref>{{Cite news |last=Gasgonia |first=Dennis |date=February 5, 2026 |title=Natalo si Alex Eala sa quarterfinals ng Abu Dhabi laban kay Alexandrova ng Russia |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2026/2/5/alex-eala-bows-out-of-abu-dhabi-quarterfinals-in-loss-to-russia-s-alexandrova-2244 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Qatar_TotalEnergies_Open_–_Singles|Qatar 1000]]'', nabigo siya sa unang yugto.<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=February 9, 2026 |title=Alex Eala exits Qatar Open after falling to Tereza Valentova |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-exits-qatar-open-after-falling-to-tereza-valentova-a5019-20260209 |access-date=February 9, 2026}}</ref> Nakapasok siya sa quarterfinals ng ''[[:en:2026_Dubai_Tennis_Championships_–_Women's_singles|Dubai 1000]]'' bago natalo kay [[:en:Coco_Gauff|Gauff]].<ref>{{Cite news |last=Ballesteros |first=Jan |date=February 19, 2026 |title=Alex Eala succumbs to world No. 4 Coco Gauff in Dubai quarterfinals |website=onesports.ph |url=https://onesports.ph/more-sports/article/41325/alex-eala-succumbs-to-world-no-4-coco-gauff-in-dubai-quarterfinals-1 |access-date=February 19, 2026}}</ref> Sa tinaguriang ''Sunshine Double{{Efn|Ang Sunshine Double ay ang magkasunod na torneo ng Indian Wells Masters at Miami Open, dalawang prestihiyosong ATP Masters 1000 at WTA 1000 na ginaganap tuwing Marso. Nagsisimula ito sa California at nagtatapos sa Florida, at kilala ang tatlong linggong yugto na ito sa maaraw na panahon at mahigpit na iskedyul. Itinuturing itong pinakamahalagang serye ng pinagsamang mga torneo sa labas ng Grand Slams.}}'' na ''[[:en:2026_BNP_Paribas_Open|Indian Wells 1000]]'' at ''[[:en:2026_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]]'', umabot siya sa ika-apat na round sa parehong torneo bago natalo kina [[:en:Linda_Noskova|Noskova]] at [[:en:Karolína_Muchová|Muchová]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/11/tennis-alex-eala-bows-out-of-indian-wells-with-loss-to-linda-noskov-1231 |access-date=March 11, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |date=Marso 24, 2026 |title=Alex Eala natanggal sa Miami Open matapos matalo kay Karolína Muchová |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/24/alex-eala-bows-out-of-miami-open-0012 |access-date=Marso 24, 2026}}</ref> Sa mga korteng luwad ng Europa, nakarating si Eala sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_Upper_Austria_Ladies_Linz_–_Singles|Linz 500]] kung saan siya ay tinalo ni [[:en:Jelena_Ostapenko|Ostapenko]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=2026-04-08 |title=Eala nabigo matapos manguna ng 5-1 sa ikalawang set kontra Ostapenko, lumabas sa Linz Open |url=https://www.philstar.com/sports/2026/04/08/2519713/eala-squanders-5-1-second-set-lead-vs-ostapenko-exits-linz-open |access-date=2026-04-08 |website=Philstar.com}}</ref> Sa unang yugto ng [[:en:2026_Porsche_Tennis_Grand_Prix_–_Singles|Stuttgart 500]], siya ay pinatalsik ni [[:en:Leylah_Fernandez|Fernandez]].<ref>{{Cite news |date=2026-04-15 |title=Alex Eala natanggal sa Stuttgart Open matapos matalo kay Leylah Fernandez |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/15/alex-eala-stuttgart-open-0040 |access-date=2026-04-15 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], siya ay natalo ni [[:en:Elise_Mertens|Mertens]].<ref>{{Cite news |last= |first= |date=April 24, 2026 |title=Nagpatuloy ang hirap ni Alex Eala sa clay matapos ang pagkatalo sa Round of 64 laban kay Elise Mertens sa Madrid Open |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/985231/alex-eala-s-clay-struggles-continue-after-round-of-64-loss-to-elise-mertens-in-madrid-open/story/ |access-date=April 24, 2026 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=April 24, 2026 |title=Alex Eala suffers second round defeat to Elise Mertens at Mutua Madrid Open |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/48579925/alex-eala-suffers-second-round-defeat-elise-mertens-mutua-madrid-open |access-date=April 24, 2026 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Natalo siya kay [[:en:Elena_Rybakina|Rybakina]] sa ikatlong yugto ng [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/10/tennis-alex-eala-bows-out-of-italian-open-with-loss-to-rybakina-2341 |work=ABS CBN News}}</ref> Sa sumunod na linggo, siya ay nabigo sa unang round ng [[:en:2026_Internationaux_de_Strasbourg_–_Singles|Strasbourg 500]] matapos matalo kay [[:en:Oleksandra_Oliynykova|Oliynykova]].<ref>{{Cite news |last=Castillejo|first=Dyan|date=May 18, 2026|title=Alex Eala exits Strasbourg in first-round defeat to Oleksandra Oliynykova|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/18/alex-eala-exits-strasbourg-in-loss-to-oliynykova-2339|work=ABS-CBN News|access-date=May 18, 2026}}</ref> ''' Dalawahan''' Sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_doubles|Auckland 250]]'', nakipagtambal si Eala kay [[:en:Iva_Jovic|Jović]] at umabot sila sa semifinals bago natalo kina [[:en:Xu_Yifan|Xu]] at [[:en:Yang_Zhaoxuan|Yang]].<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=January 9, 2026|access-date=January 9, 2026|work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_doubles|Australian Open]]'', nakipares siya kay [[:en:Ingrid_Martins|Martins]], ngunit hindi sila nakalusot sa unang round matapos matalo sa kanilang pambungad na laban.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=January 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=January 20, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open_–_Doubles|Abu Dhabi 1000]]'', nakipagtambal siya kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]] at nakaabot sila sa semifinal, ngunit natalo sa duo nina [[:en:Tereza_Mihalíková|Mihalíková]] at [[:en:Olivia_Nicholls|Nicholls]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=February 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=February 6, 2026}}</ref> Si Eala, kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]], ay naalis sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026}}</ref> Kasama si [[:en:Hailey_Baptiste|Baptiste]], nabigo rin siya sa unang yugtong [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_doubles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=May 12, 2026 |title=Grand Slam doubles champs too much for Eala, Baptiste |url=https://mb.com.ph/2026/05/12/grand-slam-doubles-champs-too-much-for-eala-baptiste |access-date=May 12, 2026 |website=Manila Bulletin |language=en}}</ref> == Estilo ng Paglalaro == Si Eala ay isang agresibong baseliner, gamit ang kanyang forehand upang kontrolin ang mga rally at ang kanyang matatag na two‑handed backhand upang pamahalaan ang mga palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=March 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |website=Tennis.com |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Ang kanyang kaliwang kamay na topspin ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim, habang ang kanyang return game ay isang lakas dahil sa mahusay na pagbabasa ng galaw. Ang kanyang serve ang nananatiling pangunahing kahinaan, madalas kulang sa bilis at pagbabago, bagaman mahusay siya sa hard courts.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=January 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |website=ESPN |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Binibigyang-diin ng mga analyst ang pagpapabuti ng kanyang serve, pagdaragdag ng taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng pisikal na lakas bilang susi sa karagdagang tagumpay.<ref>{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=February 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=February 6, 2026 |website=Sports News Philippines |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang ilang mahahalagang tagumpay, kabilang ang pagiging unang Pilipino na umabot sa WTA 1000 Semifinals at tinalo ang tatlong major champions sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]]<ref name=":Gulf">{{Cite web |title=What Alexandra Eala Needs to Win Titles and Beat Top Players |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/what-alexandra-eala-needs-to-win-titles-and-beat-top-players-1.500440043 |access-date=March 11, 2026 |website=Gulf News}}</ref> Itinatampok ng mga dating propesyonal na sina [[:en:Greg_Rusedski|Greg Rusedski]], [[:en:Andrea_Petkovic|Andrea Petkovic]], at [[:en:Martina_Navratilova|Martina Navratilova]] ang pangangailangan ng mas malakas na serve, mas maaasahang laro, at mas maraming pagkakaiba-iba, kasabay ng mas mahusay na kondisyon ng katawan.<ref>{{Cite web |date=March 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=March 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> Sa kanyang matibay na baseline game, katatagan, at suporta ng mga tagahanga, kinokonklusyon ng mga analyst na mayroon siyang pundasyon upang makipagtagisan para sa malalaking titulo, ngunit ang kanyang pangmatagalang tagumpay ay nakasalalay sa pagbabagong-anyo ng kanyang serve bilang isang sandata.<ref name=":Gulf" /> === Laban sa Top 20 manlalaro ng WTA === ==== Mga Panalo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Coco Gauff || 6-2, 2-0 RET || 1.46 || 68.0% || 58.8% || 50.0% |- | Dubai – Hard (2026) || Jasmine Paolini || 6-1, 7-6(5) || 1.32 || 63.1% || 73.2% || 50.0% |- | US Open – Hard (2025) || Clara Tauson || 6-3, 2-6, 7-6(11) || 0.97 || 68.1% || 59.4% || 43.3% |- | Eastbourne – Grass (2025) || Jelena Ostapenko || 0-6, 6-2, 3-2 RET || 1.08 || 63.5% || 57.6% || 63.2% |- | Miami – Hard (2025) || Iga Swiatek || 6-2, 7-5 || 1.27 || 66.7% || 52.3% || 50.0% |- | Miami – Hard (2025) || Madison Keys || 6-4, 6-2 || 1.32 || 66.1% || 58.5% || 52.4% |} ==== Mga Talo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Rome – Clay (2026) || Elena Rybakina || 4-6, 3-6 || 0.80 || 67.1% || 56.9% || 44.0% |- | Miami – Hard (2026) || Karolina Muchova || 0-6, 2-6 || 0.39 || 52.4% || 36.4% || 50.0% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Linda Noskova || 2-6, 0-6 || 0.36 || 56.8% || 36.0% || 47.4% |- | Dubai – Hard (2026) || Coco Gauff || 0-6, 2-6 || 0.61 || 57.5% || 30.4% || 41.2% |- | Abu Dhabi – Hard (2026) || Ekaterina Alexandrova || 3-6, 3-6 || 0.79 || 69.8% || 45.5% || 52.6% |- | Wimbledon – Grass (2025) || Barbora Krejcikova || 6-3, 2-6, 1-6 || 0.82 || 54.3% || 50.0% || 50.0% |- | Madrid – Clay (2025) || Iga Swiatek || 6-4, 4-6, 2-6 || 0.77 || 69.0% || 50.7% || 41.9% |- | Miami – Hard (2025) || Jessica Pegula || 6-7(3), 7-5, 3-6 || 0.87 || 72.5% || 62.2% || 42.9% |} == Ibang larangan == ===Pambansang koponan=== Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[:en:Tennis_at_the_2021_SEA_Games|SEA Games 2021]] (pilak sa singles, team, at mixed doubles), at sa [[:en:Tennis_at_the_2022_Asian_Games|Asian Games 2022]] (pilak sa singles at mixed doubles).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=March 25, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |language=en-US |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=September 10, 2025 |archive-url= |archive-date= }}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa Group II, na nagresulta sa promosyon sa Group I.<ref name=":12">{{Cite web |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=October 13, 2025 |website=One Sports |language=en}}</ref> Sa [[:en:Tennis_at_the_2025_SEA_Games|SEA Games 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa women's singles, pati tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":13">{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |archive-url= |archive-date= |access-date=December 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> ===Mga Eksibisyon na Laro=== ====Singles: 1 (titles)==== {|class="wikitable" !Resulta !{{ns}}Petsa{{ns}} !Torneo !Uri ng Korte !Kalaban !Iskor |- |Panalo | Enero 2026 |[[:en:Kooyong_Classic|Kooyong Classic]], Melbourne, Australia |Matigas na Korte |[[:en:Donna Vekić|Donna Vekić]] |6–3, 6–4 |} === Mga sponsorship === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[:en:Globe_Telecom|Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga endorsement mula sa [[:en:Babolat|Babolat]], [[:en:Nike,_Inc.|Nike]], at [[:en:Bank_of_the_Philippine_Islands|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/}}</ref> bago naging brand ambassador ng [[:en:Milo_(drink)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html}}</ref> === Mga parangal === Kinilala si Eala ng [[:en:Philippine_Sportswriters_Association|Philippine Sportswriters Association]] sa walong pagkakataon sa [[:en:PSA_Annual_Awards|PSA Annual Awards]], kabilang ang parangal na ''Athlete of the Year'' noong 2026.<ref>Citations for Eala's PSA Annual Awards: *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=October 12, 2025 |archive-url= |archive-date=}} *{{Cite news |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=February 17, 2026}}</ref> Noong 2021, isinama siya ng [[:en:Tatler_Asia|''Tatler Asia'']] sa talaan ng mga pinakamataas ang impluwensya na tao sa Asya.<ref>{{cite news |title=Asia's Most Influential Philippines 2021 |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021}}</ref> Noong Abril 2025, ginawaran si Eala ng ''Premios Tanglaw'' ng [[:en:Embassy_of_the_Philippines|Embahada ng Pilipinas]] sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang ambag sa [[:en:Philippines–Spain_relations|ugnayan ng Pilipinas at Espanya]].<ref>{{cite news |date=April 2025 |title=Premios Tanglaw honoring Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/premios-tanglaw-eala}}</ref> ==Mga laro ni Eala== === Mga junior na laro === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Singles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || R2 || R3 || A || A |- | French Open || A || SF || A || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || A || W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Doubles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || A || W || A || A |- | French Open || A || A || W || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || SF || – |} === Propesyonal na Laro === ==== ITF Women's World Tour Titles ==== {| class="wikitable" ! Taon !! Paligsahan !! Tier !! Paligsahan !! Katungali |- | 2021 || W15 Manacor || ITF || Isahan || – |- | 2022 || W25 Chiang Rai || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Yecla || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Roehampton || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W50 Pune || ITF || Dalawahan || Darja Semeņistaja |- | 2024 || W75 Croissy-Beaubourg || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |} ==== 2020 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Las Palmas de Gran Canaria 2 || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anna Zarycka || 2–6, 4–6 |- | Las Palmas de Gran Canaria || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Lara Salden || 0–6, 6–2, 2–6 |- | Melilla || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anastasia Charaeva || 3–6, 3–6 |- | Monastir 9 || W15 || Matigas || Pangalawang Yugto || Nina Stadler || 6–4, 6–7, 5–7 |} ==== 2021 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Korte !! Tier !! Kalaban !! Yugto !! Iskor |- | Miami Open || Matigas || WTA 1000 || Viktória Hrunčáková || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Romanian Open (Cluj-Napoca) || Luwad || WTA 250 || Mayar Sherif || Pangalawang Yugto || 2–6, 2–6 |- | W15 Manacor 1 || W15 || Matigas || Yvonne Cavalle-Reimers || Final || 5–7, 6–1, 6–2 |- | W15 Manacor 2 || W15 || Matigas || Ylena In-Albon || Kwarterpinals || 0–6, 3–6 |- | W15 Manacor 3 || W15 || Matigas || Oksana Selekhmeteva || Kwarterpinals || 2–6, 3–6 |- | W25 Grenoble || W25 || Matigas || Maja Chwalińska || Kwarterpinals || 0–6, 4–6 |- | W25 Manacor 4 || W25 || Matigas || Jana Fett || Pangalawang Yugto || 6–4, 3–6, 5–7 |- | W15 Manacor 5 || W15 || Matigas || Simona Waltert || Unang Yugto || 4–6, 6–2, 5–7 |- | W60 Bellinzona || W60 || Luwad || Simona Waltert || Pangalawang Yugto || 5–7, 6–3, 2–6 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Irene Burillo Escorihuela || Pangalawang Yugto || 2–6, 4–6 |- | W25 Madrid 2 || W25 || Matigas || Andrea Lázaro García || Unang Yugto || 6–2, 4–6, 4–6 |- | W25 Milovice || W25 || Matigas || Daria Astakhova || Unang Yugto || 2–6, 2–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | W25 Madrid || W25 || Matigas || Victoria Jiménez Kasintseva || Kwarterpinals || Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey || 5–7, 6–4, 6–10 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Oksana Selekhmeteva || Final || Justina Mikulskytė / Oana Simion || 3–6, 5–7 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Madison Brengle || 2–6, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Anna Bondár || 0–6, 0–6 |- | Manacor 1 || W25 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Alice Rame || 2–6, 4–6 |- | Manacor 3 || W25 || Matigas || Unang Yugto || Giulia Gatto-Monticone || 2–6, 1–6 |- | Grenoble || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Chloé Paquet || 6–4, 5–7, 3–6 |- | Macon || W25 || Matigas || Unang Yugto || Anna Ukolova || 6–1, 2–6, 6–7(3) |- | Joue-les-Tours || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Oksana Selekhmeteva || 3–6, 3–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Erika Sema || 3–6, 6–2, 3–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Anna-Lena Robbe || 6–7(3), 3–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Jessika Ponchet || 2–6, 1–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Alexandra Bozovic || 6–1, 4–6, 5–7 |- | Vitoria-Gasteiz || W60 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 |- | El Espinar || W25 || Matigas || Semipaynal || Eva Guerrero Alvarez || 2–6, 6–3, 2–6 |- | Grodzisk Mazowiecki || W100 || Matigas || Unang Yugto || Katharina Hobgarski || 4–6, 3–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Katarzyna Kawa || 6–2, 4–6, 0–6 |- | Rancho Santa Fe || W80 || Matigas || Kwarterpinals || Marcela Zacarías || 2–6, 5–7 |- | Hamburg || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Ysaline Bonaventure || 4–6, 0–6 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Semipaynal || Ysaline Bonaventure || 1–6, 6–3, 3–6 |- | Shrewsbury || W100 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Maia Lumsden || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Manacor || W25 || Matigas || Elsa Jacquemot || Kwarterpinals || Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi || 6–2, 4–6, 3–10 |- | Macon || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Audrey Albie / Aubane Droguet || 4–6, 2–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Indy De Vroome || Unang Yugto || Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted || 6–4, 5–7, 6–10 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kyōka Okamura || Kwarterpinals || Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova || 6–4, 7–6(4), 2–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Olga Helmi / Adithya Karunaratne || 0–6, 4–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Liang En-shuo || Kwarterpinals || Tímea Babos / Valeria Savinykh || 2–6, 4–6 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Marina Bassols Ribera || Semipaynal || Valeria Savinykh / Fanny Stollár || 2–6, 0–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Lizette Cabrera || Kwarterpinals || Justina Mikulskyte / Hong Yi Cody Wong || 5–7, 4–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Annaëlle Robbe || Pangalawang Yugto || Madison Brengle || 6–3, 6–7, 6–10 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Petra Marcinko || Kwarterpinals || Miriam Skoch / Markéta Vondroušová || 5–7, 2–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Misaki Doi || 6–4, 1–6, 3–6 |- | Thailand Open (Hua Hin) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (6) || 2–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Irina-Camelia Begu || 2–6, 5–7 |- | Mutua Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Tatjana Maria || 1–6, 1–6 |- | Japan Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Himari Sakatsume (Q) || 0–6, 3–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (3) || 3–6, 0–6 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Elise Mertens (2) || 5–7, 0–6 |- | Canberra || W60 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Oksana Selekhmeteva (7) || 6–3, 4–6, 4–6 |- | Trnava || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Sonay Kartal || 2–6, 2–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Alexandra Cadantu-Ignatik || 0–6, 2–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Ioana Ghioroaie || 5–7, 1–6 |- | Monastir || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Jia-Jing Wang (Q) || 6–0, 4–6, 3–6 |- | Yecla || W15 || Matigas || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 |- | Madrid || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Makenna Jones (5) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Unang Yugto || Destanee Aiava || 1–6, 2–6 |- | Palma del Río || W40 || Matigas || Kwarterpinals || Valeria Savinykh (3) || 4–6, 2–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Unang Yugto || Sohyun Park || 4–6, 3–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet (3) || 6–2, 4–6, 2–6 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Georgina García Pérez || 4–6, 3–6 |- | Roehampton || W25 || Matigas || Final || Arina Rodionova (2) || 6–2, 6–3 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Final || Destanee Aiava (6) || 6–3, 4–6, 1–6 |- | Tokyo || W100 || Matigas || Pangalawang Yugto || Kimberly Birrell (5) || 6–4, 6–7, 2–6 |- | Glasgow || W60 || Matigas || Unang Yugto || Suzan Lamens || 6–2, 4–6, 1–6 |- | Nantes || W60 || Matigas || Semipaynal || Gabriela Knutson || 6–2, 3–6, 1–6 |- | Petange || W40 || Matigas || Final || Océane Dodin (3) || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Trnava 2 || W60 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 4–6, 1–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Beatrice Gumulya / Anna Sisková || 3–6, 6–4, 11–13 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Alana Parnaby / Victoria Rodríguez || 6–4, 3–6, 6–10 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 5–7, 6–1, 9–11 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Unang Yugto || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 6–4, 3–6, 3–10 |- | Roehampton 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Talia Gibson / Petra Hule || 1–6, 5–7 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Semipaynal || Erina Hayashi / Saki Imamura || 4–6, 4–6 |- | Tokyo 2 || W100 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 0–6, 7–5, 6–10 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs || 3–6, 4–6 |- | Glasgow 2 || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Freya Christie / Olivia Gadecki || — |- | Nantes || W60 || Matigas || Unang Yugto || Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold || 6–1, 3–6, 6–10 |- | Petange || W40 || Matigas || Semipaynal || Danielle Collins / Isabelle Haverlag || 2–6, 4–7 |} ==== 2024 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Rebecca Peterson (18) || 2–6, 5–7 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Julia Riera (2) || 6–4, 6–7, 4–6 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Lulu Sun (23) || 6–7, 5–7 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Elena-Gabriela Ruse (20) || 6–3, 1–6, 4–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Emiliana Arango || 6–2, 5–7, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Sorana Cîrstea (27) || 3–6, 7–6, 4–6 |- | Wuhan Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Kateřina Siniaková || 3–6, 1–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Magda Linette || 6–7, 1–6 |- | Guadalajara Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (6) || 2–6, 2–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Priscilla Hon || 4–6, 3–6 |- | Jiangxi Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (1) || 5–7, 6–7 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Bernarda Pera || 0–6, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Ena Shibahara || 7–6, 0–6, 2–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Céline Naef (5) || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Tatjana Maria (4) || 5–7, 2–6 |- | Polish Open (Warsaw) || WTA 125 || Matigas || Unang Yugto || Isabella Shinikova || 2–6, 4–6 |- | Veneto Open (Gaiba) || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Sara Errani (4) || 0–6, 6–7 |- | Makarska Open || WTA 125 || Luwad || Unang Yugto || Maria Timofeeva (Q) || 6–1, 3–6, 2–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Final (Winner) || Victoria Jiménez Kasintseva (7) || 6–4, 6–4 |- | Dubai || W100 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (1) || 6–4, 2–6, 2–6 |- | Takasaki || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Mananchaya Sawangkaew (3) || 6–4, 1–6, 2–6 |- | Cary || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Renata Zarazúa (2) || 6–3, 4–6, 3–6 |- | Landisville || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Olivia Gadecki || 1–6, 6–0, 3–6 |- | Porto || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anna Bondar (2) || 4–6, 7–6, 1–6 |- | Trnava 1 || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anastasia Gureva || 2–6, 6–3, 6–7 |- | Trnava 2 || W75 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Martincová (7) || 6–3, 4–6, 6–7 |- | Croissy-Beaubourg || W75 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mona Barthel || 6–4, 4–6, 1–6 |- | Zagreb || W75 || Luwad || Unang Yugto || Tena Lukas || 5–7, 6–3, 4–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Selena Janicijevic || 3–6, 1–6 |- | Indore || W50 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (2) || 4–6, 7–6, 2–6 |- | Pune || W50 || Matigas || Kwarterpinals || Darja Semenistaja (1) || 6–7, 0–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Paligsahan !Level !Korte !Katungali !Yugto !Kalaban !Iskor |- |Canberra International |WTA 125 |Matigas |Laura Pigossi |Semipaynal |Kaylah McP/ Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Pune |W50 |Matigas |Daniela Semenistaja |Final |Naiktha Bains / Fanny Stollar |7–6(8), 6–3 |- |Porto 3 |W75 |Matigas |Alicia Barnett |Kwarterpinals |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |Trnava |W75 |Matigas |Zeynep Sönmez |Semipaynal |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Luwad |Taylah Preston |Unang Yugto |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Lia Karatancheva / Diana Marcinkevica |6–3, 2–6, 10–4 |- |Polish Open |WTA 125 |Matigas |Daniela Semenistaja |Kwarterpinals |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Matigas |Kimberly Birrell |Kwarterpinals |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Matigas |En Shuo Liang |Kwarterpinals |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |- |Dubai |W100 |Matigas |Valentini Grammatikopoulou |Kwarterpinals |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} ==== 2025 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Jana Fett (133) || 5–7, 2–6 |- | Singapore Open || WTA 250 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Simona Waltert (179) || 3–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Semipaynal || Jessica Pegula (4) || 6–7, 7–5, 3–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Pangalawang Yugto || Iga Świątek (2) || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Unang Yugto || Emiliana Arango (85) || 0–6, 6–2, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Unang Yugto || Magda Linette (31) || 4–6, 3–6 |- | Eastbourne Open || WTA 250 || Damo || Finals (Pangalawang Puwesto) || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Unang Yugto || Barbora Krejčíková (16) || 6–3, 2–6, 1–6 |- | National Bank Open (Montreal) || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Markéta Vondroušová (63) || 6–3, 1–6, 2–6 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Pangalawang Yugto || Cristina Bucșa (95) || 4–6, 3–6 |- | São Paulo Open || WTA 250 || Matigas || Kwarterpinals || Janice Tjen (130) || 4–6, 1–6 |- | China Open (Wuhan) || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Moyuka Uchijima (91) || 4–6, 6–3, 2–6 |- | Japan Women's Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Valentová (78) || 1–6, 2–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Claire Liu (305) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Hong Kong Tennis Open || WTA 250 || Matigas || Pangalawang Yugto || Victoria Mboko (21) || 6–3, 3–6, 4–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Shuai Wei (134) || 5–7, 2–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mai Hontama (166) || 6–7, 2–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Pangalawang Yugto || Panna Udvardy (137) || 6–7, 4–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Damo || Unang Yugto || Linda Fruhvirtová (152) || 5–7, 7–6, 1–6 |- | Ilkley Open || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Rebecca Marino (107) || 6–1, 0–6, 6–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Kampeon || Panna Udvardy (134) || 1–6, 7–5, 6–3 |- | Jingshan Tennis Open || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Lulu Sun (146) || 6–3, 4–6, 2–6 |- | Suzhou Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals || Viktorija Golubic (70) || 6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Reason |- | Cincinnati Open || WTA 1000 || Matigas || Pinsala sa balikat |- | Monterrey Open || WTA 500 || Matigas || Pinsala sa balikat |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Nadiia Kichenok || Semipaynal || Katarzyna Piter / Janice Tjen || 7–6(4), 3–6, 5–10 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Coco Gauff || Kwarterpinals || Jasmine Paolini / Sara Errani || 5–7, 6–3, 7–10 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Renata Zarazúa || Pangalawang Yugto || Olga Danilović / Anastasia Potapova || 1–6, 3–6 |- | Hong Kong Open || WTA 250 || Matigas || Chan Hao‑ching || Unang Yugto || Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich || 6–3, 1–6, 7–10 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Eva Lys || Unang Yugto || Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason || 4–6, 2–6 |- | Birmingham Open || WTA 250 || Damo || Rebeka Masarova || Unang Yugto || Storm Hunter / Ellen Perez || 4–6, 4–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Tsao Chia‑yi || Unang Yugto || Amina Anshba / Elena Pridankina || 4–6, 4–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Katie Volynets || Unang Yugto || Carmen Corley / Olivia Gadecki || 3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Semipaynal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Unang Yugto || Alycia Parks || 6–0, 3–6, 2–6 |- | Philippines Womens Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals|| Camila Osorio || 4-6, 4-6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Kwarterpinals || Ekaterina Alexandrova|| 3-6, 3-6 |- | Qatar Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto|| Tereza Valentová|| 6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |WTA 1000 |Matigas |Kwarterpinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Luwad |Pangalawang Yugto |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Luwad | Unang Yugto | Leylah Fernandez | 1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Pangalawang Yugto |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Pangatlong Yugto |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Luwad |Unang Yugto |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | |- |HSBC Championships |WTA 500 |Damo | | | |- |Berlin Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Bad Homburg Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Eastbourne Open |WTA 250 |Damo | | | |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo | | | |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Iva Jovic || Semipaynal || Xu Yifan / Yang Zhaoxuan || 5–7, 3–6 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Ingrid Martins || Unang Yugto || Shuko Aoyama / Magda Linette || 6–7(3), 6–2, 3–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Janice Tjen|| Semipaynal|| Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls|| 4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Iva Jovic |Unang Yugto |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Pangalawang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Unang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 2-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | | |- |} == Taunang ranggo ng WTA == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ! Taon !! Isahan !! Dalawahan |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} Pinagmulan: Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA<ref>{{Cite web |date=May 13, 2026 |title=Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/- |access-date=May 13, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alexandra Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alexandra Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alexandra Eala's Tennis Abstract page] [[:en:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on English Wikipedia (English)]] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alexandra Eala on Fandom (English)] 26mhvx0gne3yx29uw28ry12jjnr61xc 2209197 2209196 2026-05-26T11:25:44Z Tabilay 153890 /* 2026 */ 2209197 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=April 2025}} {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Eala at the [[:en:2025 SEA Games|2025 SEA Games]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Metro Manila]], Philippines<br>[[Mallorca]], Spain |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Quezon City]], Philippines |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = March 2020 |plays = Left-handed (two-handed backhand) |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Fitness Coach) |careerprizemoney = US 1,997,574 |singlesrecord = {{tennis record|won=212|lost=130}} |singlestitles = 0 |highestsinglesranking = No. 29 (March 16, 2026) |currentsinglesranking = No. 37 (May 25, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=46}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = No. 88 (May 4, 2026) |currentdoublesranking = No. 116 (May 25, 2026) |updated = May 25, 2026 |AustralianOpenresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's singles|2026]]) |FrenchOpenresult = 1R ([[:en:2026 French Open – Women's singles|2026]]) |Wimbledonresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's singles|2025]]) |USOpenresult = 2R ([[:en:2025 US Open – Women's singles|2025]]) |AustralianOpenDoublesresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's doubles|2026]]) |FrenchOpenDoublesresult = 2R ([[:en:2025 French Open – Women's doubles|2025]]) |WimbledonDoublesresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's doubles|2025]]) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |the {{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the SEA Games|SEA Games]]}} {{MedalGold | 2025 Thailand | Singles }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Team }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Singles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Team }} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze | 2022 Hangzhou | Singles }} {{MedalBronze|2022 Hangzhou|Mixed doubles}} }} Si '''Alexandra Maniego Eala''' (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Quezon City]]) ay Pilipinong manlalaro ng [[tenis]]. Siya ang pinakamataas na ranggong Pilipino, umabot sa pandaigdigang bilang na 29 noong Marso 16, 2026.<ref name=":11">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=March 16, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high World No. 29 |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/16/eala-rises-to-career-high-world-no-29-in-latest-wta-rankings-1032}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa 2020 Australian Open at 2021 French Open, at singles sa 2022 US Open.<ref name=":1">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=September 10, 2022 |title=Eala captures US Open girls' singles crown |url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/}}</ref> Mayroon siyang 5 ITF singles at 3 ITF doubles titles, at noong 2025 umabot sa semifinal ng Miami Open, final ng Eastbourne Open, at nagwagi sa WTA 125 Guadalajara Open.<ref name=":62">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Singles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/d/titles/ |access-date=2025-12-03 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":72">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Doubles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":63">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Singles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> Simula noong 2023, lumahok si Eala sa mga Grand Slam tournaments bilang propesyonal, kung saan nakapasok siya sa main draw mula 2025 French Open hanggang 2026 Australian Open at umabot sa ikalawang round ng 2025 US Open sa singles.<ref name=":63" /> Sa doubles naman, nakapaglaro siya noong 2025 at 2026, na ang pinakamataas na resulta ay ang ikalawang round ng 2025 French Open.<ref name=":6" /> Si Eala ay nagwagi ng mga pilak na medalya sa 2021 SEA Games at 2022 Asian Games, at pinangunahan ang koponan sa promosyon sa Group I noong 2024. Noong 2025 SEA Games, nakamit niya ang gintong medalya sa women’s singles at dalawang tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":12" /><ref name=":13" /> == Maagang Buhay == Si '''Alexandra Maniego Eala''' ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang business executive,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 March 2026}}</ref> at [[:en:Rizza_Maniego-Eala|Rosemarie Maniego-Eala]], dating [[Globe Telecom]] CFO hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[:en:1985_SEA_Games|1985 SEA Games]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina [[:en:Noli_Eala|Noli Eala]], dating chairperson ng [[:en:Philippine_Sports_Commission|Philippine Sports Commission]] at commissioner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=August 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=March 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=August 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=November 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]}}</ref> at ang fashion designer na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=April 23, 2026}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tennis para sa [[:en:Penn_State_Nittany_Lions|Penn State Nittany Lions]] mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=May 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=March 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal}}</ref> Nagsimula si Eala sa tennis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=[Gulf News |date=August 28, 2025}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang coach.<ref>{{Cite web |date=November 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=August 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at [[:en:Colegio_San_Agustin_–_Makati|Colegio San Agustin]] sa [[Makati]], bago lumipat sa [[:en:Rafa_Nadal_Academy|Rafa Nadal Academy]] sa [[:en:Manacor|Manacor]], Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 22, 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]}}</ref> == Personal na buhay == Tinukoy ni Eala ang [[:en:Kaldereta|kaldereta]] bilang kanyang paboritong ulam<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=3 Pebrero 2026 |title=Ikaw ba ay tao ng Kare-Kare? Ang ranggo ni Alex Eala sa pagkaing Pilipino ay maaaring ikagulat mo |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=23 Pebrero 2026 |website=One Sports |language=tl}}</ref> Mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa sa kape.<ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Ibinunyag ni Alex Eala at mga kapwa propesyonal ang kanilang personalidad sa labas ng korte sa Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 Marso 2026}}</ref> Multilingual si Eala, nagsasalita ng Ingles, Kastila, at kanyang katutubong [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang isang pangarap na nagpasiklab ng fenomeno sa tennis |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 Marso 2026}}</ref> Ipinahayag niya ang kanyang kagustuhan sa [[:en:Wimbledon_Championships|Wimbledon]] sa mga Grand Slam na torneo. <ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=3 Hulyo 2025 |title='Living my dream': Nagdiwang si Alex Eala sa makasaysayang Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=3 Hulyo 2025 |website=Rappler |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Disyembre 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview kay Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=24 Disyembre 2025 |website=Instagram |language=tl}}</ref> Tinukoy ni Eala si [[Maria Sharapova]] bilang impluwensya sa kanyang istilo ng paglalaro, at siya ay nagsanay kasama si [[Rafael Nadal]] gayundin ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=19 Hulyo 2025 |title=Ang impluwensya ni Sharapova ang nagtutulak sa agresibong laro ni Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Manila Standard |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=20 Nobyembre 2025 |title=Naglaro si Alex Eala kasama si Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Inquirer |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 Agosto 2025 |title=Bago ang malalaking tao, palaging nasa tabi ni Alex Eala ang kanyang kapatid na si Miko |url=https://www.spin.ph/tennis/get-to-know-alex-eala-older-brother-and-avid-supporter-miko-a6035-20250827 |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Spin.ph |language=tl}}</ref> Ang kanyang tagumpay sa 2025 Miami Open ay nagtatag kay Eala bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na inihahambing ng mga komentarista ang kanyang impluwensya kay boksingero [[Manny Pacquiao]]. Napansin ng mamamahayag sa palakasan at dating manlalaro ng tennis na si [[:en:Dyan_Castillejo|Dyan Castillejo]] na tinatrato na siya ng mga tagahanga "na para bang nanalo na siya ng Grand Slam." Pinalakas niya ang kanyang koneksyon sa mga tagasuporta sa pamamagitan ng pagsasalita sa Tagalog, at ang kanyang pag-angat ay nagpasiklab ng bagong interes sa tennis sa Pilipinas at sa mga [[:en:Overseas_Filipinos_Filipino_diaspora|komunidad ng Pilipino sa ibayong dagat]]. Dumadalo ang mga tagahanga sa kanyang mga laban sa malaking bilang, habang marami ang sumusubaybay mula sa bahay at sa buong mundo sa kabila ng pagkakaiba ng oras. Inihambing ng mga analista ang kanyang epekto sa pagpapalawak ng tennis sa mga pigura tulad nina [[:en:Li_Na|Li Na]] at [[:en:Ons_Jabeur|Ons Jabeur]].<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang isang pangarap na nagpasiklab ng fenomeno sa tennis |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Mas naging palakaibigan si Eala sa tour at nakabuo ng mga sumusuportang pagkakaibigan kina [[:en:Iva_Jović|Iva Jović]], [[:en:Zeynep_Sonmez|Zeynep Sonmez]], [[:en:Victoria_Mboko|Victoria Mboko]], [[:en:Eva_Lys|Eva Lys]], [[:en:Leylah_Fernandez|Leylah Fernandez]], at [[:en:Lizette_Cabrera|Lizette Cabrera]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=9 Marso 2026 |title=Ibinunyag ni Alex Eala ang mga kaibigan na kanyang nakilala sa kanyang batang karera sa WTA |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-bares-friends-she-has-made-in-her-young-wta-career-a6035-20260309 |access-date=9 Marso 2026 |website=Spin.ph |language=tl}}</ref> == Karera == === Juniors === Sa edad na 12, nagwagi si Eala sa 2018 [[:en:Les_Petit_As|Les Petits As]] sa Pransya,<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/cookies/?returnurl=%2Fnews%2F117748%2FLilov-Eala-win-at-Les-Petits-As |access-date=November 14, 2024 |website=Tennis Europe}}</ref> at nakuha ang kanyang unang under‑18 singles at doubles titles sa ITF Trofeo David Ferrer sa Alicante, Spain.<ref>{{Cite web |last=Payo |first=Jasmine |date=April 25, 2025 |title=Building blocks to success: Rundown of Alex Eala’s best tennis campaigns |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-best-tennis-campaigns/ |access-date=November 14, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Noong 2019, napanalunan ni Eala ang [[:en:Orange_Bowl_(tennis)|Orange Bowl]] girls’ doubles title kasama si [[:en:Evialina_Laskevich|Laskevich]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=December 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |language=en |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217 |access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa [[:en:2020_Australian_Open_–_Girls'_doubles|Australian Open]] girls’ doubles kasama si [[:en:Priska_Madelyn_Nugroho|Nugroho]].<ref>{{Cite web |date=2020-01-31 |title=Eala, Nugroho capture Australian Open girls' doubles title |url=https://www.espn.com/story/_/id/28604688/eala-nugroho-capture-australian-open-girls-doubles-title |access-date=2025-10-08 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Sa 2021 [[:en:2021_French_Open_–_Girls'_doubles|French Open]], nakuha niya ang ikalawang junior Grand Slam doubles title kasama si [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]].<ref>{{Cite news |last=Go |first=Beatrice |date=April 5, 2023 |title=Alex Eala clinches juniors world No. 2 after French Open romp |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-ranking-itf-world-juniors-2020/ |access-date=November 16, 2025}}</ref> Noong Hulyo 2021, nagwagi siya ng isahan at dalawahan (kasama si Madison Sieg) sa [[:en:Trofeo_Bonfiglio|Trofeo Bonfiglio]] sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=July 17, 2021 |title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior Grand Slam singles title sa [[:en:2022_US_Open_–_Girls'_singles|US Open]].<ref>{{Cite web |last=Levinsohn |first=Dan |date=September 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title at the 2022 US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html |access-date=November 14, 2025 |website=US Open}}</ref> === Prupesyonal na karera === ==== 2020 ==== '''Isahan''' Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto sa W25 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]], W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Castellón]], at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Monastir]]. Natapos naman siya sa unang yugto sa W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]] at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|Melilla]]. ==== 2021 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2021_WTA_Tour|WTA Tour]], unang sumabak si Eala sa [[:en:2021_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] ngunit hindi siya nakalusot sa qualifying. Gayunpaman, sa [[:en:2021_Winners_Open_–_Singles|Cluj-Napoca 250]], nakapasok siya sa pangunahing draw at umabot hanggang sa pangalawang yugto bago natalo kay [[:en:Mayar_Sherif|Sherif]].<ref name=":5">{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 |access-date=December 3, 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=ITF: Alex Eala Singles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/activity/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala |access-date=February 2, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang paligsahan ng [[:en:2021_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa dalawahan. Sa W25 Madrid, kasama si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]], nakarating sila sa quarterfinals. Samantala, sa W25 Platja d’Aro, nakipag‑pares siya kay [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]] at umabot sila hanggang sa finals.<ref name=":6">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Doubles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches?type=D#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==== 2022 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2022_WTA_Tour|WTA Tour]], tampok ang kaniyang pagsabak sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], subalit natalo siya sa unang yugto at sa qualifying na yugto.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2022_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa semifinals ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nakapasok siya sa quarterfinals ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Sa WTA Tour, nakapaglaro siya sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_doubles|Miami 1000]] at sa qualifying ng [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Sa ITF circuit, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang semifinals sa W25 Palma del Río kasama si [[:en:Marina_Bassols_Ribera|Ribera]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng pitong torneo at dalawang torneo na nabigo sa maagang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2023 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2023_WTA_Tour|WTA Tour]], lumahok siya sa qualifying ugtong [[:en:2023_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]] ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng [[:en:2023_Thailand_Open_–_Singles|Thailand 250]], [[:en:2023_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]], [[:en:2023_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]], at [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Singles|Monastir 250]]. Lumaban din siya bilang wildcard sa [[:en:2023_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2023_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(April–June)|W15 Yecla]] at kasunod sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Roehampton]].<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=June 4, 2023 |title=Alex Eala claims third ITF crown at W25 Yecla in Spain |url=https://www.abs-cbn.com/sports/06/04/23/tennis-alex-eala-claims-third-itf-crown-at-w25-yecla |access-date=November 7, 2025 |work=ABS CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=August 13, 2023 |title=Alex Eala wins fourth ITF title, rules W25 Roehampton |url=https://sports.inquirer.net/523461/alex-eala-wins-fourth-itf-title-rules-w25-roehampton |access-date=November 7, 2025 |website=Inquirer.net |language=en-US}}</ref> Nakarating siya sa finals ng [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Aldershot]] at [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|W40 Petange]]; sa semifinals ng [[:en:2023_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|W100 Vitoria-Gasteiz]] at [[:en:2023_Engie_Open_Nantes_Atlantique_–_Singles|W60 Nantes]]; at sa quarterfinals ng [[:en:2023_Women's_TEC_Cup_–_Singles|W60 Barcelona]] at [[:en:2023_Ando_Securities_Open_–_Singles|W100 Tokyo]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nagtapos siya sa ika-191 na puwesto sa pagtatapos ng taon.