Wikipedia tlwiki https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Midya Natatangi Usapan Tagagamit Usapang tagagamit Wikipedia Usapang Wikipedia Talaksan Usapang talaksan MediaWiki Usapang MediaWiki Padron Usapang padron Tulong Usapang tulong Kategorya Usapang kategorya Portada Usapang Portada TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 852 2210136 2209981 2026-06-03T03:43:00Z GinawaSaHapon 102500 2210136 wikitext text/x-wiki {{redirect|Ingles|mga tao mula Inglatera|Mga Ingles}} {{kinukumpuni}} {{use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa. --> {{Other uses|Ingles (paglilinaw)}} {{Infobox language | name = Ingles | altname = Inggles | nativename = {{lang|en|English}} | pronunciation = {{IPAc-en|ˈ|ɪ|ŋ|ɡ|l|ᵻ|ʃ}} | states = Ang [[mundong Anglopono]], kabilang na ang {{enum|[[Reyno Unido]]|[[Estados Unidos]]|[[Kanada]]|[[Australia]]|[[Irlanda]]|[[Nueva Selanda]]|[[Karibeng Komonwelt]]|[[Timog Aprika]]|[[Talaan ng mga bansa at teritoryo kung saan opisyal na wika ang wikang Ingles|iba pa]]}} | speakers = [[Katutubong wika|L1]]: {{nowrap|380 milyon}} | date = 2021 | ref = <ref>{{Cite web |url=https://www.ethnologue.com/insights/ethnologue200/ |title=What are the top 200 most spoken languages?|trans-title=Ano-ano ang 200 pinaka-sinasalitang wika? |website=Ethnologue |date=2023 |lang=en|archive-date=18 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230618002011/https://www.ethnologue.com/insights/ethnologue200/ |url-status=live}}</ref> | speakers2 = {{plainlist| * [[Ikalawang wika|L2]]: {{nowrap|1.077 bilyon}} (2021)<ref name="Ethnologue26">{{e26}}</ref> * [[Mundong Anglopono|Kabuuan]]: 1.457 billion}} | familycolor = Indo-Europeo | fam2 = [[Mga wikang Hermaniko|Hermaniko]] | fam3 = [[Kanlurang wikang Hermaniko|Kanlurang Hermaniko]] | fam4 = [[Mga wikang Ingaeboniko|Ingaeboniko]] | fam5 = [[Mga wikang Angliko|Angliko]] | ancestor = [[Proto-Ingles]] | ancestor2 = [[Lumang Ingles]] | ancestor3 = [[Gitnang Ingles]] | ancestor4 = [[Maagang Modernong Ingles]] | script = {{plainlist| * [[Sulat Latin|Latin]] ([[Alpabetong Ingles]]) * [[Futhorc]] (noon) * [[Braille ng Ingles]], [[Pinagsanib na Braille ng Ingles]] }} | nation = {{ubli |57 bansa at 30 dependensiya| Mga organisasyon kabilang na ang {{enum | [[Mga Nagkakaisang Bansa|UN]] | [[Unyong Europeo|EU]] | [[Komonwelt ng mga Bansa|Komonwelt]] | [[Pandaigdigang Hukumang Pangkrimen|ICC]] | [[Pondo ng Monetaryong Pandaigdig|IMF]] | [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko|IOC]] | [[Organisasyong Pandaigdig para sa Pagsasapamantayan|ISO]] | [[Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko|NATO]] | [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|WTO]] | [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya|ASEAN]] | [[Organisasyon ng mga Estadong Amerikano|OAS]] }} }} | iso1 = en | iso2 = eng | iso3 = eng | lingua = 52-ABA | notice = IPA | sign = [[Manually coded English]] (iba-iba) | glotto = stan1293 | glottorefname = English | mapscale = 1.25 | map = English language distribution.svg | mapcaption = {{legend|#346699|Mga rehiyon kung saan katutubong wika ng mayorya ang wikang Ingles}} {{legend|#99ccff|Mga rehiyon kung saan opisyal o malawakang ginagamit ang wikang Ingles, pero hindi isang katutubong wika ng mayorya}} | dialects = {{hlist |class=inline |[[Britanikong Ingles]]|[[Ingles ng Hilagang Amerika|Hilagang Amerika]]|[[Ingles ng Karibe|Karibe]]|[[Ingles ng Australia|Australia]]|[[Ingles ng Nueva Selanda|Nueva Selanda]]|[[Ingles ng Timog Aprika|Timog Aprika]]|[[Ingkes ng Irlandiya|Irlandiya]]|[[Ingles ng Pilipinas|Pilipinas]]}} ([[Talaan ng mga dayalekto ng wikang Ingles|talaan]]) }} '''Inglés''',{{Efn|{{langx|en|English}} {{IPAc-en|ˈ|ɪ|ŋ|ɡ|l|ᵻ|ʃ}}}} binabaybay ding '''Ingglés''', ang [[kanlurang wikang Hermaniko]] na nagmula sa [[Inglatera]] at ang pandaigdigang ''[[lingua franca]]'' sa kasalukuyan. Nagmula ang pangalan ng wika mula sa [[mga Anglo]], isa sa mga sinaunang [[Lahing Hermaniko|grupong Hermaniko]] na [[Paglipat ng mga Anglo-Saxon sa Britanya|lumipat sa Britanya]] sa [[Pagtatapos ng panahong Romano sa Britanya|pagtatapos ng panahong Romano sa naturang lugar]]. Ingles ang [[Talaan ng mga wika batay sa dami ng nagsasalita|pinakaginagamit na wika sa mundo]], dahil na rin sa matinding impluwensiya ng [[Imperyong Britaniko]] noon (na pinalitan ng [[Komonwelt ng mga Bansa]] sa kasalukuyan) gayundin ng [[Estados Unidos]] sa kasalukuyan. Ito rin ang may pinakamaraming gumagamit bilang [[pangalawang wika]], mas marami pa kesa sa mga katutubong mananalita nito. Gayunpaman, ikatlo lamang ang Ingles sa may [[Talaan ng mga wika batay sa dami ng katutubong mananalita|pinakamaraming katutubong mananalita]], pagkatapos ng [[wikang Mandarin]] at [[Wikang Espanyol|Espanyol]]. Ingles ang opisyal o isa sa mga opisyal na wika ng [[Talaan ng mga bansa kung saan opisyal na wika ang Ingles|57 bansa at 30 dependensiya]], ang pinakamarami para sa kahit anong wika. Sa mga bansang tulad ng [[Estados Unidos]], [[Reyno Unido]], [[Australia]], at [[Nueva Selanda]], ito ang pinakaginagamit na wika dahil na rin sa kasaysayan bagamat hindi ito isang opisyal na wika. Isa rin ito sa mga [[Mga opisyal na wika ng Mga Nagkakaisang Bansa|opisyal na wika]] ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]], [[Unyong Europeo]], at iba pang mga pandaigdigan at panrehiyong organisasyon. Ito rin ang ''de facto'' na wika ng [[diplomasya]], agham at teknolohiya, pandaigdigang kalakalan, turismo, libangan, at ng [[internet]]. Ayon sa isang pagtataya ng ''[[Ethnologue]]'' noong 2021, meron itong 1.4 na bilyong mananalita. Nagmula ang [[Lumang Ingles]] mula sa mga dayalekto ng mga kanlurang wikang Hermaniko na sinasalita ng [[mga Anglo-Saxon]]. Nakasulat sa mga ''[[rune]]'' (''futhorc'') ang wika bago ito gumamit ng [[Alpabetong Ingles|isang alpabetong nagmula sa wikang Latin]]. Hiniram kalaunan ng Lumang Ingles ang ilang balarila at pangunahing bokabularyo mula sa [[Lumang Nordiko]], isang [[hilagang wikang Hermaniko]]. Nalinang nang husto ang alpabeto at tuluyang pinalitan nito ang paggamit sa mga ''rune'', kasabay ng pag-usbong ng [[Gitnang Ingles]] matapos [[Normanong Pagsakop ng Inglatera|masakop]] ng [[mga Normando]] ang Inglatera [[Labanan ng Hastings|simula noong 1066]]. Sa panahong ito matinding nanghiram ng mga salita ang Ingles mula sa [[wikang Pranses]], na ngayo'y bumubuo ng 28% ng lahat ng mga salita sa wika sa kasalukuyan, gayundin sa [[wikang Latin]], na bumubuo sa karagdagang 28%. Bagamat pawang nagmula sa Latin at iba pang [[mga wikang Romanse]] ang malaking bahagdan ng bokabularyo ng Ingles, nananatili pa ring Hermaniko ang pang-araw-araw na bokabularyo, balarila at ponolohiya nito. Umusbong naman ang [[Modernong Ingles]] matapos ng isang [[Malawakang Paglipat ng Patinig|malawakang pagbabago sa mga patinig nito]]. Ilan sa mga malapit na kamag-anak ng kasalukuyang anyo ng wika ang [[wikang Scots]], na nasa isang [[kontinuo ng mga dayalekto]] sa Ingles, gayundin ang [[mga wikang Prisyano]] at [[Mababang Aleman]]. == Klasipikasyon == Bahagi ng [[Mga wikang Indo-Europeo|pamilyang Indo-Europeo]] ang wikang Ingles, partikular na sa [[Mga kanlurang wikang Hermaniko|Kanlurang Hermanikong]] sangay ng [[Mga wikang Hermaniko|mga Hermanikong wika]].{{sfn|Bammesberger|1992|pp=29–30}} Dahil pare-parehong nagmula ang Ingles at ng ibang mga wikang Hermaniko kagaya ng mga [[wikang Olandes]] at [[Wikang Aleman|Aleman]] sa iisang ninuno na tinatawag na [[Proto-Hermaniko]], nagtataglay ang mga ito ng mga magkakatulad na tampok kagaya ng paghahati sa mga [[pandiwa]] bilang [[Malakas na pandiwa (mga wikang Hermaniko)|malakas]] o [[Mahinang pandiwa (mga wikang Hermaniko)|mahinang klase]], ang paggamit sa mga [[pandiwang modal]], at pagsasailalim sa serye ng pagbabago sa pagbigkas sa mga [[katinig]] ng [[Proto-Indo-Europeo]] na kilala ngayon bilang mga [[batas Grimm]] at [[Batas Verner|Verner]].{{sfn|König|van der Auwera|1994}} Isa ang [[Lumang Ingles]] sa napakaraming [[mga wikang Ingaeboniko]] na umusbong sa isang [[Kontinuo ng mga dayalekto|kontinuo ng mga dayalektong]] sinasalita ng mga Kanlurang Hermaniko simula noong ikalimang siglo sa [[Prisya]], partikular na sa baybayin ng [[Dagat Hilaga]]. Umusbong ang Lumang Ingles mula sa mga mananalita ng mga wikang ito na lumisan sa lugar at nanirahan sa [[kapuluang Britaniko]].{{sfn|Bazelmans|2009|pp=325–326}} Kalaunan, umusbong ang [[Gitnang Ingles]], na sinundan naman ng Modernong Ingles.{{sfn|Robinson|1992}} May ilang mga dayalekto ng Luma at Gitnang Ingles na hiwalay na nalinang at naging [[mga wikang Angliko]], lalo na ang [[wikang Scots]].{{sfn|Romaine|1982|pp=56–65}} Dahil nakahiwalay ang wikang Ingles mula sa ibang mga wikang Hermaniko sa kontinente, nalinang ang sarili nitong [[bokabularyo]], [[sintaksis]], at [[ponolohiya]]. Hindi naiintindihan ang Ingles ng mga mananalita ng kahit anong wikang Hermaniko, bagamat may iilang wika katulad ng wikang Olandes at [[Wikang Prisyano|Prisyano]] na may malaki-laking antas ng kaugnayan.{{sfn|Harbert|2006}} Tradisyonal na [[Mga wikang Anglo-Prisyano|iniuugnay]] ang Ingles sa Prisyano, na madalas na ipinagpapalagay na pinakamalapit na kamag-anak ng Ingles sa mga wikang Hermaniko. Gayunpaman, ipinapakita ng modernong pananaliksik sa dalawang wika na kaunti lamang ang pagkakapareho nito sa Ingles.<ref>{{multiref2|{{harvnb|Bazelmans|2009|p=326|loc="According to most researchers, this means that there cannot have been an 'original' Anglo-Frisian entity ..."}}|{{harvnb|Stiles|2018|p=31|loc="... It is not possible to construct the exclusive common relative chronology that is necessary in order to be able to establish a node on a family tree. The term and concept of 'Anglo-Frisian' should be banished to the historiography of the subject."}}}}</ref> Bagamat parehong sumailalim ang dalawa sa magkaparehong serye ng pagbabago sa tunog, hindi ito naganap nang sabay upang masabing may matindi silang kaugnayan sa isa't-isa.{{sfn|Versloot|2017|pp=341–342}}{{sfn|Stiles|2018|pp=5–6}} == Kasaysayan == {{Main|Kasaysayan ng wikang Ingles}} === Proto-Hermaniko patungong Lumang Ingles === [[File:Beowulf_Cotton_MS_Vitellius_A_XV_f._132r.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Beowulf_Cotton_MS_Vitellius_A_XV_f._132r.jpg|thumb|Manuskritong nakasulat sa [[panulatang unsiyal]] ng [[epikong tula]] na ''[[Beowulf]]'' sa [[Lumang Ingles]], isinulat noong bandang taong 975 hanggang 1025.{{pb}} Nagsimula ang tula sa: {{lang|ang|Hƿæt ƿē Gārde{{\}}na ingēar dagum þēod cyninga{{\}}þrym ge frunon ...}}[Pakinggan! Ating narinig ang kadakilaan ng nagdaang panahon ng mga katutubong hari ng mga {{Lang|ang|Gār-Dene}} [isang maalamat na tribo ng [[mga Danes]]<nowiki>] ...]</nowiki>]] [[Lumang Ingles]], o Anglo-Sahon, ang pinakaunang anyo ng wikang Ingles na ginamit mula bandang taong 450 hanggang 1150. Nagmula ito sa mga dayalekto ng [[mga kanlurang wikang Hermaniko]], minsang tinutukoy bilang [[mga wikang Anglo-Prisyano]] o di kaya'y [[mga wikang Hermaniko ng Dagat Hilaga]], na sinasalita sa rehiyon ng [[Prisya]], [[Mababang Sahonya]], at katimugang [[Jutland]] (sakop ngayon ng [[Dinamarka]] at [[Alemanya]]) ng mga Hermanikong kilala sa kasaysayan bilang [[mga Anglo]], [[Mga Sahon|Sahon]], at [[Mga Yuto|Yuto]].<ref>{{Cite book |last=Baugh |first=Albert |title=A History of the English Language |date=1951 |publisher=Routledge & Kegan Paul |location=London |pages=60–83, 110–130 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles}}</ref> Simula noong ikalimang siglo, [[Paninirahan ng mga Anglo-Sahon sa Britanya|tumira]] ang mga Anglo-Sahon sa Britanya matapos itong [[Pagtatapos ng panahon ng mga Romano sa Britanya|lisanin ng mga Romano]]. Pagsapit ng ikapitong siglo, Lumang Ingles na ang pangunahing wikang sinasalita sa lugar at pinalitan ang mga [[wikang Karaniwang Britoniko]] at [[Britanikong Latin]] na sinalita noong [[Romanong Britanya|panahon ng mga Romano]].{{sfn|Collingwood|Myres|1936}}{{sfn|Graddol|Leith|Swann et al.|2007}}{{sfn|Blench|Spriggs|1999}} Ang wika gayundin sa lugar ng [[Inglatera]] ay parehong pinangalan mula sa mga Anglo.{{sfn|Bosworth|Toller|1921}} Nahahati ang Lumang Ingles sa dalawang dayalektong Angliko ([[Mersiyano]] at [[Nortumbriyo]]) at dalawang dayalektong Sahon ([[Kentiko]] at [[Kanlurang Sahon]]).{{sfn|Campbell|1959|p=4}} Dahil sa impluwensiya ng [[kaharian ng Wessex]] at ang reporma sa edukasyon noong panahon ni [[Alfredo ang Dakila|haring Alfredo]] noong ikasiyam na siglo, Kanlurang Sahon ang siyang naging [[Pamantayang wika|pamantayan]] sa pagsusulat sa Lumang Ingles.{{sfn|Toon|1992|loc=Chapter: Old English Dialects}} Nakasulat ang [[Panulaang epiko|epikong tula]] na ''[[Beowulf]]'' sa Kanlurang Sahon, habang nakasulat naman sa Nortumbriyo ang pinakalumang [[tula]] sa wikang Ingles na ''[[Himno ni Caedmon]]''.{{sfn|Donoghue|2008}} Gayunpaman, nalinang ang Modernong Ingles mula sa dayalektong Mersiyano habang nalinang naman ang [[wikang Scots]] mula sa Nortumbriyo. Isinulat ang ilang mga pinakamaagang tala ng Lumang Ingles gamit ng [[alpabetong runiko]],{{sfn|Gneuss|2013|p=23}} bagamat ginamit kalaunan ang [[alpabetong Latin]] pagsapit ng ikapitong siglo; gumamit ito ng mga [[Panulatang unsiyal|kalahating unsiyal]] na titik at may kasama ring mga runikong titik na ''[[wynn]]'' {{angbr|{{lang|ang|ƿ}}}}, ''[[Thorn (titik)|thorn]]'' {{angbr|{{lang|ang|þ}}}}, at mga binagong titik Latin na ''[[eth]]'' {{angbr|{{lang|ang|ð}}}} at ''[[Æ|ash]]'' {{angbr|{{lang|ang|æ}}}}.{{sfn|Gneuss|2013|p=23}}{{sfn|Hogg|Denison|2006a|pp=30–31}} Malaki ang pagkakaiba ng Lumang Ingles sa modernong anyo ng wika. Hindi ito mauunawaan ng isang mananalita ng Ingles sa ika-21 siglo nang walang pagsasanay. Halos kapareho ang [[Balarila ng Lumang Wikang Ingles|balarila nito]] sa [[Balarila ng wikang Aleman|balarila]] ng [[wikang Aleman]]: maraming mga [[impleksiyon]] sa dulo ng salita at anyo ang mga [[pangngalan]], [[pang-uri]], [[panghalip]], at [[pandiwa]], at mas malaya ang [[ayos ng salita]] nito kesa sa modernong anyo nito. May mga anyo ang Modernong Ingles para sa [[Kaukulan (balarila)|kaukulan]] ({{Lang|en|grammatical case}}) ng panghalip (halimbawa [panlalaki] 'siya': {{Lang|en|he, him, his}}) at may iilan din para naman sa mga pandiwa (halimbawa 'magsalita': {{Lang|en|speak, speaks, speaking, spoke, spoken}}), pero sa Lumang Ingles, meron ding mga kaukulan para sa mga pangngalan at may mga dagdag na impleksiyon din ang mga pandiwa para sa [[Katauhan (balarila)|katauhan]] at [[kailanan]].{{sfn|Hogg|1992a}}{{sfn|Smith|2009}}{{sfn|Trask|2010}} === Impluwensiya ng Lumang Nordiko === Sa pagitan ng ikawalo hanggang ika-11 siglo, sumailalim ang Ingles na sinasalita sa ilang mga rehiyon sa impluwensiya ng [[Lumang Nordiko]], na isang [[Hilagang wikang Hermaniko]]. Dahil sa sunod-sunod na pagkolonisa ng [[mga Nordiko]] sa ilang bahagi ng Britanya noong panahong ito, nakakasalamuha ng mga mananalita ng Lumang Ingles sa mga mananalita ng Lumang Nordiko. Pinakamatindi ang interaksyon sa dalawang wika sa mga barayti ng wikang sinasalita sa hilagang-silangan na sakop noon ng [[Danelaw]] sa rehiyon ng [[York]]. Sa kasalukuyan, pinakamakikita ang impluwensiyang ito sa wikang Scots at sa [[Hilagang Ingles]]. Nakasentro ang impluwensiya ng mga Nordiko sa [[Lindsey]] sa [[Midlands]]. Matapos mapasailalim ang Lindsey sa kapangyarihan ng mga Anglo-Sahon noong taong 920, mabilis na kumalat ang Ingles sa naturang rehiyon. Sa modernong Ingles, ang impluwensiya ng mga Nordiko ay makikita sa [[panghalip]] sa ikatlong katauhan na nagsisimula sa ''th-'' ('sila', 'nila', 'kanila': {{Lang|en|they, them, their}}), na siyang pumalit sa mga orihinal na panghalip ng Anglo-Sahon na nagsisimula naman sa ''h-'' ({{Lang|ang|hie, him, hera}}).{{sfn|Thomason|Kaufman|1988|pp=284–290}} Makikita rin ito sa mga hiram na salita na pumalit sa mga katutubong Lumang Ingles kagaya ng {{Lang|en|give}} ('magbigay'), {{Lang|en|get}} ('kumuha'), {{Lang|en|sky}} ('langit'), {{Lang|en|skirt}} ('palda'), at {{Lang|en|egg}} ('itlog'). Mauunawaan ang Lumang Nordiko nang maayos-ayos ng mga mananalita ng ilang mga dayalekto ng Lumang Ingles, lalo na sa may hilaga.{{sfn|Kastovsky|1992|pp=320, 332}} === Gitnang Ingles === {{Quote box||align=right|quoted=true|salign=right|quote={{lang|enm|Englischmen þeyz hy hadde fram þe bygynnyng þre manner speche, Souþeron, Northeron, and Myddel speche in þe myddel of þe lond, ... Noþeles by comyxstion and mellyng, furst wiþ Danes, and afterward wiþ Normans, in menye þe contray longage ys asperyed, and som vseþ strange wlaffyng, chyteryng, harryng, and garryng grisbytting.}}{{pb}}[Bagamat sa simula pa lamang, may tatlong paraan na ang mga Ingles sa pagsasalita, yaong nasa Katimugan, nasa Hilaga, at nasa Midlands sa gitna ng bansa, ... Gayunpaman, dahil sa pakikihalubilo at paghahalo, umusbong ang wika ng bansa mula sa mga ito, habang may iilan na gumagamit pa rin ng kakaibang pag-uutal, daldalan, ungol, at nakakarinding ngitngitan.]|source=[[Juan ng Trevisa]], {{circa|1385}}{{sfn|Hogg|2006|pp=360–361}}|width=300px}} Karaniwang pinepetsahan ang pagsisimula ng [[Gitnang Ingles]] sa [[Normanong Pagsakop ng Inglatera|pananakop ng mga Normando]] sa Britanya mula noong 1066. Sa mga sumunod na siglo pagkatapos, sumailalim ang Ingles sa matinding impluwensiya ng anyo ng [[Lumang Pranses]] na sinasalita ng mga Normando na nanirahan sa Inglatera at naging bago nitong namumunong uri; kilala ito ngayon bilang [[Lumang Normando]]. Sa paglipas ng mga dekada, pawang mga naging bihasa sa dalawang wika ang parehong gitna at nakatataas na uri ng lipunan, mapa-Ingles man o Normando. Pagsapit ng 1150, bihira na lang sa panahong ito ang mga miyembro ng aristokrasya na marunong lamang ng Pranses.{{sfn|Townend|2012|pp=81–82}} Kalaunan, nalinang ang wikang Pranses na ginagamit ng mga Normando bilang [[wikang Anglo-Normando]].<ref>{{cite book |last=Short |first=Ian |title=A Companion to the Anglo-Norman World|trans-title=Gabay sa Mundong Anglo-Normando |chapter=Language and Literature|trans-chapter=Wika at Panitikan |lang=en|publisher=Boydell and Brewer |date=2002 |isbn=978-1-84615-046-3 |doi=10.1017/9781846150463.011 |pages=191–214}}</ref> Matuturo rin ang paghihiwalay ng Luma sa Gitnang Ingles sa kapanahunan ng paggawa sa komposisyong ''[[Orculum]]'' ng [[Mga Agustino|Agustinong kanon]] na si [[Orrm]] noong ika-12 siglo, na nagtatampok sa paghahalo ng mga elemento ng Lumang Ingles at Anglo-Normando sa kauna-unahang pagkakataon.{{sfn|Townend|2012|pp=99–100}} Samantala, nanatili pa ring marunong lamang sa Ingles ang mababang uri, na kumakatawan sa napakalaking bahagdan ng populasyon. Sa panahong ito, maraming hiram na salita ang ginamit nila na may kinalaman sa politika, batas, at iba pang mga prestihiyosong gawain.{{sfn|Svartvik|Leech|2006|p=39}} Halimbawa, nagmula sa Pranses na {{Lang|fr|trône}} ang salitang Ingles na {{Lang|en|throne}}, na tumutukoy sa pisikal na inuupuan ng isang hari gayundin sa metaporikal na kapangyarihan nito.<ref>{{cite journal |url=https://scholarworks.harding.edu/tenor/vol5/iss1/5 |title=Effects of the Norman Conquest on the English Language|trans-title=Mga Epekto ng Pananakop ng mga Normando sa Wikang Ingles|lang=en|first=Curt |last=Baker |date=Spring 2016 |journal=Tenor Times |volume=5}}</ref> Naging simple rin sa panahong ito ang mga impleksiyon ng Ingles, maaaring dahil sa paghahalo ng Lumang Nordiko at Lumang Ingles, na pawang parehas sa [[Morpolohiya (lingguwistika)|morpolohiya]] ngunit magkaiba ng impleksiyon. Nawala rin ang pagkakaiba ng [[kaukulang palagyo]] (nominatibo) at [[Kaukulang palayon|palayon]] (akusatibo) maliban sa mga [[panghalip panao]], nawala rin ang [[kaukulang pagamit]] (instrumental), at naging para lamang sa [[Pag-aari (balarila)|pag-aari]] ang [[kaukulang paari]] (henetibo). Naging regular din ang maraming mga di-regular na anyo ng impleksiyon,{{sfn|Lass|1992|pp=103–123} at naging payak rin ang sistema ng [[Kasunduan (balarila)|kasunduan]] sa mga pangungusap, na humantong sa isang hindi gaanong malayang [[ayos ng salita]].{{sfn|Fischer|van der Wurff|2006|pp=111–113}} Ilan sa mga sikat na panitikang naisulat sa Gitnang Ingles ang ''[[Mga Kuwento sa Canterbury]]'' ({{Circa|1400}}) ni [[Geoffrey Chaucer]] at [[Ang Kamatayan ni Arturo|''Ang Kamatayan ni Arturo'']] (1485) ni [[Thomas Malory]]. Naging talamak sa panahong ito ang paggamit sa panitikan ng [[dayalekto]] ng mga rehiyon, kagaya sa mga gawa ni Chaucer.<ref>{{cite web |last1=Horobin |first1=Simon |title=Chaucer's Middle English |trans-title=Gitnang Ingles ni Chaucer|lang=en|url=https://opencanterburytales.dsl.lsu.edu/refmideng/ |website=The Open Access Companion to the Canterbury Tales |publisher=Louisiana State University|quote=The only appearances of their and them in Chaucer's works are in the Reeve's Tale, where they form part of the Northern dialect spoken by the two Cambridge students, Aleyn and John, demonstrating that at this time they were still perceived to be Northernisms |archive-date=3 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203092713/https://opencanterburytales.dsl.lsu.edu/refmideng/ |url-status=live}}</ref> Mababasa sa [[Bibliya ni Wycliffe|unang salin sa Ingles]] ni [[John Wycliffe]] sa [[Bibliya]] noong 1382 ang [[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]] 8:20 bilang: "{{Lang|enm|Foxis han dennes, and briddis of heuene han nestis}}" ('May mga lungga ang mga [[soro]], at may mga pugad ang mga [[ibon]] sa langit').<ref>{{cite web |last=Wycliffe |first=John |url=http://wesley.nnu.edu/fileadmin/imported_site/wycliffe/wycbible-all.pdf |publisher=Wesley NNU |title=Bible|trans-title=Bibliya |lang=en |archive-date=2 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202202047/http://wesley.nnu.edu/fileadmin/imported_site/wycliffe/wycbible-all.pdf |url-status=live}}</ref> Mapapansin rito na may [[Panlapi|hulaping]] ''-n'' pa rin sa [[Pandiwa|pandiwang]] {{Lang|en|have}} ('magkaroon') pero wala na sa mga [[pangngalan]]. : === Maagang Modernong Ingles === [[File:Great_Vowel_Shift2a.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Great_Vowel_Shift2a.svg|thumb|Ang [[Malawakang Pagbabago ng Patinig]] na naganap sa mga mahahabang patinig ng Maagang Modernong Ingles. Matapos naging mga diptonggo {{IPA|/ai au/}} ang mga [[nakabukang patinig]] {{IPA|/iː uː/}}, umangat nang isang antas kalaunan ang bawat [[nakasarang patinig]] upang matumbasan ang pagbabago.]] Saklaw ng [[Maagang Modernong Ingles]] ng ika-14 hanggang ika-18 siglo ang pagsimple pa lalo na sistema ng impleksiyon, pagsasakodigo sa wika, at ang tinatawag na [[Malawakang Pagbabago sa Patinig]], kung saan nagsimulang lumipat ang mga [[patinig]] sa mga salitang Ingles patungo sa modernong bigkas nito. [[Pag-angat (lingguwistika)|Umangat]] ang mga [[Gitnang patinig|gitna]] at [[nakabukang patinig]] at [[Paghahati sa patinig|nahati]] bilang mga [[diptonggo]] ang mga [[nakasarang patinig]]. Halimbawa, binibigkas noon ang salitang Ingles na {{Lang|en|bite}} ('kagat', binabasa ''bayt'') bilang {{Lang|en|beet}} ('[[remolatsa]]') sa kasalukuyan, at binibigkas naman noon ang {{Lang|en|bout}} sa {{Lang|en|about}} ('tungkol', binabasa ''abawt'') bilang {{Lang|en|boot}} ('bota') sa kasalukuyan. Ito ang dahilan kung bakit may malaking pinagkaiba ang pagbigkas sa mga salitang Ingles at sa pagbaybay sa mga ito; ito rin ang dahilan bakit maraming pwedeng maging tunog ang bawat patinig ng Ingles kumpara sa ibang mga wika.{{sfn|Lass|2000a}}{{sfn|Görlach|1991|pp=66–70}} Nagsimula maging prestihiyoso ang paggamit sa wikang Ingles, kumpara sa Normandong Pranses, sa kasagsagan ng kapanahunan ni [[Enrique V ng Inglatera]]. Sinimulang gamitin ng [[Court of Chancery]] sa [[Westminster, London|Westminster]] ang Ingles sa mga [[Writ|opisyal na dokumento]] nito noong bandang 1430, at nabuo dahil rito ang isang bagong pamantayang anyo ng Gitnang Ingles na tinatawag na [[Pamantayang Chancery]] mula sa mga dayalekto ng [[London]] at [[Silangang Midlands]]. Noong 1476, ipinakilala ni [[William Caxton]] sa Inglatera ang [[palimbagan]], na lalong nagpalawak pa sa impluwensiya ng naturang pamantayan ng Ingles.{{sfn|Nevalainen|Tieken-Boon van Ostade|2006|pp=274–279}} Kabilang sa mga panitikang nakasulat sa Maagang Modernong Ingles ang mga gawa ni [[William Shakespeare]] gayundin ang [[King James Version|Bersiyon ni Haring Jaime]] (KJV) ng Bibliya noong 1611. Bagamat halos katulad na ng modernong bigkas at baybay ang mga salita sa puntong ito, may mga pagkakaiba pa rin sa bigkas mula sa modernong Ingles, kagaya ng pagbigkas pa rin sa mga kumpol-katinig na {{IPA|/kn ɡn sw/}} sa {{Lang|en|knight}} ('[[kabalyero]]'), {{Lang|en|gnat}} ('[[niknik]]'), at {{Lang|en|sword}} ('[[espada]]'), na sa ngayo'y pawang mga di na binibigkas ang isa sa mga katinig nito.{{Efn|Hindi na binibigkas ang ''k'' at ''g'' sa {{IPA|/kn/}} at {{IPA|/gn/}}, habang di naman binibigkas na ang ''w'' sa {{IPA|/sw/}}.}} Ilan sa mga tampok ng Maagang Modernong Ingles na ginamit ni Shakespeare ay maituturing na'ng laos o makaluma sa modernong mambabasa nito.{{sfn|Cercignani|1981}} Mababasa ang [[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]] 8:20 sa KJV bilang: "{{Lang|en|The Foxes have holes and the birds of the ayre have nests.}}" ('May mga lungga ang mga soro habang may mga pugad ang mga ibon ng himpapawid.') Dito, mapapansin ang pagkawala ng mga [[Kaukulan (lingguwistika)|kaukulan]] at ang resulta nito tulad halimbawa ng paggamit sa ayos na [[paksa–pandiwa–layon]] ({{Lang|en|subject–verb–object}}) at sa salitang {{Lang|en|of}} bilang pamalit sa nawalang [[kaukulang paari]]. Makikita rin dito ang mga hiram na salitang nagmula sa Pranses kagaya ng {{Lang|en|ayre}} (ngayo'y {{Lang|en|air}}, 'himpapawid') at sa ibang mga kaso, nagpalit mismo sa katutubong salita nito tulad ng {{Lang|en|bird}} ('ibon') na pumalit sa Lumang Ingles na {{Lang|ang|fugol}}.{{sfn|Lass|2006|pp=46–47}} === Pagkalat === Pagsapit ng huling bahagi ng ika-18 siglo, naipakalat ng [[Imperyong Britaniko]] ang wikang Ingles sa mga teritoryo at nasasakupan nito. Dahil sa paggamit sa kalakalan, agham at teknolohiya, diplomasya, sining, at pormal na edukasyon, Ingles ang naging pinakaunang tunay na pandaigdigang wika, na ginagamit sa pandaigdigang komunikasyon.{{sfn|How English evolved into a global language|2010}}{{sfn|The Routes of English}} Ginamit ito sa Hilagang Amerika, ilang bahagi ng Aprika, Oseaniya, at iba pang mga rehiyon. Nang lumaya ang mga bansang may maraming [[katutubong wika]], Ingles ang ginamit nilang [[opisyal na wika]] upang maiwasan ang mga politikal na balakid dahil sa paggamit sa isang katutubong wika kesa sa iba.{{sfn|Romaine|2006|p=586}}{{sfn|Mufwene|2006|p=614}}{{sfn|Northrup|2013|pp=81–86}} Bumilis pa lalo ang pagkalat ng wika dahil sa mabilis na paglaki ng impluwensiya sa kultura at politika ng [[Estados Unidos]] matapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], gayundin sa pagbobrodkast sa buong mundo sa wikang Ingles ng mga brodkaster tulad ng [[BBC]] ng [[Reyno Unido]].{{sfn|Graddol|2006}}{{sfn|Crystal|2003a}} Ingles ang pinakaginagamit na wika sa ika-21 siglo.{{sfn|McCrum|MacNeil|Cran|2003|pp=9–10}} Habang nalilinang ang modernong Ingles, nabuo ang mga pamantayang gabay para sa wika, na ginamit kalaunan sa opisyal na paraan kagaya halimbawa sa pampublikong edukasyon at pahayagan. Noong 1755, nilathala ni [[Samuel Johnson]] ang ''[[Dictionary of the English Language]]'', na nagpakilala sa pamantayang pagbaybay at paggamit sa mga salita. Samantala, nilathala naman ng Amerikanong si [[Noah Webster]] noong 1828 ang isang [[Diksiyonaryong Webster|diksiyonaryo]] na may layuning makapagtatag ng isang pamantayang anyo sa pagsusulat at pagsasalita ng [[Amerikanong Ingles]] na hiwalay sa pamantayan ng Britanya. Sa Britanya, unti-unting bumaba ang tingin sa mga dayalekto at barayti ng [[Britanikong Ingles]] na wala sa pamantayan, na nagpabilis sa paggamit ng mga prestihiyosong dayalekto ng mga nasa gitnang uri.{{sfn|Romaine|1999a}} Sa modernong Ingles, wala na halos mga kaukulan; tanging makikita na lang ito sa mga [[panghalip]]. Halos matatag na rin ang [[paksa–pandiwa–layon]] (SVO) na [[ayos ng salita]].{{sfn|Romaine|1999a}} Naging talamak na rin ang paggamit sa ilang mga pagbabago sa wika kagaya ng [[Do-support|paggamit ng salitang ''do'']] para sa mga kaso kung saan kinakailangang [[Pagbaliktad sa paksa at pantulong|baliktarin]] ang mga [[sugnay]] tulad sa mga tanong.{{Efn|Isang halimbawa nito ang paggawa ng mga tanong sa pamamagitan ng pagbaliktad sa [[pandiwang pantulong]] ({{lang|en|auxiliary verb}}, hal. {{lang|en|is, are, am}}) at sa paksa: ang "{{lang|en|He will laugh}}" ('Tatawa siya') ay nagiging "{{lang|en|Will he laugh?}}" ('Tatawa ba siya?') sa anyong patanong nito. Gayunpaman, kung walang pandiwang pantulong, ginagamit ang salitang {{lang|en|do}} bilang pamalit sa nawawalang pandiwa: ang "{{lang|en|He laughs.}}" ('Tumawa siya') ay nagiging "{{lang|en|Did he laugh}}" ('Tumawa ba siya?'). Pansinin na nasa anyong pangnakaraan ang pandiwang {{lang|en|do}} ({{lang|en|did}}) rito.}} Dumami rin ang mga kaso ng paggamit sa anyong progresibo (mga nagtatapos sa hulaping {{Lang|en|–ing}} ng [[pandiwa]], at tuloy-tuloy ring nagiging regular ang mga pandiwang may di-regular na anyo (hal. {{Lang|en|dreamed}} ('napanaginipan') imbes na {{Lang|en|dreamt}}) gayundin sa paggamit pa lalo sa mga analitikal na alternatibo sa mga impleksiyon (hal. {{Lang|en|more polite}} ('mas magalang') imbes na {{Lang|en|politer}}). Dahil sa tindi ng presensiya sa midya ng Amerikanong Ingles, naiimpluwensiyahan na rin pati ang Britanikong Ingles.{{sfn|Leech|Hundt|Mair|Smith|2009|pp=18–19}}{{sfn|Mair|Leech|2006}}{{sfn|Mair|2006}} == Heograpiya == [[File:Detailed_SVG_map_of_the_Anglophone_world.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Detailed_SVG_map_of_the_Anglophone_world.svg|thumb|{{legend|#045a8d|Katutubong wika ng mayorya}} {{legend|#0674b6|Katutubong wika ng mayorya at isa sa mga opisyal na wika}} {{legend|#439dd4|Opisyal na wika pero katutubong wika ng minorya}} {{legend|#9bbae1|Pangalawang wika: sinasalita ng lagpas 20% ng populasyon, ''de facto'' na wika ng trabaho, pamahalaan, edukasyon, atbp.<ref name="Ethnologue26" />}}]] Ayon sa isang ulat noong 2016, tinatayang nasa 400 milyong katao ang [[Katutubong wika|katutubong mananalita]] ng wikang Ingles, at nasa 1.1 bilyong katao naman ang nagsasalita nito bilang [[pangalawang wika]].<ref>{{cite web |last1=Breene |first1=Keith |date=15 November 2019 |title=Which countries are best at English as a second language? |trans-title=Ano-anong mga bansa at pinakamagaling mag-Ingles bilang pangalawang wika? |url=https://www.weforum.org/agenda/2016/11/which-countries-are-best-at-english-as-a-second-language-4d24c8c8-6cf6-4067-a753-4c82b4bc865b |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161125144549/https://www.weforum.org/agenda/2016/11/which-countries-are-best-at-english-as-a-second-language-4d24c8c8-6cf6-4067-a753-4c82b4bc865b/ |archive-date=25 November 2016 |access-date= |publisher=World Economic Forum |language=en}}</ref> Ingles ang wika na may pinakamaraming mananalita sa kabuuan, na sinasalita sa lahat ng kontinente.{{sfn|Crystal|2003b|p=106}} Nakadepende ang dami ng mga mananalita bilang pangalawang wika o bilang banyagang wika sa antas ng kagalingan, mula 400 milyon hanggang lagpas 1 bilyon.{{sfn|Crystal|2003b|pp=108–109}} Tinataya naman noong 2003 na mas marami ang mananalita ng Ingles bilang pangalawang wika kumpara sa mga katutubong mananalita nito nang tatlo sa isa.{{sfn|Crystal|2003a|p=69}} === Tatlong bilog ng Ingles === [[File:EF_English_Proficiency_Index_2019_Europe.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:EF_English_Proficiency_Index_2019_Europe.svg|thumb|Kagalingan sa wikang Ingles ng piling mga bansa sa [[Europa]] at [[Dagat Mediteraneo|Mediteraneo]] ayon sa isang ulat noong 2019:<ref>{{cite web |title=EF English Proficiency Index 2019 |url=https://www.ef.com/assetscdn/WIBIwq6RdJvcD9bc8RMd/cefcom-epi-site/reports/2019/ef-epi-2019-english.pdf |pages=6–7 |language=en}}</ref> {{legend|#407294|Napakataas (63.07–70.27)}} {{legend|#5A857D|Mataas (58.26–61.86)}} {{legend|#9DBB88|Katamtaman (52.50–57.38)}} {{legend|#E7CB5B|Mababa (48.69–52.39)}} {{legend|#F47B4B|Napakababa (40.87–48.19)}} {{legend|#c0c0c0|Hindi kasama sa ulat}}]] Grinupo ng [[Lingguwistika|lingwistang]] si [[Braj Kachru]] ang mga bansa sa mundo sa tatlong bilog ayon sa antas ng paggamit sa wikang Ingles rito. Ipinapakita ng modelong ito ang pagkalat ng Ingles mula sa mga katutubong bansa nito patungo sa iba, gayundin sa dami ng gumagamit nito sa isang partikular na bansa. Tinatawag ang tatlong bilog bilang "loob", "labas", at "lumalawak". Maaaring gumalaw ang mga bansa papaloob o papalabas depende sa magiging kahihinatnan ng wika rito sa hinaharap.{{sfn|Kachru|2006|p=196}}{{sfn|Svartvik|Leech|2006|p=2}} * '''Loobang bilog''' ({{Lang|en|inner circle}}) ang mga bansa na may malaking porsyento ng populasyon ang katutubong mananalita ng Ingles. Kabilang rito ang [[Reyno Unido]], [[Estados Unidos]], [[Canada|Kanada]], [[Australia]], [[Nueva Selanda]], [[Irlanda]], at [[Timog Aprika]].{{sfn|Kachru|2006|p=196}} * '''Labas na bilog''' ({{Lang|en|outer circle}}) ang mga bansa na may mas maliit na bilang ng mga katutubong mananalita ng Ingles ngunit ginagamit bilang pangalawang wika para sa mga pang-araw-araw na gawain at institusyon kagaya sa edukasyon, pamahalaan, at negosyo. Kabilang rito ang [[Pilipinas]], gayundin ang [[Nigeria]], [[Indiya|India]], [[Pakistan]], [[Malaysia|Malasya]], [[Singapore|Singapura]], at [[Jamaica|Hamayka]].{{sfn|Bao|2006|p=377}} * '''Lumalawak na bilog''' ({{Lang|en|expanding circle}}) ang mga bansa kung saan hindi karaniwang sinasalita ang Ingles at tinuturo bilang isang banyagang wika. Sa mga bansang ito kumakalat ang wikang Ingles dahil sa katayuan nito bilang isang pandaigdigang wika.{{sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=5}} === Plurisentrikong wika === Isang [[plurisentrikong wika]] ang Ingles; ibig sabihin, wala itong iisang pambansang otoridad na namamahala sa pamantayan ng wika.{{sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=2}}{{sfn|Romaine|1999}}{{sfn|Baugh|Cable|2002}} Madalas na sinusundan ng sinasalitang Ingles lalo na sa brodkasting ang mga pambansang pamantayan sa pagbigkas na kinagisnan imbes na isinakodigo. Karaniwang malalaman sa kanilang [[aksent]] kung saan nagmula ang mga brodkaster,{{sfn|Trudgill|2006}} pero madalas na sinusulat ang iskrip sa mga balita sa isang [[Ortograpiya ng wikang Ingles|pandaigdigang anyo ng pamantayang Ingles]]. Tipikal na dinidikta ng konsenso mula sa mga iskolar ng wika ang mga karaniwang gawi sa pagsusulat sa Ingles, hindi mula sa isang pamahalaan o pandaigdigang organisasyon.{{sfn|Ammon|2008|pp=1537–1539}} Maiintindihan ng mga Amerikanong tagapakinig ang maraming brodkast na nagmula sa Britanya at kabaligtaran. Maiintindihan ng mga mananalita ng Ingles ang karamihan sa kahit anong mga programa sa radyo at telebisyon gayundin sa mga pelikulang nagmula sa mga [[Anglospero|bansang nagsasalita ng Ingles]].{{sfn|Svartvik|Leech|2006|p=122}} Parehong may pormal at di-pormal na estilo ang pamantayan at panrehiyong barayti ng Ingles, at tanging nagkakaiba lamang sa mga salitang ginagamit (hal. {{Lang|en|lift}} sa Britanya habang {{Lang|en|elevator}} sa Amerika), sintaksis (hal. {{Lang|en|on the weekend}} sa Amerika habang {{Lang|en|at the weekend}} sa Britanya), at paggamit sa teknikal at di-teknikal na rehistro.{{sfn|Trudgill|Hannah|2008|pp=5–6}} Dahil sa kasaysayan ng paninirahan sa mga bansang nasa loobang bilog, nagawang maipantay ng Britanya ang pagkakaiba sa dayalekto at makagawa ng mga anyong [[koine]] ng Ingles sa [[Timog Aprika]], [[Australya|Australia]], at [[Nueva Selanda]].{{sfn|Deumert|2006|p=130}} Mabilis na natutong mag-Ingles ang marami sa mga migranteng nanirahan sa Estados Unidos. Sa kasalukuyan, malaking bahagdan ng populasyon ng Estados Unidos ngayon ay kaya lamang magsalita ng iisang wika.{{sfn|Deumert|2006|p=131}}{{sfn|Ryan|2013|loc=Table 1}} Ukol sa pambansang katayuan ng wikang Ingles sa mga piling bansa, * Sa Australia, walang itinalagang opisyal na wika sa parehong pambansa at pang-estadong lebel.<ref>{{Cite journal |last=Ward |first=Rowena |date=2019 |title='National' and 'Official' Languages Across the Independent Asia-Pacific |trans-title='Pambansa' at 'Opisyal' na mga Wika ng Malayang Asya-Pasipiko|lang=en|journal=Journal of Multidisciplinary International Studies |volume=16 |issue=1/2 |pages=83–84 |doi=10.5130/pjmis.v16i1-2.6510 |doi-access=free}}</ref> * Sa [[Kanada]], parehong opisyal na wika sa pambansang lebel ang Ingles at [[Wikang Pranses|Pranses]].<ref>{{cite web |url=http://news.gc.ca/web/article-eng.do?m=/index&nid=480459 |archive-url=https://archive.today/20130410031606/http://news.gc.ca/web/article-eng.do?m=/index&nid=480459 |url-status=dead |archive-date=10 April 2013 |title=40 Years of the Official Languages Act |publisher=Department of Justice Canada |lang=en|trans-title=40 Taon ng Official Languages Act}}</ref> Opisyal na wika (o isa sa mga opisyal na wika) rin sa anim na lalawigan at tatlong teritoryo ang Ingles, habang wala namang itinalagang opisyal na wika sa tatlong lalawigan. Sa [[Québec|Quebec]], Pranses lamang ang tanging opisyal na wika nito.<ref>{{cite web |url=https://www.legisquebec.gouv.qc.ca/en/tdm/cs/C-11 |title=Charter of the French language |last= |first= |date=26 March 2024 |website=Légis Québec |publisher=Québec Official Publisher |lang=en|trans-title=Karta ng Wikang Pranses}}</ref> * Sa [[Republika ng Irlanda|Irlanda]], Ingles ang itinalagang pangalawang wika ng bansa, habang [[Wikang Irlandes|Irlandes]] naman ang itinalagang unang wika.<ref>{{cite web |url=https://www.irishstatutebook.ie/eli/cons/en/html#part2 |title=Article 8 of the Constitution of Ireland|trans-title=Artikulo 8 ng Saligang-batas ng Irlanda|lang=en|last= |first= |date=January 2020 |website=Irish Statute Book}}</ref> * Bagamat mayorya ng populasyon ng Nueva Selanda ang nagsasalita ng Ingles, tanging [[Wikang Māori|Maori]] at ang [[Wikang nakasenyas ng Nueva Selanda|pambansang wikang nakasenyas]] nito ang itinalagang opisyal na wika ng bansa.<ref>{{cite web |title=Maori Language Act 1987 |url=http://www.legislation.govt.nz/act/public/1987/0176/latest/DLM124116.html |lang=en}}</ref> <ref>{{cite news |url=http://tvnz.co.nz/view/page/488120/696482 |title=Recognition for sign language |date=6 April 2006 |work=[[Television New Zealand]] |trans-title=Pagkilala sa wikang nakasenyas |lang=en |access-date=21 Enero 2026 |archive-date=15 Mayo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515221254/http://tvnz.co.nz/view/page/488120/696482 |url-status=dead }}</ref> * Walang itinalagang opisyal na wika sa [[Reyno Unido]]. Gayunpaman, sa [[Gales]] at [[Hilagang Irlanda]], Ingles ang isa sa mga opisyal na wika nito.<ref>{{cite journal |last1=Huws |first1=Catrin Fflur |title=The Welsh Language Act 1993: A Measure of Success?|trans-title=Ang Welsh Language Act 1993: Panukat sa Tagumpay?|lang=en |journal=Language Policy |date=June 2006 |volume=5 |issue=2 |pages=141–160 |doi=10.1007/s10993-006-9000-0}}</ref><ref>{{Cite news |date=26 October 2022 |title=Irish language and Ulster Scots bill clears final hurdle in Parliament|trans-title=Nalampasan na ng panukalang Irish language at Ulster Scots ang huling balakid nito sa Parlamento|lang=en|work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-63402597}}</ref> Walang itinalagang opisyal na wika sa [[Eskosya]] at [[Inglatera]]. * Sa [[Estados Unidos]], Ingles ang itinalagang opisyal na wika ng bansa sa bisa ng isang kautusang tagapagpaganap noong 2025.<ref>{{Cite news |last1=Ho |first1=Vivian |last2=Pannett |first2=Rachel |date=1 March 2025 |title=A Trump order made English the official language of the U.S. What does that mean? |trans-title=Ginawa sa bisa ng isang utos ni Trump ang wikang Ingles bilang opisyal na wika ng Estados Unidos. Ano'ng ibig sabihin nito?|lang=en|url=https://www.washingtonpost.com/nation/2025/03/01/trump-english-official-language-explainer/ |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> Opisyal na wika (o isa sa mga opisyal na wika) ang Ingles sa 32 estado at limang teritoryo. Walang itinalagang opisyal na wika sa natitirang 18 estado at sa [[Distrito ng Columbia]].<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/#people-and-society |title=United States |date=29 May 2024 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |trans-title=Estados Unidos |lang=en |access-date=21 Enero 2026 |archive-date=12 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211212224932/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/#people-and-society |url-status=dead }}</ref> === Pandaigdigang wika === [[File:Countries_in_which_English_Language_is_a_Mandatory_or_an_Optional_Subject.