<ref>{{Cite news |last=Satumbaga-Villar |first=Kristel |date=September 20, 2023 |title=Eala improves to career-high No. 191 in WTA rankings |url=https://mb.com.ph/2023/9/20/eala-improves-to-career-high-no-191-in-wta-rankings |access-date=November 7, 2025 |website=Manila Bulletin}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan. Umabot siya sa apat na semifinals (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange), nakapasok sa apat na quarterfinals (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow), at ilang beses na nakarating sa nangyugto kabilang ang [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Doubles|Monastir 250]]. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na korte maliban sa W60 Chiasso, isang palaro na ginanap sa luwad.<ref name=":6" /> ==== 2024 ==== '''Isahan''' Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa qualifiers ng apat na Grand Slam ([[:en:2024_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]], [[:en:2024_French_Open_–_Women's_singles_qualifying|French Open]], [[:en:2024_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles_qualifying|Wimbledon]], [[:en:2024_US_Open_–_Women's_singles_qualifying|US Open]]). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang quarterfinal sa [[:en:2024_Veneto_Open_–_Singles|Veneto 125]] laban kay [[:en:Sara_Errani|Errani]].<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_WTA_Tour|WTA Tour]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] at [[:en:2024_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]]. Nabigo siya sa unang yugto ng [[:en:2024_Guadalajara_Open_Akron_–_Singles|Guadalajara 500]], [[:en:2024_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi 500]], at sa qualifiers ng [[:en:2024_Ningbo_Open_–_Singles|Ningbo 500]]. Hindi siya nakalusot sa qualifiers ng [[:en:2024_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] at [[:en:2024_Jiangxi_Open_–_Singles|Jiangxi 250]]. Bukod sa semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Oeiras 125]] at [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Makarska_International_Championships_–_Singles|Makarska 125]] at [[:en:2024_Polish_Open_–_Singles|Warsaw 125]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|Vitoria-Gasteiz]], tinalo si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]] sa final. Umabot din siya sa semifinals ng W100 [https://en.wikipedia.org/wiki/2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_%E2%80%93_Singles Dubai] at W50 [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Indore]], at sa quarterfinals ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan. Sa WTA, ang pinakamalalim niyang resulta ay ang semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_doubles|Canberra 125]] kasama si [[:en:Laura_Pigossi|Pigossi]]. Nagkaroon din siya ng limang quarterfinal finishes: sa [[:en:2024_Ningbo_Open|Ningbo 500]] kasama si [[:en:Liang_En-shuo|Liang]], sa [[:en:2024_Polish_Open_–_Doubles|Warsaw 125]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sa [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Doubles|Guadalajara 125]] kasama si [[:en:Kimberly_Birrell|Birrell]], sa [[:en:2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_–_Doubles|W100 Dubai]] kasama si [[:en:Valentini_Grammatikopoulou|Grammatikopoulou]], at sa [[:en:2024_Porto_Women's_Indoor_ITF_3_–_Doubles|W75 Porto 3]] kasama si [[:en:Alicia_Barnett|Barnett]]. Bukod dito, nagtalo siya sa unang yugto sa [[:en:2024_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] (kasama si [[:en:Taylah_Preston|Preston]]).<ref name=":72" /><ref name=":0" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W50 Pune]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sinundan ng magkasunod na panalo kasama si [[:en:Estelle_Cascino|Cascino]] sa [[:en:2024_Open_de_Seine-et-Marne_–_Doubles|W75 Croissy-Beaubourg]] at [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Doubles|W100 Vitoria-Gasteiz]]—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa semifinals ng [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W75 Trnava]] kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]].<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 27, 2024 |title=Alex Eala cops W50 Pune doubles title with Latvian partner |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/549446/alex-eala-cops-w50-pune-doubles-title-with-latvian-partner |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=March 31, 2024 |title=Eala, partner rule W75 Croissy-Beaubourg doubles tilt |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2024/03/31/2344255/eala-partner-rule-w75-croissy-beaubourg-doubles-tilt |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=July 21, 2024 |title=Alex Eala wins singles and doubles titles at W100 Vitoria-Gasteiz |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/575666/alex-eala-also-wins-singles-title-at-w100-vitoria-gasteiz |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref name=":6" /> ==== 2025 ==== '''Isahan''' Noong 2025, umakyat si Eala mula No. 147 tungo sa career-high No. 50 matapos lumahok sa 27 torneo.<ref name=":4" /> Ang pinakamalaking tagumpay ay dumating sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], kung saan tinalo ang world No. 2 [[:en:Iga_Świątek|Świątek]] sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Jessica_Pegula|Pegula]] sa semifinals. Sa damo, nakarating sa unang WTA final sa [[:en:2025_Eastbourne_Open_–_Women's_singles|Eastbourne 250]], ngunit natalo kay [[:en:Maya_Joint|Joint]]. Sa [[:en:2025_US_Open_–_Women's_singles|US Open]], nakamit ang unang panalo sa main draw at umabot sa ikalawang ugtolaban kay [[:en:Cristina_Bucșa|Bucșa]]. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa [[:en:2025_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], tinalo si [[:en:Panna_Udvardy|Udvardy]] sa final.<ref name=":4" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: quarterfinals sa [[:en:2025_SP_Open_–_Singles|São Paulo 250]] laban kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]], semifinal sa [[:en:2025_Jingshan_Tennis_Open_–_Women's_singles|Jingshan 125]] laban kay [[:en:Lulu_Sun|Sun]] at sa [[:en:2025_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]] laban kay [[:en:Wei_Sijia|Sijia]], at quarterfinals sa [[:en:2025_Ilkley_Open_–_Women's_singles|Ilkley 125]] laban kay [[:en:Rebecca_Marino|Marino]] at sa [[:en:2025_Suzhou_WTA_125_–_Singles|Suzhou 125]] laban kay [[:en:Viktorija_Golubic|Golubic]]. Umabot sa pangalawang yugto sa [[:en:2025_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] laban kay Świątek, at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Singles|Hong Kong 250]] laban kay [[:en:Victoria_Mboko|Mboko]]. Sa iba pang palihsahan nakarating sa pangalawang yugto ng [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Singles|Mumbai 125]] laban kay [[:en:Mai_Hontama|Hontama]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Singles|Oeiras 125]] laban kay Udvardy.<ref name=":4" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo sa unang ugtong [[:en:2025_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] kay [[:en:Emiliana_Arango|Arango]], ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles|Wimbledon]] kay [[:en:Barbora_Krejčíková|Krejčíková]], at ng [[:en:2025_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]] sa qualifying kay [[:en:Jana_Fett|Fett]]. Natalo siya sa unang yugtong [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]] kay [[:en:Marta_Kostyuk|Kostyuk]], ng [[:en:2025_Canadian_Open_–_Women's_singles|Montreal 1000]] kay [[:en:Markéta_Vondroušová|Vondroušová]], at sa qualifying ng [[:en:2025_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]] kay [[:en:Moyuka_Uchijima|Uchijima]]. Natalo siys sa unang yugto ng [[:en:2025_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]] kay [[:en:Magda_Linette|Linette]], ng [[:en:2025_Singapore_Tennis_Open_–_Singles|Singapore 250]] kay [[:en:Simona_Waltert|Waltert]], ng [[:en:2025_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]] kay [[:en:Tereza_Valentová|Valentová]], ng [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] kay [[:en:Claire_Liu|Liu]], at sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_singles|Birmingham 250]] kay [[:en:Linda_Fruhvirtová|Fruhvirtová]].<ref name=":4" /> Sa [[:en:2025_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]], tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 [[:en:2025_Bengaluru_Open_–_Singles|Bengaluru]] laban kay [[:en:Dalila_Jakupović|Jakupović]], W75 Trnava 1 laban kay [[:en:Céline_Naef|Naef]], at W75 Trnava 2 laban kay [[:en:Valentina_Ryser|Ryser]].<ref name=":2" /> '''Dalawahan''' Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name=":6" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Doubles|Guangzhou 250]], kung saan umabot siya sa semifinals kasama si [[:en:Nadiia_Kichenok|Kichenok]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_doubles|Italian 1000]] kapareha si [[:en:_Coco_Gauff|Coco Gauff]].<ref name=":6" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_French_Open_–_Women's_doubles|French Open]] kasama si [[:en:Renata_Zarazúa|Zarazúa]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_doubles|Wimbledon]] kasama si [[:en:Eva_Lys|Lys]].<ref name=":6" /> Lumahok din siya sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_doubles|Birmingham 250]] kasama si [[:en:Rebeka_Masarova|Masarova]] at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Doubles|Hong Kong 250]] kasama si [[:en:Chan_Hao-ching|Hao-ching]], kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> Sa mga challengers, nakapaglaro siya sa [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Doubles|Mumbai 125]] kasama si [[:en:_Tsao_Chia-yi|Chia-yi]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] kasama si [[:en:Katie_Volynets|Volynets]], na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2026 ==== '''Isahan''' Sinimulan ni Eala ang kanyang [[:en:2026_WTA_Tour|2026 season]] nang may matibay na simula sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_singles|Auckland 250]]'', kung saan umabot siya sa semifinals bago natalo kay [[:en:Wang_Xinyu|Wang]].<ref>{{cite news |last=Satumbaga-Villar|first=Krystel|date=January 10, 2026|title=Alex Eala succumbs to Chinese rival in Auckland semis|url=https://mb.com.ph/2026/01/10/alex-eala-succumbs-to-chinese-rival-in-auckland-semis|work=The Manila Bulletin|access-date=January 10, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]]'', nabigo siya sa unang round ng singles.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks}}</ref> Lumaban siya sa ''[[:en:2026_Philippine_Women's_Open_–_Singles|Philippines 125]]'' bilang wildcard at nakapasok sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Camila_Osorio|Osorio]].<ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 29, 2026 |title=Alex Eala exits WTA Philippine Open, bows to Camila Osorio |url=https://sports.inquirer.net/660715/alex-eala-exits-wta-philippine-open-bows-to-camila-osorio |work=Philippine Daily Inquirer |access-date=January 29, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open|Abu Dhabi 1000]]'', umabot siya sa quarterfinals ngunit natalo kay [[:en:Ekaterina_Alexandrova|Alexandrova]].<ref>{{Cite news |last=Gasgonia |first=Dennis |date=February 5, 2026 |title=Natalo si Alex Eala sa quarterfinals ng Abu Dhabi laban kay Alexandrova ng Russia |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2026/2/5/alex-eala-bows-out-of-abu-dhabi-quarterfinals-in-loss-to-russia-s-alexandrova-2244 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Qatar_TotalEnergies_Open_–_Singles|Qatar 1000]]'', nabigo siya sa unang yugto.<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=February 9, 2026 |title=Alex Eala exits Qatar Open after falling to Tereza Valentova |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-exits-qatar-open-after-falling-to-tereza-valentova-a5019-20260209 |access-date=February 9, 2026}}</ref> Nakapasok siya sa quarterfinals ng ''[[:en:2026_Dubai_Tennis_Championships_–_Women's_singles|Dubai 1000]]'' bago natalo kay [[:en:Coco_Gauff|Gauff]].<ref>{{Cite news |last=Ballesteros |first=Jan |date=February 19, 2026 |title=Alex Eala succumbs to world No. 4 Coco Gauff in Dubai quarterfinals |website=onesports.ph |url=https://onesports.ph/more-sports/article/41325/alex-eala-succumbs-to-world-no-4-coco-gauff-in-dubai-quarterfinals-1 |access-date=February 19, 2026}}</ref> Sa tinaguriang ''Sunshine Double{{Efn|Ang Sunshine Double ay ang magkasunod na torneo ng Indian Wells Masters at Miami Open, dalawang prestihiyosong ATP Masters 1000 at WTA 1000 na ginaganap tuwing Marso. Nagsisimula ito sa California at nagtatapos sa Florida, at kilala ang tatlong linggong yugto na ito sa maaraw na panahon at mahigpit na iskedyul. Itinuturing itong pinakamahalagang serye ng pinagsamang mga torneo sa labas ng Grand Slams.}}'' na ''[[:en:2026_BNP_Paribas_Open|Indian Wells 1000]]'' at ''[[:en:2026_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]]'', umabot siya sa ika-apat na round sa parehong torneo bago natalo kina [[:en:Linda_Noskova|Noskova]] at [[:en:Karolína_Muchová|Muchová]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/11/tennis-alex-eala-bows-out-of-indian-wells-with-loss-to-linda-noskov-1231 |access-date=March 11, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |date=Marso 24, 2026 |title=Alex Eala natanggal sa Miami Open matapos matalo kay Karolína Muchová |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/24/alex-eala-bows-out-of-miami-open-0012 |access-date=Marso 24, 2026}}</ref> Sa mga korteng luwad ng Europa, nakarating si Eala sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_Upper_Austria_Ladies_Linz_–_Singles|Linz 500]] kung saan siya ay tinalo ni [[:en:Jelena_Ostapenko|Ostapenko]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=2026-04-08 |title=Eala nabigo matapos manguna ng 5-1 sa ikalawang set kontra Ostapenko, lumabas sa Linz Open |url=https://www.philstar.com/sports/2026/04/08/2519713/eala-squanders-5-1-second-set-lead-vs-ostapenko-exits-linz-open |access-date=2026-04-08 |website=Philstar.com}}</ref> Sa unang yugto ng [[:en:2026_Porsche_Tennis_Grand_Prix_–_Singles|Stuttgart 500]], siya ay pinatalsik ni [[:en:Leylah_Fernandez|Fernandez]].<ref>{{Cite news |date=2026-04-15 |title=Alex Eala natanggal sa Stuttgart Open matapos matalo kay Leylah Fernandez |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/15/alex-eala-stuttgart-open-0040 |access-date=2026-04-15 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], siya ay natalo ni [[:en:Elise_Mertens|Mertens]].<ref>{{Cite news |last= |first= |date=April 24, 2026 |title=Nagpatuloy ang hirap ni Alex Eala sa clay matapos ang pagkatalo sa Round of 64 laban kay Elise Mertens sa Madrid Open |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/985231/alex-eala-s-clay-struggles-continue-after-round-of-64-loss-to-elise-mertens-in-madrid-open/story/ |access-date=April 24, 2026 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=April 24, 2026 |title=Alex Eala suffers second round defeat to Elise Mertens at Mutua Madrid Open |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/48579925/alex-eala-suffers-second-round-defeat-elise-mertens-mutua-madrid-open |access-date=April 24, 2026 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Natalo siya kay [[:en:Elena_Rybakina|Rybakina]] sa ikatlong yugto ng [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/10/tennis-alex-eala-bows-out-of-italian-open-with-loss-to-rybakina-2341 |work=ABS CBN News}}</ref> Sa sumunod na linggo, siya ay nabigo sa unang round ng [[:en:2026_Internationaux_de_Strasbourg_–_Singles|Strasbourg 500]] matapos matalo kay [[:en:Oleksandra_Oliynykova|Oliynykova]].<ref>{{Cite news |last=Castillejo|first=Dyan|date=May 18, 2026|title=Alex Eala exits Strasbourg in first-round defeat to Oleksandra Oliynykova|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/18/alex-eala-exits-strasbourg-in-loss-to-oliynykova-2339|work=ABS-CBN News|access-date=May 18, 2026}}</ref> Tinapos niya ang clay season sa pamamagitan ng pagkatalo sa unang ugtokay Jovic sa [[2026 en:French Open – Women's singles|French Open]].<ref>{{Cite news |last=France-Presse |first=Agence |date=May 26, 2026 |title=Umatras si Alex Eala sa French Open matapos matalo kay Iva Jovic |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/26/tennis-alex-eala-exits-french-open-with-loss-to-iva-jovic-1857 |access-date=May 26, 2026 |work=ABS-CBN Sports}}</ref> ''' Dalawahan''' Sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_doubles|Auckland 250]]'', nakipagtambal si Eala kay [[:en:Iva_Jovic|Jović]] at umabot sila sa semifinals bago natalo kina [[:en:Xu_Yifan|Xu]] at [[:en:Yang_Zhaoxuan|Yang]].<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=January 9, 2026|access-date=January 9, 2026|work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_doubles|Australian Open]]'', nakipares siya kay [[:en:Ingrid_Martins|Martins]], ngunit hindi sila nakalusot sa unang round matapos matalo sa kanilang pambungad na laban.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=January 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=January 20, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open_–_Doubles|Abu Dhabi 1000]]'', nakipagtambal siya kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]] at nakaabot sila sa semifinal, ngunit natalo sa duo nina [[:en:Tereza_Mihalíková|Mihalíková]] at [[:en:Olivia_Nicholls|Nicholls]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=February 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=February 6, 2026}}</ref> Si Eala, kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]], ay naalis sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026}}</ref> Kasama si [[:en:Hailey_Baptiste|Baptiste]], nabigo rin siya sa unang yugtong [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_doubles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=May 12, 2026 |title=Grand Slam doubles champs too much for Eala, Baptiste |url=https://mb.com.ph/2026/05/12/grand-slam-doubles-champs-too-much-for-eala-baptiste |access-date=May 12, 2026 |website=Manila Bulletin |language=en}}</ref> == Estilo ng Paglalaro == Si Eala ay isang agresibong baseliner, gamit ang kanyang forehand upang kontrolin ang mga rally at ang kanyang matatag na two‑handed backhand upang pamahalaan ang mga palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=March 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |website=Tennis.com |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Ang kanyang kaliwang kamay na topspin ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim, habang ang kanyang return game ay isang lakas dahil sa mahusay na pagbabasa ng galaw. Ang kanyang serve ang nananatiling pangunahing kahinaan, madalas kulang sa bilis at pagbabago, bagaman mahusay siya sa hard courts.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=January 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |website=ESPN |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Binibigyang-diin ng mga analyst ang pagpapabuti ng kanyang serve, pagdaragdag ng taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng pisikal na lakas bilang susi sa karagdagang tagumpay.<ref>{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=February 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=February 6, 2026 |website=Sports News Philippines |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang ilang mahahalagang tagumpay, kabilang ang pagiging unang Pilipino na umabot sa WTA 1000 Semifinals at tinalo ang tatlong major champions sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]]<ref name=":Gulf">{{Cite web |title=What Alexandra Eala Needs to Win Titles and Beat Top Players |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/what-alexandra-eala-needs-to-win-titles-and-beat-top-players-1.500440043 |access-date=March 11, 2026 |website=Gulf News}}</ref> Itinatampok ng mga dating propesyonal na sina [[:en:Greg_Rusedski|Greg Rusedski]], [[:en:Andrea_Petkovic|Andrea Petkovic]], at [[:en:Martina_Navratilova|Martina Navratilova]] ang pangangailangan ng mas malakas na serve, mas maaasahang laro, at mas maraming pagkakaiba-iba, kasabay ng mas mahusay na kondisyon ng katawan.<ref>{{Cite web |date=March 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=March 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> Sa kanyang matibay na baseline game, katatagan, at suporta ng mga tagahanga, kinokonklusyon ng mga analyst na mayroon siyang pundasyon upang makipagtagisan para sa malalaking titulo, ngunit ang kanyang pangmatagalang tagumpay ay nakasalalay sa pagbabagong-anyo ng kanyang serve bilang isang sandata.<ref name=":Gulf" /> === Laban sa Top 20 manlalaro ng WTA === ==== Mga Panalo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Coco Gauff || 6-2, 2-0 RET || 1.46 || 68.0% || 58.8% || 50.0% |- | Dubai – Hard (2026) || Jasmine Paolini || 6-1, 7-6(5) || 1.32 || 63.1% || 73.2% || 50.0% |- | US Open – Hard (2025) || Clara Tauson || 6-3, 2-6, 7-6(11) || 0.97 || 68.1% || 59.4% || 43.3% |- | Eastbourne – Grass (2025) || Jelena Ostapenko || 0-6, 6-2, 3-2 RET || 1.08 || 63.5% || 57.6% || 63.2% |- | Miami – Hard (2025) || Iga Swiatek || 6-2, 7-5 || 1.27 || 66.7% || 52.3% || 50.0% |- | Miami – Hard (2025) || Madison Keys || 6-4, 6-2 || 1.32 || 66.1% || 58.5% || 52.4% |} ==== Mga Talo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Rome – Clay (2026) || Elena Rybakina || 4-6, 3-6 || 0.80 || 67.1% || 56.9% || 44.0% |- | Miami – Hard (2026) || Karolina Muchova || 0-6, 2-6 || 0.39 || 52.4% || 36.4% || 50.0% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Linda Noskova || 2-6, 0-6 || 0.36 || 56.8% || 36.0% || 47.4% |- | Dubai – Hard (2026) || Coco Gauff || 0-6, 2-6 || 0.61 || 57.5% || 30.4% || 41.2% |- | Abu Dhabi – Hard (2026) || Ekaterina Alexandrova || 3-6, 3-6 || 0.79 || 69.8% || 45.5% || 52.6% |- | Wimbledon – Grass (2025) || Barbora Krejcikova || 6-3, 2-6, 1-6 || 0.82 || 54.3% || 50.0% || 50.0% |- | Madrid – Clay (2025) || Iga Swiatek || 6-4, 4-6, 2-6 || 0.77 || 69.0% || 50.7% || 41.9% |- | Miami – Hard (2025) || Jessica Pegula || 6-7(3), 7-5, 3-6 || 0.87 || 72.5% || 62.2% || 42.9% |} == Ibang larangan == ===Pambansang koponan=== Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[:en:Tennis_at_the_2021_SEA_Games|SEA Games 2021]] (pilak sa singles, team, at mixed doubles), at sa [[:en:Tennis_at_the_2022_Asian_Games|Asian Games 2022]] (pilak sa singles at mixed doubles).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=March 25, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |language=en-US |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=September 10, 2025 |archive-url= |archive-date= }}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa Group II, na nagresulta sa promosyon sa Group I.<ref name=":12">{{Cite web |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=October 13, 2025 |website=One Sports |language=en}}</ref> Sa [[:en:Tennis_at_the_2025_SEA_Games|SEA Games 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa women's singles, pati tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":13">{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |archive-url= |archive-date= |access-date=December 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> ===Mga Eksibisyon na Laro=== ====Singles: 1 (titles)==== {|class="wikitable" !Resulta !{{ns}}Petsa{{ns}} !Torneo !Uri ng Korte !Kalaban !Iskor |- |Panalo | Enero 2026 |[[:en:Kooyong_Classic|Kooyong Classic]], Melbourne, Australia |Matigas na Korte |[[:en:Donna Vekić|Donna Vekić]] |6–3, 6–4 |} === Mga sponsorship === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[:en:Globe_Telecom|Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga endorsement mula sa [[:en:Babolat|Babolat]], [[:en:Nike,_Inc.|Nike]], at [[:en:Bank_of_the_Philippine_Islands|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/}}</ref> bago naging brand ambassador ng [[:en:Milo_(drink)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html}}</ref> === Mga parangal === Kinilala si Eala ng [[:en:Philippine_Sportswriters_Association|Philippine Sportswriters Association]] sa walong pagkakataon sa [[:en:PSA_Annual_Awards|PSA Annual Awards]], kabilang ang parangal na ''Athlete of the Year'' noong 2026.<ref>Citations for Eala's PSA Annual Awards: *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=October 12, 2025 |archive-url= |archive-date=}} *{{Cite news |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=February 17, 2026}}</ref> Noong 2021, isinama siya ng [[:en:Tatler_Asia|''Tatler Asia'']] sa talaan ng mga pinakamataas ang impluwensya na tao sa Asya.<ref>{{cite news |title=Asia's Most Influential Philippines 2021 |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021}}</ref> Noong Abril 2025, ginawaran si Eala ng ''Premios Tanglaw'' ng [[:en:Embassy_of_the_Philippines|Embahada ng Pilipinas]] sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang ambag sa [[:en:Philippines–Spain_relations|ugnayan ng Pilipinas at Espanya]].<ref>{{cite news |date=April 2025 |title=Premios Tanglaw honoring Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/premios-tanglaw-eala}}</ref> ==Mga laro ni Eala== === Mga junior na laro === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Singles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || R2 || R3 || A || A |- | French Open || A || SF || A || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || A || W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Doubles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || A || W || A || A |- | French Open || A || A || W || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || SF || – |} === Propesyonal na Laro === ==== ITF Women's World Tour Titles ==== {| class="wikitable" ! Taon !! Paligsahan !! Tier !! Paligsahan !! Katungali |- | 2021 || W15 Manacor || ITF || Isahan || – |- | 2022 || W25 Chiang Rai || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Yecla || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Roehampton || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W50 Pune || ITF || Dalawahan || Darja Semeņistaja |- | 2024 || W75 Croissy-Beaubourg || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |} ==== 2020 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Las Palmas de Gran Canaria 2 || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anna Zarycka || 2–6, 4–6 |- | Las Palmas de Gran Canaria || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Lara Salden || 0–6, 6–2, 2–6 |- | Melilla || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anastasia Charaeva || 3–6, 3–6 |- | Monastir 9 || W15 || Matigas || Pangalawang Yugto || Nina Stadler || 6–4, 6–7, 5–7 |} ==== 2021 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Korte !! Tier !! Kalaban !! Yugto !! Iskor |- | Miami Open || Matigas || WTA 1000 || Viktória Hrunčáková || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Romanian Open (Cluj-Napoca) || Luwad || WTA 250 || Mayar Sherif || Pangalawang Yugto || 2–6, 2–6 |- | W15 Manacor 1 || W15 || Matigas || Yvonne Cavalle-Reimers || Final || 5–7, 6–1, 6–2 |- | W15 Manacor 2 || W15 || Matigas || Ylena In-Albon || Kwarterpinals || 0–6, 3–6 |- | W15 Manacor 3 || W15 || Matigas || Oksana Selekhmeteva || Kwarterpinals || 2–6, 3–6 |- | W25 Grenoble || W25 || Matigas || Maja Chwalińska || Kwarterpinals || 0–6, 4–6 |- | W25 Manacor 4 || W25 || Matigas || Jana Fett || Pangalawang Yugto || 6–4, 3–6, 5–7 |- | W15 Manacor 5 || W15 || Matigas || Simona Waltert || Unang Yugto || 4–6, 6–2, 5–7 |- | W60 Bellinzona || W60 || Luwad || Simona Waltert || Pangalawang Yugto || 5–7, 6–3, 2–6 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Irene Burillo Escorihuela || Pangalawang Yugto || 2–6, 4–6 |- | W25 Madrid 2 || W25 || Matigas || Andrea Lázaro García || Unang Yugto || 6–2, 4–6, 4–6 |- | W25 Milovice || W25 || Matigas || Daria Astakhova || Unang Yugto || 2–6, 2–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | W25 Madrid || W25 || Matigas || Victoria Jiménez Kasintseva || Kwarterpinals || Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey || 5–7, 6–4, 6–10 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Oksana Selekhmeteva || Final || Justina Mikulskytė / Oana Simion || 3–6, 5–7 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Madison Brengle || 2–6, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Anna Bondár || 0–6, 0–6 |- | Manacor 1 || W25 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Alice Rame || 2–6, 4–6 |- | Manacor 3 || W25 || Matigas || Unang Yugto || Giulia Gatto-Monticone || 2–6, 1–6 |- | Grenoble || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Chloé Paquet || 6–4, 5–7, 3–6 |- | Macon || W25 || Matigas || Unang Yugto || Anna Ukolova || 6–1, 2–6, 6–7(3) |- | Joue-les-Tours || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Oksana Selekhmeteva || 3–6, 3–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Erika Sema || 3–6, 6–2, 3–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Anna-Lena Robbe || 6–7(3), 3–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Jessika Ponchet || 2–6, 1–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Alexandra Bozovic || 6–1, 4–6, 5–7 |- | Vitoria-Gasteiz || W60 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 |- | El Espinar || W25 || Matigas || Semipaynal || Eva Guerrero Alvarez || 2–6, 6–3, 2–6 |- | Grodzisk Mazowiecki || W100 || Matigas || Unang Yugto || Katharina Hobgarski || 4–6, 3–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Katarzyna Kawa || 6–2, 4–6, 0–6 |- | Rancho Santa Fe || W80 || Matigas || Kwarterpinals || Marcela Zacarías || 2–6, 5–7 |- | Hamburg || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Ysaline Bonaventure || 4–6, 0–6 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Semipaynal || Ysaline Bonaventure || 1–6, 6–3, 3–6 |- | Shrewsbury || W100 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Maia Lumsden || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Manacor || W25 || Matigas || Elsa Jacquemot || Kwarterpinals || Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi || 6–2, 4–6, 3–10 |- | Macon || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Audrey Albie / Aubane Droguet || 4–6, 2–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Indy De Vroome || Unang Yugto || Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted || 6–4, 5–7, 6–10 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kyōka Okamura || Kwarterpinals || Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova || 6–4, 7–6(4), 2–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Olga Helmi / Adithya Karunaratne || 0–6, 4–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Liang En-shuo || Kwarterpinals || Tímea Babos / Valeria Savinykh || 2–6, 4–6 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Marina Bassols Ribera || Semipaynal || Valeria Savinykh / Fanny Stollár || 2–6, 0–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Lizette Cabrera || Kwarterpinals || Justina Mikulskyte / Hong Yi Cody Wong || 5–7, 4–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Annaëlle Robbe || Pangalawang Yugto || Madison Brengle || 6–3, 6–7, 6–10 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Petra Marcinko || Kwarterpinals || Miriam Skoch / Markéta Vondroušová || 5–7, 2–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Misaki Doi || 6–4, 1–6, 3–6 |- | Thailand Open (Hua Hin) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (6) || 2–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Irina-Camelia Begu || 2–6, 5–7 |- | Mutua Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Tatjana Maria || 1–6, 1–6 |- | Japan Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Himari Sakatsume (Q) || 0–6, 3–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (3) || 3–6, 0–6 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Elise Mertens (2) || 5–7, 0–6 |- | Canberra || W60 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Oksana Selekhmeteva (7) || 6–3, 4–6, 4–6 |- | Trnava || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Sonay Kartal || 2–6, 2–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Alexandra Cadantu-Ignatik || 0–6, 2–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Ioana Ghioroaie || 5–7, 1–6 |- | Monastir || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Jia-Jing Wang (Q) || 6–0, 4–6, 3–6 |- | Yecla || W15 || Matigas || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 |- | Madrid || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Makenna Jones (5) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Unang Yugto || Destanee Aiava || 1–6, 2–6 |- | Palma del Río || W40 || Matigas || Kwarterpinals || Valeria Savinykh (3) || 4–6, 2–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Unang Yugto || Sohyun Park || 4–6, 3–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet (3) || 6–2, 4–6, 2–6 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Georgina García Pérez || 4–6, 3–6 |- | Roehampton || W25 || Matigas || Final || Arina Rodionova (2) || 6–2, 6–3 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Final || Destanee Aiava (6) || 6–3, 4–6, 1–6 |- | Tokyo || W100 || Matigas || Pangalawang Yugto || Kimberly Birrell (5) || 6–4, 6–7, 2–6 |- | Glasgow || W60 || Matigas || Unang Yugto || Suzan Lamens || 6–2, 4–6, 1–6 |- | Nantes || W60 || Matigas || Semipaynal || Gabriela Knutson || 6–2, 3–6, 1–6 |- | Petange || W40 || Matigas || Final || Océane Dodin (3) || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Trnava 2 || W60 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 4–6, 1–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Beatrice Gumulya / Anna Sisková || 3–6, 6–4, 11–13 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Alana Parnaby / Victoria Rodríguez || 6–4, 3–6, 6–10 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 5–7, 6–1, 9–11 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Unang Yugto || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 6–4, 3–6, 3–10 |- | Roehampton 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Talia Gibson / Petra Hule || 1–6, 5–7 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Semipaynal || Erina Hayashi / Saki Imamura || 4–6, 4–6 |- | Tokyo 2 || W100 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 0–6, 7–5, 6–10 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs || 3–6, 4–6 |- | Glasgow 2 || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Freya Christie / Olivia Gadecki || — |- | Nantes || W60 || Matigas || Unang Yugto || Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold || 6–1, 3–6, 6–10 |- | Petange || W40 || Matigas || Semipaynal || Danielle Collins / Isabelle Haverlag || 2–6, 4–7 |} ==== 2024 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Rebecca Peterson (18) || 2–6, 5–7 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Julia Riera (2) || 6–4, 6–7, 4–6 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Lulu Sun (23) || 6–7, 5–7 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Elena-Gabriela Ruse (20) || 6–3, 1–6, 4–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Emiliana Arango || 6–2, 5–7, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Sorana Cîrstea (27) || 3–6, 7–6, 4–6 |- | Wuhan Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Kateřina Siniaková || 3–6, 1–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Magda Linette || 6–7, 1–6 |- | Guadalajara Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (6) || 2–6, 2–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Priscilla Hon || 4–6, 3–6 |- | Jiangxi Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (1) || 5–7, 6–7 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Bernarda Pera || 0–6, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Ena Shibahara || 7–6, 0–6, 2–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Céline Naef (5) || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Tatjana Maria (4) || 5–7, 2–6 |- | Polish Open (Warsaw) || WTA 125 || Matigas || Unang Yugto || Isabella Shinikova || 2–6, 4–6 |- | Veneto Open (Gaiba) || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Sara Errani (4) || 0–6, 6–7 |- | Makarska Open || WTA 125 || Luwad || Unang Yugto || Maria Timofeeva (Q) || 6–1, 3–6, 2–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Final (Winner) || Victoria Jiménez Kasintseva (7) || 6–4, 6–4 |- | Dubai || W100 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (1) || 6–4, 2–6, 2–6 |- | Takasaki || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Mananchaya Sawangkaew (3) || 6–4, 1–6, 2–6 |- | Cary || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Renata Zarazúa (2) || 6–3, 4–6, 3–6 |- | Landisville || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Olivia Gadecki || 1–6, 6–0, 3–6 |- | Porto || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anna Bondar (2) || 4–6, 7–6, 1–6 |- | Trnava 1 || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anastasia Gureva || 2–6, 6–3, 6–7 |- | Trnava 2 || W75 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Martincová (7) || 6–3, 4–6, 6–7 |- | Croissy-Beaubourg || W75 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mona Barthel || 6–4, 4–6, 1–6 |- | Zagreb || W75 || Luwad || Unang Yugto || Tena Lukas || 5–7, 6–3, 4–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Selena Janicijevic || 3–6, 1–6 |- | Indore || W50 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (2) || 4–6, 7–6, 2–6 |- | Pune || W50 || Matigas || Kwarterpinals || Darja Semenistaja (1) || 6–7, 0–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Paligsahan !Level !Korte !Katungali !Yugto !Kalaban !Iskor |- |Canberra International |WTA 125 |Matigas |Laura Pigossi |Semipaynal |Kaylah McP/ Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Pune |W50 |Matigas |Daniela Semenistaja |Final |Naiktha Bains / Fanny Stollar |7–6(8), 6–3 |- |Porto 3 |W75 |Matigas |Alicia Barnett |Kwarterpinals |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |Trnava |W75 |Matigas |Zeynep Sönmez |Semipaynal |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Luwad |Taylah Preston |Unang Yugto |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Lia Karatancheva / Diana Marcinkevica |6–3, 2–6, 10–4 |- |Polish Open |WTA 125 |Matigas |Daniela Semenistaja |Kwarterpinals |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Matigas |Kimberly Birrell |Kwarterpinals |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Matigas |En Shuo Liang |Kwarterpinals |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |- |Dubai |W100 |Matigas |Valentini Grammatikopoulou |Kwarterpinals |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} ==== 2025 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Jana Fett (133) || 5–7, 2–6 |- | Singapore Open || WTA 250 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Simona Waltert (179) || 3–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Semipaynal || Jessica Pegula (4) || 6–7, 7–5, 3–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Pangalawang Yugto || Iga Świątek (2) || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Unang Yugto || Emiliana Arango (85) || 0–6, 6–2, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Unang Yugto || Magda Linette (31) || 4–6, 3–6 |- | Eastbourne Open || WTA 250 || Damo || Finals (Pangalawang Puwesto) || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Unang Yugto || Barbora Krejčíková (16) || 6–3, 2–6, 1–6 |- | National Bank Open (Montreal) || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Markéta Vondroušová (63) || 6–3, 1–6, 2–6 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Pangalawang Yugto || Cristina Bucșa (95) || 4–6, 3–6 |- | São Paulo Open || WTA 250 || Matigas || Kwarterpinals || Janice Tjen (130) || 4–6, 1–6 |- | China Open (Wuhan) || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Moyuka Uchijima (91) || 4–6, 6–3, 2–6 |- | Japan Women's Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Valentová (78) || 1–6, 2–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Claire Liu (305) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Hong Kong Tennis Open || WTA 250 || Matigas || Pangalawang Yugto || Victoria Mboko (21) || 6–3, 3–6, 4–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Shuai Wei (134) || 5–7, 2–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mai Hontama (166) || 6–7, 2–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Pangalawang Yugto || Panna Udvardy (137) || 6–7, 4–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Damo || Unang Yugto || Linda Fruhvirtová (152) || 5–7, 7–6, 1–6 |- | Ilkley Open || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Rebecca Marino (107) || 6–1, 0–6, 6–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Kampeon || Panna Udvardy (134) || 1–6, 7–5, 6–3 |- | Jingshan Tennis Open || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Lulu Sun (146) || 6–3, 4–6, 2–6 |- | Suzhou Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals || Viktorija Golubic (70) || 6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Reason |- | Cincinnati Open || WTA 1000 || Matigas || Pinsala sa balikat |- | Monterrey Open || WTA 500 || Matigas || Pinsala sa balikat |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Nadiia Kichenok || Semipaynal || Katarzyna Piter / Janice Tjen || 7–6(4), 3–6, 5–10 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Coco Gauff || Kwarterpinals || Jasmine Paolini / Sara Errani || 5–7, 6–3, 7–10 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Renata Zarazúa || Pangalawang Yugto || Olga Danilović / Anastasia Potapova || 1–6, 3–6 |- | Hong Kong Open || WTA 250 || Matigas || Chan Hao‑ching || Unang Yugto || Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich || 6–3, 1–6, 7–10 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Eva Lys || Unang Yugto || Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason || 4–6, 2–6 |- | Birmingham Open || WTA 250 || Damo || Rebeka Masarova || Unang Yugto || Storm Hunter / Ellen Perez || 4–6, 4–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Tsao Chia‑yi || Unang Yugto || Amina Anshba / Elena Pridankina || 4–6, 4–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Katie Volynets || Unang Yugto || Carmen Corley / Olivia Gadecki || 3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Semipaynal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Unang Yugto || Alycia Parks || 6–0, 3–6, 2–6 |- | Philippines Womens Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals|| Camila Osorio || 4-6, 4-6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Kwarterpinals || Ekaterina Alexandrova|| 3-6, 3-6 |- | Qatar Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto|| Tereza Valentová|| 6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |WTA 1000 |Matigas |Kwarterpinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Luwad |Pangalawang Yugto |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Luwad | Unang Yugto | Leylah Fernandez | 1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Pangalawang Yugto |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Pangatlong Yugto |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Luwad |Unang Yugto |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | |- |HSBC Championships |WTA 500 |Damo | | | |- |Berlin Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Bad Homburg Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Eastbourne Open |WTA 250 |Damo | | | |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo | | | |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Iva Jovic || Semipaynal || Xu Yifan / Yang Zhaoxuan || 5–7, 3–6 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Ingrid Martins || Unang Yugto || Shuko Aoyama / Magda Linette || 6–7(3), 6–2, 3–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Janice Tjen|| Semipaynal|| Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls|| 4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Iva Jovic |Unang Yugto |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Pangalawang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Unang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 2-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | | |- |} == Taunang ranggo ng WTA == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ! Taon !! Isahan !! Dalawahan |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} Pinagmulan: Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA<ref>{{Cite web |date=May 13, 2026 |title=Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/- |access-date=May 13, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alexandra Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alexandra Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alexandra Eala's Tennis Abstract page] [[:en:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on English Wikipedia (English)]] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alexandra Eala on Fandom (English)] 1wpolvlx3e09e25dcgratntfd4wburf 2209198 2209197 2026-05-26T11:28:15Z Tabilay 153890 /* 2026 */ 2209198 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=April 2025}} {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Eala at the [[:en:2025 SEA Games|2025 SEA Games]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Metro Manila]], Philippines<br>[[Mallorca]], Spain |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Quezon City]], Philippines |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = March 2020 |plays = Left-handed (two-handed backhand) |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Fitness Coach) |careerprizemoney = US 1,997,574 |singlesrecord = {{tennis record|won=212|lost=130}} |singlestitles = 0 |highestsinglesranking = No. 29 (March 16, 2026) |currentsinglesranking = No. 37 (May 25, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=46}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = No. 88 (May 4, 2026) |currentdoublesranking = No. 116 (May 25, 2026) |updated = May 25, 2026 |AustralianOpenresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's singles|2026]]) |FrenchOpenresult = 1R ([[:en:2026 French Open – Women's singles|2026]]) |Wimbledonresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's singles|2025]]) |USOpenresult = 2R ([[:en:2025 US Open – Women's singles|2025]]) |AustralianOpenDoublesresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's doubles|2026]]) |FrenchOpenDoublesresult = 2R ([[:en:2025 French Open – Women's doubles|2025]]) |WimbledonDoublesresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's doubles|2025]]) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |the {{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the SEA Games|SEA Games]]}} {{MedalGold | 2025 Thailand | Singles }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Team }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Singles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Team }} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze | 2022 Hangzhou | Singles }} {{MedalBronze|2022 Hangzhou|Mixed doubles}} }} Si '''Alexandra Maniego Eala''' (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Quezon City]]) ay Pilipinong manlalaro ng [[tenis]]. Siya ang pinakamataas na ranggong Pilipino, umabot sa pandaigdigang bilang na 29 noong Marso 16, 2026.<ref name=":11">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=March 16, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high World No. 29 |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/16/eala-rises-to-career-high-world-no-29-in-latest-wta-rankings-1032}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa 2020 Australian Open at 2021 French Open, at singles sa 2022 US Open.<ref name=":1">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=September 10, 2022 |title=Eala captures US Open girls' singles crown |url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/}}</ref> Mayroon siyang 5 ITF singles at 3 ITF doubles titles, at noong 2025 umabot sa semifinal ng Miami Open, final ng Eastbourne Open, at nagwagi sa WTA 125 Guadalajara Open.<ref name=":62">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Singles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/d/titles/ |access-date=2025-12-03 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":72">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Doubles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":63">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Singles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> Simula noong 2023, lumahok si Eala sa mga Grand Slam tournaments bilang propesyonal, kung saan nakapasok siya sa main draw mula 2025 French Open hanggang 2026 Australian Open at umabot sa ikalawang round ng 2025 US Open sa singles.<ref name=":63" /> Sa doubles naman, nakapaglaro siya noong 2025 at 2026, na ang pinakamataas na resulta ay ang ikalawang round ng 2025 French Open.<ref name=":6" /> Si Eala ay nagwagi ng mga pilak na medalya sa 2021 SEA Games at 2022 Asian Games, at pinangunahan ang koponan sa promosyon sa Group I noong 2024. Noong 2025 SEA Games, nakamit niya ang gintong medalya sa women’s singles at dalawang tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":12" /><ref name=":13" /> == Maagang Buhay == Si '''Alexandra Maniego Eala''' ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang business executive,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 March 2026}}</ref> at [[:en:Rizza_Maniego-Eala|Rosemarie Maniego-Eala]], dating [[Globe Telecom]] CFO hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[:en:1985_SEA_Games|1985 SEA Games]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina [[:en:Noli_Eala|Noli Eala]], dating chairperson ng [[:en:Philippine_Sports_Commission|Philippine Sports Commission]] at commissioner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=August 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=March 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=August 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=November 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]}}</ref> at ang fashion designer na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=April 23, 2026}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tennis para sa [[:en:Penn_State_Nittany_Lions|Penn State Nittany Lions]] mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=May 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=March 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal}}</ref> Nagsimula si Eala sa tennis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=[Gulf News |date=August 28, 2025}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang coach.