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Countries_in_which_English_Language_is_a_Mandatory_or_an_Optional_Subject.svg|thumb|Katayuan ng wikang Ingles sa pampublikong edukasyon sa bawat rehiyon:<ref>{{cite web |title=Countries in which English Language is a Mandatory or an Optional Subject |trans-title=Mga Bansa kung saan isang Kinakailangan o Mapipiling Asignatura ang Wikang Ingles |url=https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031000038/https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |archive-date=31 October 2022 |access-date= |publisher=The University of Winnipeg |language=en}}</ref>{{legend|#00a2e8|Kinakailangang asignatura}}{{legend|#ffc90e|Mapipiling asignatura}}{{legend|#ababab|Walang datos}}]] Inilalarawan minsan ang wikang Ingles bilang ang pinakaunang pandaigdigang ''[[lingua franca]]'',{{sfn|Graddol|2006}}{{sfn|Meierkord|2006|p=165}} o di kaya'y bilang ang pinakaunang [[pandaigdigang wika]].{{sfn|Brutt-Griffler|2006|pp=690–691}}{{sfn|Northrup|2013}} Pinakaginagamit na wika ang Ingles pagdating sa paglalathala, telekomunikasyon, kalakalan, libangan, at diplomasya.{{sfn|Northrup|2013}} Nakamit nito ang pagkapantay sa [[wikang Pranses]] noong 1919 sa kasagsagan ng negosasyon sa [[Kasunduan sa Versailles]].{{sfn|Phillipson|2004|p=47}} Pagsapit ng pagtatag sa [[Mga Nagkakaisang Bansa]] noong 1945, naging pangunahing wika na ang Ingles;{{sfn|Conrad|Rubal-Lopez|1996|p=261}} isa ito sa anim na opisyal na wika ng naturang organisasyon at ang kasalukuyang pinakaginagamit na wika sa pandaigdigang diplomasya at pakikipag-ugnayan.{{sfn|United Nations|2010}}{{sfn|Richter|2012|p=29}} Nakatalaga ang Ingles bilang isang opisyal na wika o di kaya'y wika ng trabaho sa maraming mga pandaigdigang organisasyon kagaya ng [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko]] (IOC), Ginagamit rin ito bilang wika ng trabaho kahit maging sa mga panrehiyong organisasyon kagaya ng [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya]] (ASEAN) at [[Ekonomikong Kooperasyon sa Asya-Pasipiko]] (APEC), kung saan hindi gaanong kalaganap ang paggamit sa naturang wika sa mga kasaping bansa nito. Sa [[Unyong Europeo]] (EU), Ingles ang karaniwang ginagamit na wika ng trabaho ng mga kasaping bansa nito kahit na pinapayagan ng unyon na gumamit ang mga kasapi nito ng kahit anong wika.{{sfn|Ammon|2006|p=321}} Ingles ang ginagamit na basehan sa mga [[kontroladong likas na wika]],{{sfn|Wojcik|2006|p=139}} gayundin bilang ang wikang ginagamit sa larangan ng [[paglalayag]] at [[Abyasyon|pagpapalipad]].{{sfn|International Maritime Organization|2011}}{{sfn|International Civil Aviation Organization|2011}} [[File:English_Proficiency_Index_by_country_as_of_2014.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:English_Proficiency_Index_by_country_as_of_2014.svg|thumb|English Proficiency Index noong 2014:<ref>{{cite web |title=Countries in which English Language is a Mandatory or an Optional Subject |trans-title=Mga Bansa kung saan isang Kinakailangan o Mapipiling Asignatura ang Wikang Ingles |url=https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031000038/https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |archive-date=31 October 2022 |access-date= |publisher=The University of Winnipeg |language=en}}</ref> {{legend|#225500|Napakataas (80–100%)}} {{legend|#44aa00|Mataas (60–80%)}} {{legend|#66ff00|Katamtaman (40–60%)}} {{legend|#99ff55|Mababa (20–40%)}} {{legend|#ccffaa|Napakababa (0.1–20%)}} {{legend|#c0c0c0|Walang datos}}]] Wikang Ingles ang pinaka-inaaral na banyagang wika sa mundo.{{sfn|Graddol|2006}}{{sfn|Crystal|2003a}} Nag-aaral ang karamihan sa mga tao ng Ingles dahil sa praktikal na kadahilanan at hindi sa ideolohiya.{{sfn|Kachru|2006|p=195}} Sa EU, Ingles ang pinakasinasalitang banyagang wika sa 19 sa 25 kasaping bansa nito kung saan hindi opisyal na wika ito. Ayon sa isang opisyal na poll noong 2012 (noong kasapi pa ang [[Reyno Unido]]) sa mga kasaping bansa na hindi opisyal na wika ang Ingles, 38% ng mga sumagot ay nagsabing kaya nilang makapagsalita ng Ingles sa antas ng pakikipag-usap sa iba.{{sfn|European Commission|2012|pp=21, 19}} Kinokonekta ang matinding impluwensiya ng Ingles sa pagbilis ng [[Kamatayan ng wika|kamatayan ng ibang mga maliliit na wika]];{{sfn|Crystal|2000}} dahil rito, inaakusahan din ang wika ng [[Imperyalismong pangwika|imperyalismo]] at marami rin ang aktibong tumututol sa paggamit nito.{{sfn|Jambor|2007}} Gayunpaman, patuloy pa ring dumadami ang mga mananalita ng Ingles dahil sa paniniwalang nagdadala ng kaginhawaan at mas mabuting buhay ang paggamit nito.{{sfn|Svartvik|Leech|2006|loc=Chapter 12: English into the Future}} Kinakailangang marunong sa wikang Ingles sa maraming mga larangan kagaya ng sa [[medisina]] at [[kompyuting]]. Bagamat magkasingpantay noon ang Ingles sa Pranses at [[Wikang Aleman|Aleman]] pagdating sa pananaliksik, Ingles na ang natatanging nananaig na wika sa kasalukuyan.{{sfn|Gordin|2015}} Makikita ang dominasyon nito sa [[maagham na paglalathala]] sa mga [[indeks]] ng mga [[siyentipikong dyornal]] kagaya ng ''Chemical Abstracts'': noong 1998, nasa lagpas 80% ng lahat na naka-indeks na siyentipikong artikulo ng dyornal ang nakasulat sa Ingles, 90% sa mga [[likas na agham]] noong 1996, at 82% sa [[araling pantao]] noong 1995.{{sfn|Brutt-Griffler|2006|pp=694–695}} Sa kasagsagan ng [[dekolonisasyon]] sa [[Imperyong Britaniko]] noong dekada 1950s at 1960s, patuloy na ginamit ng mga lumayang kolonya ang wikang Ingles imbes na alisin ito sa mga wika ng kanilang bansa.{{sfn|Mufwene|2006|p=614}}{{sfn|Northrup|2013|pp=81–86}} Halimbawa, patuloy na ginagamit sa [[India]] ang Ingles matapos nitong lumaya sa Reyno Unido. India ngayon ang ikatlong may pinakamaraming inilalathalang aklat sa naturang wika matapos ng [[Estados Unidos]] at Reyno Unido,{{sfn|Sailaja|2009|pp=2–9}} kahit na di lalagpas sa 5% ng populasyon nito ang marunong magsalita ng Ingles nang maayos. Noong 2004, ipinagpalagay ng iskolar na si David Crystal na India ang may pinakamalaking populasyon na kayang magsalita o makaunawa ng Ingles sa mundo,{{sfn|Crystal|2004}} bagamat marami ring iskolar na naniniwalang Estados Unidos pa rin ang may hawak sa naturang titulo.{{sfn|Graddol|2010}} Marami sa mga mananalita ng Ingles Aprika ang bahagi ng pamayanang "Apro-Sakson" ng kontinente.{{sfn|Mazrui|Mazrui|1998}} Pinaniniwalaan na mananatili ang Ingles bilang isang wikang [[koine]] sa hinaharap.{{sfn|Crystal|2006}} == Dayalekto, aksent, at barayti == Maraming [[Talaan ng mga dayalekto ng wikang Ingles|mga dayalekto]] ng wikang Ingles ang natukoy ng mga [[Dayalektolohiya|dayalektologo]], na kumakatawan sa panrehiyong pagkakaiba pagdating sa balarila, bokabularyo, at pagbigkas. Naiiba ito sa [[Mga panrehiyong aksent ng wikang Ingles|mga panrehiyong aksent]], na tanging tumutukoy lamang sa pagkakaiba sa pagbigkas. Karaniwang hinahati ng mga lingwista ang wikang Ingles sa dalawang malalawak na kategorya, [[Britanikong Ingles]] (BrE) at [[Hilagang Amerikanong Ingles]] (NAE).{{sfn|Crystal|2003b|p=107}} === Britanya at Irlanda === <gallery mode="packed"> File:Alain_de_Botton_on_Fear_of_Failure_at_Cannes_Lions_2012.flac|Boses ni [[Alain de Botton]], na may modernong aksent na RP. File:Danny_Baker_BBC_Radio4_Desert_Island_Discs_31_Jul_2007_b012wcl4.flac|Boses ni [[Danny Baker]], na may aksent na [[Cockney (aksent)|Cockney]]. File:Russell_brand_bbc_radio4_desert_island_discs_21_07_2013.flac|Boses ni [[Russell Brand]], na lumaki sa [[Essex]] at may aksent na [[Estuaryong Ingles]]. File:Damien_hirst_bbc_radio4_desert_island_discs_13_05_2013_b01sd0hy.flac|Boses ni [[Damien Hirst]], na may aksent na kanlurang [[Yorkshire (dayalekto)|Yorkshire]]. File:John_bishop_bbc_radio4_desert_island_discs_24_06_2012.flac|Boses ni [[John Bishop]], na may aksent na [[Scouse]]. File:Rob_Brydon_BBC_Radio4_Front_Row_18_Mar_2012_b01dhl11.flac|Boses ni [[Rob Brydon]], na may aksent na katimugang [[Ingles ng Gales|Gales]]. File:Alex_Salmond_BBC_Radio4_Desert_Island_Discs_16_January_2011_b00xgs41.flac|Boses ni [[Alex Salmond]], na gumagamit ng isa sa mga aksent ng [[Ingles ng Eskosya|Eskosya]]. File:George_Best_-_The_New_Elizabethans_-20_Jul_2012_-_b01kt7cs.flac|Boses ni [[George Best]], na may aksent na [[Ingles ng Ulster|Hilagang Irlanda]]. File:Mary_Robinson_-_Desert_Island_Discs_-_28_July_2013.flac|Boses ni [[Mary Robinson]], na gumagamit ng isa sa mga aksent ng [[Hiberno-Ingles|Irlanda]]. </gallery> [[File:Dialects_of_English_in_UK_and_Ireland.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dialects_of_English_in_UK_and_Ireland.svg|thumb|Mga pangunahing rehiyon ng mga dayalekto ng wikang Ingles sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]] at [[Irlanda (pulo)|Irlanda]].]] Dahil sinasalita na ang wikang Ingles sa Britanya sa nakalipas na humigit-kumulang 1,500 taon, maraming mga dayalekto ng wika ang nabuo rito.{{sfn|Trudgill|1999|p=10}} Sa [[United Kingdom|Reyno Unido]], itinuturing ang [[Received Pronunciation]] (RP, {{Literal|Tamang Pagbigkas}}), isang edukadong aksent na nagmula sa [[Timog-silangang Inglatera]], bilang ang tradisyonal na pamantayang ginagamit sa [[brodkasting]] partikular na ang [[BBC]] (kaya tinatawag din itong {{Lang|en|BBC English}}, {{Literal|Ingles ng BBC}}) at kinokonsidera bilang pinaka-prestihiyoso sa lahat ng mga dayalekto ng bansa. Ang mabilis na pagkalat ng aksent na ito dahil sa midya ang siyang itinuturong dahilan sa mabilis ding pagbaba ng paggamit sa mga panlalawigang aksent. Napag-alaman sa [[Sarbey ng mga Dayalekto ng Ingles]] noong 1950 hanggang 1951 na bagamat may pagkakaiba pa rin sa balarila at bokabularyo ang mga dayalekto ng wikang Ingles sa Reyno Unido, mapapansing kumokonti ang pagkakaibang ito sa paglipas ng panahon.{{sfn|Trudgill|1999|p=125}} Gayunpaman, tanging naapektuhan lamang ang mga pagkakaiba ng mga dayalekto pagdating sa balarila at bokabularyo. Nasa 3% lamang ng mga Ingles ang aktuwal na gumagamit ng RP sa karaniwang usapan; ginagamit ng natirang 97% ang mga panrehiyong aksent na naimpluwensiyahan lamang ng RP sa iba't ibang antas.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=3}} Meron ding pagkakaiba sa mga gumagamit ng RP, lalo na sa [[panlipunang uri]] sa pagitan ng RP ng Mataas at Mababang Uri gayundin sa katutubong mananalita ng RP at sa mga gumagamit ng RP pero hindi lumaki sa naturang aksent.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=37}} Sa Britanya, may maituturing ding pagkakaiba sa pagitan ng mga panlipunang uri; kinokonsidera bilang taliwas sa pamantayan ang ilang mga katangian kahit na di-hamak na laganap ito na madalas ding idinidikit sa pananalita ng mabababang uri. Halimbawa nito sa kasaysayan ang [[Pagtatanggal ng h|pagtatanggal ng ''h'']] ng mga mabababang uring mananalita ng [[Ingles ng London]], lalo na ang Cockney, na ngayo'y isa na'ng karaniwang katangian ng naturang dayalekto. Gayunpaman, nananatili pa rin itong wala sa rehistro ng mga matatataas na uri ng lipunang Britaniko.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=40}} Mahahati sa apat na pangunahing rehiyon ng dayalekto ang Ingles sa Inglatera: Timog-silangan, Timog-kanluran (kilala ring [[Ingles ng West Country]]), Midlands, at Hilaga. Sa bawat rehiyon na ito, meron ding mga dayalekto: nahahati ang Hilaga sa mga dayalektong [[Yorkshire (dayalekto)|Yorkshire]], [[Geordie]] (sinasalita sa [[Newcastle upon Tyne|Newcastle]]), at [[Lanchashire (dayalekto)|Lanchashire]], na kinabibilangan ng mga suburbanong dayalekto ng [[Manchester]] ([[Manchester (dayalekto)|Mancunian]]) at [[Liverpool]] ([[Scouse]]). Dahil sa pagiging sentro ng [[Danelaw|pananakop ng mga Danes]] noong kapanahunan ng [[mga Viking]] sa Inglatera, nanatili ang mga Nordikong katangian sa wika sa mga dayalektong ito kesa sa ibang mga rehiyon, lalo na sa dayalektong Yorkshire.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=31}} Samantala, sa [[Kanlurang Midlands]], naipreserba naman sa mga dayalektong tulad ng [[Black Country]] ([[Black Country (dayalekto)|Yam Yam]]) at sa [[Birmingham]] ([[Brummie]]) ang mga arkaikong katangian mula sa [[Maagang modernong Ingles|maagang moderno]] at [[Gitnang Ingles]] kagaya ng mga Hermanikong elemento sa balarila at bokabularyo.{{sfn|Clark|Asprey|2013}} Simula noong ika-15 siglo, nakasentro sa London ang mga dayalekto ng Timog-silangang Inglatera. Tradisyonal na ginagamit doon ang dayalektong [[Cockney (dayalekto)|Cockney]] ng mga mabababang uri kaya mababa rin ang tingin dito. Dahil sa pagkalat ng mga katangian ng Cockney sa ibang mga dayalekto sa rehiyon, kinokonsidera ng midya ito bilang isang bagong dayalekto ng Estuaryong Ingles, bagamat tutol dito ang ilang mga lingwista dahil sa impluwensiya ng London sa karatig-lugar nito noon pa man.{{sfn|Roach|2009|p=4}}{{sfn|Trudgill|1999|p=80}} Ilan sa mga katangiang kumalat mula London ang mga sumusunod:{{sfn|Trudgill|1999|pp=80–81}} * [[Sumisingit na R|sumisingit na ''R'']]'','' pagbigkas ng salitang {{Lang|en|drawing}} ("pagguhit") bilang {{Lang|en|drawring}} {{IPA|/ˈdrɔːrɪŋ/}} kung saan sumisingit sa isang bahagi ng salita ang [[Katinig na tunog-R|tunog na ''r'']]. * [[Glotalisasyon ng t|glotalisasyon ng ''t'']]'','' pagbigkas sa {{Lang|en|[[Harry Potter|Potter]]}} bilang {{Lang|en|Po'er}} {{IPA|/ˈpɒʔə/}} kung saan pinapalitan ang tunog na ''t'' ng [[impit]]) * [[Paghaharap ng th|paghaharap ng ''th'']], pagbigkas sa {{Lang|en|thanks}} ("salamat") bilang {{Lang|en|fanks}} o {{Lang|en|bother}} ("abala") bilang {{Lang|en|bover}} kung saan nagiging ''f'' o ''v'' ang tunog na ''th''. Kinokonsidera na ngayon bilang hiwalay na wika ang [[wikang Scots]], pero nagmula ito sa maagang Hilagang Gitnang Ingles,{{sfn|Aitken|McArthur|1979|p=81}} at nadebelop at naimpluwensiyahan kalaunan ng ibang mga wika kagaya ng [[wikang Gaeliko]] at [[Wikang Lumang Nordiko|Lumang Nordiko]]. Nagtataglay din ng maraming dayalekto ang wikang Scots. Bukod dito, kabilang ang [[Ingles ng Eskosya]] sa mga barayti ng pamantayang Ingles sa [[Eskosya]]; karamihan sa mga ito ay mga dayalekto ng hilagang Inglatera na naimpluwensiyahan ng wikang Scots.{{sfn|Romaine|1982}} Samantala, sa [[Irlanda (pulo)|Irlanda]], maraming mga anyo ng wikang Ingles ang nagsimulang gamitin matapos ang [[Pananakop ng mga Anglo-Norman sa Irlanda|pananakop ng mga Anglo-Norman sa naturang rehiyon]] noong ika-11 siglo. Sa [[kondado ng Wexford]] at sa rehiyong pumapalibot sa [[Dublin]] nadebelop ang dalawang dayalekto na ngayo'y wala na, [[Yola (dayalekto)|Forth and Bargy]] at [[Fingallian]]. Parehong nagmula ito sa [[Maagang Modernong Ingles]] at ginamit hanggang noong ika-19 na siglo. Gayunpaman, nagmula ang modernong anyo ng [[Hiberno-Ingles|wikang Ingles sa Irlanda]] sa kolonisasyon ng mga Ingles simula noong ika-17 siglo. Sa kasalukuyan, nahahati ang Ingles ng Irlanda sa [[Ingles ng Ulster]], [[Ingles ng Hilagang Irlanda]] na naimpluwensiyahan nang matindi ng wikang Scots, at marami pang mga dayalekto sa Irlanda. Kagaya ng dayalekto ng Eskosya gayundin ng karamihan sa mga dayalekto ng Hilagang Amerika, nananatili ang [[Katinig na tunog-R|rotosidad]] sa halos lahat ng mga dayalekto sa naturang rehiyon di tulad ng mga dayalektong naimpluwensiyahan ng RP.{{sfn|Barry|1982|pp=86–87}}{{sfn|Hickey|2007}} === Hilagang Amerika === <gallery mode="packed"> File:Emery_Emery_Voice.ogg|Boses ni [[Emery Emery]], na lumaki sa [[Midwest (Estados Unidos)|Midwest]] sa Estados Unidos at may aksent na [[Pangkalahatang Amerikanong Ingles|Pangkalahatang Amerikano]]. File:Rep._Martha_Roby's_"Roller_Coaster"_Speech_Sound_Bite.flac|Boses ni [[Martha Roby]], na lumaki sa [[Alabama]] na may aksent na [[Katimugang Estados Unidos (aksent)|Timog Amerikano]]. File:Chuck_Zito_on_Becoming_a_Hells_Angel.flac|Boses ni [[Chuck Zito]], na may aksent na [[New York (aksent)|New York]]. File:Sec._Walsh_on_Construction_Jobs_in_Infrastructure_Bill_v2.flac|Boses ni [[Marty Walsh]], na may aksent na [[Boston (aksent)|Boston]]. File:On_the_phone-_Russell_Gage.ogg|Boses nina [[D.J. Shockley]] at [[Russell Gage]], na parehong may aksent na [[Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles|Aprikanong Amerikano]]. File:Margaret_atwood_bbc_radio4_front_row_27_07_2007_b007tjpb.flac|Boses ni [[Margaret Atwood]], na may aksent na [[Pamantayang Ingles ng Canada|Pamantayang Canada]]. </gallery> [[File:Population_speaking_English_at_home_by_PUMA.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Population_speaking_English_at_home_by_PUMA.png|thumb|Bahagdan ng mga Amerikanong edad lima pataas sa [[Estado ng Estados Unidos|50 estado]], [[Washington, D.C.|Washington DC]], at [[Puerto Rico]] na nagsasalita ng wikang Ingles sa tahanan, ayon sa [[American Community Survey]], isang sarbey na isinagawa noong 2016 hanggang 2021]] Dahil sa mataas-taas na antas ng paghahalo, akomodasyon, at [[Wikang koine|koinesasyon]] na naganap noong panahong kolonyal sa [[Hilagang Amerika]], itinuturing ang [[Wikang Ingles ng Hilagang Amerika|mga dayalekto ng wikang Ingles]] sa kontinente bilang walang pinagkaiba sa isa't isa kumpara sa [[Inglatera]]. Gayunpaman, ipinapakita sa modernong pananaliksik na may mga pagkakaiba rin ang mga dayalekto at barayti ng wika sa Hilagang Amerika. Tumataas ang baryasyon sa aksent sa Estados Unidos sa panrehiyong antas pero bumababa sa lokal na antas,{{sfn|Labov|2012}} bagamat nananatili pa rin itong nasa isang kontinuo ng mga magkakaparehong aksent na kilala sa tawag na [[Pangkalahatang Amerikano]] (GA).{{sfn|Wells|1982|p=34}} Kinokonsiderang bahagi ng Pangkalahatang Amerikano ang mga barayti ng [[wikang Ingles ng Canada]] maliban sa [[Atlantikong Canada|rehiyong Atlantiko]] ng bansa gayundin sa [[Québec|Quebec]], bagamat may mga maliliit na pagkakaiba sila sa mga aksent ng Estados Unidos kagaya ng pagtaas ng mga patinig na {{IPAc-en|aɪ}} at {{IPAc-en|aʊ}} bago ang mga [[Tunog (ponetika)|di-matutunog na katinig]] at mga pagkakaiba sa pagsusulat at pagbigkas sa mga salita.{{sfn|Boberg|2010}} Kabilang sa [[Ingles ng Atlantikong Canada]] ang [[Maritime (aksent)|Maritime]] at [[Ingles ng Newfoundland|Newfoundland]], at naimpluwensiyahan ng wikang Ingles ng Britanya at Irlanda, gayundin ng mga [[wikang Irlandes]], [[Wikang Gaeliko|Gaeliko]], at [[Wikang Pranses|Pranses]], partikular na ang barayti na [[Wikang Pranses ng Acadia|Acadia]].<ref>{{Cite book |last=Labov |first=William |title=The Atlas of North American English |last2=Ash |first2=Sharon |last3=Boberg |first3=Charles |publisher=De Gruyter |year=2006 |location=Berlin |language=en |trans-title=Ang Atlas ng Ingles ng Hilagang Amerika}}</ref> Karamihan sa mga aksent ng Hilagang Amerika ay pawang mga [[Katinig na tunog-R|rotiko]]; ibig sabihin, binibigkas nila ang tunog na ''r''. Di tulad ng sitwasyon sa Britanya, itinuturing itong prestihiyoso lalo na sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]],{{sfn|Labov|1972}} kung saan hinahanay ang di pagbigkas sa ''r'' sa mga mababang uri at di nakapagtapos. Sa kasalukuyan, nananaig na ang rotosidad sa [[Ingles ng Katimugang Amerika]], mula sa [[Lumang wikang Ingles ng Katimugang Estados Unidos|historikal na pagkaprestihiyoso]] ng di pagbigkas sa ''r''.{{sfn|Levine|Crockett|1966}}{{sfn|Schönweitz|2001}} Karaniwang inilalarawan ang mga aksent nito bilang {{Lang|en|twang}} (may katangian ng [[Nasalisasyon|pailong]]) o {{Lang|en|drawl}} (pinapahaba),{{sfn|Montgomery|1993}} at natutukoy agad dahil sa [[Monoptonggo|pagbubura ng patinig]] na {{IPA|/aɪ/}} sa pagbigkas sa mga salitang tulad ng {{Lang|en|spy}} ("espiya"), na binibigkas na parang {{Lang|en|spa}}, ang paghahati sa mga [[harapang patinig]] bilang mga [[Malapatinig|madudulas na patinig]] o maging dalawang hiwalay na pantig (hal. {{Lang|en|press}} "midya" na binibigkas na parang ''prey-us''),{{sfn|Thomas|2008|pp=95–96}} ang [[Pag-iisa ng bigkas sa pen at pin|pag-iisa ng bigkas]] sa {{Lang|en|pen}} ("panulat") at {{Lang|en|pin}} ("pantusok"), at iba pa. Karamihan sa mga pagbabagong ito ay nagsimula lamang noong ika-19 na siglo.{{sfn|Bailey|1997}} Samantala, ginagamit naman ng nagtatrabaho at gitnang uri ng [[Aprikanong Amerikano|mga Aprikanong Amerikano]] ang [[Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles]] (AAVE). Di tulad ng karamihan ng mga aksent sa kontinente, karaniwan itong di-rotiko. Nagmula ito sa mga inaliping Aprikano at Aprikanong Amerikano na naimpluwensiyahan ng mga di-pamantayang aksent ng Katimugang Estados Unidos. Gayunpaman, pinaniniwalaan ng ilang mga lingwista na nagmula ito sa mga wikang Aprikano na sinasalita ng mga alipin na napilitang gumawa ng isang [[Wikang pidgin|pidgin]] o [[Mga wikang creole na nakabatay sa wikang Ingles|creole ng wikang Ingles]] upang magkaintindihan sila sa ibang mga aliping nagmula sa ibang lugar.{{sfn|Bailey|2001}} Dahil sa mga karaniwang katangian nito sa ibang mga aksent sa rehiyon, mabilis itong kumalat at ginamit sa lugar upang maging isa sa mga pangunahing aksent nito simula noong ika-19 at ika-20 siglo. Karaniwang hinahanay ang AAVE bilang isang anyo ng "pangit" na Ingles na sinasalita ng mga hindi edukado (kasama rin ang mga katimugang aksent ng [[Mga taong puti|mga Puti]]), bagamat unti-unti na itong kinikilala bilang isang ganap na barayti ng wikang Ingles.{{sfn|Green|2002}}{{sfn|Patrick|2006b}} === Australia at Nueva Selanda === <gallery mode="packed"> File:AustraliaPart2.ogg|Boses ng isang lalaki na may [[Ponolohiya ng wikang Ingles ng Australia|pangkalahatang aksent na Australia]]. File:Prime_Minister_Gillard_of_Australia_at_News_Conference_with_President_Obama.flac|Boses ni [[Julia Gillard]], na may [[Pangkaraniwang aksent ng wikang Ingles ng Australia|pangkaraniwang aksent na Australia]]. File:Geoffrey_Rush_bbc_radio4_front_row_01_05_2013.flac|Boses ni [[Geoffrey Rush]], na may [[Pangmayamang aksent ng wikang Ingles ng Australia|pangmayamang aksent na Australia]]. File:Eleanor_catton_bbc_radio4_womans_hour_09_09_2013.flac|Boses ni [[Eleanor Catton]], na may [[Ingles ng Nueva Selanda|aksent na Nueva Selanda]]. File:H.E._Mr._John_Key_Prime_Minister,_New_Zealand_-_speech_at_Connect_Asia-Pacific_2013_Summit.ogg|Boses ni [[John Key]], na may [[Ingles ng Nueva Selanda|aksent na Nueva Selanda]]. </gallery>Simula noong 1788, sinasalita na ang wikang Ingles sa kontinente ng [[Oseaniya]], at nadebelop ang [[wikang Ingles ng Australia]] bilang ang pangunahing wika ng mga naninirahan sa [[Australia]] sa ilalim ng [[Pangkalahatang aksent ng Australia|isang pangkalahatang aksent]]. Naging pangunahing wika rin [[Wikang Ingles ng Nueva Selanda|ang wikang Ingles]] sa [[Nueva Selanda]], bagamat hindi sa antas ng sa Australia.{{sfn|Eagleson|1982}} Magkaugnay ang dalawang uri ng wikang Ingles, na nag-impluwensiya sa isa't isa kasama ang mga [[wikang Ingles ng Timog Aprika]] at ng [[Wikang Ingles ng Timog-silangang Inglatera|Timog-silangang Inglatera]]. Tulad ng mga dayalektong ito, pawang mga di-rotiko rin ang mga wikang Ingles sa dalawang bansa, maliban sa [[pulong South]] sa Nueva Selanda. Partikular na kilala ang mga Ingles ng Australia at Nueva Selanda sa kanilang mga [[patinig]]: marami sa mga maiiksing patinig ang hinaharap o tinataas, habang nagiging mga [[diptonggo]] ang marami sa mga mahahabang patinig. Ipinapakita rin sa Ingles ng Australia ang pagtatangi sa mga maiiksi at mahahabang patinig, isang katangiang di nakikita sa ibang mga barayti ng wika. Humahanay rin ang balarila nito sa [[Britanikong Ingles|Britaniko]] at [[Amerikanong Ingles]]; kagaya ng sa Amerikanong Ingles, itinuturing ang mga [[Pangngalan|pangngalang]] kolektibo bilang isahan (hal. ginagamit sa pangngalang kolektibo na {{Lang|en|government}} ang [[Kopula|kopulang]] {{Lang|en|is}} imbes na ang katumbas nitong pangmaramihan na {{Lang|en|are}}).{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=16–21}}{{sfn|Burridge|2010}} Samantala, gumagamit naman ang Ingles ng Nueva Selanda ng mga [[harapang patinig]] na mas mataas pa kesa sa Ingles ng Australia.{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=24–26}}{{sfn|Maclagan|2010}}{{sfn|Gordon|Campbell|Hay et al.|2004}} === Timog-silangang Asya === <gallery mode="packed"> File:Declaration_of_Independence_Part_1.ogg|Boses ng isang lalaking may [[Wikang Ingles ng Singapura|aksent na Singapura]]. File:Dr._Villaverde_on_Conflicts_of_Interest_in_Medicine_and_Dr._Dans_on_Evidence-Based_Medicine_in_INCLEN.flac|Boses ng isang lalaki at babaeng may [[Pilipinong Ingles|aksent na Pilipino]]. </gallery>Isa sa mga [[opisyal na wika]] ang [[Pilipinong Ingles|wikang Ingles sa Pilipinas]], kung saan talamak ang paggamit sa naturang wika lalo na sa industriya, negosyo, midya, at mga dokumento ng pamahalaan. Naging mahalaga ito sa bansa simula noong [[Kasaysayan ng Pilipinas (1898–1946)|panahon ng mga Amerikano]] mula 1898 hanggang 1946.<ref>{{cite book |last1=Dayag |first1=Danilo |title=Philippine English: Linguistic and Literary Perspectives |date=2008 |publisher=Hong Kong University Press |isbn=978-962-209-947-0 |editor-last1=Bautista |editor-first=Ma. Lourdes |location=Hong Kong |pages=49–66 |language=en |trans-title=Pilipinong Ingles: Mga Pananaw sa Lingwistika at Panitikan |chapter=English-language media in the Philippines: Description and research |trans-chapter=Midya sa wikang Ingles sa Pilipinas: Paglalarawan at pananaliksik |doi=10.5790/hongkong/9789622099470.003.0004 |editor-last2=Bolton |editor-first2=Kingsley}}</ref> Ginagamit din ang [[Taglish]] bilang isang anyo ng [[pagpapalitang-kodigo]] sa pagitan ng [[wikang Tagalog]] at Ingles.<ref>{{cite journal |last1=Bautista |first1=Maria Lourdes S. |date=2004 |title=Tagalog-English Code-switching as a Mode of Discourse |trans-title=Pagpapalitang-kodigo sa Tagalog-Ingles bilang Paraan ng Diskurso |url=https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ720543.pdf |url-status=live |journal=Asia Pacific Education Review |language=en |volume=5 |issue=2 |pages=226–233 |doi=10.1007/BF03024960 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220515012035/https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ720543.pdf |archive-date=15 May 2022 |s2cid=145684166}}</ref> === Aprika, Karibe, at Timog Asya === <gallery mode="packed"> Talaksan:South African English.ogg|Boses ng isang lalaki na may aksent na [[Ingles ng mga Puting Timog Aprikano|Timog Aprika]]. Talaksan:Chimamanda Ngozi Adichie bbc radio4 front row 03 05 2013.flac|Boses ni [[Chimamanda Ngozi Adichie]], na may edukadong aksent na [[Ingles ng Nigeria|Nigeria]]. Talaksan:Sylbourne Sydial with Nordia Teape on Integrated Diaspora Services.flac|Boses ng babae at lalaki na may aksent na [[Ingles ng Hamayka|Hamayka]]. Talaksan:Arundhati Roy BBC Radio4 Bookclub 2 Oct 2011 b015brn8.flac|Boses ni [[Arundhati Roy]], na may aksent na [[Ingles ng India|India]]. </gallery>Madalas na sinasalita ang wikang Ingles sa [[katimugang Aprika]], kung saan isa ito sa mga opisyal na wika ng mga bansa sa rehiyon. Sa [[Timog Aprika]], sinasalita na ang wikang Ingles simula pa noong 1820 kasama ng [[wikang Afrikaans]] at mga wikang Aprikanong tulad ng [[mga wikang Khoe]] at [[Mga wikang Bantu|Bantu]]. Sa kasalukuyan, tinatayang nasa 9% ng populasyon ng Timog Aprika ang nagsasalita ng [[wikang Ingles ng Timog Aprika]] (SAE) bilang kanilang unang wika. Isang di-rotikong barayti ang SAE na sumusunod madalas sa RP. Isa ito sa mga kaunting di-rotikong barayti ng wikang Ingles na walang [[Sumisingit na R|sumisingit na ''R'']]. Nakadepende sa mga katutubong wika ng mananalita ang mga barayti ng pangalawang wika sa bansa. Pawang mga patinig ang karamihan sa mga pagkakaiba sa ponolohiya mula sa RP.{{sfn|Lass|2002}} Kabilang sa mga pagkakaiba naman sa katinig ang tendensiya ng mga mananalita na bigkasin ang mga katinig na {{IPA|/p, t, t͡ʃ, k/}} nang walang [[Katinig na may paghinga|paghinga]] (hal. binibigkas ang {{Lang|en|pin}} ("pantusok") bilang {{IPA|[pɪn]}} imbes na {{IPA|[pʰɪn]}} tulad ng ibang mga barayti), habang [[Katinig na tunog-R|binibigkas naman ang ''r'']] bilang isang [[Simpleng katinig na pakatal|simpleng pakatal]] {{IPA|[ɾ]}} imbes bilang [[Katinig na pasutsot|pasutsot]].{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=30–31}} Sinasalita sa [[Nigeria]] ang [[Ingles ng Nigeria|isang barayti]] ng wikang Ingles, kung saan sinasalita ito sa iba't ibang antas ng humigit-kumulang 150 milyong katao. Bagamat tradisyonal na naimpluwensiyahan ng [[Britanikong Ingles]], unti-unti na'ng naiimpluwensiyahan rin ito ng [[Amerikanong Ingles]] simula noong ika-20 siglo. Umusbong din ang mga natatanging salita at konsepto sa naturang barayti na ito upang punan ang mga pangkulturang konsepto na natatangi sa bansa.<ref>{{cite journal |last1=Adegbija |first1=Efurosibina |date=1989 |title=Lexico-semantic variation in Nigerian English |trans-title=Pagkakaibang leksikosemantiko sa Ingles ng Nigeria |journal=World Englishes |language=en |volume=8 |issue=2 |pages=165–177 |doi=10.1111/j.1467-971X.1989.tb00652.x}}</ref> Kumalat ang mga barayti ng wikang Ingles sa mga dating sakop ng [[Imperyong Britaniko|Gran Britanya]] sa Karibe, kabilang na ang [[Jamaica|Hamayka]], [[kapuluang Leeward]] at [[Kapuluang Windward|Windward]], [[Trinidad at Tobago]], [[Barbados]], [[kapuluang Kayman]], at [[Belise]]. May mga sari-sariling barayti ng Ingles ang mga ito, gayundin ng mga wikang creole na nakabatay sa Ingles at mga wikang Aprikano. Pinakaprominente sa mga ito ang [[Ingles ng Hamayka]] at ang [[Wikang creole ng Hamayka|wikang creole]] nito. Sa [[Gitnang Amerika]], sinasalita ang mga wikang creole na nakabatay sa Ingles sa mga rehiyon ng [[Nicaragua]] at [[Panama]] na nakaharap sa Karibe.{{sfn|Lawton|1982}} Karaniwang bihasa ang mga mananalita sa mga ito sa parehong barayti ng Ingles at ng creole, at talamak ang [[pagpapalitang-kodigo]] sa mga ito. Inilalarawan ang sitwasyong ito bilang isang bahagi ng kontinuo kung saan itinuturing na pormal na [[Rehistro (sosyolingguwistika)|rehistro]] ang mga barayti ng Ingles habang di-pormal naman ang mga wikang creole.{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|p=115}} Karamihan sa mga barayti ng wikang Ingles sa Karibe ay nakabatay sa Britanikong Ingles, kaya naman karamihan din sa mga ito ay pawang mga di-rotiko maliban sa pormal na rehistro ng wikang Ingles ng Hamayka, na karaniwang rotiko. Naiiba ang barayti na ito mula sa RP sa imbentaryo ng patinig nito, na itinatangi sa haba imbes sa diin tulad ng pamantayang wikang Ingles. Mga monoptonggo na {{IPA|[eː]}} at {{IPA|[oː]}} ang mga [[Diptonggo|diptonggong]] {{IPA|/ei/}} at {{IPA|/ou/}}. Minsan ding binibigkas ang {{IPA|[ie]}} at {{IPA|[uo]}} bilang kabaligtaran ng isa't isa (hal. binibigkas ang {{Lang|en|bay}} ("look") bilang {{IPA|[bʲeː]}}). Karaniwan ding tinatanggal ang huling bahagi ng isang [[kambal-katinig]] kung nasa dulo ito ng isang salita (hal. binibigkas ang {{Lang|en|child}} ("anak") bilang {{IPA|[t͡ʃail]}}),{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=117–118}}{{sfn|Lawton|1982|pp=256–260}}{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=115–116}} Samantala, sa [[Indiya|India]], karaniwang tinitingnan ang RP bilang ang "tamang" anyo ng wikang Ingles kaya ito rin ang ginagawang basehan para sa lokal na barayti nito. Matutukoy ang aksent ng Ingles ng India dahil sa pagbigkas sa mga ponemang tulad ng {{IPA|/t/}} at {{IPA|/d/}} bilang mga kaakibat nitong [[katinig sa dilang pulupot]] {{IPA|[ʈ]}} at {{IPA|[ɖ]}}, pagpapalit sa mga ponemang {{IPA|/θ/}} at {{IPA|/ð/}} sa katumbas nitong [[katinig sa ngipin]] {{IPA|[t̪]}} at {{IPA|[d̪]}}. Binibigkas din minsan ng ilang mga mananalita ng barayti ang mga salita ayon sa eksakto nitong pagbaybay (hal. binibigkas ang {{IPA|/gh/}} sa {{Lang|en|ghost}} bilang [[Tunog (ponetika)|matunog]] na [[Katinig na pasara|pasara]] na may paghinga {{IPA|[ɡʱ]}}, kahit na [[tahimik na titik]] ang ''h'' sa salitang ito).{{sfn|Sailaja|2009|pp=19–24}} == Ponolohiya == {{Main|Ponolohiya ng wikang Ingles}} {{IPA notice|bahaging|brackets=no}} Nagkakaiba ang [[ponolohiya ng wikang Ingles]] depende sa dayalekto, ngunit madalas pa ring nagkakaunawaan ang mga mananalita nito kahit ganito. Nakakapekto ang barayti ng [[ponolohiya]] sa imbentaryo ng mga [[ponema]], na siyang nagdidikta sa pagkakaiba sa [[ponetika]] at pagbigkas sa mga ponema. Inilalarawan ng bahaging ito ang mga [[Pamantayang wika|pamantayang barayti]] ng wikang Ingles: [[Received Pronunciation]] ng Reyno Unido at [[General American]] (GA, {{Literal|Pangkahalatang Amerikano}}) ng Estados Unidos. === Katinig === Nasa 24 na ponemang katinig ang marami sa mga dayalekto ng wikang Ingles; 26 kung isasama pati ang {{IPA|/x/}} at /ʔ/. Tumpak para sa Ingles ng California at sa RP ang sumusunod na imbentaryo. {| class="wikitable" style="text-align: center" |+Mga ponemang katinig ng wikang Ingles ! colspan="2" {{Diagonal split header|[[Paraan ng artikulasyon|Paraan]]|[[Lugar ng artikulasyon|Lugar]]}} ! colspan="2" |[[Katinig sa labi|Labi]] ! colspan="2" |[[Katinig sa labi–ngipin|Labi–ngipin]] ! colspan="2" |[[Katinig sa ngipin|Ngipin]] ! colspan="2" |[[Katinig sa gilagid|Gilagid]] ! colspan="2" |[[Katinig sa likurang gilagid|Likurang gilagid]] ! colspan="2" |[[Katinig sa paleta|Paleta]] ! colspan="2" |[[Katinig sa ngala-ngala|Ngala-ngala]] ! colspan="2" |[[Katinig sa tagukan|Tagukan]] |- ! colspan="2" |[[Katinig na pailong|Pailong]] | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|m}} | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|n}} | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ŋ}} | colspan="2" | |- ! colspan="2" |[[Katinig na pasara|Pasara]] | style="border-right: 0;" |{{IPA link|p}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|b}} | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|t}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|d}} | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|k}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ɡ}} | style="border-right: 0;" |({{IPA link|ʔ}}) | style="border-left: 0;" | |- ! colspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot|Pasara-sutsot]] | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|tʃ}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|dʒ}} | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | |- ! colspan="2" |[[Katinig na pasutsot|Pasutsot]] | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|f}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|v}} | style="border-right: 0;" |{{IPA link|θ}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ð}} | style="border-right: 0;" |{{IPA link|s}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|z}} | style="border-right: 0;" |{{IPA link|ʃ}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ʒ}} | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |({{IPA link|x}}) | style="border-left: 0;" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|h}} | style="border-left: 0;" | |- ! rowspan="2" |[[Katinig na palapit|Palapit]] ![[Katinig na pagitna|Gitna]] | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ɹ}} | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|j}} | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|w}} | colspan="2" | |- ![[Katinig na pagilid|Gilid]] | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|l}} | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | |- |} == Talababa == {{notelist}} == Sanggunian == {{reflist}} === Pinagkunan === <!-- The entries in this bibliography are in alphabetical order. Comments show the names of named references. --> {{refbegin|30em}} <!-- AartsHaegeman2006 -->* {{cite book |first1=Bas |last1=Aarts |first2=Liliane |last2=Haegeman |date=2006 |chapter=English Word classes and Phrases |trans-chapter=Mga klase ng salita at parirala sa Ingles|title=The Handbook of English Linguistics |trans-title=Handbook sa Lingguwistikang Ingles|lang=en|editor1-last=Aarts |editor1-first=Bas |editor2-first=April |editor2-last=McMahon |publisher=Blackwell |isbn=978-1-4051-6425-2}} <!-- AbercrombieDaniels2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04878-1 |chapter=Spelling Reform Proposals: English |trans-chapter=Mga Mungkahing Reporma sa Pagbaybay: Ingles|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Abercrombie |first1=D. |last2=Daniels |first2=P. T. |pages=72–75 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- AitkenMcArthur1979 -->* {{cite book |editor1-last=Aitken |editor1-first=A. J. |editor2-last=McArthur |editor2-first=Tom |date=1979 |title=Languages of Scotland|lang=en|trans-title=Mga Wika ng Eskosya |location=Edinburgh, Reyno Unido |publisher=Chambers |series=Occasional paper – Association for Scottish Literary Studies |volume=4 |isbn=978-0-550-20261-1}} <!-- Alcaraz-ArizaNavarro2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/02351-8 |chapter=Medicine: Use of English|trans-chapter=Medisina: Paggamit sa Ingles|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Alcaraz Ariza |first1=M. Á. |last2=Navarro |first2=F. |pages=752–759 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Ammon2006 -->* {{cite journal |last=Ammon |first=Ulrich |s2cid=142692741 |title=Language Conflicts in the European Union: On finding a politically acceptable and practicable solution for EU institutions that satisfies diverging interests|trans-title=Mga Hidwaan sa Wika sa Unyong Europeo: Ukol sa paghahanap sa isang politikal na pagsang-ayon at praktikal na solusyon para sa mga institusyon ng EU nang nagagampanan ang mga nagkakaibang interes|lang=en|journal=International Journal of Applied Linguistics |volume=16 |issue=3 |pages=319–338 |date=2006 |doi=10.1111/j.1473-4192.2006.00121.x |s2cid-access=free |via=DYLAN project |url=http://www.dylan-project.org/Dylan_en/presentation/dissemination/articles/assets/UDE-Ammon-LanguageConflictsInTheEuropeanUnion.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110102074109/http://www.dylan-project.org/Dylan_en/presentation/dissemination/articles/assets/UDE-Ammon-LanguageConflictsInTheEuropeanUnion.pdf |archive-date=2 January 2011}} <!-- Ammon2008 -->* {{cite book |last=Ammon |first=Ulrich |chapter=Pluricentric and Divided Languages |lang=en|trans-chapter=Mga Plurisentro at Nakahating Wika|editor1-last=Ammon |editor1-first=Ulrich N. |editor2-last=Dittmar |editor2-first=Norbert |editor3-last=Mattheier |editor3-first=Klaus J. |display-editors=3 |editor4-last=Trudgill |editor4-first=Peter |title=Sociolinguistics: An International Handbook of the Science of Language and Society |trans-title=Sosyolingguwistika: Pandaigdigang Handbook ng Agham ng Wika at Lipunan|volume=2 |date=2008 |edition=2nd |publisher=De Gruyter |isbn=978-3-11-019425-8 |series=Handbooks of Linguistics and Communication Science}} <!-- Annamalai2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04611-3 |chapter=India: Language Situation |lang=en|trans-chapter=India: Sitwasyon sa Wika|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Annamalai |first1=E. |pages=610–613 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Australian Bureau of Statistics2013 official census of Australia -->* {{cite web |author=Australian Bureau of Statistics |title=2011 Census QuickStats: Australia|trans-title=QuickStats sa Senso ng 2011: Australia |lang=en|date=28 March 2013 |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151106221006/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0 |archive-date=6 November 2015}} <!-- Bailey2001 -->* {{cite book |last=Bailey |first=Guy |chapter=The relationship between African American and White Vernaculars|trans-chapter=Ang kaugnayan ng Aprikanong Amerikano at Puting Bernakular|editor-last=Lanehart |editor-first=Sonja L. |title=Sociocultural and historical contexts of African American English |trans-title=Sosyokultural at historikal na konteksto ng Aprikanong Amerikanong Ingles|url=https://archive.org/details/socioculturalhis00lane |url-access=limited |date=2001 |pages=[https://archive.org/details/socioculturalhis00lane/page/n71 53]–84 |publisher=John Benjamins |lang=en|series=Varieties of English around the World |isbn=978-1-58811-046-6}} <!-- Bailey1997 -->* {{cite book |last=Bailey |first=G. |date=1997 |chapter=When did southern American English begin|trans-chapter=Kailan nagsimula ang katimugang Amerikanong Ingles|chapter-url=https://books.google.com/books?id=zvFtOr5_BZAC&pg=PA255 |title=Englishes around the world|trans-title=Mga Ingles sa iba't-ibang panig ng mundo|lang=en|pages=255–275 |editor=Edgar W. Schneider |publisher=John Benjamins |isbn=9789027248763}} <!-- Bao2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04257-7 |chapter=Variation in Nonnative Varieties of English |trans-chapter=Baryasyon sa mga hindi Katutubong Barayti ng Ingles|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Bao |first1=Z. |pages=377–380 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Barry1982 -->* {{cite book |last=Barry |first=Michael V. |chapter=English in Ireland |trans-chapter=Ingles sa Irlanda|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=84–134 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- BaughCable2002 -->* {{cite book |last1=Baugh |first1=Albert C. |last2=Cable |first2=Thomas |title=A History of the English Language|trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles|edition=5|lang=en |publisher=Longman |date=2002 |isbn=978-0-13-015166-7 |url=https://archive.org/details/historyofenglish02baug}} <!-- Bazelmans2009 -->* {{cite book |last=Bazelmans |first=Jos |chapter=The Early-Medieval Use of Ethnic Names from Classical Antiquity: the Case of the Frisians |trans-chapter=Ang Maagang Medyebal na Paggamit sa mga Etnikong Pangalan mula sa Klasikong Antigong Panahon: ang Kaso ng mga Prisyano|pages=321–338 |editor-last1=Derks |editor-first1=Ton |editor-last2=Roymans |editor-first2=Nico |title=Ethnic Constructs in Antiquity: The Role of Power and Tradition|trans-title=Mga Etnikong Gawa sa Antigong Panahon: Ang Gampanin ng Kapangyarihan at Tradisyon|lang=en|publisher=Amsterdam University Press |series=Amsterdam Archaeological Studies |volume=13 |date=2009 |isbn=978-90-485-0791-7 |jstor=j.ctt46n1n2.1 |jstor-access=free}} <!-- Bermudez-OteroMcMahon2006 -->* {{cite encyclopedia |last1=Bermúdez-Otero |first1=Ricardo |first2=April |last2=McMahon |date=2006 |title=English phonology and morphology |trans-title=Ponolohiya at morpolohiya ng Ingles|lang=en|editor-first=Bas |editor-last=Aarts |editor-first2=April |editor-last2=McMahon |encyclopedia=The Handbook of English Linguistics |location=Oxford |publisher=Wiley–Blackwell |isbn=978-1-4051-6425-2 |doi=10.1002/9780470753002.ch17 |series=Blackwell Handbooks in Linguistics |pages=382–410}} <!-- BlenchSpriggs1999 -->* {{cite book |last1=Blench |first1=R. |last2=Spriggs |first2=Matthew |title=Archaeology and Language: Correlating Archaeological and Linguistic Hypotheses|trans-title=Arkeolohiya at Wika: Pagsasama sa mga Arkeolohiko at Lingguwistikong Palagay|lang=en|pages=285–286 |date=1999 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-11761-6 |url=https://books.google.com/books?id=DWMHhfXxLaIC&pg=PA286}} * {{cite book |editor-last=Blake |editor-first=Norman |title=Cambridge History of the English Language|trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge|lang=en|volume=2|publisher=Cambridge University Press |date=1992 |doi=10.1017/CHOL9780521264754.003 |isbn=978-1-139-05553-6}} ** {{Harvc |last=Lass |first=Roger |chapter=Phonology and Morphology |in=Blake |year=1992 |pages=23–154}} <!-- Boberg2010 -->* {{cite book |last=Boberg |first=Charles |author-link=Charles Boberg |date=2010 |title=The English language in Canada: Status, history and comparative analysis|url=https://archive.org/details/englishlanguagei0000bobe |trans-title=Ang Wikang Ingles sa Kanada: Katayuan, kasaysayan, at pagsusuring komparatibo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-49144-0 |series=Studies in English Language}} <!-- BosworthToller1921 -->* {{cite web |last1=Bosworth |first1=Joseph |author-link1=Joseph Bosworth|last2=Toller |first2=T. Northcote |title=Engla land |work=[[An Anglo-Saxon Dictionary]] (Online)|lang=en |date=1921 |url=http://bosworth.ff.cuni.cz/009427 |publisher=[[Charles University]] |archive-date=21 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221212612/http://bosworth.ff.cuni.cz/009427 |url-status=live}} <!-- BrintonBrinton2010 -->* {{cite book |last1=Brinton |first1=Laurel J. |last2=Brinton |first2=Donna M. |date=2010 |title=The linguistic structure of modern English |trans-title=Ang lingguwistikong estraktura ng modernong Ingles|lang=en|publisher=John Benjamins |isbn=978-90-272-8824-0 |url=https://benjamins.com/#catalog/books/z.156/main}} <!-- Brutt-Griffler2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00644-1 |chapter=Languages of Wider Communication|trans-chapter=Mga Wika ng mas Malawak na Komunikasyon|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Brutt-Griffler |first1=J. |pages=690–697 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Burridge2010 -->* {{cite book |last=Burridge |first=Kate |chapter=English in Australia|trans-chapter=Ingles sa Australia|editor-last=Kirkpatrick |editor-first=Andy |date=2010 |title=Routledge Handbook of World Englishes |trans-title=Handbook ng Routledge ukol sa mga Ingles ng Mundo|lang=en|url=https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk_142 |url-access=limited |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-62264-6 |pages=[https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk_142/page/n154 132]–151}} <!-- Campbell1959 -->* {{cite book |last=Campbell |first=Alistair |author-link=Alistair Campbell|title=Old English Grammar|url=https://archive.org/details/oldenglishgramma0000camp_o0r3 |trans-title=Balarila ng Lumang Ingles |location=Oxford, Inglatera |publisher=[[Oxford University Press]] |date=1983 |orig-date=1959|lang=en |isbn=978-0-19-811943-2 |ref={{sfnref|Campbell|1959}}}} <!-- CarrHoneybone2007 -->* {{cite journal |last1=Carr |first1=Philip |last2=Honeybone |first2=Patrick |date=2007 |title=English phonology and linguistic theory: an introduction to issues, and to 'Issues in English Phonology'|trans-title=Ponolohiya at lingguwistikong teorya ng Ingles: panimula sa mga isyu, at sa 'Mga Isyu sa Ponolohiya ng Ingles'|lang=en|journal=Language Sciences |volume=29 |issue=2 |pages=117–153 |doi=10.1016/j.langsci.2006.12.018}} <!-- Cassidy1982 -->* {{cite book |last=Cassidy |first=Frederic G. |chapter=Geographical Variation of English in the United States|lang=en|trans-chapter=Heograpikong Baryasyon ng Ingles sa Estados Unidos|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|pages=177–210 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Cercignani1981 -->* {{cite book |last=Cercignani |first=Fausto |title=Shakespeare's works and Elizabethan pronunciation|trans-title=Mga gawa ni Shakespeare at ang Isabel na pagbigkas|lang=en|date=1981 |publisher=Clarendon |url=https://books.google.com/books?id=_JBlAAAAMAAJ |jstor=3728688 |isbn=978-0-19-811937-1}} <!-- Clark2013 -->* {{cite book |first1=Urszula |last1=Clark |first2=Esther |last2=Asprey |date=2013 |title=West Midlands English: Birmingham and the Black Country|trans-title=Ingles ng Kanlurang Midlands: Birmingham at ang Black Country|lang=en|publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-0-7486-4169-7}} <!-- CollingwoodMyres1936 -->* {{cite book |last1=Collingwood |first1=Robin George |author-link=R. G. Collingwood |last2=Myres |first2=J. N. L. |chapter=The Sources for the period: Angles, Saxons, and Jutes on the Continent |trans-chapter=Ang mga Pinagmulan para sa panahon: Mga Anglo, Saxon, at Jute sa Kontinente|title=Roman Britain and the English Settlements|trans-title=Romanong Britanya at ang mga Tirahang Ingles|volume=5 |publisher=Clarendon |location=Oxford, Inglatera|lang=en|date=1936 |lccn=37002621 |jstor=2143838}} * {{cite book |last=Cohen |first=Antonie |title=The Phonemes of English: A Phonemic Study of the Vowels and Consonants of Standard English |trans-title=Ang mga Ponema ng Ingles: Isang Ponemikong Pag-aaral sa mga Patinig at Katinig ng Pamantayang Ingles|lang=en|publisher=Springer |date=2012 |orig-date=1952 |isbn=978-94-010-2969-8}} <!-- CollinsMees2003 -->* {{cite book |last1=Collins |first1=Beverley |last2=Mees |first2=Inger M. |year=2003 |orig-date=1981 |title=The Phonetics of English and Dutch|trans-title=Ang Ponetika ng Ingles at Olandes |edition=5 |place=Leiden, Olanda|lang=en |publisher=Brill |isbn=978-90-04-10340-5}} <!-- Connell2006 -->* {{cite encyclopedia |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01655-2 |title=Nigeria: Language Situation|trans-title=Nigeria: Sitwasyon sa Wika|lang=en|encyclopedia=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Connell |first1=B. A. |pages=635–637 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- ConradRubal-Lopez1996 -->* {{cite book |last1=Conrad |first1=Andrew W. |last2=Rubal-Lopez |first2=Alma |title=Post-Imperial English: Status Change in Former British and American Colonies, 1940–1990|trans-title=Imperyong Ingles: Pagbabago sa Katayuan sa mga Dating Kolonya ng Britanya at Amerika, 1940–1990|lang=en|date=1996 |publisher=De Gruyter |isbn=978-3-11-087218-7 |url=http://www.degruyter.com/viewbooktoc/product/143492 |page=261 |url-access=subscription}} * {{cite book |last=Cruttenden |first=Alan |date=2014 |title=Gimson's Pronunciation of English|trans-title=Pagbigkas sa Ingles ng Gimson|edition=8 |lang=en|publisher=Routledge |isbn=978-1-4441-8309-2}} <!-- CrystalLanguageDeath2002 -->* {{cite book |doi=10.1017/CBO9781139106856 |title=Language Death |url=https://archive.org/details/languagedeath0000crys |trans-title=Pagkamatay ng Wika|lang=en|date=2000 |last=Crystal |first=David |isbn=978-0-521-65321-3}} <!-- CrystalGlobalLanguage2003a -->* {{Cite book |last=Crystal |first=David |title=English as a Global Language |trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|author-link=David Crystal |edition=2 |publisher=Cambridge University Press |page=69 |date=2003a |url=https://books.google.com/books?id=d6jPAKxTHRYC |isbn=978-0-521-53032-3}} <!-- CrystalEncyclopedia2003b -->* {{cite book |last=Crystal |first=David |title=Cambridge Encyclopedia of the English Language|trans-title=Ensiklopediya ng Cambridge ukol sa Wikang Ingles|author-link=David Crystal |edition=2|lang=en |publisher=Cambridge University Press |date=2003b |isbn=978-0-521-53033-0 |url=https://books.google.com/books?id=A3b3ngEACAAJ}} <!-- CrystalSubcontinent2004b -->* {{cite news |last=Crystal |first=David |title=Subcontinent Raises Its Voice|trans-title=Itinaas ng Subkontinente ang Kanyang Boses|lang=en|year=2004 |url=https://www.theguardian.com/education/2004/nov/19/tefl |newspaper=The Guardian |archive-date=17 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080417171455/http://education.guardian.co.uk/tefl/story/0,,1355064,00.html |url-status=live}} <!-- DanielsBright1996 -->* {{cite book |editor1-last=Daniels |editor1-first=Peter T. |editor2-last=Bright |editor2-first=William |title=The World's Writing Systems|trans-title=Ang mga Sistema ng Oagsulat ng Mundo|lang=en|url=https://books.google.com/books?id=621jAAAAMAAJ |date=1996 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-507993-7}} <!-- Dehaene2009 -->* {{cite book |last=Dehaene |first=Stanislas |title=Reading in the Brain: The Science and Evolution of a Human Invention|trans-title=Pagbabasa sa Utak: Ang Agham at Ebolusyon ng isang Imbensiyon ng Tao|lang=en|date=2009 |publisher=Viking |isbn=978-0-670-02110-9 |url=https://books.google.com/books?id=6Z2hjwEACAAJ}} <!-- DenningKesslerLeben2007 -->* {{cite book |last1=Denning |first1=Keith |last2=Kessler |first2=Brett |last3=Leben |first3=William Ronald |title=English Vocabulary Elements|trans-title=Mga Elemento sa Bokabularyo ng Ingles|lang=en|date=17 February 2007 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-516803-7 |url=https://books.google.com/books?id=jz76l9RAccQC}} <!-- Deumert2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01294-3 |chapter=Migration and Language |trans-chapter=Migrasyon at Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Deumert |first1=A. |pages=129–133 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Dixon 1982 -->* {{cite journal |last=Dixon |first=R. M. W. |date=1982 |title=The grammar of English phrasal verbs|trans-title=Ang balarila ng mga pariralang pandiwa ng Ingles|lang=en|journal=Australian Journal of Linguistics |volume=2 |issue=1 |doi=10.1080/07268608208599280 |pages=1–42}} <!-- Donoghue2008 -->* {{cite book |last=Donoghue |first=D. |title=Old English Literature: A Short Introduction|trans-title=Panitikan ng Lumang Ingles: Maikling Panimula|lang=en|publisher=Wiley |date=2008 |isbn=978-0-631-23486-9 |doi=10.1002/9780470776025 |editor-last=Donoghue |editor-first=Daniel}} <!-- Durrell2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/02189-1 |chapter=Germanic Languages|trans-chapter=Mga Wikang Hermaniko |title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Durrell |first1=M. |pages=53–55 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Eagleson1982 -->* {{cite book |last=Eagleson |first=Robert D. |chapter=English in Australia and New Zealand|trans-chapter=Ingles sa Australia at Nueva Selanda|lang=en|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=415–438 |isbn=978-3-12-533872-2 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press}} <!-- Ethnologue -->* {{cite web |url=http://www.ethnologue.com/statistics/size |title=Summary by language size|trans-title=Buod batay sa laki ng wika |lang=en|website=Ethnologue: Languages of the World |ref={{harvid|Ethnologue|2010}} |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226040016/https://www.ethnologue.com/statistics/size |url-status=live}} <!-- European Commission2012 -->* {{cite report |publisher=European Commission |title=Special Eurobarometer 386: Europeans and Their Languages|trans-title=Mga Natatanging Eurobarometer 386: Mga Europeo at ang Kanilang Wika|lang=en|date=June 2012 |series=Eurobarometer Special Surveys |url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160106183351/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf |archive-date=6 January 2016 |ref={{sfnref|European Commission|2012}}}} <!--FasoldConnor-Linton2014 -->* {{cite book |editor1-last=Fasold |editor1-first=Ralph W. |editor2-last=Connor-Linton |editor2-first=Jeffrey |title=An Introduction to Language and Linguistics|trans-title=Panimula sa Wika at Lingguwistika |edition=2|lang=en|date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-316-06185-5}} * {{cite journal |last1=Flemming |first1=Edward |last2=Johnson |first2=Stephanie |year=2007 |title=''Rosa's roses'': reduced vowels in American English |trans-title=''Mga rosas ni Rosa'': pagbawas sa mga patinig sa Amerikanong Ingles|lang=en|journal=[[Journal of the International Phonetic Association]] |volume=37 |issue=1 |pages=83–96 |doi=10.1017/S0025100306002817 |url=http://web.mit.edu/flemming/www/paper/rosasroses.pdf |citeseerx=10.1.1.536.1989 |s2cid=145535175 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919182406/http://web.mit.edu/flemming/www/paper/rosasroses.pdf |url-status=live}} <!-- Giegerich1992 -->* {{cite book |title=English Phonology: An Introduction|url=https://archive.org/details/englishphonology0000gieg|trans-title=Ponolohiya ng Ingles: Panimula|lang=en |first=Heinz J. |last=Giegerich |publisher=Cambridge University Press |date=1992 |isbn=978-0-521-33603-1 |series=Cambridge Textbooks in Linguistics}} <!-- Gneuss2013 -->* {{cite book |last=Gneuss |first=Helmut |chapter=The Old English Language|lang=en|trans-chapter=Ang Lumang Wikang Ingles |editor1-last=Godden |editor1-first=Malcolm |editor2-last=Lapidge |editor2-first=Michael |date=2013 |title=Cambridge Companion to Old English Literature|url=https://archive.org/details/cambridgecompani0000malc |trans-title=Pantulong ng Cambridge ukol sa Panitikan ng Lumang Ingles|edition=2 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-15402-4 |pages=[https://archive.org/details/cambridgecompani0000malc/page/18 19]–49}} <!-- Görlach1991 -->* {{cite book |last=Görlach |first=Manfred |title=Introduction to Early Modern English|lang=en|trans-title=Panimula sa Maagang Modernong Ingles|date=1991 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-32529-5}} <!-- Gordin2015 -->* {{cite magazine |last=Gordin |first=Michael D. |title=Absolute English|trans-title=Ingles Lamang|lang=en |url=http://aeon.co/magazine/science/how-did-science-come-to-speak-only-english/ |magazine=[[Aeon (digital magazine)|Aeon]] |date=4 February 2015 |archive-date=7 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207162247/http://aeon.co/magazine/science/how-did-science-come-to-speak-only-english/ |url-status=dead}} <!-- GordonCampbellHay et al.2004 -->* {{cite book |last1=Gordon |first1=Elizabeth |last2=Campbell |first2=Lyle |last3=Hay |first3=Jennifer |last4=Maclagan |first4=Margaret |last5=Sudbury |first5=Angela |last6=Trudgill |first6=Peter |author-link6=Peter Trudgill |date=2004 |title=New Zealand English: its origins and evolution|url=https://archive.org/details/newzealandenglis0000unse_b8r3 |trans-title=Ingles ng Nueva Selanda : mga pinagmulan at ebolusyon nito|lang=en|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-10895-9 |series=Studies in English Language |ref={{sfnref|Gordon|Campbell|Hay et al.|2004}}}} <!-- Gottlieb2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04455-2 |chapter=Linguistic Influence|trans-chapter=Impluwensiya ng Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Gottlieb |first1=H. |pages=196–206 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Graddol2006 -->* {{cite book |last=Graddol |first=David |title=English Next: Why global English may mean the end of 'English as a Foreign Language'|trans-title=Susunod Ingles: Bakit maaaring matapos ang 'Ingles bilang Banyagang Wika' dahil sa pandaigdigang Ingles|author-link=David Graddol |url=http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next.pdf |lang=en|date=2006 |publisher=The British Council |archive-url=https://web.archive.org/web/20150212042939/http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next.pdf |archive-date=12 February 2015}} <!-- Graddol2010 -->* {{cite book |last=Graddol |first=David |title=English Next India: The future of English in India |trans-title=Susunod Ingles sa India: Ang hinaharap ng Ingles sa India|author-link=David Graddol |url=http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next-india-2010.pdf|lang=en |date=2010 |publisher=The British Council |isbn=978-0-86355-627-2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150212042654/http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next-india-2010.pdf |archive-date=12 February 2015}} <!-- GraddolLeithSwann et al.2007 -->* {{cite book |editor1-last=Graddol |editor1-first=David |editor2-last=Leith |editor2-first=Dick |editor3-last=Swann |editor3-first=Joan |editor4-last=Rhys |editor4-first=Martin |editor5-last=Gillen |editor5-first=Julia |title=Changing English |trans-title=Nagbabagong Ingles|lang=en|url=http://www.routledge.com/books/details/9780415376792/ |date=2007 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-37679-2 |ref={{sfnref|Graddol|Leith|Swann et al.|2007}}}} <!--Green2002 -->* {{cite book |last=Green |first=Lisa J. |date=2002 |title=African American English: a linguistic introduction |trans-title=Ingles ng Aprikanong Amerikano: panimula sa wika|lang=en|url=https://archive.org/details/isbn_9780521891387 |url-access=registration |publisher=Cambridge University Press}} <!-- Greenbaum -->* {{cite book |last1=Greenbaum |first1=S. |last2=Nelson |first2=G. |title=An introduction to English grammar |trans-title=Panimula sa balarila ng Ingles|lang=en|date=2002 |edition=2|publisher=Longman |isbn=978-0-582-43741-8}} <!-- Halliday & Hasan 1976 -->* {{cite book |last1=Halliday |first1=M. A. K. |last2=Hasan |first2=Ruqaiya |date=1976 |title=Cohesion in English |url=https://archive.org/details/cohesioninenglis0000hall |trans-title=Pagkakaisa sa Ingles|lang=en |publisher=Pearson |isbn=978-0-582-55041-4}} <!-- Harbert2006 -->* {{cite book |doi=10.1017/CBO9780511755071 |title=The Germanic Languages |trans-title=Mga Wikang Hermaniko|lang=en|date=2006 |last1=Harbert |first1=Wayne |isbn=978-0-521-80825-5}} <!-- Hickey 2007 -->* {{cite book |last=Hickey |first=R. |date=2007 |title=Irish English: History and present-day forms |url=https://archive.org/details/irishenglishhist0000hick |trans-title=Ingles ng Irlanda: Kasaysayan at mga kasalukuyang anyo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-85299-9}} <!-- Hogg1992 -->* {{cite book |date=1992 |chapter=The Place of English in Germanic and Indo-European|trans-title=Ang Lugar ng Ingles sa Hermaniko at Indo-Europeo|lang=en |title=Cambridge History of the English Language |trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge|volume=1|editor-last=Hogg |editor-first=Richard M. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-26474-7}} ** {{Harvc |last=Bammesberger |first=Alfred |year=1992 |chapter=The Place of English in Germanic and Indo-European |url=https://books.google.com/books?id=Y83EPUUWnQkC&pg=PA26 |in=Hogg |pages=26–66}} ** {{Harvc |last=Hogg |first=Richard M. |chapter=Phonology and Morphology |in=Hogg |year=1992 |pages=67–168 |id={{sfnref|Hogg|1992a}}}} ** {{Harvc |last=Kastovsky |first=Dieter |chapter=Semantics and Morphology |in=Hogg |year=1992 |pages=290–408}} ** {{Harvc |last=Toon |first=Thomas E. |chapter=Old English Dialects |in=Hogg |year=1992 |pages=409–451}} <!-- HoggDenison2006 -->* {{cite book |editor-last=Hogg |editor-first=Richard M. |editor-last2=Denison |editor-first2=David |title=A History of the English language |publisher=Cambridge University Press |date=2006 |isbn=978-0-521-71799-1}} ** {{Harvc |last=Crystal |first=David |chapter=English worldwide |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=420–439}} ** {{Harvc |last=Fischer |first=Olga |last2=van der Wurff |first2=Wim |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |chapter=Syntax |pages=109–198}} ** {{Harvc |last=Hogg |first=Richard M. |last2=Denison |first2=David |in=Hogg |in2=Denison |chapter=Overview |pages=1–30 |year=2006 |id={{sfnref|Hogg|Denison|2006a}}}} ** {{Harvc |last=Hogg |first=Richard M. |chapter=English in Britain |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=352–383}} ** {{Harvc |last=Kastovsky |first=Dieter |chapter=Vocabulary |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=199–270}} ** {{Harvc |last=Lass |first=Roger |chapter=Phonology and Morphology |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=43–108}} ** {{Harvc |last=Nevalainen |first=Terttu |last2=Tieken-Boon van Ostade |first2=Ingrid |chapter=Standardization |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=271–311}} <!--How English evolved into a global language -->* {{cite news |title=How English evolved into a global language |trans-title=Paano naging pandaigdigang wika ang Ingles|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12017753 |date=20 December 2010 |work=BBC News |lang=en |ref={{harvid|How English evolved into a global language|2010}} |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925173407/http://www.bbc.co.uk/news/magazine-12017753 |url-status=live}} <!-- HuddlestonPullum2002 -->* {{cite book |last1=Huddleston |first1=Rodney |last2=Pullum |first2=Geoffrey K. |title=Cambridge Grammar of the English Language |date=2002 |publisher=Cambridge University Press |trans-title=Balarila ng Wikang Ingles ng Cambridge|lang=en|isbn=978-0-521-43146-0 |url=http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/languages-linguistics/grammar-and-syntax/cambridge-grammar-english-language}} <!-- Hughes & Trudgill 1996 -->* {{cite book |first1=Arthur |last1=Hughes |last2=Trudgill |first2=Peter |author-link2=Peter Trudgill |date=1996 |title=English Accents and Dialects |trans-title=Mga Asento at Dayalekto ng Ingles|lang=en|edition=3 |publisher=Arnold |isbn=978-0-340-61445-7}} <!-- International Civil Aviation Organization -->* {{cite web |title=Personnel Licensing FAQ |trans-title=Mga Madalas Itanong sa Personal na Lisensiya|lang=en|url=http://www.icao.int/safety/airnavigation/pages/peltrgfaq.aspx#anchor14 |publisher=International Civil Aviation Organization – Air Navigation Bureau |date=2011 |at=In which languages does a licence holder need to demonstrate proficiency? |quote=Controllers working on stations serving designated airports and routes used by international air services shall demonstrate language proficiency in English as well as in any other language(s) used by the station on the ground. |archive-date=20 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141220003044/http://www.icao.int/safety/airnavigation/pages/peltrgfaq.aspx#anchor14 |url-status=live |ref={{sfnref|International Civil Aviation Organization|2011}}}} <!-- International Maritime Organization2011 -->* {{cite web |publisher=International Maritime Organization |title=IMO Standard Marine Communication Phrases|lang=en|trans-title=Pamantayang Parirala sa Komunikasyon sa Dagat ng IMO|date=2011 |url=http://www.imo.org/OurWork/Safety/Navigation/Pages/StandardMarineCommunicationPhrases.aspx |archive-date=3 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111003233938/http://www.imo.org/OurWork/Safety/Navigation/Pages/StandardMarineCommunicationPhrases.aspx |url-status=dead |ref={{sfnref|International Maritime Organization|2011}}}} <!-- International Phonetics Association1999 -->* {{Cite book |publisher=[[International Phonetic Association]], Cambridge University Press |author-link=International Phonetic Association |date=1999 |title=Handbook of the International Phonetic Association: A guide to the use of the International Phonetic Alphabet |trans-title=Handbook ng Pandaigdigang Ponetikong Asosasyon: Gabay sa paggamit sa Pandaigdigang Ponetikong Alpabeto|lang=en|isbn=978-0-521-65236-0 |ref={{sfnref|International Phonetic Association|1999}}}} <!-- Jambor2007 -->* {{cite journal |last=Jambor |first=Paul Z. |title=English Language Imperialism: Points of View|lang=en|trans-title=Imperyalismo ng Wikang Ingles: Mga Pananaw|journal=Journal of English as an International Language |date=2007 |volume=2 |pages=103–123 |url=https://www.eilj.com/wp-content/uploads/2013/12/2-december%202007.pdf#page=103 |archive-date=11 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231211184023/https://www.eilj.com/wp-content/uploads/2013/12/2-december%202007.pdf#page=103 |url-status=live}} <!-- Jespersen 2007 -->* {{cite book |last=Jespersen |first=Otto |title=The Philosophy of Grammar |chapter=Case: The number of English cases|lang=en|trans-title=Ang Pilosopiya ng Balarila|trans-chapter=Kaso: Ang bilang ng mga kaso sa Ingles|publisher=Routledge |orig-date=1924 |date=2007}} <!-- Kachru2006 -->* {{cite encyclopedia |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00645-3 |title=English: World Englishes|trans-title=Ingles: Mga Ingles ng Mundo|lang=en |encyclopedia=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Kachru |first1=B. |pages=195–202 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- KönigvanderAuwera1994 -->* {{cite book |editor-last=König |editor-first=Ekkehard |editor2-last=van der Auwera |editor2-first=Johan |title=The Germanic Languages|trans-title=Mga Hermanikong Wika|lang=en|date=1994 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-28079-2 |series=Routledge Language Family Descriptions |url=http://www.routledge.com/books/details/9780415280792/ |jstor=4176538}} <!-- König 1994 -->* {{cite book |last=König |first=Ekkehard |chapter=English |pages=532–562 |editor1-last=König |editor1-first=Ekkehard |editor2-last=van der Auwera |editor2-first=Johan |title=The Germanic Languages|trans-title=Mga Hermanikong Wika|lang=en|date=1994 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-28079-2 |series=Routledge Language Family Descriptions |chapter-url=http://www.routledge.com/books/details/9780415280792/}} <!-- Labov 1972 -->* {{cite book |last=Labov |first=W. |author-link=William Labov |date=1972 |title=Sociolinguistic patterns|trans-title=Mga patern sa sosyolingguwistika|lang=en|publisher=University of Pennsylvania Press |chapter=The Social Stratification of (r) in New York City Department Stores|trans-chapter=Ang Panlipunang Pagsasagrupo sa (r) sa mga Pamilihan ng Lungsod ng New York|pages=168–178 |doi=10.1007/978-1-349-25582-5_14 |isbn=978-0-333-61180-7 |s2cid=107967883}} <!-- Labov 2012 -->* {{cite book |last=Labov |first=W. |date=2012 |title=Dialect Diversity in America: The Politics of Language Change |url=https://archive.org/details/dialectdiversity0000labo |trans-title=Dibersidad ng Dayalekto sa Amerika: Sng Politika ng Pagbabago ng Wika|lang=en|publisher=University of Virginia Press |chapter=About Language and Language Change|trans-chapter=Ukol sa Wika at Pagbabago ng Wika|isbn=978-0-8139-3327-6}} <!-- Lanham 1982 -->* {{cite book |last=Lanham |first=L. W. |chapter=English in South Africa |trans-chapter=Ingles sa Timog Aprika|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=324–352 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Lass2000 -->* {{cite book |editor-first=Roger |editor-last=Lass |title=Cambridge History of the English Language|trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge |lang=en|volume=3 |publisher=Cambridge University Press |date=2000}} ** {{Harvc |in=Lass |date=2000 |last=Lass |first=Roger |chapter=Phonology and Morphology |year=2000 |pages=56–186 |id={{sfnref|Lass|2000a}}}} <!-- Lass 2002 -->* {{citation |last=Lass |first=Roger |chapter=South African English|trans-chapter=Ingles sa Timog Aprika|editor-last=Mesthrie |editor-first=Rajend |date=2002 |title=Language in South Africa|trans-title=Wika sa Timog Aprika|lang=en |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-79105-2}} <!-- Lawler2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04573-9 |chapter=Punctuation |trans-chapter=Bantas|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Lawler |first1=J. |pages=290–291 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Lawton 1982 -->* {{cite book |last=Lawton |first=David L. |chapter=English in the Caribbean|trans-chapter=Ingles sa Karibe |editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=251–280 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Leech 2006 -->* {{cite book |last=Leech |first=G. N. |author-link=Geoffrey Leech |date=2006 |title=A glossary of English grammar |url=https://archive.org/details/glossaryofenglis0000leec |trans-title=Glosaryo ng balarila ng Ingles|lang=en|publisher=Edinburgh University Press |isbn=0-7486-2406-6}} <!-- LeechHundtMairSmith2009 -->* {{cite book |url=http://english.fullerton.edu/publications/clnarchives/2012winter/angus-chng%20contemp_eng.pdf |last1=Leech |first1=Geoffrey |last2=Hundt |first2=Marianne |last3=Mair |first3=Christian |last4=Smith |first4=Nicholas |title=Change in contemporary English: a grammatical study|trans-title=Pagbabago sa kontemporaryong Ingles: gramatikao na pag-aaral|lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2009 |isbn=978-0-521-86722-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402140536/http://english.fullerton.edu/publications/clnarchives/2012winter/angus-chng%20contemp_eng.pdf |archive-date=2 April 2015 |url-status=live}} <!-- LevineCrocket1966 -->* {{cite journal |last1=Levine |first1=L. |last2=Crockett |first2=H. J. |date=1966 |title=Speech Variation in a Piedmont Community: Postvocalic r*|trans-title=Baryasyon sa Pagbigkas sa isang Pamayanang Piedmont: Posbokalikong r*|lang=en|journal=Sociological Inquiry |volume=36 |issue=2 |pages=204–226 |doi=10.1111/j.1475-682x.1966.tb00625.x}} <!-- Li2003 -->* {{cite journal |last1=Li |first1=David C. S. |title=Between English and Esperanto: what does it take to be a world language? |trans-title=Sa Pagitan ng Ingles at Esperanto: paano maging isang pandaigdigang wika?|lang=en|journal=International Journal of the Sociology of Language |issue=164 |pages=33–63 |date=2003 |issn=0165-2516 |doi=10.1515/ijsl.2003.055}} <!-- LimAnsaldo2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01701-6 |chapter=Singapore: Language Situation|trans-chapter=Singapura: Sitwasyon sa Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Lim |first1=L. |last2=Ansaldo |first2=U. |pages=387–389 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Maclagan 2010 -->* {{cite book |last=Maclagan |first=Margaret |chapter=The English(es) of New Zealand|trans-chapter=Ang (mga) Ingles ng Nueva Selanda|lang=en|editor-last=Kirkpatrick |editor-first=Andy |date=2010 |title=Routledge Handbook of World Englishes |trans-title=Handbook ng Routledge ukol sa mga Ingles ng Mundo|url=https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk |url-access=limited |publisher=Routledge |pages=[https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk/page/n173 151]–164 |isbn=978-0-203-84932-3}} <!--MacMahon 2006 -->* {{cite book |last=MacMahon |first=M. K. |date=2006 |chapter=English Phonetics |trans-chapter=Ponetika ng Ingles|lang=en|editor1=Bas Aarts |editor-first2=April |editor-last2=McMahon |title=The Handbook of English Linguistics |trans-title=Ang Handbook ng Lingguwistika ng Ingles|location=Oxford, Inglatera|publisher=Blackwell |pages=359–382 |isbn=978-1-4051-6425-2}} <!-- Macquarie Dictionary2015 -->* {{cite web |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |url=https://www.macquariedictionary.com.au/ |title=Macquarie Dictionary|lang=en |website=Australia's National Dictionary & Thesaurus Online &#124; Macquarie Dictionary |date=2015 |publisher=Macmillan Publishers Group Australia |url-access=registration |ref={{harvid|Macquarie Dictionary|2015}} |archive-date=21 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190721141547/https://www.macquariedictionary.com.au/ |url-status=live}} <!-- Mair & Leech 2006 -->* {{cite book |last1=Mair |first1=C. |last2=Leech |first2=G. |date=2006 |chapter=Current Changes in English Syntax|trans-chapter=Mga Kasalukuyang Pagbabago sa Sintaksis ng Ingles|title=The Handbook of English Linguistics |trans-title=Ang Handbook ng Lingguwistika ng Ingles|lang=en|publisher=Blackwell |isbn=978-1-4051-6425-2}} <!-- Mair 2006 -->* {{cite book |last=Mair |first=Christian |date=2006 |title=Twentieth-century English: History, variation and standardization|url=https://archive.org/details/twentiethcentury0000mair | trans-title=Ingles ng Ikadalawampung Siglo: Kasaysayan, baryasyon, at pagsasapamantayan|lang=en|publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/S1360674307002420 |s2cid=120824612}} <!-- MazruiMazrui1998 -->* {{cite book |last1=Mazrui |first1=Ali A. |last2=Mazrui |first2=Alamin |title=The Power of Babel: Language and Governance in the African Experience |lang=en|trans-title=Ang Kapangyarihan ng Babel: Wika at Pamamahala sa Karanasang Aprikano|date=1998 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-51429-1 |url=https://books.google.com/books?id=6lQTPxdYx8kC}} <!-- McArthur1992 -->* {{cite book |editor-last=McArthur |editor-first=Tom |title=Oxford Companion to the English Language |trans-title=Pantulong ng Oxford sa Wikang Ingles|lang=en|publisher=Oxford University Press |date=1992 |isbn=978-0-19-214183-5 |doi=10.1093/acref/9780192800619.001.0001 |url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont00mcar}} <!-- McCrumMacNeilCran2003 -->* {{Cite book |last1=McCrum |first1=Robert |last2=MacNeil |first2=Robert |last3=Cran |first3=William |title=The Story of English |url=https://archive.org/details/storyofenglish0000mccr_c8l9 |trans-title=Ang Kuwento ng Ingles|lang=en|location=London |date=2003 |edition=3 |publisher=Penguin |isbn=978-0-14-200231-5}} <!-- McGuinness1997 -->* {{cite book |last=McGuinness |first=Diane |title=Why Our Children Can't Read, and what We Can Do about it: A Scientific Revolution in Reading|trans-title=Bakit Hindi Makapagbasa ang Ating mga Anak, at Ano ang Magagawa Natin: Rebolusyong Maagham sa Pagbabasa|lang=en|author-link=Diane McGuinness |date=1997 |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-0-684-83161-9 |url=https://books.google.com/books?id=F-q02ZBKh3wC}} <!-- Meierkord2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00641-6 |chapter=Lingua Francas as Second Languages |trans-chapter=Mga Lingua Franca bilang mga Pangalawang Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Meierkord |first1=C. |pages=163–171 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- MerriamWebster2015 -->* {{cite dictionary |title=English - Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary |entry=English |dictionary=Merriam Webster |date=26 February 2015 |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/English |ref={{harvid|Merriam Webster|2015}} |archive-date=25 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150325140932/http://www.merriam-webster.com/dictionary/english |url-status=live}} <!-- Methrie2006 -->* {{cite journal |last1=Mesthrie |first1=Rajend |title=New Englishes and the native speaker debate|url=https://archive.org/details/sim_language-sciences_2010-11_32_6/page/594 |trans-title=Mga Bagong Ingles at ang debate sa katutubong mananalita|lang=en|journal=Language Sciences |date=November 2010 |volume=32 |issue=6 |pages=594–601 |doi=10.1016/j.langsci.2010.08.002}} <!-- Miller 2002 -->* {{cite book |last=Miller |first=Jim |date=2002 |title=An Introduction to English Syntax |trans-title=Panimula sa Sintaksis ng Ingles|lang=en|publisher=Edinburgh University Press |isbn=0-7486-1254-8}} <!-- Montgomery -->* {{cite journal |last=Montgomery |first=M. |date=1993 |title=The Southern Accent—Alive and Well|trans-title=Ang Asento ng Katimugan–Buhay at Maayos|lang=en|journal=Southern Cultures |volume=1 |issue=1 |pages=47–64 |doi=10.1353/scu.1993.0006 |s2cid=143984864}} <!-- Mountford2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05018-5 |chapter=English Spelling: Rationale|trans-chapter=Pagbabaybay sa Ingles: Paliwanag|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last1=Mountford |first1=J. |pages=156–159 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Mufwene2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01291-8 |chapter=Language Spread |trans-chapter=Pagkalat ng Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Mufwene |first1=S. S. |pages=613–616 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Mugglestone2012 -->* {{cite book |editor-last=Mugglestone |editor-first=Lynda |title=Oxford History of English|trans-title=Kasaysayan ng Ingles ng Oxford|publisher=Oxford University Press |date=2012 |orig-date=2006 |isbn=978-0-19-966016-2}} ** {{Harvc |in=Mugglestone |year=2012 |first=April |last=McMahon |pages=180–218 |c=Restructuring Renaissance English}} ** {{Harvc |in=Mugglestone |year=2012 |first=Matthew |last=Townend |pages=75–105 |c=Contacts and Conflicts: Latin, Norse, and French}} * {{cite book |last=Müller |first=Stefan |title=Grammatical theory |trans-title=Teorya sa balarila|lang=en|publisher=Language Science Press |date=2020 |isbn=978-3-96110-273-0}} <!-- Nation2001 needs more verification -->* {{Cite book |last=Nation |first=I. S. P. |title=Learning Vocabulary in Another Language|trans-title=Matuto ng Bokabularyo sa Ibang Wika|lang=en|author-link=Paul Nation |publisher=Cambridge University Press |date=2001 |url=https://books.google.com/books?id=sKqx8k8gYTkC |page=477 |isbn=978-0-521-80498-1}} <!-- National Records of Scotland2013 -->* {{cite web |publisher=National Records of Scotland |title=Census 2011: Release 2A|lang=en |series=Scotland's Census 2011 |date=26 September 2013 |url=http://www.scotlandscensus.gov.uk/news/census-2011-release-2a |archive-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402152137/http://www.scotlandscensus.gov.uk/news/census-2011-release-2a |url-status=live |ref={{sfnref|National Records of Scotland|2013}}}} <!-- Neijt2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04574-0 |chapter=Spelling Reform |trans-chapter=Reporma sa Pagbaybay|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last1=Neijt |first1=A. |pages=68–71 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Northern Ireland Statistics and Research Agency2012 -->* {{cite web |publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency |title=Census 2011: Key Statistics for Northern Ireland December 2012 |trans-title=Senso 2011: Mga Pangunahing Estadistika para sa Hilagang Irlanda Disyembre 2012|lang=en|periodical=Statistics Bulletin |date=2012 |url=http://www.nisra.gov.uk/Census/key_report_2011.pdf |at=Table KS207NI: Main Language |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121224033625/http://www.nisra.gov.uk/Census/key_report_2011.pdf |archive-date=24 December 2012 |ref={{sfnref|Northern Ireland Statistics and Research Agency|2012}}}} <!-- Northrup2013 -->* {{cite book |last=Northrup |first=David |title=How English Became the Global Language|trans-title=Paano Naging Pandaigdigang Wika ang Ingles|lang=en|date=2013 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1-137-30306-6 |url=https://books.google.com/books?id=YPAlPeB6IvQC}} <!-- O'Dwyer 2006 -->* {{cite book |last=O'Dwyer |first=Bernard |title=Modern English Structures: Form, Function, and Position |trans-title=Estraktura ng Modernong Ingles: Anyo, Gamit, at Posisyon|lang=en|edition=2 |publisher=Broadview |publication-place=Canada |year=2006 |isbn=978-1-55111-763-8}} <!-- Office for National Statistics official census figures for England and Wales -->* {{cite web |publisher=Office for National Statistics |title=Language in England and Wales, 2011|trans-title=Mga Wika sa Inglatera at Gales, 2011|lang=en|date=4 March 2013 |periodical=2011 Census Analysis |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census-analysis/language-in-england-and-wales-2011/rpt---language-in-england-and-wales--2011.html|archive-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402115009/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census-analysis/language-in-england-and-wales-2011/rpt---language-in-england-and-wales--2011.html |url-status=live |ref={{sfnref|Office for National Statistics|2013}}}} <!-- OxfordLearner'sDictionary -->* {{cite web |title=Oxford Learner's Dictionaries |url=http://www.oxfordlearnersdictionaries.com/ |access-date=25 February 2015 |publisher=Oxford |ref={{harvid|Oxford Learner's Dictionary|2015}} |archive-date=9 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150209040312/http://www.oxfordlearnersdictionaries.com/ |url-status=live|lang=en}} <!