<ref>{{Cite web |date=November 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=August 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at [[:en:Colegio_San_Agustin_–_Makati|Colegio San Agustin]] sa [[Makati]], bago lumipat sa [[:en:Rafa_Nadal_Academy|Rafa Nadal Academy]] sa [[:en:Manacor|Manacor]], Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 22, 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]}}</ref> == Personal na buhay == Tinukoy ni Eala ang [[:en:Kaldereta|kaldereta]] bilang kanyang paboritong ulam<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=3 Pebrero 2026 |title=Ikaw ba ay tao ng Kare-Kare? Ang ranggo ni Alex Eala sa pagkaing Pilipino ay maaaring ikagulat mo |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=23 Pebrero 2026 |website=One Sports |language=tl}}</ref> Mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa sa kape.<ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Ibinunyag ni Alex Eala at mga kapwa propesyonal ang kanilang personalidad sa labas ng korte sa Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 Marso 2026}}</ref> Multilingual si Eala, nagsasalita ng Ingles, Kastila, at kanyang katutubong [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang isang pangarap na nagpasiklab ng fenomeno sa tennis |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 Marso 2026}}</ref> Ipinahayag niya ang kanyang kagustuhan sa [[:en:Wimbledon_Championships|Wimbledon]] sa mga Grand Slam na torneo. <ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=3 Hulyo 2025 |title='Living my dream': Nagdiwang si Alex Eala sa makasaysayang Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=3 Hulyo 2025 |website=Rappler |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Disyembre 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview kay Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=24 Disyembre 2025 |website=Instagram |language=tl}}</ref> Tinukoy ni Eala si [[Maria Sharapova]] bilang impluwensya sa kanyang istilo ng paglalaro, at siya ay nagsanay kasama si [[Rafael Nadal]] gayundin ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=19 Hulyo 2025 |title=Ang impluwensya ni Sharapova ang nagtutulak sa agresibong laro ni Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Manila Standard |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=20 Nobyembre 2025 |title=Naglaro si Alex Eala kasama si Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Inquirer |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 Agosto 2025 |title=Bago ang malalaking tao, palaging nasa tabi ni Alex Eala ang kanyang kapatid na si Miko |url=https://www.spin.ph/tennis/get-to-know-alex-eala-older-brother-and-avid-supporter-miko-a6035-20250827 |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Spin.ph |language=tl}}</ref> Ang kanyang tagumpay sa 2025 Miami Open ay nagtatag kay Eala bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na inihahambing ng mga komentarista ang kanyang impluwensya kay boksingero [[Manny Pacquiao]]. Napansin ng mamamahayag sa palakasan at dating manlalaro ng tennis na si [[:en:Dyan_Castillejo|Dyan Castillejo]] na tinatrato na siya ng mga tagahanga "na para bang nanalo na siya ng Grand Slam." Pinalakas niya ang kanyang koneksyon sa mga tagasuporta sa pamamagitan ng pagsasalita sa Tagalog, at ang kanyang pag-angat ay nagpasiklab ng bagong interes sa tennis sa Pilipinas at sa mga [[:en:Overseas_Filipinos_Filipino_diaspora|komunidad ng Pilipino sa ibayong dagat]]. Dumadalo ang mga tagahanga sa kanyang mga laban sa malaking bilang, habang marami ang sumusubaybay mula sa bahay at sa buong mundo sa kabila ng pagkakaiba ng oras. Inihambing ng mga analista ang kanyang epekto sa pagpapalawak ng tennis sa mga pigura tulad nina [[:en:Li_Na|Li Na]] at [[:en:Ons_Jabeur|Ons Jabeur]].<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang isang pangarap na nagpasiklab ng fenomeno sa tennis |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Mas naging palakaibigan si Eala sa tour at nakabuo ng mga sumusuportang pagkakaibigan kina [[:en:Iva_Jović|Iva Jović]], [[:en:Zeynep_Sonmez|Zeynep Sonmez]], [[:en:Victoria_Mboko|Victoria Mboko]], [[:en:Eva_Lys|Eva Lys]], [[:en:Leylah_Fernandez|Leylah Fernandez]], at [[:en:Lizette_Cabrera|Lizette Cabrera]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=9 Marso 2026 |title=Ibinunyag ni Alex Eala ang mga kaibigan na kanyang nakilala sa kanyang batang karera sa WTA |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-bares-friends-she-has-made-in-her-young-wta-career-a6035-20260309 |access-date=9 Marso 2026 |website=Spin.ph |language=tl}}</ref> == Karera == === Juniors === Sa edad na 12, nagwagi si Eala sa 2018 [[:en:Les_Petit_As|Les Petits As]] sa Pransya,<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/cookies/?returnurl=%2Fnews%2F117748%2FLilov-Eala-win-at-Les-Petits-As |access-date=November 14, 2024 |website=Tennis Europe}}</ref> at nakuha ang kanyang unang under‑18 singles at doubles titles sa ITF Trofeo David Ferrer sa Alicante, Spain.<ref>{{Cite web |last=Payo |first=Jasmine |date=April 25, 2025 |title=Building blocks to success: Rundown of Alex Eala’s best tennis campaigns |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-best-tennis-campaigns/ |access-date=November 14, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Noong 2019, napanalunan ni Eala ang [[:en:Orange_Bowl_(tennis)|Orange Bowl]] girls’ doubles title kasama si [[:en:Evialina_Laskevich|Laskevich]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=December 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |language=en |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217 |access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa [[:en:2020_Australian_Open_–_Girls'_doubles|Australian Open]] girls’ doubles kasama si [[:en:Priska_Madelyn_Nugroho|Nugroho]].<ref>{{Cite web |date=2020-01-31 |title=Eala, Nugroho capture Australian Open girls' doubles title |url=https://www.espn.com/story/_/id/28604688/eala-nugroho-capture-australian-open-girls-doubles-title |access-date=2025-10-08 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Sa 2021 [[:en:2021_French_Open_–_Girls'_doubles|French Open]], nakuha niya ang ikalawang junior Grand Slam doubles title kasama si [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]].<ref>{{Cite news |last=Go |first=Beatrice |date=April 5, 2023 |title=Alex Eala clinches juniors world No. 2 after French Open romp |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-ranking-itf-world-juniors-2020/ |access-date=November 16, 2025}}</ref> Noong Hulyo 2021, nagwagi siya ng isahan at dalawahan (kasama si Madison Sieg) sa [[:en:Trofeo_Bonfiglio|Trofeo Bonfiglio]] sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=July 17, 2021 |title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior Grand Slam singles title sa [[:en:2022_US_Open_–_Girls'_singles|US Open]].<ref>{{Cite web |last=Levinsohn |first=Dan |date=September 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title at the 2022 US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html |access-date=November 14, 2025 |website=US Open}}</ref> === Prupesyonal na karera === ==== 2020 ==== '''Isahan''' Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto sa W25 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]], W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Castellón]], at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Monastir]]. Natapos naman siya sa unang yugto sa W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]] at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|Melilla]]. ==== 2021 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2021_WTA_Tour|WTA Tour]], unang sumabak si Eala sa [[:en:2021_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] ngunit hindi siya nakalusot sa qualifying. Gayunpaman, sa [[:en:2021_Winners_Open_–_Singles|Cluj-Napoca 250]], nakapasok siya sa pangunahing draw at umabot hanggang sa pangalawang yugto bago natalo kay [[:en:Mayar_Sherif|Sherif]].<ref name=":5">{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 |access-date=December 3, 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=ITF: Alex Eala Singles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/activity/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala |access-date=February 2, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang paligsahan ng [[:en:2021_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa dalawahan. Sa W25 Madrid, kasama si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]], nakarating sila sa quarterfinals. Samantala, sa W25 Platja d’Aro, nakipag‑pares siya kay [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]] at umabot sila hanggang sa finals.<ref name=":6">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Doubles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches?type=D#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==== 2022 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2022_WTA_Tour|WTA Tour]], tampok ang kaniyang pagsabak sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], subalit natalo siya sa unang yugto at sa qualifying na yugto.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2022_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa semifinals ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nakapasok siya sa quarterfinals ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Sa WTA Tour, nakapaglaro siya sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_doubles|Miami 1000]] at sa qualifying ng [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Sa ITF circuit, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang semifinals sa W25 Palma del Río kasama si [[:en:Marina_Bassols_Ribera|Ribera]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng pitong torneo at dalawang torneo na nabigo sa maagang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2023 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2023_WTA_Tour|WTA Tour]], lumahok siya sa qualifying ugtong [[:en:2023_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]] ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng [[:en:2023_Thailand_Open_–_Singles|Thailand 250]], [[:en:2023_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]], [[:en:2023_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]], at [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Singles|Monastir 250]]. Lumaban din siya bilang wildcard sa [[:en:2023_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2023_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(April–June)|W15 Yecla]] at kasunod sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Roehampton]].<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=June 4, 2023 |title=Alex Eala claims third ITF crown at W25 Yecla in Spain |url=https://www.abs-cbn.com/sports/06/04/23/tennis-alex-eala-claims-third-itf-crown-at-w25-yecla |access-date=November 7, 2025 |work=ABS CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=August 13, 2023 |title=Alex Eala wins fourth ITF title, rules W25 Roehampton |url=https://sports.inquirer.net/523461/alex-eala-wins-fourth-itf-title-rules-w25-roehampton |access-date=November 7, 2025 |website=Inquirer.net |language=en-US}}</ref> Nakarating siya sa finals ng [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Aldershot]] at [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|W40 Petange]]; sa semifinals ng [[:en:2023_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|W100 Vitoria-Gasteiz]] at [[:en:2023_Engie_Open_Nantes_Atlantique_–_Singles|W60 Nantes]]; at sa quarterfinals ng [[:en:2023_Women's_TEC_Cup_–_Singles|W60 Barcelona]] at [[:en:2023_Ando_Securities_Open_–_Singles|W100 Tokyo]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nagtapos siya sa ika-191 na puwesto sa pagtatapos ng taon.<ref>{{Cite news |last=Satumbaga-Villar |first=Kristel |date=September 20, 2023 |title=Eala improves to career-high No. 191 in WTA rankings |url=https://mb.com.ph/2023/9/20/eala-improves-to-career-high-no-191-in-wta-rankings |access-date=November 7, 2025 |website=Manila Bulletin}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan. Umabot siya sa apat na semifinals (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange), nakapasok sa apat na quarterfinals (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow), at ilang beses na nakarating sa nangyugto kabilang ang [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Doubles|Monastir 250]]. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na korte maliban sa W60 Chiasso, isang palaro na ginanap sa luwad.<ref name=":6" /> ==== 2024 ==== '''Isahan''' Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa qualifiers ng apat na Grand Slam ([[:en:2024_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]], [[:en:2024_French_Open_–_Women's_singles_qualifying|French Open]], [[:en:2024_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles_qualifying|Wimbledon]], [[:en:2024_US_Open_–_Women's_singles_qualifying|US Open]]). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang quarterfinal sa [[:en:2024_Veneto_Open_–_Singles|Veneto 125]] laban kay [[:en:Sara_Errani|Errani]].<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_WTA_Tour|WTA Tour]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] at [[:en:2024_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]]. Nabigo siya sa unang yugto ng [[:en:2024_Guadalajara_Open_Akron_–_Singles|Guadalajara 500]], [[:en:2024_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi 500]], at sa qualifiers ng [[:en:2024_Ningbo_Open_–_Singles|Ningbo 500]]. Hindi siya nakalusot sa qualifiers ng [[:en:2024_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] at [[:en:2024_Jiangxi_Open_–_Singles|Jiangxi 250]]. Bukod sa semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Oeiras 125]] at [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Makarska_International_Championships_–_Singles|Makarska 125]] at [[:en:2024_Polish_Open_–_Singles|Warsaw 125]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|Vitoria-Gasteiz]], tinalo si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]] sa final. Umabot din siya sa semifinals ng W100 [https://en.wikipedia.org/wiki/2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_%E2%80%93_Singles Dubai] at W50 [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Indore]], at sa quarterfinals ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan. Sa WTA, ang pinakamalalim niyang resulta ay ang semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_doubles|Canberra 125]] kasama si [[:en:Laura_Pigossi|Pigossi]]. Nagkaroon din siya ng limang quarterfinal finishes: sa [[:en:2024_Ningbo_Open|Ningbo 500]] kasama si [[:en:Liang_En-shuo|Liang]], sa [[:en:2024_Polish_Open_–_Doubles|Warsaw 125]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sa [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Doubles|Guadalajara 125]] kasama si [[:en:Kimberly_Birrell|Birrell]], sa [[:en:2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_–_Doubles|W100 Dubai]] kasama si [[:en:Valentini_Grammatikopoulou|Grammatikopoulou]], at sa [[:en:2024_Porto_Women's_Indoor_ITF_3_–_Doubles|W75 Porto 3]] kasama si [[:en:Alicia_Barnett|Barnett]]. Bukod dito, nagtalo siya sa unang yugto sa [[:en:2024_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] (kasama si [[:en:Taylah_Preston|Preston]]).<ref name=":72" /><ref name=":0" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W50 Pune]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sinundan ng magkasunod na panalo kasama si [[:en:Estelle_Cascino|Cascino]] sa [[:en:2024_Open_de_Seine-et-Marne_–_Doubles|W75 Croissy-Beaubourg]] at [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Doubles|W100 Vitoria-Gasteiz]]—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa semifinals ng [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W75 Trnava]] kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]].<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 27, 2024 |title=Alex Eala cops W50 Pune doubles title with Latvian partner |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/549446/alex-eala-cops-w50-pune-doubles-title-with-latvian-partner |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=March 31, 2024 |title=Eala, partner rule W75 Croissy-Beaubourg doubles tilt |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2024/03/31/2344255/eala-partner-rule-w75-croissy-beaubourg-doubles-tilt |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=July 21, 2024 |title=Alex Eala wins singles and doubles titles at W100 Vitoria-Gasteiz |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/575666/alex-eala-also-wins-singles-title-at-w100-vitoria-gasteiz |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref name=":6" /> ==== 2025 ==== '''Isahan''' Noong 2025, umakyat si Eala mula No. 147 tungo sa career-high No. 50 matapos lumahok sa 27 torneo.<ref name=":4" /> Ang pinakamalaking tagumpay ay dumating sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], kung saan tinalo ang world No. 2 [[:en:Iga_Świątek|Świątek]] sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Jessica_Pegula|Pegula]] sa semifinals. Sa damo, nakarating sa unang WTA final sa [[:en:2025_Eastbourne_Open_–_Women's_singles|Eastbourne 250]], ngunit natalo kay [[:en:Maya_Joint|Joint]]. Sa [[:en:2025_US_Open_–_Women's_singles|US Open]], nakamit ang unang panalo sa main draw at umabot sa ikalawang ugtolaban kay [[:en:Cristina_Bucșa|Bucșa]]. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa [[:en:2025_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], tinalo si [[:en:Panna_Udvardy|Udvardy]] sa final.<ref name=":4" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: quarterfinals sa [[:en:2025_SP_Open_–_Singles|São Paulo 250]] laban kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]], semifinal sa [[:en:2025_Jingshan_Tennis_Open_–_Women's_singles|Jingshan 125]] laban kay [[:en:Lulu_Sun|Sun]] at sa [[:en:2025_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]] laban kay [[:en:Wei_Sijia|Sijia]], at quarterfinals sa [[:en:2025_Ilkley_Open_–_Women's_singles|Ilkley 125]] laban kay [[:en:Rebecca_Marino|Marino]] at sa [[:en:2025_Suzhou_WTA_125_–_Singles|Suzhou 125]] laban kay [[:en:Viktorija_Golubic|Golubic]]. Umabot sa pangalawang yugto sa [[:en:2025_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] laban kay Świątek, at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Singles|Hong Kong 250]] laban kay [[:en:Victoria_Mboko|Mboko]]. Sa iba pang palihsahan nakarating sa pangalawang yugto ng [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Singles|Mumbai 125]] laban kay [[:en:Mai_Hontama|Hontama]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Singles|Oeiras 125]] laban kay Udvardy.<ref name=":4" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo sa unang ugtong [[:en:2025_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] kay [[:en:Emiliana_Arango|Arango]], ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles|Wimbledon]] kay [[:en:Barbora_Krejčíková|Krejčíková]], at ng [[:en:2025_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]] sa qualifying kay [[:en:Jana_Fett|Fett]]. Natalo siya sa unang yugtong [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]] kay [[:en:Marta_Kostyuk|Kostyuk]], ng [[:en:2025_Canadian_Open_–_Women's_singles|Montreal 1000]] kay [[:en:Markéta_Vondroušová|Vondroušová]], at sa qualifying ng [[:en:2025_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]] kay [[:en:Moyuka_Uchijima|Uchijima]]. Natalo siys sa unang yugto ng [[:en:2025_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]] kay [[:en:Magda_Linette|Linette]], ng [[:en:2025_Singapore_Tennis_Open_–_Singles|Singapore 250]] kay [[:en:Simona_Waltert|Waltert]], ng [[:en:2025_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]] kay [[:en:Tereza_Valentová|Valentová]], ng [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] kay [[:en:Claire_Liu|Liu]], at sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_singles|Birmingham 250]] kay [[:en:Linda_Fruhvirtová|Fruhvirtová]].<ref name=":4" /> Sa [[:en:2025_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]], tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 [[:en:2025_Bengaluru_Open_–_Singles|Bengaluru]] laban kay [[:en:Dalila_Jakupović|Jakupović]], W75 Trnava 1 laban kay [[:en:Céline_Naef|Naef]], at W75 Trnava 2 laban kay [[:en:Valentina_Ryser|Ryser]].<ref name=":2" /> '''Dalawahan''' Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name=":6" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Doubles|Guangzhou 250]], kung saan umabot siya sa semifinals kasama si [[:en:Nadiia_Kichenok|Kichenok]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_doubles|Italian 1000]] kapareha si [[:en:_Coco_Gauff|Coco Gauff]].<ref name=":6" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_French_Open_–_Women's_doubles|French Open]] kasama si [[:en:Renata_Zarazúa|Zarazúa]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_doubles|Wimbledon]] kasama si [[:en:Eva_Lys|Lys]].<ref name=":6" /> Lumahok din siya sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_doubles|Birmingham 250]] kasama si [[:en:Rebeka_Masarova|Masarova]] at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Doubles|Hong Kong 250]] kasama si [[:en:Chan_Hao-ching|Hao-ching]], kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> Sa mga challengers, nakapaglaro siya sa [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Doubles|Mumbai 125]] kasama si [[:en:_Tsao_Chia-yi|Chia-yi]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] kasama si [[:en:Katie_Volynets|Volynets]], na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2026 ==== '''Isahan''' Sinimulan ni Eala ang kanyang [[:en:2026_WTA_Tour|2026 season]] nang may matibay na simula sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_singles|Auckland 250]]'', kung saan umabot siya sa semifinals bago natalo kay [[:en:Wang_Xinyu|Wang]].<ref>{{cite news |last=Satumbaga-Villar|first=Krystel|date=January 10, 2026|title=Alex Eala succumbs to Chinese rival in Auckland semis|url=https://mb.com.ph/2026/01/10/alex-eala-succumbs-to-chinese-rival-in-auckland-semis|work=The Manila Bulletin|access-date=January 10, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]]'', nabigo siya sa unang round ng singles.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks}}</ref> Lumaban siya sa ''[[:en:2026_Philippine_Women's_Open_–_Singles|Philippines 125]]'' bilang wildcard at nakapasok sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Camila_Osorio|Osorio]].<ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 29, 2026 |title=Alex Eala exits WTA Philippine Open, bows to Camila Osorio |url=https://sports.inquirer.net/660715/alex-eala-exits-wta-philippine-open-bows-to-camila-osorio |work=Philippine Daily Inquirer |access-date=January 29, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open|Abu Dhabi 1000]]'', umabot siya sa quarterfinals ngunit natalo kay [[:en:Ekaterina_Alexandrova|Alexandrova]].<ref>{{Cite news |last=Gasgonia |first=Dennis |date=February 5, 2026 |title=Natalo si Alex Eala sa quarterfinals ng Abu Dhabi laban kay Alexandrova ng Russia |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2026/2/5/alex-eala-bows-out-of-abu-dhabi-quarterfinals-in-loss-to-russia-s-alexandrova-2244 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Qatar_TotalEnergies_Open_–_Singles|Qatar 1000]]'', nabigo siya sa unang yugto.<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=February 9, 2026 |title=Alex Eala exits Qatar Open after falling to Tereza Valentova |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-exits-qatar-open-after-falling-to-tereza-valentova-a5019-20260209 |access-date=February 9, 2026}}</ref> Nakapasok siya sa quarterfinals ng ''[[:en:2026_Dubai_Tennis_Championships_–_Women's_singles|Dubai 1000]]'' bago natalo kay [[:en:Coco_Gauff|Gauff]].<ref>{{Cite news |last=Ballesteros |first=Jan |date=February 19, 2026 |title=Alex Eala succumbs to world No. 4 Coco Gauff in Dubai quarterfinals |website=onesports.ph |url=https://onesports.ph/more-sports/article/41325/alex-eala-succumbs-to-world-no-4-coco-gauff-in-dubai-quarterfinals-1 |access-date=February 19, 2026}}</ref> Sa tinaguriang ''Sunshine Double{{Efn|Ang Sunshine Double ay ang magkasunod na torneo ng Indian Wells Masters at Miami Open, dalawang prestihiyosong ATP Masters 1000 at WTA 1000 na ginaganap tuwing Marso. Nagsisimula ito sa California at nagtatapos sa Florida, at kilala ang tatlong linggong yugto na ito sa maaraw na panahon at mahigpit na iskedyul. Itinuturing itong pinakamahalagang serye ng pinagsamang mga torneo sa labas ng Grand Slams.}}'' na ''[[:en:2026_BNP_Paribas_Open|Indian Wells 1000]]'' at ''[[:en:2026_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]]'', umabot siya sa ika-apat na round sa parehong torneo bago natalo kina [[:en:Linda_Noskova|Noskova]] at [[:en:Karolína_Muchová|Muchová]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/11/tennis-alex-eala-bows-out-of-indian-wells-with-loss-to-linda-noskov-1231 |access-date=March 11, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |date=Marso 24, 2026 |title=Alex Eala natanggal sa Miami Open matapos matalo kay Karolína Muchová |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/24/alex-eala-bows-out-of-miami-open-0012 |access-date=Marso 24, 2026}}</ref> Sa mga korteng luwad ng Europa, nakarating si Eala sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_Upper_Austria_Ladies_Linz_–_Singles|Linz 500]] kung saan siya ay tinalo ni [[:en:Jelena_Ostapenko|Ostapenko]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=2026-04-08 |title=Eala nabigo matapos manguna ng 5-1 sa ikalawang set kontra Ostapenko, lumabas sa Linz Open |url=https://www.philstar.com/sports/2026/04/08/2519713/eala-squanders-5-1-second-set-lead-vs-ostapenko-exits-linz-open |access-date=2026-04-08 |website=Philstar.com}}</ref> Sa unang yugto ng [[:en:2026_Porsche_Tennis_Grand_Prix_–_Singles|Stuttgart 500]], siya ay pinatalsik ni [[:en:Leylah_Fernandez|Fernandez]].<ref>{{Cite news |date=2026-04-15 |title=Alex Eala natanggal sa Stuttgart Open matapos matalo kay Leylah Fernandez |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/15/alex-eala-stuttgart-open-0040 |access-date=2026-04-15 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], siya ay natalo ni [[:en:Elise_Mertens|Mertens]].<ref>{{Cite news |last= |first= |date=April 24, 2026 |title=Nagpatuloy ang hirap ni Alex Eala sa clay matapos ang pagkatalo sa Round of 64 laban kay Elise Mertens sa Madrid Open |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/985231/alex-eala-s-clay-struggles-continue-after-round-of-64-loss-to-elise-mertens-in-madrid-open/story/ |access-date=April 24, 2026 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=April 24, 2026 |title=Alex Eala suffers second round defeat to Elise Mertens at Mutua Madrid Open |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/48579925/alex-eala-suffers-second-round-defeat-elise-mertens-mutua-madrid-open |access-date=April 24, 2026 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Natalo siya kay [[:en:Elena_Rybakina|Rybakina]] sa ikatlong yugto ng [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/10/tennis-alex-eala-bows-out-of-italian-open-with-loss-to-rybakina-2341 |work=ABS CBN News}}</ref> Sa sumunod na linggo, siya ay nabigo sa unang round ng [[:en:2026_Internationaux_de_Strasbourg_–_Singles|Strasbourg 500]] matapos matalo kay [[:en:Oleksandra_Oliynykova|Oliynykova]].<ref>{{Cite news |last=Castillejo|first=Dyan|date=May 18, 2026|title=Alex Eala exits Strasbourg in first-round defeat to Oleksandra Oliynykova|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/18/alex-eala-exits-strasbourg-in-loss-to-oliynykova-2339|work=ABS-CBN News|access-date=May 18, 2026}}</ref> Tinapos niya ang clay season sa pamamagitan ng pagkatalo sa unang yugto kay Jovic sa [[:en:2026_French_Open_–_Women's_singles|French Open]].<ref>{{Cite news |last=France-Presse |first=Agence |date=May 26, 2026 |title=Umatras si Alex Eala sa French Open matapos matalo kay Iva Jovic |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/26/tennis-alex-eala-exits-french-open-with-loss-to-iva-jovic-1857 |access-date=May 26, 2026 |work=ABS-CBN Sports}}</ref> ''' Dalawahan''' Sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_doubles|Auckland 250]]'', nakipagtambal si Eala kay [[:en:Iva_Jovic|Jović]] at umabot sila sa semifinals bago natalo kina [[:en:Xu_Yifan|Xu]] at [[:en:Yang_Zhaoxuan|Yang]].<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=January 9, 2026|access-date=January 9, 2026|work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_doubles|Australian Open]]'', nakipares siya kay [[:en:Ingrid_Martins|Martins]], ngunit hindi sila nakalusot sa unang round matapos matalo sa kanilang pambungad na laban.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=January 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=January 20, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open_–_Doubles|Abu Dhabi 1000]]'', nakipagtambal siya kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]] at nakaabot sila sa semifinal, ngunit natalo sa duo nina [[:en:Tereza_Mihalíková|Mihalíková]] at [[:en:Olivia_Nicholls|Nicholls]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=February 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=February 6, 2026}}</ref> Si Eala, kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]], ay naalis sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026}}</ref> Kasama si [[:en:Hailey_Baptiste|Baptiste]], nabigo rin siya sa unang yugtong [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_doubles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=May 12, 2026 |title=Grand Slam doubles champs too much for Eala, Baptiste |url=https://mb.com.ph/2026/05/12/grand-slam-doubles-champs-too-much-for-eala-baptiste |access-date=May 12, 2026 |website=Manila Bulletin |language=en}}</ref> == Estilo ng Paglalaro == Si Eala ay isang agresibong baseliner, gamit ang kanyang forehand upang kontrolin ang mga rally at ang kanyang matatag na two‑handed backhand upang pamahalaan ang mga palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=March 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |website=Tennis.com |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Ang kanyang kaliwang kamay na topspin ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim, habang ang kanyang return game ay isang lakas dahil sa mahusay na pagbabasa ng galaw. Ang kanyang serve ang nananatiling pangunahing kahinaan, madalas kulang sa bilis at pagbabago, bagaman mahusay siya sa hard courts.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=January 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |website=ESPN |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Binibigyang-diin ng mga analyst ang pagpapabuti ng kanyang serve, pagdaragdag ng taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng pisikal na lakas bilang susi sa karagdagang tagumpay.<ref>{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=February 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=February 6, 2026 |website=Sports News Philippines |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang ilang mahahalagang tagumpay, kabilang ang pagiging unang Pilipino na umabot sa WTA 1000 Semifinals at tinalo ang tatlong major champions sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]]<ref name=":Gulf">{{Cite web |title=What Alexandra Eala Needs to Win Titles and Beat Top Players |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/what-alexandra-eala-needs-to-win-titles-and-beat-top-players-1.500440043 |access-date=March 11, 2026 |website=Gulf News}}</ref> Itinatampok ng mga dating propesyonal na sina [[:en:Greg_Rusedski|Greg Rusedski]], [[:en:Andrea_Petkovic|Andrea Petkovic]], at [[:en:Martina_Navratilova|Martina Navratilova]] ang pangangailangan ng mas malakas na serve, mas maaasahang laro, at mas maraming pagkakaiba-iba, kasabay ng mas mahusay na kondisyon ng katawan.<ref>{{Cite web |date=March 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=March 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> Sa kanyang matibay na baseline game, katatagan, at suporta ng mga tagahanga, kinokonklusyon ng mga analyst na mayroon siyang pundasyon upang makipagtagisan para sa malalaking titulo, ngunit ang kanyang pangmatagalang tagumpay ay nakasalalay sa pagbabagong-anyo ng kanyang serve bilang isang sandata.<ref name=":Gulf" /> === Laban sa Top 20 manlalaro ng WTA === ==== Mga Panalo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Coco Gauff || 6-2, 2-0 RET || 1.46 || 68.0% || 58.8% || 50.0% |- | Dubai – Hard (2026) || Jasmine Paolini || 6-1, 7-6(5) || 1.32 || 63.1% || 73.2% || 50.0% |- | US Open – Hard (2025) || Clara Tauson || 6-3, 2-6, 7-6(11) || 0.97 || 68.1% || 59.4% || 43.3% |- | Eastbourne – Grass (2025) || Jelena Ostapenko || 0-6, 6-2, 3-2 RET || 1.08 || 63.5% || 57.6% || 63.2% |- | Miami – Hard (2025) || Iga Swiatek || 6-2, 7-5 || 1.27 || 66.7% || 52.3% || 50.0% |- | Miami – Hard (2025) || Madison Keys || 6-4, 6-2 || 1.32 || 66.1% || 58.5% || 52.4% |} ==== Mga Talo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Rome – Clay (2026) || Elena Rybakina || 4-6, 3-6 || 0.80 || 67.1% || 56.9% || 44.0% |- | Miami – Hard (2026) || Karolina Muchova || 0-6, 2-6 || 0.39 || 52.4% || 36.4% || 50.0% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Linda Noskova || 2-6, 0-6 || 0.36 || 56.8% || 36.0% || 47.4% |- | Dubai – Hard (2026) || Coco Gauff || 0-6, 2-6 || 0.61 || 57.5% || 30.4% || 41.2% |- | Abu Dhabi – Hard (2026) || Ekaterina Alexandrova || 3-6, 3-6 || 0.79 || 69.8% || 45.5% || 52.6% |- | Wimbledon – Grass (2025) || Barbora Krejcikova || 6-3, 2-6, 1-6 || 0.82 || 54.3% || 50.0% || 50.0% |- | Madrid – Clay (2025) || Iga Swiatek || 6-4, 4-6, 2-6 || 0.77 || 69.0% || 50.7% || 41.9% |- | Miami – Hard (2025) || Jessica Pegula || 6-7(3), 7-5, 3-6 || 0.87 || 72.5% || 62.2% || 42.9% |} == Ibang larangan == ===Pambansang koponan=== Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[:en:Tennis_at_the_2021_SEA_Games|SEA Games 2021]] (pilak sa singles, team, at mixed doubles), at sa [[:en:Tennis_at_the_2022_Asian_Games|Asian Games 2022]] (pilak sa singles at mixed doubles).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=March 25, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |language=en-US |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=September 10, 2025 |archive-url= |archive-date= }}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa Group II, na nagresulta sa promosyon sa Group I.<ref name=":12">{{Cite web |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=October 13, 2025 |website=One Sports |language=en}}</ref> Sa [[:en:Tennis_at_the_2025_SEA_Games|SEA Games 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa women's singles, pati tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":13">{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |archive-url= |archive-date= |access-date=December 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> ===Mga Eksibisyon na Laro=== ====Singles: 1 (titles)==== {|class="wikitable" !Resulta !{{ns}}Petsa{{ns}} !Torneo !Uri ng Korte !Kalaban !Iskor |- |Panalo | Enero 2026 |[[:en:Kooyong_Classic|Kooyong Classic]], Melbourne, Australia |Matigas na Korte |[[:en:Donna Vekić|Donna Vekić]] |6–3, 6–4 |} === Mga sponsorship === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[:en:Globe_Telecom|Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga endorsement mula sa [[:en:Babolat|Babolat]], [[:en:Nike,_Inc.|Nike]], at [[:en:Bank_of_the_Philippine_Islands|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/}}</ref> bago naging brand ambassador ng [[:en:Milo_(drink)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html}}</ref> === Mga parangal === Kinilala si Eala ng [[:en:Philippine_Sportswriters_Association|Philippine Sportswriters Association]] sa walong pagkakataon sa [[:en:PSA_Annual_Awards|PSA Annual Awards]], kabilang ang parangal na ''Athlete of the Year'' noong 2026.<ref>Citations for Eala's PSA Annual Awards: *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=October 12, 2025 |archive-url= |archive-date=}} *{{Cite news |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=February 17, 2026}}</ref> Noong 2021, isinama siya ng [[:en:Tatler_Asia|''Tatler Asia'']] sa talaan ng mga pinakamataas ang impluwensya na tao sa Asya.<ref>{{cite news |title=Asia's Most Influential Philippines 2021 |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021}}</ref> Noong Abril 2025, ginawaran si Eala ng ''Premios Tanglaw'' ng [[:en:Embassy_of_the_Philippines|Embahada ng Pilipinas]] sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang ambag sa [[:en:Philippines–Spain_relations|ugnayan ng Pilipinas at Espanya]].<ref>{{cite news |date=April 2025 |title=Premios Tanglaw honoring Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/premios-tanglaw-eala}}</ref> ==Mga laro ni Eala== === Mga junior na laro === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Singles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || R2 || R3 || A || A |- | French Open || A || SF || A || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || A || W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Doubles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || A || W || A || A |- | French Open || A || A || W || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || SF || – |} === Propesyonal na Laro === ==== ITF Women's World Tour Titles ==== {| class="wikitable" ! Taon !! Paligsahan !! Tier !! Paligsahan !! Katungali |- | 2021 || W15 Manacor || ITF || Isahan || – |- | 2022 || W25 Chiang Rai || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Yecla || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Roehampton || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W50 Pune || ITF || Dalawahan || Darja Semeņistaja |- | 2024 || W75 Croissy-Beaubourg || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |} ==== 2020 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Las Palmas de Gran Canaria 2 || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anna Zarycka || 2–6, 4–6 |- | Las Palmas de Gran Canaria || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Lara Salden || 0–6, 6–2, 2–6 |- | Melilla || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anastasia Charaeva || 3–6, 3–6 |- | Monastir 9 || W15 || Matigas || Pangalawang Yugto || Nina Stadler || 6–4, 6–7, 5–7 |} ==== 2021 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Korte !! Tier !! Kalaban !! Yugto !! Iskor |- | Miami Open || Matigas || WTA 1000 || Viktória Hrunčáková || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Romanian Open (Cluj-Napoca) || Luwad || WTA 250 || Mayar Sherif || Pangalawang Yugto || 2–6, 2–6 |- | W15 Manacor 1 || W15 || Matigas || Yvonne Cavalle-Reimers || Final || 5–7, 6–1, 6–2 |- | W15 Manacor 2 || W15 || Matigas || Ylena In-Albon || Kwarterpinals || 0–6, 3–6 |- | W15 Manacor 3 || W15 || Matigas || Oksana Selekhmeteva || Kwarterpinals || 2–6, 3–6 |- | W25 Grenoble || W25 || Matigas || Maja Chwalińska || Kwarterpinals || 0–6, 4–6 |- | W25 Manacor 4 || W25 || Matigas || Jana Fett || Pangalawang Yugto || 6–4, 3–6, 5–7 |- | W15 Manacor 5 || W15 || Matigas || Simona Waltert || Unang Yugto || 4–6, 6–2, 5–7 |- | W60 Bellinzona || W60 || Luwad || Simona Waltert || Pangalawang Yugto || 5–7, 6–3, 2–6 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Irene Burillo Escorihuela || Pangalawang Yugto || 2–6, 4–6 |- | W25 Madrid 2 || W25 || Matigas || Andrea Lázaro García || Unang Yugto || 6–2, 4–6, 4–6 |- | W25 Milovice || W25 || Matigas || Daria Astakhova || Unang Yugto || 2–6, 2–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | W25 Madrid || W25 || Matigas || Victoria Jiménez Kasintseva || Kwarterpinals || Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey || 5–7, 6–4, 6–10 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Oksana Selekhmeteva || Final || Justina Mikulskytė / Oana Simion || 3–6, 5–7 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Madison Brengle || 2–6, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Anna Bondár || 0–6, 0–6 |- | Manacor 1 || W25 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Alice Rame || 2–6, 4–6 |- | Manacor 3 || W25 || Matigas || Unang Yugto || Giulia Gatto-Monticone || 2–6, 1–6 |- | Grenoble || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Chloé Paquet || 6–4, 5–7, 3–6 |- | Macon || W25 || Matigas || Unang Yugto || Anna Ukolova || 6–1, 2–6, 6–7(3) |- | Joue-les-Tours || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Oksana Selekhmeteva || 3–6, 3–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Erika Sema || 3–6, 6–2, 3–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Anna-Lena Robbe || 6–7(3), 3–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Jessika Ponchet || 2–6, 1–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Alexandra Bozovic || 6–1, 4–6, 5–7 |- | Vitoria-Gasteiz || W60 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 |- | El Espinar || W25 || Matigas || Semipaynal || Eva Guerrero Alvarez || 2–6, 6–3, 2–6 |- | Grodzisk Mazowiecki || W100 || Matigas || Unang Yugto || Katharina Hobgarski || 4–6, 3–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Katarzyna Kawa || 6–2, 4–6, 0–6 |- | Rancho Santa Fe || W80 || Matigas || Kwarterpinals || Marcela Zacarías || 2–6, 5–7 |- | Hamburg || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Ysaline Bonaventure || 4–6, 0–6 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Semipaynal || Ysaline Bonaventure || 1–6, 6–3, 3–6 |- | Shrewsbury || W100 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Maia Lumsden || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Manacor || W25 || Matigas || Elsa Jacquemot || Kwarterpinals || Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi || 6–2, 4–6, 3–10 |- | Macon || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Audrey Albie / Aubane Droguet || 4–6, 2–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Indy De Vroome || Unang Yugto || Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted || 6–4, 5–7, 6–10 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kyōka Okamura || Kwarterpinals || Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova || 6–4, 7–6(4), 2–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Olga Helmi / Adithya Karunaratne || 0–6, 4–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Liang En-shuo || Kwarterpinals || Tímea Babos / Valeria Savinykh || 2–6, 4–6 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Marina Bassols Ribera || Semipaynal || Valeria Savinykh / Fanny Stollár || 2–6, 0–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Lizette Cabrera || Kwarterpinals || Justina Mikulskyte / Hong Yi Cody Wong || 5–7, 4–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Annaëlle Robbe || Pangalawang Yugto || Madison Brengle || 6–3, 6–7, 6–10 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Petra Marcinko || Kwarterpinals || Miriam Skoch / Markéta Vondroušová || 5–7, 2–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Misaki Doi || 6–4, 1–6, 3–6 |- | Thailand Open (Hua Hin) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (6) || 2–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Irina-Camelia Begu || 2–6, 5–7 |- | Mutua Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Tatjana Maria || 1–6, 1–6 |- | Japan Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Himari Sakatsume (Q) || 0–6, 3–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (3) || 3–6, 0–6 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Elise Mertens (2) || 5–7, 0–6 |- | Canberra || W60 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Oksana Selekhmeteva (7) || 6–3, 4–6, 4–6 |- | Trnava || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Sonay Kartal || 2–6, 2–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Alexandra Cadantu-Ignatik || 0–6, 2–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Ioana Ghioroaie || 5–7, 1–6 |- | Monastir || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Jia-Jing Wang (Q) || 6–0, 4–6, 3–6 |- | Yecla || W15 || Matigas || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 |- | Madrid || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Makenna Jones (5) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Unang Yugto || Destanee Aiava || 1–6, 2–6 |- | Palma del Río || W40 || Matigas || Kwarterpinals || Valeria Savinykh (3) || 4–6, 2–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Unang Yugto || Sohyun Park || 4–6, 3–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet (3) || 6–2, 4–6, 2–6 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Georgina García Pérez || 4–6, 3–6 |- | Roehampton || W25 || Matigas || Final || Arina Rodionova (2) || 6–2, 6–3 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Final || Destanee Aiava (6) || 6–3, 4–6, 1–6 |- | Tokyo || W100 || Matigas || Pangalawang Yugto || Kimberly Birrell (5) || 6–4, 6–7, 2–6 |- | Glasgow || W60 || Matigas || Unang Yugto || Suzan Lamens || 6–2, 4–6, 1–6 |- | Nantes || W60 || Matigas || Semipaynal || Gabriela Knutson || 6–2, 3–6, 1–6 |- | Petange || W40 || Matigas || Final || Océane Dodin (3) || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Trnava 2 || W60 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 4–6, 1–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Beatrice Gumulya / Anna Sisková || 3–6, 6–4, 11–13 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Alana Parnaby / Victoria Rodríguez || 6–4, 3–6, 6–10 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 5–7, 6–1, 9–11 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Unang Yugto || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 6–4, 3–6, 3–10 |- | Roehampton 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Talia Gibson / Petra Hule || 1–6, 5–7 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Semipaynal || Erina Hayashi / Saki Imamura || 4–6, 4–6 |- | Tokyo 2 || W100 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 0–6, 7–5, 6–10 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs || 3–6, 4–6 |- | Glasgow 2 || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Freya Christie / Olivia Gadecki || — |- | Nantes || W60 || Matigas || Unang Yugto || Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold || 6–1, 3–6, 6–10 |- | Petange || W40 || Matigas || Semipaynal || Danielle Collins / Isabelle Haverlag || 2–6, 4–7 |} ==== 2024 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Rebecca Peterson (18) || 2–6, 5–7 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Julia Riera (2) || 6–4, 6–7, 4–6 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Lulu Sun (23) || 6–7, 5–7 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Elena-Gabriela Ruse (20) || 6–3, 1–6, 4–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Emiliana Arango || 6–2, 5–7, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Sorana Cîrstea (27) || 3–6, 7–6, 4–6 |- | Wuhan Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Kateřina Siniaková || 3–6, 1–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Magda Linette || 6–7, 1–6 |- | Guadalajara Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (6) || 2–6, 2–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Priscilla Hon || 4–6, 3–6 |- | Jiangxi Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (1) || 5–7, 6–7 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Bernarda Pera || 0–6, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Ena Shibahara || 7–6, 0–6, 2–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Céline Naef (5) || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Tatjana Maria (4) || 5–7, 2–6 |- | Polish Open (Warsaw) || WTA 125 || Matigas || Unang Yugto || Isabella Shinikova || 2–6, 4–6 |- | Veneto Open (Gaiba) || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Sara Errani (4) || 0–6, 6–7 |- | Makarska Open || WTA 125 || Luwad || Unang Yugto || Maria Timofeeva (Q) || 6–1, 3–6, 2–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Final (Winner) || Victoria Jiménez Kasintseva (7) || 6–4, 6–4 |- | Dubai || W100 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (1) || 6–4, 2–6, 2–6 |- | Takasaki || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Mananchaya Sawangkaew (3) || 6–4, 1–6, 2–6 |- | Cary || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Renata Zarazúa (2) || 6–3, 4–6, 3–6 |- | Landisville || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Olivia Gadecki || 1–6, 6–0, 3–6 |- | Porto || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anna Bondar (2) || 4–6, 7–6, 1–6 |- | Trnava 1 || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anastasia Gureva || 2–6, 6–3, 6–7 |- | Trnava 2 || W75 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Martincová (7) || 6–3, 4–6, 6–7 |- | Croissy-Beaubourg || W75 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mona Barthel || 6–4, 4–6, 1–6 |- | Zagreb || W75 || Luwad || Unang Yugto || Tena Lukas || 5–7, 6–3, 4–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Selena Janicijevic || 3–6, 1–6 |- | Indore || W50 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (2) || 4–6, 7–6, 2–6 |- | Pune || W50 || Matigas || Kwarterpinals || Darja Semenistaja (1) || 6–7, 0–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Paligsahan !Level !Korte !Katungali !Yugto !Kalaban !Iskor |- |Canberra International |WTA 125 |Matigas |Laura Pigossi |Semipaynal |Kaylah McP/ Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Pune |W50 |Matigas |Daniela Semenistaja |Final |Naiktha Bains / Fanny Stollar |7–6(8), 6–3 |- |Porto 3 |W75 |Matigas |Alicia Barnett |Kwarterpinals |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |Trnava |W75 |Matigas |Zeynep Sönmez |Semipaynal |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Luwad |Taylah Preston |Unang Yugto |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Lia Karatancheva / Diana Marcinkevica |6–3, 2–6, 10–4 |- |Polish Open |WTA 125 |Matigas |Daniela Semenistaja |Kwarterpinals |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Matigas |Kimberly Birrell |Kwarterpinals |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Matigas |En Shuo Liang |Kwarterpinals |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |- |Dubai |W100 |Matigas |Valentini Grammatikopoulou |Kwarterpinals |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} ==== 2025 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Jana Fett (133) || 5–7, 2–6 |- | Singapore Open || WTA 250 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Simona Waltert (179) || 3–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Semipaynal || Jessica Pegula (4) || 6–7, 7–5, 3–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Pangalawang Yugto || Iga Świątek (2) || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Unang Yugto || Emiliana Arango (85) || 0–6, 6–2, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Unang Yugto || Magda Linette (31) || 4–6, 3–6 |- | Eastbourne Open || WTA 250 || Damo || Finals (Pangalawang Puwesto) || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Unang Yugto || Barbora Krejčíková (16) || 6–3, 2–6, 1–6 |- | National Bank Open (Montreal) || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Markéta Vondroušová (63) || 6–3, 1–6, 2–6 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Pangalawang Yugto || Cristina Bucșa (95) || 4–6, 3–6 |- | São Paulo Open || WTA 250 || Matigas || Kwarterpinals || Janice Tjen (130) || 4–6, 1–6 |- | China Open (Wuhan) || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Moyuka Uchijima (91) || 4–6, 6–3, 2–6 |- | Japan Women's Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Valentová (78) || 1–6, 2–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Claire Liu (305) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Hong Kong Tennis Open || WTA 250 || Matigas || Pangalawang Yugto || Victoria Mboko (21) || 6–3, 3–6, 4–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Shuai Wei (134) || 5–7, 2–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mai Hontama (166) || 6–7, 2–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Pangalawang Yugto || Panna Udvardy (137) || 6–7, 4–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Damo || Unang Yugto || Linda Fruhvirtová (152) || 5–7, 7–6, 1–6 |- | Ilkley Open || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Rebecca Marino (107) || 6–1, 0–6, 6–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Kampeon || Panna Udvardy (134) || 1–6, 7–5, 6–3 |- | Jingshan Tennis Open || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Lulu Sun (146) || 6–3, 4–6, 2–6 |- | Suzhou Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals || Viktorija Golubic (70) || 6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Reason |- | Cincinnati Open || WTA 1000 || Matigas || Pinsala sa balikat |- | Monterrey Open || WTA 500 || Matigas || Pinsala sa balikat |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Nadiia Kichenok || Semipaynal || Katarzyna Piter / Janice Tjen || 7–6(4), 3–6, 5–10 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Coco Gauff || Kwarterpinals || Jasmine Paolini / Sara Errani || 5–7, 6–3, 7–10 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Renata Zarazúa || Pangalawang Yugto || Olga Danilović / Anastasia Potapova || 1–6, 3–6 |- | Hong Kong Open || WTA 250 || Matigas || Chan Hao‑ching || Unang Yugto || Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich || 6–3, 1–6, 7–10 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Eva Lys || Unang Yugto || Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason || 4–6, 2–6 |- | Birmingham Open || WTA 250 || Damo || Rebeka Masarova || Unang Yugto || Storm Hunter / Ellen Perez || 4–6, 4–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Tsao Chia‑yi || Unang Yugto || Amina Anshba / Elena Pridankina || 4–6, 4–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Katie Volynets || Unang Yugto || Carmen Corley / Olivia Gadecki || 3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Semipaynal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Unang Yugto || Alycia Parks || 6–0, 3–6, 2–6 |- | Philippines Womens Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals|| Camila Osorio || 4-6, 4-6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Kwarterpinals || Ekaterina Alexandrova|| 3-6, 3-6 |- | Qatar Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto|| Tereza Valentová|| 6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |WTA 1000 |Matigas |Kwarterpinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Luwad |Pangalawang Yugto |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Luwad | Unang Yugto | Leylah Fernandez | 1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Pangalawang Yugto |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Pangatlong Yugto |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Luwad |Unang Yugto |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | |- |HSBC Championships |WTA 500 |Damo | | | |- |Berlin Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Bad Homburg Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Eastbourne Open |WTA 250 |Damo | | | |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo | | | |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Iva Jovic || Semipaynal || Xu Yifan / Yang Zhaoxuan || 5–7, 3–6 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Ingrid Martins || Unang Yugto || Shuko Aoyama / Magda Linette || 6–7(3), 6–2, 3–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Janice Tjen|| Semipaynal|| Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls|| 4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Iva Jovic |Unang Yugto |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Pangalawang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Unang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 2-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | | |- |} == Taunang ranggo ng WTA == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ! Taon !! Isahan !! Dalawahan |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} Pinagmulan: Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA<ref>{{Cite web |date=May 13, 2026 |title=Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/- |access-date=May 13, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alexandra Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alexandra Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alexandra Eala's Tennis Abstract page] [[:en:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on English Wikipedia (English)]] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alexandra Eala on Fandom (English)] ntmt8ewqtfrgxljv3alpp2qqd48h6zp 2209199 2209198 2026-05-26T11:31:12Z Tabilay 153890 2209199 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=April 2025}} {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Eala at the [[:en:2025 SEA Games|2025 SEA Games]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Metro Manila]], Philippines<br>[[Mallorca]], Spain |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Quezon City]], Philippines |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = March 2020 |plays = Left-handed (two-handed backhand) |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Fitness Coach) |careerprizemoney = US 1,997,574 |singlesrecord = {{tennis record|won=212|lost=130}} |singlestitles = 0 |highestsinglesranking = No. 29 (March 16, 2026) |currentsinglesranking = No. 37 (May 25, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=46}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = No. 88 (May 4, 2026) |currentdoublesranking = No. 116 (May 25, 2026) |updated = May 25, 2026 |AustralianOpenresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's singles|2026]]) |FrenchOpenresult = 1R ([[:en:2026 French Open – Women's singles|2026]]) |Wimbledonresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's singles|2025]]) |USOpenresult = 2R ([[:en:2025 US Open – Women's singles|2025]]) |AustralianOpenDoublesresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's doubles|2026]]) |FrenchOpenDoublesresult = 2R ([[:en:2025 French Open – Women's doubles|2025]]) |WimbledonDoublesresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's doubles|2025]]) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |the {{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the SEA Games|SEA Games]]}} {{MedalGold | 2025 Thailand | Singles }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Team }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Singles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Team }} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze | 2022 Hangzhou | Singles }} {{MedalBronze|2022 Hangzhou|Mixed doubles}} }} Si '''Alexandra Maniego Eala''' (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Quezon City]]) ay Pilipinong manlalaro ng [[tenis]]. Siya ang pinakamataas na ranggong Pilipino, umabot sa pandaigdigang bilang na 29 noong Marso 16, 2026.<ref name=":11">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=March 16, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high World No. 29 |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/16/eala-rises-to-career-high-world-no-29-in-latest-wta-rankings-1032}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa 2020 Australian Open at 2021 French Open, at singles sa 2022 US Open.<ref name=":1">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=September 10, 2022 |title=Eala captures US Open girls' singles crown |url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/}}</ref> Mayroon siyang 5 ITF singles at 3 ITF doubles titles, at noong 2025 umabot sa semifinal ng Miami Open, final ng Eastbourne Open, at nagwagi sa WTA 125 Guadalajara Open.<ref name=":62">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Singles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/d/titles/ |access-date=2025-12-03 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":72">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Doubles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":63">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Singles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> Simula noong 2023, lumahok si Eala sa mga Grand Slam tournaments bilang propesyonal, kung saan nakapasok siya sa main draw mula 2025 French Open hanggang 2026 Australian Open at umabot sa ikalawang round ng 2025 US Open sa singles.<ref name=":63" /> Sa doubles naman, nakapaglaro siya noong 2025 at 2026, na ang pinakamataas na resulta ay ang ikalawang round ng 2025 French Open.<ref name=":6" /> Si Eala ay nagwagi ng mga pilak na medalya sa 2021 SEA Games at 2022 Asian Games, at pinangunahan ang koponan sa promosyon sa Group I noong 2024. Noong 2025 SEA Games, nakamit niya ang gintong medalya sa women’s singles at dalawang tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":12" /><ref name=":13" /> == Maagang Buhay == Si '''Alexandra Maniego Eala''' ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang business executive,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 March 2026}}</ref> at [[:en:Rizza_Maniego-Eala|Rosemarie Maniego-Eala]], dating [[Globe Telecom]] CFO hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[:en:1985_SEA_Games|1985 SEA Games]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina [[:en:Noli_Eala|Noli Eala]], dating chairperson ng [[:en:Philippine_Sports_Commission|Philippine Sports Commission]] at commissioner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=August 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=March 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=August 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=November 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]}}</ref> at ang fashion designer na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=April 23, 2026}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tennis para sa [[:en:Penn_State_Nittany_Lions|Penn State Nittany Lions]] mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=May 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=March 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal}}</ref> Nagsimula si Eala sa tennis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=[Gulf News |date=August 28, 2025}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang coach.<ref>{{Cite web |date=November 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=August 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at [[:en:Colegio_San_Agustin_–_Makati|Colegio San Agustin]] sa [[Makati]], bago lumipat sa [[:en:Rafa_Nadal_Academy|Rafa Nadal Academy]] sa [[:en:Manacor|Manacor]], Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 22, 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]}}</ref> == Personal na buhay == Tinukoy ni Eala ang [[:en:Kaldereta|kaldereta]] bilang kanyang paboritong ulam<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=3 Pebrero 2026 |title=Ikaw ba ay tao ng Kare-Kare? Ang ranggo ni Alex Eala sa pagkaing Pilipino ay maaaring ikagulat mo |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=23 Pebrero 2026 |website=One Sports |language=tl}}</ref> Mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa sa kape.<ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Ibinunyag ni Alex Eala at mga kapwa propesyonal ang kanilang personalidad sa labas ng korte sa Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 Marso 2026}}</ref> Multilingual si Eala, nagsasalita ng Ingles, Kastila, at kanyang katutubong [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang isang pangarap na nagpasiklab ng fenomeno sa tennis |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 Marso 2026}}</ref> Ipinahayag niya ang kanyang kagustuhan sa [[:en:Wimbledon_Championships|Wimbledon]] sa mga Grand Slam na torneo. <ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=3 Hulyo 2025 |title='Living my dream': Nagdiwang si Alex Eala sa makasaysayang Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=3 Hulyo 2025 |website=Rappler |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Disyembre 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview kay Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=24 Disyembre 2025 |website=Instagram |language=tl}}</ref> Tinukoy ni Eala si [[Maria Sharapova]] bilang impluwensya sa kanyang istilo ng paglalaro, at siya ay nagsanay kasama si [[Rafael Nadal]] gayundin ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=19 Hulyo 2025 |title=Ang impluwensya ni Sharapova ang nagtutulak sa agresibong laro ni Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Manila Standard |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=20 Nobyembre 2025 |title=Naglaro si Alex Eala kasama si Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Inquirer |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 Agosto 2025 |title=Bago ang malalaking tao, palaging nasa tabi ni Alex Eala ang kanyang kapatid na si Miko |url=https://www.spin.ph/tennis/get-to-know-alex-eala-older-brother-and-avid-supporter-miko-a6035-20250827 |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Spin.ph |language=tl}}</ref> Ang kanyang tagumpay sa 2025 Miami Open ay nagtatag kay Eala bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na inihahambing ng mga komentarista ang kanyang impluwensya kay boksingero [[Manny Pacquiao]]. Napansin ng mamamahayag sa palakasan at dating manlalaro ng tennis na si [[:en:Dyan_Castillejo|Dyan Castillejo]] na tinatrato na siya ng mga tagahanga "na para bang nanalo na siya ng Grand Slam." Pinalakas niya ang kanyang koneksyon sa mga tagasuporta sa pamamagitan ng pagsasalita sa Tagalog, at ang kanyang pag-angat ay nagpasiklab ng bagong interes sa tennis sa Pilipinas at sa mga [[:en:Overseas_Filipinos_Filipino_diaspora|komunidad ng Pilipino sa ibayong dagat]]. Dumadalo ang mga tagahanga sa kanyang mga laban sa malaking bilang, habang marami ang sumusubaybay mula sa bahay at sa buong mundo sa kabila ng pagkakaiba ng oras. Inihambing ng mga analista ang kanyang epekto sa pagpapalawak ng tennis sa mga pigura tulad nina [[:en:Li_Na|Li Na]] at [[:en:Ons_Jabeur|Ons Jabeur]].<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang isang pangarap na nagpasiklab ng fenomeno sa tennis |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Mas naging palakaibigan si Eala sa tour at nakabuo ng mga sumusuportang pagkakaibigan kina [[:en:Iva_Jović|Iva Jović]], [[:en:Zeynep_Sonmez|Zeynep Sonmez]], [[:en:Victoria_Mboko|Victoria Mboko]], [[:en:Eva_Lys|Eva Lys]], [[:en:Leylah_Fernandez|Leylah Fernandez]], at [[:en:Lizette_Cabrera|Lizette Cabrera]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=9 Marso 2026 |title=Ibinunyag ni Alex Eala ang mga kaibigan na kanyang nakilala sa kanyang batang karera sa WTA |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-bares-friends-she-has-made-in-her-young-wta-career-a6035-20260309 |access-date=9 Marso 2026 |website=Spin.ph |language=tl}}</ref> == Karera == === Juniors === Sa edad na 12, nagwagi si Eala sa 2018 [[:en:Les_Petit_As|Les Petits As]] sa Pransya,<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/cookies/?returnurl=%2Fnews%2F117748%2FLilov-Eala-win-at-Les-Petits-As |access-date=November 14, 2024 |website=Tennis Europe}}</ref> at nakuha ang kanyang unang under‑18 singles at doubles titles sa ITF Trofeo David Ferrer sa Alicante, Spain.<ref>{{Cite web |last=Payo |first=Jasmine |date=April 25, 2025 |title=Building blocks to success: Rundown of Alex Eala’s best tennis campaigns |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-best-tennis-campaigns/ |access-date=November 14, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Noong 2019, napanalunan ni Eala ang [[:en:Orange_Bowl_(tennis)|Orange Bowl]] girls’ doubles title kasama si [[:en:Evialina_Laskevich|Laskevich]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=December 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |language=en |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217 |access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa [[:en:2020_Australian_Open_–_Girls'_doubles|Australian Open]] girls’ doubles kasama si [[:en:Priska_Madelyn_Nugroho|Nugroho]].<ref>{{Cite web |date=2020-01-31 |title=Eala, Nugroho capture Australian Open girls' doubles title |url=https://www.espn.com/story/_/id/28604688/eala-nugroho-capture-australian-open-girls-doubles-title |access-date=2025-10-08 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Sa 2021 [[:en:2021_French_Open_–_Girls'_doubles|French Open]], nakuha niya ang ikalawang junior Grand Slam doubles title kasama si [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]].<ref>{{Cite news |last=Go |first=Beatrice |date=April 5, 2023 |title=Alex Eala clinches juniors world No. 2 after French Open romp |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-ranking-itf-world-juniors-2020/ |access-date=November 16, 2025}}</ref> Noong Hulyo 2021, nagwagi siya ng isahan at dalawahan (kasama si Madison Sieg) sa [[:en:Trofeo_Bonfiglio|Trofeo Bonfiglio]] sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=July 17, 2021 |title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior Grand Slam singles title sa [[:en:2022_US_Open_–_Girls'_singles|US Open]].<ref>{{Cite web |last=Levinsohn |first=Dan |date=September 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title at the 2022 US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html |access-date=November 14, 2025 |website=US Open}}</ref> === Prupesyonal na karera === ==== 2020 ==== '''Isahan''' Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto sa W25 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]], W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Castellón]], at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Monastir]]. Natapos naman siya sa unang yugto sa W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]] at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|Melilla]]. ==== 2021 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2021_WTA_Tour|WTA Tour]], unang sumabak si Eala sa [[:en:2021_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] ngunit hindi siya nakalusot sa qualifying. Gayunpaman, sa [[:en:2021_Winners_Open_–_Singles|Cluj-Napoca 250]], nakapasok siya sa pangunahing draw at umabot hanggang sa pangalawang yugto bago natalo kay [[:en:Mayar_Sherif|Sherif]].<ref name=":5">{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 |access-date=December 3, 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=ITF: Alex Eala Singles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/activity/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala |access-date=February 2, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang paligsahan ng [[:en:2021_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa dalawahan. Sa W25 Madrid, kasama si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]], nakarating sila sa quarterfinals. Samantala, sa W25 Platja d’Aro, nakipag‑pares siya kay [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]] at umabot sila hanggang sa finals.<ref name=":6">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Doubles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches?type=D#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==== 2022 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2022_WTA_Tour|WTA Tour]], tampok ang kaniyang pagsabak sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], subalit natalo siya sa unang yugto at sa qualifying na yugto.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2022_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa semifinals ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nakapasok siya sa quarterfinals ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Sa WTA Tour, nakapaglaro siya sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_doubles|Miami 1000]] at sa qualifying ng [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Sa ITF circuit, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang semifinals sa W25 Palma del Río kasama si [[:en:Marina_Bassols_Ribera|Ribera]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng pitong torneo at dalawang torneo na nabigo sa maagang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2023 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2023_WTA_Tour|WTA Tour]], lumahok siya sa qualifying ugtong [[:en:2023_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]] ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng [[:en:2023_Thailand_Open_–_Singles|Thailand 250]], [[:en:2023_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]], [[:en:2023_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]], at [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Singles|Monastir 250]]. Lumaban din siya bilang wildcard sa [[:en:2023_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2023_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(April–June)|W15 Yecla]] at kasunod sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Roehampton]].<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=June 4, 2023 |title=Alex Eala claims third ITF crown at W25 Yecla in Spain |url=https://www.abs-cbn.com/sports/06/04/23/tennis-alex-eala-claims-third-itf-crown-at-w25-yecla |access-date=November 7, 2025 |work=ABS CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=August 13, 2023 |title=Alex Eala wins fourth ITF title, rules W25 Roehampton |url=https://sports.inquirer.net/523461/alex-eala-wins-fourth-itf-title-rules-w25-roehampton |access-date=November 7, 2025 |website=Inquirer.net |language=en-US}}</ref> Nakarating siya sa finals ng [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Aldershot]] at [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|W40 Petange]]; sa semifinals ng [[:en:2023_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|W100 Vitoria-Gasteiz]] at [[:en:2023_Engie_Open_Nantes_Atlantique_–_Singles|W60 Nantes]]; at sa quarterfinals ng [[:en:2023_Women's_TEC_Cup_–_Singles|W60 Barcelona]] at [[:en:2023_Ando_Securities_Open_–_Singles|W100 Tokyo]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nagtapos siya sa ika-191 na puwesto sa pagtatapos ng taon.<ref>{{Cite news |last=Satumbaga-Villar |first=Kristel |date=September 20, 2023 |title=Eala improves to career-high No. 191 in WTA rankings |url=https://mb.com.ph/2023/9/20/eala-improves-to-career-high-no-191-in-wta-rankings |access-date=November 7, 2025 |website=Manila Bulletin}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan. Umabot siya sa apat na semifinals (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange), nakapasok sa apat na quarterfinals (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow), at ilang beses na nakarating sa nangyugto kabilang ang [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Doubles|Monastir 250]]. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na korte maliban sa W60 Chiasso, isang palaro na ginanap sa luwad.<ref name=":6" /> ==== 2024 ==== '''Isahan''' Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa qualifiers ng apat na Grand Slam ([[:en:2024_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]], [[:en:2024_French_Open_–_Women's_singles_qualifying|French Open]], [[:en:2024_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles_qualifying|Wimbledon]], [[:en:2024_US_Open_–_Women's_singles_qualifying|US Open]]). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang quarterfinal sa [[:en:2024_Veneto_Open_–_Singles|Veneto 125]] laban kay [[:en:Sara_Errani|Errani]].<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_WTA_Tour|WTA Tour]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] at [[:en:2024_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]]. Nabigo siya sa unang yugto ng [[:en:2024_Guadalajara_Open_Akron_–_Singles|Guadalajara 500]], [[:en:2024_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi 500]], at sa qualifiers ng [[:en:2024_Ningbo_Open_–_Singles|Ningbo 500]]. Hindi siya nakalusot sa qualifiers ng [[:en:2024_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] at [[:en:2024_Jiangxi_Open_–_Singles|Jiangxi 250]]. Bukod sa semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Oeiras 125]] at [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Makarska_International_Championships_–_Singles|Makarska 125]] at [[:en:2024_Polish_Open_–_Singles|Warsaw 125]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|Vitoria-Gasteiz]], tinalo si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]] sa final. Umabot din siya sa semifinals ng W100 [https://en.wikipedia.org/wiki/2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_%E2%80%93_Singles Dubai] at W50 [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Indore]], at sa quarterfinals ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan. Sa WTA, ang pinakamalalim niyang resulta ay ang semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_doubles|Canberra 125]] kasama si [[:en:Laura_Pigossi|Pigossi]]. Nagkaroon din siya ng limang quarterfinal finishes: sa [[:en:2024_Ningbo_Open|Ningbo 500]] kasama si [[:en:Liang_En-shuo|Liang]], sa [[:en:2024_Polish_Open_–_Doubles|Warsaw 125]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sa [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Doubles|Guadalajara 125]] kasama si [[:en:Kimberly_Birrell|Birrell]], sa [[:en:2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_–_Doubles|W100 Dubai]] kasama si [[:en:Valentini_Grammatikopoulou|Grammatikopoulou]], at sa [[:en:2024_Porto_Women's_Indoor_ITF_3_–_Doubles|W75 Porto 3]] kasama si [[:en:Alicia_Barnett|Barnett]]. Bukod dito, nagtalo siya sa unang yugto sa [[:en:2024_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] (kasama si [[:en:Taylah_Preston|Preston]]).<ref name=":72" /><ref name=":0" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W50 Pune]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sinundan ng magkasunod na panalo kasama si [[:en:Estelle_Cascino|Cascino]] sa [[:en:2024_Open_de_Seine-et-Marne_–_Doubles|W75 Croissy-Beaubourg]] at [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Doubles|W100 Vitoria-Gasteiz]]—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa semifinals ng [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W75 Trnava]] kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]].<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 27, 2024 |title=Alex Eala cops W50 Pune doubles title with Latvian partner |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/549446/alex-eala-cops-w50-pune-doubles-title-with-latvian-partner |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=March 31, 2024 |title=Eala, partner rule W75 Croissy-Beaubourg doubles tilt |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2024/03/31/2344255/eala-partner-rule-w75-croissy-beaubourg-doubles-tilt |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=July 21, 2024 |title=Alex Eala wins singles and doubles titles at W100 Vitoria-Gasteiz |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/575666/alex-eala-also-wins-singles-title-at-w100-vitoria-gasteiz |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref name=":6" /> ==== 2025 ==== '''Isahan''' Noong 2025, umakyat si Eala mula No. 147 tungo sa career-high No. 50 matapos lumahok sa 27 torneo.<ref name=":4" /> Ang pinakamalaking tagumpay ay dumating sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], kung saan tinalo ang world No. 2 [[:en:Iga_Świątek|Świątek]] sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Jessica_Pegula|Pegula]] sa semifinals. Sa damo, nakarating sa unang WTA final sa [[:en:2025_Eastbourne_Open_–_Women's_singles|Eastbourne 250]], ngunit natalo kay [[:en:Maya_Joint|Joint]]. Sa [[:en:2025_US_Open_–_Women's_singles|US Open]], nakamit ang unang panalo sa main draw at umabot sa ikalawang ugtolaban kay [[:en:Cristina_Bucșa|Bucșa]]. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa [[:en:2025_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], tinalo si [[:en:Panna_Udvardy|Udvardy]] sa final.<ref name=":4" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: quarterfinals sa [[:en:2025_SP_Open_–_Singles|São Paulo 250]] laban kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]], semifinal sa [[:en:2025_Jingshan_Tennis_Open_–_Women's_singles|Jingshan 125]] laban kay [[:en:Lulu_Sun|Sun]] at sa [[:en:2025_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]] laban kay [[:en:Wei_Sijia|Sijia]], at quarterfinals sa [[:en:2025_Ilkley_Open_–_Women's_singles|Ilkley 125]] laban kay [[:en:Rebecca_Marino|Marino]] at sa [[:en:2025_Suzhou_WTA_125_–_Singles|Suzhou 125]] laban kay [[:en:Viktorija_Golubic|Golubic]]. Umabot sa pangalawang yugto sa [[:en:2025_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] laban kay Świątek, at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Singles|Hong Kong 250]] laban kay [[:en:Victoria_Mboko|Mboko]]. Sa iba pang palihsahan nakarating sa pangalawang yugto ng [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Singles|Mumbai 125]] laban kay [[:en:Mai_Hontama|Hontama]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Singles|Oeiras 125]] laban kay Udvardy.<ref name=":4" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo sa unang ugtong [[:en:2025_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] kay [[:en:Emiliana_Arango|Arango]], ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles|Wimbledon]] kay [[:en:Barbora_Krejčíková|Krejčíková]], at ng [[:en:2025_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]] sa qualifying kay [[:en:Jana_Fett|Fett]]. Natalo siya sa unang yugtong [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]] kay [[:en:Marta_Kostyuk|Kostyuk]], ng [[:en:2025_Canadian_Open_–_Women's_singles|Montreal 1000]] kay [[:en:Markéta_Vondroušová|Vondroušová]], at sa qualifying ng [[:en:2025_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]] kay [[:en:Moyuka_Uchijima|Uchijima]]. Natalo siys sa unang yugto ng [[:en:2025_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]] kay [[:en:Magda_Linette|Linette]], ng [[:en:2025_Singapore_Tennis_Open_–_Singles|Singapore 250]] kay [[:en:Simona_Waltert|Waltert]], ng [[:en:2025_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]] kay [[:en:Tereza_Valentová|Valentová]], ng [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] kay [[:en:Claire_Liu|Liu]], at sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_singles|Birmingham 250]] kay [[:en:Linda_Fruhvirtová|Fruhvirtová]].<ref name=":4" /> Sa [[:en:2025_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]], tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 [[:en:2025_Bengaluru_Open_–_Singles|Bengaluru]] laban kay [[:en:Dalila_Jakupović|Jakupović]], W75 Trnava 1 laban kay [[:en:Céline_Naef|Naef]], at W75 Trnava 2 laban kay [[:en:Valentina_Ryser|Ryser]].<ref name=":2" /> '''Dalawahan''' Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name=":6" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Doubles|Guangzhou 250]], kung saan umabot siya sa semifinals kasama si [[:en:Nadiia_Kichenok|Kichenok]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_doubles|Italian 1000]] kapareha si [[:en:_Coco_Gauff|Coco Gauff]].<ref name=":6" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_French_Open_–_Women's_doubles|French Open]] kasama si [[:en:Renata_Zarazúa|Zarazúa]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_doubles|Wimbledon]] kasama si [[:en:Eva_Lys|Lys]].<ref name=":6" /> Lumahok din siya sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_doubles|Birmingham 250]] kasama si [[:en:Rebeka_Masarova|Masarova]] at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Doubles|Hong Kong 250]] kasama si [[:en:Chan_Hao-ching|Hao-ching]], kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> Sa mga challengers, nakapaglaro siya sa [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Doubles|Mumbai 125]] kasama si [[:en:_Tsao_Chia-yi|Chia-yi]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] kasama si [[:en:Katie_Volynets|Volynets]], na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2026 ==== '''Isahan''' Sinimulan ni Eala ang kanyang [[:en:2026_WTA_Tour|2026 season]] nang may matibay na simula sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_singles|Auckland 250]]'', kung saan umabot siya sa semifinals bago natalo kay [[:en:Wang_Xinyu|Wang]].<ref>{{cite news |last=Satumbaga-Villar|first=Krystel|date=January 10, 2026|title=Alex Eala succumbs to Chinese rival in Auckland semis|url=https://mb.com.ph/2026/01/10/alex-eala-succumbs-to-chinese-rival-in-auckland-semis|work=The Manila Bulletin|access-date=January 10, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]]'', nabigo siya sa unang round ng singles.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks}}</ref> Lumaban siya sa ''[[:en:2026_Philippine_Women's_Open_–_Singles|Philippines 125]]'' bilang wildcard at nakapasok sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Camila_Osorio|Osorio]].<ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 29, 2026 |title=Alex Eala exits WTA Philippine Open, bows to Camila Osorio |url=https://sports.inquirer.net/660715/alex-eala-exits-wta-philippine-open-bows-to-camila-osorio |work=Philippine Daily Inquirer |access-date=January 29, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open|Abu Dhabi 1000]]'', umabot siya sa quarterfinals ngunit natalo kay [[:en:Ekaterina_Alexandrova|Alexandrova]].<ref>{{Cite news |last=Gasgonia |first=Dennis |date=February 5, 2026 |title=Natalo si Alex Eala sa quarterfinals ng Abu Dhabi laban kay Alexandrova ng Russia |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2026/2/5/alex-eala-bows-out-of-abu-dhabi-quarterfinals-in-loss-to-russia-s-alexandrova-2244 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Qatar_TotalEnergies_Open_–_Singles|Qatar 1000]]'', nabigo siya sa unang yugto.<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=February 9, 2026 |title=Alex Eala exits Qatar Open after falling to Tereza Valentova |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-exits-qatar-open-after-falling-to-tereza-valentova-a5019-20260209 |access-date=February 9, 2026}}</ref> Nakapasok siya sa quarterfinals ng ''[[:en:2026_Dubai_Tennis_Championships_–_Women's_singles|Dubai 1000]]'' bago natalo kay [[:en:Coco_Gauff|Gauff]].<ref>{{Cite news |last=Ballesteros |first=Jan |date=February 19, 2026 |title=Alex Eala succumbs to world No. 4 Coco Gauff in Dubai quarterfinals |website=onesports.ph |url=https://onesports.ph/more-sports/article/41325/alex-eala-succumbs-to-world-no-4-coco-gauff-in-dubai-quarterfinals-1 |access-date=February 19, 2026}}</ref> Sa tinaguriang ''Sunshine Double{{Efn|Ang Sunshine Double ay ang magkasunod na torneo ng Indian Wells Masters at Miami Open, dalawang prestihiyosong ATP Masters 1000 at WTA 1000 na ginaganap tuwing Marso. Nagsisimula ito sa California at nagtatapos sa Florida, at kilala ang tatlong linggong yugto na ito sa maaraw na panahon at mahigpit na iskedyul. Itinuturing itong pinakamahalagang serye ng pinagsamang mga torneo sa labas ng Grand Slams.}}'' na ''[[:en:2026_BNP_Paribas_Open|Indian Wells 1000]]'' at ''[[:en:2026_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]]'', umabot siya sa ika-apat na round sa parehong torneo bago natalo kina [[:en:Linda_Noskova|Noskova]] at [[:en:Karolína_Muchová|Muchová]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/11/tennis-alex-eala-bows-out-of-indian-wells-with-loss-to-linda-noskov-1231 |access-date=March 11, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |date=Marso 24, 2026 |title=Alex Eala natanggal sa Miami Open matapos matalo kay Karolína Muchová |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/24/alex-eala-bows-out-of-miami-open-0012 |access-date=Marso 24, 2026}}</ref> Sa mga korteng luwad ng Europa, nakarating si Eala sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_Upper_Austria_Ladies_Linz_–_Singles|Linz 500]] kung saan siya ay tinalo ni [[:en:Jelena_Ostapenko|Ostapenko]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=2026-04-08 |title=Eala nabigo matapos manguna ng 5-1 sa ikalawang set kontra Ostapenko, lumabas sa Linz Open |url=https://www.philstar.com/sports/2026/04/08/2519713/eala-squanders-5-1-second-set-lead-vs-ostapenko-exits-linz-open |access-date=2026-04-08 |website=Philstar.com}}</ref> Sa unang yugto ng [[:en:2026_Porsche_Tennis_Grand_Prix_–_Singles|Stuttgart 500]], siya ay pinatalsik ni [[:en:Leylah_Fernandez|Fernandez]].<ref>{{Cite news |date=2026-04-15 |title=Alex Eala natanggal sa Stuttgart Open matapos matalo kay Leylah Fernandez |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/15/alex-eala-stuttgart-open-0040 |access-date=2026-04-15 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], siya ay natalo ni [[:en:Elise_Mertens|Mertens]].<ref>{{Cite news |last= |first= |date=April 24, 2026 |title=Nagpatuloy ang hirap ni Alex Eala sa clay matapos ang pagkatalo sa Round of 64 laban kay Elise Mertens sa Madrid Open |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/985231/alex-eala-s-clay-struggles-continue-after-round-of-64-loss-to-elise-mertens-in-madrid-open/story/ |access-date=April 24, 2026 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=April 24, 2026 |title=Alex Eala suffers second round defeat to Elise Mertens at Mutua Madrid Open |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/48579925/alex-eala-suffers-second-round-defeat-elise-mertens-mutua-madrid-open |access-date=April 24, 2026 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Natalo siya kay [[:en:Elena_Rybakina|Rybakina]] sa ikatlong yugto ng [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/10/tennis-alex-eala-bows-out-of-italian-open-with-loss-to-rybakina-2341 |work=ABS CBN News}}</ref> Sa sumunod na linggo, siya ay nabigo sa unang round ng [[:en:2026_Internationaux_de_Strasbourg_–_Singles|Strasbourg 500]] matapos matalo kay [[:en:Oleksandra_Oliynykova|Oliynykova]].<ref>{{Cite news |last=Castillejo|first=Dyan|date=May 18, 2026|title=Alex Eala exits Strasbourg in first-round defeat to Oleksandra Oliynykova|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/18/alex-eala-exits-strasbourg-in-loss-to-oliynykova-2339|work=ABS-CBN News|access-date=May 18, 2026}}</ref> Tinapos niya ang season sa lumad sa pagkatalo sa unang yugto ng [[:en:2026_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] kay Jovic.<ref>{{Cite news |last=France-Presse |first=Agence |date=May 26, 2026 |title=Umatras si Alex Eala sa French Open matapos matalo kay Iva Jovic |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/26/tennis-alex-eala-exits-french-open-with-loss-to-iva-jovic-1857 |access-date=May 26, 2026 |work=ABS-CBN Sports}}</ref> ''' Dalawahan''' Sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_doubles|Auckland 250]]'', nakipagtambal si Eala kay [[:en:Iva_Jovic|Jović]] at umabot sila sa semifinals bago natalo kina [[:en:Xu_Yifan|Xu]] at [[:en:Yang_Zhaoxuan|Yang]].<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=January 9, 2026|access-date=January 9, 2026|work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_doubles|Australian Open]]'', nakipares siya kay [[:en:Ingrid_Martins|Martins]], ngunit hindi sila nakalusot sa unang round matapos matalo sa kanilang pambungad na laban.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=January 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=January 20, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open_–_Doubles|Abu Dhabi 1000]]'', nakipagtambal siya kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]] at nakaabot sila sa semifinal, ngunit natalo sa duo nina [[:en:Tereza_Mihalíková|Mihalíková]] at [[:en:Olivia_Nicholls|Nicholls]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=February 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=February 6, 2026}}</ref> Si Eala, kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]], ay naalis sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026}}</ref> Kasama si [[:en:Hailey_Baptiste|Baptiste]], nabigo rin siya sa unang yugtong [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_doubles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=May 12, 2026 |title=Grand Slam doubles champs too much for Eala, Baptiste |url=https://mb.com.ph/2026/05/12/grand-slam-doubles-champs-too-much-for-eala-baptiste |access-date=May 12, 2026 |website=Manila Bulletin |language=en}}</ref> == Estilo ng Paglalaro == Si Eala ay isang agresibong baseliner, gamit ang kanyang forehand upang kontrolin ang mga rally at ang kanyang matatag na two‑handed backhand upang pamahalaan ang mga palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=March 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |website=Tennis.com |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Ang kanyang kaliwang kamay na topspin ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim, habang ang kanyang return game ay isang lakas dahil sa mahusay na pagbabasa ng galaw. Ang kanyang serve ang nananatiling pangunahing kahinaan, madalas kulang sa bilis at pagbabago, bagaman mahusay siya sa hard courts.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=January 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |website=ESPN |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Binibigyang-diin ng mga analyst ang pagpapabuti ng kanyang serve, pagdaragdag ng taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng pisikal na lakas bilang susi sa karagdagang tagumpay.<ref>{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=February 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=February 6, 2026 |website=Sports News Philippines |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang ilang mahahalagang tagumpay, kabilang ang pagiging unang Pilipino na umabot sa WTA 1000 Semifinals at tinalo ang tatlong major champions sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]]<ref name=":Gulf">{{Cite web |title=What Alexandra Eala Needs to Win Titles and Beat Top Players |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/what-alexandra-eala-needs-to-win-titles-and-beat-top-players-1.500440043 |access-date=March 11, 2026 |website=Gulf News}}</ref> Itinatampok ng mga dating propesyonal na sina [[:en:Greg_Rusedski|Greg Rusedski]], [[:en:Andrea_Petkovic|Andrea Petkovic]], at [[:en:Martina_Navratilova|Martina Navratilova]] ang pangangailangan ng mas malakas na serve, mas maaasahang laro, at mas maraming pagkakaiba-iba, kasabay ng mas mahusay na kondisyon ng katawan.<ref>{{Cite web |date=March 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=March 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> Sa kanyang matibay na baseline game, katatagan, at suporta ng mga tagahanga, kinokonklusyon ng mga analyst na mayroon siyang pundasyon upang makipagtagisan para sa malalaking titulo, ngunit ang kanyang pangmatagalang tagumpay ay nakasalalay sa pagbabagong-anyo ng kanyang serve bilang isang sandata.<ref name=":Gulf" /> === Laban sa Top 20 manlalaro ng WTA === ==== Mga Panalo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Coco Gauff || 6-2, 2-0 RET || 1.46 || 68.0% || 58.8% || 50.0% |- | Dubai – Hard (2026) || Jasmine Paolini || 6-1, 7-6(5) || 1.32 || 63.1% || 73.2% || 50.0% |- | US Open – Hard (2025) || Clara Tauson || 6-3, 2-6, 7-6(11) || 0.97 || 68.1% || 59.4% || 43.3% |- | Eastbourne – Grass (2025) || Jelena Ostapenko || 0-6, 6-2, 3-2 RET || 1.08 || 63.5% || 57.6% || 63.2% |- | Miami – Hard (2025) || Iga Swiatek || 6-2, 7-5 || 1.27 || 66.7% || 52.3% || 50.0% |- | Miami – Hard (2025) || Madison Keys || 6-4, 6-2 || 1.32 || 66.1% || 58.5% || 52.4% |} ==== Mga Talo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Rome – Clay (2026) || Elena Rybakina || 4-6, 3-6 || 0.80 || 67.1% || 56.9% || 44.0% |- | Miami – Hard (2026) || Karolina Muchova || 0-6, 2-6 || 0.39 || 52.4% || 36.4% || 50.0% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Linda Noskova || 2-6, 0-6 || 0.36 || 56.8% || 36.0% || 47.4% |- | Dubai – Hard (2026) || Coco Gauff || 0-6, 2-6 || 0.61 || 57.5% || 30.4% || 41.2% |- | Abu Dhabi – Hard (2026) || Ekaterina Alexandrova || 3-6, 3-6 || 0.79 || 69.8% || 45.5% || 52.6% |- | Wimbledon – Grass (2025) || Barbora Krejcikova || 6-3, 2-6, 1-6 || 0.82 || 54.3% || 50.0% || 50.0% |- | Madrid – Clay (2025) || Iga Swiatek || 6-4, 4-6, 2-6 || 0.77 || 69.0% || 50.7% || 41.9% |- | Miami – Hard (2025) || Jessica Pegula || 6-7(3), 7-5, 3-6 || 0.87 || 72.5% || 62.2% || 42.9% |} == Ibang larangan == ===Pambansang koponan=== Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[:en:Tennis_at_the_2021_SEA_Games|SEA Games 2021]] (pilak sa singles, team, at mixed doubles), at sa [[:en:Tennis_at_the_2022_Asian_Games|Asian Games 2022]] (pilak sa singles at mixed doubles).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=March 25, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |language=en-US |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=September 10, 2025 |archive-url= |archive-date= }}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa Group II, na nagresulta sa promosyon sa Group I.<ref name=":12">{{Cite web |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=October 13, 2025 |website=One Sports |language=en}}</ref> Sa [[:en:Tennis_at_the_2025_SEA_Games|SEA Games 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa women's singles, pati tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":13">{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |archive-url= |archive-date= |access-date=December 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> ===Mga Eksibisyon na Laro=== ====Singles: 1 (titles)==== {|class="wikitable" !Resulta !{{ns}}Petsa{{ns}} !Torneo !Uri ng Korte !Kalaban !Iskor |- |Panalo | Enero 2026 |[[:en:Kooyong_Classic|Kooyong Classic]], Melbourne, Australia |Matigas na Korte |[[:en:Donna Vekić|Donna Vekić]] |6–3, 6–4 |} === Mga sponsorship === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[:en:Globe_Telecom|Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga endorsement mula sa [[:en:Babolat|Babolat]], [[:en:Nike,_Inc.|Nike]], at [[:en:Bank_of_the_Philippine_Islands|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/}}</ref> bago naging brand ambassador ng [[:en:Milo_(drink)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html}}</ref> === Mga parangal === Kinilala si Eala ng [[:en:Philippine_Sportswriters_Association|Philippine Sportswriters Association]] sa walong pagkakataon sa [[:en:PSA_Annual_Awards|PSA Annual Awards]], kabilang ang parangal na ''Athlete of the Year'' noong 2026.<ref>Citations for Eala's PSA Annual Awards: *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=October 12, 2025 |archive-url= |archive-date=}} *{{Cite news |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=February 17, 2026}}</ref> Noong 2021, isinama siya ng [[:en:Tatler_Asia|''Tatler Asia'']] sa talaan ng mga pinakamataas ang impluwensya na tao sa Asya.<ref>{{cite news |title=Asia's Most Influential Philippines 2021 |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021}}</ref> Noong Abril 2025, ginawaran si Eala ng ''Premios Tanglaw'' ng [[:en:Embassy_of_the_Philippines|Embahada ng Pilipinas]] sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang ambag sa [[:en:Philippines–Spain_relations|ugnayan ng Pilipinas at Espanya]].<ref>{{cite news |date=April 2025 |title=Premios Tanglaw honoring Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/premios-tanglaw-eala}}</ref> ==Mga laro ni Eala== === Mga junior na laro === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Singles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || R2 || R3 || A || A |- | French Open || A || SF || A || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || A || W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Doubles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || A || W || A || A |- | French Open || A || A || W || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || SF || – |} === Propesyonal na Laro === ==== ITF Women's World Tour Titles ==== {| class="wikitable" ! Taon !! Paligsahan !! Tier !! Paligsahan !! Katungali |- | 2021 || W15 Manacor || ITF || Isahan || – |- | 2022 || W25 Chiang Rai || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Yecla || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Roehampton || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W50 Pune || ITF || Dalawahan || Darja Semeņistaja |- | 2024 || W75 Croissy-Beaubourg || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |} ==== 2020 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Las Palmas de Gran Canaria 2 || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anna Zarycka || 2–6, 4–6 |- | Las Palmas de Gran Canaria || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Lara Salden || 0–6, 6–2, 2–6 |- | Melilla || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anastasia Charaeva || 3–6, 3–6 |- | Monastir 9 || W15 || Matigas || Pangalawang Yugto || Nina Stadler || 6–4, 6–7, 5–7 |} ==== 2021 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Korte !! Tier !! Kalaban !! Yugto !! Iskor |- | Miami Open || Matigas || WTA 1000 || Viktória Hrunčáková || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Romanian Open (Cluj-Napoca) || Luwad || WTA 250 || Mayar Sherif || Pangalawang Yugto || 2–6, 2–6 |- | W15 Manacor 1 || W15 || Matigas || Yvonne Cavalle-Reimers || Final || 5–7, 6–1, 6–2 |- | W15 Manacor 2 || W15 || Matigas || Ylena In-Albon || Kwarterpinals || 0–6, 3–6 |- | W15 Manacor 3 || W15 || Matigas || Oksana Selekhmeteva || Kwarterpinals || 2–6, 3–6 |- | W25 Grenoble || W25 || Matigas || Maja Chwalińska || Kwarterpinals || 0–6, 4–6 |- | W25 Manacor 4 || W25 || Matigas || Jana Fett || Pangalawang Yugto || 6–4, 3–6, 5–7 |- | W15 Manacor 5 || W15 || Matigas || Simona Waltert || Unang Yugto || 4–6, 6–2, 5–7 |- | W60 Bellinzona || W60 || Luwad || Simona Waltert || Pangalawang Yugto || 5–7, 6–3, 2–6 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Irene Burillo Escorihuela || Pangalawang Yugto || 2–6, 4–6 |- | W25 Madrid 2 || W25 || Matigas || Andrea Lázaro García || Unang Yugto || 6–2, 4–6, 4–6 |- | W25 Milovice || W25 || Matigas || Daria Astakhova || Unang Yugto || 2–6, 2–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | W25 Madrid || W25 || Matigas || Victoria Jiménez Kasintseva || Kwarterpinals || Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey || 5–7, 6–4, 6–10 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Oksana Selekhmeteva || Final || Justina Mikulskytė / Oana Simion || 3–6, 5–7 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Madison Brengle || 2–6, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Anna Bondár || 0–6, 0–6 |- | Manacor 1 || W25 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Alice Rame || 2–6, 4–6 |- | Manacor 3 || W25 || Matigas || Unang Yugto || Giulia Gatto-Monticone || 2–6, 1–6 |- | Grenoble || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Chloé Paquet || 6–4, 5–7, 3–6 |- | Macon || W25 || Matigas || Unang Yugto || Anna Ukolova || 6–1, 2–6, 6–7(3) |- | Joue-les-Tours || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Oksana Selekhmeteva || 3–6, 3–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Erika Sema || 3–6, 6–2, 3–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Anna-Lena Robbe || 6–7(3), 3–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Jessika Ponchet || 2–6, 1–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Alexandra Bozovic || 6–1, 4–6, 5–7 |- | Vitoria-Gasteiz || W60 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 |- | El Espinar || W25 || Matigas || Semipaynal || Eva Guerrero Alvarez || 2–6, 6–3, 2–6 |- | Grodzisk Mazowiecki || W100 || Matigas || Unang Yugto || Katharina Hobgarski || 4–6, 3–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Katarzyna Kawa || 6–2, 4–6, 0–6 |- | Rancho Santa Fe || W80 || Matigas || Kwarterpinals || Marcela Zacarías || 2–6, 5–7 |- | Hamburg || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Ysaline Bonaventure || 4–6, 0–6 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Semipaynal || Ysaline Bonaventure || 1–6, 6–3, 3–6 |- | Shrewsbury || W100 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Maia Lumsden || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Manacor || W25 || Matigas || Elsa Jacquemot || Kwarterpinals || Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi || 6–2, 4–6, 3–10 |- | Macon || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Audrey Albie / Aubane Droguet || 4–6, 2–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Indy De Vroome || Unang Yugto || Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted || 6–4, 5–7, 6–10 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kyōka Okamura || Kwarterpinals || Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova || 6–4, 7–6(4), 2–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Olga Helmi / Adithya Karunaratne || 0–6, 4–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Liang En-shuo || Kwarterpinals || Tímea Babos / Valeria Savinykh || 2–6, 4–6 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Marina Bassols Ribera || Semipaynal || Valeria Savinykh / Fanny Stollár || 2–6, 0–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Lizette Cabrera || Kwarterpinals || Justina Mikulskyte / Hong Yi Cody Wong || 5–7, 4–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Annaëlle Robbe || Pangalawang Yugto || Madison Brengle || 6–3, 6–7, 6–10 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Petra Marcinko || Kwarterpinals || Miriam Skoch / Markéta Vondroušová || 5–7, 2–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Misaki Doi || 6–4, 1–6, 3–6 |- | Thailand Open (Hua Hin) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (6) || 2–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Irina-Camelia Begu || 2–6, 5–7 |- | Mutua Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Tatjana Maria || 1–6, 1–6 |- | Japan Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Himari Sakatsume (Q) || 0–6, 3–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (3) || 3–6, 0–6 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Elise Mertens (2) || 5–7, 0–6 |- | Canberra || W60 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Oksana Selekhmeteva (7) || 6–3, 4–6, 4–6 |- | Trnava || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Sonay Kartal || 2–6, 2–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Alexandra Cadantu-Ignatik || 0–6, 2–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Ioana Ghioroaie || 5–7, 1–6 |- | Monastir || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Jia-Jing Wang (Q) || 6–0, 4–6, 3–6 |- | Yecla || W15 || Matigas || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 |- | Madrid || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Makenna Jones (5) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Unang Yugto || Destanee Aiava || 1–6, 2–6 |- | Palma del Río || W40 || Matigas || Kwarterpinals || Valeria Savinykh (3) || 4–6, 2–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Unang Yugto || Sohyun Park || 4–6, 3–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet (3) || 6–2, 4–6, 2–6 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Georgina García Pérez || 4–6, 3–6 |- | Roehampton || W25 || Matigas || Final || Arina Rodionova (2) || 6–2, 6–3 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Final || Destanee Aiava (6) || 6–3, 4–6, 1–6 |- | Tokyo || W100 || Matigas || Pangalawang Yugto || Kimberly Birrell (5) || 6–4, 6–7, 2–6 |- | Glasgow || W60 || Matigas || Unang Yugto || Suzan Lamens || 6–2, 4–6, 1–6 |- | Nantes || W60 || Matigas || Semipaynal || Gabriela Knutson || 6–2, 3–6, 1–6 |- | Petange || W40 || Matigas || Final || Océane Dodin (3) || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Trnava 2 || W60 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 4–6, 1–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Beatrice Gumulya / Anna Sisková || 3–6, 6–4, 11–13 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Alana Parnaby / Victoria Rodríguez || 6–4, 3–6, 6–10 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 5–7, 6–1, 9–11 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Unang Yugto || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 6–4, 3–6, 3–10 |- | Roehampton 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Talia Gibson / Petra Hule || 1–6, 5–7 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Semipaynal || Erina Hayashi / Saki Imamura || 4–6, 4–6 |- | Tokyo 2 || W100 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 0–6, 7–5, 6–10 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs || 3–6, 4–6 |- | Glasgow 2 || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Freya Christie / Olivia Gadecki || — |- | Nantes || W60 || Matigas || Unang Yugto || Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold || 6–1, 3–6, 6–10 |- | Petange || W40 || Matigas || Semipaynal || Danielle Collins / Isabelle Haverlag || 2–6, 4–7 |} ==== 2024 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Rebecca Peterson (18) || 2–6, 5–7 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Julia Riera (2) || 6–4, 6–7, 4–6 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Lulu Sun (23) || 6–7, 5–7 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Elena-Gabriela Ruse (20) || 6–3, 1–6, 4–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Emiliana Arango || 6–2, 5–7, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Sorana Cîrstea (27) || 3–6, 7–6, 4–6 |- | Wuhan Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Kateřina Siniaková || 3–6, 1–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Magda Linette || 6–7, 1–6 |- | Guadalajara Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (6) || 2–6, 2–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Priscilla Hon || 4–6, 3–6 |- | Jiangxi Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (1) || 5–7, 6–7 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Bernarda Pera || 0–6, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Ena Shibahara || 7–6, 0–6, 2–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Céline Naef (5) || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Tatjana Maria (4) || 5–7, 2–6 |- | Polish Open (Warsaw) || WTA 125 || Matigas || Unang Yugto || Isabella Shinikova || 2–6, 4–6 |- | Veneto Open (Gaiba) || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Sara Errani (4) || 0–6, 6–7 |- | Makarska Open || WTA 125 || Luwad || Unang Yugto || Maria Timofeeva (Q) || 6–1, 3–6, 2–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Final (Winner) || Victoria Jiménez Kasintseva (7) || 6–4, 6–4 |- | Dubai || W100 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (1) || 6–4, 2–6, 2–6 |- | Takasaki || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Mananchaya Sawangkaew (3) || 6–4, 1–6, 2–6 |- | Cary || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Renata Zarazúa (2) || 6–3, 4–6, 3–6 |- | Landisville || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Olivia Gadecki || 1–6, 6–0, 3–6 |- | Porto || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anna Bondar (2) || 4–6, 7–6, 1–6 |- | Trnava 1 || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anastasia Gureva || 2–6, 6–3, 6–7 |- | Trnava 2 || W75 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Martincová (7) || 6–3, 4–6, 6–7 |- | Croissy-Beaubourg || W75 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mona Barthel || 6–4, 4–6, 1–6 |- | Zagreb || W75 || Luwad || Unang Yugto || Tena Lukas || 5–7, 6–3, 4–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Selena Janicijevic || 3–6, 1–6 |- | Indore || W50 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (2) || 4–6, 7–6, 2–6 |- | Pune || W50 || Matigas || Kwarterpinals || Darja Semenistaja (1) || 6–7, 0–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Paligsahan !Level !Korte !Katungali !Yugto !Kalaban !Iskor |- |Canberra International |WTA 125 |Matigas |Laura Pigossi |Semipaynal |Kaylah McP/ Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Pune |W50 |Matigas |Daniela Semenistaja |Final |Naiktha Bains / Fanny Stollar |7–6(8), 6–3 |- |Porto 3 |W75 |Matigas |Alicia Barnett |Kwarterpinals |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |Trnava |W75 |Matigas |Zeynep Sönmez |Semipaynal |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Luwad |Taylah Preston |Unang Yugto |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Lia Karatancheva / Diana Marcinkevica |6–3, 2–6, 10–4 |- |Polish Open |WTA 125 |Matigas |Daniela Semenistaja |Kwarterpinals |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Matigas |Kimberly Birrell |Kwarterpinals |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Matigas |En Shuo Liang |Kwarterpinals |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |- |Dubai |W100 |Matigas |Valentini Grammatikopoulou |Kwarterpinals |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} ==== 2025 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Jana Fett (133) || 5–7, 2–6 |- | Singapore Open || WTA 250 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Simona Waltert (179) || 3–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Semipaynal || Jessica Pegula (4) || 6–7, 7–5, 3–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Pangalawang Yugto || Iga Świątek (2) || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Unang Yugto || Emiliana Arango (85) || 0–6, 6–2, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Unang Yugto || Magda Linette (31) || 4–6, 3–6 |- | Eastbourne Open || WTA 250 || Damo || Finals (Pangalawang Puwesto) || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Unang Yugto || Barbora Krejčíková (16) || 6–3, 2–6, 1–6 |- | National Bank Open (Montreal) || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Markéta Vondroušová (63) || 6–3, 1–6, 2–6 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Pangalawang Yugto || Cristina Bucșa (95) || 4–6, 3–6 |- | São Paulo Open || WTA 250 || Matigas || Kwarterpinals || Janice Tjen (130) || 4–6, 1–6 |- | China Open (Wuhan) || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Moyuka Uchijima (91) || 4–6, 6–3, 2–6 |- | Japan Women's Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Valentová (78) || 1–6, 2–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Claire Liu (305) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Hong Kong Tennis Open || WTA 250 || Matigas || Pangalawang Yugto || Victoria Mboko (21) || 6–3, 3–6, 4–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Shuai Wei (134) || 5–7, 2–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mai Hontama (166) || 6–7, 2–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Pangalawang Yugto || Panna Udvardy (137) || 6–7, 4–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Damo || Unang Yugto || Linda Fruhvirtová (152) || 5–7, 7–6, 1–6 |- | Ilkley Open || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Rebecca Marino (107) || 6–1, 0–6, 6–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Kampeon || Panna Udvardy (134) || 1–6, 7–5, 6–3 |- | Jingshan Tennis Open || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Lulu Sun (146) || 6–3, 4–6, 2–6 |- | Suzhou Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals || Viktorija Golubic (70) || 6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Reason |- | Cincinnati Open || WTA 1000 || Matigas || Pinsala sa balikat |- | Monterrey Open || WTA 500 || Matigas || Pinsala sa balikat |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Nadiia Kichenok || Semipaynal || Katarzyna Piter / Janice Tjen || 7–6(4), 3–6, 5–10 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Coco Gauff || Kwarterpinals || Jasmine Paolini / Sara Errani || 5–7, 6–3, 7–10 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Renata Zarazúa || Pangalawang Yugto || Olga Danilović / Anastasia Potapova || 1–6, 3–6 |- | Hong Kong Open || WTA 250 || Matigas || Chan Hao‑ching || Unang Yugto || Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich || 6–3, 1–6, 7–10 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Eva Lys || Unang Yugto || Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason || 4–6, 2–6 |- | Birmingham Open || WTA 250 || Damo || Rebeka Masarova || Unang Yugto || Storm Hunter / Ellen Perez || 4–6, 4–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Tsao Chia‑yi || Unang Yugto || Amina Anshba / Elena Pridankina || 4–6, 4–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Katie Volynets || Unang Yugto || Carmen Corley / Olivia Gadecki || 3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Semipaynal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Unang Yugto || Alycia Parks || 6–0, 3–6, 2–6 |- | Philippines Womens Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals|| Camila Osorio || 4-6, 4-6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Kwarterpinals || Ekaterina Alexandrova|| 3-6, 3-6 |- | Qatar Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto|| Tereza Valentová|| 6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |WTA 1000 |Matigas |Kwarterpinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Luwad |Pangalawang Yugto |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Luwad | Unang Yugto | Leylah Fernandez | 1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Pangalawang Yugto |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Pangatlong Yugto |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Luwad |Unang Yugto |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | |- |HSBC Championships |WTA 500 |Damo | | | |- |Berlin Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Bad Homburg Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Eastbourne Open |WTA 250 |Damo | | | |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo | | | |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Iva Jovic || Semipaynal || Xu Yifan / Yang Zhaoxuan || 5–7, 3–6 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Ingrid Martins || Unang Yugto || Shuko Aoyama / Magda Linette || 6–7(3), 6–2, 3–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Janice Tjen|| Semipaynal|| Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls|| 4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Iva Jovic |Unang Yugto |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Pangalawang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Unang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 2-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | | |- |} == Taunang ranggo ng WTA == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ! Taon !! Isahan !! Dalawahan |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} Pinagmulan: Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA<ref>{{Cite web |date=May 13, 2026 |title=Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/- |access-date=May 13, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alexandra Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alexandra Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alexandra Eala's Tennis Abstract page] [[:en:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on English Wikipedia (English)]] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alexandra Eala on Fandom (English)] 4fym4nf9wq9k3dbfiet45q320mkjanm 2209200 2209199 2026-05-26T11:42:31Z Tabilay 153890 /* 2026 */ 2209200 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=April 2025}} {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Eala at the [[:en:2025 SEA Games|2025 SEA Games]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Metro Manila]], Philippines<br>[[Mallorca]], Spain |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Quezon City]], Philippines |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = March 2020 |plays = Left-handed (two-handed backhand) |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Fitness Coach) |careerprizemoney = US 1,997,574 |singlesrecord = {{tennis record|won=212|lost=130}} |singlestitles = 0 |highestsinglesranking = No. 29 (March 16, 2026) |currentsinglesranking = No. 37 (May 25, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=46}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = No. 88 (May 4, 2026) |currentdoublesranking = No. 116 (May 25, 2026) |updated = May 25, 2026 |AustralianOpenresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's singles|2026]]) |FrenchOpenresult = 1R ([[:en:2026 French Open – Women's singles|2026]]) |Wimbledonresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's singles|2025]]) |USOpenresult = 2R ([[:en:2025 US Open – Women's singles|2025]]) |AustralianOpenDoublesresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's doubles|2026]]) |FrenchOpenDoublesresult = 2R ([[:en:2025 French Open – Women's doubles|2025]]) |WimbledonDoublesresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's doubles|2025]]) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |the {{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the SEA Games|SEA Games]]}} {{MedalGold | 2025 Thailand | Singles }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Team }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Singles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Team }} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze | 2022 Hangzhou | Singles }} {{MedalBronze|2022 Hangzhou|Mixed doubles}} }} Si '''Alexandra Maniego Eala''' (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Quezon City]]) ay Pilipinong manlalaro ng [[tenis]]. Siya ang pinakamataas na ranggong Pilipino, umabot sa pandaigdigang bilang na 29 noong Marso 16, 2026.<ref name=":11">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=March 16, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high World No. 29 |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/16/eala-rises-to-career-high-world-no-29-in-latest-wta-rankings-1032}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa 2020 Australian Open at 2021 French Open, at singles sa 2022 US Open.<ref name=":1">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=September 10, 2022 |title=Eala captures US Open girls' singles crown |url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/}}</ref> Mayroon siyang 5 ITF singles at 3 ITF doubles titles, at noong 2025 umabot sa semifinal ng Miami Open, final ng Eastbourne Open, at nagwagi sa WTA 125 Guadalajara Open.<ref name=":62">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Singles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/d/titles/ |access-date=2025-12-03 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":72">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Doubles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":63">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Singles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> Simula noong 2023, lumahok si Eala sa mga Grand Slam tournaments bilang propesyonal, kung saan nakapasok siya sa main draw mula 2025 French Open hanggang 2026 Australian Open at umabot sa ikalawang round ng 2025 US Open sa singles.<ref name=":63" /> Sa doubles naman, nakapaglaro siya noong 2025 at 2026, na ang pinakamataas na resulta ay ang ikalawang round ng 2025 French Open.<ref name=":6" /> Si Eala ay nagwagi ng mga pilak na medalya sa 2021 SEA Games at 2022 Asian Games, at pinangunahan ang koponan sa promosyon sa Group I noong 2024. Noong 2025 SEA Games, nakamit niya ang gintong medalya sa women’s singles at dalawang tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":12" /><ref name=":13" /> == Maagang Buhay == Si '''Alexandra Maniego Eala''' ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang business executive,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 March 2026}}</ref> at [[:en:Rizza_Maniego-Eala|Rosemarie Maniego-Eala]], dating [[Globe Telecom]] CFO hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[:en:1985_SEA_Games|1985 SEA Games]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina [[:en:Noli_Eala|Noli Eala]], dating chairperson ng [[:en:Philippine_Sports_Commission|Philippine Sports Commission]] at commissioner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=August 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=March 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=August 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=November 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]}}</ref> at ang fashion designer na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=April 23, 2026}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tennis para sa [[:en:Penn_State_Nittany_Lions|Penn State Nittany Lions]] mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=May 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=March 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal}}</ref> Nagsimula si Eala sa tennis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=[Gulf News |date=August 28, 2025}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang coach.<ref>{{Cite web |date=November 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=August 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at [[:en:Colegio_San_Agustin_–_Makati|Colegio San Agustin]] sa [[Makati]], bago lumipat sa [[:en:Rafa_Nadal_Academy|Rafa Nadal Academy]] sa [[:en:Manacor|Manacor]], Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 22, 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]}}</ref> == Personal na buhay == Tinukoy ni Eala ang [[:en:Kaldereta|kaldereta]] bilang kanyang paboritong ulam<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=3 Pebrero 2026 |title=Ikaw ba ay tao ng Kare-Kare? Ang ranggo ni Alex Eala sa pagkaing Pilipino ay maaaring ikagulat mo |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=23 Pebrero 2026 |website=One Sports |language=tl}}</ref> Mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa sa kape.<ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Ibinunyag ni Alex Eala at mga kapwa propesyonal ang kanilang personalidad sa labas ng korte sa Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 Marso 2026}}</ref> Multilingual si Eala, nagsasalita ng Ingles, Kastila, at kanyang katutubong [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang isang pangarap na nagpasiklab ng fenomeno sa tennis |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 Marso 2026}}</ref> Ipinahayag niya ang kanyang kagustuhan sa [[:en:Wimbledon_Championships|Wimbledon]] sa mga Grand Slam na torneo. <ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=3 Hulyo 2025 |title='Living my dream': Nagdiwang si Alex Eala sa makasaysayang Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=3 Hulyo 2025 |website=Rappler |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Disyembre 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview kay Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=24 Disyembre 2025 |website=Instagram |language=tl}}</ref> Tinukoy ni Eala si [[Maria Sharapova]] bilang impluwensya sa kanyang istilo ng paglalaro, at siya ay nagsanay kasama si [[Rafael Nadal]] gayundin ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=19 Hulyo 2025 |title=Ang impluwensya ni Sharapova ang nagtutulak sa agresibong laro ni Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Manila Standard |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=20 Nobyembre 2025 |title=Naglaro si Alex Eala kasama si Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Inquirer |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 Agosto 2025 |title=Bago ang malalaking tao, palaging nasa tabi ni Alex Eala ang kanyang kapatid na si Miko |url=https://www.spin.ph/tennis/get-to-know-alex-eala-older-brother-and-avid-supporter-miko-a6035-20250827 |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Spin.ph |language=tl}}</ref> Ang kanyang tagumpay sa 2025 Miami Open ay nagtatag kay Eala bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na inihahambing ng mga komentarista ang kanyang impluwensya kay boksingero [[Manny Pacquiao]]. Napansin ng mamamahayag sa palakasan at dating manlalaro ng tennis na si [[:en:Dyan_Castillejo|Dyan Castillejo]] na tinatrato na siya ng mga tagahanga "na para bang nanalo na siya ng Grand Slam." Pinalakas niya ang kanyang koneksyon sa mga tagasuporta sa pamamagitan ng pagsasalita sa Tagalog, at ang kanyang pag-angat ay nagpasiklab ng bagong interes sa tennis sa Pilipinas at sa mga [[:en:Overseas_Filipinos_Filipino_diaspora|komunidad ng Pilipino sa ibayong dagat]]. Dumadalo ang mga tagahanga sa kanyang mga laban sa malaking bilang, habang marami ang sumusubaybay mula sa bahay at sa buong mundo sa kabila ng pagkakaiba ng oras. Inihambing ng mga analista ang kanyang epekto sa pagpapalawak ng tennis sa mga pigura tulad nina [[:en:Li_Na|Li Na]] at [[:en:Ons_Jabeur|Ons Jabeur]].<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang isang pangarap na nagpasiklab ng fenomeno sa tennis |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Mas naging palakaibigan si Eala sa tour at nakabuo ng mga sumusuportang pagkakaibigan kina [[:en:Iva_Jović|Iva Jović]], [[:en:Zeynep_Sonmez|Zeynep Sonmez]], [[:en:Victoria_Mboko|Victoria Mboko]], [[:en:Eva_Lys|Eva Lys]], [[:en:Leylah_Fernandez|Leylah Fernandez]], at [[:en:Lizette_Cabrera|Lizette Cabrera]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=9 Marso 2026 |title=Ibinunyag ni Alex Eala ang mga kaibigan na kanyang nakilala sa kanyang batang karera sa WTA |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-bares-friends-she-has-made-in-her-young-wta-career-a6035-20260309 |access-date=9 Marso 2026 |website=Spin.ph |language=tl}}</ref> == Karera == === Juniors === Sa edad na 12, nagwagi si Eala sa 2018 [[:en:Les_Petit_As|Les Petits As]] sa Pransya,<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/cookies/?returnurl=%2Fnews%2F117748%2FLilov-Eala-win-at-Les-Petits-As |access-date=November 14, 2024 |website=Tennis Europe}}</ref> at nakuha ang kanyang unang under‑18 singles at doubles titles sa ITF Trofeo David Ferrer sa Alicante, Spain.<ref>{{Cite web |last=Payo |first=Jasmine |date=April 25, 2025 |title=Building blocks to success: Rundown of Alex Eala’s best tennis campaigns |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-best-tennis-campaigns/ |access-date=November 14, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Noong 2019, napanalunan ni Eala ang [[:en:Orange_Bowl_(tennis)|Orange Bowl]] girls’ doubles title kasama si [[:en:Evialina_Laskevich|Laskevich]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=December 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |language=en |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217 |access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa [[:en:2020_Australian_Open_–_Girls'_doubles|Australian Open]] girls’ doubles kasama si [[:en:Priska_Madelyn_Nugroho|Nugroho]].<ref>{{Cite web |date=2020-01-31 |title=Eala, Nugroho capture Australian Open girls' doubles title |url=https://www.espn.com/story/_/id/28604688/eala-nugroho-capture-australian-open-girls-doubles-title |access-date=2025-10-08 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Sa 2021 [[:en:2021_French_Open_–_Girls'_doubles|French Open]], nakuha niya ang ikalawang junior Grand Slam doubles title kasama si [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]].<ref>{{Cite news |last=Go |first=Beatrice |date=April 5, 2023 |title=Alex Eala clinches juniors world No. 2 after French Open romp |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-ranking-itf-world-juniors-2020/ |access-date=November 16, 2025}}</ref> Noong Hulyo 2021, nagwagi siya ng isahan at dalawahan (kasama si Madison Sieg) sa [[:en:Trofeo_Bonfiglio|Trofeo Bonfiglio]] sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=July 17, 2021 |title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior Grand Slam singles title sa [[:en:2022_US_Open_–_Girls'_singles|US Open]].<ref>{{Cite web |last=Levinsohn |first=Dan |date=September 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title at the 2022 US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html |access-date=November 14, 2025 |website=US Open}}</ref> === Prupesyonal na karera === ==== 2020 ==== '''Isahan''' Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto sa W25 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]], W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Castellón]], at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Monastir]]. Natapos naman siya sa unang yugto sa W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]] at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|Melilla]]. ==== 2021 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2021_WTA_Tour|WTA Tour]], unang sumabak si Eala sa [[:en:2021_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] ngunit hindi siya nakalusot sa qualifying. Gayunpaman, sa [[:en:2021_Winners_Open_–_Singles|Cluj-Napoca 250]], nakapasok siya sa pangunahing draw at umabot hanggang sa pangalawang yugto bago natalo kay [[:en:Mayar_Sherif|Sherif]].<ref name=":5">{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 |access-date=December 3, 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=ITF: Alex Eala Singles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/activity/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala |access-date=February 2, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang paligsahan ng [[:en:2021_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa dalawahan. Sa W25 Madrid, kasama si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]], nakarating sila sa quarterfinals. Samantala, sa W25 Platja d’Aro, nakipag‑pares siya kay [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]] at umabot sila hanggang sa finals.<ref name=":6">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Doubles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches?type=D#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==== 2022 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2022_WTA_Tour|WTA Tour]], tampok ang kaniyang pagsabak sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], subalit natalo siya sa unang yugto at sa qualifying na yugto.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2022_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa semifinals ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nakapasok siya sa quarterfinals ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Sa WTA Tour, nakapaglaro siya sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_doubles|Miami 1000]] at sa qualifying ng [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Sa ITF circuit, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang semifinals sa W25 Palma del Río kasama si [[:en:Marina_Bassols_Ribera|Ribera]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng pitong torneo at dalawang torneo na nabigo sa maagang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2023 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2023_WTA_Tour|WTA Tour]], lumahok siya sa qualifying ugtong [[:en:2023_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]] ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng [[:en:2023_Thailand_Open_–_Singles|Thailand 250]], [[:en:2023_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]], [[:en:2023_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]], at [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Singles|Monastir 250]]. Lumaban din siya bilang wildcard sa [[:en:2023_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2023_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(April–June)|W15 Yecla]] at kasunod sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Roehampton]].<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=June 4, 2023 |title=Alex Eala claims third ITF crown at W25 Yecla in Spain |url=https://www.abs-cbn.com/sports/06/04/23/tennis-alex-eala-claims-third-itf-crown-at-w25-yecla |access-date=November 7, 2025 |work=ABS CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=August 13, 2023 |title=Alex Eala wins fourth ITF title, rules W25 Roehampton |url=https://sports.inquirer.net/523461/alex-eala-wins-fourth-itf-title-rules-w25-roehampton |access-date=November 7, 2025 |website=Inquirer.net |language=en-US}}</ref> Nakarating siya sa finals ng [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Aldershot]] at [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|W40 Petange]]; sa semifinals ng [[:en:2023_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|W100 Vitoria-Gasteiz]] at [[:en:2023_Engie_Open_Nantes_Atlantique_–_Singles|W60 Nantes]]; at sa quarterfinals ng [[:en:2023_Women's_TEC_Cup_–_Singles|W60 Barcelona]] at [[:en:2023_Ando_Securities_Open_–_Singles|W100 Tokyo]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nagtapos siya sa ika-191 na puwesto sa pagtatapos ng taon.<ref>{{Cite news |last=Satumbaga-Villar |first=Kristel |date=September 20, 2023 |title=Eala improves to career-high No. 191 in WTA rankings |url=https://mb.com.ph/2023/9/20/eala-improves-to-career-high-no-191-in-wta-rankings |access-date=November 7, 2025 |website=Manila Bulletin}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan. Umabot siya sa apat na semifinals (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange), nakapasok sa apat na quarterfinals (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow), at ilang beses na nakarating sa nangyugto kabilang ang [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Doubles|Monastir 250]]. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na korte maliban sa W60 Chiasso, isang palaro na ginanap sa luwad.<ref name=":6" /> ==== 2024 ==== '''Isahan''' Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa qualifiers ng apat na Grand Slam ([[:en:2024_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]], [[:en:2024_French_Open_–_Women's_singles_qualifying|French Open]], [[:en:2024_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles_qualifying|Wimbledon]], [[:en:2024_US_Open_–_Women's_singles_qualifying|US Open]]). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang quarterfinal sa [[:en:2024_Veneto_Open_–_Singles|Veneto 125]] laban kay [[:en:Sara_Errani|Errani]].<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_WTA_Tour|WTA Tour]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] at [[:en:2024_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]]. Nabigo siya sa unang yugto ng [[:en:2024_Guadalajara_Open_Akron_–_Singles|Guadalajara 500]], [[:en:2024_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi 500]], at sa qualifiers ng [[:en:2024_Ningbo_Open_–_Singles|Ningbo 500]]. Hindi siya nakalusot sa qualifiers ng [[:en:2024_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] at [[:en:2024_Jiangxi_Open_–_Singles|Jiangxi 250]]. Bukod sa semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Oeiras 125]] at [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Makarska_International_Championships_–_Singles|Makarska 125]] at [[:en:2024_Polish_Open_–_Singles|Warsaw 125]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|Vitoria-Gasteiz]], tinalo si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]] sa final. Umabot din siya sa semifinals ng W100 [https://en.wikipedia.org/wiki/2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_%E2%80%93_Singles Dubai] at W50 [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Indore]], at sa quarterfinals ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan. Sa WTA, ang pinakamalalim niyang resulta ay ang semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_doubles|Canberra 125]] kasama si [[:en:Laura_Pigossi|Pigossi]]. Nagkaroon din siya ng limang quarterfinal finishes: sa [[:en:2024_Ningbo_Open|Ningbo 500]] kasama si [[:en:Liang_En-shuo|Liang]], sa [[:en:2024_Polish_Open_–_Doubles|Warsaw 125]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sa [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Doubles|Guadalajara 125]] kasama si [[:en:Kimberly_Birrell|Birrell]], sa [[:en:2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_–_Doubles|W100 Dubai]] kasama si [[:en:Valentini_Grammatikopoulou|Grammatikopoulou]], at sa [[:en:2024_Porto_Women's_Indoor_ITF_3_–_Doubles|W75 Porto 3]] kasama si [[:en:Alicia_Barnett|Barnett]]. Bukod dito, nagtalo siya sa unang yugto sa [[:en:2024_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] (kasama si [[:en:Taylah_Preston|Preston]]).<ref name=":72" /><ref name=":0" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W50 Pune]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sinundan ng magkasunod na panalo kasama si [[:en:Estelle_Cascino|Cascino]] sa [[:en:2024_Open_de_Seine-et-Marne_–_Doubles|W75 Croissy-Beaubourg]] at [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Doubles|W100 Vitoria-Gasteiz]]—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa semifinals ng [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W75 Trnava]] kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]].<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 27, 2024 |title=Alex Eala cops W50 Pune doubles title with Latvian partner |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/549446/alex-eala-cops-w50-pune-doubles-title-with-latvian-partner |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=March 31, 2024 |title=Eala, partner rule W75 Croissy-Beaubourg doubles tilt |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2024/03/31/2344255/eala-partner-rule-w75-croissy-beaubourg-doubles-tilt |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=July 21, 2024 |title=Alex Eala wins singles and doubles titles at W100 Vitoria-Gasteiz |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/575666/alex-eala-also-wins-singles-title-at-w100-vitoria-gasteiz |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref name=":6" /> ==== 2025 ==== '''Isahan''' Noong 2025, umakyat si Eala mula No. 147 tungo sa career-high No. 50 matapos lumahok sa 27 torneo.<ref name=":4" /> Ang pinakamalaking tagumpay ay dumating sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], kung saan tinalo ang world No. 2 [[:en:Iga_Świątek|Świątek]] sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Jessica_Pegula|Pegula]] sa semifinals. Sa damo, nakarating sa unang WTA final sa [[:en:2025_Eastbourne_Open_–_Women's_singles|Eastbourne 250]], ngunit natalo kay [[:en:Maya_Joint|Joint]]. Sa [[:en:2025_US_Open_–_Women's_singles|US Open]], nakamit ang unang panalo sa main draw at umabot sa ikalawang ugtolaban kay [[:en:Cristina_Bucșa|Bucșa]]. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa [[:en:2025_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], tinalo si [[:en:Panna_Udvardy|Udvardy]] sa final.<ref name=":4" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: quarterfinals sa [[:en:2025_SP_Open_–_Singles|São Paulo 250]] laban kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]], semifinal sa [[:en:2025_Jingshan_Tennis_Open_–_Women's_singles|Jingshan 125]] laban kay [[:en:Lulu_Sun|Sun]] at sa [[:en:2025_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]] laban kay [[:en:Wei_Sijia|Sijia]], at quarterfinals sa [[:en:2025_Ilkley_Open_–_Women's_singles|Ilkley 125]] laban kay [[:en:Rebecca_Marino|Marino]] at sa [[:en:2025_Suzhou_WTA_125_–_Singles|Suzhou 125]] laban kay [[:en:Viktorija_Golubic|Golubic]]. Umabot sa pangalawang yugto sa [[:en:2025_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] laban kay Świątek, at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Singles|Hong Kong 250]] laban kay [[:en:Victoria_Mboko|Mboko]]. Sa iba pang palihsahan nakarating sa pangalawang yugto ng [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Singles|Mumbai 125]] laban kay [[:en:Mai_Hontama|Hontama]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Singles|Oeiras 125]] laban kay Udvardy.<ref name=":4" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo sa unang ugtong [[:en:2025_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] kay [[:en:Emiliana_Arango|Arango]], ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles|Wimbledon]] kay [[:en:Barbora_Krejčíková|Krejčíková]], at ng [[:en:2025_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]] sa qualifying kay [[:en:Jana_Fett|Fett]]. Natalo siya sa unang yugtong [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]] kay [[:en:Marta_Kostyuk|Kostyuk]], ng [[:en:2025_Canadian_Open_–_Women's_singles|Montreal 1000]] kay [[:en:Markéta_Vondroušová|Vondroušová]], at sa qualifying ng [[:en:2025_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]] kay [[:en:Moyuka_Uchijima|Uchijima]]. Natalo siys sa unang yugto ng [[:en:2025_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]] kay [[:en:Magda_Linette|Linette]], ng [[:en:2025_Singapore_Tennis_Open_–_Singles|Singapore 250]] kay [[:en:Simona_Waltert|Waltert]], ng [[:en:2025_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]] kay [[:en:Tereza_Valentová|Valentová]], ng [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] kay [[:en:Claire_Liu|Liu]], at sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_singles|Birmingham 250]] kay [[:en:Linda_Fruhvirtová|Fruhvirtová]].<ref name=":4" /> Sa [[:en:2025_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]], tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 [[:en:2025_Bengaluru_Open_–_Singles|Bengaluru]] laban kay [[:en:Dalila_Jakupović|Jakupović]], W75 Trnava 1 laban kay [[:en:Céline_Naef|Naef]], at W75 Trnava 2 laban kay [[:en:Valentina_Ryser|Ryser]].<ref name=":2" /> '''Dalawahan''' Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name=":6" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Doubles|Guangzhou 250]], kung saan umabot siya sa semifinals kasama si [[:en:Nadiia_Kichenok|Kichenok]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_doubles|Italian 1000]] kapareha si [[:en:_Coco_Gauff|Coco Gauff]].<ref name=":6" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_French_Open_–_Women's_doubles|French Open]] kasama si [[:en:Renata_Zarazúa|Zarazúa]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_doubles|Wimbledon]] kasama si [[:en:Eva_Lys|Lys]].<ref name=":6" /> Lumahok din siya sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_doubles|Birmingham 250]] kasama si [[:en:Rebeka_Masarova|Masarova]] at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Doubles|Hong Kong 250]] kasama si [[:en:Chan_Hao-ching|Hao-ching]], kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> Sa mga challengers, nakapaglaro siya sa [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Doubles|Mumbai 125]] kasama si [[:en:_Tsao_Chia-yi|Chia-yi]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] kasama si [[:en:Katie_Volynets|Volynets]], na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2026 ==== '''Isahan''' Sinimulan ni Eala ang kanyang [[:en:2026_WTA_Tour|2026 season]] nang may matibay na simula sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_singles|Auckland 250]]'', kung saan umabot siya sa semifinals bago natalo kay [[:en:Wang_Xinyu|Wang]].<ref>{{cite news |last=Satumbaga-Villar|first=Krystel|date=January 10, 2026|title=Alex Eala succumbs to Chinese rival in Auckland semis|url=https://mb.com.ph/2026/01/10/alex-eala-succumbs-to-chinese-rival-in-auckland-semis|work=The Manila Bulletin|access-date=January 10, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]]'', nabigo siya sa unang round ng singles.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks}}</ref> Lumaban siya sa ''[[:en:2026_Philippine_Women's_Open_–_Singles|Philippines 125]]'' bilang wildcard at nakapasok sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Camila_Osorio|Osorio]].<ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 29, 2026 |title=Alex Eala exits WTA Philippine Open, bows to Camila Osorio |url=https://sports.inquirer.net/660715/alex-eala-exits-wta-philippine-open-bows-to-camila-osorio |work=Philippine Daily Inquirer |access-date=January 29, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open|Abu Dhabi 1000]]'', umabot siya sa quarterfinals ngunit natalo kay [[:en:Ekaterina_Alexandrova|Alexandrova]].<ref>{{Cite news |last=Gasgonia |first=Dennis |date=February 5, 2026 |title=Natalo si Alex Eala sa quarterfinals ng Abu Dhabi laban kay Alexandrova ng Russia |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2026/2/5/alex-eala-bows-out-of-abu-dhabi-quarterfinals-in-loss-to-russia-s-alexandrova-2244 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Qatar_TotalEnergies_Open_–_Singles|Qatar 1000]]'', nabigo siya sa unang yugto.<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=February 9, 2026 |title=Alex Eala exits Qatar Open after falling to Tereza Valentova |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-exits-qatar-open-after-falling-to-tereza-valentova-a5019-20260209 |access-date=February 9, 2026}}</ref> Nakapasok siya sa quarterfinals ng ''[[:en:2026_Dubai_Tennis_Championships_–_Women's_singles|Dubai 1000]]'' bago natalo kay [[:en:Coco_Gauff|Gauff]].<ref>{{Cite news |last=Ballesteros |first=Jan |date=February 19, 2026 |title=Alex Eala succumbs to world No. 4 Coco Gauff in Dubai quarterfinals |website=onesports.ph |url=https://onesports.ph/more-sports/article/41325/alex-eala-succumbs-to-world-no-4-coco-gauff-in-dubai-quarterfinals-1 |access-date=February 19, 2026}}</ref> Sa tinaguriang ''Sunshine Double{{Efn|Ang Sunshine Double ay ang magkasunod na torneo ng Indian Wells Masters at Miami Open, dalawang prestihiyosong ATP Masters 1000 at WTA 1000 na ginaganap tuwing Marso. Nagsisimula ito sa California at nagtatapos sa Florida, at kilala ang tatlong linggong yugto na ito sa maaraw na panahon at mahigpit na iskedyul. Itinuturing itong pinakamahalagang serye ng pinagsamang mga torneo sa labas ng Grand Slams.}}'' na ''[[:en:2026_BNP_Paribas_Open|Indian Wells 1000]]'' at ''[[:en:2026_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]]'', umabot siya sa ika-apat na round sa parehong torneo bago natalo kina [[:en:Linda_Noskova|Noskova]] at [[:en:Karolína_Muchová|Muchová]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/11/tennis-alex-eala-bows-out-of-indian-wells-with-loss-to-linda-noskov-1231 |access-date=March 11, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |date=Marso 24, 2026 |title=Alex Eala natanggal sa Miami Open matapos matalo kay Karolína Muchová |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/24/alex-eala-bows-out-of-miami-open-0012 |access-date=Marso 24, 2026}}</ref> Sa mga korteng luwad ng Europa, nakarating si Eala sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_Upper_Austria_Ladies_Linz_–_Singles|Linz 500]] kung saan siya ay tinalo ni [[:en:Jelena_Ostapenko|Ostapenko]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=2026-04-08 |title=Eala nabigo matapos manguna ng 5-1 sa ikalawang set kontra Ostapenko, lumabas sa Linz Open |url=https://www.philstar.com/sports/2026/04/08/2519713/eala-squanders-5-1-second-set-lead-vs-ostapenko-exits-linz-open |access-date=2026-04-08 |website=Philstar.com}}</ref> Sa unang yugto ng [[:en:2026_Porsche_Tennis_Grand_Prix_–_Singles|Stuttgart 500]], siya ay pinatalsik ni [[:en:Leylah_Fernandez|Fernandez]].<ref>{{Cite news |date=2026-04-15 |title=Alex Eala natanggal sa Stuttgart Open matapos matalo kay Leylah Fernandez |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/15/alex-eala-stuttgart-open-0040 |access-date=2026-04-15 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], siya ay natalo ni [[:en:Elise_Mertens|Mertens]].<ref>{{Cite news |last= |first= |date=April 24, 2026 |title=Nagpatuloy ang hirap ni Alex Eala sa clay matapos ang pagkatalo sa Round of 64 laban kay Elise Mertens sa Madrid Open |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/985231/alex-eala-s-clay-struggles-continue-after-round-of-64-loss-to-elise-mertens-in-madrid-open/story/ |access-date=April 24, 2026 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=April 24, 2026 |title=Alex Eala suffers second round defeat to Elise Mertens at Mutua Madrid Open |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/48579925/alex-eala-suffers-second-round-defeat-elise-mertens-mutua-madrid-open |access-date=April 24, 2026 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Natalo siya kay [[:en:Elena_Rybakina|Rybakina]] sa ikatlong yugto ng [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/10/tennis-alex-eala-bows-out-of-italian-open-with-loss-to-rybakina-2341 |work=ABS CBN News}}</ref> Sa sumunod na linggo, siya ay nabigo sa unang round ng [[:en:2026_Internationaux_de_Strasbourg_–_Singles|Strasbourg 500]] matapos matalo kay [[:en:Oleksandra_Oliynykova|Oliynykova]].<ref>{{Cite news |last=Castillejo|first=Dyan|date=May 18, 2026|title=Alex Eala exits Strasbourg in first-round defeat to Oleksandra Oliynykova|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/18/alex-eala-exits-strasbourg-in-loss-to-oliynykova-2339|work=ABS-CBN News|access-date=May 18, 2026}}</ref> Natapos niya ang clay season sa pagkatalo kay Jovic sa unang yugto ng [[:en:2026_French_Open_–_Women's_singles|French Open]].