-- Patrick2006aJamaica -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01760-0 |chapter=Jamaica: Language Situation|trans-chapter=Hamayka: Sitwasyon ss Wika|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006a |last1=Patrick |first1=P. L. |pages=88–90 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Patrick2006bAAVE -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05092-6 |chapter=English, African-American Vernacular|trans-chapter=Ingles, Aprikanong Amerikano Bernakular|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006b |last1=Patrick |first1=P. L. |pages=159–163 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Payne & Huddleston 2002 -->* {{cite book |last1=Payne |last2=Huddleston |first1=John |first2=Rodney |editor1-last=Huddleston |editor2-last=Pullum |editor1-first=R. |editor2-first=G. K. |date=2002 |title=Cambridge Grammar of English |url=https://archive.org/details/cambridgegrammar0000hudd |trans-title=Balarila ng Ingles ng Cambridge|lang=en|publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781316423530.006 |isbn=978-0-521-43146-0}} * {{cite book |last=Peters |first=Pam |title=The Cambridge Guide to English Usage|url=https://archive.org/details/cambridgeguideto00pete_0 |trans-title=Ang Gabay ng Cambridge sa Paggamit sa Ingles|lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-521-62181-6}} <!-- Phillipson2004 -->* {{cite book |last=Phillipson |first=Robert |title=English-Only Europe?: Challenging Language Policy|trans-title=Patakarang Ingles Lamang sa Europa? Paghamon sa Patakaran sa Wika|lang=en|date=28 April 2004 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-44349-9 |url=https://books.google.com/books?id=9HiCAgAAQBAJ&pg=PA47}} <!-- Richter2012 -->* {{cite book |last=Richter |first=Ingo |chapter=Introduction |trans-chapter=Panimula|editor1-last=Richter |editor1-first=Dagmar |editor2-last=Richter |editor2-first=Ingo |editor3-last=Toivanen |editor3-first=Reeta |display-editors=3 |editor4-last=Ulasiuk |editor4-first=Iryna |title=Language Rights Revisited: The challenge of global migration and communication|trans-title=Pagbisita muli sa mga Karapatan sa Wika: Ang hamon ng pandaigdigang migrasyon at komunikasyon|lang=en|date=2012 |publisher=BWV Verlag |isbn=978-3-8305-2809-8 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=3u9kBAAAQBAJ&pg=PA29}} <!-- Roach1999 -->* {{cite book |last=Roach |first=Peter |title=English Phonetics and Phonology|trans-title=Ponetika at Ponolohiya ng Ingles|lang=en|date=2009 |publisher=Cambridge |edition=4}} <!-- Robinson1992 -->* {{cite book |last=Robinson |first=Orrin |author-link=Orrin W. Robinson |title=Old English and Its Closest Relatives: A Survey of the Earliest Germanic Languages |trans-title=Lumang Ingles at ang Pinakamalapit Nitong Kamag-anak: Sarbey sa mga Pinakaunang Wikang Hermaniko|lang=en|publisher=Stanford University Press |date=1992 |isbn=978-0-8047-2221-6 |url=https://archive.org/details/oldenglishitsclo0000robi |url-access=registration}} <!-- Romaine1982 -->* {{cite book |last=Romaine |first=Suzanne |chapter=English in Scotland|trans-chapter=Ingles sa Eskosya|lang=en |editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language |trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|pages=56–83 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Romaine1999 -->* {{cite book |title=Cambridge History of the English Language |trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge|lang=en|volume=4|editor-last=Romaine |editor-first=Suzanne |publisher=Cambridge University Press |date=1999 |isbn=978-0-521-26477-8 |doi=10.1017/CHOL9780521264778.002}} ** {{Harvc |last=Algeo |first=John |chapter=Vocabulary |url=https://books.google.com/books?id=NxHuNOvwt7wC&pg=PA57 |in=Romaine |year=1999 |pages=57–91}} ** {{Harvc |last=Romaine |first=Suzanne |chapter=Introduction |in=Romaine |year=1999 |pages=1–56 |id={{sfnref|Romaine|1999a}}}} <!-- Romaine2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00646-5 |chapter=Language Policy in Multilingual Educational Contexts|trans-chapter=Patakaran sa Wika sa mga Konteksto ng Multilingwal na Edukasyon |title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last=Romaine |first=Suzanne |pages=584–596 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Routes of English -->* {{cite news |title=The Routes of English |trans-title=Ang Mga Ruta ng Ingles|lang=en|url=https://www.bbc.co.uk/radio4/routesofenglish/storysofar/programme4_6.shtml |date=1 August 2015 |work=BBC |ref={{harvid|The Routes of English}} |archive-date=24 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151024081346/http://www.bbc.co.uk/radio4/routesofenglish/storysofar/programme4_6.shtml |url-status=live}} <!-- Rowicka2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01848-4 |chapter=Canada: Language Situation |trans-chapter=Kanada: Sitwasyon sa Wika|lang=en|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Rowicka |first1=G. J. |pages=194–195 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Rubino2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01736-3 |chapter=Philippines: Language Situation |trans-chapter=Pilipinas: Sitwasyon sa Wika|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Rubino |first1=C. |pages=323–326 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Ryan2013 an official report of the United States Census -->* {{cite web |last=Ryan |first=Camille |title=Language Use in the United States: 2011|trans-title=Paggamit ng Wika sa Estados Unidos: 2011|lang=en|periodical=American Community Survey Reports |date=August 2013 |page=1 |url=https://www.census.gov/prod/2013pubs/acs-22.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205101044/http://www.census.gov/prod/2013pubs/acs-22.pdf |archive-date=5 February 2016 |url-status=dead}} <!-- Sailaja 2009 -->* {{cite book |last=Sailaja |first=Pingali |title=Indian English|trans-title=Ingles ng India|lang=en |publisher=Edinburgh University Press |date=2009 |isbn=978-0-7486-2595-6 |series=Dialects of English |url=https://books.google.com/books?id=ntxWxuoRBiwC}} <!-- Schiffrin 1988 -->* {{cite book |last=Schiffrin |first=Deborah |date=1988 |title=Discourse Markers|trans-title=Mga Pananda sa Diskurso|lang=en |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-35718-0 |series=Studies in Interactional Sociolinguistics |url=https://books.google.com/books?id=hs7J-WqPtPAC}} <!-- Schneider2007 -->* {{cite book |last=Schneider |first=Edgar |title=Postcolonial English: Varieties Around the World|trans-title=Poskolonyal na Ingles: Mga Barayti sa Iba't-ibang Panig ng Mundo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2007 |isbn=978-0-521-53901-2 |url=https://books.google.com/books?id=QIE6zGSd8okC}} <!-- Schonweitz2001 -->* {{cite journal |last=Schönweitz |first=Thomas |title=Gender and Postvocalic /r/ in the American South: A Detailed Socioregional Analysis |url=https://archive.org/details/sim_american-speech_fall-2001_76_3/page/258 |trans-title=Kasarian at ang Posbokalikong /r/ sa Katimugang Amerika: Detalyadong Sosyorehiyonal na Pagsusuri|lang=en|journal=American Speech |volume=76 |issue=3 |date=2001 |pages=259–285 |doi=10.1215/00031283-76-3-259 |s2cid=144403823}} <!-- Shaywitz2003 -->* {{cite book |last=Shaywitz |first=Sally E. |title=Overcoming Dyslexia: A New and Complete Science-based Program for Reading Problems at Any Level |trans-title=Pagtagumpayan ang Dyslexia: Isang Bago at Kumpletong Programang Nakaayon sa Agham para sa mga Problema sa Pagbabasa|lang=en|date=2003 |publisher=A. A. Knopf |isbn=978-0-375-40012-4 |url=https://books.google.com/books?id=hXbZ1QInSF0C}} <!-- Smith2009 -->* {{cite book |last=Smith |first=Jeremy J. |title=Old English: A Linguistic Introduction|trans-title=Lumang Ingles: Panimula sa Lingguwistika |lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2009 |isbn=978-0-521-86677-4}} <!-- Statistics Canada2014 -->* {{cite web |publisher=Statistics Canada |title=Population by mother tongue and age groups (total), 2011 counts, for Canada, provinces and territories |trans-title=Populasyon batay sa inang wika at grupo ng edad (kabuuan), bilang noong 2011, para sa Kanada, mga lalawigan, at teritoryo|lang=en|date=22 August 2014 |url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/dp-pd/hlt-fst/lang/Pages/highlight.cfm?TabID=1&Lang=E&Asc=0&PRCode=01&OrderBy=2&View=1&tableID=401&queryID=1&Age=1#TableSummary |archive-date=26 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180726032921/http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/dp-pd/hlt-fst/lang/Pages/highlight.cfm?TabID=1&Lang=E&Asc=0&PRCode=01&OrderBy=2&View=1&tableID=401&queryID=1&Age=1#TableSummary |url-status=live |ref={{sfnref|Statistics Canada|2014}}}} <!-- Statistics New Zealand2014 -->* {{cite web |publisher=Statistics New Zealand |title=2013 QuickStats About Culture and Identity|trans-title=2013 QuickStats ukol sa Kultura at Pagkakakilanlan|lang=en|date=April 2014 |url=http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Census/2013%20Census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/quickstats-culture-identity.pdf |page=23 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115195639/http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Census/2013%20Census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/quickstats-culture-identity.pdf |archive-date=15 January 2015 |ref={{sfnref|Statistics New Zealand|2014}}}} <!-- Statistics South Africa2012 official census of South Africa -->* {{cite book |publisher=Statistics South Africa |title=Census 2011: Census in Brief|lang=en |id=Report No. 03‑01‑41 |date=2012 |isbn=978-0-621-41388-5 |url=http://www.statssa.gov.za/census/census_2011/census_products/Census_2011_Census_in_brief.pdf |chapter=Population by first language spoken and province |ref={{sfnref|Statistics South Africa|2012}} |page=23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151113164744/http://www.statssa.gov.za/census/census_2011/census_products/Census_2011_Census_in_brief.pdf |archive-date=13 November 2015 |url-status=live |chapter-url=http://www.statssa.gov.za/census/census_2011/census_products/Census_2011_Census_in_brief.pdf#page=28 |editor-first=Pali |editor-last=Lehohla |location=Pretoria}} <!-- Stiles2018 -->* {{Cite book |last=Stiles |first=Patrick |date=2018 |title=Friesische Studien II: Beiträge des Föhrer Symposiums zur Friesischen Philologie vom 7.–8. April 1994 |trans-title=Araling Prisyano II: Mga Artikulo mula sa Föhr Symposium ukol sa Pilolohiyang Prisyano na ginanap noong ika-7 at ika-8 ng Abril 1994F0|url=https://www.academia.edu/37163852 |series=NOWELE Supplement Series |volume=12 |doi=10.1075/nss.12 |isbn=9789027272843 |language=de}} <!-- SvartikLeech2006 -->* {{cite book |last1=Svartvik |first1=Jan |last2=Leech |first2=Geoffrey |title=English: One Tongue, Many Voices |trans-title=Ingles: Isang Dila, Maraming Boses|lang=en|date=2006 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1-4039-1830-7 |url=https://archive.org/details/englishonetongue0000svar_y3z3 |url-access=registration}} <!-- Swan2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05058-6 |chapter=English in the Present Day (Since ca. 1900)|trans-chapter=Ingles sa Kasalukuyang Panahon (simula c. 1900)|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Swan |first1=M. |pages=149–156 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Sweet1892 -->* {{cite book |last=Sweet |first=Henry |title=A new English grammar |trans-title=Isang bagong balarilang Ingles|lang=en|url=https://archive.org/details/anewenglishgram01sweegoog |publisher=Cambridge University Press |date=2014 |orig-date=1892}} <!-- Thomas 2008 -->* {{cite book |last=Thomas |first=Erik R. |date=2008 |chapter=Rural Southern white accents|trans-chapter=Mga asento ng mga puti sa rural na Katimugan|trans-title=Mga Barayti ng Ingles |title=Varieties of English |volume=2|lang=en |pages=87–114 |editor=Edgar W. Schneider |publisher=de Gruyter |doi=10.1515/9783110208405.1.87 |isbn=978-3-11-020840-5}} <!-- ThomasonKaufman1988 -->* {{cite book |last1=Thomason |first1=Sarah G. |author-link=Sarah Thomason |last2=Kaufman |first2=Terrence |author-link2=Terrence Kaufman |title=Language Contact, Creolization and Genetic Linguistics |trans-title=Kontak sa Wika, Pagsasa-creole, at Lingguwistikang Henetiko|lang=en|url=https://archive.org/details/rosettaproject_afr_detail-2 |publisher=University of California Press |date=1988 |isbn=978-0-520-91279-3}} <!-- Toon1982 -->* {{cite book |last=Toon |first=Thomas E. |chapter=Variation in Contemporary American English|trans-chapter=Baryasyon sa Kontemporaryong Amerikanong Ingles|lang=en|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|pages=210–250 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- TraskTrask2010 -->* {{cite book |last=Trask |first=Robert Lawrence |author-link=Larry Trask |title=Why Do Languages Change?|trans-title=Bakit Nagbabago ang mfa Wika?|lang=en |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-83802-3 |url=https://books.google.com/books?id=9qoZzBgCmFMC}} <!-- Trudgill 1999 -->* {{cite book |last=Trudgill |first=Peter |date=1999 |title=The Dialects of England|url=https://archive.org/details/dialectsofenglan0000trud_f6f5 |trans-title=Mga Dayalekto ng Inglatera|lang=en |edition=2 |publisher=Blackwell |location=Oxford |isbn=978-0-631-21815-9}} <!-- Trudgill2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01506-6 |chapter=Accent |trans-chapter=Asento|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Trudgill |first1=P. |page=14 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Trudgill & Hannah 2002 replace with 2008 5th edition -->* {{cite book |last1=Trudgill |first1=Peter |first2=Jean |last2=Hannah |date=2002 |title=International English: A Guide to the Varieties of Standard English|trans-title=Pandaigdigang Ingles: Gabay sa mga Barayti ng Pamantayang Ingles|lang=en|edition=4 |location=London |publisher=Hodder |isbn=978-0-340-80834-4}} <!-- Trudgill & Hannah 2008 -->* {{cite book |last1=Trudgill |first1=Peter |first2=Jean |last2=Hannah |date=2008 |title=International English: A Guide to the Varieties of Standard English|trans-title=Pandaigdigang Ingles: Gabay sa mga Barayti ng Pamantayang Ingles|lang=en |edition=5 |location=London |publisher=Arnold |isbn=978-0-340-97161-1 |url=https://books.google.com/books?id=e8u8MR8MNaEC}} <!-- United Nations2008 -->* {{cite web |publisher=United Nations |title=Everything You Always Wanted to Know About the United Nations|trans-title=Lahat ng mga Gusto Mong Malaman Tungkol sa Mga Nagkakaisang Bansa|lang=en|date=2010 |url=https://digitallibrary.un.org/record/705254/files/everything_un.pdf?ln=en |quote=The working languages at the UN Secretariat are English and French. |ref={{sfnref|United Nations|2010}}}} <!-- Versloot2017 -->* {{Cite book |last=Versloot |first=Arjen P. |author-link=:fy:Arjen Versloot |chapter=Traces of a North Sea Germanic Idiom in the Fifth–Seventh Centuries AD|trans-chapter=Mga Bakas ng isang Dagat Hilagang Hermanikong Idiyoma noong Ikalima hanggang Ikapitong Siglo KP |pages=339–373 |url=https://www.cambridge.org/core/books/frisians-and-their-north-sea-neighbours/3E63327F4D3842542B0E1DD40129BE3B |title=Frisians and their North Sea Neighbours: From the Fifth Century to the Viking Age|trans-title=Mga Prisyano at ang Kanilang mga Kapitbahay sa Dagat Hilaga: Mula Ikalimang Siglo hanggang sa Panahon ng mga Viking|lang=en|date=2017 |publisher=Boydell & Brewer |isbn=978-1-78744-063-0 |doi=10.1017/9781787440630 |url-access=subscription |editor-last1=Hines |editor-first1=John |editor-last2=IJssennagger |editor-first2=Nelleke |location=Woodbridge, Inglatera}} <!-- Wardhaugh2010 -->* {{cite book |last=Wardhaugh |first=Ronald |title=An Introduction to Sociolinguistics|trans-title=Panimula sa Sosyolingguwistika |lang=en|edition=6 |publisher=Wiley-Blackwell |date=2010 |isbn=978-1-4051-8668-1 |series=Blackwell textbooks in Linguistics |volume=4}} <!-- Watts2011 -->* {{cite book |last=Watts |first=Richard J. |title=Language Myths and the History of English|url=https://archive.org/details/languagemythshis0000watt_r7c2 |trans-title=Mga Mito sa Wika at ang Kasaysayan ng Ingles|lang=en|date=2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-532760-1 |doi=10.1093/acprof:oso/9780195327601.001.0001}} <!--Wells 1982 -->* {{Accents of English}} <!-- Wojcik2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05081-1 |chapter=Controlled Languages|trans-chapter=Mga Kontroladong Wika|lang=en |title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last1=Wojcik |first1=R. H. |pages=139–142 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Wolfram2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04256-5 |chapter=Variation and Language: Overview|trans-chapter=Baryasyon at Wika: Buod|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Wolfram |first1=W. |pages=333–341 |isbn=978-0-08-044854-1|lang=en}} {{refend}} == Link sa labas == {{Library resources box |about=yes |by=no }} * [http://www.lel.ed.ac.uk/research/gsound/Eng/Database/Phonetics/Englishes/Home/HomeMainFrameHolder.htm Mga asento ng wikang Ingles mula sa ibat-ibang panig ng mundo] (Pamantasan ng Edinburgh) – mga maiikling rekord ng pagbigkas sa 110 piling salitang Ingles sa 50 asento ng wika. * [http://www.dialectsarchive.com/ International Dialects of English Archive] – mga rekord ng mga asento ng katutubo at pandaigdigang pananalitang L2 ng wikang Ingles. *[http://www.britishcouncil.ph British Council Philippines] *[http://www.tesol.ph TESOL Philippines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402170304/http://www.tesol.ph/ |date=2015-04-02 }} {{Mga wika ng Pilipinas}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Ingles, Wikang}} [[Kategorya:Mga wika ng Pilipinas]] [[Kategorya:Wikang Ingles|*]] l2q9y7fuz2rmjgslry2ds3pls6z2lpl 2210139 2210136 2026-06-03T03:51:34Z GinawaSaHapon 102500 2210139 wikitext text/x-wiki {{redirect|Ingles|mga tao mula Inglatera|Mga Ingles}} {{kinukumpuni}} {{use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa. --> {{Other uses|Ingles (paglilinaw)}} {{Infobox language | name = Ingles | altname = Inggles | nativename = {{lang|en|English}} | pronunciation = {{IPAc-en|ˈ|ɪ|ŋ|ɡ|l|ᵻ|ʃ}} | states = Ang [[mundong Anglopono]], kabilang na ang {{enum|[[Reyno Unido]]|[[Estados Unidos]]|[[Kanada]]|[[Australia]]|[[Irlanda]]|[[Nueva Selanda]]|[[Karibeng Komonwelt]]|[[Timog Aprika]]|[[Talaan ng mga bansa at teritoryo kung saan opisyal na wika ang wikang Ingles|iba pa]]}} | speakers = [[Katutubong wika|L1]]: {{nowrap|380 milyon}} | date = 2021 | ref = <ref>{{Cite web |url=https://www.ethnologue.com/insights/ethnologue200/ |title=What are the top 200 most spoken languages?|trans-title=Ano-ano ang 200 pinaka-sinasalitang wika? |website=Ethnologue |date=2023 |lang=en|archive-date=18 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230618002011/https://www.ethnologue.com/insights/ethnologue200/ |url-status=live}}</ref> | speakers2 = {{plainlist| * [[Ikalawang wika|L2]]: {{nowrap|1.077 bilyon}} (2021)<ref name="Ethnologue26">{{e26}}</ref> * [[Mundong Anglopono|Kabuuan]]: 1.457 billion}} | familycolor = Indo-Europeo | fam2 = [[Mga wikang Hermaniko|Hermaniko]] | fam3 = [[Kanlurang wikang Hermaniko|Kanlurang Hermaniko]] | fam4 = [[Mga wikang Ingaeboniko|Ingaeboniko]] | fam5 = [[Mga wikang Angliko|Angliko]] | ancestor = [[Proto-Ingles]] | ancestor2 = [[Lumang Ingles]] | ancestor3 = [[Gitnang Ingles]] | ancestor4 = [[Maagang Modernong Ingles]] | script = {{plainlist| * [[Sulat Latin|Latin]] ([[Alpabetong Ingles]]) * [[Futhorc]] (noon) * [[Braille ng Ingles]], [[Pinagsanib na Braille ng Ingles]] }} | nation = {{ubli |57 bansa at 30 dependensiya| Mga organisasyon kabilang na ang {{enum | [[Mga Nagkakaisang Bansa|UN]] | [[Unyong Europeo|EU]] | [[Komonwelt ng mga Bansa|Komonwelt]] | [[Pandaigdigang Hukumang Pangkrimen|ICC]] | [[Pondo ng Monetaryong Pandaigdig|IMF]] | [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko|IOC]] | [[Organisasyong Pandaigdig para sa Pagsasapamantayan|ISO]] | [[Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko|NATO]] | [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|WTO]] | [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya|ASEAN]] | [[Organisasyon ng mga Estadong Amerikano|OAS]] }} }} | iso1 = en | iso2 = eng | iso3 = eng | lingua = 52-ABA | notice = IPA | sign = [[Manually coded English]] (iba-iba) | glotto = stan1293 | glottorefname = English | mapscale = 1.25 | map = English language distribution.svg | mapcaption = {{legend|#346699|Mga rehiyon kung saan katutubong wika ng mayorya ang wikang Ingles}} {{legend|#99ccff|Mga rehiyon kung saan opisyal o malawakang ginagamit ang wikang Ingles, pero hindi isang katutubong wika ng mayorya}} | dialects = {{hlist |class=inline |[[Britanikong Ingles]]|[[Ingles ng Hilagang Amerika|Hilagang Amerika]]|[[Ingles ng Karibe|Karibe]]|[[Ingles ng Australia|Australia]]|[[Ingles ng Nueva Selanda|Nueva Selanda]]|[[Ingles ng Timog Aprika|Timog Aprika]]|[[Ingkes ng Irlandiya|Irlandiya]]|[[Ingles ng Pilipinas|Pilipinas]]}} ([[Talaan ng mga dayalekto ng wikang Ingles|talaan]]) }} '''Inglés''',{{Efn|{{langx|en|English}} {{IPAc-en|ˈ|ɪ|ŋ|ɡ|l|ᵻ|ʃ}}}} binabaybay ding '''Ingglés''', ang [[kanlurang wikang Hermaniko]] na nagmula sa [[Inglatera]] at ang pandaigdigang ''[[lingua franca]]'' sa kasalukuyan. Nagmula ang pangalan ng wika mula sa [[mga Anglo]], isa sa mga sinaunang [[Lahing Hermaniko|grupong Hermaniko]] na [[Paglipat ng mga Anglo-Saxon sa Britanya|lumipat sa Britanya]] sa [[Pagtatapos ng panahong Romano sa Britanya|pagtatapos ng panahong Romano sa naturang lugar]]. Ingles ang [[Talaan ng mga wika batay sa dami ng nagsasalita|pinakaginagamit na wika sa mundo]], dahil na rin sa matinding impluwensiya ng [[Imperyong Britaniko]] noon (na pinalitan ng [[Komonwelt ng mga Bansa]] sa kasalukuyan) gayundin ng [[Estados Unidos]] sa kasalukuyan. Ito rin ang may pinakamaraming gumagamit bilang [[pangalawang wika]], mas marami pa kesa sa mga katutubong mananalita nito. Gayunpaman, ikatlo lamang ang Ingles sa may [[Talaan ng mga wika batay sa dami ng katutubong mananalita|pinakamaraming katutubong mananalita]], pagkatapos ng [[wikang Mandarin]] at [[Wikang Espanyol|Espanyol]]. Ingles ang opisyal o isa sa mga opisyal na wika ng [[Talaan ng mga bansa kung saan opisyal na wika ang Ingles|57 bansa at 30 dependensiya]], ang pinakamarami para sa kahit anong wika. Sa mga bansang tulad ng [[Estados Unidos]], [[Reyno Unido]], [[Australia]], at [[Nueva Selanda]], ito ang pinakaginagamit na wika dahil na rin sa kasaysayan bagamat hindi ito isang opisyal na wika. Isa rin ito sa mga [[Mga opisyal na wika ng Mga Nagkakaisang Bansa|opisyal na wika]] ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]], [[Unyong Europeo]], at iba pang mga pandaigdigan at panrehiyong organisasyon. Ito rin ang ''de facto'' na wika ng [[diplomasya]], agham at teknolohiya, pandaigdigang kalakalan, turismo, libangan, at ng [[internet]]. Ayon sa isang pagtataya ng ''[[Ethnologue]]'' noong 2021, meron itong 1.4 na bilyong mananalita. Nagmula ang [[Lumang Ingles]] mula sa mga dayalekto ng mga kanlurang wikang Hermaniko na sinasalita ng [[mga Anglo-Saxon]]. Nakasulat sa mga ''[[rune]]'' (''futhorc'') ang wika bago ito gumamit ng [[Alpabetong Ingles|isang alpabetong nagmula sa wikang Latin]]. Hiniram kalaunan ng Lumang Ingles ang ilang balarila at pangunahing bokabularyo mula sa [[Lumang Nordiko]], isang [[hilagang wikang Hermaniko]]. Nalinang nang husto ang alpabeto at tuluyang pinalitan nito ang paggamit sa mga ''rune'', kasabay ng pag-usbong ng [[Gitnang Ingles]] matapos [[Normanong Pagsakop ng Inglatera|masakop]] ng [[mga Normando]] ang Inglatera [[Labanan ng Hastings|simula noong 1066]]. Sa panahong ito matinding nanghiram ng mga salita ang Ingles mula sa [[wikang Pranses]], na ngayo'y bumubuo ng 28% ng lahat ng mga salita sa wika sa kasalukuyan, gayundin sa [[wikang Latin]], na bumubuo sa karagdagang 28%. Bagamat pawang nagmula sa Latin at iba pang [[mga wikang Romanse]] ang malaking bahagdan ng bokabularyo ng Ingles, nananatili pa ring Hermaniko ang pang-araw-araw na bokabularyo, balarila at ponolohiya nito. Umusbong naman ang [[Modernong Ingles]] matapos ng isang [[Malawakang Paglipat ng Patinig|malawakang pagbabago sa mga patinig nito]]. Ilan sa mga malapit na kamag-anak ng kasalukuyang anyo ng wika ang [[wikang Scots]], na nasa isang [[kontinuo ng mga dayalekto]] sa Ingles, gayundin ang [[mga wikang Prisyano]] at [[Mababang Aleman]]. == Klasipikasyon == Bahagi ng [[Mga wikang Indo-Europeo|pamilyang Indo-Europeo]] ang wikang Ingles, partikular na sa [[Mga kanlurang wikang Hermaniko|Kanlurang Hermanikong]] sangay ng [[Mga wikang Hermaniko|mga Hermanikong wika]].{{sfn|Bammesberger|1992|pp=29–30}} Dahil pare-parehong nagmula ang Ingles at ng ibang mga wikang Hermaniko kagaya ng mga [[wikang Olandes]] at [[Wikang Aleman|Aleman]] sa iisang ninuno na tinatawag na [[Proto-Hermaniko]], nagtataglay ang mga ito ng mga magkakatulad na tampok kagaya ng paghahati sa mga [[pandiwa]] bilang [[Malakas na pandiwa (mga wikang Hermaniko)|malakas]] o [[Mahinang pandiwa (mga wikang Hermaniko)|mahinang klase]], ang paggamit sa mga [[pandiwang modal]], at pagsasailalim sa serye ng pagbabago sa pagbigkas sa mga [[katinig]] ng [[Proto-Indo-Europeo]] na kilala ngayon bilang mga [[batas Grimm]] at [[Batas Verner|Verner]].{{sfn|König|van der Auwera|1994}} Isa ang [[Lumang Ingles]] sa napakaraming [[mga wikang Ingaeboniko]] na umusbong sa isang [[Kontinuo ng mga dayalekto|kontinuo ng mga dayalektong]] sinasalita ng mga Kanlurang Hermaniko simula noong ikalimang siglo sa [[Prisya]], partikular na sa baybayin ng [[Dagat Hilaga]]. Umusbong ang Lumang Ingles mula sa mga mananalita ng mga wikang ito na lumisan sa lugar at nanirahan sa [[kapuluang Britaniko]].{{sfn|Bazelmans|2009|pp=325–326}} Kalaunan, umusbong ang [[Gitnang Ingles]], na sinundan naman ng Modernong Ingles.{{sfn|Robinson|1992}} May ilang mga dayalekto ng Luma at Gitnang Ingles na hiwalay na nalinang at naging [[mga wikang Angliko]], lalo na ang [[wikang Scots]].{{sfn|Romaine|1982|pp=56–65}} Dahil nakahiwalay ang wikang Ingles mula sa ibang mga wikang Hermaniko sa kontinente, nalinang ang sarili nitong [[bokabularyo]], [[sintaksis]], at [[ponolohiya]]. Hindi naiintindihan ang Ingles ng mga mananalita ng kahit anong wikang Hermaniko, bagamat may iilang wika katulad ng wikang Olandes at [[Wikang Prisyano|Prisyano]] na may malaki-laking antas ng kaugnayan.{{sfn|Harbert|2006}} Tradisyonal na [[Mga wikang Anglo-Prisyano|iniuugnay]] ang Ingles sa Prisyano, na madalas na ipinagpapalagay na pinakamalapit na kamag-anak ng Ingles sa mga wikang Hermaniko. Gayunpaman, ipinapakita ng modernong pananaliksik sa dalawang wika na kaunti lamang ang pagkakapareho nito sa Ingles.<ref>{{multiref2|{{harvnb|Bazelmans|2009|p=326|loc="According to most researchers, this means that there cannot have been an 'original' Anglo-Frisian entity ..."}}|{{harvnb|Stiles|2018|p=31|loc="... It is not possible to construct the exclusive common relative chronology that is necessary in order to be able to establish a node on a family tree. The term and concept of 'Anglo-Frisian' should be banished to the historiography of the subject."}}}}</ref> Bagamat parehong sumailalim ang dalawa sa magkaparehong serye ng pagbabago sa tunog, hindi ito naganap nang sabay upang masabing may matindi silang kaugnayan sa isa't-isa.{{sfn|Versloot|2017|pp=341–342}}{{sfn|Stiles|2018|pp=5–6}} == Kasaysayan == {{Main|Kasaysayan ng wikang Ingles}} === Proto-Hermaniko patungong Lumang Ingles === [[File:Beowulf_Cotton_MS_Vitellius_A_XV_f._132r.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Beowulf_Cotton_MS_Vitellius_A_XV_f._132r.jpg|thumb|Manuskritong nakasulat sa [[panulatang unsiyal]] ng [[epikong tula]] na ''[[Beowulf]]'' sa [[Lumang Ingles]], isinulat noong bandang taong 975 hanggang 1025.{{pb}} Nagsimula ang tula sa: {{lang|ang|Hƿæt ƿē Gārde{{\}}na ingēar dagum þēod cyninga{{\}}þrym ge frunon ...}}[Pakinggan! Ating narinig ang kadakilaan ng nagdaang panahon ng mga katutubong hari ng mga {{Lang|ang|Gār-Dene}} [isang maalamat na tribo ng [[mga Danes]]<nowiki>] ...]</nowiki>]] [[Lumang Ingles]], o Anglo-Sahon, ang pinakaunang anyo ng wikang Ingles na ginamit mula bandang taong 450 hanggang 1150. Nagmula ito sa mga dayalekto ng [[mga kanlurang wikang Hermaniko]], minsang tinutukoy bilang [[mga wikang Anglo-Prisyano]] o di kaya'y [[mga wikang Hermaniko ng Dagat Hilaga]], na sinasalita sa rehiyon ng [[Prisya]], [[Mababang Sahonya]], at katimugang [[Jutland]] (sakop ngayon ng [[Dinamarka]] at [[Alemanya]]) ng mga Hermanikong kilala sa kasaysayan bilang [[mga Anglo]], [[Mga Sahon|Sahon]], at [[Mga Yuto|Yuto]].<ref>{{Cite book |last=Baugh |first=Albert |title=A History of the English Language |date=1951 |publisher=Routledge & Kegan Paul |location=London |pages=60–83, 110–130 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles}}</ref> Simula noong ikalimang siglo, [[Paninirahan ng mga Anglo-Sahon sa Britanya|tumira]] ang mga Anglo-Sahon sa Britanya matapos itong [[Pagtatapos ng panahon ng mga Romano sa Britanya|lisanin ng mga Romano]]. Pagsapit ng ikapitong siglo, Lumang Ingles na ang pangunahing wikang sinasalita sa lugar at pinalitan ang mga [[wikang Karaniwang Britoniko]] at [[Britanikong Latin]] na sinalita noong [[Romanong Britanya|panahon ng mga Romano]].{{sfn|Collingwood|Myres|1936}}{{sfn|Graddol|Leith|Swann et al.|2007}}{{sfn|Blench|Spriggs|1999}} Ang wika gayundin sa lugar ng [[Inglatera]] ay parehong pinangalan mula sa mga Anglo.{{sfn|Bosworth|Toller|1921}} Nahahati ang Lumang Ingles sa dalawang dayalektong Angliko ([[Mersiyano]] at [[Nortumbriyo]]) at dalawang dayalektong Sahon ([[Kentiko]] at [[Kanlurang Sahon]]).{{sfn|Campbell|1959|p=4}} Dahil sa impluwensiya ng [[kaharian ng Wessex]] at ang reporma sa edukasyon noong panahon ni [[Alfredo ang Dakila|haring Alfredo]] noong ikasiyam na siglo, Kanlurang Sahon ang siyang naging [[Pamantayang wika|pamantayan]] sa pagsusulat sa Lumang Ingles.{{sfn|Toon|1992|loc=Chapter: Old English Dialects}} Nakasulat ang [[Panulaang epiko|epikong tula]] na ''[[Beowulf]]'' sa Kanlurang Sahon, habang nakasulat naman sa Nortumbriyo ang pinakalumang [[tula]] sa wikang Ingles na ''[[Himno ni Caedmon]]''.{{sfn|Donoghue|2008}} Gayunpaman, nalinang ang Modernong Ingles mula sa dayalektong Mersiyano habang nalinang naman ang [[wikang Scots]] mula sa Nortumbriyo. Isinulat ang ilang mga pinakamaagang tala ng Lumang Ingles gamit ng [[alpabetong runiko]],{{sfn|Gneuss|2013|p=23}} bagamat ginamit kalaunan ang [[alpabetong Latin]] pagsapit ng ikapitong siglo; gumamit ito ng mga [[Panulatang unsiyal|kalahating unsiyal]] na titik at may kasama ring mga runikong titik na ''[[wynn]]'' {{angbr|{{lang|ang|ƿ}}}}, ''[[Thorn (titik)|thorn]]'' {{angbr|{{lang|ang|þ}}}}, at mga binagong titik Latin na ''[[eth]]'' {{angbr|{{lang|ang|ð}}}} at ''[[Æ|ash]]'' {{angbr|{{lang|ang|æ}}}}.{{sfn|Gneuss|2013|p=23}}{{sfn|Hogg|Denison|2006a|pp=30–31}} Malaki ang pagkakaiba ng Lumang Ingles sa modernong anyo ng wika. Hindi ito mauunawaan ng isang mananalita ng Ingles sa ika-21 siglo nang walang pagsasanay. Halos kapareho ang [[Balarila ng Lumang Wikang Ingles|balarila nito]] sa [[Balarila ng wikang Aleman|balarila]] ng [[wikang Aleman]]: maraming mga [[impleksiyon]] sa dulo ng salita at anyo ang mga [[pangngalan]], [[pang-uri]], [[panghalip]], at [[pandiwa]], at mas malaya ang [[ayos ng salita]] nito kesa sa modernong anyo nito. May mga anyo ang Modernong Ingles para sa [[Kaukulan (balarila)|kaukulan]] ({{Lang|en|grammatical case}}) ng panghalip (halimbawa [panlalaki] 'siya': {{Lang|en|he, him, his}}) at may iilan din para naman sa mga pandiwa (halimbawa 'magsalita': {{Lang|en|speak, speaks, speaking, spoke, spoken}}), pero sa Lumang Ingles, meron ding mga kaukulan para sa mga pangngalan at may mga dagdag na impleksiyon din ang mga pandiwa para sa [[Katauhan (balarila)|katauhan]] at [[kailanan]].{{sfn|Hogg|1992a}}{{sfn|Smith|2009}}{{sfn|Trask|2010}} === Impluwensiya ng Lumang Nordiko === Sa pagitan ng ikawalo hanggang ika-11 siglo, sumailalim ang Ingles na sinasalita sa ilang mga rehiyon sa impluwensiya ng [[Lumang Nordiko]], na isang [[Hilagang wikang Hermaniko]]. Dahil sa sunod-sunod na pagkolonisa ng [[mga Nordiko]] sa ilang bahagi ng Britanya noong panahong ito, nakakasalamuha ng mga mananalita ng Lumang Ingles sa mga mananalita ng Lumang Nordiko. Pinakamatindi ang interaksyon sa dalawang wika sa mga barayti ng wikang sinasalita sa hilagang-silangan na sakop noon ng [[Danelaw]] sa rehiyon ng [[York]]. Sa kasalukuyan, pinakamakikita ang impluwensiyang ito sa wikang Scots at sa [[Hilagang Ingles]]. Nakasentro ang impluwensiya ng mga Nordiko sa [[Lindsey]] sa [[Midlands]]. Matapos mapasailalim ang Lindsey sa kapangyarihan ng mga Anglo-Sahon noong taong 920, mabilis na kumalat ang Ingles sa naturang rehiyon. Sa modernong Ingles, ang impluwensiya ng mga Nordiko ay makikita sa [[panghalip]] sa ikatlong katauhan na nagsisimula sa ''th-'' ('sila', 'nila', 'kanila': {{Lang|en|they, them, their}}), na siyang pumalit sa mga orihinal na panghalip ng Anglo-Sahon na nagsisimula naman sa ''h-'' ({{Lang|ang|hie, him, hera}}).{{sfn|Thomason|Kaufman|1988|pp=284–290}} Makikita rin ito sa mga hiram na salita na pumalit sa mga katutubong Lumang Ingles kagaya ng {{Lang|en|give}} ('magbigay'), {{Lang|en|get}} ('kumuha'), {{Lang|en|sky}} ('langit'), {{Lang|en|skirt}} ('palda'), at {{Lang|en|egg}} ('itlog'). Mauunawaan ang Lumang Nordiko nang maayos-ayos ng mga mananalita ng ilang mga dayalekto ng Lumang Ingles, lalo na sa may hilaga.{{sfn|Kastovsky|1992|pp=320, 332}} === Gitnang Ingles === {{Quote box||align=right|quoted=true|salign=right|quote={{lang|enm|Englischmen þeyz hy hadde fram þe bygynnyng þre manner speche, Souþeron, Northeron, and Myddel speche in þe myddel of þe lond, ... Noþeles by comyxstion and mellyng, furst wiþ Danes, and afterward wiþ Normans, in menye þe contray longage ys asperyed, and som vseþ strange wlaffyng, chyteryng, harryng, and garryng grisbytting.}}{{pb}}[Bagamat sa simula pa lamang, may tatlong paraan na ang mga Ingles sa pagsasalita, yaong nasa Katimugan, nasa Hilaga, at nasa Midlands sa gitna ng bansa, ... Gayunpaman, dahil sa pakikihalubilo at paghahalo, umusbong ang wika ng bansa mula sa mga ito, habang may iilan na gumagamit pa rin ng kakaibang pag-uutal, daldalan, ungol, at nakakarinding ngitngitan.]|source=[[Juan ng Trevisa]], {{circa|1385}}{{sfn|Hogg|2006|pp=360–361}}|width=300px}} Karaniwang pinepetsahan ang pagsisimula ng [[Gitnang Ingles]] sa [[Normanong Pagsakop ng Inglatera|pananakop ng mga Normando]] sa Britanya mula noong 1066. Sa mga sumunod na siglo pagkatapos, sumailalim ang Ingles sa matinding impluwensiya ng anyo ng [[Lumang Pranses]] na sinasalita ng mga Normando na nanirahan sa Inglatera at naging bago nitong namumunong uri; kilala ito ngayon bilang [[Lumang Normando]]. Sa paglipas ng mga dekada, pawang mga naging bihasa sa dalawang wika ang parehong gitna at nakatataas na uri ng lipunan, mapa-Ingles man o Normando. Pagsapit ng 1150, bihira na lang sa panahong ito ang mga miyembro ng aristokrasya na marunong lamang ng Pranses.{{sfn|Townend|2012|pp=81–82}} Kalaunan, nalinang ang wikang Pranses na ginagamit ng mga Normando bilang [[wikang Anglo-Normando]].<ref>{{cite book |last=Short |first=Ian |title=A Companion to the Anglo-Norman World|trans-title=Gabay sa Mundong Anglo-Normando |chapter=Language and Literature|trans-chapter=Wika at Panitikan |lang=en|publisher=Boydell and Brewer |date=2002 |isbn=978-1-84615-046-3 |doi=10.1017/9781846150463.011 |pages=191–214}}</ref> Matuturo rin ang paghihiwalay ng Luma sa Gitnang Ingles sa kapanahunan ng paggawa sa komposisyong ''[[Orculum]]'' ng [[Mga Agustino|Agustinong kanon]] na si [[Orrm]] noong ika-12 siglo, na nagtatampok sa paghahalo ng mga elemento ng Lumang Ingles at Anglo-Normando sa kauna-unahang pagkakataon.{{sfn|Townend|2012|pp=99–100}} Samantala, nanatili pa ring marunong lamang sa Ingles ang mababang uri, na kumakatawan sa napakalaking bahagdan ng populasyon. Sa panahong ito, maraming hiram na salita ang ginamit nila na may kinalaman sa politika, batas, at iba pang mga prestihiyosong gawain.{{sfn|Svartvik|Leech|2006|p=39}} Halimbawa, nagmula sa Pranses na {{Lang|fr|trône}} ang salitang Ingles na {{Lang|en|throne}}, na tumutukoy sa pisikal na inuupuan ng isang hari gayundin sa metaporikal na kapangyarihan nito.<ref>{{cite journal |url=https://scholarworks.harding.edu/tenor/vol5/iss1/5 |title=Effects of the Norman Conquest on the English Language|trans-title=Mga Epekto ng Pananakop ng mga Normando sa Wikang Ingles|lang=en|first=Curt |last=Baker |date=Spring 2016 |journal=Tenor Times |volume=5}}</ref> Naging simple rin sa panahong ito ang mga impleksiyon ng Ingles, maaaring dahil sa paghahalo ng Lumang Nordiko at Lumang Ingles, na pawang parehas sa [[Morpolohiya (lingguwistika)|morpolohiya]] ngunit magkaiba ng impleksiyon. Nawala rin ang pagkakaiba ng [[kaukulang palagyo]] (nominatibo) at [[Kaukulang palayon|palayon]] (akusatibo) maliban sa mga [[panghalip panao]], nawala rin ang [[kaukulang pagamit]] (instrumental), at naging para lamang sa [[Pag-aari (balarila)|pag-aari]] ang [[kaukulang paari]] (henetibo). Naging regular din ang maraming mga di-regular na anyo ng impleksiyon,{{sfn|Lass|1992|pp=103–123} at naging payak rin ang sistema ng [[Kasunduan (balarila)|kasunduan]] sa mga pangungusap, na humantong sa isang hindi gaanong malayang [[ayos ng salita]].{{sfn|Fischer|van der Wurff|2006|pp=111–113}} Ilan sa mga sikat na panitikang naisulat sa Gitnang Ingles ang ''[[Mga Kuwento sa Canterbury]]'' ({{Circa|1400}}) ni [[Geoffrey Chaucer]] at [[Ang Kamatayan ni Arturo|''Ang Kamatayan ni Arturo'']] (1485) ni [[Thomas Malory]]. Naging talamak sa panahong ito ang paggamit sa panitikan ng [[dayalekto]] ng mga rehiyon, kagaya sa mga gawa ni Chaucer.<ref>{{cite web |last1=Horobin |first1=Simon |title=Chaucer's Middle English |trans-title=Gitnang Ingles ni Chaucer|lang=en|url=https://opencanterburytales.dsl.lsu.edu/refmideng/ |website=The Open Access Companion to the Canterbury Tales |publisher=Louisiana State University|quote=The only appearances of their and them in Chaucer's works are in the Reeve's Tale, where they form part of the Northern dialect spoken by the two Cambridge students, Aleyn and John, demonstrating that at this time they were still perceived to be Northernisms |archive-date=3 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203092713/https://opencanterburytales.dsl.lsu.edu/refmideng/ |url-status=live}}</ref> Mababasa sa [[Bibliya ni Wycliffe|unang salin sa Ingles]] ni [[John Wycliffe]] sa [[Bibliya]] noong 1382 ang [[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]] 8:20 bilang: "{{Lang|enm|Foxis han dennes, and briddis of heuene han nestis}}" ('May mga lungga ang mga [[soro]], at may mga pugad ang mga [[ibon]] sa langit').<ref>{{cite web |last=Wycliffe |first=John |url=http://wesley.nnu.edu/fileadmin/imported_site/wycliffe/wycbible-all.pdf |publisher=Wesley NNU |title=Bible|trans-title=Bibliya |lang=en |archive-date=2 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202202047/http://wesley.nnu.edu/fileadmin/imported_site/wycliffe/wycbible-all.pdf |url-status=live}}</ref> Mapapansin rito na may [[Panlapi|hulaping]] ''-n'' pa rin sa [[Pandiwa|pandiwang]] {{Lang|en|have}} ('magkaroon') pero wala na sa mga [[pangngalan]]. : === Maagang Modernong Ingles === [[File:Great_Vowel_Shift2a.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Great_Vowel_Shift2a.svg|thumb|Ang [[Malawakang Pagbabago ng Patinig]] na naganap sa mga mahahabang patinig ng Maagang Modernong Ingles. Matapos naging mga diptonggo {{IPA|/ai au/}} ang mga [[nakabukang patinig]] {{IPA|/iː uː/}}, umangat nang isang antas kalaunan ang bawat [[nakasarang patinig]] upang matumbasan ang pagbabago.]] Saklaw ng [[Maagang Modernong Ingles]] ng ika-14 hanggang ika-18 siglo ang pagsimple pa lalo na sistema ng impleksiyon, pagsasakodigo sa wika, at ang tinatawag na [[Malawakang Pagbabago sa Patinig]], kung saan nagsimulang lumipat ang mga [[patinig]] sa mga salitang Ingles patungo sa modernong bigkas nito. [[Pag-angat (lingguwistika)|Umangat]] ang mga [[Gitnang patinig|gitna]] at [[nakabukang patinig]] at [[Paghahati sa patinig|nahati]] bilang mga [[diptonggo]] ang mga [[nakasarang patinig]]. Halimbawa, binibigkas noon ang salitang Ingles na {{Lang|en|bite}} ('kagat', binabasa ''bayt'') bilang {{Lang|en|beet}} ('[[remolatsa]]') sa kasalukuyan, at binibigkas naman noon ang {{Lang|en|bout}} sa {{Lang|en|about}} ('tungkol', binabasa ''abawt'') bilang {{Lang|en|boot}} ('bota') sa kasalukuyan. Ito ang dahilan kung bakit may malaking pinagkaiba ang pagbigkas sa mga salitang Ingles at sa pagbaybay sa mga ito; ito rin ang dahilan bakit maraming pwedeng maging tunog ang bawat patinig ng Ingles kumpara sa ibang mga wika.