<ref>{{Cite news |last=France-Presse |first=Agence |date=May 26, 2026 |title=Umatras si Alex Eala sa French Open matapos matalo kay Iva Jovic |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/26/tennis-alex-eala-exits-french-open-with-loss-to-iva-jovic-1857 |access-date=May 26, 2026 |work=ABS-CBN Sports}}</ref> ''' Dalawahan''' Sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_doubles|Auckland 250]]'', nakipagtambal si Eala kay [[:en:Iva_Jovic|Jović]] at umabot sila sa semifinals bago natalo kina [[:en:Xu_Yifan|Xu]] at [[:en:Yang_Zhaoxuan|Yang]].<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=January 9, 2026|access-date=January 9, 2026|work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_doubles|Australian Open]]'', nakipares siya kay [[:en:Ingrid_Martins|Martins]], ngunit hindi sila nakalusot sa unang round matapos matalo sa kanilang pambungad na laban.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=January 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=January 20, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open_–_Doubles|Abu Dhabi 1000]]'', nakipagtambal siya kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]] at nakaabot sila sa semifinal, ngunit natalo sa duo nina [[:en:Tereza_Mihalíková|Mihalíková]] at [[:en:Olivia_Nicholls|Nicholls]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=February 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=February 6, 2026}}</ref> Si Eala, kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]], ay naalis sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026}}</ref> Kasama si [[:en:Hailey_Baptiste|Baptiste]], nabigo rin siya sa unang yugtong [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_doubles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=May 12, 2026 |title=Grand Slam doubles champs too much for Eala, Baptiste |url=https://mb.com.ph/2026/05/12/grand-slam-doubles-champs-too-much-for-eala-baptiste |access-date=May 12, 2026 |website=Manila Bulletin |language=en}}</ref> == Estilo ng Paglalaro == Si Eala ay isang agresibong baseliner, gamit ang kanyang forehand upang kontrolin ang mga rally at ang kanyang matatag na two‑handed backhand upang pamahalaan ang mga palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=March 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |website=Tennis.com |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Ang kanyang kaliwang kamay na topspin ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim, habang ang kanyang return game ay isang lakas dahil sa mahusay na pagbabasa ng galaw. Ang kanyang serve ang nananatiling pangunahing kahinaan, madalas kulang sa bilis at pagbabago, bagaman mahusay siya sa hard courts.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=January 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |website=ESPN |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Binibigyang-diin ng mga analyst ang pagpapabuti ng kanyang serve, pagdaragdag ng taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng pisikal na lakas bilang susi sa karagdagang tagumpay.<ref>{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=February 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=February 6, 2026 |website=Sports News Philippines |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang ilang mahahalagang tagumpay, kabilang ang pagiging unang Pilipino na umabot sa WTA 1000 Semifinals at tinalo ang tatlong major champions sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]]<ref name=":Gulf">{{Cite web |title=What Alexandra Eala Needs to Win Titles and Beat Top Players |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/what-alexandra-eala-needs-to-win-titles-and-beat-top-players-1.500440043 |access-date=March 11, 2026 |website=Gulf News}}</ref> Itinatampok ng mga dating propesyonal na sina [[:en:Greg_Rusedski|Greg Rusedski]], [[:en:Andrea_Petkovic|Andrea Petkovic]], at [[:en:Martina_Navratilova|Martina Navratilova]] ang pangangailangan ng mas malakas na serve, mas maaasahang laro, at mas maraming pagkakaiba-iba, kasabay ng mas mahusay na kondisyon ng katawan.<ref>{{Cite web |date=March 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=March 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> Sa kanyang matibay na baseline game, katatagan, at suporta ng mga tagahanga, kinokonklusyon ng mga analyst na mayroon siyang pundasyon upang makipagtagisan para sa malalaking titulo, ngunit ang kanyang pangmatagalang tagumpay ay nakasalalay sa pagbabagong-anyo ng kanyang serve bilang isang sandata.<ref name=":Gulf" /> === Laban sa Top 20 manlalaro ng WTA === ==== Mga Panalo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Coco Gauff || 6-2, 2-0 RET || 1.46 || 68.0% || 58.8% || 50.0% |- | Dubai – Hard (2026) || Jasmine Paolini || 6-1, 7-6(5) || 1.32 || 63.1% || 73.2% || 50.0% |- | US Open – Hard (2025) || Clara Tauson || 6-3, 2-6, 7-6(11) || 0.97 || 68.1% || 59.4% || 43.3% |- | Eastbourne – Grass (2025) || Jelena Ostapenko || 0-6, 6-2, 3-2 RET || 1.08 || 63.5% || 57.6% || 63.2% |- | Miami – Hard (2025) || Iga Swiatek || 6-2, 7-5 || 1.27 || 66.7% || 52.3% || 50.0% |- | Miami – Hard (2025) || Madison Keys || 6-4, 6-2 || 1.32 || 66.1% || 58.5% || 52.4% |} ==== Mga Talo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Rome – Clay (2026) || Elena Rybakina || 4-6, 3-6 || 0.80 || 67.1% || 56.9% || 44.0% |- | Miami – Hard (2026) || Karolina Muchova || 0-6, 2-6 || 0.39 || 52.4% || 36.4% || 50.0% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Linda Noskova || 2-6, 0-6 || 0.36 || 56.8% || 36.0% || 47.4% |- | Dubai – Hard (2026) || Coco Gauff || 0-6, 2-6 || 0.61 || 57.5% || 30.4% || 41.2% |- | Abu Dhabi – Hard (2026) || Ekaterina Alexandrova || 3-6, 3-6 || 0.79 || 69.8% || 45.5% || 52.6% |- | Wimbledon – Grass (2025) || Barbora Krejcikova || 6-3, 2-6, 1-6 || 0.82 || 54.3% || 50.0% || 50.0% |- | Madrid – Clay (2025) || Iga Swiatek || 6-4, 4-6, 2-6 || 0.77 || 69.0% || 50.7% || 41.9% |- | Miami – Hard (2025) || Jessica Pegula || 6-7(3), 7-5, 3-6 || 0.87 || 72.5% || 62.2% || 42.9% |} == Ibang larangan == ===Pambansang koponan=== Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[:en:Tennis_at_the_2021_SEA_Games|SEA Games 2021]] (pilak sa singles, team, at mixed doubles), at sa [[:en:Tennis_at_the_2022_Asian_Games|Asian Games 2022]] (pilak sa singles at mixed doubles).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=March 25, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |language=en-US |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=September 10, 2025 |archive-url= |archive-date= }}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa Group II, na nagresulta sa promosyon sa Group I.<ref name=":12">{{Cite web |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=October 13, 2025 |website=One Sports |language=en}}</ref> Sa [[:en:Tennis_at_the_2025_SEA_Games|SEA Games 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa women's singles, pati tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":13">{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |archive-url= |archive-date= |access-date=December 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> ===Mga Eksibisyon na Laro=== ====Singles: 1 (titles)==== {|class="wikitable" !Resulta !{{ns}}Petsa{{ns}} !Torneo !Uri ng Korte !Kalaban !Iskor |- |Panalo | Enero 2026 |[[:en:Kooyong_Classic|Kooyong Classic]], Melbourne, Australia |Matigas na Korte |[[:en:Donna Vekić|Donna Vekić]] |6–3, 6–4 |} === Mga sponsorship === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[:en:Globe_Telecom|Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga endorsement mula sa [[:en:Babolat|Babolat]], [[:en:Nike,_Inc.|Nike]], at [[:en:Bank_of_the_Philippine_Islands|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/}}</ref> bago naging brand ambassador ng [[:en:Milo_(drink)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html}}</ref> === Mga parangal === Kinilala si Eala ng [[:en:Philippine_Sportswriters_Association|Philippine Sportswriters Association]] sa walong pagkakataon sa [[:en:PSA_Annual_Awards|PSA Annual Awards]], kabilang ang parangal na ''Athlete of the Year'' noong 2026.<ref>Citations for Eala's PSA Annual Awards: *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=October 12, 2025 |archive-url= |archive-date=}} *{{Cite news |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=February 17, 2026}}</ref> Noong 2021, isinama siya ng [[:en:Tatler_Asia|''Tatler Asia'']] sa talaan ng mga pinakamataas ang impluwensya na tao sa Asya.<ref>{{cite news |title=Asia's Most Influential Philippines 2021 |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021}}</ref> Noong Abril 2025, ginawaran si Eala ng ''Premios Tanglaw'' ng [[:en:Embassy_of_the_Philippines|Embahada ng Pilipinas]] sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang ambag sa [[:en:Philippines–Spain_relations|ugnayan ng Pilipinas at Espanya]].<ref>{{cite news |date=April 2025 |title=Premios Tanglaw honoring Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/premios-tanglaw-eala}}</ref> ==Mga laro ni Eala== === Mga junior na laro === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Singles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || R2 || R3 || A || A |- | French Open || A || SF || A || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || A || W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Doubles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || A || W || A || A |- | French Open || A || A || W || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || SF || – |} === Propesyonal na Laro === ==== ITF Women's World Tour Titles ==== {| class="wikitable" ! Taon !! Paligsahan !! Tier !! Paligsahan !! Katungali |- | 2021 || W15 Manacor || ITF || Isahan || – |- | 2022 || W25 Chiang Rai || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Yecla || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Roehampton || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W50 Pune || ITF || Dalawahan || Darja Semeņistaja |- | 2024 || W75 Croissy-Beaubourg || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |} ==== 2020 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Las Palmas de Gran Canaria 2 || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anna Zarycka || 2–6, 4–6 |- | Las Palmas de Gran Canaria || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Lara Salden || 0–6, 6–2, 2–6 |- | Melilla || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anastasia Charaeva || 3–6, 3–6 |- | Monastir 9 || W15 || Matigas || Pangalawang Yugto || Nina Stadler || 6–4, 6–7, 5–7 |} ==== 2021 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Korte !! Tier !! Kalaban !! Yugto !! Iskor |- | Miami Open || Matigas || WTA 1000 || Viktória Hrunčáková || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Romanian Open (Cluj-Napoca) || Luwad || WTA 250 || Mayar Sherif || Pangalawang Yugto || 2–6, 2–6 |- | W15 Manacor 1 || W15 || Matigas || Yvonne Cavalle-Reimers || Final || 5–7, 6–1, 6–2 |- | W15 Manacor 2 || W15 || Matigas || Ylena In-Albon || Kwarterpinals || 0–6, 3–6 |- | W15 Manacor 3 || W15 || Matigas || Oksana Selekhmeteva || Kwarterpinals || 2–6, 3–6 |- | W25 Grenoble || W25 || Matigas || Maja Chwalińska || Kwarterpinals || 0–6, 4–6 |- | W25 Manacor 4 || W25 || Matigas || Jana Fett || Pangalawang Yugto || 6–4, 3–6, 5–7 |- | W15 Manacor 5 || W15 || Matigas || Simona Waltert || Unang Yugto || 4–6, 6–2, 5–7 |- | W60 Bellinzona || W60 || Luwad || Simona Waltert || Pangalawang Yugto || 5–7, 6–3, 2–6 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Irene Burillo Escorihuela || Pangalawang Yugto || 2–6, 4–6 |- | W25 Madrid 2 || W25 || Matigas || Andrea Lázaro García || Unang Yugto || 6–2, 4–6, 4–6 |- | W25 Milovice || W25 || Matigas || Daria Astakhova || Unang Yugto || 2–6, 2–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | W25 Madrid || W25 || Matigas || Victoria Jiménez Kasintseva || Kwarterpinals || Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey || 5–7, 6–4, 6–10 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Oksana Selekhmeteva || Final || Justina Mikulskytė / Oana Simion || 3–6, 5–7 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Madison Brengle || 2–6, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Anna Bondár || 0–6, 0–6 |- | Manacor 1 || W25 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Alice Rame || 2–6, 4–6 |- | Manacor 3 || W25 || Matigas || Unang Yugto || Giulia Gatto-Monticone || 2–6, 1–6 |- | Grenoble || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Chloé Paquet || 6–4, 5–7, 3–6 |- | Macon || W25 || Matigas || Unang Yugto || Anna Ukolova || 6–1, 2–6, 6–7(3) |- | Joue-les-Tours || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Oksana Selekhmeteva || 3–6, 3–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Erika Sema || 3–6, 6–2, 3–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Anna-Lena Robbe || 6–7(3), 3–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Jessika Ponchet || 2–6, 1–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Alexandra Bozovic || 6–1, 4–6, 5–7 |- | Vitoria-Gasteiz || W60 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 |- | El Espinar || W25 || Matigas || Semipaynal || Eva Guerrero Alvarez || 2–6, 6–3, 2–6 |- | Grodzisk Mazowiecki || W100 || Matigas || Unang Yugto || Katharina Hobgarski || 4–6, 3–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Katarzyna Kawa || 6–2, 4–6, 0–6 |- | Rancho Santa Fe || W80 || Matigas || Kwarterpinals || Marcela Zacarías || 2–6, 5–7 |- | Hamburg || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Ysaline Bonaventure || 4–6, 0–6 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Semipaynal || Ysaline Bonaventure || 1–6, 6–3, 3–6 |- | Shrewsbury || W100 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Maia Lumsden || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Manacor || W25 || Matigas || Elsa Jacquemot || Kwarterpinals || Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi || 6–2, 4–6, 3–10 |- | Macon || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Audrey Albie / Aubane Droguet || 4–6, 2–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Indy De Vroome || Unang Yugto || Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted || 6–4, 5–7, 6–10 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kyōka Okamura || Kwarterpinals || Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova || 6–4, 7–6(4), 2–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Olga Helmi / Adithya Karunaratne || 0–6, 4–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Liang En-shuo || Kwarterpinals || Tímea Babos / Valeria Savinykh || 2–6, 4–6 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Marina Bassols Ribera || Semipaynal || Valeria Savinykh / Fanny Stollár || 2–6, 0–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Lizette Cabrera || Kwarterpinals || Justina Mikulskyte / Hong Yi Cody Wong || 5–7, 4–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Annaëlle Robbe || Pangalawang Yugto || Madison Brengle || 6–3, 6–7, 6–10 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Petra Marcinko || Kwarterpinals || Miriam Skoch / Markéta Vondroušová || 5–7, 2–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Misaki Doi || 6–4, 1–6, 3–6 |- | Thailand Open (Hua Hin) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (6) || 2–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Irina-Camelia Begu || 2–6, 5–7 |- | Mutua Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Tatjana Maria || 1–6, 1–6 |- | Japan Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Himari Sakatsume (Q) || 0–6, 3–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (3) || 3–6, 0–6 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Elise Mertens (2) || 5–7, 0–6 |- | Canberra || W60 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Oksana Selekhmeteva (7) || 6–3, 4–6, 4–6 |- | Trnava || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Sonay Kartal || 2–6, 2–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Alexandra Cadantu-Ignatik || 0–6, 2–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Ioana Ghioroaie || 5–7, 1–6 |- | Monastir || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Jia-Jing Wang (Q) || 6–0, 4–6, 3–6 |- | Yecla || W15 || Matigas || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 |- | Madrid || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Makenna Jones (5) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Unang Yugto || Destanee Aiava || 1–6, 2–6 |- | Palma del Río || W40 || Matigas || Kwarterpinals || Valeria Savinykh (3) || 4–6, 2–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Unang Yugto || Sohyun Park || 4–6, 3–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet (3) || 6–2, 4–6, 2–6 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Georgina García Pérez || 4–6, 3–6 |- | Roehampton || W25 || Matigas || Final || Arina Rodionova (2) || 6–2, 6–3 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Final || Destanee Aiava (6) || 6–3, 4–6, 1–6 |- | Tokyo || W100 || Matigas || Pangalawang Yugto || Kimberly Birrell (5) || 6–4, 6–7, 2–6 |- | Glasgow || W60 || Matigas || Unang Yugto || Suzan Lamens || 6–2, 4–6, 1–6 |- | Nantes || W60 || Matigas || Semipaynal || Gabriela Knutson || 6–2, 3–6, 1–6 |- | Petange || W40 || Matigas || Final || Océane Dodin (3) || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Trnava 2 || W60 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 4–6, 1–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Beatrice Gumulya / Anna Sisková || 3–6, 6–4, 11–13 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Alana Parnaby / Victoria Rodríguez || 6–4, 3–6, 6–10 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 5–7, 6–1, 9–11 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Unang Yugto || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 6–4, 3–6, 3–10 |- | Roehampton 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Talia Gibson / Petra Hule || 1–6, 5–7 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Semipaynal || Erina Hayashi / Saki Imamura || 4–6, 4–6 |- | Tokyo 2 || W100 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 0–6, 7–5, 6–10 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs || 3–6, 4–6 |- | Glasgow 2 || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Freya Christie / Olivia Gadecki || — |- | Nantes || W60 || Matigas || Unang Yugto || Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold || 6–1, 3–6, 6–10 |- | Petange || W40 || Matigas || Semipaynal || Danielle Collins / Isabelle Haverlag || 2–6, 4–7 |} ==== 2024 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Rebecca Peterson (18) || 2–6, 5–7 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Julia Riera (2) || 6–4, 6–7, 4–6 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Lulu Sun (23) || 6–7, 5–7 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Elena-Gabriela Ruse (20) || 6–3, 1–6, 4–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Emiliana Arango || 6–2, 5–7, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Sorana Cîrstea (27) || 3–6, 7–6, 4–6 |- | Wuhan Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Kateřina Siniaková || 3–6, 1–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Magda Linette || 6–7, 1–6 |- | Guadalajara Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (6) || 2–6, 2–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Priscilla Hon || 4–6, 3–6 |- | Jiangxi Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (1) || 5–7, 6–7 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Bernarda Pera || 0–6, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Ena Shibahara || 7–6, 0–6, 2–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Céline Naef (5) || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Tatjana Maria (4) || 5–7, 2–6 |- | Polish Open (Warsaw) || WTA 125 || Matigas || Unang Yugto || Isabella Shinikova || 2–6, 4–6 |- | Veneto Open (Gaiba) || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Sara Errani (4) || 0–6, 6–7 |- | Makarska Open || WTA 125 || Luwad || Unang Yugto || Maria Timofeeva (Q) || 6–1, 3–6, 2–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Final (Winner) || Victoria Jiménez Kasintseva (7) || 6–4, 6–4 |- | Dubai || W100 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (1) || 6–4, 2–6, 2–6 |- | Takasaki || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Mananchaya Sawangkaew (3) || 6–4, 1–6, 2–6 |- | Cary || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Renata Zarazúa (2) || 6–3, 4–6, 3–6 |- | Landisville || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Olivia Gadecki || 1–6, 6–0, 3–6 |- | Porto || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anna Bondar (2) || 4–6, 7–6, 1–6 |- | Trnava 1 || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anastasia Gureva || 2–6, 6–3, 6–7 |- | Trnava 2 || W75 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Martincová (7) || 6–3, 4–6, 6–7 |- | Croissy-Beaubourg || W75 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mona Barthel || 6–4, 4–6, 1–6 |- | Zagreb || W75 || Luwad || Unang Yugto || Tena Lukas || 5–7, 6–3, 4–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Selena Janicijevic || 3–6, 1–6 |- | Indore || W50 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (2) || 4–6, 7–6, 2–6 |- | Pune || W50 || Matigas || Kwarterpinals || Darja Semenistaja (1) || 6–7, 0–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Paligsahan !Level !Korte !Katungali !Yugto !Kalaban !Iskor |- |Canberra International |WTA 125 |Matigas |Laura Pigossi |Semipaynal |Kaylah McP/ Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Pune |W50 |Matigas |Daniela Semenistaja |Final |Naiktha Bains / Fanny Stollar |7–6(8), 6–3 |- |Porto 3 |W75 |Matigas |Alicia Barnett |Kwarterpinals |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |Trnava |W75 |Matigas |Zeynep Sönmez |Semipaynal |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Luwad |Taylah Preston |Unang Yugto |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Lia Karatancheva / Diana Marcinkevica |6–3, 2–6, 10–4 |- |Polish Open |WTA 125 |Matigas |Daniela Semenistaja |Kwarterpinals |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Matigas |Kimberly Birrell |Kwarterpinals |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Matigas |En Shuo Liang |Kwarterpinals |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |- |Dubai |W100 |Matigas |Valentini Grammatikopoulou |Kwarterpinals |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} ==== 2025 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Jana Fett (133) || 5–7, 2–6 |- | Singapore Open || WTA 250 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Simona Waltert (179) || 3–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Semipaynal || Jessica Pegula (4) || 6–7, 7–5, 3–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Pangalawang Yugto || Iga Świątek (2) || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Unang Yugto || Emiliana Arango (85) || 0–6, 6–2, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Unang Yugto || Magda Linette (31) || 4–6, 3–6 |- | Eastbourne Open || WTA 250 || Damo || Finals (Pangalawang Puwesto) || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Unang Yugto || Barbora Krejčíková (16) || 6–3, 2–6, 1–6 |- | National Bank Open (Montreal) || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Markéta Vondroušová (63) || 6–3, 1–6, 2–6 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Pangalawang Yugto || Cristina Bucșa (95) || 4–6, 3–6 |- | São Paulo Open || WTA 250 || Matigas || Kwarterpinals || Janice Tjen (130) || 4–6, 1–6 |- | China Open (Wuhan) || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Moyuka Uchijima (91) || 4–6, 6–3, 2–6 |- | Japan Women's Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Valentová (78) || 1–6, 2–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Claire Liu (305) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Hong Kong Tennis Open || WTA 250 || Matigas || Pangalawang Yugto || Victoria Mboko (21) || 6–3, 3–6, 4–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Shuai Wei (134) || 5–7, 2–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mai Hontama (166) || 6–7, 2–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Pangalawang Yugto || Panna Udvardy (137) || 6–7, 4–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Damo || Unang Yugto || Linda Fruhvirtová (152) || 5–7, 7–6, 1–6 |- | Ilkley Open || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Rebecca Marino (107) || 6–1, 0–6, 6–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Kampeon || Panna Udvardy (134) || 1–6, 7–5, 6–3 |- | Jingshan Tennis Open || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Lulu Sun (146) || 6–3, 4–6, 2–6 |- | Suzhou Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals || Viktorija Golubic (70) || 6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Reason |- | Cincinnati Open || WTA 1000 || Matigas || Pinsala sa balikat |- | Monterrey Open || WTA 500 || Matigas || Pinsala sa balikat |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Nadiia Kichenok || Semipaynal || Katarzyna Piter / Janice Tjen || 7–6(4), 3–6, 5–10 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Coco Gauff || Kwarterpinals || Jasmine Paolini / Sara Errani || 5–7, 6–3, 7–10 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Renata Zarazúa || Pangalawang Yugto || Olga Danilović / Anastasia Potapova || 1–6, 3–6 |- | Hong Kong Open || WTA 250 || Matigas || Chan Hao‑ching || Unang Yugto || Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich || 6–3, 1–6, 7–10 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Eva Lys || Unang Yugto || Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason || 4–6, 2–6 |- | Birmingham Open || WTA 250 || Damo || Rebeka Masarova || Unang Yugto || Storm Hunter / Ellen Perez || 4–6, 4–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Tsao Chia‑yi || Unang Yugto || Amina Anshba / Elena Pridankina || 4–6, 4–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Katie Volynets || Unang Yugto || Carmen Corley / Olivia Gadecki || 3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Semipaynal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Unang Yugto || Alycia Parks || 6–0, 3–6, 2–6 |- | Philippines Womens Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals|| Camila Osorio || 4-6, 4-6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Kwarterpinals || Ekaterina Alexandrova|| 3-6, 3-6 |- | Qatar Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto|| Tereza Valentová|| 6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |WTA 1000 |Matigas |Kwarterpinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Luwad |Pangalawang Yugto |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Luwad | Unang Yugto | Leylah Fernandez | 1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Pangalawang Yugto |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Pangatlong Yugto |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Luwad |Unang Yugto |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | |- |HSBC Championships |WTA 500 |Damo | | | |- |Berlin Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Bad Homburg Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Eastbourne Open |WTA 250 |Damo | | | |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo | | | |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Iva Jovic || Semipaynal || Xu Yifan / Yang Zhaoxuan || 5–7, 3–6 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Ingrid Martins || Unang Yugto || Shuko Aoyama / Magda Linette || 6–7(3), 6–2, 3–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Janice Tjen|| Semipaynal|| Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls|| 4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Iva Jovic |Unang Yugto |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Pangalawang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Unang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 2-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | | |- |} == Taunang ranggo ng WTA == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ! Taon !! Isahan !! Dalawahan |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} Pinagmulan: Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA<ref>{{Cite web |date=May 13, 2026 |title=Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/- |access-date=May 13, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alexandra Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alexandra Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alexandra Eala's Tennis Abstract page] [[:en:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on English Wikipedia (English)]] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alexandra Eala on Fandom (English)] 66ziybfjgp70pwx3ys12untchn09zx1 0 334399 2209193 2162442 2026-05-26T10:51:04Z Superastig 11141 Update. 2209193 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Home Radio Cagayan de Oro | callsign = DXQR | logo = | city = [[Cagayan de Oro]] | area = [[Misamis Oriental]], hilagang [[Bukidnon]] at mga karatig na lugar | branding = 93.5 Home Radio | airdate = Disyembre 22, 1997 | frequency = 93.5 MHz | format = [[:en:Soft adult contemporary|Soft adult contemporary]] | language = [[English language|English]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 10,000 watts | erp = 20,000 watts | class = | callsign_meaning = | former_names = {{ubl|Q93 (1997–1999)|DWIZ (2023–2026)}} | network = Home Radio | owner = [[Aliw Broadcasting Corporation]] | website = [http://www.979homeradio.com/index.php/home-radio-cagayan/ 935 Home Radio Official Website] }} Ang '''DXQR''' (93.5 [[:en:FM broadcasting|FM]]), sumasahimpapawid bilang '''93.5 Home Radio''', ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Aliw Broadcasting Corporation]]. Ang estudyo at transmiter nito ay matatagpuan sa kahabaan ng Don Apolinar Velez St. cor. Hayes St., [[Cagayan de Oro]].<ref>[http://www.cdodev.com/2011/01/18/new-radio-station-in-cdo-to-go-on-air/ New radio station in CDO to go on air]</ref><ref>[http://www.cdodev.com/2020/10/10/bernie-bitokbitok-back-on-air-on-october-12-via-93-5-home-radio/ Bernie Bitokbitok back on air on October 12 via 93.5 Home Radio]</ref> [[File:93.5_Home_Radio_CDO.png|right|thumb|150x150px| Logo ng Home Radio CDO mula Hulyo 2017 hanggang Enero 2023.]] == Kasaysayan == Itinatag ang himpilang ito noong Disyembre 22, 1997 '''Q93''' . Noong 2000, naging '''Home Radio''' ito. Noong Enero 16, 2023, manaalam ito sa ere. Noong Enero 30, 2023, muli itong itinatag bilang rehiyonal na himpilan ng '''DWIZ'''. Noong Abril 30, 2026, namaalam ang DWIZ News FM sa ere. Noong Mayo 8, muli itong itinatag bilang '''Home Radio'''.<ref>{{cite news|url=https://interaksyon.philstar.com/trends-spotlights/2026/05/05/312906/home-radio-shift-sparks-concern-loss-djs/|title=‘No more voices to keep you company’: Home Radio shift sparks concern over loss of DJs|first=Jeline|last=Malasig|date=Mayo 5, 2026|accessdate=Mayo 26, 2026|website=Interaksyon}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Cagayan de Oro Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Cagayan de Oro]] 5juq6g8psyzpvsj9jcw0teqklkphj1i 0 335308 2209191 2172231 2026-05-26T10:42:06Z CommonsDelinker 1732 Replacing [[File:Flag_of_Cyprus_(1350)_as_reported_by_the_Book_of_All_Kingdoms.svg]] with [[File:Flag_of_Armenia_(1350)_as_reported_by_the_Book_of_All_Kingdoms.svg]] (by [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c: 2209191 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit | unit_name = Orden ng mga Kabalyerong Teutoniko ng Ospital ni Santa Maria sa Herusalem | image = Insignia Germany Order Teutonic.svg | image_size = 150px | caption = The [[#Insignia|coat of arms]] in the style of the 14th century | dates = {{circa}} 1190{{snd}}present | allegiance = [[File:Coat of arms of Vatican City State - 2023 version.svg|20px]] [[Santa Sede]] (mula 1190)<br>{{Flagicon|AUT}} [[Austria]] (mula 1945)<br>{{Flagicon|GER}} [[Alemanya]] (mula 1949)<br>{{Flagicon|CZE}} [[Tsekya]] (mula 1993) {{Collapsible list | title = Historical | {{Flag|Holy Roman Empire}} (1190–1806) | {{Flag|Kingdom of Jerusalem}} (1190–1291) | {{flagicon image|Bandiera del Regno di Sicilia 4.svg}} [[Kingdom of Sicily]] (1191–1484) | {{flagicon image|Flag of Armenia (1350) as reported by the Book of All Kingdoms.svg}} [[Kingdom of Cyprus]] (1197–1350) | {{flagicon image|Royal banner of the Kingdom of Bohemia (colorful).svg}} [[Kingdom of Bohemia]] (1198–1918) | {{flagicon image|Flag of the Republic of Venice (Mid-14th century).svg}} [[Republic of Venice]] (1209–1500) | {{flagicon image|Flag of Hungary (13th century).svg}} [[Kingdom of Hungary]] (1211–1225; 1429–1432; 1702–1731) | {{flagicon image|Flag_of_the_State_of_the_Teutonic_Order.svg}} [[State of the Teutonic Order]] (1226–1525) | {{Flagicon image|Flag of the State of the Teutonic Order.svg}} [[Terra Mariana]] & [[Livonian Confederation]] (1237–1561) | {{Flagicon image|Kingdom of Poland-flag.svg}} [[Crown of the Kingdom of Poland|Kingdom of Poland]] (1466–1525) | {{Flagicon image|Alex K Grundwald flags 1410-03.svg|border=no}} [[Grand Duchy of Lithuania]] (1559–1561) | {{Flag|Austrian Empire}} & [[Austria-Hungary]] (1804–1918) | {{Flag|German Empire}} (1871–1918) | {{Flag|Kingdom of Bavaria}} (1805–1809) | {{Flag|Kingdom of Württemberg}} (1805–1809) | {{flagicon image|Commemorative_Medal_of_the_Rhine_Confederation.svg}} [[Confederation of the Rhine]] (1806–1809) | {{flagicon image|Flagge_Großherzogtum_Baden_(1891–1918).svg}} [[Grand Duchy of Baden]] (1806–1809) | {{Flag|Grand Duchy of Hesse}} (1806–1809) | {{Flagicon|Austria}} [[Republic of German Austria]] & [[First Austrian Republic]] (1918–1934) | {{Flagicon|TCH}} [[First Czechoslovak Republic|First]] & [[Second Czechoslovak Republic]] (1918–1939) | {{Flag|Federal State of Austria}} (1934–1938) }} | type = [[Catholic Church|Catholic]] [[religious order]]<br/>(1192–1810 as [[military order (religious society)|military order]]) | role = | size = | command_structure = | garrison = {{plainlist| *[[Acre, Israel|Acre]] (1190–1291) *[[Venice]] (1291–1309) *[[Malbork Castle|Marienburg]] (1309–1466) *[[Königsberg]] (1466–1525) *[[Bad Mergentheim|Mergentheim]] (1525–1809) *[[Vienna]] (1809–present) }} | garrison_label = Headquarters | nickname = Teutonic Knights, German Order | patron = {{plainlist| * [[Virgin Mary]] * [[Saint Elizabeth of Hungary]] * [[Saint George]] }} | motto = | website = {{URL|https://deutscher-orden.com/}} | colors = White mantle with a black cross | colors_label = Attire | march = | mascot = | equipment = | equipment_label = | battles = | anniversaries = | decorations = | battle_honours = <!-- Commanders --> | commander1 = [[Heinrich Walpot von Bassenheim]] | commander1_label = First [[Grand Master of the Teutonic Order|Grand Master]] | commander2 = [[Frank Bayard]]<ref>{{Cite web|url=https://www.deutscher-orden.at/site/generalleitung/hochmeister|title=Deutscher Orden: Brüder und Schwestern vom Deutschen Haus St. Mariens in Jerusalem|website=www.deutscher-orden.at}}</ref> | commander2_label = Current Grand Master | commander3 = | commander3_label = | notable_commanders = }} Ang '''Teutonikong Orden''' ay isang relihiyosong orden sa [[Katolisismong Romano]]. Kasama ng Orden of Malta, ito ang legal na kahalili sa mga kabalyerong orden ng Krusadas. Mula noong reporma sa mga tuntunin ng kautusan noong 1929, ang mga miyembro ng orden ay naging mga regular na canon. Ang utos ay may humigit-kumulang 1,100 miyembro, kabilang ang 75 pari at humigit-kumulang 62 madre, na nakatuon sa kanilang sarili pangunahin sa gawaing kawanggawa. Ang punong tanggapan nito ay nasa [[Vienna]] na ngayon. Ang pinagmulan ng utos ay nasa isang field hospital ng mga mangangalakal ng Bremen at Lübeck noong Ikatlong Krusada noong mga 1190 sa Banal na Lupain sa panahon ng pagkubkob sa lungsod ng Acre. Noong 19 Pebrero 1199, kinumpirma ni Papa Inocencio III ang pagbabago ng komunidad ng ospital sa isang kabalyerong utos at ang pagbibigay ng mga panuntunan ng Knights Hospitaller at Templar sa mga kapatid ng German House of St. Mary sa Jerusalem. Matapos ang komunidad ng ospital ay itinaas sa isang espirituwal na kabalyero na kaayusan, ang mga miyembro ng orihinal na komunidad ng kawanggawa ay naging aktibo noong ika-13 siglo sa Banal na Imperyong Romano, ang Banal na Lupain, ang rehiyon ng Mediteraneo at Transylvania at nakibahagi sa kolonisasyon ng Aleman sa Silangan. Ito ay humantong sa isang bilang ng mga pamayanan na may higit o hindi gaanong mahabang pag-iral. Mula sa pagtatapos ng ika-13 siglo, ang Teutonic Order State na itinatag sa rehiyon ng Baltic ay may mahalagang papel. Sa pagtatapos ng ika-14 na siglo, sakop nito ang humigit-kumulang 200,000 kilometro kwadrado. Ang panunupil ng mga Prussian ay nauwi sa mga digmaan laban sa mga Lithuanians (kabilang ang mga Shamaites ). Hangga't ang mga pagano ay namumuno doon, ang Lithuanian Wars ng Teutonic Order ay itinuturing na mga banal na digmaan, at ang Order ay nakatanggap ng suporta sa pamamagitan ng mga boluntaryo at materyal na donasyon mula sa Holy Roman Empire at iba pang mga bansa sa Europa. Matapos ang conversion ng Lithuanian elite sa Katolisismo noong 1386, ang pagiging lehitimo na ito ay bumagsak, at ang suporta ay natuyo. Ang matinding pagkatalo ng militar sa Tannenberg noong tag-araw ng 1410 laban sa Polish-Lithuanian Union at ang matagal na salungatan sa Prussian estate noong kalagitnaan ng ika-15 siglo ay nagpakita ng paghina ng Order at estado nito, na nagsimula noong mga 1400. Kasunod ng sekularisasyon ng natitirang Order state sa panahon ng Repormasyon noong 1525 at ang pagbabagong-anyo nito ay hindi na makabuluhang pagbabago sa Orden noong 1525 sa Prusya at Livonia pagkatapos ng 1561. Gayunpaman, patuloy itong umiral sa [[Banal na Imperyong Romano]] na may malaking pag-aari ng lupa sa timog Alemanya, Austria, at Suwisa. Nawalan ito ng teritoryo sa kaliwang bangko ng [[Ilog Rin]] sa huling bahagi ng ika-18 dantaon bilang resulta ng mga Digmaang Napoleoniko at ang sekularisasyon ng mga estado ng Kumpederasyon ng Rin sa simula ng ika-19 na siglo, kung saan tanging mga pag-aari nito sa [[Imperyong Austriano]] ang nananatili. Sa pagbagsak ng monarkiyang Habsburgo at abolisyon ng nobilidad pagkatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong Abril 1919, hindi lamang ang pagkawala ng malaking ari-arian kundi pati na rin ang kabalyerong bahagi ng istruktura ng utos ay nawala. Mula noong 1929, ang kautusan ay pinamunuan ng mga pari at sa gayon, ayon sa batas ng kanon, ay pinapatakbo sa anyo ng isang klerikal na orden. [[Kategorya:Mga relihiyosong orden]] [[Kategorya:Mga krusada]] 2q8gef3vr1izbdaz3qbztz94gruu3ia 0 336869 2209082 2207776 2026-05-25T16:44:18Z Ivan P. Clarin 84769 2209082 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name= {{Color|maroon|Purechem Corporation}}–{{Color|magenta|Ferna}} | logo = | traded_as = Purechem–Ferna Corporation | logo_size = | caption = | image = | image_caption = | foundation = [[Navotas]], [[Pilipinas]]<br>({{start date|1974: Purechem}})<br>({{start date|1996: Ferna}}) | key_people = Ester King-Co | area_served = Navotas, [[Canlubang]] | industry = [[Pagkain]] | products = [[Sustansiyang kimikal]], [[Pastelerya]] | homepage = {{URL|http://www.purechem.com.ph/}}<br>{{URL|http://www.ferna.com.ph/}} | divisions = Wofex | subsid = Ferna Corporation (1996) | owner = Fernando Go Co<br>Ester King-Co | revenue = $5 milyon | net_income = | num_employees = | location_country = [[Pilipinas]] | location_city = CIP-1, [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna]], Pilipinas-(2026) }} Ang '''Purechem Qlty Corporation''', ay isang kompanya ng mga [[pagkain]] na nakabase sa [[Navotas]], Pilipinas na pagmamayari nang mag-asawang Fernando Go Co at Ester King–Co, sa lungsod ng Navotas sa Kalakhang Maynila ay binubuo ng dalawang komisaryo ang Purechem na itinatag noong 1974 at Ferna taong 1996. ==Kompanya== ; Purechem Corporation: * [[Sustansyang kimikal]] /Food & Beverages ; FERNA Corporation: * Pastries ([[tinapay]] at [[keyk]]) ==Tignan ito== * [[Zenith Foods Corporation]] * [[Mix Plant, Inc.]] {{Mga kompanya sa Laguna}} ==Sanggunian== {{reflist}} {{stub|Pagkain|Pilipinas}} <br>{{stub|Pagkain|Tsina}} [[Kategorya:Mga kompanya ng pagkain]] [[Kategorya:Mga kompanya sa Pilipinas]] pqiej95mlzfi5zjk1sxpjgqg0y5tnmz 0 337036 2209084 2208771 2026-05-25T16:51:15Z Ivan P. Clarin 84769 /* Zenith Foods Corporation: CBF */ 2209084 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name= {{Color|red|Zenith}}<br>{{Color|gold|FOODS}} | logo =[[File:Jollibee Foods Corporation logo.svg|170px]] | traded_as = ZFC JFC | logo_size = Ang logo ng Jollibee | caption = | image = | image_caption = | foundation = [[Calamba, Laguna]], [[Pilipinas]]<br>ZFC: C3 (2003)<br>ZFC: CBF (2018) | key_people = Tony Tan Caktiong (Chairman)<br>Fernando S. Yu (CEO) | area_served = [[Pilipinas]] | subsid = [[Jollibee|Jollibee Foods Corporation]] | industry = [[Pagkain]] | products = {{hlist|hamburgers|chicken joy|fries|coffee|desserts|breakfast|dumplings|pizzas|cakes|coffee|pastries}} | homepage = {{URL|http://www.jollibee.com.ph/}} | owner = Jollibee Foods Corporation | revenue = $244.03 milyon | net_income = 0.66% | num_employees = | location_country = [[Pilipinas]] | location_city = CIP-1, [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna]], [[Timog Luzon]] 4028 }} Ang '''Zenith Foods Corporation''' o '''ZFC''' ay isang sentrong komisaryo ng '''[[Jollibee]] Foods Corporation''' na mga [[pagkain]] na nakabase sa [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna]], Pilipinas na pagmamayari nang kompanyang Jollibee Group sa ilalim ni Tony Tan Caktiong, sa mga taggapang lungsod ng [[Pasig]] at Cubao, [[Lungsod Quezon]] ika taong Enero 1978. ==Mga komisaryo== ===Zenith Foods Corporation: C3=== {{Infobox brand | name = ZFC C3: Jollibee | logo = | logo_caption = Ang logo ng Jollibee | image = | caption = | key_people = Tony Tan Caktioing (Chairman)<br>Fernando S. Yu (CEO) | producttype = Fast food chain | currentowner = Jollibee Foods Corporation | producedby = Zenith Foods Corporation (commisarry) | country = [[Pilipinas]] | introduced = {{start date and years ago|2003}} | foundation = [[Sentrong Ortigas]], [[Pasig]] | headquarters = Canlubang, Calamba, Laguna (2003) | markets = | previousowners = | trademarkregistrations = | ambassadors = | tagline = "Langhap-Sarap" | website = {{URL|www.jollibee.com.ph}} | module = <!-- or: misc --> | module1 = <!-- or: misc1 --> }} Ang ''''Zenith Foods Corporation: C3'''' o Jollibee Foods Corporation, ay ang sentrong kompanya ng Jollibee Foods Corporation sa kalye ng Prosperity sa CIP-1, Canlubang, ang sentrong tindahan ng ZFC JFC sa [[Laguna]]. ===Zenith Foods Corporation: CBF=== {{Infobox brand | name = ZFC CBF: Red Ribbon | logo = | logo_caption = Ang logo ng Red Ribbon Bakeshop | image = | caption = | key_people = Tony Tan Caktioing (Chairman)<br>Fernando S. Yu (CEO) | producttype = Fast food chain | currentowner = Jollibee Foods Corporation | producedby = Zenith Foods Corporation (commisarry) | country = [[Pilipinas]] | introduced = {{start date and years ago|1978}} | foundation = Payatas, [[Quezon City]] | headquarters = Canlubang, Calamba, Laguna (2018) | markets = Pilipinas | previousowners = | trademarkregistrations = | ambassadors = | tagline = "Whatever the celebration, it's more beautiful with a Red Ribbon" | website = | module = <!-- or: misc --> | module1 = <!-- or: misc1 --> | website = {{URL|http://www.redribbon.ph/}} }} Ang ''''Zenith Foods Corporation: CBF'''' o Canlubang Baking Facility: Red Ribbon ay isa sa mga komisaryo ng Jollibee Foods Corporation na itinatag noong 2017 sa kalye ng Integrity sa CIP-1, Canlubang, ay pagawaan na mga pagkain [[tinapay]] at [[keyk]]. ==Larawan== <gallery> File:Jollibee restaurants (Rizal, Nueva Ecija) 02.jpg|[[Jollibee]] File:Redribbonjf.JPG|[[Red Ribbon Bakeshop]] File:Chowkingjf.JPG|[[Chowking]] File:Mang Inasal first store Robinsons Iloilo (De Leon, Iloilo City; 10-22-2022).jpg|[[Mang Inasal]] File:Greenwich at Ayala Center Cebu (04-23-2023).jpg|[[Greenwich Pizza]] File:Coffee Bean Aeon Laketown Kaze 20150909.JPG|Coffee Bean & Tea Leaf File:A modern Burger King fast food restaurant in Ooltewah, Tennessee.jpg|[[Burger King]] File:Smashburger (8739490082).jpg|Smash Burger </gallery> ==Tignan ito== * [[Mix Plant, Inc.]] * [[Purechem Corporation]] {{Mga kompanya sa Laguna}} ==Sanggunian== {{reflist}} {{stub|Pagkain|Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kompanya ng pagkain]] [[Kategorya:Mga kompanya sa Pilipinas]] n6q56wvqmzqicd99krjci3p556i5y6b 2209107 2209084 2026-05-26T01:45:33Z Ivan P. Clarin 84769 2209107 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name= {{Color|red|Zenith}}<br>{{Color|gold|FOODS}} | logo =[[File:Jollibee Foods Corporation logo.svg|170px]] | traded_as = ZFC JFC | logo_size = Ang logo ng Jollibee | caption = | image = | image_caption = | foundation = [[Calamba, Laguna]], [[Pilipinas]]<br>ZFC: C3 (2003)<br>ZFC: CBF (2018) | key_people = Tony Tan Caktiong (Chairman)<br>Fernando S. Yu (CEO) | area_served = [[Pilipinas]] | subsid = [[Jollibee|Jollibee Foods Corporation]] | industry = [[Pagkain]] | products = {{hlist|hamburgers|chicken joy|fries|coffee|desserts|breakfast|dumplings|pizzas|cakes|coffee|pastries}} | homepage = {{URL|http://www.jollibee.com.ph/}} | owner = Jollibee Foods Corporation | revenue = $244.03 milyon | net_income = 0.66% | num_employees = | location_country = [[Pilipinas]] | location_city = CIP-1, [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna]] 4027 }} Ang '''Zenith Foods Corporation''' o '''ZFC''' ay isang sentrong komisaryo ng '''[[Jollibee]] Foods Corporation''' na mga [[pagkain]] na nakabase sa [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna]], Pilipinas na pagmamayari nang kompanyang Jollibee Group sa ilalim ni Tony Tan Caktiong, sa mga taggapang lungsod ng [[Pasig]] at Cubao, [[Lungsod Quezon]] ika taong Enero 1978. ==Mga komisaryo== ===Zenith Foods Corporation: C3=== {{Infobox brand | name = ZFC C3: Jollibee | logo = | logo_caption = Ang logo ng Jollibee | image = | caption = | key_people = Tony Tan Caktioing (Chairman)<br>Fernando S. Yu (CEO) | producttype = Fast food chain | currentowner = Jollibee Foods Corporation | producedby = Zenith Foods Corporation (commisarry) | country = [[Pilipinas]] | introduced = {{start date and years ago|2003}} | foundation = [[Sentrong Ortigas]], [[Pasig]] | headquarters = Canlubang, Calamba, Laguna (2003) | location_city = Prosperity Ave., CIP-1, [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna]] 4027 | markets = | previousowners = | trademarkregistrations = | ambassadors = | tagline = "Langhap-Sarap" | website = {{URL|www.jollibee.com.ph}} | module = <!-- or: misc --> | module1 = <!-- or: misc1 --> }} Ang ''''Zenith Foods Corporation: C3'''' o Jollibee Foods Corporation, ay ang sentrong kompanya ng Jollibee Foods Corporation sa kalye ng Prosperity sa CIP-1, Canlubang, ang sentrong tindahan ng ZFC JFC sa [[Laguna]]. ===Zenith Foods Corporation: CBF=== {{Infobox brand | name = ZFC CBF: Red Ribbon | logo = | logo_caption = Ang logo ng Red Ribbon Bakeshop | image = | caption = | key_people = Tony Tan Caktioing (Chairman)<br>Fernando S. Yu (CEO) | producttype = Fast food chain | currentowner = Jollibee Foods Corporation | producedby = Zenith Foods Corporation (commisarry) | country = [[Pilipinas]] | introduced = {{start date and years ago|1978}} | foundation = Payatas, [[Quezon City]] | headquarters = Canlubang, Calamba, Laguna (2018) | location_city = Unity Ave., CIP-1, [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna]] 4027 | markets = Pilipinas | previousowners = | trademarkregistrations = | ambassadors = | tagline = "Whatever the celebration, it's more beautiful with a Red Ribbon" | website = | module = <!-- or: misc --> | module1 = <!-- or: misc1 --> | website = {{URL|http://www.redribbon.ph/}} }} Ang ''''Zenith Foods Corporation: CBF'''' o Canlubang Baking Facility: Red Ribbon ay isa sa mga komisaryo ng Jollibee Foods Corporation na itinatag noong 2017 sa kalye ng Integrity sa CIP-1, Canlubang, ay pagawaan na mga pagkain [[tinapay]] at [[keyk]]. ==Larawan== <gallery> File:Jollibee restaurants (Rizal, Nueva Ecija) 02.jpg|[[Jollibee]] File:Redribbonjf.JPG|[[Red Ribbon Bakeshop]] File:Chowkingjf.JPG|[[Chowking]] File:Mang Inasal first store Robinsons Iloilo (De Leon, Iloilo City; 10-22-2022).jpg|[[Mang Inasal]] File:Greenwich at Ayala Center Cebu (04-23-2023).jpg|[[Greenwich Pizza]] File:Coffee Bean Aeon Laketown Kaze 20150909.JPG|Coffee Bean & Tea Leaf File:A modern Burger King fast food restaurant in Ooltewah, Tennessee.jpg|[[Burger King]] File:Smashburger (8739490082).jpg|Smash Burger </gallery> ==Tignan ito== * [[Mix Plant, Inc.]] * [[Purechem Corporation]] {{Mga kompanya sa Laguna}} ==Sanggunian== {{reflist}} {{stub|Pagkain|Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kompanya ng pagkain]] [[Kategorya:Mga kompanya sa Pilipinas]] jy3lvehhqfregjqscgyy44vi9fsspg8 0 337039 2209083 2207775 2026-05-25T16:48:31Z Ivan P. Clarin 84769 2209083 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name= {{Color|teal|TolMan Manufacturing Inc.}} | logo = | traded_as = TolMan | logo_size = | caption = | image = | image_caption = | foundation = [[Makati]], [[Pilipinas]]<br>({{start date|2003}}) | key_people = Emmanuel V. Dueñas | area_served = Calamba, Laguna, Pilipinas | industry = [[Pagkain]], Food & beverages, Tetra Pak | products = [[Nestlé]], [[Del Monte Foods]], Delfi, Sunkist, Flavorade | homepage = Tolman Manufacturing Incorporated | divisions = Tetra Pak, Food Prep Productions | subsid = Actron Industries, Bakersfield | affiliation = Actron Industries Inc. | revenue = $2 milyon | net_income = {{grey|N/A}} | num_employees = | location_country = [[Pilipinas]] | location_city = CIP-1, [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna]], Pilipinas<br>({{start date|2003}}) | website = {{URL|http://allnationsec.net/}} }} Ang '''TolMan Manufacturing Inc.''', ay isang kompanya ng mga [[pagkain]] na nakabase sa [[Calamba, Laguna]], Pilipinas na pagmamayari nang Actron Industries Inc, sa lungsod ng [[Makati]] sa Kalakhang Maynila.<ref>https://ph.jobstreet.com/companies/tolman-manufacturing-168554522932656</ref> ==Kompanya== Ang kompanya ay nagseserbisyo na mga pagkain [[Sustansiyang kimikal]], [[Katas (inumin)]], [[gatas]], [[harina]] at [[tsokolate]]. Ang punong tanggapan ay itinatag noong 2003, sa CIP-1, Canlubang, Calamba, Laguna 4027. Ang facility kung saan ito itinayo ay nagsusukat ng 10,000-sqm<ref>{{Cite web |last=Jr |first=Christina Mendez,Conrado Diaz |title=Tolman builds P300-M processing plant |url=https://www.philstar.com/business/2003/04/20/203091/tolman-builds-p300-m-processing-plant |access-date=2026-04-28 |website=Philstar.com}}</ref>. ==Larawan== <gallery> File:Nestlé1.jpg|[[Nestlé]] File:Logo Del Monte.svg|[[Del Monte Foods]] File:Sunkist 2013.png|Sunkist File:Goya Chocolate bars in a Filipino Store.jpg|Delfi </gallery> ==Tignan ito== * [[Edward Keller Phils Inc.]] * [[Newly Weds Foods]] {{Mga kompanya sa Laguna}} ==Sanggunian== {{reflist}} {{stub|Pagkain|Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kompanya ng pagkain]] [[Kategorya:Mga kompanya sa Pilipinas]] 2uwvl884vi1thiifm9abgpsigc3kj3g 0 337205 2209085 2207779 2026-05-25T16:55:48Z Ivan P. Clarin 84769 2209085 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name= {{Color|gold|ekpi}} | logo = | traded_as = ({{Color|red|EKPI DKSH}}) | logo_size = | caption = | image = | image_caption = | foundation = [[Bremen]], [[Germany]]<br>({{start date|1887}}) | key_people = Edward Keller | area_served = Calamba, Laguna, Pilipinas | industry = [[Pagkain]], Food & beverages | products = [[Sustansyang kemikal]], [[harina]] | homepage = Ekpi Philippines, Inc. | divisions = Ekpi Productions | subsid = Swiss DKSH Group | affiliation = DKSH Holdings. Ltd Co. | revenue = CHF 11.0 bilyon noong 2017 | net_income = ₱10.37 milyon | num_employees = | location_country = [[Pilipinas]] | location_city = CIP-1, [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna]], Pilipinas-(1981) | website = {{URL|http://www.dkshdiscover.com/}} }} Ang '''Edward Keller Philippines Inc. ({{Color|gold|EKPI}})''', ay isang kompanya ng mga [[pagkain]] na nakabase sa [[Manila]], Pilipinas na itinatag sa [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna]] na pagmamayari ng Swiss entrepreneur na si Edward Anton Keller.<ref>https://www.dnb.com/business-directory/company-profiles.edward_keller_(philippines)_inc.fb6b40488b77e22d51144e11e215c45a.html</ref> ==Kompanya== Ang kompanya ay nagseserbisyo na mga pagkain [[Sustansiyang kimikal]], [[Katas (inumin)]], [[harina]], [[kakaw]], etc. ==Tignan ito== * [[Newly Weds Foods]] * [[Tolman Manufacturing Inc.]] {{Mga kompanya sa Laguna}} ==Sanggunian== {{reflist}} {{stub|Pagkain|Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kompanya ng pagkain]] [[Kategorya:Mga kompanya sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga kompanya sa Aleman]] lssctxjxx4zlgnib9ovonuzjpvtm6hy 0 337987 2209077 2204290 2026-05-25T15:40:09Z AsianStuff03 125864 added [[Category:Mga pintor mula sa Estados Unidos]] using [[WP:HC|HotCat]] 2209077 wikitext text/x-wiki Si '''Eva Scott Fényes''' (dating '''Muse''' ; Nobyembre 9, 1849 – Pebrero 3, 1930) <ref>[https://oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/c8g44rtm/entire_text/ Biography], oac.cdlib.org. Accessed March 16, 2024.</ref> ay isang Amerikanong pintor na kilala sa watercolor landscape ng [[Western United States|Kanlurang Amerika]] . <ref name="AskArt">{{Cite web |title=Eva Scott Fenyes |url=https://www.askart.com/artist_bio/Eva_Scott_Fenyes/3200/Eva_Scott_Fenyes.aspx |access-date=17 July 2020 |website=AskArt}}</ref> Kilala rin siya sa kanyang mga gawaing pilantropo. == Talambuhay == Si Eva Scott ay ipinanganak noong Nobyembre 9, 1849, sa New York City bilang nag-iisang anak nina Leonard at Rebecca (Briggs) Scott. Nag-aral siya sa Pelham Priory School, ang unang paaralang pang-preparasyon para sa mga babae sa lugar ng New York, kung saan niya natanggap ang kanyang unang pagsasanay sa sining. Noong mga 1868 o 1869, naglakbay siya sa Timog Europa at Hilagang Aprika kasama ang kanyang mga magulang at gumugol ng anim na linggo sa Ehipto, kung saan siya nakatanggap ng pagsasanay sa sining mula kay [[Sanford Robinson Gifford|Sanford R. Gifford]] . Noong Nobyembre 19, 1878, pinakasalan niya si Tenyente William S. Muse, ng US Marine Corps, Fort Monroe, Virginia, kung saan nagkaroon sila ng isang anak, [[Leonora Scott Muse Curtin|si Leonora Scott Muse Curtin]] (1879–1972). Noong 1889, si Eva at ang kanyang anak na babae ay dumating sa Santa Fe, New Mexico. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Wikipedia:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2024)">kailangan ng sitasyon</span>]]'' &#x5D;</sup> Nagsampa si Eva ng diborsyo mula kay William Muse sa korte distrito ng Santa Fe County noong Hunyo 1890. <ref>{{Cite news |date=1890-06-24 |title=Round About Town |page=4 |work=[[The Santa Fe New Mexican|Santa Fe Daily New Mexican]] |issue=105 |url=https://www.newspapers.com/image/600345072/?match=1&terms=%22Eva%20Muse%22 |url-access=subscription |via=[[Newspapers.com]]}}</ref> Noong 1895, muli siyang naglakbay patungong Ehipto, kung saan niya nakilala ang kanyang pangalawang asawa, ang maharlikang Hungarian [[Adelbert Fenyes|na si Adalbert Fényes de Csokaly]] . Ikinasal sila sa Budapest noong 1896 at bumalik sa Estados Unidos. <ref name="Gibbons">{{Cite web |last=Gibbons |first=Cuyler |date=May 3, 2016 |title=The Evolution of Eva Fenyes |url=https://pasadenamag.com/artsandculture/the-evolution-of-eva-fenyes/ |access-date=July 17, 2020 |website=Pasadena Magazine}}</ref> == Kamatayan == Namatay si Fényes noong Pebrero 3, 1930, sa edad na 80, sa [[Pasadena, California]] . <ref name="loc">{{Cite web |title=Fényes, Eva Scott, -1930 |url=http://id.loc.gov/authorities/names/no95009073.html |access-date=July 17, 2020 |website=LC Linked Data Service |publisher=The Library of Congress}}</ref> Ang kanyang mga watercolor at sketchbook ay nasa mga koleksyon ng [[Autry Museum of the American West|Autry Museum]] of the American West sa Los Angeles, ng [[Pasadena Museum of History]] at ng Acequia Madre House sa Santa Fe. <ref name="Autry">{{Cite web |title=Eva Scott Fényes |url=http://collections.theautry.org/mwebcgi/mweb.exe?request=record;id=PE62552;type=701 |access-date=July 17, 2020 |website=Autry’s Collections Online}}</ref> ==Sanggunian== <references /> {{stub}} [[Kategorya:Mga pintor mula sa Estados Unidos]] caa4qweq9vofwvbg1uuvuuk1nz5r08z 0 338275 2209121 2208294 2026-05-26T03:34:53Z Jojit fb 38 ni-redirect na lamang sa kaugnay na artikulo dahil may mataas na tsansa na hindi ito palalawakin sa matagal na panahon 2209121 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Suidae]] e7ksqb5r4td7v8x1q2gfepzu2ml5rrg 0 338284 2209122 2208279 2026-05-26T03:36:04Z Jojit fb 38 ni-redirect na lamang sa kaugnay na artikulo dahil may mataas na tsansa na hindi ito palalawakin sa matagal na panahon 2209122 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Diapsida]] ledan16nqt836t2vtndhk1weat8o7gl 0 338304 2209123 2208794 2026-05-26T03:37:09Z Jojit fb 38 ni-redirect na lamang sa kaugnay na artikulo dahil may mataas na tsansa na hindi ito palalawakin sa matagal na panahon 2209123 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Theropoda]] a17y4dqz8sj9gjcz2qrx9rtkd18cr7o 0 338306 2209124 2208593 2026-05-26T03:37:59Z Jojit fb 38 ni-redirect na lamang sa kaugnay na artikulo dahil may mataas na tsansa na hindi ito palalawakin sa matagal na panahon 2209124 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Diapsida]] ledan16nqt836t2vtndhk1weat8o7gl 0 338307 2209120 2208606 2026-05-26T03:32:11Z Jojit fb 38 ni-redirect na lamang sa kaugnay na artikulo dahil may mataas na tsansa na hindi ito palalawakin sa matagal na panahon 2209120 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pating]] eh52kcku7wjit7hmvt6xm512e924m4c 0 338315 2209116 2208664 2026-05-26T02:32:41Z Jojit fb 38 Inilipat ni Jojit fb ang pahinang [[US Open (tennis)]] sa [[US Open]]: wala ibang US Open sa tl 2208664 wikitext text/x-wiki Ang '''US Open Tennis Championships''' ay isang pangunahing paligsahan sa propesyonal na tenis na ginaganap taon-taon sa '''USTA Billie Jean King National Tennis Center''' sa Flushing Meadows, Queens, New York. Ipinapalaro ito sa mga outdoor hard courts mula huling bahagi ng Agosto hanggang unang bahagi ng Setyembre, at ito ang huling '''Grand Slam''' ng kalendaryo ng tenis. Tampok dito ang men's at women's singles, doubles, mixed doubles, juniors, at wheelchair competitions. Itinatag noong '''1881''' bilang ''U.S. National Championships'' para sa mga amateur, binuksan ito sa mga propesyonal noong '''1968'''. Mula nang lumipat sa Queens noong '''1978''', naging isa ito sa pinakamalaking kaganapang pampalakasan sa mundo, na umaakit ng higit sa '''1 milyong manonood bawat taon''' at nag-aalok ng rekord na premyo na umabot sa '''$90 milyon noong 2025'''. [[File:Arthur Ashe stadium 2005.jpg|thumb|Mga tagahanga sa [[:en:Arthur_Ashe|Arthur Ashe]] stadium bago magsimula ang laban.]] == Kasaysayan == === Amateur Era (1881–1967) === Nagsimula ang paligsahan sa Newport Casino sa Rhode Island. Si Richard Sears ang unang kampeon sa men's singles at nanalo ng pitong sunod-sunod na titulo. Idinagdag ang women's singles noong 1887. === Open Era (1968–1977) === Pinayagan na ang mga propesyonal na lumahok. Si Arthur Ashe ang kauna-unahang African American na nanalo ng titulo noong 1968. Nakumpleto ni Rod Laver ang Grand Slam noong 1969, habang si Jimmy Connors ay naging pangunahing kampeon sa dekada 1970. Noong 1973, ang US Open ang unang Grand Slam na nagbigay ng '''pantay na premyo''' sa lalaki at babae. === Modern Era (1978–kasalukuyan) === Lumipat sa Flushing Meadows na may hard courts. Binuksan ang '''Arthur Ashe Stadium''' noong 1997, sinundan ng mga modernong pasilidad tulad ng retractable roofs (2016, 2018) at ang paglipat sa '''Laykold surface''' noong 2020. == Venue at Pasilidad == * '''Arthur Ashe Stadium''': Pinakamalaking tennis stadium sa mundo (23,771 seats), may retractable roof. * '''Louis Armstrong Stadium''': Muling itinayo noong 2018 na may natural ventilation at sariling bubong. * '''Kabuuang Laki''': 46.5 ektarya, may 22 courts sa loob at 11 sa parkeng katabi. * '''Transportasyon''': Direktang access sa subway line 7 sa Mets-Willets Point. == Format ng Paligsahan == * '''Singles''': 128 manlalaro; men’s best-of-five sets, women’s best-of-three. * '''Doubles''': 64 teams, best-of-three sets. * '''Mixed Doubles''': Nabawasan sa 16 teams noong 2025, pinaikli ang scoring format. * '''Wheelchair at Juniors''': Mas maliit na draws ngunit pantay ang pagkilala at premyo. * '''Iskedyul''': Pinalawig sa 15 araw noong 2025. == Ranking Points at Premyo == * '''Points''': Ang kampeon ay kumikita ng 2000 ATP/WTA points. * '''Premyo (2025)''': ** Singles champion: $5 milyon ** Runner-up: $2.5 milyon ** First-round exit: $100,000 * Doubles champions: $750,000 bawat team * Wheelchair singles winners: $32,000 2z53e7zxy5vs8m4nbktn9osagxlhdel 2209118 2209116 2026-05-26T02:34:52Z Jojit fb 38 2209118 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{unreferenced|date=Mayo 2026}} {{MOS|date=Mayo 2026}} {{cleanup|reason=Kailangan ayusin ang pagkakasulat ng artikulo at kailangan isalin ang mga banyagang salita.|date=Mayo 2026}} }} Ang '''US Open Tennis Championships''' ay isang pangunahing paligsahan sa propesyonal na tenis na ginaganap taon-taon sa '''USTA Billie Jean King National Tennis Center''' sa Flushing Meadows, Queens, [[New York]]. Ipinapalaro ito sa mga outdoor hard courts mula huling bahagi ng Agosto hanggang unang bahagi ng Setyembre, at ito ang huling '''Grand Slam''' ng kalendaryo ng tenis. Tampok dito ang men's at women's singles, doubles, mixed doubles, juniors, at wheelchair competitions. Itinatag noong '''1881''' bilang ''U.S. National Championships'' para sa mga amateur, binuksan ito sa mga propesyonal noong '''1968'''. Mula nang lumipat sa Queens noong '''1978''', naging isa ito sa pinakamalaking kaganapang pampalakasan sa mundo, na umaakit ng higit sa '''1 milyong manonood bawat taon''' at nag-aalok ng rekord na premyo na umabot sa '''$90 milyon noong 2025'''. [[File:Arthur Ashe stadium 2005.jpg|thumb|Mga tagahanga sa [[:en:Arthur_Ashe|Arthur Ashe]] stadium bago magsimula ang laban.]] == Kasaysayan == === Amateur Era (1881–1967) === Nagsimula ang paligsahan sa Newport Casino sa Rhode Island. Si Richard Sears ang unang kampeon sa men's singles at nanalo ng pitong sunod-sunod na titulo. Idinagdag ang women's singles noong 1887. === Open Era (1968–1977) === Pinayagan na ang mga propesyonal na lumahok. Si Arthur Ashe ang kauna-unahang African American na nanalo ng titulo noong 1968. Nakumpleto ni Rod Laver ang Grand Slam noong 1969, habang si Jimmy Connors ay naging pangunahing kampeon sa dekada 1970. Noong 1973, ang US Open ang unang Grand Slam na nagbigay ng '''pantay na premyo''' sa lalaki at babae. === Modern Era (1978–kasalukuyan) === Lumipat sa Flushing Meadows na may hard courts. Binuksan ang '''Arthur Ashe Stadium''' noong 1997, sinundan ng mga modernong pasilidad tulad ng retractable roofs (2016, 2018) at ang paglipat sa '''Laykold surface''' noong 2020. == Venue at Pasilidad == * '''Arthur Ashe Stadium''': Pinakamalaking tennis stadium sa mundo (23,771 seats), may retractable roof. * '''Louis Armstrong Stadium''': Muling itinayo noong 2018 na may natural ventilation at sariling bubong. * '''Kabuuang Laki''': 46.5 ektarya, may 22 courts sa loob at 11 sa parkeng katabi. * '''Transportasyon''': Direktang access sa subway line 7 sa Mets-Willets Point. == Format ng Paligsahan == * '''Singles''': 128 manlalaro; men’s best-of-five sets, women’s best-of-three. * '''Doubles''': 64 teams, best-of-three sets. * '''Mixed Doubles''': Nabawasan sa 16 teams noong 2025, pinaikli ang scoring format. * '''Wheelchair at Juniors''': Mas maliit na draws ngunit pantay ang pagkilala at premyo. * '''Iskedyul''': Pinalawig sa 15 araw noong 2025. == Ranking Points at Premyo == * '''Points''': Ang kampeon ay kumikita ng 2000 ATP/WTA points. * '''Premyo (2025)''': ** Singles champion: $5 milyon ** Runner-up: $2.5 milyon ** First-round exit: $100,000 * Doubles champions: $750,000 bawat team * Wheelchair singles winners: $32,000 {{uncategorized}} 9ksnufusjzxeaoc2gi9e6mweot00c2d 2209119 2209118 2026-05-26T02:35:08Z Jojit fb 38 2209119 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{unreferenced|date=Mayo 2026}} {{MOS|date=Mayo 2026}} {{cleanup|reason=Kailangan ayusin ang pagkakasulat ng artikulo at kailangan isalin ang mga banyagang salita.|date=Mayo 2026}} }} Ang '''US Open Tennis Championships''' ay isang pangunahing paligsahan sa propesyonal na tenis na ginaganap taon-taon sa '''USTA Billie Jean King National Tennis Center''' sa Flushing Meadows, Queens, [[New York]]. Ipinapalaro ito sa mga outdoor hard courts mula huling bahagi ng Agosto hanggang unang bahagi ng Setyembre, at ito ang huling '''Grand Slam''' ng kalendaryo ng tenis. Tampok dito ang men's at women's singles, doubles, mixed doubles, juniors, at wheelchair competitions. Itinatag noong '''1881''' bilang ''U.S. National Championships'' para sa mga amateur, binuksan ito sa mga propesyonal noong '''1968'''. Mula nang lumipat sa Queens noong '''1978''', naging isa ito sa pinakamalaking kaganapang pampalakasan sa mundo, na umaakit ng higit sa '''1 milyong manonood bawat taon''' at nag-aalok ng rekord na premyo na umabot sa '''$90 milyon noong 2025'''. [[File:Arthur Ashe stadium 2005.jpg|thumb|Mga tagahanga sa Arthur Ashe stadium bago magsimula ang laban.]] == Kasaysayan == === Amateur Era (1881–1967) === Nagsimula ang paligsahan sa Newport Casino sa Rhode Island. Si Richard Sears ang unang kampeon sa men's singles at nanalo ng pitong sunod-sunod na titulo. Idinagdag ang women's singles noong 1887. === Open Era (1968–1977) === Pinayagan na ang mga propesyonal na lumahok. Si Arthur Ashe ang kauna-unahang African American na nanalo ng titulo noong 1968. Nakumpleto ni Rod Laver ang Grand Slam noong 1969, habang si Jimmy Connors ay naging pangunahing kampeon sa dekada 1970. Noong 1973, ang US Open ang unang Grand Slam na nagbigay ng '''pantay na premyo''' sa lalaki at babae. === Modern Era (1978–kasalukuyan) === Lumipat sa Flushing Meadows na may hard courts. Binuksan ang '''Arthur Ashe Stadium''' noong 1997, sinundan ng mga modernong pasilidad tulad ng retractable roofs (2016, 2018) at ang paglipat sa '''Laykold surface''' noong 2020. == Venue at Pasilidad == * '''Arthur Ashe Stadium''': Pinakamalaking tennis stadium sa mundo (23,771 seats), may retractable roof. * '''Louis Armstrong Stadium''': Muling itinayo noong 2018 na may natural ventilation at sariling bubong. * '''Kabuuang Laki''': 46.5 ektarya, may 22 courts sa loob at 11 sa parkeng katabi. * '''Transportasyon''': Direktang access sa subway line 7 sa Mets-Willets Point. == Format ng Paligsahan == * '''Singles''': 128 manlalaro; men’s best-of-five sets, women’s best-of-three. * '''Doubles''': 64 teams, best-of-three sets. * '''Mixed Doubles''': Nabawasan sa 16 teams noong 2025, pinaikli ang scoring format. * '''Wheelchair at Juniors''': Mas maliit na draws ngunit pantay ang pagkilala at premyo. * '''Iskedyul''': Pinalawig sa 15 araw noong 2025. == Ranking Points at Premyo == * '''Points''': Ang kampeon ay kumikita ng 2000 ATP/WTA points. * '''Premyo (2025)''': ** Singles champion: $5 milyon ** Runner-up: $2.5 milyon ** First-round exit: $100,000 * Doubles champions: $750,000 bawat team * Wheelchair singles winners: $32,000 {{uncategorized}} 1penqa3ws1zvgyozngbrh78j4hg91m6 2209128 2209119 2026-05-26T04:29:56Z Tabilay 153890 /* */ 2209128 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{unreferenced|date=Mayo 2026}} {{MOS|date=Mayo 2026}} {{cleanup|reason=Kailangan ayusin ang pagkakasulat ng artikulo at kailangan isalin ang mga banyagang salita.|date=Mayo 2026}} }} Ang '''US Open Tennis Championships''' ay isang pangunahing paligsahan sa propesyonal na tenis na ginaganap taon-taon sa '''[[:en:USTA_Billie_Jean_King_National_Tennis_Center|USTA Billie Jean King National Tennis Center]]''' sa Flushing Meadows, Queens, [[New York]]. Ipinapalaro ito sa mga outdoor hard courts mula huling bahagi ng Agosto hanggang unang bahagi ng Setyembre, at ito ang huling '''Grand Slam''' ng kalendaryo ng tenis. Tampok dito ang men's at women's singles, doubles, mixed doubles, juniors, at wheelchair competitions. Itinatag noong '''1881''' bilang ''U.S. National Championships'' para sa mga amateur, binuksan ito sa mga propesyonal noong '''1968'''. Mula nang lumipat sa Queens noong '''1978''', naging isa ito sa pinakamalaking kaganapang pampalakasan sa mundo, na umaakit ng higit sa '''1 milyong manonood bawat taon''' at nag-aalok ng rekord na premyo na umabot sa '''$90 milyon noong 2025'''. [[File:Arthur Ashe stadium 2005.jpg|thumb|Mga tagahanga sa [[:en:Arthur_Ashe|Arthur Ashe]] stadium bago magsimula ang laban.]] == Kasaysayan == === Amateur Era (1881–1967) === Nagsimula ang paligsahan sa Newport Casino sa Rhode Island. Si Richard Sears ang unang kampeon sa men's singles at nanalo ng pitong sunod-sunod na titulo. Idinagdag ang women's singles noong 1887. === Open Era (1968–1977) === Pinayagan na ang mga propesyonal na lumahok. Si Arthur Ashe ang kauna-unahang African American na nanalo ng titulo noong 1968. Nakumpleto ni Rod Laver ang Grand Slam noong 1969, habang si Jimmy Connors ay naging pangunahing kampeon sa dekada 1970. Noong 1973, ang US Open ang unang Grand Slam na nagbigay ng '''pantay na premyo''' sa lalaki at babae. === Modern Era (1978–kasalukuyan) === Lumipat sa Flushing Meadows na may hard courts. Binuksan ang '''Arthur Ashe Stadium''' noong 1997, sinundan ng mga modernong pasilidad tulad ng retractable roofs (2016, 2018) at ang paglipat sa '''Laykold surface''' noong 2020. == Venue at Pasilidad == * '''Arthur Ashe Stadium''': Pinakamalaking tennis stadium sa mundo (23,771 seats), may retractable roof. * '''Louis Armstrong Stadium''': Muling itinayo noong 2018 na may natural ventilation at sariling bubong. * '''Kabuuang Laki''': 46.5 ektarya, may 22 courts sa loob at 11 sa parkeng katabi. * '''Transportasyon''': Direktang access sa subway line 7 sa Mets-Willets Point. == Format ng Paligsahan == * '''Singles''': 128 manlalaro; men’s best-of-five sets, women’s best-of-three. * '''Doubles''': 64 teams, best-of-three sets. * '''Mixed Doubles''': Nabawasan sa 16 teams noong 2025, pinaikli ang scoring format. * '''Wheelchair at Juniors''': Mas maliit na draws ngunit pantay ang pagkilala at premyo. * '''Iskedyul''': Pinalawig sa 15 araw noong 2025. == Ranking Points at Premyo == * '''Points''': Ang kampeon ay kumikita ng 2000 ATP/WTA points. * '''Premyo (2025)''': ** Singles champion: $5 milyon ** Runner-up: $2.5 milyon ** First-round exit: $100,000 * Doubles champions: $750,000 bawat team * Wheelchair singles winners: $32,000 {{uncategorized}} cws60oysmwdyuss53y7bimfwov1cee3 2209131 2209128 2026-05-26T04:32:36Z Tabilay 153890 /* */ 2209131 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{unreferenced|date=Mayo 2026}} {{MOS|date=Mayo 2026}} {{cleanup|reason=Kailangan ayusin ang pagkakasulat ng artikulo at kailangan isalin ang mga banyagang salita.|date=Mayo 2026}} }} Ang '''US Open Tennis Championships''' ay isang pangunahing paligsahan sa propesyonal na tenis na ginaganap taon-taon sa '''[[:en:USTA_Billie_Jean_King_National_Tennis_Center|USTA Billie Jean King National Tennis Center]]''' sa Flushing Meadows, Queens, [[New York]]. Ipinapalaro ito sa mga outdoor hard courts mula huling bahagi ng Agosto hanggang unang bahagi ng Setyembre, at ito ang huling '''Grand Slam''' ng kalendaryo ng tenis.<ref name="Sundaystart25">{{cite web |last=Fendrich |first=Howard |date=25 August 2025 |title='Pretty sure no player would': Aussie joins Roger Federer in 'hating' Grand Slam trend as US Open gets underway |url=https://www.nine.com.au/sport/tennis/us-open-2025-news-sunday-start-jordan-thompson-roger-federer-jessica-pegula-ben-shelton-grand-slam-trend-prize-money-20250825-p5mpgu.html |publisher=[[Nine's Wide World of Sports]] |accessdate=22 February 2026}}</ref> Tampok dito ang men's at women's singles, doubles, mixed doubles, juniors, at wheelchair competitions. Itinatag noong '''1881''' bilang ''U.S. National Championships'' para sa mga amateur, binuksan ito sa mga propesyonal noong '''1968'''. Mula nang lumipat sa Queens noong '''1978''', naging isa ito sa pinakamalaking kaganapang pampalakasan sa mundo, na umaakit ng higit sa '''1 milyong manonood bawat taon''' at nag-aalok ng rekord na premyo na umabot sa '''$90 milyon noong 2025'''. [[File:Arthur Ashe stadium 2005.jpg|thumb|Mga tagahanga sa [[:en:Arthur_Ashe|Arthur Ashe]] stadium bago magsimula ang laban.]] == Kasaysayan == === Amateur Era (1881–1967) === Nagsimula ang paligsahan sa Newport Casino sa Rhode Island. Si Richard Sears ang unang kampeon sa men's singles at nanalo ng pitong sunod-sunod na titulo. Idinagdag ang women's singles noong 1887. === Open Era (1968–1977) === Pinayagan na ang mga propesyonal na lumahok. Si Arthur Ashe ang kauna-unahang African American na nanalo ng titulo noong 1968. Nakumpleto ni Rod Laver ang Grand Slam noong 1969, habang si Jimmy Connors ay naging pangunahing kampeon sa dekada 1970. Noong 1973, ang US Open ang unang Grand Slam na nagbigay ng '''pantay na premyo''' sa lalaki at babae. === Modern Era (1978–kasalukuyan) === Lumipat sa Flushing Meadows na may hard courts. Binuksan ang '''Arthur Ashe Stadium''' noong 1997, sinundan ng mga modernong pasilidad tulad ng retractable roofs (2016, 2018) at ang paglipat sa '''Laykold surface''' noong 2020. == Venue at Pasilidad == * '''Arthur Ashe Stadium''': Pinakamalaking tennis stadium sa mundo (23,771 seats), may retractable roof. * '''Louis Armstrong Stadium''': Muling itinayo noong 2018 na may natural ventilation at sariling bubong. * '''Kabuuang Laki''': 46.5 ektarya, may 22 courts sa loob at 11 sa parkeng katabi. * '''Transportasyon''': Direktang access sa subway line 7 sa Mets-Willets Point. == Format ng Paligsahan == * '''Singles''': 128 manlalaro; men’s best-of-five sets, women’s best-of-three. * '''Doubles''': 64 teams, best-of-three sets. * '''Mixed Doubles''': Nabawasan sa 16 teams noong 2025, pinaikli ang scoring format. * '''Wheelchair at Juniors''': Mas maliit na draws ngunit pantay ang pagkilala at premyo. * '''Iskedyul''': Pinalawig sa 15 araw noong 2025. == Ranking Points at Premyo == * '''Points''': Ang kampeon ay kumikita ng 2000 ATP/WTA points. * '''Premyo (2025)''': ** Singles champion: $5 milyon ** Runner-up: $2.5 milyon ** First-round exit: $100,000 * Doubles champions: $750,000 bawat team * Wheelchair singles winners: $32,000 {{uncategorized}} dck8qz51jx1lgx1kvaz5a8l93bfvdja 2209133 2209131 2026-05-26T04:35:39Z Tabilay 153890 /* Amateur Era (1881–1967) */ 2209133 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{unreferenced|date=Mayo 2026}} {{MOS|date=Mayo 2026}} {{cleanup|reason=Kailangan ayusin ang pagkakasulat ng artikulo at kailangan isalin ang mga banyagang salita.|date=Mayo 2026}} }} Ang '''US Open Tennis Championships''' ay isang pangunahing paligsahan sa propesyonal na tenis na ginaganap taon-taon sa '''[[:en:USTA_Billie_Jean_King_National_Tennis_Center|USTA Billie Jean King National Tennis Center]]''' sa Flushing Meadows, Queens, [[New York]]. Ipinapalaro ito sa mga outdoor hard courts mula huling bahagi ng Agosto hanggang unang bahagi ng Setyembre, at ito ang huling '''Grand Slam''' ng kalendaryo ng tenis.<ref name="Sundaystart25">{{cite web |last=Fendrich |first=Howard |date=25 August 2025 |title='Pretty sure no player would': Aussie joins Roger Federer in 'hating' Grand Slam trend as US Open gets underway |url=https://www.nine.com.au/sport/tennis/us-open-2025-news-sunday-start-jordan-thompson-roger-federer-jessica-pegula-ben-shelton-grand-slam-trend-prize-money-20250825-p5mpgu.html |publisher=Nine's Wide World of Sports |accessdate=22 February 2026}}</ref> Tampok dito ang men's at women's singles, doubles, mixed doubles, juniors, at wheelchair competitions. Itinatag noong '''1881''' bilang ''U.S. National Championships'' para sa mga amateur, binuksan ito sa mga propesyonal noong '''1968'''. Mula nang lumipat sa Queens noong '''1978''', naging isa ito sa pinakamalaking kaganapang pampalakasan sa mundo, na umaakit ng higit sa '''1 milyong manonood bawat taon''' at nag-aalok ng rekord na premyo na umabot sa '''$90 milyon noong 2025'''. [[File:Arthur Ashe stadium 2005.jpg|thumb|Mga tagahanga sa [[:en:Arthur_Ashe|Arthur Ashe]] stadium bago magsimula ang laban.]] == Kasaysayan == === Amateur Era (1881–1967) === Nagsimula ang paligsahan sa [[:en:Newport_Casino|Newport Casino]] sa Rhode Island.<ref name="Sundaystart25" /> Si [[:en:Richard_Sears|Richard Sears]] ang unang kampeon sa men's singles at nanalo ng pitong sunod-sunod na titulo. Idinagdag ang women's singles noong 1887.<ref>{{cite web |title=USTA Locations |url=https://www.usta.com/en/home/about-usta/usta-history/national/usta-locations.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227223227/https://www.usta.com/en/home/about-usta/usta-history/national/usta-locations.html |archive-date=February 27, 2021 |access-date=November 7, 2020 |website=usta.com}}</ref> === Open Era (1968–1977) === Pinayagan na ang mga propesyonal na lumahok. Si Arthur Ashe ang kauna-unahang African American na nanalo ng titulo noong 1968. Nakumpleto ni Rod Laver ang Grand Slam noong 1969, habang si Jimmy Connors ay naging pangunahing kampeon sa dekada 1970. Noong 1973, ang US Open ang unang Grand Slam na nagbigay ng '''pantay na premyo''' sa lalaki at babae. === Modern Era (1978–kasalukuyan) === Lumipat sa Flushing Meadows na may hard courts. Binuksan ang '''Arthur Ashe Stadium''' noong 1997, sinundan ng mga modernong pasilidad tulad ng retractable roofs (2016, 2018) at ang paglipat sa '''Laykold surface''' noong 2020. == Venue at Pasilidad == * '''Arthur Ashe Stadium''': Pinakamalaking tennis stadium sa mundo (23,771 seats), may retractable roof. * '''Louis Armstrong Stadium''': Muling itinayo noong 2018 na may natural ventilation at sariling bubong. * '''Kabuuang Laki''': 46.5 ektarya, may 22 courts sa loob at 11 sa parkeng katabi. * '''Transportasyon''': Direktang access sa subway line 7 sa Mets-Willets Point. == Format ng Paligsahan == * '''Singles''': 128 manlalaro; men’s best-of-five sets, women’s best-of-three. * '''Doubles''': 64 teams, best-of-three sets. * '''Mixed Doubles''': Nabawasan sa 16 teams noong 2025, pinaikli ang scoring format. * '''Wheelchair at Juniors''': Mas maliit na draws ngunit pantay ang pagkilala at premyo. * '''Iskedyul''': Pinalawig sa 15 araw noong 2025. == Ranking Points at Premyo == * '''Points''': Ang kampeon ay kumikita ng 2000 ATP/WTA points. * '''Premyo (2025)''': ** Singles champion: $5 milyon ** Runner-up: $2.5 milyon ** First-round exit: $100,000 * Doubles champions: $750,000 bawat team * Wheelchair singles winners: $32,000 {{uncategorized}} puomvjv0uo1w40bts7iwqo2gxr2uigu 2209134 2209133 2026-05-26T04:38:53Z Tabilay 153890 /* Amateur Era (1881–1967) */ 2209134 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{unreferenced|date=Mayo 2026}} {{MOS|date=Mayo 2026}} {{cleanup|reason=Kailangan ayusin ang pagkakasulat ng artikulo at kailangan isalin ang mga banyagang salita.|date=Mayo 2026}} }} Ang '''US Open Tennis Championships''' ay isang pangunahing paligsahan sa propesyonal na tenis na ginaganap taon-taon sa '''[[:en:USTA_Billie_Jean_King_National_Tennis_Center|USTA Billie Jean King National Tennis Center]]''' sa Flushing Meadows, Queens, [[New York]]. Ipinapalaro ito sa mga outdoor hard courts mula huling bahagi ng Agosto hanggang unang bahagi ng Setyembre, at ito ang huling '''Grand Slam''' ng kalendaryo ng tenis.<ref name="Sundaystart25">{{cite web |last=Fendrich |first=Howard |date=25 August 2025 |title='Pretty sure no player would': Aussie joins Roger Federer in 'hating' Grand Slam trend as US Open gets underway |url=https://www.nine.com.au/sport/tennis/us-open-2025-news-sunday-start-jordan-thompson-roger-federer-jessica-pegula-ben-shelton-grand-slam-trend-prize-money-20250825-p5mpgu.html |publisher=Nine's Wide World of Sports |accessdate=22 February 2026}}</ref> Tampok dito ang men's at women's singles, doubles, mixed doubles, juniors, at wheelchair competitions. Itinatag noong '''1881''' bilang ''U.S. National Championships'' para sa mga amateur, binuksan ito sa mga propesyonal noong '''1968'''. Mula nang lumipat sa Queens noong '''1978''', naging isa ito sa pinakamalaking kaganapang pampalakasan sa mundo, na umaakit ng higit sa '''1 milyong manonood bawat taon''' at nag-aalok ng rekord na premyo na umabot sa '''$90 milyon noong 2025'''. [[File:Arthur Ashe stadium 2005.jpg|thumb|Mga tagahanga sa [[:en:Arthur_Ashe|Arthur Ashe]] stadium bago magsimula ang laban.]] == Kasaysayan == === Amateur Era (1881–1967) === Nagsimula ang paligsahan sa [[:en:Newport_Casino|Newport Casino]] sa Rhode Island.<ref>{{cite web |title=USTA Locations |url=https://www.usta.com/en/home/about-usta/usta-history/national/usta-locations.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227223227/https://www.usta.com/en/home/about-usta/usta-history/national/usta-locations.html |archive-date=February 27, 2021 |access-date=November 7, 2020 |website=usta.com}}</ref> Si [[:en:Richard_Sears|Richard Sears]] ang unang kampeon sa men's singles at nanalo ng pitong sunod-sunod na titulo. Idinagdag ang women's singles noong 1887. === Open Era (1968–1977) === Pinayagan na ang mga propesyonal na lumahok. Si [[:en:Arthur_Ashe|Arthur Ashe]] ang kauna-unahang African American na nanalo ng titulo noong 1968. Nakumpleto ni [[:en:Rod_Laver|Rod Laver]] ang Grand Slam noong 1969, habang si [[:en:Jimmy_Connors|Jimmy Connors]] ay naging pangunahing kampeon sa dekada 1970. Noong 1973, ang US Open ang unang Grand Slam na nagbigay ng '''pantay na premyo''' sa lalaki at babae. === Modern Era (1978–kasalukuyan) === Lumipat sa [[:en:Flushing_Meadows|Flushing Meadows]] na may hard courts. Binuksan ang '''[[:en:Arthur_Ashe_Stadium|Arthur Ashe Stadium]]''' noong 1997, sinundan ng mga modernong pasilidad tulad ng retractable roofs (2016, 2018) at ang paglipat sa '''[[:en:Laykold|Laykold]] surface''' noong 2020. == Venue at Pasilidad == * '''Arthur Ashe Stadium''': Pinakamalaking tennis stadium sa mundo (23,771 seats), may retractable roof. * '''Louis Armstrong Stadium''': Muling itinayo noong 2018 na may natural ventilation at sariling bubong. * '''Kabuuang Laki''': 46.5 ektarya, may 22 courts sa loob at 11 sa parkeng katabi. * '''Transportasyon''': Direktang access sa subway line 7 sa Mets-Willets Point. == Format ng Paligsahan == * '''Singles''': 128 manlalaro; men’s best-of-five sets, women’s best-of-three. * '''Doubles''': 64 teams, best-of-three sets. * '''Mixed Doubles''': Nabawasan sa 16 teams noong 2025, pinaikli ang scoring format. * '''Wheelchair at Juniors''': Mas maliit na draws ngunit pantay ang pagkilala at premyo. * '''Iskedyul''': Pinalawig sa 15 araw noong 2025. == Ranking Points at Premyo == * '''Points''': Ang kampeon ay kumikita ng 2000 ATP/WTA points. * '''Premyo (2025)''': ** Singles champion: $5 milyon ** Runner-up: $2.5 milyon ** First-round exit: $100,000 * Doubles champions: $750,000 bawat team * Wheelchair singles winners: $32,000 {{uncategorized}} skjk9f94samwholy5mzklkem12x6a10 2209135 2209134 2026-05-26T04:41:26Z Tabilay 153890 /* Venue at Pasilidad */ 2209135 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{unreferenced|date=Mayo 2026}} {{MOS|date=Mayo 2026}} {{cleanup|reason=Kailangan ayusin ang pagkakasulat ng artikulo at kailangan isalin ang mga banyagang salita.|date=Mayo 2026}} }} Ang '''US Open Tennis Championships''' ay isang pangunahing paligsahan sa propesyonal na tenis na ginaganap taon-taon sa '''[[:en:USTA_Billie_Jean_King_National_Tennis_Center|USTA Billie Jean King National Tennis Center]]''' sa Flushing Meadows, Queens, [[New York]]. Ipinapalaro ito sa mga outdoor hard courts mula huling bahagi ng Agosto hanggang unang bahagi ng Setyembre, at ito ang huling '''Grand Slam''' ng kalendaryo ng tenis.<ref name="Sundaystart25">{{cite web |last=Fendrich |first=Howard |date=25 August 2025 |title='Pretty sure no player would': Aussie joins Roger Federer in 'hating' Grand Slam trend as US Open gets underway |url=https://www.nine.com.au/sport/tennis/us-open-2025-news-sunday-start-jordan-thompson-roger-federer-jessica-pegula-ben-shelton-grand-slam-trend-prize-money-20250825-p5mpgu.html |publisher=Nine's Wide World of Sports |accessdate=22 February 2026}}</ref> Tampok dito ang men's at women's singles, doubles, mixed doubles, juniors, at wheelchair competitions. Itinatag noong '''1881''' bilang ''U.S. National Championships'' para sa mga amateur, binuksan ito sa mga propesyonal noong '''1968'''. Mula nang lumipat sa Queens noong '''1978''', naging isa ito sa pinakamalaking kaganapang pampalakasan sa mundo, na umaakit ng higit sa '''1 milyong manonood bawat taon''' at nag-aalok ng rekord na premyo na umabot sa '''$90 milyon noong 2025'''. [[File:Arthur Ashe stadium 2005.jpg|thumb|Mga tagahanga sa [[:en:Arthur_Ashe|Arthur Ashe]] stadium bago magsimula ang laban.]] == Kasaysayan == === Amateur Era (1881–1967) === Nagsimula ang paligsahan sa [[:en:Newport_Casino|Newport Casino]] sa Rhode Island.<ref>{{cite web |title=USTA Locations |url=https://www.usta.com/en/home/about-usta/usta-history/national/usta-locations.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227223227/https://www.usta.com/en/home/about-usta/usta-history/national/usta-locations.html |archive-date=February 27, 2021 |access-date=November 7, 2020 |website=usta.com}}</ref> Si [[:en:Richard_Sears|Richard Sears]] ang unang kampeon sa men's singles at nanalo ng pitong sunod-sunod na titulo. Idinagdag ang women's singles noong 1887. === Open Era (1968–1977) === Pinayagan na ang mga propesyonal na lumahok. Si [[:en:Arthur_Ashe|Arthur Ashe]] ang kauna-unahang African American na nanalo ng titulo noong 1968. Nakumpleto ni [[:en:Rod_Laver|Rod Laver]] ang Grand Slam noong 1969, habang si [[:en:Jimmy_Connors|Jimmy Connors]] ay naging pangunahing kampeon sa dekada 1970. Noong 1973, ang US Open ang unang Grand Slam na nagbigay ng '''pantay na premyo''' sa lalaki at babae. === Modern Era (1978–kasalukuyan) === Lumipat sa [[:en:Flushing_Meadows|Flushing Meadows]] na may hard courts. Binuksan ang '''[[:en:Arthur_Ashe_Stadium|Arthur Ashe Stadium]]''' noong 1997, sinundan ng mga modernong pasilidad tulad ng retractable roofs (2016, 2018) at ang paglipat sa '''[[:en:Laykold|Laykold]] surface''' noong 2020. == Venue at Pasilidad == Ang kompleks ng tennis ay tahanan ng Arthur Ashe Stadium, ang pinakamalaking tennis stadium sa mundo na may 23,771 na upuan at isang retractable na bubong na nagbibigay-daan sa laro kahit sa hindi kanais-nais na panahon. Malapit dito matatagpuan ang Louis Armstrong Stadium, na muling itinayo noong 2018 at idinisenyo para sa natural na bentilasyon habang may sariling bubong para sa proteksyon at ginhawa ng mga manonood. Sumasaklaw ang buong lugar ng mga 46.5 ektarya, na naglalaman ng 22 indoor courts at karagdagang 11 courts sa katabing parke. Madali ring marating ang kompleks sa pamamagitan ng direktang koneksyon sa subway Line 7 sa istasyong Mets–Willets Point. == Format ng Paligsahan == * '''Singles''': 128 manlalaro; men’s best-of-five sets, women’s best-of-three. * '''Doubles''': 64 teams, best-of-three sets. * '''Mixed Doubles''': Nabawasan sa 16 teams noong 2025, pinaikli ang scoring format. * '''Wheelchair at Juniors''': Mas maliit na draws ngunit pantay ang pagkilala at premyo. * '''Iskedyul''': Pinalawig sa 15 araw noong 2025. == Ranking Points at Premyo == * '''Points''': Ang kampeon ay kumikita ng 2000 ATP/WTA points. * '''Premyo (2025)''': ** Singles champion: $5 milyon ** Runner-up: $2.5 milyon ** First-round exit: $100,000 * Doubles champions: $750,000 bawat team * Wheelchair singles winners: $32,000 {{uncategorized}} 62g6ibn4ov3kgui314u3pes0yf1gwb7 2209138 2209135 2026-05-26T04:42:43Z Tabilay 153890 /* Venue at Pasilidad */ 2209138 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{unreferenced|date=Mayo 2026}} {{MOS|date=Mayo 2026}} {{cleanup|reason=Kailangan ayusin ang pagkakasulat ng artikulo at kailangan isalin ang mga banyagang salita.|date=Mayo 2026}} }} Ang '''US Open Tennis Championships''' ay isang pangunahing paligsahan sa propesyonal na tenis na ginaganap taon-taon sa '''[[:en:USTA_Billie_Jean_King_National_Tennis_Center|USTA Billie Jean King National Tennis Center]]''' sa Flushing Meadows, Queens, [[New York]]. Ipinapalaro ito sa mga outdoor hard courts mula huling bahagi ng Agosto hanggang unang bahagi ng Setyembre, at ito ang huling '''Grand Slam''' ng kalendaryo ng tenis.<ref name="Sundaystart25">{{cite web |last=Fendrich |first=Howard |date=25 August 2025 |title='Pretty sure no player would': Aussie joins Roger Federer in 'hating' Grand Slam trend as US Open gets underway |url=https://www.nine.com.au/sport/tennis/us-open-2025-news-sunday-start-jordan-thompson-roger-federer-jessica-pegula-ben-shelton-grand-slam-trend-prize-money-20250825-p5mpgu.html |publisher=Nine's Wide World of Sports |accessdate=22 February 2026}}</ref> Tampok dito ang men's at women's singles, doubles, mixed doubles, juniors, at wheelchair competitions. Itinatag noong '''1881''' bilang ''U.S. National Championships'' para sa mga amateur, binuksan ito sa mga propesyonal noong '''1968'''. Mula nang lumipat sa Queens noong '''1978''', naging isa ito sa pinakamalaking kaganapang pampalakasan sa mundo, na umaakit ng higit sa '''1 milyong manonood bawat taon''' at nag-aalok ng rekord na premyo na umabot sa '''$90 milyon noong 2025'''. [[File:Arthur Ashe stadium 2005.jpg|thumb|Mga tagahanga sa [[:en:Arthur_Ashe|Arthur Ashe]] stadium bago magsimula ang laban.]] == Kasaysayan == === Amateur Era (1881–1967) === Nagsimula ang paligsahan sa [[:en:Newport_Casino|Newport Casino]] sa Rhode Island.<ref>{{cite web |title=USTA Locations |url=https://www.usta.com/en/home/about-usta/usta-history/national/usta-locations.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227223227/https://www.usta.com/en/home/about-usta/usta-history/national/usta-locations.html |archive-date=February 27, 2021 |access-date=November 7, 2020 |website=usta.com}}</ref> Si [[:en:Richard_Sears|Richard Sears]] ang unang kampeon sa men's singles at nanalo ng pitong sunod-sunod na titulo. Idinagdag ang women's singles noong 1887. === Open Era (1968–1977) === Pinayagan na ang mga propesyonal na lumahok. Si [[:en:Arthur_Ashe|Arthur Ashe]] ang kauna-unahang African American na nanalo ng titulo noong 1968. Nakumpleto ni [[:en:Rod_Laver|Rod Laver]] ang Grand Slam noong 1969, habang si [[:en:Jimmy_Connors|Jimmy Connors]] ay naging pangunahing kampeon sa dekada 1970. Noong 1973, ang US Open ang unang Grand Slam na nagbigay ng '''pantay na premyo''' sa lalaki at babae. === Modern Era (1978–kasalukuyan) === Lumipat sa [[:en:Flushing_Meadows|Flushing Meadows]] na may hard courts. Binuksan ang '''[[:en:Arthur_Ashe_Stadium|Arthur Ashe Stadium]]''' noong 1997, sinundan ng mga modernong pasilidad tulad ng retractable roofs (2016, 2018) at ang paglipat sa '''[[:en:Laykold|Laykold]] surface''' noong 2020. == Venue at Pasilidad == Ang kompleks ng tennis ay tahanan ng [[:en:Arthur_Ashe_Stadium|Arthur Ashe Stadium]], ang pinakamalaking tennis stadium sa mundo na may 23,771 na upuan at isang retractable na bubong na nagbibigay-daan sa laro kahit sa hindi kanais-nais na panahon. Malapit dito matatagpuan ang [[:en:Louis_Armstrong_Stadium|Louis Armstrong Stadium]], na muling itinayo noong 2018 at idinisenyo para sa natural na bentilasyon habang may sariling bubong para sa proteksyon at ginhawa ng mga manonood. Sumasaklaw ang buong lugar ng mga 46.5 ektarya, na naglalaman ng 22 indoor courts at karagdagang 11 courts sa katabing parke. Madali ring marating ang kompleks sa pamamagitan ng direktang koneksyon sa subway Line 7 sa istasyong [[:en:Mets–Willets_Point|Mets–Willets Point]]. == Format ng Paligsahan == * '''Singles''': 128 manlalaro; men’s best-of-five sets, women’s best-of-three. * '''Doubles''': 64 teams, best-of-three sets. * '''Mixed Doubles''': Nabawasan sa 16 teams noong 2025, pinaikli ang scoring format. * '''Wheelchair at Juniors''': Mas maliit na draws ngunit pantay ang pagkilala at premyo. * '''Iskedyul''': Pinalawig sa 15 araw noong 2025. == Ranking Points at Premyo == * '''Points''': Ang kampeon ay kumikita ng 2000 ATP/WTA points. * '''Premyo (2025)''': ** Singles champion: $5 milyon ** Runner-up: $2.5 milyon ** First-round exit: $100,000 * Doubles champions: $750,000 bawat team * Wheelchair singles winners: $32,000 {{uncategorized}} 2ygnr41dwwbmmfuvi0in7gg57fz3ifp 2209141 2209138 2026-05-26T04:44:55Z Tabilay 153890 /* Ranking Points at Premyo */ 2209141 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{unreferenced|date=Mayo 2026}} {{MOS|date=Mayo 2026}} {{cleanup|reason=Kailangan ayusin ang pagkakasulat ng artikulo at kailangan isalin ang mga banyagang salita.|date=Mayo 2026}} }} Ang '''US Open Tennis Championships''' ay isang pangunahing paligsahan sa propesyonal na tenis na ginaganap taon-taon sa '''[[:en:USTA_Billie_Jean_King_National_Tennis_Center|USTA Billie Jean King National Tennis Center]]''' sa Flushing Meadows, Queens, [[New York]]. Ipinapalaro ito sa mga outdoor hard courts mula huling bahagi ng Agosto hanggang unang bahagi ng Setyembre, at ito ang huling '''Grand Slam''' ng kalendaryo ng tenis.<ref name="Sundaystart25">{{cite web |last=Fendrich |first=Howard |date=25 August 2025 |title='Pretty sure no player would': Aussie joins Roger Federer in 'hating' Grand Slam trend as US Open gets underway |url=https://www.nine.com.au/sport/tennis/us-open-2025-news-sunday-start-jordan-thompson-roger-federer-jessica-pegula-ben-shelton-grand-slam-trend-prize-money-20250825-p5mpgu.html |publisher=Nine's Wide World of Sports |accessdate=22 February 2026}}</ref> Tampok dito ang men's at women's singles, doubles, mixed doubles, juniors, at wheelchair competitions. Itinatag noong '''1881''' bilang ''U.S. National Championships'' para sa mga amateur, binuksan ito sa mga propesyonal noong '''1968'''. Mula nang lumipat sa Queens noong '''1978''', naging isa ito sa pinakamalaking kaganapang pampalakasan sa mundo, na umaakit ng higit sa '''1 milyong manonood bawat taon''' at nag-aalok ng rekord na premyo na umabot sa '''$90 milyon noong 2025'''. [[File:Arthur Ashe stadium 2005.jpg|thumb|Mga tagahanga sa [[:en:Arthur_Ashe|Arthur Ashe]] stadium bago magsimula ang laban.]] == Kasaysayan == === Amateur Era (1881–1967) === Nagsimula ang paligsahan sa [[:en:Newport_Casino|Newport Casino]] sa Rhode Island.<ref>{{cite web |title=USTA Locations |url=https://www.usta.com/en/home/about-usta/usta-history/national/usta-locations.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227223227/https://www.usta.com/en/home/about-usta/usta-history/national/usta-locations.html |archive-date=February 27, 2021 |access-date=November 7, 2020 |website=usta.com}}</ref> Si [[:en:Richard_Sears|Richard Sears]] ang unang kampeon sa men's singles at nanalo ng pitong sunod-sunod na titulo. Idinagdag ang women's singles noong 1887. === Open Era (1968–1977) === Pinayagan na ang mga propesyonal na lumahok. Si [[:en:Arthur_Ashe|Arthur Ashe]] ang kauna-unahang African American na nanalo ng titulo noong 1968. Nakumpleto ni [[:en:Rod_Laver|Rod Laver]] ang Grand Slam noong 1969, habang si [[:en:Jimmy_Connors|Jimmy Connors]] ay naging pangunahing kampeon sa dekada 1970. Noong 1973, ang US Open ang unang Grand Slam na nagbigay ng '''pantay na premyo''' sa lalaki at babae. === Modern Era (1978–kasalukuyan) === Lumipat sa [[:en:Flushing_Meadows|Flushing Meadows]] na may hard courts. Binuksan ang '''[[:en:Arthur_Ashe_Stadium|Arthur Ashe Stadium]]''' noong 1997, sinundan ng mga modernong pasilidad tulad ng retractable roofs (2016, 2018) at ang paglipat sa '''[[:en:Laykold|Laykold]] surface''' noong 2020. == Venue at Pasilidad == Ang kompleks ng tennis ay tahanan ng [[:en:Arthur_Ashe_Stadium|Arthur Ashe Stadium]], ang pinakamalaking tennis stadium sa mundo na may 23,771 na upuan at isang retractable na bubong na nagbibigay-daan sa laro kahit sa hindi kanais-nais na panahon. Malapit dito matatagpuan ang [[:en:Louis_Armstrong_Stadium|Louis Armstrong Stadium]], na muling itinayo noong 2018 at idinisenyo para sa natural na bentilasyon habang may sariling bubong para sa proteksyon at ginhawa ng mga manonood. Sumasaklaw ang buong lugar ng mga 46.5 ektarya, na naglalaman ng 22 indoor courts at karagdagang 11 courts sa katabing parke. Madali ring marating ang kompleks sa pamamagitan ng direktang koneksyon sa subway Line 7 sa istasyong [[:en:Mets–Willets_Point|Mets–Willets Point]]. == Format ng Paligsahan == * '''Singles''': 128 manlalaro; men’s best-of-five sets, women’s best-of-three. * '''Doubles''': 64 teams, best-of-three sets. * '''Mixed Doubles''': Nabawasan sa 16 teams noong 2025, pinaikli ang scoring format. * '''Wheelchair at Juniors''': Mas maliit na draws ngunit pantay ang pagkilala at premyo. * '''Iskedyul''': Pinalawig sa 15 araw noong 2025. == Ranking Points at Premyo == * '''Points''': Ang kampeon ay kumikita ng 2000 ATP/WTA points. * '''Premyo (2025)''': ** Singles champion: $5 milyon ** Runner-up: $2.5 milyon ** First-round exit: $100,000 * Doubles champions: $750,000 bawat team * Wheelchair singles winners: $32,000 == Mga sanggunian == {{reflist}}{{uncategorized}} ky41kqt6wu8bob7etv531521m9atoui 0 338348 2209062 2208999 2026-05-25T15:09:41Z AsianStuff03 125864 /* */ Inayos ang pagkakatagalog 2209062 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Peregrine Falcon (male) cropped.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = | genus = Falco | parent = Falco | species = peregrinus | authority = Tunstall, 1771 | subdivision_ranks = Mga subespesye | subdivision = 18-19 na subespesye | range_map = PeregrineRangeMap.png | range_map_caption = Pandaigdigang saklaw ng Peregrine falcon | synonyms = }} Ang '''palkong peregrino''' ('''''Falco peregrinus''''') ay isang [[birds of prey|ibong mandaragit]] mula sa pamilyang [[Falconidae]] na kilala sa kaniyang bilis lumipad. Ang peregrine falcon ay isang kosmopolitanong espesye. {{stub}} 8t8olctvd3mzcsrhuaexgw88ixcd64l 2209063 2209062 2026-05-25T15:11:16Z AsianStuff03 125864 Inilipat ni AsianStuff03 ang pahinang [[Peregrine palkon]] sa [[Palkong peregrino]]: Hindi maayos na pagkakabalarila ng titulo, gumagamit ng salitang Ingles 2209062 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Peregrine Falcon (male) cropped.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = | genus = Falco | parent = Falco | species = peregrinus | authority = Tunstall, 1771 | subdivision_ranks = Mga subespesye | subdivision = 18-19 na subespesye | range_map = PeregrineRangeMap.png | range_map_caption = Pandaigdigang saklaw ng Peregrine falcon | synonyms = }} Ang '''palkong peregrino''' ('''''Falco peregrinus''''') ay isang [[birds of prey|ibong mandaragit]] mula sa pamilyang [[Falconidae]] na kilala sa kaniyang bilis lumipad. Ang peregrine falcon ay isang kosmopolitanong espesye. {{stub}} 8t8olctvd3mzcsrhuaexgw88ixcd64l 2209065 2209063 2026-05-25T15:12:50Z AsianStuff03 125864 /* */ Hindi kailangan 2209065 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Peregrine Falcon (male) cropped.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = | genus = Falco | parent = Falco | species = peregrinus | authority = Tunstall, 1771 | subdivision_ranks = Mga subespesye | subdivision = 18-19 na subespesye | range_map = PeregrineRangeMap.png | range_map_caption = Pandaigdigang saklaw ng Peregrine falcon | synonyms = }} Ang '''palkong peregrino''' ('''''Falco peregrinus''''') ay isang [[ibong mandaragit]] mula sa pamilyang [[Falconidae]] na kilala sa kaniyang bilis lumipad. Ang peregrine falcon ay isang kosmopolitanong espesye. {{stub}} m3xswexw2bdw11lf1qqgsld0hkdw88v 2209066 2209065 2026-05-25T15:13:26Z AsianStuff03 125864 /* */ 2209066 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Peregrine Falcon (male) cropped.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = | genus = Falco | parent = Falco | species = peregrinus | authority = Tunstall, 1771 | subdivision_ranks = Mga subespesye | subdivision = 18-19 na subespesye | range_map = PeregrineRangeMap.png | range_map_caption = Pandaigdigang saklaw ng Peregrine falcon | synonyms = }} Ang '''palkong peregrino''' ('''''Falco peregrinus''''') ay isang [[ibong mandaragit]] mula sa pamilyang [[Falconidae]] na kilala sa kaniyang bilis lumipad. Ang palkong peregrino ay isang kosmopolitanong espesye. {{stub}} 1gstrpyv9dwekyrbqqy290ed8dbcibz 2209070 2209066 2026-05-25T15:23:04Z AsianStuff03 125864 /* */ Inayos ang balarila 2209070 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Peregrine Falcon (male) cropped.