{{sfn|Lass|2000a}}{{sfn|Görlach|1991|pp=66–70}} Nagsimula maging prestihiyoso ang paggamit sa wikang Ingles, kumpara sa Normandong Pranses, sa kasagsagan ng kapanahunan ni [[Enrique V ng Inglatera]]. Sinimulang gamitin ng [[Court of Chancery]] sa [[Westminster, London|Westminster]] ang Ingles sa mga [[Writ|opisyal na dokumento]] nito noong bandang 1430, at nabuo dahil rito ang isang bagong pamantayang anyo ng Gitnang Ingles na tinatawag na [[Pamantayang Chancery]] mula sa mga dayalekto ng [[London]] at [[Silangang Midlands]]. Noong 1476, ipinakilala ni [[William Caxton]] sa Inglatera ang [[palimbagan]], na lalong nagpalawak pa sa impluwensiya ng naturang pamantayan ng Ingles.{{sfn|Nevalainen|Tieken-Boon van Ostade|2006|pp=274–279}} Kabilang sa mga panitikang nakasulat sa Maagang Modernong Ingles ang mga gawa ni [[William Shakespeare]] gayundin ang [[King James Version|Bersiyon ni Haring Jaime]] (KJV) ng Bibliya noong 1611. Bagamat halos katulad na ng modernong bigkas at baybay ang mga salita sa puntong ito, may mga pagkakaiba pa rin sa bigkas mula sa modernong Ingles, kagaya ng pagbigkas pa rin sa mga kumpol-katinig na {{IPA|/kn ɡn sw/}} sa {{Lang|en|knight}} ('[[kabalyero]]'), {{Lang|en|gnat}} ('[[niknik]]'), at {{Lang|en|sword}} ('[[espada]]'), na sa ngayo'y pawang mga di na binibigkas ang isa sa mga katinig nito.{{Efn|Hindi na binibigkas ang ''k'' at ''g'' sa {{IPA|/kn/}} at {{IPA|/gn/}}, habang di naman binibigkas na ang ''w'' sa {{IPA|/sw/}}.}} Ilan sa mga tampok ng Maagang Modernong Ingles na ginamit ni Shakespeare ay maituturing na'ng laos o makaluma sa modernong mambabasa nito.{{sfn|Cercignani|1981}} Mababasa ang [[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]] 8:20 sa KJV bilang: "{{Lang|en|The Foxes have holes and the birds of the ayre have nests.}}" ('May mga lungga ang mga soro habang may mga pugad ang mga ibon ng himpapawid.') Dito, mapapansin ang pagkawala ng mga [[Kaukulan (lingguwistika)|kaukulan]] at ang resulta nito tulad halimbawa ng paggamit sa ayos na [[paksa–pandiwa–layon]] ({{Lang|en|subject–verb–object}}) at sa salitang {{Lang|en|of}} bilang pamalit sa nawalang [[kaukulang paari]]. Makikita rin dito ang mga hiram na salitang nagmula sa Pranses kagaya ng {{Lang|en|ayre}} (ngayo'y {{Lang|en|air}}, 'himpapawid') at sa ibang mga kaso, nagpalit mismo sa katutubong salita nito tulad ng {{Lang|en|bird}} ('ibon') na pumalit sa Lumang Ingles na {{Lang|ang|fugol}}.{{sfn|Lass|2006|pp=46–47}} === Pagkalat === Pagsapit ng huling bahagi ng ika-18 siglo, naipakalat ng [[Imperyong Britaniko]] ang wikang Ingles sa mga teritoryo at nasasakupan nito. Dahil sa paggamit sa kalakalan, agham at teknolohiya, diplomasya, sining, at pormal na edukasyon, Ingles ang naging pinakaunang tunay na pandaigdigang wika, na ginagamit sa pandaigdigang komunikasyon.{{sfn|How English evolved into a global language|2010}}{{sfn|The Routes of English}} Ginamit ito sa Hilagang Amerika, ilang bahagi ng Aprika, Oseaniya, at iba pang mga rehiyon. Nang lumaya ang mga bansang may maraming [[katutubong wika]], Ingles ang ginamit nilang [[opisyal na wika]] upang maiwasan ang mga politikal na balakid dahil sa paggamit sa isang katutubong wika kesa sa iba.{{sfn|Romaine|2006|p=586}}{{sfn|Mufwene|2006|p=614}}{{sfn|Northrup|2013|pp=81–86}} Bumilis pa lalo ang pagkalat ng wika dahil sa mabilis na paglaki ng impluwensiya sa kultura at politika ng [[Estados Unidos]] matapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], gayundin sa pagbobrodkast sa buong mundo sa wikang Ingles ng mga brodkaster tulad ng [[BBC]] ng [[Reyno Unido]].{{sfn|Graddol|2006}}{{sfn|Crystal|2003a}} Ingles ang pinakaginagamit na wika sa ika-21 siglo.{{sfn|McCrum|MacNeil|Cran|2003|pp=9–10}} Habang nalilinang ang modernong Ingles, nabuo ang mga pamantayang gabay para sa wika, na ginamit kalaunan sa opisyal na paraan kagaya halimbawa sa pampublikong edukasyon at pahayagan. Noong 1755, nilathala ni [[Samuel Johnson]] ang ''[[Dictionary of the English Language]]'', na nagpakilala sa pamantayang pagbaybay at paggamit sa mga salita. Samantala, nilathala naman ng Amerikanong si [[Noah Webster]] noong 1828 ang isang [[Diksiyonaryong Webster|diksiyonaryo]] na may layuning makapagtatag ng isang pamantayang anyo sa pagsusulat at pagsasalita ng [[Amerikanong Ingles]] na hiwalay sa pamantayan ng Britanya. Sa Britanya, unti-unting bumaba ang tingin sa mga dayalekto at barayti ng [[Britanikong Ingles]] na wala sa pamantayan, na nagpabilis sa paggamit ng mga prestihiyosong dayalekto ng mga nasa gitnang uri.{{sfn|Romaine|1999a}} Sa modernong Ingles, wala na halos mga kaukulan; tanging makikita na lang ito sa mga [[panghalip]]. Halos matatag na rin ang [[paksa–pandiwa–layon]] (SVO) na [[ayos ng salita]].{{sfn|Romaine|1999a}} Naging talamak na rin ang paggamit sa ilang mga pagbabago sa wika kagaya ng [[Do-support|paggamit ng salitang ''do'']] para sa mga kaso kung saan kinakailangang [[Pagbaliktad sa paksa at pantulong|baliktarin]] ang mga [[sugnay]] tulad sa mga tanong.{{Efn|Isang halimbawa nito ang paggawa ng mga tanong sa pamamagitan ng pagbaliktad sa [[pandiwang pantulong]] ({{lang|en|auxiliary verb}}, hal. {{lang|en|is, are, am}}) at sa paksa: ang "{{lang|en|He will laugh}}" ('Tatawa siya') ay nagiging "{{lang|en|Will he laugh?}}" ('Tatawa ba siya?') sa anyong patanong nito. Gayunpaman, kung walang pandiwang pantulong, ginagamit ang salitang {{lang|en|do}} bilang pamalit sa nawawalang pandiwa: ang "{{lang|en|He laughs.}}" ('Tumawa siya') ay nagiging "{{lang|en|Did he laugh}}" ('Tumawa ba siya?'). Pansinin na nasa anyong pangnakaraan ang pandiwang {{lang|en|do}} ({{lang|en|did}}) rito.}} Dumami rin ang mga kaso ng paggamit sa anyong progresibo (mga nagtatapos sa hulaping {{Lang|en|–ing}} ng [[pandiwa]], at tuloy-tuloy ring nagiging regular ang mga pandiwang may di-regular na anyo (hal. {{Lang|en|dreamed}} ('napanaginipan') imbes na {{Lang|en|dreamt}}) gayundin sa paggamit pa lalo sa mga analitikal na alternatibo sa mga impleksiyon (hal. {{Lang|en|more polite}} ('mas magalang') imbes na {{Lang|en|politer}}). Dahil sa tindi ng presensiya sa midya ng Amerikanong Ingles, naiimpluwensiyahan na rin pati ang Britanikong Ingles.{{sfn|Leech|Hundt|Mair|Smith|2009|pp=18–19}}{{sfn|Mair|Leech|2006}}{{sfn|Mair|2006}} == Heograpiya == [[File:Detailed_SVG_map_of_the_Anglophone_world.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Detailed_SVG_map_of_the_Anglophone_world.svg|thumb|{{legend|#045a8d|Katutubong wika ng mayorya}} {{legend|#0674b6|Katutubong wika ng mayorya at isa sa mga opisyal na wika}} {{legend|#439dd4|Opisyal na wika pero katutubong wika ng minorya}} {{legend|#9bbae1|Pangalawang wika: sinasalita ng lagpas 20% ng populasyon, ''de facto'' na wika ng trabaho, pamahalaan, edukasyon, atbp.<ref name="Ethnologue26" />}}]] Ayon sa isang ulat noong 2016, tinatayang nasa 400 milyong katao ang [[Katutubong wika|katutubong mananalita]] ng wikang Ingles, at nasa 1.1 bilyong katao naman ang nagsasalita nito bilang [[pangalawang wika]].<ref>{{cite web |last1=Breene |first1=Keith |date=15 November 2019 |title=Which countries are best at English as a second language? |trans-title=Ano-anong mga bansa at pinakamagaling mag-Ingles bilang pangalawang wika? |url=https://www.weforum.org/agenda/2016/11/which-countries-are-best-at-english-as-a-second-language-4d24c8c8-6cf6-4067-a753-4c82b4bc865b |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161125144549/https://www.weforum.org/agenda/2016/11/which-countries-are-best-at-english-as-a-second-language-4d24c8c8-6cf6-4067-a753-4c82b4bc865b/ |archive-date=25 November 2016 |access-date= |publisher=World Economic Forum |language=en}}</ref> Ingles ang wika na may pinakamaraming mananalita sa kabuuan, na sinasalita sa lahat ng kontinente.{{sfn|Crystal|2003b|p=106}} Nakadepende ang dami ng mga mananalita bilang pangalawang wika o bilang banyagang wika sa antas ng kagalingan, mula 400 milyon hanggang lagpas 1 bilyon.{{sfn|Crystal|2003b|pp=108–109}} Tinataya naman noong 2003 na mas marami ang mananalita ng Ingles bilang pangalawang wika kumpara sa mga katutubong mananalita nito nang tatlo sa isa.{{sfn|Crystal|2003a|p=69}} === Tatlong bilog ng Ingles === [[File:EF_English_Proficiency_Index_2019_Europe.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:EF_English_Proficiency_Index_2019_Europe.svg|thumb|Kagalingan sa wikang Ingles ng piling mga bansa sa [[Europa]] at [[Dagat Mediteraneo|Mediteraneo]] ayon sa isang ulat noong 2019:<ref>{{cite web |title=EF English Proficiency Index 2019 |url=https://www.ef.com/assetscdn/WIBIwq6RdJvcD9bc8RMd/cefcom-epi-site/reports/2019/ef-epi-2019-english.pdf |pages=6–7 |language=en}}</ref> {{legend|#407294|Napakataas (63.07–70.27)}} {{legend|#5A857D|Mataas (58.26–61.86)}} {{legend|#9DBB88|Katamtaman (52.50–57.38)}} {{legend|#E7CB5B|Mababa (48.69–52.39)}} {{legend|#F47B4B|Napakababa (40.87–48.19)}} {{legend|#c0c0c0|Hindi kasama sa ulat}}]] Grinupo ng [[Lingguwistika|lingwistang]] si [[Braj Kachru]] ang mga bansa sa mundo sa tatlong bilog ayon sa antas ng paggamit sa wikang Ingles rito. Ipinapakita ng modelong ito ang pagkalat ng Ingles mula sa mga katutubong bansa nito patungo sa iba, gayundin sa dami ng gumagamit nito sa isang partikular na bansa. Tinatawag ang tatlong bilog bilang "loob", "labas", at "lumalawak". Maaaring gumalaw ang mga bansa papaloob o papalabas depende sa magiging kahihinatnan ng wika rito sa hinaharap.{{sfn|Kachru|2006|p=196}}{{sfn|Svartvik|Leech|2006|p=2}} * '''Loobang bilog''' ({{Lang|en|inner circle}}) ang mga bansa na may malaking porsyento ng populasyon ang katutubong mananalita ng Ingles. Kabilang rito ang [[Reyno Unido]], [[Estados Unidos]], [[Canada|Kanada]], [[Australia]], [[Nueva Selanda]], [[Irlanda]], at [[Timog Aprika]].{{sfn|Kachru|2006|p=196}} * '''Labas na bilog''' ({{Lang|en|outer circle}}) ang mga bansa na may mas maliit na bilang ng mga katutubong mananalita ng Ingles ngunit ginagamit bilang pangalawang wika para sa mga pang-araw-araw na gawain at institusyon kagaya sa edukasyon, pamahalaan, at negosyo. Kabilang rito ang [[Pilipinas]], gayundin ang [[Nigeria]], [[Indiya|India]], [[Pakistan]], [[Malaysia|Malasya]], [[Singapore|Singapura]], at [[Jamaica|Hamayka]].{{sfn|Bao|2006|p=377}} * '''Lumalawak na bilog''' ({{Lang|en|expanding circle}}) ang mga bansa kung saan hindi karaniwang sinasalita ang Ingles at tinuturo bilang isang banyagang wika. Sa mga bansang ito kumakalat ang wikang Ingles dahil sa katayuan nito bilang isang pandaigdigang wika.{{sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=5}} === Plurisentrikong wika === Isang [[plurisentrikong wika]] ang Ingles; ibig sabihin, wala itong iisang pambansang otoridad na namamahala sa pamantayan ng wika.{{sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=2}}{{sfn|Romaine|1999}}{{sfn|Baugh|Cable|2002}} Madalas na sinusundan ng sinasalitang Ingles lalo na sa brodkasting ang mga pambansang pamantayan sa pagbigkas na kinagisnan imbes na isinakodigo. Karaniwang malalaman sa kanilang [[aksent]] kung saan nagmula ang mga brodkaster,{{sfn|Trudgill|2006}} pero madalas na sinusulat ang iskrip sa mga balita sa isang [[Ortograpiya ng wikang Ingles|pandaigdigang anyo ng pamantayang Ingles]]. Tipikal na dinidikta ng konsenso mula sa mga iskolar ng wika ang mga karaniwang gawi sa pagsusulat sa Ingles, hindi mula sa isang pamahalaan o pandaigdigang organisasyon.{{sfn|Ammon|2008|pp=1537–1539}} Maiintindihan ng mga Amerikanong tagapakinig ang maraming brodkast na nagmula sa Britanya at kabaligtaran. Maiintindihan ng mga mananalita ng Ingles ang karamihan sa kahit anong mga programa sa radyo at telebisyon gayundin sa mga pelikulang nagmula sa mga [[Anglospero|bansang nagsasalita ng Ingles]].{{sfn|Svartvik|Leech|2006|p=122}} Parehong may pormal at di-pormal na estilo ang pamantayan at panrehiyong barayti ng Ingles, at tanging nagkakaiba lamang sa mga salitang ginagamit (hal. {{Lang|en|lift}} sa Britanya habang {{Lang|en|elevator}} sa Amerika), sintaksis (hal. {{Lang|en|on the weekend}} sa Amerika habang {{Lang|en|at the weekend}} sa Britanya), at paggamit sa teknikal at di-teknikal na rehistro.{{sfn|Trudgill|Hannah|2008|pp=5–6}} Dahil sa kasaysayan ng paninirahan sa mga bansang nasa loobang bilog, nagawang maipantay ng Britanya ang pagkakaiba sa dayalekto at makagawa ng mga anyong [[koine]] ng Ingles sa [[Timog Aprika]], [[Australya|Australia]], at [[Nueva Selanda]].{{sfn|Deumert|2006|p=130}} Mabilis na natutong mag-Ingles ang marami sa mga migranteng nanirahan sa Estados Unidos. Sa kasalukuyan, malaking bahagdan ng populasyon ng Estados Unidos ngayon ay kaya lamang magsalita ng iisang wika.{{sfn|Deumert|2006|p=131}}{{sfn|Ryan|2013|loc=Table 1}} Ukol sa pambansang katayuan ng wikang Ingles sa mga piling bansa, * Sa Australia, walang itinalagang opisyal na wika sa parehong pambansa at pang-estadong lebel.<ref>{{Cite journal |last=Ward |first=Rowena |date=2019 |title='National' and 'Official' Languages Across the Independent Asia-Pacific |trans-title='Pambansa' at 'Opisyal' na mga Wika ng Malayang Asya-Pasipiko|lang=en|journal=Journal of Multidisciplinary International Studies |volume=16 |issue=1/2 |pages=83–84 |doi=10.5130/pjmis.v16i1-2.6510 |doi-access=free}}</ref> * Sa [[Kanada]], parehong opisyal na wika sa pambansang lebel ang Ingles at [[Wikang Pranses|Pranses]].<ref>{{cite web |url=http://news.gc.ca/web/article-eng.do?m=/index&nid=480459 |archive-url=https://archive.today/20130410031606/http://news.gc.ca/web/article-eng.do?m=/index&nid=480459 |url-status=dead |archive-date=10 April 2013 |title=40 Years of the Official Languages Act |publisher=Department of Justice Canada |lang=en|trans-title=40 Taon ng Official Languages Act}}</ref> Opisyal na wika (o isa sa mga opisyal na wika) rin sa anim na lalawigan at tatlong teritoryo ang Ingles, habang wala namang itinalagang opisyal na wika sa tatlong lalawigan. Sa [[Québec|Quebec]], Pranses lamang ang tanging opisyal na wika nito.<ref>{{cite web |url=https://www.legisquebec.gouv.qc.ca/en/tdm/cs/C-11 |title=Charter of the French language |last= |first= |date=26 March 2024 |website=Légis Québec |publisher=Québec Official Publisher |lang=en|trans-title=Karta ng Wikang Pranses}}</ref> * Sa [[Republika ng Irlanda|Irlanda]], Ingles ang itinalagang pangalawang wika ng bansa, habang [[Wikang Irlandes|Irlandes]] naman ang itinalagang unang wika.<ref>{{cite web |url=https://www.irishstatutebook.ie/eli/cons/en/html#part2 |title=Article 8 of the Constitution of Ireland|trans-title=Artikulo 8 ng Saligang-batas ng Irlanda|lang=en|last= |first= |date=January 2020 |website=Irish Statute Book}}</ref> * Bagamat mayorya ng populasyon ng Nueva Selanda ang nagsasalita ng Ingles, tanging [[Wikang Māori|Maori]] at ang [[Wikang nakasenyas ng Nueva Selanda|pambansang wikang nakasenyas]] nito ang itinalagang opisyal na wika ng bansa.<ref>{{cite web |title=Maori Language Act 1987 |url=http://www.legislation.govt.nz/act/public/1987/0176/latest/DLM124116.html |lang=en}}</ref> <ref>{{cite news |url=http://tvnz.co.nz/view/page/488120/696482 |title=Recognition for sign language |date=6 April 2006 |work=[[Television New Zealand]] |trans-title=Pagkilala sa wikang nakasenyas |lang=en |access-date=21 Enero 2026 |archive-date=15 Mayo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515221254/http://tvnz.co.nz/view/page/488120/696482 |url-status=dead }}</ref> * Walang itinalagang opisyal na wika sa [[Reyno Unido]]. Gayunpaman, sa [[Gales]] at [[Hilagang Irlanda]], Ingles ang isa sa mga opisyal na wika nito.<ref>{{cite journal |last1=Huws |first1=Catrin Fflur |title=The Welsh Language Act 1993: A Measure of Success?|trans-title=Ang Welsh Language Act 1993: Panukat sa Tagumpay?|lang=en |journal=Language Policy |date=June 2006 |volume=5 |issue=2 |pages=141–160 |doi=10.1007/s10993-006-9000-0}}</ref><ref>{{Cite news |date=26 October 2022 |title=Irish language and Ulster Scots bill clears final hurdle in Parliament|trans-title=Nalampasan na ng panukalang Irish language at Ulster Scots ang huling balakid nito sa Parlamento|lang=en|work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-63402597}}</ref> Walang itinalagang opisyal na wika sa [[Eskosya]] at [[Inglatera]]. * Sa [[Estados Unidos]], Ingles ang itinalagang opisyal na wika ng bansa sa bisa ng isang kautusang tagapagpaganap noong 2025.<ref>{{Cite news |last1=Ho |first1=Vivian |last2=Pannett |first2=Rachel |date=1 March 2025 |title=A Trump order made English the official language of the U.S. What does that mean? |trans-title=Ginawa sa bisa ng isang utos ni Trump ang wikang Ingles bilang opisyal na wika ng Estados Unidos. Ano'ng ibig sabihin nito?|lang=en|url=https://www.washingtonpost.com/nation/2025/03/01/trump-english-official-language-explainer/ |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> Opisyal na wika (o isa sa mga opisyal na wika) ang Ingles sa 32 estado at limang teritoryo. Walang itinalagang opisyal na wika sa natitirang 18 estado at sa [[Distrito ng Columbia]].<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/#people-and-society |title=United States |date=29 May 2024 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |trans-title=Estados Unidos |lang=en |access-date=21 Enero 2026 |archive-date=12 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211212224932/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/#people-and-society |url-status=dead }}</ref> === Pandaigdigang wika === [[File:Countries_in_which_English_Language_is_a_Mandatory_or_an_Optional_Subject.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Countries_in_which_English_Language_is_a_Mandatory_or_an_Optional_Subject.svg|thumb|Katayuan ng wikang Ingles sa pampublikong edukasyon sa bawat rehiyon:<ref>{{cite web |title=Countries in which English Language is a Mandatory or an Optional Subject |trans-title=Mga Bansa kung saan isang Kinakailangan o Mapipiling Asignatura ang Wikang Ingles |url=https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031000038/https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |archive-date=31 October 2022 |access-date= |publisher=The University of Winnipeg |language=en}}</ref>{{legend|#00a2e8|Kinakailangang asignatura}}{{legend|#ffc90e|Mapipiling asignatura}}{{legend|#ababab|Walang datos}}]] Inilalarawan minsan ang wikang Ingles bilang ang pinakaunang pandaigdigang ''[[lingua franca]]'',{{sfn|Graddol|2006}}{{sfn|Meierkord|2006|p=165}} o di kaya'y bilang ang pinakaunang [[pandaigdigang wika]].{{sfn|Brutt-Griffler|2006|pp=690–691}}{{sfn|Northrup|2013}} Pinakaginagamit na wika ang Ingles pagdating sa paglalathala, telekomunikasyon, kalakalan, libangan, at diplomasya.{{sfn|Northrup|2013}} Nakamit nito ang pagkapantay sa [[wikang Pranses]] noong 1919 sa kasagsagan ng negosasyon sa [[Kasunduan sa Versailles]].{{sfn|Phillipson|2004|p=47}} Pagsapit ng pagtatag sa [[Mga Nagkakaisang Bansa]] noong 1945, naging pangunahing wika na ang Ingles;{{sfn|Conrad|Rubal-Lopez|1996|p=261}} isa ito sa anim na opisyal na wika ng naturang organisasyon at ang kasalukuyang pinakaginagamit na wika sa pandaigdigang diplomasya at pakikipag-ugnayan.{{sfn|United Nations|2010}}{{sfn|Richter|2012|p=29}} Nakatalaga ang Ingles bilang isang opisyal na wika o di kaya'y wika ng trabaho sa maraming mga pandaigdigang organisasyon kagaya ng [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko]] (IOC), Ginagamit rin ito bilang wika ng trabaho kahit maging sa mga panrehiyong organisasyon kagaya ng [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya]] (ASEAN) at [[Ekonomikong Kooperasyon sa Asya-Pasipiko]] (APEC), kung saan hindi gaanong kalaganap ang paggamit sa naturang wika sa mga kasaping bansa nito. Sa [[Unyong Europeo]] (EU), Ingles ang karaniwang ginagamit na wika ng trabaho ng mga kasaping bansa nito kahit na pinapayagan ng unyon na gumamit ang mga kasapi nito ng kahit anong wika.{{sfn|Ammon|2006|p=321}} Ingles ang ginagamit na basehan sa mga [[kontroladong likas na wika]],{{sfn|Wojcik|2006|p=139}} gayundin bilang ang wikang ginagamit sa larangan ng [[paglalayag]] at [[Abyasyon|pagpapalipad]].{{sfn|International Maritime Organization|2011}}{{sfn|International Civil Aviation Organization|2011}} [[File:English_Proficiency_Index_by_country_as_of_2014.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:English_Proficiency_Index_by_country_as_of_2014.svg|thumb|English Proficiency Index noong 2014:<ref>{{cite web |title=Countries in which English Language is a Mandatory or an Optional Subject |trans-title=Mga Bansa kung saan isang Kinakailangan o Mapipiling Asignatura ang Wikang Ingles |url=https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031000038/https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |archive-date=31 October 2022 |access-date= |publisher=The University of Winnipeg |language=en}}</ref> {{legend|#225500|Napakataas (80–100%)}} {{legend|#44aa00|Mataas (60–80%)}} {{legend|#66ff00|Katamtaman (40–60%)}} {{legend|#99ff55|Mababa (20–40%)}} {{legend|#ccffaa|Napakababa (0.1–20%)}} {{legend|#c0c0c0|Walang datos}}]] Wikang Ingles ang pinaka-inaaral na banyagang wika sa mundo.{{sfn|Graddol|2006}}{{sfn|Crystal|2003a}} Nag-aaral ang karamihan sa mga tao ng Ingles dahil sa praktikal na kadahilanan at hindi sa ideolohiya.{{sfn|Kachru|2006|p=195}} Sa EU, Ingles ang pinakasinasalitang banyagang wika sa 19 sa 25 kasaping bansa nito kung saan hindi opisyal na wika ito. Ayon sa isang opisyal na poll noong 2012 (noong kasapi pa ang [[Reyno Unido]]) sa mga kasaping bansa na hindi opisyal na wika ang Ingles, 38% ng mga sumagot ay nagsabing kaya nilang makapagsalita ng Ingles sa antas ng pakikipag-usap sa iba.{{sfn|European Commission|2012|pp=21, 19}} Kinokonekta ang matinding impluwensiya ng Ingles sa pagbilis ng [[Kamatayan ng wika|kamatayan ng ibang mga maliliit na wika]];{{sfn|Crystal|2000}} dahil rito, inaakusahan din ang wika ng [[Imperyalismong pangwika|imperyalismo]] at marami rin ang aktibong tumututol sa paggamit nito.{{sfn|Jambor|2007}} Gayunpaman, patuloy pa ring dumadami ang mga mananalita ng Ingles dahil sa paniniwalang nagdadala ng kaginhawaan at mas mabuting buhay ang paggamit nito.{{sfn|Svartvik|Leech|2006|loc=Chapter 12: English into the Future}} Kinakailangang marunong sa wikang Ingles sa maraming mga larangan kagaya ng sa [[medisina]] at [[kompyuting]]. Bagamat magkasingpantay noon ang Ingles sa Pranses at [[Wikang Aleman|Aleman]] pagdating sa pananaliksik, Ingles na ang natatanging nananaig na wika sa kasalukuyan.{{sfn|Gordin|2015}} Makikita ang dominasyon nito sa [[maagham na paglalathala]] sa mga [[indeks]] ng mga [[siyentipikong dyornal]] kagaya ng ''Chemical Abstracts'': noong 1998, nasa lagpas 80% ng lahat na naka-indeks na siyentipikong artikulo ng dyornal ang nakasulat sa Ingles, 90% sa mga [[likas na agham]] noong 1996, at 82% sa [[araling pantao]] noong 1995.{{sfn|Brutt-Griffler|2006|pp=694–695}} Sa kasagsagan ng [[dekolonisasyon]] sa [[Imperyong Britaniko]] noong dekada 1950s at 1960s, patuloy na ginamit ng mga lumayang kolonya ang wikang Ingles imbes na alisin ito sa mga wika ng kanilang bansa.{{sfn|Mufwene|2006|p=614}}{{sfn|Northrup|2013|pp=81–86}} Halimbawa, patuloy na ginagamit sa [[India]] ang Ingles matapos nitong lumaya sa Reyno Unido. India ngayon ang ikatlong may pinakamaraming inilalathalang aklat sa naturang wika matapos ng [[Estados Unidos]] at Reyno Unido,{{sfn|Sailaja|2009|pp=2–9}} kahit na di lalagpas sa 5% ng populasyon nito ang marunong magsalita ng Ingles nang maayos. Noong 2004, ipinagpalagay ng iskolar na si David Crystal na India ang may pinakamalaking populasyon na kayang magsalita o makaunawa ng Ingles sa mundo,{{sfn|Crystal|2004}} bagamat marami ring iskolar na naniniwalang Estados Unidos pa rin ang may hawak sa naturang titulo.{{sfn|Graddol|2010}} Marami sa mga mananalita ng Ingles Aprika ang bahagi ng pamayanang "Apro-Sakson" ng kontinente.{{sfn|Mazrui|Mazrui|1998}} Pinaniniwalaan na mananatili ang Ingles bilang isang wikang [[koine]] sa hinaharap.{{sfn|Crystal|2006}} == Dayalekto, aksent, at barayti == Maraming [[Talaan ng mga dayalekto ng wikang Ingles|mga dayalekto]] ng wikang Ingles ang natukoy ng mga [[Dayalektolohiya|dayalektologo]], na kumakatawan sa panrehiyong pagkakaiba pagdating sa balarila, bokabularyo, at pagbigkas. Naiiba ito sa [[Mga panrehiyong aksent ng wikang Ingles|mga panrehiyong aksent]], na tanging tumutukoy lamang sa pagkakaiba sa pagbigkas. Karaniwang hinahati ng mga lingwista ang wikang Ingles sa dalawang malalawak na kategorya, [[Britanikong Ingles]] (BrE) at [[Hilagang Amerikanong Ingles]] (NAE).{{sfn|Crystal|2003b|p=107}} === Britanya at Irlanda === <gallery mode="packed"> File:Alain_de_Botton_on_Fear_of_Failure_at_Cannes_Lions_2012.flac|Boses ni [[Alain de Botton]], na may modernong aksent na RP. File:Danny_Baker_BBC_Radio4_Desert_Island_Discs_31_Jul_2007_b012wcl4.flac|Boses ni [[Danny Baker]], na may aksent na [[Cockney (aksent)|Cockney]]. File:Russell_brand_bbc_radio4_desert_island_discs_21_07_2013.flac|Boses ni [[Russell Brand]], na lumaki sa [[Essex]] at may aksent na [[Estuaryong Ingles]]. File:Damien_hirst_bbc_radio4_desert_island_discs_13_05_2013_b01sd0hy.flac|Boses ni [[Damien Hirst]], na may aksent na kanlurang [[Yorkshire (dayalekto)|Yorkshire]]. File:John_bishop_bbc_radio4_desert_island_discs_24_06_2012.flac|Boses ni [[John Bishop]], na may aksent na [[Scouse]]. File:Rob_Brydon_BBC_Radio4_Front_Row_18_Mar_2012_b01dhl11.flac|Boses ni [[Rob Brydon]], na may aksent na katimugang [[Ingles ng Gales|Gales]]. File:Alex_Salmond_BBC_Radio4_Desert_Island_Discs_16_January_2011_b00xgs41.flac|Boses ni [[Alex Salmond]], na gumagamit ng isa sa mga aksent ng [[Ingles ng Eskosya|Eskosya]]. File:George_Best_-_The_New_Elizabethans_-20_Jul_2012_-_b01kt7cs.flac|Boses ni [[George Best]], na may aksent na [[Ingles ng Ulster|Hilagang Irlanda]]. File:Mary_Robinson_-_Desert_Island_Discs_-_28_July_2013.flac|Boses ni [[Mary Robinson]], na gumagamit ng isa sa mga aksent ng [[Hiberno-Ingles|Irlanda]]. </gallery> [[File:Dialects_of_English_in_UK_and_Ireland.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dialects_of_English_in_UK_and_Ireland.svg|thumb|Mga pangunahing rehiyon ng mga dayalekto ng wikang Ingles sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]] at [[Irlanda (pulo)|Irlanda]].]] Dahil sinasalita na ang wikang Ingles sa Britanya sa nakalipas na humigit-kumulang 1,500 taon, maraming mga dayalekto ng wika ang nabuo rito.{{sfn|Trudgill|1999|p=10}} Sa [[United Kingdom|Reyno Unido]], itinuturing ang [[Received Pronunciation]] (RP, {{Literal|Tamang Pagbigkas}}), isang edukadong aksent na nagmula sa [[Timog-silangang Inglatera]], bilang ang tradisyonal na pamantayang ginagamit sa [[brodkasting]] partikular na ang [[BBC]] (kaya tinatawag din itong {{Lang|en|BBC English}}, {{Literal|Ingles ng BBC}}) at kinokonsidera bilang pinaka-prestihiyoso sa lahat ng mga dayalekto ng bansa. Ang mabilis na pagkalat ng aksent na ito dahil sa midya ang siyang itinuturong dahilan sa mabilis ding pagbaba ng paggamit sa mga panlalawigang aksent. Napag-alaman sa [[Sarbey ng mga Dayalekto ng Ingles]] noong 1950 hanggang 1951 na bagamat may pagkakaiba pa rin sa balarila at bokabularyo ang mga dayalekto ng wikang Ingles sa Reyno Unido, mapapansing kumokonti ang pagkakaibang ito sa paglipas ng panahon.{{sfn|Trudgill|1999|p=125}} Gayunpaman, tanging naapektuhan lamang ang mga pagkakaiba ng mga dayalekto pagdating sa balarila at bokabularyo. Nasa 3% lamang ng mga Ingles ang aktuwal na gumagamit ng RP sa karaniwang usapan; ginagamit ng natirang 97% ang mga panrehiyong aksent na naimpluwensiyahan lamang ng RP sa iba't ibang antas.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=3}} Meron ding pagkakaiba sa mga gumagamit ng RP, lalo na sa [[panlipunang uri]] sa pagitan ng RP ng Mataas at Mababang Uri gayundin sa katutubong mananalita ng RP at sa mga gumagamit ng RP pero hindi lumaki sa naturang aksent.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=37}} Sa Britanya, may maituturing ding pagkakaiba sa pagitan ng mga panlipunang uri; kinokonsidera bilang taliwas sa pamantayan ang ilang mga katangian kahit na di-hamak na laganap ito na madalas ding idinidikit sa pananalita ng mabababang uri. Halimbawa nito sa kasaysayan ang [[Pagtatanggal ng h|pagtatanggal ng ''h'']] ng mga mabababang uring mananalita ng [[Ingles ng London]], lalo na ang Cockney, na ngayo'y isa na'ng karaniwang katangian ng naturang dayalekto. Gayunpaman, nananatili pa rin itong wala sa rehistro ng mga matatataas na uri ng lipunang Britaniko.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=40}} Mahahati sa apat na pangunahing rehiyon ng dayalekto ang Ingles sa Inglatera: Timog-silangan, Timog-kanluran (kilala ring [[Ingles ng West Country]]), Midlands, at Hilaga. Sa bawat rehiyon na ito, meron ding mga dayalekto: nahahati ang Hilaga sa mga dayalektong [[Yorkshire (dayalekto)|Yorkshire]], [[Geordie]] (sinasalita sa [[Newcastle upon Tyne|Newcastle]]), at [[Lanchashire (dayalekto)|Lanchashire]], na kinabibilangan ng mga suburbanong dayalekto ng [[Manchester]] ([[Manchester (dayalekto)|Mancunian]]) at [[Liverpool]] ([[Scouse]]). Dahil sa pagiging sentro ng [[Danelaw|pananakop ng mga Danes]] noong kapanahunan ng [[mga Viking]] sa Inglatera, nanatili ang mga Nordikong katangian sa wika sa mga dayalektong ito kesa sa ibang mga rehiyon, lalo na sa dayalektong Yorkshire.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=31}} Samantala, sa [[Kanlurang Midlands]], naipreserba naman sa mga dayalektong tulad ng [[Black Country]] ([[Black Country (dayalekto)|Yam Yam]]) at sa [[Birmingham]] ([[Brummie]]) ang mga arkaikong katangian mula sa [[Maagang modernong Ingles|maagang moderno]] at [[Gitnang Ingles]] kagaya ng mga Hermanikong elemento sa balarila at bokabularyo.{{sfn|Clark|Asprey|2013}} Simula noong ika-15 siglo, nakasentro sa London ang mga dayalekto ng Timog-silangang Inglatera. Tradisyonal na ginagamit doon ang dayalektong [[Cockney (dayalekto)|Cockney]] ng mga mabababang uri kaya mababa rin ang tingin dito. Dahil sa pagkalat ng mga katangian ng Cockney sa ibang mga dayalekto sa rehiyon, kinokonsidera ng midya ito bilang isang bagong dayalekto ng Estuaryong Ingles, bagamat tutol dito ang ilang mga lingwista dahil sa impluwensiya ng London sa karatig-lugar nito noon pa man.{{sfn|Roach|2009|p=4}}{{sfn|Trudgill|1999|p=80}} Ilan sa mga katangiang kumalat mula London ang mga sumusunod:{{sfn|Trudgill|1999|pp=80–81}} * [[Sumisingit na R|sumisingit na ''R'']]'','' pagbigkas ng salitang {{Lang|en|drawing}} ("pagguhit") bilang {{Lang|en|drawring}} {{IPA|/ˈdrɔːrɪŋ/}} kung saan sumisingit sa isang bahagi ng salita ang [[Katinig na tunog-R|tunog na ''r'']]. * [[Glotalisasyon ng t|glotalisasyon ng ''t'']]'','' pagbigkas sa {{Lang|en|[[Harry Potter|Potter]]}} bilang {{Lang|en|Po'er}} {{IPA|/ˈpɒʔə/}} kung saan pinapalitan ang tunog na ''t'' ng [[impit]]) * [[Paghaharap ng th|paghaharap ng ''th'']], pagbigkas sa {{Lang|en|thanks}} ("salamat") bilang {{Lang|en|fanks}} o {{Lang|en|bother}} ("abala") bilang {{Lang|en|bover}} kung saan nagiging ''f'' o ''v'' ang tunog na ''th''. Kinokonsidera na ngayon bilang hiwalay na wika ang [[wikang Scots]], pero nagmula ito sa maagang Hilagang Gitnang Ingles,{{sfn|Aitken|McArthur|1979|p=81}} at nadebelop at naimpluwensiyahan kalaunan ng ibang mga wika kagaya ng [[wikang Gaeliko]] at [[Wikang Lumang Nordiko|Lumang Nordiko]]. Nagtataglay din ng maraming dayalekto ang wikang Scots. Bukod dito, kabilang ang [[Ingles ng Eskosya]] sa mga barayti ng pamantayang Ingles sa [[Eskosya]]; karamihan sa mga ito ay mga dayalekto ng hilagang Inglatera na naimpluwensiyahan ng wikang Scots.{{sfn|Romaine|1982}} Samantala, sa [[Irlanda (pulo)|Irlanda]], maraming mga anyo ng wikang Ingles ang nagsimulang gamitin matapos ang [[Pananakop ng mga Anglo-Norman sa Irlanda|pananakop ng mga Anglo-Norman sa naturang rehiyon]] noong ika-11 siglo. Sa [[kondado ng Wexford]] at sa rehiyong pumapalibot sa [[Dublin]] nadebelop ang dalawang dayalekto na ngayo'y wala na, [[Yola (dayalekto)|Forth and Bargy]] at [[Fingallian]]. Parehong nagmula ito sa [[Maagang Modernong Ingles]] at ginamit hanggang noong ika-19 na siglo. Gayunpaman, nagmula ang modernong anyo ng [[Hiberno-Ingles|wikang Ingles sa Irlanda]] sa kolonisasyon ng mga Ingles simula noong ika-17 siglo. Sa kasalukuyan, nahahati ang Ingles ng Irlanda sa [[Ingles ng Ulster]], [[Ingles ng Hilagang Irlanda]] na naimpluwensiyahan nang matindi ng wikang Scots, at marami pang mga dayalekto sa Irlanda. Kagaya ng dayalekto ng Eskosya gayundin ng karamihan sa mga dayalekto ng Hilagang Amerika, nananatili ang [[Katinig na tunog-R|rotosidad]] sa halos lahat ng mga dayalekto sa naturang rehiyon di tulad ng mga dayalektong naimpluwensiyahan ng RP.{{sfn|Barry|1982|pp=86–87}}{{sfn|Hickey|2007}} === Hilagang Amerika === <gallery mode="packed"> File:Emery_Emery_Voice.ogg|Boses ni [[Emery Emery]], na lumaki sa [[Midwest (Estados Unidos)|Midwest]] sa Estados Unidos at may aksent na [[Pangkalahatang Amerikanong Ingles|Pangkalahatang Amerikano]]. File:Rep._Martha_Roby's_"Roller_Coaster"_Speech_Sound_Bite.flac|Boses ni [[Martha Roby]], na lumaki sa [[Alabama]] na may aksent na [[Katimugang Estados Unidos (aksent)|Timog Amerikano]]. File:Chuck_Zito_on_Becoming_a_Hells_Angel.flac|Boses ni [[Chuck Zito]], na may aksent na [[New York (aksent)|New York]]. File:Sec._Walsh_on_Construction_Jobs_in_Infrastructure_Bill_v2.flac|Boses ni [[Marty Walsh]], na may aksent na [[Boston (aksent)|Boston]]. File:On_the_phone-_Russell_Gage.ogg|Boses nina [[D.J. Shockley]] at [[Russell Gage]], na parehong may aksent na [[Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles|Aprikanong Amerikano]]. File:Margaret_atwood_bbc_radio4_front_row_27_07_2007_b007tjpb.flac|Boses ni [[Margaret Atwood]], na may aksent na [[Pamantayang Ingles ng Canada|Pamantayang Canada]]. </gallery> [[File:Population_speaking_English_at_home_by_PUMA.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Population_speaking_English_at_home_by_PUMA.png|thumb|Bahagdan ng mga Amerikanong edad lima pataas sa [[Estado ng Estados Unidos|50 estado]], [[Washington, D.C.|Washington DC]], at [[Puerto Rico]] na nagsasalita ng wikang Ingles sa tahanan, ayon sa [[American Community Survey]], isang sarbey na isinagawa noong 2016 hanggang 2021]] Dahil sa mataas-taas na antas ng paghahalo, akomodasyon, at [[Wikang koine|koinesasyon]] na naganap noong panahong kolonyal sa [[Hilagang Amerika]], itinuturing ang [[Wikang Ingles ng Hilagang Amerika|mga dayalekto ng wikang Ingles]] sa kontinente bilang walang pinagkaiba sa isa't isa kumpara sa [[Inglatera]]. Gayunpaman, ipinapakita sa modernong pananaliksik na may mga pagkakaiba rin ang mga dayalekto at barayti ng wika sa Hilagang Amerika. Tumataas ang baryasyon sa aksent sa Estados Unidos sa panrehiyong antas pero bumababa sa lokal na antas,{{sfn|Labov|2012}} bagamat nananatili pa rin itong nasa isang kontinuo ng mga magkakaparehong aksent na kilala sa tawag na [[Pangkalahatang Amerikano]] (GA).{{sfn|Wells|1982|p=34}} Kinokonsiderang bahagi ng Pangkalahatang Amerikano ang mga barayti ng [[wikang Ingles ng Canada]] maliban sa [[Atlantikong Canada|rehiyong Atlantiko]] ng bansa gayundin sa [[Québec|Quebec]], bagamat may mga maliliit na pagkakaiba sila sa mga aksent ng Estados Unidos kagaya ng pagtaas ng mga patinig na {{IPAc-en|aɪ}} at {{IPAc-en|aʊ}} bago ang mga [[Tunog (ponetika)|di-matutunog na katinig]] at mga pagkakaiba sa pagsusulat at pagbigkas sa mga salita.{{sfn|Boberg|2010}} Kabilang sa [[Ingles ng Atlantikong Canada]] ang [[Maritime (aksent)|Maritime]] at [[Ingles ng Newfoundland|Newfoundland]], at naimpluwensiyahan ng wikang Ingles ng Britanya at Irlanda, gayundin ng mga [[wikang Irlandes]], [[Wikang Gaeliko|Gaeliko]], at [[Wikang Pranses|Pranses]], partikular na ang barayti na [[Wikang Pranses ng Acadia|Acadia]].<ref>{{Cite book |last=Labov |first=William |title=The Atlas of North American English |last2=Ash |first2=Sharon |last3=Boberg |first3=Charles |publisher=De Gruyter |year=2006 |location=Berlin |language=en |trans-title=Ang Atlas ng Ingles ng Hilagang Amerika}}</ref> Karamihan sa mga aksent ng Hilagang Amerika ay pawang mga [[Katinig na tunog-R|rotiko]]; ibig sabihin, binibigkas nila ang tunog na ''r''. Di tulad ng sitwasyon sa Britanya, itinuturing itong prestihiyoso lalo na sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]],{{sfn|Labov|1972}} kung saan hinahanay ang di pagbigkas sa ''r'' sa mga mababang uri at di nakapagtapos. Sa kasalukuyan, nananaig na ang rotosidad sa [[Ingles ng Katimugang Amerika]], mula sa [[Lumang wikang Ingles ng Katimugang Estados Unidos|historikal na pagkaprestihiyoso]] ng di pagbigkas sa ''r''.{{sfn|Levine|Crockett|1966}}{{sfn|Schönweitz|2001}} Karaniwang inilalarawan ang mga aksent nito bilang {{Lang|en|twang}} (may katangian ng [[Nasalisasyon|pailong]]) o {{Lang|en|drawl}} (pinapahaba),{{sfn|Montgomery|1993}} at natutukoy agad dahil sa [[Monoptonggo|pagbubura ng patinig]] na {{IPA|/aɪ/}} sa pagbigkas sa mga salitang tulad ng {{Lang|en|spy}} ("espiya"), na binibigkas na parang {{Lang|en|spa}}, ang paghahati sa mga [[harapang patinig]] bilang mga [[Malapatinig|madudulas na patinig]] o maging dalawang hiwalay na pantig (hal. {{Lang|en|press}} "midya" na binibigkas na parang ''prey-us''),{{sfn|Thomas|2008|pp=95–96}} ang [[Pag-iisa ng bigkas sa pen at pin|pag-iisa ng bigkas]] sa {{Lang|en|pen}} ("panulat") at {{Lang|en|pin}} ("pantusok"), at iba pa. Karamihan sa mga pagbabagong ito ay nagsimula lamang noong ika-19 na siglo.{{sfn|Bailey|1997}} Samantala, ginagamit naman ng nagtatrabaho at gitnang uri ng [[Aprikanong Amerikano|mga Aprikanong Amerikano]] ang [[Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles]] (AAVE). Di tulad ng karamihan ng mga aksent sa kontinente, karaniwan itong di-rotiko. Nagmula ito sa mga inaliping Aprikano at Aprikanong Amerikano na naimpluwensiyahan ng mga di-pamantayang aksent ng Katimugang Estados Unidos. Gayunpaman, pinaniniwalaan ng ilang mga lingwista na nagmula ito sa mga wikang Aprikano na sinasalita ng mga alipin na napilitang gumawa ng isang [[Wikang pidgin|pidgin]] o [[Mga wikang creole na nakabatay sa wikang Ingles|creole ng wikang Ingles]] upang magkaintindihan sila sa ibang mga aliping nagmula sa ibang lugar.{{sfn|Bailey|2001}} Dahil sa mga karaniwang katangian nito sa ibang mga aksent sa rehiyon, mabilis itong kumalat at ginamit sa lugar upang maging isa sa mga pangunahing aksent nito simula noong ika-19 at ika-20 siglo. Karaniwang hinahanay ang AAVE bilang isang anyo ng "pangit" na Ingles na sinasalita ng mga hindi edukado (kasama rin ang mga katimugang aksent ng [[Mga taong puti|mga Puti]]), bagamat unti-unti na itong kinikilala bilang isang ganap na barayti ng wikang Ingles.{{sfn|Green|2002}}{{sfn|Patrick|2006b}} === Australia at Nueva Selanda === <gallery mode="packed"> File:AustraliaPart2.ogg|Boses ng isang lalaki na may [[Ponolohiya ng wikang Ingles ng Australia|pangkalahatang aksent na Australia]]. File:Prime_Minister_Gillard_of_Australia_at_News_Conference_with_President_Obama.flac|Boses ni [[Julia Gillard]], na may [[Pangkaraniwang aksent ng wikang Ingles ng Australia|pangkaraniwang aksent na Australia]]. File:Geoffrey_Rush_bbc_radio4_front_row_01_05_2013.flac|Boses ni [[Geoffrey Rush]], na may [[Pangmayamang aksent ng wikang Ingles ng Australia|pangmayamang aksent na Australia]]. File:Eleanor_catton_bbc_radio4_womans_hour_09_09_2013.flac|Boses ni [[Eleanor Catton]], na may [[Ingles ng Nueva Selanda|aksent na Nueva Selanda]]. File:H.E._Mr._John_Key_Prime_Minister,_New_Zealand_-_speech_at_Connect_Asia-Pacific_2013_Summit.ogg|Boses ni [[John Key]], na may [[Ingles ng Nueva Selanda|aksent na Nueva Selanda]]. </gallery>Simula noong 1788, sinasalita na ang wikang Ingles sa kontinente ng [[Oseaniya]], at nadebelop ang [[wikang Ingles ng Australia]] bilang ang pangunahing wika ng mga naninirahan sa [[Australia]] sa ilalim ng [[Pangkalahatang aksent ng Australia|isang pangkalahatang aksent]]. Naging pangunahing wika rin [[Wikang Ingles ng Nueva Selanda|ang wikang Ingles]] sa [[Nueva Selanda]], bagamat hindi sa antas ng sa Australia.{{sfn|Eagleson|1982}} Magkaugnay ang dalawang uri ng wikang Ingles, na nag-impluwensiya sa isa't isa kasama ang mga [[wikang Ingles ng Timog Aprika]] at ng [[Wikang Ingles ng Timog-silangang Inglatera|Timog-silangang Inglatera]]. Tulad ng mga dayalektong ito, pawang mga di-rotiko rin ang mga wikang Ingles sa dalawang bansa, maliban sa [[pulong South]] sa Nueva Selanda. Partikular na kilala ang mga Ingles ng Australia at Nueva Selanda sa kanilang mga [[patinig]]: marami sa mga maiiksing patinig ang hinaharap o tinataas, habang nagiging mga [[diptonggo]] ang marami sa mga mahahabang patinig. Ipinapakita rin sa Ingles ng Australia ang pagtatangi sa mga maiiksi at mahahabang patinig, isang katangiang di nakikita sa ibang mga barayti ng wika. Humahanay rin ang balarila nito sa [[Britanikong Ingles|Britaniko]] at [[Amerikanong Ingles]]; kagaya ng sa Amerikanong Ingles, itinuturing ang mga [[Pangngalan|pangngalang]] kolektibo bilang isahan (hal. ginagamit sa pangngalang kolektibo na {{Lang|en|government}} ang [[Kopula|kopulang]] {{Lang|en|is}} imbes na ang katumbas nitong pangmaramihan na {{Lang|en|are}}).{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=16–21}}{{sfn|Burridge|2010}} Samantala, gumagamit naman ang Ingles ng Nueva Selanda ng mga [[harapang patinig]] na mas mataas pa kesa sa Ingles ng Australia.{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=24–26}}{{sfn|Maclagan|2010}}{{sfn|Gordon|Campbell|Hay et al.|2004}} === Timog-silangang Asya === <gallery mode="packed"> File:Declaration_of_Independence_Part_1.ogg|Boses ng isang lalaking may [[Wikang Ingles ng Singapura|aksent na Singapura]]. File:Dr._Villaverde_on_Conflicts_of_Interest_in_Medicine_and_Dr._Dans_on_Evidence-Based_Medicine_in_INCLEN.flac|Boses ng isang lalaki at babaeng may [[Pilipinong Ingles|aksent na Pilipino]]. </gallery>Isa sa mga [[opisyal na wika]] ang [[Pilipinong Ingles|wikang Ingles sa Pilipinas]], kung saan talamak ang paggamit sa naturang wika lalo na sa industriya, negosyo, midya, at mga dokumento ng pamahalaan. Naging mahalaga ito sa bansa simula noong [[Kasaysayan ng Pilipinas (1898–1946)|panahon ng mga Amerikano]] mula 1898 hanggang 1946.<ref>{{cite book |last1=Dayag |first1=Danilo |title=Philippine English: Linguistic and Literary Perspectives |date=2008 |publisher=Hong Kong University Press |isbn=978-962-209-947-0 |editor-last1=Bautista |editor-first=Ma. Lourdes |location=Hong Kong |pages=49–66 |language=en |trans-title=Pilipinong Ingles: Mga Pananaw sa Lingwistika at Panitikan |chapter=English-language media in the Philippines: Description and research |trans-chapter=Midya sa wikang Ingles sa Pilipinas: Paglalarawan at pananaliksik |doi=10.5790/hongkong/9789622099470.003.0004 |editor-last2=Bolton |editor-first2=Kingsley}}</ref> Ginagamit din ang [[Taglish]] bilang isang anyo ng [[pagpapalitang-kodigo]] sa pagitan ng [[wikang Tagalog]] at Ingles.<ref>{{cite journal |last1=Bautista |first1=Maria Lourdes S. |date=2004 |title=Tagalog-English Code-switching as a Mode of Discourse |trans-title=Pagpapalitang-kodigo sa Tagalog-Ingles bilang Paraan ng Diskurso |url=https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ720543.pdf |url-status=live |journal=Asia Pacific Education Review |language=en |volume=5 |issue=2 |pages=226–233 |doi=10.1007/BF03024960 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220515012035/https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ720543.pdf |archive-date=15 May 2022 |s2cid=145684166}}</ref> === Aprika, Karibe, at Timog Asya === <gallery mode="packed"> Talaksan:South African English.ogg|Boses ng isang lalaki na may aksent na [[Ingles ng mga Puting Timog Aprikano|Timog Aprika]]. Talaksan:Chimamanda Ngozi Adichie bbc radio4 front row 03 05 2013.flac|Boses ni [[Chimamanda Ngozi Adichie]], na may edukadong aksent na [[Ingles ng Nigeria|Nigeria]]. Talaksan:Sylbourne Sydial with Nordia Teape on Integrated Diaspora Services.flac|Boses ng babae at lalaki na may aksent na [[Ingles ng Hamayka|Hamayka]]. Talaksan:Arundhati Roy BBC Radio4 Bookclub 2 Oct 2011 b015brn8.flac|Boses ni [[Arundhati Roy]], na may aksent na [[Ingles ng India|India]]. </gallery>Madalas na sinasalita ang wikang Ingles sa [[katimugang Aprika]], kung saan isa ito sa mga opisyal na wika ng mga bansa sa rehiyon. Sa [[Timog Aprika]], sinasalita na ang wikang Ingles simula pa noong 1820 kasama ng [[wikang Afrikaans]] at mga wikang Aprikanong tulad ng [[mga wikang Khoe]] at [[Mga wikang Bantu|Bantu]]. Sa kasalukuyan, tinatayang nasa 9% ng populasyon ng Timog Aprika ang nagsasalita ng [[wikang Ingles ng Timog Aprika]] (SAE) bilang kanilang unang wika. Isang di-rotikong barayti ang SAE na sumusunod madalas sa RP. Isa ito sa mga kaunting di-rotikong barayti ng wikang Ingles na walang [[Sumisingit na R|sumisingit na ''R'']]. Nakadepende sa mga katutubong wika ng mananalita ang mga barayti ng pangalawang wika sa bansa. Pawang mga patinig ang karamihan sa mga pagkakaiba sa ponolohiya mula sa RP.{{sfn|Lass|2002}} Kabilang sa mga pagkakaiba naman sa katinig ang tendensiya ng mga mananalita na bigkasin ang mga katinig na {{IPA|/p, t, t͡ʃ, k/}} nang walang [[Katinig na may paghinga|paghinga]] (hal. binibigkas ang {{Lang|en|pin}} ("pantusok") bilang {{IPA|[pɪn]}} imbes na {{IPA|[pʰɪn]}} tulad ng ibang mga barayti), habang [[Katinig na tunog-R|binibigkas naman ang ''r'']] bilang isang [[Simpleng katinig na pakatal|simpleng pakatal]] {{IPA|[ɾ]}} imbes bilang [[Katinig na pasutsot|pasutsot]].{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=30–31}} Sinasalita sa [[Nigeria]] ang [[Ingles ng Nigeria|isang barayti]] ng wikang Ingles, kung saan sinasalita ito sa iba't ibang antas ng humigit-kumulang 150 milyong katao. Bagamat tradisyonal na naimpluwensiyahan ng [[Britanikong Ingles]], unti-unti na'ng naiimpluwensiyahan rin ito ng [[Amerikanong Ingles]] simula noong ika-20 siglo. Umusbong din ang mga natatanging salita at konsepto sa naturang barayti na ito upang punan ang mga pangkulturang konsepto na natatangi sa bansa.<ref>{{cite journal |last1=Adegbija |first1=Efurosibina |date=1989 |title=Lexico-semantic variation in Nigerian English |trans-title=Pagkakaibang leksikosemantiko sa Ingles ng Nigeria |journal=World Englishes |language=en |volume=8 |issue=2 |pages=165–177 |doi=10.1111/j.1467-971X.1989.tb00652.x}}</ref> Kumalat ang mga barayti ng wikang Ingles sa mga dating sakop ng [[Imperyong Britaniko|Gran Britanya]] sa Karibe, kabilang na ang [[Jamaica|Hamayka]], [[kapuluang Leeward]] at [[Kapuluang Windward|Windward]], [[Trinidad at Tobago]], [[Barbados]], [[kapuluang Kayman]], at [[Belise]]. May mga sari-sariling barayti ng Ingles ang mga ito, gayundin ng mga wikang creole na nakabatay sa Ingles at mga wikang Aprikano. Pinakaprominente sa mga ito ang [[Ingles ng Hamayka]] at ang [[Wikang creole ng Hamayka|wikang creole]] nito. Sa [[Gitnang Amerika]], sinasalita ang mga wikang creole na nakabatay sa Ingles sa mga rehiyon ng [[Nicaragua]] at [[Panama]] na nakaharap sa Karibe.{{sfn|Lawton|1982}} Karaniwang bihasa ang mga mananalita sa mga ito sa parehong barayti ng Ingles at ng creole, at talamak ang [[pagpapalitang-kodigo]] sa mga ito. Inilalarawan ang sitwasyong ito bilang isang bahagi ng kontinuo kung saan itinuturing na pormal na [[Rehistro (sosyolingguwistika)|rehistro]] ang mga barayti ng Ingles habang di-pormal naman ang mga wikang creole.{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|p=115}} Karamihan sa mga barayti ng wikang Ingles sa Karibe ay nakabatay sa Britanikong Ingles, kaya naman karamihan din sa mga ito ay pawang mga di-rotiko maliban sa pormal na rehistro ng wikang Ingles ng Hamayka, na karaniwang rotiko. Naiiba ang barayti na ito mula sa RP sa imbentaryo ng patinig nito, na itinatangi sa haba imbes sa diin tulad ng pamantayang wikang Ingles. Mga monoptonggo na {{IPA|[eː]}} at {{IPA|[oː]}} ang mga [[Diptonggo|diptonggong]] {{IPA|/ei/}} at {{IPA|/ou/}}. Minsan ding binibigkas ang {{IPA|[ie]}} at {{IPA|[uo]}} bilang kabaligtaran ng isa't isa (hal. binibigkas ang {{Lang|en|bay}} ("look") bilang {{IPA|[bʲeː]}}). Karaniwan ding tinatanggal ang huling bahagi ng isang [[kambal-katinig]] kung nasa dulo ito ng isang salita (hal. binibigkas ang {{Lang|en|child}} ("anak") bilang {{IPA|[t͡ʃail]}}),{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=117–118}}{{sfn|Lawton|1982|pp=256–260}}{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=115–116}} Samantala, sa [[Indiya|India]], karaniwang tinitingnan ang RP bilang ang "tamang" anyo ng wikang Ingles kaya ito rin ang ginagawang basehan para sa lokal na barayti nito. Matutukoy ang aksent ng Ingles ng India dahil sa pagbigkas sa mga ponemang tulad ng {{IPA|/t/}} at {{IPA|/d/}} bilang mga kaakibat nitong [[katinig sa dilang pulupot]] {{IPA|[ʈ]}} at {{IPA|[ɖ]}}, pagpapalit sa mga ponemang {{IPA|/θ/}} at {{IPA|/ð/}} sa katumbas nitong [[katinig sa ngipin]] {{IPA|[t̪]}} at {{IPA|[d̪]}}. Binibigkas din minsan ng ilang mga mananalita ng barayti ang mga salita ayon sa eksakto nitong pagbaybay (hal. binibigkas ang {{IPA|/gh/}} sa {{Lang|en|ghost}} bilang [[Tunog (ponetika)|matunog]] na [[Katinig na pasara|pasara]] na may paghinga {{IPA|[ɡʱ]}}, kahit na [[tahimik na titik]] ang ''h'' sa salitang ito).{{sfn|Sailaja|2009|pp=19–24}} === Di-katutubong barayti === <gallery mode="packed"> File:Non-native_English_reading_by_Spanish_native_speaker_003.ogg|Boses ng isang lalaking lumaki sa [[wikang Kastila]] na nagsasalita ng wikang Ingles. File:Japan_PM_Shinzo_Abe_addressing_US_Congress_2015.ogg|Boses ni [[Shinzo Abe]], isang [[Hapon|Hapones]], na nagsasalita ng wikang Ingles. File:Werner_Herzog_BBC_Radio4_Start_the_Week_26_March_2012_b01dtjcj.flac|Boses ni [[Werner Herzog]], isang [[Alemanya|Aleman]], na nagsalita ng wikang Ingles. </gallery>Maaaring iba ang pagbigkas sa mga salitang Ingles ang [[Wikang Ingles bilang pangalawa o banyagang wika|mga mananalitang hindi lumaki sa naturang wika]]. Dahil ito sa paglalapat nila sa [[ponolohiya]] ng kanilang [[Katutubong wika|wikang kinagisnan]] sa mga salitang ito o di kaya'y paggamit sa mga estratehiyang katulad sa mga paraan sa [[Pagtuto ng wika|pagtuto bilang pangunahing wika]]. Humahantong kalaunan ang mga ito sa mga di-karaniwang pagbigkas sa mga salita na hindi matatagpuan sa mga barayti ng wikang Ingles.<ref>{{cite book |last1=Bjarkman |first1=Peter C. |title=American Spanish Pronunciation |last2=Hammond |first2=Robert Matthew |date=1989 |publisher=Georgetown University Press |isbn=978-0-87840-099-7 |place=Washington, D.C. |page=226 |language=en |trans-title=Pagbigkas ng wikang Kastila ng Amerika}}</ref> == Ponolohiya == {{Main|Ponolohiya ng wikang Ingles}} {{IPA notice|bahaging|brackets=no}} Nagkakaiba ang [[ponolohiya ng wikang Ingles]] depende sa dayalekto, ngunit madalas pa ring nagkakaunawaan ang mga mananalita nito kahit ganito. Nakakapekto ang barayti ng [[ponolohiya]] sa imbentaryo ng mga [[ponema]], na siyang nagdidikta sa pagkakaiba sa [[ponetika]] at pagbigkas sa mga ponema. Inilalarawan ng bahaging ito ang mga [[Pamantayang wika|pamantayang barayti]] ng wikang Ingles: [[Received Pronunciation]] ng Reyno Unido at [[General American]] (GA, {{Literal|Pangkahalatang Amerikano}}) ng Estados Unidos. === Katinig === Nasa 24 na ponemang katinig ang marami sa mga dayalekto ng wikang Ingles; 26 kung isasama pati ang {{IPA|/x/}} at /ʔ/. Tumpak para sa Ingles ng California at sa RP ang sumusunod na imbentaryo. {| class="wikitable" style="text-align: center" |+Mga ponemang katinig ng wikang Ingles ! colspan="2" {{Diagonal split header|[[Paraan ng artikulasyon|Paraan]]|[[Lugar ng artikulasyon|Lugar]]}} ! colspan="2" |[[Katinig sa labi|Labi]] ! colspan="2" |[[Katinig sa labi–ngipin|Labi–ngipin]] ! colspan="2" |[[Katinig sa ngipin|Ngipin]] ! colspan="2" |[[Katinig sa gilagid|Gilagid]] ! colspan="2" |[[Katinig sa likurang gilagid|Likurang gilagid]] ! colspan="2" |[[Katinig sa paleta|Paleta]] ! colspan="2" |[[Katinig sa ngala-ngala|Ngala-ngala]] ! colspan="2" |[[Katinig sa tagukan|Tagukan]] |- ! colspan="2" |[[Katinig na pailong|Pailong]] | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|m}} | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|n}} | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ŋ}} | colspan="2" | |- ! colspan="2" |[[Katinig na pasara|Pasara]] | style="border-right: 0;" |{{IPA link|p}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|b}} | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|t}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|d}} | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|k}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ɡ}} | style="border-right: 0;" |({{IPA link|ʔ}}) | style="border-left: 0;" | |- ! colspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot|Pasara-sutsot]] | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|tʃ}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|dʒ}} | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | |- ! colspan="2" |[[Katinig na pasutsot|Pasutsot]] | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|f}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|v}} | style="border-right: 0;" |{{IPA link|θ}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ð}} | style="border-right: 0;" |{{IPA link|s}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|z}} | style="border-right: 0;" |{{IPA link|ʃ}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ʒ}} | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |({{IPA link|x}}) | style="border-left: 0;" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|h}} | style="border-left: 0;" | |- ! rowspan="2" |[[Katinig na palapit|Palapit]] ![[Katinig na pagitna|Gitna]] | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ɹ}} | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|j}} | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|w}} | colspan="2" | |- ![[Katinig na pagilid|Gilid]] | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|l}} | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | |- |} == Talababa == {{notelist}} == Sanggunian == {{reflist}} === Pinagkunan === <!-- The entries in this bibliography are in alphabetical order. Comments show the names of named references. --> {{refbegin|30em}} <!-- AartsHaegeman2006 -->* {{cite book |first1=Bas |last1=Aarts |first2=Liliane |last2=Haegeman |date=2006 |chapter=English Word classes and Phrases |trans-chapter=Mga klase ng salita at parirala sa Ingles|title=The Handbook of English Linguistics |trans-title=Handbook sa Lingguwistikang Ingles|lang=en|editor1-last=Aarts |editor1-first=Bas |editor2-first=April |editor2-last=McMahon |publisher=Blackwell |isbn=978-1-4051-6425-2}} <!-- AbercrombieDaniels2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04878-1 |chapter=Spelling Reform Proposals: English |trans-chapter=Mga Mungkahing Reporma sa Pagbaybay: Ingles|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Abercrombie |first1=D. |last2=Daniels |first2=P. T. |pages=72–75 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- AitkenMcArthur1979 -->* {{cite book |editor1-last=Aitken |editor1-first=A. J. |editor2-last=McArthur |editor2-first=Tom |date=1979 |title=Languages of Scotland|lang=en|trans-title=Mga Wika ng Eskosya |location=Edinburgh, Reyno Unido |publisher=Chambers |series=Occasional paper – Association for Scottish Literary Studies |volume=4 |isbn=978-0-550-20261-1}} <!-- Alcaraz-ArizaNavarro2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/02351-8 |chapter=Medicine: Use of English|trans-chapter=Medisina: Paggamit sa Ingles|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Alcaraz Ariza |first1=M. Á. |last2=Navarro |first2=F. |pages=752–759 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Ammon2006 -->* {{cite journal |last=Ammon |first=Ulrich |s2cid=142692741 |title=Language Conflicts in the European Union: On finding a politically acceptable and practicable solution for EU institutions that satisfies diverging interests|trans-title=Mga Hidwaan sa Wika sa Unyong Europeo: Ukol sa paghahanap sa isang politikal na pagsang-ayon at praktikal na solusyon para sa mga institusyon ng EU nang nagagampanan ang mga nagkakaibang interes|lang=en|journal=International Journal of Applied Linguistics |volume=16 |issue=3 |pages=319–338 |date=2006 |doi=10.1111/j.1473-4192.2006.00121.x |s2cid-access=free |via=DYLAN project |url=http://www.dylan-project.org/Dylan_en/presentation/dissemination/articles/assets/UDE-Ammon-LanguageConflictsInTheEuropeanUnion.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110102074109/http://www.dylan-project.org/Dylan_en/presentation/dissemination/articles/assets/UDE-Ammon-LanguageConflictsInTheEuropeanUnion.pdf |archive-date=2 January 2011}} <!-- Ammon2008 -->* {{cite book |last=Ammon |first=Ulrich |chapter=Pluricentric and Divided Languages |lang=en|trans-chapter=Mga Plurisentro at Nakahating Wika|editor1-last=Ammon |editor1-first=Ulrich N. |editor2-last=Dittmar |editor2-first=Norbert |editor3-last=Mattheier |editor3-first=Klaus J. |display-editors=3 |editor4-last=Trudgill |editor4-first=Peter |title=Sociolinguistics: An International Handbook of the Science of Language and Society |trans-title=Sosyolingguwistika: Pandaigdigang Handbook ng Agham ng Wika at Lipunan|volume=2 |date=2008 |edition=2nd |publisher=De Gruyter |isbn=978-3-11-019425-8 |series=Handbooks of Linguistics and Communication Science}} <!-- Annamalai2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04611-3 |chapter=India: Language Situation |lang=en|trans-chapter=India: Sitwasyon sa Wika|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Annamalai |first1=E. |pages=610–613 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Australian Bureau of Statistics2013 official census of Australia -->* {{cite web |author=Australian Bureau of Statistics |title=2011 Census QuickStats: Australia|trans-title=QuickStats sa Senso ng 2011: Australia |lang=en|date=28 March 2013 |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151106221006/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0 |archive-date=6 November 2015}} <!-- Bailey2001 -->* {{cite book |last=Bailey |first=Guy |chapter=The relationship between African American and White Vernaculars|trans-chapter=Ang kaugnayan ng Aprikanong Amerikano at Puting Bernakular|editor-last=Lanehart |editor-first=Sonja L. |title=Sociocultural and historical contexts of African American English |trans-title=Sosyokultural at historikal na konteksto ng Aprikanong Amerikanong Ingles|url=https://archive.org/details/socioculturalhis00lane |url-access=limited |date=2001 |pages=[https://archive.org/details/socioculturalhis00lane/page/n71 53]–84 |publisher=John Benjamins |lang=en|series=Varieties of English around the World |isbn=978-1-58811-046-6}} <!-- Bailey1997 -->* {{cite book |last=Bailey |first=G. |date=1997 |chapter=When did southern American English begin|trans-chapter=Kailan nagsimula ang katimugang Amerikanong Ingles|chapter-url=https://books.google.com/books?id=zvFtOr5_BZAC&pg=PA255 |title=Englishes around the world|trans-title=Mga Ingles sa iba't-ibang panig ng mundo|lang=en|pages=255–275 |editor=Edgar W. Schneider |publisher=John Benjamins |isbn=9789027248763}} <!-- Bao2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04257-7 |chapter=Variation in Nonnative Varieties of English |trans-chapter=Baryasyon sa mga hindi Katutubong Barayti ng Ingles|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Bao |first1=Z. |pages=377–380 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Barry1982 -->* {{cite book |last=Barry |first=Michael V. |chapter=English in Ireland |trans-chapter=Ingles sa Irlanda|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=84–134 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- BaughCable2002 -->* {{cite book |last1=Baugh |first1=Albert C. |last2=Cable |first2=Thomas |title=A History of the English Language|trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles|edition=5|lang=en |publisher=Longman |date=2002 |isbn=978-0-13-015166-7 |url=https://archive.org/details/historyofenglish02baug}} <!-- Bazelmans2009 -->* {{cite book |last=Bazelmans |first=Jos |chapter=The Early-Medieval Use of Ethnic Names from Classical Antiquity: the Case of the Frisians |trans-chapter=Ang Maagang Medyebal na Paggamit sa mga Etnikong Pangalan mula sa Klasikong Antigong Panahon: ang Kaso ng mga Prisyano|pages=321–338 |editor-last1=Derks |editor-first1=Ton |editor-last2=Roymans |editor-first2=Nico |title=Ethnic Constructs in Antiquity: The Role of Power and Tradition|trans-title=Mga Etnikong Gawa sa Antigong Panahon: Ang Gampanin ng Kapangyarihan at Tradisyon|lang=en|publisher=Amsterdam University Press |series=Amsterdam Archaeological Studies |volume=13 |date=2009 |isbn=978-90-485-0791-7 |jstor=j.ctt46n1n2.1 |jstor-access=free}} <!-- Bermudez-OteroMcMahon2006 -->* {{cite encyclopedia |last1=Bermúdez-Otero |first1=Ricardo |first2=April |last2=McMahon |date=2006 |title=English phonology and morphology |trans-title=Ponolohiya at morpolohiya ng Ingles|lang=en|editor-first=Bas |editor-last=Aarts |editor-first2=April |editor-last2=McMahon |encyclopedia=The Handbook of English Linguistics |location=Oxford |publisher=Wiley–Blackwell |isbn=978-1-4051-6425-2 |doi=10.1002/9780470753002.ch17 |series=Blackwell Handbooks in Linguistics |pages=382–410}} <!-- BlenchSpriggs1999 -->* {{cite book |last1=Blench |first1=R. |last2=Spriggs |first2=Matthew |title=Archaeology and Language: Correlating Archaeological and Linguistic Hypotheses|trans-title=Arkeolohiya at Wika: Pagsasama sa mga Arkeolohiko at Lingguwistikong Palagay|lang=en|pages=285–286 |date=1999 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-11761-6 |url=https://books.google.com/books?id=DWMHhfXxLaIC&pg=PA286}} * {{cite book |editor-last=Blake |editor-first=Norman |title=Cambridge History of the English Language|trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge|lang=en|volume=2|publisher=Cambridge University Press |date=1992 |doi=10.1017/CHOL9780521264754.003 |isbn=978-1-139-05553-6}} ** {{Harvc |last=Lass |first=Roger |chapter=Phonology and Morphology |in=Blake |year=1992 |pages=23–154}} <!-- Boberg2010 -->* {{cite book |last=Boberg |first=Charles |author-link=Charles Boberg |date=2010 |title=The English language in Canada: Status, history and comparative analysis|url=https://archive.org/details/englishlanguagei0000bobe |trans-title=Ang Wikang Ingles sa Kanada: Katayuan, kasaysayan, at pagsusuring komparatibo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-49144-0 |series=Studies in English Language}} <!-- BosworthToller1921 -->* {{cite web |last1=Bosworth |first1=Joseph |author-link1=Joseph Bosworth|last2=Toller |first2=T. Northcote |title=Engla land |work=[[An Anglo-Saxon Dictionary]] (Online)|lang=en |date=1921 |url=http://bosworth.ff.cuni.cz/009427 |publisher=[[Charles University]] |archive-date=21 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221212612/http://bosworth.ff.cuni.cz/009427 |url-status=live}} <!-- BrintonBrinton2010 -->* {{cite book |last1=Brinton |first1=Laurel J. |last2=Brinton |first2=Donna M. |date=2010 |title=The linguistic structure of modern English |trans-title=Ang lingguwistikong estraktura ng modernong Ingles|lang=en|publisher=John Benjamins |isbn=978-90-272-8824-0 |url=https://benjamins.com/#catalog/books/z.156/main}} <!-- Brutt-Griffler2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00644-1 |chapter=Languages of Wider Communication|trans-chapter=Mga Wika ng mas Malawak na Komunikasyon|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Brutt-Griffler |first1=J. |pages=690–697 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Burridge2010 -->* {{cite book |last=Burridge |first=Kate |chapter=English in Australia|trans-chapter=Ingles sa Australia|editor-last=Kirkpatrick |editor-first=Andy |date=2010 |title=Routledge Handbook of World Englishes |trans-title=Handbook ng Routledge ukol sa mga Ingles ng Mundo|lang=en|url=https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk_142 |url-access=limited |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-62264-6 |pages=[https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk_142/page/n154 132]–151}} <!-- Campbell1959 -->* {{cite book |last=Campbell |first=Alistair |author-link=Alistair Campbell|title=Old English Grammar|url=https://archive.org/details/oldenglishgramma0000camp_o0r3 |trans-title=Balarila ng Lumang Ingles |location=Oxford, Inglatera |publisher=[[Oxford University Press]] |date=1983 |orig-date=1959|lang=en |isbn=978-0-19-811943-2 |ref={{sfnref|Campbell|1959}}}} <!-- CarrHoneybone2007 -->* {{cite journal |last1=Carr |first1=Philip |last2=Honeybone |first2=Patrick |date=2007 |title=English phonology and linguistic theory: an introduction to issues, and to 'Issues in English Phonology'|trans-title=Ponolohiya at lingguwistikong teorya ng Ingles: panimula sa mga isyu, at sa 'Mga Isyu sa Ponolohiya ng Ingles'|lang=en|journal=Language Sciences |volume=29 |issue=2 |pages=117–153 |doi=10.1016/j.langsci.2006.12.018}} <!-- Cassidy1982 -->* {{cite book |last=Cassidy |first=Frederic G. |chapter=Geographical Variation of English in the United States|lang=en|trans-chapter=Heograpikong Baryasyon ng Ingles sa Estados Unidos|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|pages=177–210 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Cercignani1981 -->* {{cite book |last=Cercignani |first=Fausto |title=Shakespeare's works and Elizabethan pronunciation|trans-title=Mga gawa ni Shakespeare at ang Isabel na pagbigkas|lang=en|date=1981 |publisher=Clarendon |url=https://books.google.com/books?id=_JBlAAAAMAAJ |jstor=3728688 |isbn=978-0-19-811937-1}} <!-- Clark2013 -->* {{cite book |first1=Urszula |last1=Clark |first2=Esther |last2=Asprey |date=2013 |title=West Midlands English: Birmingham and the Black Country|trans-title=Ingles ng Kanlurang Midlands: Birmingham at ang Black Country|lang=en|publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-0-7486-4169-7}} <!-- CollingwoodMyres1936 -->* {{cite book |last1=Collingwood |first1=Robin George |author-link=R. G. Collingwood |last2=Myres |first2=J. N. L. |chapter=The Sources for the period: Angles, Saxons, and Jutes on the Continent |trans-chapter=Ang mga Pinagmulan para sa panahon: Mga Anglo, Saxon, at Jute sa Kontinente|title=Roman Britain and the English Settlements|trans-title=Romanong Britanya at ang mga Tirahang Ingles|volume=5 |publisher=Clarendon |location=Oxford, Inglatera|lang=en|date=1936 |lccn=37002621 |jstor=2143838}} * {{cite book |last=Cohen |first=Antonie |title=The Phonemes of English: A Phonemic Study of the Vowels and Consonants of Standard English |trans-title=Ang mga Ponema ng Ingles: Isang Ponemikong Pag-aaral sa mga Patinig at Katinig ng Pamantayang Ingles|lang=en|publisher=Springer |date=2012 |orig-date=1952 |isbn=978-94-010-2969-8}} <!-- CollinsMees2003 -->* {{cite book |last1=Collins |first1=Beverley |last2=Mees |first2=Inger M. |year=2003 |orig-date=1981 |title=The Phonetics of English and Dutch|trans-title=Ang Ponetika ng Ingles at Olandes |edition=5 |place=Leiden, Olanda|lang=en |publisher=Brill |isbn=978-90-04-10340-5}} <!-- Connell2006 -->* {{cite encyclopedia |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01655-2 |title=Nigeria: Language Situation|trans-title=Nigeria: Sitwasyon sa Wika|lang=en|encyclopedia=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Connell |first1=B. A. |pages=635–637 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- ConradRubal-Lopez1996 -->* {{cite book |last1=Conrad |first1=Andrew W. |last2=Rubal-Lopez |first2=Alma |title=Post-Imperial English: Status Change in Former British and American Colonies, 1940–1990|trans-title=Imperyong Ingles: Pagbabago sa Katayuan sa mga Dating Kolonya ng Britanya at Amerika, 1940–1990|lang=en|date=1996 |publisher=De Gruyter |isbn=978-3-11-087218-7 |url=http://www.degruyter.com/viewbooktoc/product/143492 |page=261 |url-access=subscription}} * {{cite book |last=Cruttenden |first=Alan |date=2014 |title=Gimson's Pronunciation of English|trans-title=Pagbigkas sa Ingles ng Gimson|edition=8 |lang=en|publisher=Routledge |isbn=978-1-4441-8309-2}} <!-- CrystalLanguageDeath2002 -->* {{cite book |doi=10.1017/CBO9781139106856 |title=Language Death |url=https://archive.org/details/languagedeath0000crys |trans-title=Pagkamatay ng Wika|lang=en|date=2000 |last=Crystal |first=David |isbn=978-0-521-65321-3}} <!-- CrystalGlobalLanguage2003a -->* {{Cite book |last=Crystal |first=David |title=English as a Global Language |trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|author-link=David Crystal |edition=2 |publisher=Cambridge University Press |page=69 |date=2003a |url=https://books.google.com/books?id=d6jPAKxTHRYC |isbn=978-0-521-53032-3}} <!-- CrystalEncyclopedia2003b -->* {{cite book |last=Crystal |first=David |title=Cambridge Encyclopedia of the English Language|trans-title=Ensiklopediya ng Cambridge ukol sa Wikang Ingles|author-link=David Crystal |edition=2|lang=en |publisher=Cambridge University Press |date=2003b |isbn=978-0-521-53033-0 |url=https://books.google.com/books?id=A3b3ngEACAAJ}} <!-- CrystalSubcontinent2004b -->* {{cite news |last=Crystal |first=David |title=Subcontinent Raises Its Voice|trans-title=Itinaas ng Subkontinente ang Kanyang Boses|lang=en|year=2004 |url=https://www.theguardian.com/education/2004/nov/19/tefl |newspaper=The Guardian |archive-date=17 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080417171455/http://education.guardian.co.uk/tefl/story/0,,1355064,00.html |url-status=live}} <!-- DanielsBright1996 -->* {{cite book |editor1-last=Daniels |editor1-first=Peter T. |editor2-last=Bright |editor2-first=William |title=The World's Writing Systems|trans-title=Ang mga Sistema ng Oagsulat ng Mundo|lang=en|url=https://books.google.com/books?id=621jAAAAMAAJ |date=1996 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-507993-7}} <!-- Dehaene2009 -->* {{cite book |last=Dehaene |first=Stanislas |title=Reading in the Brain: The Science and Evolution of a Human Invention|trans-title=Pagbabasa sa Utak: Ang Agham at Ebolusyon ng isang Imbensiyon ng Tao|lang=en|date=2009 |publisher=Viking |isbn=978-0-670-02110-9 |url=https://books.google.com/books?id=6Z2hjwEACAAJ}} <!-- DenningKesslerLeben2007 -->* {{cite book |last1=Denning |first1=Keith |last2=Kessler |first2=Brett |last3=Leben |first3=William Ronald |title=English Vocabulary Elements|trans-title=Mga Elemento sa Bokabularyo ng Ingles|lang=en|date=17 February 2007 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-516803-7 |url=https://books.google.com/books?id=jz76l9RAccQC}} <!-- Deumert2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01294-3 |chapter=Migration and Language |trans-chapter=Migrasyon at Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Deumert |first1=A. |pages=129–133 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Dixon 1982 -->* {{cite journal |last=Dixon |first=R. M. W. |date=1982 |title=The grammar of English phrasal verbs|trans-title=Ang balarila ng mga pariralang pandiwa ng Ingles|lang=en|journal=Australian Journal of Linguistics |volume=2 |issue=1 |doi=10.1080/07268608208599280 |pages=1–42}} <!-- Donoghue2008 -->* {{cite book |last=Donoghue |first=D. |title=Old English Literature: A Short Introduction|trans-title=Panitikan ng Lumang Ingles: Maikling Panimula|lang=en|publisher=Wiley |date=2008 |isbn=978-0-631-23486-9 |doi=10.1002/9780470776025 |editor-last=Donoghue |editor-first=Daniel}} <!-- Durrell2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/02189-1 |chapter=Germanic Languages|trans-chapter=Mga Wikang Hermaniko |title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Durrell |first1=M. |pages=53–55 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Eagleson1982 -->* {{cite book |last=Eagleson |first=Robert D. |chapter=English in Australia and New Zealand|trans-chapter=Ingles sa Australia at Nueva Selanda|lang=en|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=415–438 |isbn=978-3-12-533872-2 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press}} <!-- Ethnologue -->* {{cite web |url=http://www.ethnologue.com/statistics/size |title=Summary by language size|trans-title=Buod batay sa laki ng wika |lang=en|website=Ethnologue: Languages of the World |ref={{harvid|Ethnologue|2010}} |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226040016/https://www.ethnologue.com/statistics/size |url-status=live}} <!-- European Commission2012 -->* {{cite report |publisher=European Commission |title=Special Eurobarometer 386: Europeans and Their Languages|trans-title=Mga Natatanging Eurobarometer 386: Mga Europeo at ang Kanilang Wika|lang=en|date=June 2012 |series=Eurobarometer Special Surveys |url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160106183351/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf |archive-date=6 January 2016 |ref={{sfnref|European Commission|2012}}}} <!--FasoldConnor-Linton2014 -->* {{cite book |editor1-last=Fasold |editor1-first=Ralph W. |editor2-last=Connor-Linton |editor2-first=Jeffrey |title=An Introduction to Language and Linguistics|trans-title=Panimula sa Wika at Lingguwistika |edition=2|lang=en|date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-316-06185-5}} * {{cite journal |last1=Flemming |first1=Edward |last2=Johnson |first2=Stephanie |year=2007 |title=''Rosa's roses'': reduced vowels in American English |trans-title=''Mga rosas ni Rosa'': pagbawas sa mga patinig sa Amerikanong Ingles|lang=en|journal=[[Journal of the International Phonetic Association]] |volume=37 |issue=1 |pages=83–96 |doi=10.1017/S0025100306002817 |url=http://web.mit.edu/flemming/www/paper/rosasroses.pdf |citeseerx=10.1.1.536.1989 |s2cid=145535175 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919182406/http://web.mit.edu/flemming/www/paper/rosasroses.pdf |url-status=live}} <!-- Giegerich1992 -->* {{cite book |title=English Phonology: An Introduction|url=https://archive.org/details/englishphonology0000gieg|trans-title=Ponolohiya ng Ingles: Panimula|lang=en |first=Heinz J. |last=Giegerich |publisher=Cambridge University Press |date=1992 |isbn=978-0-521-33603-1 |series=Cambridge Textbooks in Linguistics}} <!-- Gneuss2013 -->* {{cite book |last=Gneuss |first=Helmut |chapter=The Old English Language|lang=en|trans-chapter=Ang Lumang Wikang Ingles |editor1-last=Godden |editor1-first=Malcolm |editor2-last=Lapidge |editor2-first=Michael |date=2013 |title=Cambridge Companion to Old English Literature|url=https://archive.org/details/cambridgecompani0000malc |trans-title=Pantulong ng Cambridge ukol sa Panitikan ng Lumang Ingles|edition=2 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-15402-4 |pages=[https://archive.org/details/cambridgecompani0000malc/page/18 19]–49}} <!-- Görlach1991 -->* {{cite book |last=Görlach |first=Manfred |title=Introduction to Early Modern English|lang=en|trans-title=Panimula sa Maagang Modernong Ingles|date=1991 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-32529-5}} <!-- Gordin2015 -->* {{cite magazine |last=Gordin |first=Michael D. |title=Absolute English|trans-title=Ingles Lamang|lang=en |url=http://aeon.co/magazine/science/how-did-science-come-to-speak-only-english/ |magazine=[[Aeon (digital magazine)|Aeon]] |date=4 February 2015 |archive-date=7 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207162247/http://aeon.co/magazine/science/how-did-science-come-to-speak-only-english/ |url-status=dead}} <!-- GordonCampbellHay et al.2004 -->* {{cite book |last1=Gordon |first1=Elizabeth |last2=Campbell |first2=Lyle |last3=Hay |first3=Jennifer |last4=Maclagan |first4=Margaret |last5=Sudbury |first5=Angela |last6=Trudgill |first6=Peter |author-link6=Peter Trudgill |date=2004 |title=New Zealand English: its origins and evolution|url=https://archive.org/details/newzealandenglis0000unse_b8r3 |trans-title=Ingles ng Nueva Selanda : mga pinagmulan at ebolusyon nito|lang=en|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-10895-9 |series=Studies in English Language |ref={{sfnref|Gordon|Campbell|Hay et al.|2004}}}} <!-- Gottlieb2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04455-2 |chapter=Linguistic Influence|trans-chapter=Impluwensiya ng Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Gottlieb |first1=H. |pages=196–206 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Graddol2006 -->* {{cite book |last=Graddol |first=David |title=English Next: Why global English may mean the end of 'English as a Foreign Language'|trans-title=Susunod Ingles: Bakit maaaring matapos ang 'Ingles bilang Banyagang Wika' dahil sa pandaigdigang Ingles|author-link=David Graddol |url=http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next.pdf |lang=en|date=2006 |publisher=The British Council |archive-url=https://web.archive.org/web/20150212042939/http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next.pdf |archive-date=12 February 2015}} <!-- Graddol2010 -->* {{cite book |last=Graddol |first=David |title=English Next India: The future of English in India |trans-title=Susunod Ingles sa India: Ang hinaharap ng Ingles sa India|author-link=David Graddol |url=http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next-india-2010.pdf|lang=en |date=2010 |publisher=The British Council |isbn=978-0-86355-627-2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150212042654/http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next-india-2010.pdf |archive-date=12 February 2015}} <!-- GraddolLeithSwann et al.2007 -->* {{cite book |editor1-last=Graddol |editor1-first=David |editor2-last=Leith |editor2-first=Dick |editor3-last=Swann |editor3-first=Joan |editor4-last=Rhys |editor4-first=Martin |editor5-last=Gillen |editor5-first=Julia |title=Changing English |trans-title=Nagbabagong Ingles|lang=en|url=http://www.routledge.com/books/details/9780415376792/ |date=2007 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-37679-2 |ref={{sfnref|Graddol|Leith|Swann et al.|2007}}}} <!--Green2002 -->* {{cite book |last=Green |first=Lisa J. |date=2002 |title=African American English: a linguistic introduction |trans-title=Ingles ng Aprikanong Amerikano: panimula sa wika|lang=en|url=https://archive.org/details/isbn_9780521891387 |url-access=registration |publisher=Cambridge University Press}} <!-- Greenbaum -->* {{cite book |last1=Greenbaum |first1=S. |last2=Nelson |first2=G. |title=An introduction to English grammar |trans-title=Panimula sa balarila ng Ingles|lang=en|date=2002 |edition=2|publisher=Longman |isbn=978-0-582-43741-8}} <!-- Halliday & Hasan 1976 -->* {{cite book |last1=Halliday |first1=M. A. K. |last2=Hasan |first2=Ruqaiya |date=1976 |title=Cohesion in English |url=https://archive.org/details/cohesioninenglis0000hall |trans-title=Pagkakaisa sa Ingles|lang=en |publisher=Pearson |isbn=978-0-582-55041-4}} <!-- Harbert2006 -->* {{cite book |doi=10.1017/CBO9780511755071 |title=The Germanic Languages |trans-title=Mga Wikang Hermaniko|lang=en|date=2006 |last1=Harbert |first1=Wayne |isbn=978-0-521-80825-5}} <!-- Hickey 2007 -->* {{cite book |last=Hickey |first=R. |date=2007 |title=Irish English: History and present-day forms |url=https://archive.org/details/irishenglishhist0000hick |trans-title=Ingles ng Irlanda: Kasaysayan at mga kasalukuyang anyo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-85299-9}} <!-- Hogg1992 -->* {{cite book |date=1992 |chapter=The Place of English in Germanic and Indo-European|trans-title=Ang Lugar ng Ingles sa Hermaniko at Indo-Europeo|lang=en |title=Cambridge History of the English Language |trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge|volume=1|editor-last=Hogg |editor-first=Richard M. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-26474-7}} ** {{Harvc |last=Bammesberger |first=Alfred |year=1992 |chapter=The Place of English in Germanic and Indo-European |url=https://books.google.com/books?id=Y83EPUUWnQkC&pg=PA26 |in=Hogg |pages=26–66}} ** {{Harvc |last=Hogg |first=Richard M. |chapter=Phonology and Morphology |in=Hogg |year=1992 |pages=67–168 |id={{sfnref|Hogg|1992a}}}} ** {{Harvc |last=Kastovsky |first=Dieter |chapter=Semantics and Morphology |in=Hogg |year=1992 |pages=290–408}} ** {{Harvc |last=Toon |first=Thomas E. |chapter=Old English Dialects |in=Hogg |year=1992 |pages=409–451}} <!-- HoggDenison2006 -->* {{cite book |editor-last=Hogg |editor-first=Richard M. |editor-last2=Denison |editor-first2=David |title=A History of the English language |publisher=Cambridge University Press |date=2006 |isbn=978-0-521-71799-1}} ** {{Harvc |last=Crystal |first=David |chapter=English worldwide |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=420–439}} ** {{Harvc |last=Fischer |first=Olga |last2=van der Wurff |first2=Wim |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |chapter=Syntax |pages=109–198}} ** {{Harvc |last=Hogg |first=Richard M. |last2=Denison |first2=David |in=Hogg |in2=Denison |chapter=Overview |pages=1–30 |year=2006 |id={{sfnref|Hogg|Denison|2006a}}}} ** {{Harvc |last=Hogg |first=Richard M. |chapter=English in Britain |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=352–383}} ** {{Harvc |last=Kastovsky |first=Dieter |chapter=Vocabulary |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=199–270}} ** {{Harvc |last=Lass |first=Roger |chapter=Phonology and Morphology |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=43–108}} ** {{Harvc |last=Nevalainen |first=Terttu |last2=Tieken-Boon van Ostade |first2=Ingrid |chapter=Standardization |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=271–311}} <!--How English evolved into a global language -->* {{cite news |title=How English evolved into a global language |trans-title=Paano naging pandaigdigang wika ang Ingles|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12017753 |date=20 December 2010 |work=BBC News |lang=en |ref={{harvid|How English evolved into a global language|2010}} |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925173407/http://www.bbc.co.uk/news/magazine-12017753 |url-status=live}} <!-- HuddlestonPullum2002 -->* {{cite book |last1=Huddleston |first1=Rodney |last2=Pullum |first2=Geoffrey K. |title=Cambridge Grammar of the English Language |date=2002 |publisher=Cambridge University Press |trans-title=Balarila ng Wikang Ingles ng Cambridge|lang=en|isbn=978-0-521-43146-0 |url=http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/languages-linguistics/grammar-and-syntax/cambridge-grammar-english-language}} <!