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = | genus = Falco | parent = Falco | species = peregrinus | authority = Tunstall, 1771 | subdivision_ranks = Mga subespesye | subdivision = 18-19 na subespesye | range_map = PeregrineRangeMap.png | range_map_caption = Pandaigdigang saklaw ng Peregrine falcon | synonyms = }} Ang '''palkong peregrino''' ('''''Falco peregrinus''''') ay isang [[ibong mandaragit]] mula sa pamilyang [[Falconidae]] na kilala sa mabilis nitong paglipad. Ang palkong peregrino ay isang kosmopolitanong espesye. {{stub}} s3gxm38ex1i7naizeq78t1yywfy3j8v 0 338353 2209098 2208970 2026-05-26T00:55:39Z GinawaSaHapon 102500 2209098 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''katinig sa paréhong labì''' o '''bilabiál''' ang [[katinig sa labi]] na nabubuo gamit ang parehong itaas at ibabang [[Labi (anatomiya)|labi]]. May tatlong katinig sa parehong labi sa [[wikang Tagalog]], {{IPA|[m]}}, {{IPA|[p]}}, at {{IPA|[b]}}. == Uri == === Pulmonikong katinig === Nasa talahanayan sa baba ang mga katinig sa parehong labi sa [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]]. Para sa bawat pares, nasa taas ang di-matunog habang nasa baba naman ang [[Tunog (ponetika)|matunog]] na katinig. {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" ! rowspan="2" |Pangalan ! rowspan="2" |IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|p|audio=yes}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |pato |{{IPA|[paˈto]}} |- |{{Big|{{IPA link|b|audio=yes}}}} | colspan="2" |buto |{{IPA|[buto]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pailong sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|m̥}}}} |[[Wikang Islandes|Islandes]] |{{Lang|is|kempa}} |'bayani' |{{IPA|[cʰɛm̥pa]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|m}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |manok |{{IPA|[maˈnok]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|pɸ}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (Port Talbot) |{{Lang|en|up}} |'taas' |{{IPA|[ˈəp͡ɸ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|bβ}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (Scouse) |{{Lang|en|rub}} |'ipahid' |{{IPA|[ˈɹ̠ʊˑb͡β]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasutsot sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɸ}}}} |[[Wikang Hapones|Hapones]] |{{Lang|ja|腐敗}} {{Lang|ja-Latn|fuhai}} |'bulok' |{{IPA|[ɸɯhai]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|β}}}} |[[Wikang Portuges|Portuges]] (Europeo) |{{Lang|pt|sábado}} |'Sabado' |{{IPA|[ˈsaβɐðu]}} |- | rowspan="2" | [[Katinig na palapit sa parehong labi]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- | {{Big|{{IPA link|audio=yes|β̞}}}} |[[Wikang Indones|Indones]] | {{Lang|id|tawa}} |'tawa' |{{IPA|[taβ̞a]}} |- | rowspan="2" | [[Simpleng katinig na pakatal sa parehong labi]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- | {{Big|{{IPA link|audio=yes|ⱱ̟}}}} |[[Wikang Mambay|Mambay]] | {{Lang|mcs|vbwah}} |'hamog' |{{IPA|[ⱱ̟wâˁħ]}} |- | rowspan="2" |[[Matinding katinig na pakatal sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ⱱ̟}}}} |[[Wikang Dongo|Dongo]] |{{Lang|doo|ppo̍ppo̍-kó}} |'pakpak' |{{IPA|[ʙ̥ōʙ̥ōkó]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʙ}}}} |[[Wikang Pirahã|Pirahã]] |{{Lang|myp|kaoáíbogi}} |'masamang espiritu' |{{IPA|[kàò̯áí̯ʙòˈɡì]}} |} === Di-pulmonikong katinig === Nasa talahanayan sa baba ang mga di-pulmonikong katinig sa parehong labi sa IPA. Para sa bawat pares ng mga katinig na pitik, nasa taas ang ngala-ngala habang nasa baba ang tilao. == Tingnan din == * [[Katinig sa labi]] ** [[Katinig sa labi-ngipin]] ** [[Katinig sa labi-dila]] == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} t43cq1n51b8bkjzl8jqifanmr31y4iq 2209099 2209098 2026-05-26T01:14:25Z GinawaSaHapon 102500 2209099 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''katinig sa paréhong labì''' o '''bilabiál''' ang [[katinig sa labi]] na nabubuo gamit ang parehong itaas at ibabang [[Labi (anatomiya)|labi]]. May tatlong katinig sa parehong labi sa [[wikang Tagalog]], {{IPA|[m]}}, {{IPA|[p]}}, at {{IPA|[b]}}. == Uri == === Pulmonikong katinig === Nasa talahanayan sa baba ang mga katinig sa parehong labi sa [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]]. Para sa bawat pares, nasa taas ang di-matunog habang nasa baba naman ang [[Tunog (ponetika)|matunog]] na katinig. {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" ! rowspan="2" |Pangalan ! rowspan="2" |IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|p|audio=yes}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |pato |{{IPA|[paˈto]}} |- |{{Big|{{IPA link|b|audio=yes}}}} | colspan="2" |buto |{{IPA|[buto]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pailong sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|m̥}}}} |[[Wikang Islandes|Islandes]] |{{Lang|is|kempa}} |'bayani' |{{IPA|[cʰɛm̥pa]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|m}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |manok |{{IPA|[maˈnok]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|pɸ}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (Port Talbot) |{{Lang|en|up}} |'taas' |{{IPA|[ˈəp͡ɸ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|bβ}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (Scouse) |{{Lang|en|rub}} |'ipahid' |{{IPA|[ˈɹ̠ʊˑb͡β]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasutsot sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɸ}}}} |[[Wikang Hapones|Hapones]] |{{Lang|ja|腐敗}} {{Lang|ja-Latn|fuhai}} |'bulok' |{{IPA|[ɸɯhai]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|β}}}} |[[Wikang Portuges|Portuges]] (Europeo) |{{Lang|pt|sábado}} |'Sabado' |{{IPA|[ˈsaβɐðu]}} |- | rowspan="2" | [[Katinig na palapit sa parehong labi]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- | {{Big|{{IPA link|audio=yes|β̞}}}} |[[Wikang Indones|Indones]] | {{Lang|id|tawa}} |'tawa' |{{IPA|[taβ̞a]}} |- | rowspan="2" | [[Simpleng katinig na pakatal sa parehong labi]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- | {{Big|{{IPA link|audio=yes|ⱱ̟}}}} |[[Wikang Mambay|Mambay]] | {{Lang|mcs|vbwah}} |'hamog' |{{IPA|[ⱱ̟wâˁħ]}} |- | rowspan="2" |[[Matinding katinig na pakatal sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ⱱ̟}}}} |[[Wikang Dongo|Dongo]] |{{Lang|doo|ppo̍ppo̍-kó}} |'pakpak' |{{IPA|[ʙ̥ōʙ̥ōkó]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʙ}}}} |[[Wikang Pirahã|Pirahã]] |{{Lang|myp|kaoáíbogi}} |'masamang espiritu' |{{IPA|[kàò̯áí̯ʙòˈɡì]}} |} === Di-pulmonikong katinig === Nasa talahanayan sa baba ang mga di-pulmonikong katinig sa parehong labi sa IPA. Para sa bawat pares ng mga katinig na pitik, nasa taas ang ngala-ngala habang nasa baba ang tilao. Para naman sa paloob na katinig, nasa taas ang matunog habang nasa baba naman ang di-matunog na katinig. {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" ! rowspan="2" |Pangalan ! rowspan="2" |IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- | rowspan="2" |[[Paloob na katinig sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|ɓ|audio=yes}}}} |[[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]] |{{Lang|vi|bạn}} |'ikaw' |{{IPA|[ɓan̪˧ˀ˨ʔ]}} |- |{{Big|{{IPA link|ɓ̥|audio=yes}}}} |[[Wikang Ese Ejja|Ese Ejja]] |{{Lang|ese|ba'i}} |'buwan' (astronomiya) |{{IPA|['ɓ̥aʔi]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|pʼ|audio=yes}}}} |[[Wikang Ubykh|Ubykh]] |{{Lang|uby|wıp'ts'e}} |'pangalan mo' |{{IPA|[wɨpʼtsʼɜ]}} |- |[[Palabas na katinig na pasutsot sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɸʼ}}}} |[[Wikang Yuchi|Yuchi]] |{{Lang|yuc|f̓asę}} |'magandang gabi' |{{IPA|[ɸʼasẽ]}} |- | rowspan="2" |[[Tenuis na katinig na pitik sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|kʘ}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Taa|Taa]] | rowspan="2" |? | rowspan="2" |'anak' | rowspan="2" |{{IPA|[k͡ʘoa]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|kʘ|qʘ}}}} |- | rowspan="2" |[[Matunog na katinig na pitik sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɡʘ}}}} | colspan="4" rowspan="2" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɡʘ|ɢʘ}}}} |- | rowspan="2" |[[Pailong na katinig na pitik sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ŋʘ}}}} | colspan="4" rowspan="2" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ŋʘ|ɴʘ}}}} |} == Tingnan din == * [[Katinig sa labi]] ** [[Katinig sa labi-ngipin]] ** [[Katinig sa labi-dila]] == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} nklv5imnivwrdvpgmlr2dyou2bempi2 2209100 2209099 2026-05-26T01:16:22Z GinawaSaHapon 102500 2209100 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''katinig sa paréhong labì''' o '''bilabiál''' ang [[katinig sa labi]] na nabubuo gamit ang parehong itaas at ibabang [[Labi (anatomiya)|labi]].<ref>{{SOWL}}</ref> May tatlong katinig sa parehong labi sa [[wikang Tagalog]], {{IPA|[m]}}, {{IPA|[p]}}, at {{IPA|[b]}}. == Uri == === Pulmonikong katinig === Nasa talahanayan sa baba ang mga katinig sa parehong labi sa [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]]. Para sa bawat pares, nasa taas ang di-matunog habang nasa baba naman ang [[Tunog (ponetika)|matunog]] na katinig. {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" ! rowspan="2" |Pangalan ! rowspan="2" |IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|p|audio=yes}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |pato |{{IPA|[paˈto]}} |- |{{Big|{{IPA link|b|audio=yes}}}} | colspan="2" |buto |{{IPA|[buto]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pailong sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|m̥}}}} |[[Wikang Islandes|Islandes]] |{{Lang|is|kempa}} |'bayani' |{{IPA|[cʰɛm̥pa]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|m}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |manok |{{IPA|[maˈnok]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|pɸ}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (Port Talbot) |{{Lang|en|up}} |'taas' |{{IPA|[ˈəp͡ɸ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|bβ}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (Scouse) |{{Lang|en|rub}} |'ipahid' |{{IPA|[ˈɹ̠ʊˑb͡β]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasutsot sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɸ}}}} |[[Wikang Hapones|Hapones]] |{{Lang|ja|腐敗}} {{Lang|ja-Latn|fuhai}} |'bulok' |{{IPA|[ɸɯhai]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|β}}}} |[[Wikang Portuges|Portuges]] (Europeo) |{{Lang|pt|sábado}} |'Sabado' |{{IPA|[ˈsaβɐðu]}} |- | rowspan="2" | [[Katinig na palapit sa parehong labi]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- | {{Big|{{IPA link|audio=yes|β̞}}}} |[[Wikang Indones|Indones]] | {{Lang|id|tawa}} |'tawa' |{{IPA|[taβ̞a]}} |- | rowspan="2" | [[Simpleng katinig na pakatal sa parehong labi]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- | {{Big|{{IPA link|audio=yes|ⱱ̟}}}} |[[Wikang Mambay|Mambay]] | {{Lang|mcs|vbwah}} |'hamog' |{{IPA|[ⱱ̟wâˁħ]}} |- | rowspan="2" |[[Matinding katinig na pakatal sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ⱱ̟}}}} |[[Wikang Dongo|Dongo]] |{{Lang|doo|ppo̍ppo̍-kó}} |'pakpak' |{{IPA|[ʙ̥ōʙ̥ōkó]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʙ}}}} |[[Wikang Pirahã|Pirahã]] |{{Lang|myp|kaoáíbogi}} |'masamang espiritu' |{{IPA|[kàò̯áí̯ʙòˈɡì]}} |} === Di-pulmonikong katinig === Nasa talahanayan sa baba ang mga di-pulmonikong katinig sa parehong labi sa IPA. Para sa bawat pares ng mga katinig na pitik, nasa taas ang ngala-ngala habang nasa baba ang tilao. Para naman sa paloob na katinig, nasa taas ang matunog habang nasa baba naman ang di-matunog na katinig. {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" ! rowspan="2" |Pangalan ! rowspan="2" |IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- | rowspan="2" |[[Paloob na katinig sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|ɓ|audio=yes}}}} |[[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]] |{{Lang|vi|bạn}} |'ikaw' |{{IPA|[ɓan̪˧ˀ˨ʔ]}} |- |{{Big|{{IPA link|ɓ̥|audio=yes}}}} |[[Wikang Ese Ejja|Ese Ejja]] |{{Lang|ese|ba'i}} |'buwan' (astronomiya) |{{IPA|['ɓ̥aʔi]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|pʼ|audio=yes}}}} |[[Wikang Ubykh|Ubykh]] |{{Lang|uby|wıp'ts'e}} |'pangalan mo' |{{IPA|[wɨpʼtsʼɜ]}} |- |[[Palabas na katinig na pasutsot sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɸʼ}}}} |[[Wikang Yuchi|Yuchi]] |{{Lang|yuc|f̓asę}} |'magandang gabi' |{{IPA|[ɸʼasẽ]}} |- | rowspan="2" |[[Tenuis na katinig na pitik sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|kʘ}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Taa|Taa]] | rowspan="2" |? | rowspan="2" |'anak' | rowspan="2" |{{IPA|[k͡ʘoa]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|kʘ|qʘ}}}} |- | rowspan="2" |[[Matunog na katinig na pitik sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɡʘ}}}} | colspan="4" rowspan="2" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɡʘ|ɢʘ}}}} |- | rowspan="2" |[[Pailong na katinig na pitik sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ŋʘ}}}} | colspan="4" rowspan="2" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ŋʘ|ɴʘ}}}} |} == Tingnan din == * [[Katinig sa labi]] ** [[Katinig sa labi-ngipin]] ** [[Katinig sa labi-dila]] == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} dif8xjxoj5z1xsq82eby0osswvnosnk 2209101 2209100 2026-05-26T01:17:37Z GinawaSaHapon 102500 2209101 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''katinig sa paréhong labì''' o '''bilabiál''' ang [[katinig sa labi]] na nabubuo gamit ang parehong itaas at ibabang [[Labi (anatomiya)|labi]].<ref>{{SOWL}}</ref> May tatlong katinig sa parehong labi sa [[wikang Tagalog]], {{IPA|[m]}}, {{IPA|[p]}}, at {{IPA|[b]}}. == Uri == === Pulmonikong katinig === Nasa talahanayan sa baba ang mga katinig sa parehong labi sa [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]]. Para sa bawat pares, nasa taas ang di-matunog habang nasa baba naman ang [[Tunog (ponetika)|matunog]] na katinig. {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" ! rowspan="2" |Pangalan ! rowspan="2" |IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|p|audio=yes}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |pato |{{IPA|[paˈto]}} |- |{{Big|{{IPA link|b|audio=yes}}}} | colspan="2" |buto |{{IPA|[buto]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pailong sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|m̥}}}} |[[Wikang Islandes|Islandes]] |{{Lang|is|kempa}} |'bayani' |{{IPA|[cʰɛm̥pa]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|m}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |manok |{{IPA|[maˈnok]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|pɸ}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (Port Talbot) |{{Lang|en|up}} |'taas' |{{IPA|[ˈəp͡ɸ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|bβ}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (Scouse) |{{Lang|en|rub}} |'ipahid' |{{IPA|[ˈɹ̠ʊˑb͡β]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasutsot sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɸ}}}} |[[Wikang Hapones|Hapones]] |{{Lang|ja|腐敗}} {{Lang|ja-Latn|fuhai}} |'bulok' |{{IPA|[ɸɯhai]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|β}}}} |[[Wikang Portuges|Portuges]] (Europeo) |{{Lang|pt|sábado}} |'Sabado' |{{IPA|[ˈsaβɐðu]}} |- | rowspan="2" | [[Katinig na palapit sa parehong labi]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- | {{Big|{{IPA link|audio=yes|β̞}}}} |[[Wikang Indones|Indones]] | {{Lang|id|tawa}} |'tawa' |{{IPA|[taβ̞a]}} |- | rowspan="2" | [[Simpleng katinig na pakatal sa parehong labi]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- | {{Big|{{IPA link|audio=yes|ⱱ̟}}}} |[[Wikang Mambay|Mambay]] | {{Lang|mcs|vbwah}} |'hamog' |{{IPA|[ⱱ̟wâˁħ]}} |- | rowspan="2" |[[Matinding katinig na pakatal sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ⱱ̟}}}} |[[Wikang Dongo|Dongo]] |{{Lang|doo|ppo̍ppo̍-kó}} |'pakpak' |{{IPA|[ʙ̥ōʙ̥ōkó]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʙ}}}} |[[Wikang Pirahã|Pirahã]] |{{Lang|myp|kaoáíbogi}} |'masamang espiritu' |{{IPA|[kàò̯áí̯ʙòˈɡì]}} |} === Di-pulmonikong katinig === Nasa talahanayan sa baba ang mga di-pulmonikong katinig sa parehong labi sa IPA. Para sa bawat pares ng mga [[katinig na pitik]], nasa taas ang [[Katinig sa ngala-ngala|ngala-ngala]] habang nasa baba ang [[Katinig sa tilao|tilao]]. Para naman sa [[paloob na katinig]], nasa taas ang matunog habang nasa baba naman ang di-matunog na katinig. {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" ! rowspan="2" |Pangalan ! rowspan="2" |IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- | rowspan="2" |[[Paloob na katinig sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|ɓ|audio=yes}}}} |[[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]] |{{Lang|vi|bạn}} |'ikaw' |{{IPA|[ɓan̪˧ˀ˨ʔ]}} |- |{{Big|{{IPA link|ɓ̥|audio=yes}}}} |[[Wikang Ese Ejja|Ese Ejja]] |{{Lang|ese|ba'i}} |'buwan' (astronomiya) |{{IPA|['ɓ̥aʔi]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|pʼ|audio=yes}}}} |[[Wikang Ubykh|Ubykh]] |{{Lang|uby|wıp'ts'e}} |'pangalan mo' |{{IPA|[wɨpʼtsʼɜ]}} |- |[[Palabas na katinig na pasutsot sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɸʼ}}}} |[[Wikang Yuchi|Yuchi]] |{{Lang|yuc|f̓asę}} |'magandang gabi' |{{IPA|[ɸʼasẽ]}} |- | rowspan="2" |[[Tenuis na katinig na pitik sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|kʘ}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Taa|Taa]] | rowspan="2" |? | rowspan="2" |'anak' | rowspan="2" |{{IPA|[k͡ʘoa]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|kʘ|qʘ}}}} |- | rowspan="2" |[[Matunog na katinig na pitik sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɡʘ}}}} | colspan="4" rowspan="2" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɡʘ|ɢʘ}}}} |- | rowspan="2" |[[Pailong na katinig na pitik sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ŋʘ}}}} | colspan="4" rowspan="2" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ŋʘ|ɴʘ}}}} |} == Tingnan din == * [[Katinig sa labi]] ** [[Katinig sa labi-ngipin]] ** [[Katinig sa labi-dila]] == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} ew1llqirodmltgbbsavko5wwh0ndeyv 2209102 2209101 2026-05-26T01:18:14Z GinawaSaHapon 102500 Inilipat ni GinawaSaHapon ang pahinang [[Tagagamit:GinawaSaHapon/burador]] sa [[Katinig sa parehong labi]]: Tapos na. Nilipat sa mainspace 2209101 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''katinig sa paréhong labì''' o '''bilabiál''' ang [[katinig sa labi]] na nabubuo gamit ang parehong itaas at ibabang [[Labi (anatomiya)|labi]].<ref>{{SOWL}}</ref> May tatlong katinig sa parehong labi sa [[wikang Tagalog]], {{IPA|[m]}}, {{IPA|[p]}}, at {{IPA|[b]}}. == Uri == === Pulmonikong katinig === Nasa talahanayan sa baba ang mga katinig sa parehong labi sa [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]]. Para sa bawat pares, nasa taas ang di-matunog habang nasa baba naman ang [[Tunog (ponetika)|matunog]] na katinig. {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" ! rowspan="2" |Pangalan ! rowspan="2" |IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|p|audio=yes}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |pato |{{IPA|[paˈto]}} |- |{{Big|{{IPA link|b|audio=yes}}}} | colspan="2" |buto |{{IPA|[buto]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pailong sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|m̥}}}} |[[Wikang Islandes|Islandes]] |{{Lang|is|kempa}} |'bayani' |{{IPA|[cʰɛm̥pa]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|m}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |manok |{{IPA|[maˈnok]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|pɸ}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (Port Talbot) |{{Lang|en|up}} |'taas' |{{IPA|[ˈəp͡ɸ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|bβ}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (Scouse) |{{Lang|en|rub}} |'ipahid' |{{IPA|[ˈɹ̠ʊˑb͡β]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasutsot sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɸ}}}} |[[Wikang Hapones|Hapones]] |{{Lang|ja|腐敗}} {{Lang|ja-Latn|fuhai}} |'bulok' |{{IPA|[ɸɯhai]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|β}}}} |[[Wikang Portuges|Portuges]] (Europeo) |{{Lang|pt|sábado}} |'Sabado' |{{IPA|[ˈsaβɐðu]}} |- | rowspan="2" | [[Katinig na palapit sa parehong labi]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- | {{Big|{{IPA link|audio=yes|β̞}}}} |[[Wikang Indones|Indones]] | {{Lang|id|tawa}} |'tawa' |{{IPA|[taβ̞a]}} |- | rowspan="2" | [[Simpleng katinig na pakatal sa parehong labi]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- | {{Big|{{IPA link|audio=yes|ⱱ̟}}}} |[[Wikang Mambay|Mambay]] | {{Lang|mcs|vbwah}} |'hamog' |{{IPA|[ⱱ̟wâˁħ]}} |- | rowspan="2" |[[Matinding katinig na pakatal sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ⱱ̟}}}} |[[Wikang Dongo|Dongo]] |{{Lang|doo|ppo̍ppo̍-kó}} |'pakpak' |{{IPA|[ʙ̥ōʙ̥ōkó]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʙ}}}} |[[Wikang Pirahã|Pirahã]] |{{Lang|myp|kaoáíbogi}} |'masamang espiritu' |{{IPA|[kàò̯áí̯ʙòˈɡì]}} |} === Di-pulmonikong katinig === Nasa talahanayan sa baba ang mga di-pulmonikong katinig sa parehong labi sa IPA. Para sa bawat pares ng mga [[katinig na pitik]], nasa taas ang [[Katinig sa ngala-ngala|ngala-ngala]] habang nasa baba ang [[Katinig sa tilao|tilao]]. Para naman sa [[paloob na katinig]], nasa taas ang matunog habang nasa baba naman ang di-matunog na katinig. {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" ! rowspan="2" |Pangalan ! rowspan="2" |IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- | rowspan="2" |[[Paloob na katinig sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|ɓ|audio=yes}}}} |[[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]] |{{Lang|vi|bạn}} |'ikaw' |{{IPA|[ɓan̪˧ˀ˨ʔ]}} |- |{{Big|{{IPA link|ɓ̥|audio=yes}}}} |[[Wikang Ese Ejja|Ese Ejja]] |{{Lang|ese|ba'i}} |'buwan' (astronomiya) |{{IPA|['ɓ̥aʔi]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|pʼ|audio=yes}}}} |[[Wikang Ubykh|Ubykh]] |{{Lang|uby|wıp'ts'e}} |'pangalan mo' |{{IPA|[wɨpʼtsʼɜ]}} |- |[[Palabas na katinig na pasutsot sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɸʼ}}}} |[[Wikang Yuchi|Yuchi]] |{{Lang|yuc|f̓asę}} |'magandang gabi' |{{IPA|[ɸʼasẽ]}} |- | rowspan="2" |[[Tenuis na katinig na pitik sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|kʘ}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Taa|Taa]] | rowspan="2" |? | rowspan="2" |'anak' | rowspan="2" |{{IPA|[k͡ʘoa]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|kʘ|qʘ}}}} |- | rowspan="2" |[[Matunog na katinig na pitik sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɡʘ}}}} | colspan="4" rowspan="2" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɡʘ|ɢʘ}}}} |- | rowspan="2" |[[Pailong na katinig na pitik sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ŋʘ}}}} | colspan="4" rowspan="2" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ŋʘ|ɴʘ}}}} |} == Tingnan din == * [[Katinig sa labi]] ** [[Katinig sa labi-ngipin]] ** [[Katinig sa labi-dila]] == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} ew1llqirodmltgbbsavko5wwh0ndeyv 2209104 2209102 2026-05-26T01:23:57Z GinawaSaHapon 102500 +[[Kategorya:Mga katinig]]; +[[Kategorya:Ponetikang pang-artikulasyon]]; +[[Kategorya:Bigkas]] using [[WP:HC|HotCat]] 2209104 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''katinig sa paréhong labì''' o '''bilabiál''' ang [[katinig sa labi]] na nabubuo gamit ang parehong itaas at ibabang [[Labi (anatomiya)|labi]].<ref>{{SOWL}}</ref> May tatlong katinig sa parehong labi sa [[wikang Tagalog]], {{IPA|[m]}}, {{IPA|[p]}}, at {{IPA|[b]}}. == Uri == === Pulmonikong katinig === Nasa talahanayan sa baba ang mga katinig sa parehong labi sa [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]]. Para sa bawat pares, nasa taas ang di-matunog habang nasa baba naman ang [[Tunog (ponetika)|matunog]] na katinig. {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" ! rowspan="2" |Pangalan ! rowspan="2" |IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|p|audio=yes}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |pato |{{IPA|[paˈto]}} |- |{{Big|{{IPA link|b|audio=yes}}}} | colspan="2" |buto |{{IPA|[buto]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pailong sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|m̥}}}} |[[Wikang Islandes|Islandes]] |{{Lang|is|kempa}} |'bayani' |{{IPA|[cʰɛm̥pa]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|m}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |manok |{{IPA|[maˈnok]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|pɸ}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (Port Talbot) |{{Lang|en|up}} |'taas' |{{IPA|[ˈəp͡ɸ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|bβ}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (Scouse) |{{Lang|en|rub}} |'ipahid' |{{IPA|[ˈɹ̠ʊˑb͡β]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasutsot sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɸ}}}} |[[Wikang Hapones|Hapones]] |{{Lang|ja|腐敗}} {{Lang|ja-Latn|fuhai}} |'bulok' |{{IPA|[ɸɯhai]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|β}}}} |[[Wikang Portuges|Portuges]] (Europeo) |{{Lang|pt|sábado}} |'Sabado' |{{IPA|[ˈsaβɐðu]}} |- | rowspan="2" | [[Katinig na palapit sa parehong labi]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- | {{Big|{{IPA link|audio=yes|β̞}}}} |[[Wikang Indones|Indones]] | {{Lang|id|tawa}} |'tawa' |{{IPA|[taβ̞a]}} |- | rowspan="2" | [[Simpleng katinig na pakatal sa parehong labi]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- | {{Big|{{IPA link|audio=yes|ⱱ̟}}}} |[[Wikang Mambay|Mambay]] | {{Lang|mcs|vbwah}} |'hamog' |{{IPA|[ⱱ̟wâˁħ]}} |- | rowspan="2" |[[Matinding katinig na pakatal sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ⱱ̟}}}} |[[Wikang Dongo|Dongo]] |{{Lang|doo|ppo̍ppo̍-kó}} |'pakpak' |{{IPA|[ʙ̥ōʙ̥ōkó]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʙ}}}} |[[Wikang Pirahã|Pirahã]] |{{Lang|myp|kaoáíbogi}} |'masamang espiritu' |{{IPA|[kàò̯áí̯ʙòˈɡì]}} |} === Di-pulmonikong katinig === Nasa talahanayan sa baba ang mga di-pulmonikong katinig sa parehong labi sa IPA. Para sa bawat pares ng mga [[katinig na pitik]], nasa taas ang [[Katinig sa ngala-ngala|ngala-ngala]] habang nasa baba ang [[Katinig sa tilao|tilao]]. Para naman sa [[paloob na katinig]], nasa taas ang matunog habang nasa baba naman ang di-matunog na katinig. {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" ! rowspan="2" |Pangalan ! rowspan="2" |IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- | rowspan="2" |[[Paloob na katinig sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|ɓ|audio=yes}}}} |[[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]] |{{Lang|vi|bạn}} |'ikaw' |{{IPA|[ɓan̪˧ˀ˨ʔ]}} |- |{{Big|{{IPA link|ɓ̥|audio=yes}}}} |[[Wikang Ese Ejja|Ese Ejja]] |{{Lang|ese|ba'i}} |'buwan' (astronomiya) |{{IPA|['ɓ̥aʔi]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|pʼ|audio=yes}}}} |[[Wikang Ubykh|Ubykh]] |{{Lang|uby|wıp'ts'e}} |'pangalan mo' |{{IPA|[wɨpʼtsʼɜ]}} |- |[[Palabas na katinig na pasutsot sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɸʼ}}}} |[[Wikang Yuchi|Yuchi]] |{{Lang|yuc|f̓asę}} |'magandang gabi' |{{IPA|[ɸʼasẽ]}} |- | rowspan="2" |[[Tenuis na katinig na pitik sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|kʘ}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Taa|Taa]] | rowspan="2" |? | rowspan="2" |'anak' | rowspan="2" |{{IPA|[k͡ʘoa]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|kʘ|qʘ}}}} |- | rowspan="2" |[[Matunog na katinig na pitik sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɡʘ}}}} | colspan="4" rowspan="2" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɡʘ|ɢʘ}}}} |- | rowspan="2" |[[Pailong na katinig na pitik sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ŋʘ}}}} | colspan="4" rowspan="2" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ŋʘ|ɴʘ}}}} |} == Tingnan din == * [[Katinig sa labi]] ** [[Katinig sa labi-ngipin]] ** [[Katinig sa labi-dila]] == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} [[Kategorya:Mga katinig]] [[Kategorya:Ponetikang pang-artikulasyon]] [[Kategorya:Bigkas]] f1825ganhd5yp81vlb2gtadkueocsvh 0 338357 2209081 2209000 2026-05-25T16:41:41Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Palkong peregrino]] 2209081 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Palkong peregrino]] re12ida0xh3tihgbcmpb6e56073wt79 0 338358 2209080 2209001 2026-05-25T16:41:31Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Palkong peregrino]] 2209080 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Palkong peregrino]] re12ida0xh3tihgbcmpb6e56073wt79 0 338361 2209079 2209022 2026-05-25T16:41:19Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Mga hangganan sa pagitan ng mga lupalop]] 2209079 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Mga hangganan sa pagitan ng mga lupalop]] ix0h196uwj933v85qpdz3649ou9g2bv 0 338371 2209064 2026-05-25T15:11:16Z AsianStuff03 125864 Inilipat ni AsianStuff03 ang pahinang [[Peregrine palkon]] sa [[Palkong peregrino]]: Hindi maayos na pagkakabalarila ng titulo, gumagamit ng salitang Ingles 2209064 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Palkong peregrino]] re12ida0xh3tihgbcmpb6e56073wt79 0 338372 2209072 2026-05-25T15:26:10Z Sharktube2000 161034 Bagong pahina: Ang '''''sabay-sabay na paghawa''''' (sa [[Ingles]] ay '''''coinfection''''') ay ang paghawa ng dalawa o higit pang sakit sa isang tao o hayop. 2209072 wikitext text/x-wiki Ang '''''sabay-sabay na paghawa''''' (sa [[Ingles]] ay '''''coinfection''''') ay ang paghawa ng dalawa o higit pang sakit sa isang tao o hayop. 9ircv7tlowtrxco0y6ydih2jykj2vgw 2209073 2209072 2026-05-25T15:26:37Z Sharktube2000 161034 2209073 wikitext text/x-wiki Ang '''sabay-sabay na paghawa''' (sa [[Ingles]] ay '''coinfection''') ay ang paghawa ng dalawa o higit pang sakit sa isang tao o hayop. 3rx5jtdkijuk1ity1eyx5orqdxs82q7 2209075 2209073 2026-05-25T15:28:28Z Sharktube2000 161034 2209075 wikitext text/x-wiki Ang '''sabay-sabay na paghawa''' (sa [[Ingles]] ay '''coinfection''') ay ang paghawa ng dalawa o higit pang sakit sa isang [[host]]. Sa [[virology|birolohiya]], sinasama sa sabay-sabay na paghawa (coinfection) ang sabay-sabay na paghawa ng isang [[cell]] ng dalawa o higit pang [[birus]] h97saxnhf7istx08tq1q50d62niqbb4 2209076 2209075 2026-05-25T15:28:56Z Sharktube2000 161034 2209076 wikitext text/x-wiki Ang '''sabay-sabay na paghawa''' (sa [[Ingles]] ay '''coinfection''') ay ang paghawa ng dalawa o higit pang sakit sa isang [[host]]. Sa [[virology|birolohiya]], sinasama sa sabay-sabay na paghawa (coinfection) ang sabay-sabay na paghawa ng isang [[cell]] ng dalawa o higit pang [[birus]] {{stub}} a0guumd9r05o6591ubbsyf1jqq24lzy 2209125 2209076 2026-05-26T03:39:22Z Jojit fb 38 merge na lang 2209125 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pagkakahawa]] 1akzxa7s3syoqfe7sa4fqem573g4on9 2209139 2209125 2026-05-26T04:43:35Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Pagkakahawa]] to [[Pagkakahawa#Sabay-sabay na pagkahawa]] 2209139 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pagkakahawa#Sabay-sabay na pagkahawa]] rim366hoihxi3myusjsnatxv3cikq9x 2 338373 2209103 2026-05-26T01:18:15Z GinawaSaHapon 102500 Inilipat ni GinawaSaHapon ang pahinang [[Tagagamit:GinawaSaHapon/burador]] sa [[Katinig sa parehong labi]]: Tapos na. Nilipat sa mainspace 2209103 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Katinig sa parehong labi]] 6wje7xn2lo6s0w0enkcrzj8zmz9vhln 0 338374 2209105 2026-05-26T01:25:50Z GinawaSaHapon 102500 Ikinakarga sa [[Katinig sa parehong labi]] 2209105 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Katinig sa parehong labi]] 6wje7xn2lo6s0w0enkcrzj8zmz9vhln 0 338375 2209106 2026-05-26T01:26:21Z GinawaSaHapon 102500 Ikinakarga sa [[Katinig sa parehong labi]] 2209106 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Katinig sa parehong labi]] 6wje7xn2lo6s0w0enkcrzj8zmz9vhln 0 338376 2209117 2026-05-26T02:32:41Z Jojit fb 38 Inilipat ni Jojit fb ang pahinang [[US Open (tennis)]] sa [[US Open]]: wala ibang US Open sa tl 2209117 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[US Open]] fki95tnkkkbh78q2qwr2wzptpi9ti53 0 338377 2209164 2026-05-26T10:14:12Z Sharktube2000 161034 /* */ 2209164 wikitext text/x-wiki Ang '''marbled water monitor''' ('''''Varanus marmoratus''''') pinagsaling literal sa [[Tagalog]] ay '''marmol na bayawak''' na kilala ring bilang '''Philippine water monitor''' sa Ingles ay isang [[monitor lizard]] mula sa pamilyang [[Varanidae]] na endemiko sa [[Pilipinas]]. eppkpaizuatcujml1adavaxnr6eiiyy 2209169 2209164 2026-05-26T10:23:04Z Sharktube2000 161034 /* */ 2209169 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Mouse white background.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = | genus = Mus | parent = Mus (Mus) | species = musculus | authority = Wiegmann, 1834 | synonyms = *''Hydrosaurus marmoratus'' <small>Wiegmann, 1834</small> *''Monitor bivittatus philippensis'' <small>Schlegel, 1844</small> *''Varanus manilensis'' <small>Martens, 1876</small> *''Varanus salvator marmoratus'' <small>Mertens, 1942</small> *''Varanus salvator philippinensis'' <small>Deraniyagala, 1944</small> *''Varanus marmoratus'' <small>Koch et al., 2007</small> *''Varanus (Soterosaurus) marmoratus'' <small>Koch et al., 2010</small> }} Ang '''marbled water monitor''' ('''''Varanus marmoratus''''') pinagsaling literal sa [[Tagalog]] ay '''marmol na bayawak''' na kilala ring bilang '''Philippine water monitor''' sa Ingles ay isang [[monitor lizard]] mula sa pamilyang [[Varanidae]] na endemiko sa [[Pilipinas]]. 4lt0dkipf89t51atmz1ul58ps2laix9 2209170 2209169 2026-05-26T10:24:10Z Sharktube2000 161034 /* */ 2209170 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Varanus marmoratus (KU 330731) from low-elevation, Mt. Cagua - ZooKeys-266-001-g068.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = | genus = Varanus | parent = Varanus | species = marmoratus | authority = Wiegmann, 1834 | synonyms = *''Hydrosaurus marmoratus'' <small>Wiegmann, 1834</small> *''Monitor bivittatus philippensis'' <small>Schlegel, 1844</small> *''Varanus manilensis'' <small>Martens, 1876</small> *''Varanus salvator marmoratus'' <small>Mertens, 1942</small> *''Varanus salvator philippinensis'' <small>Deraniyagala, 1944</small> *''Varanus marmoratus'' <small>Koch et al., 2007</small> *''Varanus (Soterosaurus) marmoratus'' <small>Koch et al., 2010</small> }} Ang '''marbled water monitor''' ('''''Varanus marmoratus''''') pinagsaling literal sa [[Tagalog]] ay '''marmol na bayawak''' na kilala ring bilang '''Philippine water monitor''' sa Ingles ay isang [[monitor lizard]] mula sa pamilyang [[Varanidae]] na endemiko sa [[Pilipinas]]. 5p416n6uy5zu8opuqb9v9tt4yxwknxl 2209178 2209170 2026-05-26T10:29:28Z Sharktube2000 161034 /* */ 2209178 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Varanus marmoratus (KU 330731) from low-elevation, Mt. Cagua - ZooKeys-266-001-g068.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = | genus = Varanus | parent = Soterosaurus | species = marmoratus | authority = Wiegmann, 1834 | synonyms = *''Hydrosaurus marmoratus'' <small>Wiegmann, 1834</small> *''Monitor bivittatus philippensis'' <small>Schlegel, 1844</small> *''Varanus manilensis'' <small>Martens, 1876</small> *''Varanus salvator marmoratus'' <small>Mertens, 1942</small> *''Varanus salvator philippinensis'' <small>Deraniyagala, 1944</small> *''Varanus marmoratus'' <small>Koch et al., 2007</small> *''Varanus (Soterosaurus) marmoratus'' <small>Koch et al., 2010</small> }} Ang '''marbled water monitor''' ('''''Varanus marmoratus''''') pinagsaling literal sa [[Tagalog]] ay '''marmol na bayawak''' na kilala ring bilang '''Philippine water monitor''' sa Ingles ay isang [[monitor lizard]] mula sa pamilyang [[Varanidae]] na endemiko sa [[Pilipinas]]. kcn8eao8qi1w9ikbpjwzumgb2lvepxp 2209182 2209178 2026-05-26T10:34:13Z Sharktube2000 161034 /* */ 2209182 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Varanus marmoratus (KU 330731) from low-elevation, Mt. Cagua - ZooKeys-266-001-g068.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = | genus = Varanus | parent = Soterosaurus | species = marmoratus | authority = Wiegmann, 1834 | synonyms = *''Hydrosaurus marmoratus'' <small>Wiegmann, 1834</small> *''Monitor bivittatus philippensis'' <small>Schlegel, 1844</small> *''Varanus manilensis'' <small>Martens, 1876</small> *''Varanus salvator marmoratus'' <small>Mertens, 1942</small> *''Varanus salvator philippinensis'' <small>Deraniyagala, 1944</small> *''Varanus marmoratus'' <small>Koch et al., 2007</small> *''Varanus (Soterosaurus) marmoratus'' <small>Koch et al., 2010</small> }} Ang '''marbled water monitor''' ('''''Varanus marmoratus''''') pinagsaling literal sa [[Tagalog]] ay '''marmol na bayawak''' na kilala ring bilang '''Philippine water monitor''' sa Ingles ay isang espesye ng [[bayawak]] mula sa pamilyang [[Varanidae]] na endemiko sa [[Pilipinas]]. 8hehth42ztt50iejy6xs4zqrv5dvt8u 2209183 2209182 2026-05-26T10:34:45Z Sharktube2000 161034 /* */ 2209183 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Varanus marmoratus (KU 330731) from low-elevation, Mt. Cagua - ZooKeys-266-001-g068.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author1=Gaulke, M. |author2=Sy, E. |author3=Afuang, L. |author4=Duya, M.R. |author5=Diesmos, M. |author6=Gonzalez, J.C. |date=2009 |title=''Varanus marmoratus'' |volume=2009 |article-number=e.T169844A6681364 |url=https://www.iucnredlist.org/species/169844/6681364 |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Varanus | parent = Soterosaurus | species = marmoratus | authority = Wiegmann, 1834 | synonyms = *''Hydrosaurus marmoratus'' <small>Wiegmann, 1834</small> *''Monitor bivittatus philippensis'' <small>Schlegel, 1844</small> *''Varanus manilensis'' <small>Martens, 1876</small> *''Varanus salvator marmoratus'' <small>Mertens, 1942</small> *''Varanus salvator philippinensis'' <small>Deraniyagala, 1944</small> *''Varanus marmoratus'' <small>Koch et al., 2007</small> *''Varanus (Soterosaurus) marmoratus'' <small>Koch et al., 2010</small> }} Ang '''marbled water monitor''' ('''''Varanus marmoratus''''') pinagsaling literal sa [[Tagalog]] ay '''marmol na bayawak''' na kilala ring bilang '''Philippine water monitor''' sa Ingles ay isang espesye ng [[bayawak]] mula sa pamilyang [[Varanidae]] na endemiko sa [[Pilipinas]]. lhop3k05w00a0pduskuper99kgps7iz 2209184 2209183 2026-05-26T10:35:43Z Sharktube2000 161034 /* */ 2209184 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Varanus marmoratus (KU 330731) from low-elevation, Mt. Cagua - ZooKeys-266-001-g068.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{cite iucn |author1=Gaulke, M. |author2=Sy, E. |author3=Afuang, L. |author4=Duya, M.R. |author5=Diesmos, M. |author6=Gonzalez, J.C. |date=2009 |title=''Varanus marmoratus'' |volume=2009 |article-number=e.T169844A6681364 |url=https://www.iucnredlist.org/species/169844/6681364 |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Varanus | parent = Soterosaurus | species = marmoratus | authority = Wiegmann, 1834 | synonyms = *''Hydrosaurus marmoratus'' <small>Wiegmann, 1834</small> *''Monitor bivittatus philippensis'' <small>Schlegel, 1844</small> *''Varanus manilensis'' <small>Martens, 1876</small> *''Varanus salvator marmoratus'' <small>Mertens, 1942</small> *''Varanus salvator philippinensis'' <small>Deraniyagala, 1944</small> *''Varanus marmoratus'' <small>Koch et al., 2007</small> *''Varanus (Soterosaurus) marmoratus'' <small>Koch et al., 2010</small> }} Ang '''marbled water monitor''' ('''''Varanus marmoratus''''') pinagsaling literal sa [[Tagalog]] ay '''marmol na bayawak''' na kilala ring bilang '''Philippine water monitor''' sa Ingles ay isang espesye ng [[bayawak]] mula sa pamilyang [[Varanidae]] na endemiko sa [[Pilipinas]]. 6c9co3y4a51zlrunytvjdbyicsngefu 2209186 2209184 2026-05-26T10:36:04Z Sharktube2000 161034 /* */ 2209186 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Varanus marmoratus (KU 330731) from low-elevation, Mt. Cagua - ZooKeys-266-001-g068.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = | genus = Varanus | parent = Soterosaurus | species = marmoratus | authority = Wiegmann, 1834 | synonyms = *''Hydrosaurus marmoratus'' <small>Wiegmann, 1834</small> *''Monitor bivittatus philippensis'' <small>Schlegel, 1844</small> *''Varanus manilensis'' <small>Martens, 1876</small> *''Varanus salvator marmoratus'' <small>Mertens, 1942</small> *''Varanus salvator philippinensis'' <small>Deraniyagala, 1944</small> *''Varanus marmoratus'' <small>Koch et al., 2007</small> *''Varanus (Soterosaurus) marmoratus'' <small>Koch et al., 2010</small> }} Ang '''marbled water monitor''' ('''''Varanus marmoratus''''') pinagsaling literal sa [[Tagalog]] ay '''marmol na bayawak''' na kilala ring bilang '''Philippine water monitor''' sa Ingles ay isang espesye ng [[bayawak]] mula sa pamilyang [[Varanidae]] na endemiko sa [[Pilipinas]]. n02m3reijrgb9cdz8lmxruasoqr0mde 2209187 2209186 2026-05-26T10:37:05Z Sharktube2000 161034 /* */ 2209187 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Varanus marmoratus (KU 330731) from low-elevation, Mt. Cagua - ZooKeys-266-001-g068.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = | genus = Varanus | parent = Soterosaurus | species = marmoratus | authority = Wiegmann, 1834 | synonyms = *''Hydrosaurus marmoratus'' <small>Wiegmann, 1834</small> *''Monitor bivittatus philippensis'' <small>Schlegel, 1844</small> *''Varanus manilensis'' <small>Martens, 1876</small> *''Varanus salvator marmoratus'' <small>Mertens, 1942</small> *''Varanus salvator philippinensis'' <small>Deraniyagala, 1944</small> *''Varanus marmoratus'' <small>Koch et al., 2007</small> *''Varanus (Soterosaurus) marmoratus'' <small>Koch et al., 2010</small> }} Ang '''marbled water monitor''' ('''''Varanus marmoratus''''') pinagsaling literal sa [[Tagalog]] ay '''marmol na bayawak''' na kilala ring bilang '''Philippine water monitor''' sa Ingles ay isang espesye ng [[bayawak]] mula sa pamilyang [[Varanidae]] na endemiko sa [[Pilipinas]]. ==Sanggunian== 2rdcuhbz8ub0el6mezh4z0nuznbrjm0 2209188 2209187 2026-05-26T10:39:56Z Sharktube2000 161034 /* */ 2209188 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Varanus marmoratus (KU 330731) from low-elevation, Mt. Cagua - ZooKeys-266-001-g068.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author1=Gaulke, M. |author2=Sy, E. |author3=Afuang, L. |author4=Duya, M.R. |author5=Diesmos, M. |author6=Gonzalez, J.C. |date=2009 |title=''Varanus marmoratus'' |volume=2009 |article-number=e.T169844A6681364 |url=https://www.iucnredlist.org/species/169844/6681364 |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Varanus | parent = Soterosaurus | species = marmoratus | authority = Wiegmann, 1834 | synonyms = *''Hydrosaurus marmoratus'' <small>Wiegmann, 1834</small> *''Monitor bivittatus philippensis'' <small>Schlegel, 1844</small> *''Varanus manilensis'' <small>Martens, 1876</small> *''Varanus salvator marmoratus'' <small>Mertens, 1942</small> *''Varanus salvator philippinensis'' <small>Deraniyagala, 1944</small> *''Varanus marmoratus'' <small>Koch et al., 2007</small> *''Varanus (Soterosaurus) marmoratus'' <small>Koch et al., 2010</small> }} Ang '''marbled water monitor''' ('''''Varanus marmoratus''''') pinagsaling literal sa [[Tagalog]] ay '''marmol na bayawak''' na kilala ring bilang '''Philippine water monitor''' sa Ingles ay isang espesye ng [[bayawak]] mula sa pamilyang [[Varanidae]] na endemiko sa [[Pilipinas]]. ==Sanggunian== 4svkx46y5wf97n7owigvmai3rv724fn 2209189 2209188 2026-05-26T10:40:12Z Sharktube2000 161034 /* Sanggunian */ 2209189 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Varanus marmoratus (KU 330731) from low-elevation, Mt. Cagua - ZooKeys-266-001-g068.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author1=Gaulke, M. |author2=Sy, E. |author3=Afuang, L. |author4=Duya, M.R. |author5=Diesmos, M. |author6=Gonzalez, J.C. |date=2009 |title=''Varanus marmoratus'' |volume=2009 |article-number=e.T169844A6681364 |url=https://www.iucnredlist.org/species/169844/6681364 |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Varanus | parent = Soterosaurus | species = marmoratus | authority = Wiegmann, 1834 | synonyms = *''Hydrosaurus marmoratus'' <small>Wiegmann, 1834</small> *''Monitor bivittatus philippensis'' <small>Schlegel, 1844</small> *''Varanus manilensis'' <small>Martens, 1876</small> *''Varanus salvator marmoratus'' <small>Mertens, 1942</small> *''Varanus salvator philippinensis'' <small>Deraniyagala, 1944</small> *''Varanus marmoratus'' <small>Koch et al., 2007</small> *''Varanus (Soterosaurus) marmoratus'' <small>Koch et al., 2010</small> }} Ang '''marbled water monitor''' ('''''Varanus marmoratus''''') pinagsaling literal sa [[Tagalog]] ay '''marmol na bayawak''' na kilala ring bilang '''Philippine water monitor''' sa Ingles ay isang espesye ng [[bayawak]] mula sa pamilyang [[Varanidae]] na endemiko sa [[Pilipinas]]. == Sanggunian == <references /> m7isi79jy7wa4v07uj8gfs8w6add2v9 2209190 2209189 2026-05-26T10:41:23Z Sharktube2000 161034 /* */ 2209190 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Varanus marmoratus (KU 330731) from low-elevation, Mt. Cagua - ZooKeys-266-001-g068.jpg |image_caption = Sa [[Bundok Cagua]] |status = LC |status_system = IUCN3.1 |status_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author1=Gaulke, M. |author2=Sy, E. |author3=Afuang, L. |author4=Duya, M.R. |author5=Diesmos, M. |author6=Gonzalez, J.C. |date=2009 |title=''Varanus marmoratus'' |volume=2009 |article-number=e.T169844A6681364 |url=https://www.iucnredlist.org/species/169844/6681364 |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Varanus | parent = Soterosaurus | species = marmoratus | authority = Wiegmann, 1834 | synonyms = *''Hydrosaurus marmoratus'' <small>Wiegmann, 1834</small> *''Monitor bivittatus philippensis'' <small>Schlegel, 1844</small> *''Varanus manilensis'' <small>Martens, 1876</small> *''Varanus salvator marmoratus'' <small>Mertens, 1942</small> *''Varanus salvator philippinensis'' <small>Deraniyagala, 1944</small> *''Varanus marmoratus'' <small>Koch et al., 2007</small> *''Varanus (Soterosaurus) marmoratus'' <small>Koch et al., 2010</small> }} Ang '''marbled water monitor''' ('''''Varanus marmoratus''''') pinagsaling literal sa [[Tagalog]] ay '''marmol na bayawak''' na kilala ring bilang '''Philippine water monitor''' sa Ingles ay isang espesye ng [[bayawak]] mula sa pamilyang [[Varanidae]] na endemiko sa [[Pilipinas]]. == Sanggunian == <references /> nhu2prmg1fwq04t8dmy8kwscifyme32 0 338378 2209165 2026-05-26T10:14:55Z Sharktube2000 161034 /* */ 2209165 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Marmol na bayawak]] aj48e5p26g0mg4v4zeatw03stlle2ac 0 338379 2209166 2026-05-26T10:15:28Z Sharktube2000 161034 /* */ 2209166 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Marmol na bayawak]] aj48e5p26g0mg4v4zeatw03stlle2ac 0 338380 2209167 2026-05-26T10:16:05Z Sharktube2000 161034 /* */ 2209167 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Marmol na bayawak]] aj48e5p26g0mg4v4zeatw03stlle2ac 10 338381 2209171 2026-05-26T10:24:56Z Sharktube2000 161034 Bagong pahina: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= genus |link= Varanus |parent= Varanidae |extinct= |refs= full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 2209171 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= genus |link= Varanus |parent= Varanidae |extinct= |refs= full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} quzow5yn249fkaynpo1mndxs8wi3fls 10 338382 2209172 2026-05-26T10:26:06Z Sharktube2000 161034 Bagong pahina: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= family |link= Varanidae |parent= Varanoidea |extinct= <!--leave blank or delete this line for "not extinct"; put "yes" for "extinct" --> |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> |always_display= yes }} 2209172 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= family |link= Varanidae |parent= Varanoidea |extinct= <!--leave blank or delete this line for "not extinct"; put "yes" for "extinct" --> |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> |always_display= yes }} arrnsqhxe6crxlsqa5u9rmruydsvpg2 2209175 2209172 2026-05-26T10:27:51Z Sharktube2000 161034 2209175 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= familia |link= Varanidae |parent= Varanoidea |extinct= <!--leave blank or delete this line for "not extinct"; put "yes" for "extinct" --> |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> |always_display= yes }} 7e3bciqudlzzywg8tqznekwerg31slf 2209176 2209175 2026-05-26T10:28:11Z Sharktube2000 161034 2209176 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= familia |link= Varanidae |parent= Varanoidea |extinct= |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> |always_display= yes }} mtrn97fzt2wmajj8bdmg7t5s44i47n3 2209177 2209176 2026-05-26T10:28:27Z Sharktube2000 161034 2209177 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= familia |link= Varanidae |parent= Varanoidea |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> |always_display= yes }} d0js12nlj0cam24s3jgo567opbmh3lf 10 338383 2209173 2026-05-26T10:26:46Z Sharktube2000 161034 Bagong pahina: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= superfamilia |link= Varanoidea |parent= Anguimorpha |extinct= <!--leave blank or delete this line for "not extinct"; put "yes" for "extinct" --> |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> |always_display= yes }} 2209173 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= superfamilia |link= Varanoidea |parent= Anguimorpha |extinct= <!--leave blank or delete this line for "not extinct"; put "yes" for "extinct" --> |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> |always_display= yes }} 4xoh1zh9k1nu8hrdv3k3n046yk1lrg4 10 338384 2209174 2026-05-26T10:27:31Z Sharktube2000 161034 Bagong pahina: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= suborder |link= Anguimorpha |parent= Toxicofera |extinct= <!--leave blank or delete this line for "not extinct"; put "yes" for "extinct" --> |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 2209174 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= suborder |link= Anguimorpha |parent= Toxicofera |extinct= <!--leave blank or delete this line for "not extinct"; put "yes" for "extinct" --> |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} amitlll72adldjvd1abllpznrglsulp 10 338385 2209179 2026-05-26T10:30:11Z Sharktube2000 161034 Bagong pahina: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= subgenus |link= Soterosaurus |parent= Varanidae s |extinct= |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 2209179 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= subgenus |link= Soterosaurus |parent= Varanidae s |extinct= |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 435jgjook9wugehsv020k2pqfcqtc0y 2209180 2209179 2026-05-26T10:30:20Z Sharktube2000 161034 2209180 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= subgenus |link= Soterosaurus |parent= Varanus |extinct= |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} bufhbyfb1pyinubemsdyubbflqa0ijz 2209181 2209180 2026-05-26T10:30:34Z Sharktube2000 161034 2209181 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= subgenus |link= Soterosaurus |parent= Varanus |extinct= |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> |always_display= yes }} gl941n0w6psmljztpqkcf088c57k9n2