-- Hughes & Trudgill 1996 -->* {{cite book |first1=Arthur |last1=Hughes |last2=Trudgill |first2=Peter |author-link2=Peter Trudgill |date=1996 |title=English Accents and Dialects |trans-title=Mga Asento at Dayalekto ng Ingles|lang=en|edition=3 |publisher=Arnold |isbn=978-0-340-61445-7}} <!-- International Civil Aviation Organization -->* {{cite web |title=Personnel Licensing FAQ |trans-title=Mga Madalas Itanong sa Personal na Lisensiya|lang=en|url=http://www.icao.int/safety/airnavigation/pages/peltrgfaq.aspx#anchor14 |publisher=International Civil Aviation Organization – Air Navigation Bureau |date=2011 |at=In which languages does a licence holder need to demonstrate proficiency? |quote=Controllers working on stations serving designated airports and routes used by international air services shall demonstrate language proficiency in English as well as in any other language(s) used by the station on the ground. |archive-date=20 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141220003044/http://www.icao.int/safety/airnavigation/pages/peltrgfaq.aspx#anchor14 |url-status=live |ref={{sfnref|International Civil Aviation Organization|2011}}}} <!-- International Maritime Organization2011 -->* {{cite web |publisher=International Maritime Organization |title=IMO Standard Marine Communication Phrases|lang=en|trans-title=Pamantayang Parirala sa Komunikasyon sa Dagat ng IMO|date=2011 |url=http://www.imo.org/OurWork/Safety/Navigation/Pages/StandardMarineCommunicationPhrases.aspx |archive-date=3 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111003233938/http://www.imo.org/OurWork/Safety/Navigation/Pages/StandardMarineCommunicationPhrases.aspx |url-status=dead |ref={{sfnref|International Maritime Organization|2011}}}} <!-- International Phonetics Association1999 -->* {{Cite book |publisher=[[International Phonetic Association]], Cambridge University Press |author-link=International Phonetic Association |date=1999 |title=Handbook of the International Phonetic Association: A guide to the use of the International Phonetic Alphabet |trans-title=Handbook ng Pandaigdigang Ponetikong Asosasyon: Gabay sa paggamit sa Pandaigdigang Ponetikong Alpabeto|lang=en|isbn=978-0-521-65236-0 |ref={{sfnref|International Phonetic Association|1999}}}} <!-- Jambor2007 -->* {{cite journal |last=Jambor |first=Paul Z. |title=English Language Imperialism: Points of View|lang=en|trans-title=Imperyalismo ng Wikang Ingles: Mga Pananaw|journal=Journal of English as an International Language |date=2007 |volume=2 |pages=103–123 |url=https://www.eilj.com/wp-content/uploads/2013/12/2-december%202007.pdf#page=103 |archive-date=11 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231211184023/https://www.eilj.com/wp-content/uploads/2013/12/2-december%202007.pdf#page=103 |url-status=live}} <!-- Jespersen 2007 -->* {{cite book |last=Jespersen |first=Otto |title=The Philosophy of Grammar |chapter=Case: The number of English cases|lang=en|trans-title=Ang Pilosopiya ng Balarila|trans-chapter=Kaso: Ang bilang ng mga kaso sa Ingles|publisher=Routledge |orig-date=1924 |date=2007}} <!-- Kachru2006 -->* {{cite encyclopedia |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00645-3 |title=English: World Englishes|trans-title=Ingles: Mga Ingles ng Mundo|lang=en |encyclopedia=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Kachru |first1=B. |pages=195–202 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- KönigvanderAuwera1994 -->* {{cite book |editor-last=König |editor-first=Ekkehard |editor2-last=van der Auwera |editor2-first=Johan |title=The Germanic Languages|trans-title=Mga Hermanikong Wika|lang=en|date=1994 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-28079-2 |series=Routledge Language Family Descriptions |url=http://www.routledge.com/books/details/9780415280792/ |jstor=4176538}} <!-- König 1994 -->* {{cite book |last=König |first=Ekkehard |chapter=English |pages=532–562 |editor1-last=König |editor1-first=Ekkehard |editor2-last=van der Auwera |editor2-first=Johan |title=The Germanic Languages|trans-title=Mga Hermanikong Wika|lang=en|date=1994 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-28079-2 |series=Routledge Language Family Descriptions |chapter-url=http://www.routledge.com/books/details/9780415280792/}} <!-- Labov 1972 -->* {{cite book |last=Labov |first=W. |author-link=William Labov |date=1972 |title=Sociolinguistic patterns|trans-title=Mga patern sa sosyolingguwistika|lang=en|publisher=University of Pennsylvania Press |chapter=The Social Stratification of (r) in New York City Department Stores|trans-chapter=Ang Panlipunang Pagsasagrupo sa (r) sa mga Pamilihan ng Lungsod ng New York|pages=168–178 |doi=10.1007/978-1-349-25582-5_14 |isbn=978-0-333-61180-7 |s2cid=107967883}} <!-- Labov 2012 -->* {{cite book |last=Labov |first=W. |date=2012 |title=Dialect Diversity in America: The Politics of Language Change |url=https://archive.org/details/dialectdiversity0000labo |trans-title=Dibersidad ng Dayalekto sa Amerika: Sng Politika ng Pagbabago ng Wika|lang=en|publisher=University of Virginia Press |chapter=About Language and Language Change|trans-chapter=Ukol sa Wika at Pagbabago ng Wika|isbn=978-0-8139-3327-6}} <!-- Lanham 1982 -->* {{cite book |last=Lanham |first=L. W. |chapter=English in South Africa |trans-chapter=Ingles sa Timog Aprika|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=324–352 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Lass2000 -->* {{cite book |editor-first=Roger |editor-last=Lass |title=Cambridge History of the English Language|trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge |lang=en|volume=3 |publisher=Cambridge University Press |date=2000}} ** {{Harvc |in=Lass |date=2000 |last=Lass |first=Roger |chapter=Phonology and Morphology |year=2000 |pages=56–186 |id={{sfnref|Lass|2000a}}}} <!-- Lass 2002 -->* {{citation |last=Lass |first=Roger |chapter=South African English|trans-chapter=Ingles sa Timog Aprika|editor-last=Mesthrie |editor-first=Rajend |date=2002 |title=Language in South Africa|trans-title=Wika sa Timog Aprika|lang=en |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-79105-2}} <!-- Lawler2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04573-9 |chapter=Punctuation |trans-chapter=Bantas|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Lawler |first1=J. |pages=290–291 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Lawton 1982 -->* {{cite book |last=Lawton |first=David L. |chapter=English in the Caribbean|trans-chapter=Ingles sa Karibe |editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=251–280 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Leech 2006 -->* {{cite book |last=Leech |first=G. N. |author-link=Geoffrey Leech |date=2006 |title=A glossary of English grammar |url=https://archive.org/details/glossaryofenglis0000leec |trans-title=Glosaryo ng balarila ng Ingles|lang=en|publisher=Edinburgh University Press |isbn=0-7486-2406-6}} <!-- LeechHundtMairSmith2009 -->* {{cite book |url=http://english.fullerton.edu/publications/clnarchives/2012winter/angus-chng%20contemp_eng.pdf |last1=Leech |first1=Geoffrey |last2=Hundt |first2=Marianne |last3=Mair |first3=Christian |last4=Smith |first4=Nicholas |title=Change in contemporary English: a grammatical study|trans-title=Pagbabago sa kontemporaryong Ingles: gramatikao na pag-aaral|lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2009 |isbn=978-0-521-86722-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402140536/http://english.fullerton.edu/publications/clnarchives/2012winter/angus-chng%20contemp_eng.pdf |archive-date=2 April 2015 |url-status=live}} <!-- LevineCrocket1966 -->* {{cite journal |last1=Levine |first1=L. |last2=Crockett |first2=H. J. |date=1966 |title=Speech Variation in a Piedmont Community: Postvocalic r*|trans-title=Baryasyon sa Pagbigkas sa isang Pamayanang Piedmont: Posbokalikong r*|lang=en|journal=Sociological Inquiry |volume=36 |issue=2 |pages=204–226 |doi=10.1111/j.1475-682x.1966.tb00625.x}} <!-- Li2003 -->* {{cite journal |last1=Li |first1=David C. S. |title=Between English and Esperanto: what does it take to be a world language? |trans-title=Sa Pagitan ng Ingles at Esperanto: paano maging isang pandaigdigang wika?|lang=en|journal=International Journal of the Sociology of Language |issue=164 |pages=33–63 |date=2003 |issn=0165-2516 |doi=10.1515/ijsl.2003.055}} <!-- LimAnsaldo2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01701-6 |chapter=Singapore: Language Situation|trans-chapter=Singapura: Sitwasyon sa Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Lim |first1=L. |last2=Ansaldo |first2=U. |pages=387–389 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Maclagan 2010 -->* {{cite book |last=Maclagan |first=Margaret |chapter=The English(es) of New Zealand|trans-chapter=Ang (mga) Ingles ng Nueva Selanda|lang=en|editor-last=Kirkpatrick |editor-first=Andy |date=2010 |title=Routledge Handbook of World Englishes |trans-title=Handbook ng Routledge ukol sa mga Ingles ng Mundo|url=https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk |url-access=limited |publisher=Routledge |pages=[https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk/page/n173 151]–164 |isbn=978-0-203-84932-3}} <!--MacMahon 2006 -->* {{cite book |last=MacMahon |first=M. K. |date=2006 |chapter=English Phonetics |trans-chapter=Ponetika ng Ingles|lang=en|editor1=Bas Aarts |editor-first2=April |editor-last2=McMahon |title=The Handbook of English Linguistics |trans-title=Ang Handbook ng Lingguwistika ng Ingles|location=Oxford, Inglatera|publisher=Blackwell |pages=359–382 |isbn=978-1-4051-6425-2}} <!-- Macquarie Dictionary2015 -->* {{cite web |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |url=https://www.macquariedictionary.com.au/ |title=Macquarie Dictionary|lang=en |website=Australia's National Dictionary & Thesaurus Online &#124; Macquarie Dictionary |date=2015 |publisher=Macmillan Publishers Group Australia |url-access=registration |ref={{harvid|Macquarie Dictionary|2015}} |archive-date=21 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190721141547/https://www.macquariedictionary.com.au/ |url-status=live}} <!-- Mair & Leech 2006 -->* {{cite book |last1=Mair |first1=C. |last2=Leech |first2=G. |date=2006 |chapter=Current Changes in English Syntax|trans-chapter=Mga Kasalukuyang Pagbabago sa Sintaksis ng Ingles|title=The Handbook of English Linguistics |trans-title=Ang Handbook ng Lingguwistika ng Ingles|lang=en|publisher=Blackwell |isbn=978-1-4051-6425-2}} <!-- Mair 2006 -->* {{cite book |last=Mair |first=Christian |date=2006 |title=Twentieth-century English: History, variation and standardization|url=https://archive.org/details/twentiethcentury0000mair | trans-title=Ingles ng Ikadalawampung Siglo: Kasaysayan, baryasyon, at pagsasapamantayan|lang=en|publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/S1360674307002420 |s2cid=120824612}} <!-- MazruiMazrui1998 -->* {{cite book |last1=Mazrui |first1=Ali A. |last2=Mazrui |first2=Alamin |title=The Power of Babel: Language and Governance in the African Experience |lang=en|trans-title=Ang Kapangyarihan ng Babel: Wika at Pamamahala sa Karanasang Aprikano|date=1998 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-51429-1 |url=https://books.google.com/books?id=6lQTPxdYx8kC}} <!-- McArthur1992 -->* {{cite book |editor-last=McArthur |editor-first=Tom |title=Oxford Companion to the English Language |trans-title=Pantulong ng Oxford sa Wikang Ingles|lang=en|publisher=Oxford University Press |date=1992 |isbn=978-0-19-214183-5 |doi=10.1093/acref/9780192800619.001.0001 |url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont00mcar}} <!-- McCrumMacNeilCran2003 -->* {{Cite book |last1=McCrum |first1=Robert |last2=MacNeil |first2=Robert |last3=Cran |first3=William |title=The Story of English |url=https://archive.org/details/storyofenglish0000mccr_c8l9 |trans-title=Ang Kuwento ng Ingles|lang=en|location=London |date=2003 |edition=3 |publisher=Penguin |isbn=978-0-14-200231-5}} <!-- McGuinness1997 -->* {{cite book |last=McGuinness |first=Diane |title=Why Our Children Can't Read, and what We Can Do about it: A Scientific Revolution in Reading|trans-title=Bakit Hindi Makapagbasa ang Ating mga Anak, at Ano ang Magagawa Natin: Rebolusyong Maagham sa Pagbabasa|lang=en|author-link=Diane McGuinness |date=1997 |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-0-684-83161-9 |url=https://books.google.com/books?id=F-q02ZBKh3wC}} <!-- Meierkord2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00641-6 |chapter=Lingua Francas as Second Languages |trans-chapter=Mga Lingua Franca bilang mga Pangalawang Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Meierkord |first1=C. |pages=163–171 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- MerriamWebster2015 -->* {{cite dictionary |title=English - Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary |entry=English |dictionary=Merriam Webster |date=26 February 2015 |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/English |ref={{harvid|Merriam Webster|2015}} |archive-date=25 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150325140932/http://www.merriam-webster.com/dictionary/english |url-status=live}} <!-- Methrie2006 -->* {{cite journal |last1=Mesthrie |first1=Rajend |title=New Englishes and the native speaker debate|url=https://archive.org/details/sim_language-sciences_2010-11_32_6/page/594 |trans-title=Mga Bagong Ingles at ang debate sa katutubong mananalita|lang=en|journal=Language Sciences |date=November 2010 |volume=32 |issue=6 |pages=594–601 |doi=10.1016/j.langsci.2010.08.002}} <!-- Miller 2002 -->* {{cite book |last=Miller |first=Jim |date=2002 |title=An Introduction to English Syntax |trans-title=Panimula sa Sintaksis ng Ingles|lang=en|publisher=Edinburgh University Press |isbn=0-7486-1254-8}} <!-- Montgomery -->* {{cite journal |last=Montgomery |first=M. |date=1993 |title=The Southern Accent—Alive and Well|trans-title=Ang Asento ng Katimugan–Buhay at Maayos|lang=en|journal=Southern Cultures |volume=1 |issue=1 |pages=47–64 |doi=10.1353/scu.1993.0006 |s2cid=143984864}} <!-- Mountford2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05018-5 |chapter=English Spelling: Rationale|trans-chapter=Pagbabaybay sa Ingles: Paliwanag|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last1=Mountford |first1=J. |pages=156–159 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Mufwene2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01291-8 |chapter=Language Spread |trans-chapter=Pagkalat ng Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Mufwene |first1=S. S. |pages=613–616 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Mugglestone2012 -->* {{cite book |editor-last=Mugglestone |editor-first=Lynda |title=Oxford History of English|trans-title=Kasaysayan ng Ingles ng Oxford|publisher=Oxford University Press |date=2012 |orig-date=2006 |isbn=978-0-19-966016-2}} ** {{Harvc |in=Mugglestone |year=2012 |first=April |last=McMahon |pages=180–218 |c=Restructuring Renaissance English}} ** {{Harvc |in=Mugglestone |year=2012 |first=Matthew |last=Townend |pages=75–105 |c=Contacts and Conflicts: Latin, Norse, and French}} * {{cite book |last=Müller |first=Stefan |title=Grammatical theory |trans-title=Teorya sa balarila|lang=en|publisher=Language Science Press |date=2020 |isbn=978-3-96110-273-0}} <!-- Nation2001 needs more verification -->* {{Cite book |last=Nation |first=I. S. P. |title=Learning Vocabulary in Another Language|trans-title=Matuto ng Bokabularyo sa Ibang Wika|lang=en|author-link=Paul Nation |publisher=Cambridge University Press |date=2001 |url=https://books.google.com/books?id=sKqx8k8gYTkC |page=477 |isbn=978-0-521-80498-1}} <!-- National Records of Scotland2013 -->* {{cite web |publisher=National Records of Scotland |title=Census 2011: Release 2A|lang=en |series=Scotland's Census 2011 |date=26 September 2013 |url=http://www.scotlandscensus.gov.uk/news/census-2011-release-2a |archive-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402152137/http://www.scotlandscensus.gov.uk/news/census-2011-release-2a |url-status=live |ref={{sfnref|National Records of Scotland|2013}}}} <!-- Neijt2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04574-0 |chapter=Spelling Reform |trans-chapter=Reporma sa Pagbaybay|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last1=Neijt |first1=A. |pages=68–71 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Northern Ireland Statistics and Research Agency2012 -->* {{cite web |publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency |title=Census 2011: Key Statistics for Northern Ireland December 2012 |trans-title=Senso 2011: Mga Pangunahing Estadistika para sa Hilagang Irlanda Disyembre 2012|lang=en|periodical=Statistics Bulletin |date=2012 |url=http://www.nisra.gov.uk/Census/key_report_2011.pdf |at=Table KS207NI: Main Language |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121224033625/http://www.nisra.gov.uk/Census/key_report_2011.pdf |archive-date=24 December 2012 |ref={{sfnref|Northern Ireland Statistics and Research Agency|2012}}}} <!-- Northrup2013 -->* {{cite book |last=Northrup |first=David |title=How English Became the Global Language|trans-title=Paano Naging Pandaigdigang Wika ang Ingles|lang=en|date=2013 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1-137-30306-6 |url=https://books.google.com/books?id=YPAlPeB6IvQC}} <!-- O'Dwyer 2006 -->* {{cite book |last=O'Dwyer |first=Bernard |title=Modern English Structures: Form, Function, and Position |trans-title=Estraktura ng Modernong Ingles: Anyo, Gamit, at Posisyon|lang=en|edition=2 |publisher=Broadview |publication-place=Canada |year=2006 |isbn=978-1-55111-763-8}} <!-- Office for National Statistics official census figures for England and Wales -->* {{cite web |publisher=Office for National Statistics |title=Language in England and Wales, 2011|trans-title=Mga Wika sa Inglatera at Gales, 2011|lang=en|date=4 March 2013 |periodical=2011 Census Analysis |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census-analysis/language-in-england-and-wales-2011/rpt---language-in-england-and-wales--2011.html|archive-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402115009/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census-analysis/language-in-england-and-wales-2011/rpt---language-in-england-and-wales--2011.html |url-status=live |ref={{sfnref|Office for National Statistics|2013}}}} <!-- OxfordLearner'sDictionary -->* {{cite web |title=Oxford Learner's Dictionaries |url=http://www.oxfordlearnersdictionaries.com/ |access-date=25 February 2015 |publisher=Oxford |ref={{harvid|Oxford Learner's Dictionary|2015}} |archive-date=9 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150209040312/http://www.oxfordlearnersdictionaries.com/ |url-status=live|lang=en}} <!-- Patrick2006aJamaica -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01760-0 |chapter=Jamaica: Language Situation|trans-chapter=Hamayka: Sitwasyon ss Wika|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006a |last1=Patrick |first1=P. L. |pages=88–90 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Patrick2006bAAVE -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05092-6 |chapter=English, African-American Vernacular|trans-chapter=Ingles, Aprikanong Amerikano Bernakular|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006b |last1=Patrick |first1=P. L. |pages=159–163 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Payne & Huddleston 2002 -->* {{cite book |last1=Payne |last2=Huddleston |first1=John |first2=Rodney |editor1-last=Huddleston |editor2-last=Pullum |editor1-first=R. |editor2-first=G. K. |date=2002 |title=Cambridge Grammar of English |url=https://archive.org/details/cambridgegrammar0000hudd |trans-title=Balarila ng Ingles ng Cambridge|lang=en|publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781316423530.006 |isbn=978-0-521-43146-0}} * {{cite book |last=Peters |first=Pam |title=The Cambridge Guide to English Usage|url=https://archive.org/details/cambridgeguideto00pete_0 |trans-title=Ang Gabay ng Cambridge sa Paggamit sa Ingles|lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-521-62181-6}} <!-- Phillipson2004 -->* {{cite book |last=Phillipson |first=Robert |title=English-Only Europe?: Challenging Language Policy|trans-title=Patakarang Ingles Lamang sa Europa? Paghamon sa Patakaran sa Wika|lang=en|date=28 April 2004 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-44349-9 |url=https://books.google.com/books?id=9HiCAgAAQBAJ&pg=PA47}} <!-- Richter2012 -->* {{cite book |last=Richter |first=Ingo |chapter=Introduction |trans-chapter=Panimula|editor1-last=Richter |editor1-first=Dagmar |editor2-last=Richter |editor2-first=Ingo |editor3-last=Toivanen |editor3-first=Reeta |display-editors=3 |editor4-last=Ulasiuk |editor4-first=Iryna |title=Language Rights Revisited: The challenge of global migration and communication|trans-title=Pagbisita muli sa mga Karapatan sa Wika: Ang hamon ng pandaigdigang migrasyon at komunikasyon|lang=en|date=2012 |publisher=BWV Verlag |isbn=978-3-8305-2809-8 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=3u9kBAAAQBAJ&pg=PA29}} <!-- Roach1999 -->* {{cite book |last=Roach |first=Peter |title=English Phonetics and Phonology|trans-title=Ponetika at Ponolohiya ng Ingles|lang=en|date=2009 |publisher=Cambridge |edition=4}} <!-- Robinson1992 -->* {{cite book |last=Robinson |first=Orrin |author-link=Orrin W. Robinson |title=Old English and Its Closest Relatives: A Survey of the Earliest Germanic Languages |trans-title=Lumang Ingles at ang Pinakamalapit Nitong Kamag-anak: Sarbey sa mga Pinakaunang Wikang Hermaniko|lang=en|publisher=Stanford University Press |date=1992 |isbn=978-0-8047-2221-6 |url=https://archive.org/details/oldenglishitsclo0000robi |url-access=registration}} <!-- Romaine1982 -->* {{cite book |last=Romaine |first=Suzanne |chapter=English in Scotland|trans-chapter=Ingles sa Eskosya|lang=en |editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language |trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|pages=56–83 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Romaine1999 -->* {{cite book |title=Cambridge History of the English Language |trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge|lang=en|volume=4|editor-last=Romaine |editor-first=Suzanne |publisher=Cambridge University Press |date=1999 |isbn=978-0-521-26477-8 |doi=10.1017/CHOL9780521264778.002}} ** {{Harvc |last=Algeo |first=John |chapter=Vocabulary |url=https://books.google.com/books?id=NxHuNOvwt7wC&pg=PA57 |in=Romaine |year=1999 |pages=57–91}} ** {{Harvc |last=Romaine |first=Suzanne |chapter=Introduction |in=Romaine |year=1999 |pages=1–56 |id={{sfnref|Romaine|1999a}}}} <!-- Romaine2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00646-5 |chapter=Language Policy in Multilingual Educational Contexts|trans-chapter=Patakaran sa Wika sa mga Konteksto ng Multilingwal na Edukasyon |title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last=Romaine |first=Suzanne |pages=584–596 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Routes of English -->* {{cite news |title=The Routes of English |trans-title=Ang Mga Ruta ng Ingles|lang=en|url=https://www.bbc.co.uk/radio4/routesofenglish/storysofar/programme4_6.shtml |date=1 August 2015 |work=BBC |ref={{harvid|The Routes of English}} |archive-date=24 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151024081346/http://www.bbc.co.uk/radio4/routesofenglish/storysofar/programme4_6.shtml |url-status=live}} <!-- Rowicka2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01848-4 |chapter=Canada: Language Situation |trans-chapter=Kanada: Sitwasyon sa Wika|lang=en|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Rowicka |first1=G. J. |pages=194–195 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Rubino2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01736-3 |chapter=Philippines: Language Situation |trans-chapter=Pilipinas: Sitwasyon sa Wika|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Rubino |first1=C. |pages=323–326 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Ryan2013 an official report of the United States Census -->* {{cite web |last=Ryan |first=Camille |title=Language Use in the United States: 2011|trans-title=Paggamit ng Wika sa Estados Unidos: 2011|lang=en|periodical=American Community Survey Reports |date=August 2013 |page=1 |url=https://www.census.gov/prod/2013pubs/acs-22.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205101044/http://www.census.gov/prod/2013pubs/acs-22.pdf |archive-date=5 February 2016 |url-status=dead}} <!-- Sailaja 2009 -->* {{cite book |last=Sailaja |first=Pingali |title=Indian English|trans-title=Ingles ng India|lang=en |publisher=Edinburgh University Press |date=2009 |isbn=978-0-7486-2595-6 |series=Dialects of English |url=https://books.google.com/books?id=ntxWxuoRBiwC}} <!-- Schiffrin 1988 -->* {{cite book |last=Schiffrin |first=Deborah |date=1988 |title=Discourse Markers|trans-title=Mga Pananda sa Diskurso|lang=en |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-35718-0 |series=Studies in Interactional Sociolinguistics |url=https://books.google.com/books?id=hs7J-WqPtPAC}} <!-- Schneider2007 -->* {{cite book |last=Schneider |first=Edgar |title=Postcolonial English: Varieties Around the World|trans-title=Poskolonyal na Ingles: Mga Barayti sa Iba't-ibang Panig ng Mundo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2007 |isbn=978-0-521-53901-2 |url=https://books.google.com/books?id=QIE6zGSd8okC}} <!-- Schonweitz2001 -->* {{cite journal |last=Schönweitz |first=Thomas |title=Gender and Postvocalic /r/ in the American South: A Detailed Socioregional Analysis |url=https://archive.org/details/sim_american-speech_fall-2001_76_3/page/258 |trans-title=Kasarian at ang Posbokalikong /r/ sa Katimugang Amerika: Detalyadong Sosyorehiyonal na Pagsusuri|lang=en|journal=American Speech |volume=76 |issue=3 |date=2001 |pages=259–285 |doi=10.1215/00031283-76-3-259 |s2cid=144403823}} <!-- Shaywitz2003 -->* {{cite book |last=Shaywitz |first=Sally E. |title=Overcoming Dyslexia: A New and Complete Science-based Program for Reading Problems at Any Level |trans-title=Pagtagumpayan ang Dyslexia: Isang Bago at Kumpletong Programang Nakaayon sa Agham para sa mga Problema sa Pagbabasa|lang=en|date=2003 |publisher=A. A. Knopf |isbn=978-0-375-40012-4 |url=https://books.google.com/books?id=hXbZ1QInSF0C}} <!-- Smith2009 -->* {{cite book |last=Smith |first=Jeremy J. |title=Old English: A Linguistic Introduction|trans-title=Lumang Ingles: Panimula sa Lingguwistika |lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2009 |isbn=978-0-521-86677-4}} <!-- Statistics Canada2014 -->* {{cite web |publisher=Statistics Canada |title=Population by mother tongue and age groups (total), 2011 counts, for Canada, provinces and territories |trans-title=Populasyon batay sa inang wika at grupo ng edad (kabuuan), bilang noong 2011, para sa Kanada, mga lalawigan, at teritoryo|lang=en|date=22 August 2014 |url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/dp-pd/hlt-fst/lang/Pages/highlight.cfm?TabID=1&Lang=E&Asc=0&PRCode=01&OrderBy=2&View=1&tableID=401&queryID=1&Age=1#TableSummary |archive-date=26 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180726032921/http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/dp-pd/hlt-fst/lang/Pages/highlight.cfm?TabID=1&Lang=E&Asc=0&PRCode=01&OrderBy=2&View=1&tableID=401&queryID=1&Age=1#TableSummary |url-status=live |ref={{sfnref|Statistics Canada|2014}}}} <!-- Statistics New Zealand2014 -->* {{cite web |publisher=Statistics New Zealand |title=2013 QuickStats About Culture and Identity|trans-title=2013 QuickStats ukol sa Kultura at Pagkakakilanlan|lang=en|date=April 2014 |url=http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Census/2013%20Census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/quickstats-culture-identity.pdf |page=23 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115195639/http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Census/2013%20Census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/quickstats-culture-identity.pdf |archive-date=15 January 2015 |ref={{sfnref|Statistics New Zealand|2014}}}} <!-- Statistics South Africa2012 official census of South Africa -->* {{cite book |publisher=Statistics South Africa |title=Census 2011: Census in Brief|lang=en |id=Report No. 03‑01‑41 |date=2012 |isbn=978-0-621-41388-5 |url=http://www.statssa.gov.za/census/census_2011/census_products/Census_2011_Census_in_brief.pdf |chapter=Population by first language spoken and province |ref={{sfnref|Statistics South Africa|2012}} |page=23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151113164744/http://www.statssa.gov.za/census/census_2011/census_products/Census_2011_Census_in_brief.pdf |archive-date=13 November 2015 |url-status=live |chapter-url=http://www.statssa.gov.za/census/census_2011/census_products/Census_2011_Census_in_brief.pdf#page=28 |editor-first=Pali |editor-last=Lehohla |location=Pretoria}} <!-- Stiles2018 -->* {{Cite book |last=Stiles |first=Patrick |date=2018 |title=Friesische Studien II: Beiträge des Föhrer Symposiums zur Friesischen Philologie vom 7.–8. April 1994 |trans-title=Araling Prisyano II: Mga Artikulo mula sa Föhr Symposium ukol sa Pilolohiyang Prisyano na ginanap noong ika-7 at ika-8 ng Abril 1994F0|url=https://www.academia.edu/37163852 |series=NOWELE Supplement Series |volume=12 |doi=10.1075/nss.12 |isbn=9789027272843 |language=de}} <!-- SvartikLeech2006 -->* {{cite book |last1=Svartvik |first1=Jan |last2=Leech |first2=Geoffrey |title=English: One Tongue, Many Voices |trans-title=Ingles: Isang Dila, Maraming Boses|lang=en|date=2006 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1-4039-1830-7 |url=https://archive.org/details/englishonetongue0000svar_y3z3 |url-access=registration}} <!-- Swan2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05058-6 |chapter=English in the Present Day (Since ca. 1900)|trans-chapter=Ingles sa Kasalukuyang Panahon (simula c. 1900)|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Swan |first1=M. |pages=149–156 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Sweet1892 -->* {{cite book |last=Sweet |first=Henry |title=A new English grammar |trans-title=Isang bagong balarilang Ingles|lang=en|url=https://archive.org/details/anewenglishgram01sweegoog |publisher=Cambridge University Press |date=2014 |orig-date=1892}} <!-- Thomas 2008 -->* {{cite book |last=Thomas |first=Erik R. |date=2008 |chapter=Rural Southern white accents|trans-chapter=Mga asento ng mga puti sa rural na Katimugan|trans-title=Mga Barayti ng Ingles |title=Varieties of English |volume=2|lang=en |pages=87–114 |editor=Edgar W. Schneider |publisher=de Gruyter |doi=10.1515/9783110208405.1.87 |isbn=978-3-11-020840-5}} <!-- ThomasonKaufman1988 -->* {{cite book |last1=Thomason |first1=Sarah G. |author-link=Sarah Thomason |last2=Kaufman |first2=Terrence |author-link2=Terrence Kaufman |title=Language Contact, Creolization and Genetic Linguistics |trans-title=Kontak sa Wika, Pagsasa-creole, at Lingguwistikang Henetiko|lang=en|url=https://archive.org/details/rosettaproject_afr_detail-2 |publisher=University of California Press |date=1988 |isbn=978-0-520-91279-3}} <!-- Toon1982 -->* {{cite book |last=Toon |first=Thomas E. |chapter=Variation in Contemporary American English|trans-chapter=Baryasyon sa Kontemporaryong Amerikanong Ingles|lang=en|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|pages=210–250 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- TraskTrask2010 -->* {{cite book |last=Trask |first=Robert Lawrence |author-link=Larry Trask |title=Why Do Languages Change?|trans-title=Bakit Nagbabago ang mfa Wika?|lang=en |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-83802-3 |url=https://books.google.com/books?id=9qoZzBgCmFMC}} <!-- Trudgill 1999 -->* {{cite book |last=Trudgill |first=Peter |date=1999 |title=The Dialects of England|url=https://archive.org/details/dialectsofenglan0000trud_f6f5 |trans-title=Mga Dayalekto ng Inglatera|lang=en |edition=2 |publisher=Blackwell |location=Oxford |isbn=978-0-631-21815-9}} <!-- Trudgill2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01506-6 |chapter=Accent |trans-chapter=Asento|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Trudgill |first1=P. |page=14 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Trudgill & Hannah 2002 replace with 2008 5th edition -->* {{cite book |last1=Trudgill |first1=Peter |first2=Jean |last2=Hannah |date=2002 |title=International English: A Guide to the Varieties of Standard English|trans-title=Pandaigdigang Ingles: Gabay sa mga Barayti ng Pamantayang Ingles|lang=en|edition=4 |location=London |publisher=Hodder |isbn=978-0-340-80834-4}} <!-- Trudgill & Hannah 2008 -->* {{cite book |last1=Trudgill |first1=Peter |first2=Jean |last2=Hannah |date=2008 |title=International English: A Guide to the Varieties of Standard English|trans-title=Pandaigdigang Ingles: Gabay sa mga Barayti ng Pamantayang Ingles|lang=en |edition=5 |location=London |publisher=Arnold |isbn=978-0-340-97161-1 |url=https://books.google.com/books?id=e8u8MR8MNaEC}} <!-- United Nations2008 -->* {{cite web |publisher=United Nations |title=Everything You Always Wanted to Know About the United Nations|trans-title=Lahat ng mga Gusto Mong Malaman Tungkol sa Mga Nagkakaisang Bansa|lang=en|date=2010 |url=https://digitallibrary.un.org/record/705254/files/everything_un.pdf?ln=en |quote=The working languages at the UN Secretariat are English and French. |ref={{sfnref|United Nations|2010}}}} <!-- Versloot2017 -->* {{Cite book |last=Versloot |first=Arjen P. |author-link=:fy:Arjen Versloot |chapter=Traces of a North Sea Germanic Idiom in the Fifth–Seventh Centuries AD|trans-chapter=Mga Bakas ng isang Dagat Hilagang Hermanikong Idiyoma noong Ikalima hanggang Ikapitong Siglo KP |pages=339–373 |url=https://www.cambridge.org/core/books/frisians-and-their-north-sea-neighbours/3E63327F4D3842542B0E1DD40129BE3B |title=Frisians and their North Sea Neighbours: From the Fifth Century to the Viking Age|trans-title=Mga Prisyano at ang Kanilang mga Kapitbahay sa Dagat Hilaga: Mula Ikalimang Siglo hanggang sa Panahon ng mga Viking|lang=en|date=2017 |publisher=Boydell & Brewer |isbn=978-1-78744-063-0 |doi=10.1017/9781787440630 |url-access=subscription |editor-last1=Hines |editor-first1=John |editor-last2=IJssennagger |editor-first2=Nelleke |location=Woodbridge, Inglatera}} <!-- Wardhaugh2010 -->* {{cite book |last=Wardhaugh |first=Ronald |title=An Introduction to Sociolinguistics|trans-title=Panimula sa Sosyolingguwistika |lang=en|edition=6 |publisher=Wiley-Blackwell |date=2010 |isbn=978-1-4051-8668-1 |series=Blackwell textbooks in Linguistics |volume=4}} <!-- Watts2011 -->* {{cite book |last=Watts |first=Richard J. |title=Language Myths and the History of English|url=https://archive.org/details/languagemythshis0000watt_r7c2 |trans-title=Mga Mito sa Wika at ang Kasaysayan ng Ingles|lang=en|date=2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-532760-1 |doi=10.1093/acprof:oso/9780195327601.001.0001}} <!--Wells 1982 -->* {{Accents of English}} <!-- Wojcik2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05081-1 |chapter=Controlled Languages|trans-chapter=Mga Kontroladong Wika|lang=en |title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last1=Wojcik |first1=R. H. |pages=139–142 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Wolfram2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04256-5 |chapter=Variation and Language: Overview|trans-chapter=Baryasyon at Wika: Buod|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Wolfram |first1=W. |pages=333–341 |isbn=978-0-08-044854-1|lang=en}} {{refend}} == Link sa labas == {{Library resources box |about=yes |by=no }} * [http://www.lel.ed.ac.uk/research/gsound/Eng/Database/Phonetics/Englishes/Home/HomeMainFrameHolder.htm Mga asento ng wikang Ingles mula sa ibat-ibang panig ng mundo] (Pamantasan ng Edinburgh) – mga maiikling rekord ng pagbigkas sa 110 piling salitang Ingles sa 50 asento ng wika. * [http://www.dialectsarchive.com/ International Dialects of English Archive] – mga rekord ng mga asento ng katutubo at pandaigdigang pananalitang L2 ng wikang Ingles. *[http://www.britishcouncil.ph British Council Philippines] *[http://www.tesol.ph TESOL Philippines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402170304/http://www.tesol.ph/ |date=2015-04-02 }} {{Mga wika ng Pilipinas}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Ingles, Wikang}} [[Kategorya:Mga wika ng Pilipinas]] [[Kategorya:Wikang Ingles|*]] 3a8yfa0pclo3t969vsesmh21romh8sh 0 853 2210153 2206360 2026-06-03T05:47:00Z GinawaSaHapon 102500 +tuldik sa unang banggit ng paksa 2210153 wikitext text/x-wiki {{For|pag-aaral sa mga bato|heolohiya}} [[File:World Map 1689.JPG|thumb|Mapa ng mundo noong 1689.]] <!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa sa lead. --> '''Heógrapíya'''<ref name="tgl">{{cite web|url=https://diksiyonaryo.ph/search/heograpiya|website=Diksiyonaryo.ph|access-date=29 Mayo 2024|title=heograpiya}}</ref> ang pag-aaral sa kalupaan, katangian, naninirahan, at penomena ng [[Daigdig]].<ref name='intro1'>{{cite book |last1=Dahlman |first1=Carl |last2=Renwick |first2=William |title=Introduction to Geography: People, Places & Environment|url=https://archive.org/details/introductiontoge0000carl_u7y4 |lang=en|trans-title=Pagpapakilala sa Heograpiya: Tao, Lugar, at Kapaligiran|date=2014 |publisher=Pearson |isbn=978-0137504510 |edition=6 }}</ref> Sa kolokyal nitong kahulugan, tipikal itong tumutukoy sa kinaroroonan ng isang [[Lokasyon (heograpiya)|lugar]]; sa pormal na kahulugan, isa itong malawak na sangay ng [[agham]] na naglalayong alamin at maipaliwanag ang Daigdig at kung paano ito humantong sa kasalukuyan nitong mga proseso at hitsura. Bagamat tinutukoy ng heograpiya ang Daigdig, ginagamit rin ang salitang ito upang ilarawan ang ibang mga [[planeta]] sa larangan ng [[agham pamplaneta]].<ref name=Burt>{{cite book |last1=Burt |first1=Tim |title=Key Concepts in Geography: Scale, Resolution, Analysis, and Synthesis in Physical Geography|lang=en|trans-title=Mga Pangunahing Konsepto sa Heograpiya: Lawak, Linaw, Pagsusuri, at Sintesis sa Heograpiyang Pisikal |date=2009 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4051-9146-3 |pages=85–96 |edition=2}}</ref> Heograpiya ang itinuturing madalas bilang isang "tulay" na nagkokonekta sa [[likas na agham]] at [[agham panlipunan]].<ref name="Sala13">{{cite book |last1=Sala |first1=Maria |title=Geography |date=2009 |publisher=[[UNESCO]] |isbn=978-1-84826-960-6 |volume=1 |location=Oxford, Reyno Unido |language=en |trans-title=Heograpiya}}</ref> Kinekredit sa sinaunang Griyegong heograpo na si [[Eratostenes]] ang marami sa mga pundasyon ng pag-aaral sa heograpiya. Si Erastostenes din ang itinuturong nag-imbento sa naturang salita, mula sa salitang Griyego na ''geographia'' ({{lang-gr|γεωγραφία}}),<ref name="Roller">{{cite book |last1=Roller |first1=Duane W. |title=Eratosthenes' Geography|lang=en|trans-title=Heograpiya ni Eratostenes|date=2010 |publisher=Princeton University Press |location=[[New Jersey]], Estados Unidos |isbn=9780691142678 |url=https://press.princeton.edu/books/hardcover/9780691142678/eratosthenes-geography}}</ref> na kalauna'y hiniram ng [[mga wikang Romanse]] kabilang na ang [[wikang Ingles]] at [[wikang Espanyol|Espanyol]], kung saan nagmula ang modernong [[salitang Tagalog]] nito.<ref name="tgl"/> Gayunpaman, sa mga sulatin ni [[Ptolemeo]] unang lumabas ang naturang salita sa pasulat na anyo.<ref name='intro1'/> Sa kanya nagsimula ang "tradisyon ni Ptolemeo" ng larangan, na kinabibilangan ng teorya ng [[kartograpiya]] niya.<ref name="Brentjes2009">{{cite book |last1=Brentjes |first1=Sonja |title=International Encyclopedia of Human Geography|lang=en|trans-title=Pandaigdigang Ensiklopedya ng Heograpiyang Pantao |date=2009 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-044911-1 |pages=414–427 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/B978008044910400002X|chapter=Cartography in Islamic Societies|trans-chapter=Kartograpiya sa mga Lipunang Islamiko}}</ref> Gayunpaman, maituturo nang mas maaga ang mga konseptong inilatag niya sa heograpiya, lalo na sa kartograpiya; halimbawa nito ang mga unang tangka ng mga taga-[[Babylon]] na ilarawan ang kanilang lugar gamit ang isang [[mapa]] noong {{BKP|ika-9 na siglo}}.<ref name="Kurt-2009">{{Cite book|title=Geography and Ethnography: Perceptions of the World in Pre-Modern Societies|lang=en|trans-title=Heograpiya at Etnograpiya: Mga Persepyon sa Mundo ng mga Premodernong Lipunan|author=Kurt A. Raaflaub & Richard J. A. Talbert|publisher=[[John Wiley & Sons]]|year=2009|isbn=978-1-4051-9146-3|page=147}}</ref> Bagamat ang [[kasaysayan ng heograpiya]] ay nagsimula sa iba't ibang lugar at panahon, nananatili pa rin ang mga pangunahing konsepto sa mga ito, tulad ng pag-alam sa espasyo, lugar, oras, at lawak. Sa modernong panahon, isang akademikong larangan ang heograpiya na may samu't-saring mga kaparaanan. May mga pagtatangkang igrupo ito, kabilang na ang pagbibigay-kahulugan sa mga sangay nito gayundin sa apat na tradisyon ng heograpiya. == Panimula == [[File:Physical World Map.svg|thumb|Mapang pisikal ng mundo.]]Isang sistematikong pag-aaral sa [[Daigdig]] ang heograpiya.{{efn|Sakop din ng pag-aaral ang ibang mga planeta, tulad halimbawa ng [[Marte]], bagamat mas ginagamit ang salita sa pagtukoy sa Daigdig.}} Para maituring na bahagi ng pag-aaral, kailangan nito ng "espasyo" na mailalagay sa isang [[mapa]], tulad ng koordinado, pangalan ng lugar, o tirahan. Dahil dito, madalas na itinatambal ang heograpiya sa kartograpiya, lalo na sa kolokyal na pananaw, kahit na hindi ganito ang kaso sa lahat ng oras. Bagamat gumagamit ng mga mapa ang mga heograpo, hindi lang ito ang buong punto ng pag-aaral. Pinag-aaralan din nila ang mga proseso, tampok, at penomena ng Daigdig sa dalawang bahagi: espasyo at [[panahon]].<ref name="Hayes1">{{Cite web |last=Hayes-Bohanan |first=James |date=29 Setyembre 2009 |title=What is Environmental Geography, Anyway? |trans-title=Ano nga ba ang Heograpiyang Pangkapaligiran? |url=http://webhost.bridgew.edu/jhayesboh/environmentalgeography.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20061026054331/http://webhost.bridgew.edu/jhayesboh/environmentalgeography.htm |archive-date=26 Oktubre 2006 |access-date=10 Nobyembre 2016 |website=webhost.bridgew.edu |publisher=[[Bridgewater State University]] |language=en}}</ref> Malawak ang saklaw ng heograpiya, kaya naman isa itong larangang interdisiplinaryo. Ayon kay [[William Hughes (heograpo)|William Hughes]]: {{blockquote|text=Ang mga pangalan ng lugar... ay hindi heograpiya... Hindi masasabing isang heograpo na ang kung sino dahil lamang kabisado at isinapuso niya ang buong gazetteer. Mas mataas pa ang mga hangarin ng heograpiya kesa dito: habol nito na matukoy ang mga penomena (ng kalikasan at ng politika, depende sa kung paano mo itatrato ang pangalawa), na maihambing, na maibuod, na umangat mula sa mga epekto ng mga sanhi, at, sa paggawa sa mga ito, na matunton ang mga batas ng kalikasan at markahan ang mga impluwensiya nito sa tao. Isa itong 'paglalarawan sa mundo'— yon ang heograpiya. Sa isang salita, agham ang heograpiya— isang bagay na hindi lang puro mga pangalan kundi ng mga argumento at dahilan, ng mga sanhi at bunga.{{efn|orihinal na sipi: ''Names of places...are not geography...To know by heart a whole gazetteer full of them would not, in itself, constitute anyone a geographer. Geography has higher aims than this: it seeks to classify phenomena (alike of the natural and of the political world, in so far as it treats of the latter), to compare, to generalize, to ascend from effects to causes, and, in doing so, to trace out the laws of nature and to mark their influences upon man. This is 'a description of the world'—that is Geography. In a word, Geography is a Science—a thing not of mere names but of argument and reason, of cause and effect.''<ref>{{Cite book |last=Baker |first=J.N.L |title=The History of Geography|trans-title=Ang Kasaysayan ng Heograpiya|lang=en|date=1963 |publisher=Basil Blackwell |isbn=978-0-85328-022-4 |location=Oxford |page=66}}</ref>}}|sign=[[William Hughes (heograpo)|William Hughes]], 1863}}Mahahati sa tatlong pangunahing sangay ang heograpiya: [[Heograpiyang pantao|pantao]], [[Heograpiyang pisikal|pisikal]], at [[Heograpiyang teknikal|teknikal]].<ref name="Sala13"/><ref name="Hough1">{{Cite book |last1=Hough |first1=Carole |title=The Oxford Handbook of Names and Naming |last2=Izdebska |first2=Daria |date=2016 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-965643-1 |editor-last=Gammeltoft |editor-first=Peder |location=Oxford, Reyno Unido |language=en |trans-title=Ang Handbook ng Oxford ng mga Pangalan at Pagpapangalan |chapter=Names and Geography |trans-chapter=Mga Pangalan at Heograpiya}}</ref> Nakapokus ang heograpiyang pantao sa mga [[natayuang lugar]] ({{Lang-en|built environment}}) at kung paano ginagawa, tinitingnan, pinamamahalaan, at iniimpluwensiyahan ng mga tao ang espasyo.<ref name="Hough1" /> Sa heograpiyang pisikal naman sinusuri ang kalikasan at paano ang ugnayan sa pagitan ng mga [[organismo]], [[klima]], [[lupa]], [[tubig]], at [[anyong-lupa]].<ref name="Cotterill">{{Cite web |last=Cotterill |first=Peter D. |date=1997 |title=What is geography? |trans-title=Ano ang heograpiya? |url=http://www.aag.org/Careers/What_is_geog.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20061006152742/http://www.aag.org/Careers/What_is_geog.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=6 Oktubre 2006 |access-date= |website=AAG Career Guide: Jobs in Geography and related Geographical Sciences |publisher=American Association of Geographers |language=en}}</ref> Ang pagkakaiba ng dalawang sangay na ito ang nagbigay-daan upang mabuo ang [[heograpiyang pinagsama]], kung saan pinag-aaralan naman ang interaksyon ng tao sa kapaligiran.<ref name="Hayes1" /> Samantala, pag-aaral at pagdedebelop sa mga kagamitan naman ang pokus ng heograpiyang teknikal, kung saan sinusuri ng mga heograpo ang mga kaparaanan upang makakalap ng impormasyon, tulad halimbawa ng [[kartograpiya]] at [[sistemang pang-impormasyong pangheograpiya]] (GIS).<ref name="Haidu1">{{cite journal |last1=Haidu |first1=Ionel |date=2016 |title=What is Technical Geography |trans-title=Ano ang Heograpiyang Teknikal |url=https://technicalgeography.org/pdf/1_2016/01_haidu.pdf |url-status=live |journal=Geographia Technica |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–5 |doi=10.21163/GT_2016.111.01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119112718/http://www.technicalgeography.org/pdf/1_2016/01_haidu.pdf |archive-date=19 Enero 2022 |access-date=| issn=1842-5135}}</ref> === Mga pangunahing konsepto === {{Multiple image | total_width = 150 | align = right | direction = vertical <!--Location--> | image1 = Orthographic projection SW.jpg | caption1 = Lokasyon <!--Place--> | image2 = Ruine Aggstein 02.JPG | caption2 = Lugar <!--Human-Environment Interaction--> | image3 = Deforestration premejung.JPG | caption3 = Interaksyon <!--Movement--> | image4 = MS Hanseatic vor Anker.JPG | caption4 = Paggalaw <!--Region--> | image5 = Sahara ecoregion.svg | caption5 = Rehiyon | footer = Ang limang tema ng heograpiya. }} Mahirap ang paglalarawan sa heograpiya sa mga pangunahing konsepto nito, at hindi nagkakasundo ang mga heograpo patungkol rito. Halimbawa, tinukoy sa unang edisyon ng isang aklat ang mga sumusunod bilang mga pangunahing konsepto sa heograpiya: espasyo, lugar, panahon, eskala, at tanawin. Sa ikalawang edisyon nito, pinalawak ang mga ito upang isama ang mga sumusunod: mga sistemang pangkapaligiran, mga sistemang panlipunan, [[kalikasan]], [[globalisasyon]], pagdedebelop, at panganib. Isang paraan din na ginagamit sa pagturo sa larangan ay ang [[limang tema ng heograpiya]], na unang lumabas noong 1984 at madalas gamitin sa mga paaralan sa [[Estados Unidos]]. Ayon dito, ang heograpiya ay mailalarawan sa limang bahagi: lokasyon, lugar, relasyon sa kapaligiran, paggalaw, at mga rehiyon.<ref name="Natoli1994">{{cite journal |last1=Natoli |first1=Salvatore J. |date=1 Enero 1994 |title=''Guidelines for Geographic Education'' and the Fundamental Themes in Geography |trans-title="Gabay sa Edukasyong Pangheograpiya" at ang mga Pangunahing Tema ng Heograpiya |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00221349408979676 |journal=[[Journal of Geography]] |language=en |volume=93 |issue=1 |pages=2–6 |doi=10.1080/00221349408979676 |issn=0022-1341}}</ref><ref name="Brown2015">{{cite journal |last1=Buchanan |first1=Lisa Brown |last2=Tschida |first2=Christina M. |date=2015 |title=Exploring the five themes of geography using technology |trans-title=Paggalugad sa limang tema ng heograpiya gamit ang teknolohiya |url=https://ossr.scholasticahq.com/api/v1/attachments/2781/download |journal=The Ohio Social Studies Review |language=en |volume=52 |issue=1 |pages=29–39 |access-date=2024-06-02 |archive-date=2024-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240518141508/https://ossr.scholasticahq.com/api/v1/attachments/2781/download |url-status=dead }}</ref> ==== Espasyo ==== {{Main|Espasyo}}Isa ang [[espasyo]] sa mga pangunahing konsepto sa heograpiya.<ref name="Thrift1">{{cite book |last1=Thrift |first1=Nigel |title=Key Concepts in Geography: Space, The Fundamental Stuff of Geography |date=2009 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4051-9146-3 |edition=2 |pages=85–96 |language=en |trans-title=Mga Pangunahing Konsepto sa Heograpiya: Espasyo, Ang Pangunahing Bagay ng Heograpiya}}</ref> Gayunpaman, hirap ang mga heograpo na linawin kung ano ito. [[Tiyak na espasyo at panahon|Espasyong tiyak]] ang tawag sa eksaktong lugar o koordinado ng mga tao, lugar, bagay, o penomena.<ref name="Thrift1" /> Ngayon, itinuturo sa mga heograpo ang pagtingin sa mundo bilang isang nababagong espasyo kung saan nagaganap ang mga ugnayan ng mga proseso, imbes sa tradisyonal na konsepto na isang larawang nakalagay sa mapa.<ref name="Thrift1" /> ==== Lugar ==== {{Main|Lokasyon (heograpiya)}}Isa ang [[Lokasyon (heograpiya)|lugar]] sa mga pinakamahahalaga at komplikadong termino sa heograpiya.<ref name="Tuan2">{{cite journal |last1=Tuan |first1=Yi-Fu |date=1991 |title=A View of Geography |trans-title=Isang Pagtingin sa Heograpiya |url=https://www.jstor.org/stable/215179 |journal=Geographical Review |language=en |volume=81 |issue=1 |pages=99–107 |bibcode=1991GeoRv..81...99T |doi=10.2307/215179 |jstor=215179 |access-date=}}</ref><ref name="Castree1">{{cite book |last1=Castree |first1=Noel |title=Key Concepts in Geography: Place, Connections and Boundaries in an Interdependent World |date=2009 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4051-9146-3 |edition=2 |pages=85–96 |language=en |trans-title=Mga Pangunahing Konsepto sa Heograpiya: Lugar, mga Koneksyon, at Hangganan sa isang Mundo Interdependent}}</ref><ref name="Gregory1">{{cite book |last1=Gregory |first1=Ken |title=Key Concepts in Geography: Place, The Management of Sustainable Physical Environments |date=2009 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4051-9146-3 |edition=2 |pages=173–199 |language=en |trans-title=Mga Pangunahing Konsepto sa Heograpiya: Lugar, Ang Pamamahala sa isang Napupunang Kapaligirang Pisikal}}</ref> Sa [[heograpiyang pantao]], kalipunan ang lugar ng mga koordinado sa mundo, ang mga gawaing naganap, nagaganap, at magaganap pa lang sa mga ito, at ang kahulugan ng espasyong ito sa mga tao.<ref name="Castree1" /> Samantala, sa [[heograpiyang pisikal]], kasama sa lugar ang lahat ng mga pisikal na penomena na naganap sa isang espasyo, tulad ng [[litospera]], [[atmospera]], [[idrospera]], at [[biospera]].<ref name="Gregory1" /> May mga relasyon ang bawat lugar sa isa't-isa.<ref name="Tobler2">{{cite journal |last1=Tobler |first1=Waldo |date=2004 |title=On the First Law of Geography: A Reply |trans-title=Ukol sa Unang Batas ng Heograpiya: Isang Tugon |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1111/j.1467-8306.2004.09402009.x |url-status=live |journal=Annals of the Association of American Geographers |language=en |volume=94 |issue=2 |pages=304–310 |doi=10.1111/j.1467-8306.2004.09402009.x |archive-url=https://web.archive.org/web/20220621022730/http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1111/j.1467-8306.2004.09402009.x |archive-date=21 Hunyo 2022 |access-date= |s2cid=33201684}}</ref> Ayon sa heograpong si [[Yi-Fu Tuan]], ang heograpiya ay ang pag-aaral sa Daigdig sa pananaw na ito ang tahanan ng sangkatauhan, kaya naman mahalaga at sentro sa pag-aaral na alamin ang kahulugan ng salitang lugar sa larangan.<ref name="Tuan2" /> ==== Panahon ==== {{Main|Heograpiyang pampanahon|Heograpiyang pangkasaysayan}} [[File:Sample_of_time_geographical_description.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sample_of_time_geographical_description.png|alt=A space-time cube is a three-axis graph where one axis represents the time dimension and the other axes represent two spatial dimensions|thumb|Isang halimbawa sa pagpapakita sa panahon sa heograpiya.]] Bagamat mas pinagtutuunan sa [[kasaysayan]] ang [[panahon]], mahalagang konsepto pa rin ito sa heograpiya.<ref name="Thrift2">{{cite book |last1=Thrift |first1=Nigel |title=An Introduction to Time-Geography |url=https://archive.org/details/introductiontoti0000thri |date=1977 |publisher=Geo Abstracts, University of East Anglia |isbn=0-90224667-4 |language=en |trans-title=Panimula sa Heograpiyang Pampanahon}}</ref> Ayon sa [[pisika]], hindi magkahiwalay ang espasyo at panahon; imbes magkasama ito sa konsepto ng [[espasyo-panahon]]. Nasa ilalim ng pisika ang heograpiya, kaya naman kinokonsidera din ng mga heograpo ang panahon bukod sa espasyo. Bagamat isang pananaw sa panahon sa heograpiya ay ang pagtala sa mga kaganapan sa isang lugar, saklaw din nito ang pagmomodelo sa mga nagbabagong kapaligiran na dulot ng paggalaw ng mga tao, organismo, at mga bagay.<ref name="Tuan1">{{cite book |last1=Tuan |first1=Yi-Fu |title=Space and Place: The Perspective of Experience |url=https://archive.org/details/spaceplaceperspe0000tuan |date=1977 |publisher=University of Minnesota Press |isbn=0-8166-3877-2 |language=en |trans-title=Espasyo at Lugar: Pananaw sa Karanasan}}</ref> Madalas na nagbabago ang pananaw ng mga tao sa isang lugar depende sa kung gaano kahaba ang pagtira nila sa lugar na yon.<ref name="Tuan1" /> Pinaghihigpitan ng panahon ang mga posibleng daanan pwedeng tahakin sa isang espasyo, lalo na kung may tiyak na pinagmulang punto. Mahirap ipakita ang panahon sa [[kartograpiya]]; gayunpaman, naging mas madali ito sa tulong ng mga [[teknolohiya]].<ref name="Miller1">{{cite journal |last1=Miller |first1=Harvey |date=2017 |title=Time geography and space–time prism |trans-title=Heograpiyang pampanahon at prismong espasyo-panahon |url=https://doi.org/10.1002/9781118786352.wbieg0431 |journal=International Encyclopedia of Geography: People, the Earth, Environment and Technology |language=en |pages=1–19 |doi=10.1002/9781118786352.wbieg0431 |isbn=978-0470659632 |access-date=}}</ref> ==== Eskala ==== {{Main|Eskala (heograpiya)|Eskala (mapa)}} [[File:Map_scale_-_8km,_5mi.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Map_scale_-_8km,_5mi.png|thumb|Isang tipikal na eskala, na nagpapakita ng sukat sa parehong [[sistemang metriko]] at [[Sistemang Imperyal|imperyal]].]] Sa mga [[mapa]], [[Eskala (heograpiya)|eskala]] ang kaugnayan ng layo na makikita sa mapa at layo sa katotohanan. Ginagamit ito ng mga heograpo upang masukat ang espasyo, upang malaman ang konteksto ng lugar sa pangkalahatan.<ref name="Herod">{{cite book |last1=Herod |first1=Andrew |title=Key Concepts in Geography: Scale, the local and the global |date=2009 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4051-9146-3 |edition=2 |pages=85–96 |language=en |trans-title=Mga Pangunahing Konsepto sa Heograpiya: Eskala, ang lokal at ang global}}</ref> === Batas ng heograpiya{{anchor|Batas}} === [[File:Waldo_Tobler_2007.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Waldo_Tobler_2007.jpg|thumb|Si [[Waldo Tobler]] ang nagmungkahi sa [[Unang batas ng heograpiya ni Tobler|una]] at [[Ikalawang batas ng heograpiya ni Tobler|ikalawang batas ng heograpiya]].]] Walang tiyak na napagkakasunduan na mga batas ng heograpiya, ngunit matagal na'ng iminumungkahi ng samu't saring mga heograpo ang mga ito, lalo na ng heograpong si [[Waldo Tobler]]. Bagamat may mga kritisismo sa mga ito, pinakatanggap sa mga ito ay ang unang batas ng heograpiya ni Tobler.<ref name="Goodchild1">{{cite journal |last1=Goodchild |first1=Michael |date=2004 |title=The Validity and Usefulness of Laws in Geographic Information Science and Geography |trans-title=Ang Pagkabalido at Gamit ng mga Batas sa Agham Pang-impormasyong Pangheograpiya at Heograpiya |journal=Annals of the Association of American Geographers |language=en |volume=94 |issue=2 |pages=300–303 |doi=10.1111/j.1467-8306.2004.09402008.x |s2cid=17912938}}</ref> Narito ang ilan sa mga mungkahing batas: * [[Unang batas ng heograpiya ni Tobler]], na nagsasabing "lahat ay magkakaugnay, pero mas may kaugnayan ang mga magkakapitbahay."{{Efn|name=law1|{{lang-en|Everything is related to everything else, but near things are more related than distant.}}}}<ref name="Tobler2" /> * [[Ikalawang batas ng heograpiya ni Tobler]], na nagsasabing "nakakaapekto sa loob ang mga penomenang nasa labas ng isang lugar."{{Efn|{{lang-en|The phenomenon external to a geographic area of interest affects what goes on inside.}}}}<ref name="Tobler2" /> * [[Batas ng heograpiya ni Arbia]], na nagsasabing "lahat ay magkakaugnay, pero mas may maugnayan ang mga inoobserbahang bagay nang malabo kesa malinaw."{{Efn|{{lang-en|Everything is related to everything else, but things observed at a coarse spatial resolution are more related than things observed at a finer resolution.}}}}<ref name="Tobler2" /> * [[Heteroheneidad ng espasyo]]. na nagsasabing hindi makokontrol ang [[pagkakaiba-iba]] ng mga [[baryable]] sa heograpiya.<ref name="Goodchild1" /> * [[Prinsipyo ng walang katiyakan]], na nagsasabing komplikado ang mundo at lahat ng representasyon nito ay may antas ng pagkalabo, na hindi kailanman tiyak na masusukat.<ref name="Goodchild1" /> == Kasaysayan == {{main|Kasaysayan ng heograpiya}} [[Talaksan:The Babylonian map of the world, from Sippar, Mesopotamia..JPG|thumb|Ang ''[[Imago Mundi]]'', isang sinaunang mapa mula sa [[Babylon]] na iginuhit sa isang [[luwad]] na tableta.]] Pinag-aralan ng mga sinaunang kultura ang heograpiya bilang paliwanag sa mundo, partikular sa kapaligiran nila. Ang mga pinakalumang [[mapa ng mundo]] ay nanggaling sa [[Babilonya (lungsod)|sinaunang Babylon]] mula sa {{BKP|ika-9 na siglo|link=yes}}.<ref name="Raaflaub1">{{Cite book |last1=Raaflaub |first1=Kurt A. |title=Geography and Ethnography: Perceptions of the World in Pre-Modern Societies |trans-title=Heograpiya at Etnograpiya: Mga Persepyon sa Mundo ng mga Lipunang Premoderno|last2=Talbert |first2=Richard J.A. |date=2009 |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-1-4051-9146-3|lang=en}}</ref> Pinakakilala sa mga ito ay ang ''[[Imago Mundi]]'' na tinatayang ginawa noong {{BKP|600|link=}}.<ref name="Siebold1">{{Cite web |last=Siebold |first=Jim |date=1998 |title=Babylonian clay tablet, 600 B.C.|lang=en|trans-title=Tabletang luwad mula Babylonia |url=http://www.henry-davis.com/MAPS/Ancient%20Web%20Pages/103.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161109193653/http://www.henry-davis.com/MAPS/Ancient%20Web%20Pages/103.html |archive-date=9 Nobyembre 2016 |website=henry-davis.com |publisher=Henry Davis Consulting Inc.}}</ref> Ipinakita rito ang lungsod ng Babylon sa [[Eufrates|Ilog Eufrates]] na pinapalibutan ng isang pabilog na kalupaan. Kasama sa kalupaang ito ay ang [[Assyria|Asirya]], [[Urartu]], at iba pang mga lungsod. Ang kalupaang ito ay pinapalibutan ng isang [[karagatan]]g tinatawag na "mapait na ilog," kung saan makikita ang pitong islang nakaayos upang makabuo ng isang bituing may pitong punto.<ref name="Delano1">{{Cite journal |last=Delano Smith |first=Catherine |year=1996 |title=Imago Mundi's Logo the Babylonian Map of the World |lang=en|trans-title=Logo ng Imago Mundi, ang Mapa ng Mundo ng mga taga-Babylon|journal=Imago Mundi |volume=48 |pages=209–211 |doi=10.1080/03085699608592846 |jstor=1151277}}</ref> May isang mas lumang mapa na nagpapakita sa parehong lungsod ngunit mas hilaga, bagamat hindi sigurado ang mga historyador kung ano talaga ang ipinapakita ng mapang ito.<ref name="Raaflaub1"/> Si [[Anaximander]] ang kinikilalang nagpasimula sa larangan ng heograpiya sa sinaunang Gresya. Siya ang kinekredit na gumawa sa ''[[gnomon]]'', isang sinaunang instrumentong nagsusukat ng [[latitud]].<ref name="Kish1">{{Cite book |last=Kish |first=George |url=https://books.google.com/books?id=_6qF4vjZvhYC |title=A Source Book in Geography |lang=en|trans-title=Isang Aklat Sanggunian sa Heograpiya|date=1978 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-82270-2 |archive-date=24 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160424065455/https://books.google.com/books?id=_6qF4vjZvhYC |url-status=live }}</ref> Samantala, matagumpay namang nahulaan ni [[Thales]] ang isang [[laho]] noong {{BKP|28 Mayo 585}}.<ref>{{cite journal | url=http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1997JHA....28..279S/0000279.000.html | bibcode=1997JHA....28..279S | title=Thales's Prediction of a Solar Eclipse | lang=en | trans-title=Prediksyon ni Thales sa isang Lahong Solar | last1=Stephenson | first1=F. Richard | last2=Fatoohi | first2=Louay J. | journal=Journal for the History of Astronomy | year=1997 | volume=28 | issue=4 | page=279 | doi=10.1177/002182869702800401 | s2cid=118345852 | access-date=2024-06-09 | archive-date=2019-07-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190715021159/http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1997JHA....28..279S/0000279.000.html | url-status=dead }}</ref> May debate pa rin sa kung sino ang unang nagpalagay na [[Bilog na mundo|bilog ang mundo]]; tipikal na tinutukoy si [[Pitagoras]] o [[Parmenides]] para sa kredit. Bagamat naniniwalang [[Patag na mundo|patag ang mundo]], ipinaliwanag ni [[Anaxigoras]] na bilog ang mundo sa pamamagitan ng pagpaliwanag sa mga laho. Samantala, nasukat naman ni [[Eratostenes]] ang lawak ng mundo sa pamamagitan ng pagsukat sa mga [[anino]] sa dalawang magkaibang lugar sa parehong oras; ang sukat niya ay ang pinakatumpak na nagawa hanggang sa paggamit ng [[trigonometriya]] ng iskolar na Muslim na si [[Abu Rayhan Bruni]] noong [[Ginintuang Panahon ng Islam]] upang sukatin ang lawak ng mundo.<ref name="Tassoul1">{{Cite book |last1=Tassoul |first1=Jean-Louis |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00tass |title=A Concise History of Solar and Stellar Physics|lang=en|trans-title=Isang Maikling Kasaysayan ng Pisikang Solar at Pangbituin |last2=Tassoul |first2=Monique |publisher=[[Princeton University Press]] |year=2004 |isbn=978-0-691-11711-9 |location=London |url-access=registration}}</ref><ref name="Goodman1">{{Cite book |last=Goodman |first=Lenn Evan |url=https://books.google.com/books?id=VJ6x-pcqMicC |title=Avicenna|lang=en|publisher=Routledge |year=1992 |isbn=978-0-415-01929-3|archive-date=16 Abril 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416171106/https://books.google.com/books?id=VJ6x-pcqMicC |url-status=live }}</ref> Si [[Hiparco]] ang itinuturong nakagawa sa unang [[Sistemang koordinadong pangheograpiya|mapagkakatiwalaang sistema]] ng latitud at [[longhitud]].<ref name="Smith1">{{Cite book |last=Smith |first=Sir William |url=https://books.google.com/books?id=AvcGAAAAQAAJ |title=Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology|lang=en|trans-title=Diksiyonaryo ng mga Biograpiya at Mitolohiyang Griyego at Romano|date=1846 |publisher=Taylor and Walton |volume=2 |location=London |archive-date=16 Abril 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416171118/https://books.google.com/books?id=AvcGAAAAQAAJ |url-status=live }}</ref> Ginamit niya ang sistemang [[seksahesimal]] ng [[matematika ng Babylonia]]. Ang gawa niya ay pinalawak ni [[Ptolemeo]] sa paggawa niya sa mga unang [[atlas (kalipunan ng mapa)|atlas]] ng mundong alam ng [[sinaunang Roma|mga Romano]].<ref name="Sullivan1">{{Cite web |last=Sullivan |first=Dan |date=2000 |title=Mapmaking and its History|lang=en|trans-title=Paggawa ng Mapa at ang Kasaysayan Nito| url=http://www.math.rutgers.edu/~cherlin/History/Papers2000/sullivan.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054812/http://www.math.rutgers.edu/~cherlin/History/Papers2000/sullivan.html |archive-date=4 Marso 2016 |website=rutgers.edu |publisher=[[Rutgers University]]}}</ref> Pagsapit ng [[Gitnang Kapanahunan]], lumipat ang sentro ng pag-aaral mula sa [[Europa]] papunta sa [[Gitnang Silangan]] bunga ng [[pagbagsak ng Imperyong Romano]].<ref name="Needham1">{{Cite book |last=Needham |first=Joseph |url=https://books.google.com/books?id=jfQ9E0u4pLAC |title=Science and Civilization in China|lang=en|trans-title=Agham at Sibilisasyon sa Tsina|publisher=Caves Books, Ltd. |year=1959 |isbn=978-0-521-05801-8 |volume=3 |location=Taipei |archive-url=https://web.archive.org/web/20160925055940/https://books.google.com/books/about/Science_and_Civilisation_in_China_Volume.html?id=jfQ9E0u4pLAC |archive-date=25 Setyembre 2016 |url-status=live }}</ref> Naglakbay ang mga heograpong Muslim at nakagawa ng mga komprehensibong mapa, tulad nina [[Muhammad al-Idrisi]], [[Ibn Battuta]], at [[Ibn Khaldun]]. Ginamit ng mga Muslim ang kaalamang nagmula sa sinaung Gresya at Roma upang itatag ang [[Tahanan ng Karunungan]] sa [[Baghdad]] (ngayo'y bahagi ng [[Iraq]]).<ref name="Nawwab1">{{Cite web |last1=Nawwab |first1=Ismail I. |last2=Hoye |first2=Paul F. |last3=Speers |first3=Peter C. |date=2018-09-05 |title=Islam and Islamic History and The Middle East|lang=en|trans-title=Islam at Kasaysayan ng Islam at ang Gitnang Silangan |url=https://www.islamicity.org/5898/islam-and-islamic-history-and-the-middle-east/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160617153237/http://www.islamicity.com/education/ihame/default.asp?Destination=%2Feducation%2Fihame%2F20.asp |archive-date=17 Hunyo 2016 |website=islamicity.com }}</ref> Ang paglalayag ng mga Europeo noong [[Panahon ng Pagtuklas]] ang nagbigay-daan upang madiskubre nila ang mga lupaing hindi nila alam, partikular na ang [[Bagong Mundo]]. Nagresulta ito upang seryosong pag-aralan ng mga iskolar ang heograpiya bilang tugon sa pagpapabuti ng paglalayag kontra sa kanilang mga kakumpetensiya. Ang [[Kasaysayan ng longhitud|problema ng longhitud]] ay isa sa mga matagal na'ng problema ng mga manlalayag sa Europa na naglilimita sa kanila sa paglayag sa mga malalayong lugar. Iniutos ng mga gobyerno ng mga bansa sa Europa, partikular na ng [[Imperyo ng Espanya|Espanya]], [[Imperyong Olandes|Olanda]], at [[Imperyong Britaniko|Britanya]], ang [[Mga premyo sa longhitud|paglalagay ng premyo]] sa sinumang makakagawa ng isang mapagkakatiwalaang paraan upang sukatin ang longhitud. Nalutas ito noong 1760 ni [[John Harrison]], isang Ingles na manggagawa ng [[orasan]], sa pamamagitan ng paggawa niya sa kronometrong H-4.<ref name="Aber1">{{Cite web |last=Aber |first=James Sandusky |date=2003 |title=Abu Rayhan al-Biruni|lang=en |url=http://academic.emporia.edu/aberjame/histgeol/biruni/biruni.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811024630/http://academic.emporia.edu/aberjame/histgeol/biruni/biruni.htm |archive-date=11 Agosto 2011 |website=academic.emporia.edu |publisher=[[Emporia State University]] }}</ref> Noong 1884 sa [[Estados Unidos]], nagkasundo ang mga bansa sa [[Pandaigdigang Kumperensiyang sa Meridyano]] na gamitin ang [[Gitnang Oras ng Greenwich|meridyanong Greenwich]] upang maging [[punong meridyano]] sa mga mapa. Naging pormal na disiplina sa mga pamantasan ng Europa ang heograpiya pagsapit ng ika-19 na siglo. Kasabay nito, nabuo rin ang mga unang [[samahang pangheograpiya]], tulad ng [[Société de Géographie]] noong 1821, [[Royal Geographical Society]] sa Britanya noong 1830, at ang [[National Geographic Society]] noong 1888. Ang pag-usad ng teknolohiya noong ika-20 siglo na nagbigay-daan upang mabuo ang ilang mga sangay ng heograpiya, tulad halimbawa ng [[heomatika]] at ang paggamit sa [[estadistika]] sa pag-aaral. Ang [[Rebolusyong Kwantitatibo]] noong dekada 1950s hanggang 1960s ang nagpabago sa pananaw ng larangan, kung saan nagsimulang gamitin ng mga heograpo ang mga numero mula sa estadistika at mga tiyak na sukat upang ilarawan ang heograpiya. Noong 1970, inimungkahi ng heograpong si [[Waldo Tobler]] ang [[unang batas ng heograpiya ni Tobler|unang batas ng heograpiya]], na nagsasabing "lahat ay magkakaugnay, pero mas may kaugnayan ang mga magkakapitbahay."{{Efn|name=law1}}<ref name="Tobler2"/> == Sangay == Malawak ang saklaw ng pag-aaral ng heograpiya, kaya naman sinubukan ng mga heograpo na igrupo ito ayon sa mga paksa, kabilang na ang [[apat na tradisyon ng heograpiya]]. Gayunpaman, hinahati rin sa tatlong sangay ang larangan: [[Heograpiyang pantao|pantao]], [[Heograpiyang pisikal|pisikal]], at [[Heograpiyang teknikal|teknikal]]. Ginagamit ang apat na tradisyon para hatiin ang mga kaparaanang teoretikal ginagamit ng mga heograpo.<ref name="Traditions1">{{cite journal |last1=Pattison |first1=William |date=1964 |title=The Four Traditions of Geography |trans-title=Ang Apat ng Tradisyon ng Heograpiya |url=https://doi.org/10.1080/00221346408985265 |journal=Journal of Geography |language=en |volume=63 |issue=5 |pages=211–216 |bibcode=1964JGeog..63..211P |doi=10.1080/00221346408985265 |access-date=}}</ref> Samantala, ginagamit naman ang mga sangay madalas sa mga nalalapat na kaparaanang pangheograpiya.<ref name="Sala13" /> === Apat na tradisyon === {{Main|Apat na tradisyon ng heograpiya}} Mungkahi noong 1964 na hatiin ang heograpiya sa apat na tradisyon: [[Pagsusuring pang-espasyo|lokasyonal]], [[Heograpiyang pinagsama|interaksyong tao-kapaligiran]], [[Heograpiyang panrehiyon|rehiyon]], at [[agham pandaigdig]].<ref name="Traditions1" /> Sadyang malalawak ang saklaw ng apat na tradisyon na nakabase sa [[pilosopiya]].<ref name="Traditions1" /> === Pantao === {{Main|Heograpiyang pantao}}Nakapokus sa mga tao ang [[heograpiyang pantao]], lalo na sa mga prosesong nakakaapekto sa mga lipunan.<ref name="HGDICT">{{Cite encyclopedia |year=2000 |title=Human Geography |encyclopedia=The Dictionary of Human Geography |publisher=Blackwell |location=Oxford |last=Johnston |first=Ron |editor-last=Johnston |editor-first=Ron |pages=353–360 |language=en |trans-title=Heograpiyang pantao |editor2-last=Gregory |editor2-first=Derek |editor3-last=Pratt |editor3-first=Geraldine |display-editors=3 |editor4-last=Watts |editor4-first=Michael}}</ref> Saklaw nito ang mga aspetong pantao, politikal, kultural, panlipunan, at pang-ekonomiya. === Pisikal === {{Main|Heograpiyang pisikal}}Nakapokus naman ang [[heograpiyang pisikal]] sa heograpiya bilang isang [[agham pandaigdig.]] Layunin nito na alamin ang mga [[Pagbabago ng klima|problemang pisikal at isyu]] sa [[litospera]], [[idrospera]], [[atmospera]], [[pedospera]], at [[biospera]]. Pag-aaral ito na nakatuon sa [[klima]], [[lupa]], at [[Karagatan|katubigan]] ng mundo.<ref>{{cite book |last1=Marsh |first1=William M. |url=https://books.google.com/books?id=uF3aJSC20yMC&q=physical+geography+system |title=Physical Geography: Great Systems and Global Environments |last2=Kaufman |first2=Martin M. |publisher=Cambridge University Press |year=2013 |isbn=978-0521764285 |language=en |trans-title=Heograpiyang Pisikal: Mga Dakilang Sistema at Pandaigdigang Kapaligiran}}</ref> === Teknikal === {{Main|Heograpiyang teknikal}} Pinag-aaralan sa [[heograpiyang teknikal]] ang mga kaparaanan, kagamitan, at [[estadistika]]ng ginagamit sa heograpiya.<ref name="Sala13" /> Sentro sa sangay ang mga teknolohiyang ginagamit sa larangan, at hindi sa datos nito. Bagamat unang kinilala ang sangay noong 1749,<ref name="cave1">{{cite book |last1=Cave |first1=Edward |title=Geography reformed: a new system of general geography, according to an accurate analysis of the science in four parts. The whole illustrated with notes. |date=1749 |publisher=Edward Cave |edition=2 |location=London |language=en |trans-title=Heograpiya repormado: isang bagong sistema ng pangkalahatang heograpiya, ayon sa isang tumpak na pagsusuri sa agham sa apat na bahagi. May mga guhit at tala.}}</ref> nito lamang ika-20 siglo itong pormal na kinilala bilang sangay ng heograpiya. Dahil sa [[Dakilang Pag-usad|pag-usad ng teknolohiya]] pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], naging sopistikado ang mga kagamitan sa heograpiyang teknikal, tulad halimbawa ng [[sistemang pang-impormasyong pangheograpiya]] (GIS).<ref name="Sala13" /><ref name="Haidu1" /> == Kaparaanan == Nahahati sa dalawa ang mga kaparaanang ginagamit sa heograpiya, kwalitatibo at kwantitatibo. === Kwalitatibo === {{Main|Heograpiyang kwalitatibo}} Deskriptibo ang [[heograpiyang kwalitatibo]], di tulad ng [[Heograpiyang kwantitatibo|kwantitatibo]] na nakatuon sa [[estadistika]]. Nagdadagdag sila sa konteksto sa mga konsepto, at galugarin ang mga konseptong pantao tulad ng [[paniniwala]] na hindi masusukat.<ref name="RyanBurns1">{{cite journal |last1=Burns |first1=Ryan |last2=Skupin |first2=Andre |date=2013 |title=Towards Qualitative Geovisual Analytics: A Case Study Involving Places, People, and Mediated Experience |trans-title=Tungo sa Kwalitatibong Analitikang Heobiswal: Isang Pag-aaral sa Kaso ng mga Lugar, Tao, at Namamagitang Karanasan |url=https://www.utpjournals.press/doi/full/10.3138/carto.48.3.1691 |journal=Cartographica: The International Journal for Geographic Information and Geovisualization |language=en |volume=48 |issue=3 |pages=157–176 |doi=10.3138/carto.48.3.1691 |access-date= |s2cid=3269642}}</ref> === Kwantitatibo === {{Main|Rebolusyong kwantitatibo|Heograpiyang kwantitatibo}} Dahil sa [[Rebolusyong Kwantitatibo]] noong dekada 1950s at 1960s na nagpabago sa heograpiya,<ref name="Fotheringham1">{{cite book |last1=Fotheringham |first1=A. Stewart |title=Quantitative Geography: Perspectives on Spatial Data Analysis |url=https://archive.org/details/quantitativegeog0000foth |last2=Brunsdon |first2=Chris |last3=Charlton |first3=Martin |date=2000 |publisher=Sage Publications Ltd |isbn=978-0-7619-5948-9 |language=en |trans-title=Heograpiyang Kwantitatibo: Mga Pananaw sa Pagsusuri ng Datos Pang-espasyo}}</ref> naging karaniwan ang paggamit sa mga kaparaanang kwantitatibo sa larangan. Nagresulta ito sa pagdebelop ng heograpiyang teknikal, na nagbigay-daan upang umusbong ang heograpiyang kwantitatibo bilang sangay sa ilalim nito.<ref name="Haidu1" /><ref name="Fotheringham1" /> == Tingnan din == * [[Heolohiya]] * [[Heopisika]] * [[Eskala ng panahong heolohiko]] * [[Kasaysayan ng Daigdig]] == Talababa == {{notelist}} == Sanggunian == {{reflist}} == Link sa labas == {{sister project links|collapsible=true|commons=y|v=y|s=y|species=no|voy=no|d=Q1071|wikt=y}} * ''[https://www.britannica.com/science/geography Geography]'' ("Heograpiya") sa website ng ''[[Encyclopaedia Britannica]]''. {{Geography topics|state=uncollapsed}} {{Social sciences}} {{Authority control}} [[Kategorya:Heograpiya| ]] [[Kategorya:Agham pandaigdig]] [[Kategorya:Mga agham panlipunan]] [[Kategorya:Mga pangunahing paksa]] rpioavjlid7lppyn5kuy5g8a5ofo1z6 3 1202 2210130 2208643 2026-06-03T02:09:18Z MediaWiki message delivery 49557 /* Final Reminder: Submission of Local Winners for Feminism and Folklore 2026 */ bagong seksiyon 2210130 wikitext text/x-wiki {{Hidden title}} <div style="float: right; position: absolute; left: 0px; top: -75px; padding-top: 0px; padding-left: 0px;"><div style="background:white; font-size: 150%; padding-top: 0px; padding-bottom: 0; position:relative; left:0; ">'''Kausapin si Jojit'''</div></div> <div id="talkpageheader-override" class="topicon" style="float: left; position: absolute; left: -1px; top: 20px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display:none"> {{Usertalksuper|user=Jojit}} </div> <div id="talk" class="plainlinks" style="border: 2px solid #800000; margin: 0em 1em 0em 1em; text-align: center; padding:5px; clear: both; background-color: #FFFFFF"> Hindi tulad ng mga ibang Wikipedista, '''hindi ako gumagawa ng mga arkibo ng mga Usapang Pahina''' yayamang awtomatikong naarkibo ang mga lumang pagbabago, na makikita gamit ang "[https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_tagagamit:Jojit_fb&action=history pahina ng kasaysayan]". Ngunit tinatala ko [[User talk:Jojit fb/Mga kumentong tinanggal|'''ang mga kumentong tinanggal ko''']]. Tinatala ko rin ang mga [[User talk:Jojit fb/Mga arkibo ng ABN|arkibo ng mga artikulong ginawa at pinalawig ko]] na naging "Alam ba ninyo?" Ganoon din ang [[User talk:Jojit fb/Mga pasasalamat, pagbati at parangal|mga pasasalamat, pagbati at parangal]] na pinapanatili ko dito upang kilalanin ang mga taong nagkaloob nito at ibalik sa kanila ang pasasalamat at di upang ipagmalaki ko ang parangal na natamo ko.</div> {{TOC right}} == A barnstar for you! == {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Bästa nyskrivna.svg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''100,000 edits''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" |Awarded to Jojit fb up 100,000 edits to Tagalog Wikipedia! Your edits are much appreciated! Well done! - [[Natatangi:Mga ambag/112.202.96.78|112.202.96.78]] 02:13, 30 Mayo 2024 (UTC) |} :''Thanks.'' Maraming salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:59, 30 Mayo 2024 (UTC) == Patulong sa paglipat == Magandang gabi. Gusto ko po sanang ilipat yung pahina ng [[lingguwistika]] papunta sa [[lingwistika]] (mas ginagamit sa mga naka-Tagalog na pahina sa internet, ayon sa research ko), pero nagkakaproblema po ako dito. Hindi ako sigurado kung paano ko ito ililipat, since may "lingwistika" na pahina kaya nagkaproblema. Sinubukan kong tanggalin yung redirect doon, pero ganon pa rin. Salamat po sa tulong. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 13:00, 1 Hunyo 2024 (UTC) :Paumanhin {{ping|GinawaSaHapon}}, subalit mas tama ang "lingguwistika" kasi sa ortograpiyang Tagalog/Filipino "kung ano ang bigkas ay siyang baybay". Wala pa din akong nakikitang diksyunaryo na ang baybay ay "lingwistika". At sa tingin ko na mas popular ang "lingguwistika" at ito ang ginamit mismo ng [http://wika.pbworks.com/f/ORTOPDF.pdf dokumento] ng [[Komisyon sa Wikang Pilipino]] tungkol sa [[Palabaybayan ng Filipino|Ortograpiyang Filipino]]. Gayon din ng sa isang [https://phlconnect.ched.gov.ph/admin/uploads/eae27d77ca20db309e056e3d2dcd7d69/Batayang-Kaalaman-sa-Wika-at-Lingguwistika-LOPEZ-MARIA-ELIZA-S.pdf dokumentong] naka-''upload'' sa [[Kagawaran ng Edukasyon]]. Kung tingin mo na karaniwan pa rin ang "lingwistika", ihain mo na lamang sa [[WP:KAPE|Kapihan]] para magkaroon ng konsenso. Kung anuman ang mapagkasunduan, susunod ako at ililipat ang dapat na ilipat. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 14:40, 1 Hunyo 2024 (UTC) ::Sige, hindi ko na masyadong iaargumento pa ito. Okey naman ako sa kahit ano e. ::[[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 00:46, 2 Hunyo 2024 (UTC) == Tinatanggal [[Tagagamit:SahilgKhan3]] == Kamusta, Sir @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]..... Mangyaring tanggalin ang mga pahina sa pag-redirect [[Tagagamit:SahilgKhan3]] kasi nilalaman ay. Maraming salamat...... [[Natatangi:Mga ambag/2001:448A:1021:28B1:4935:FF5:CDF9:2764|2001:448A:1021:28B1:4935:FF5:CDF9:2764]] 09:44, 4 Hunyo 2024 (UTC) :{{Done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 10:32, 4 Hunyo 2024 (UTC) == Edit warring si 49.144.10.114 == *{{pagelinks|Vicarius Filii Dei}} *[[special:contribs/49.144.10.114]] Pakiharang po ng IP address 49.144.10.114 dahil binababoy yung mga pahina nina [[Vicarius Filii Dei]]. Hindi po sila pasok sa notability ng Wikipedia. Rinerevert ni 49.144.10.114 yung paglagay ko ng nilalaman. Base na rin po sa ambag, mukhang may [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]] rin po ito. Maraming salamat po. - [[Natatangi:Mga ambag/124.217.58.254|124.217.58.254]] 01:00, 30 Hunyo 2024 (UTC) :{{done}} Nakaprotekta na rin ang pahina. Salamat sa pag-ulat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:29, 30 Hunyo 2024 (UTC) == Palikha ng bagong kategorya == * [[:Kategorya:Mga file format pang-kompyuter]] * [[:Kategorya:Mga file sa kompyuter]] Sinubukan na magdagdag ng dalawang kategorya dahil ito ay [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Talaan_ng_pang-aabuso&wpSearchUser=124.217.51.239 hindi pinayagan] gawa ng ''edit filter''. Gusto ko po sanang palikha yung kategorya ng tungkol sa kompyuter. Maraming salamat. - [[Natatangi:Mga ambag/124.217.51.239|124.217.51.239]] 03:51, 5 Hulyo 2024 (UTC) :Subukan mo uli. Puwede ka nang maglikha ng kategorya pero 'yung isa mong kategorya (Kategorya:Mga file sa kompyuter) ay walang laman. Kung hindi mo agad malagyan ang kategoryang iyan, mabubura iyan. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 05:28, 6 Hulyo 2024 (UTC) ::Tapos na po ako mag-edit sa nasabing palikha ng bagong kategorya. Salamat po. - [[Natatangi:Mga ambag/124.217.51.239|124.217.51.239]] 03:58, 7 Hulyo 2024 (UTC) == Bandalismo == Magandang araw po, [[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. Paharang po si ‎[[Natatangi:Mga ambag/112.198.121.161|<bdi>112.198.121.161</bdi>]] dahil sa bandalismo at pang-ii-spam sa mga pahina. Kayo na po ang bahala kung gaano katagal. Salamat po. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 07:03, 5 Hulyo 2024 (UTC) :Pabago-bago pala IP po nila. Kamakailan po ay nanira sila sa mga pahina ng [[Meta Platforms]] at [[WhatsApp]]. Ito po yung isa niyang IP: ‎[[Natatangi:Mga ambag/112.198.113.21|<bdi>112.198.113.21</bdi>]]. Pare-pareho po ang edit message niya. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 07:07, 5 Hulyo 2024 (UTC) ::Prinotekta ko na lamang ang mga pahinang binandalo. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 05:31, 6 Hulyo 2024 (UTC) :::Pabago-bago pala IP po nila. Paharang po si 112.198.64.0/18 dahil sa bandalismo at pang-ii-spam sa mga pahina. [[Natatangi:Mga ambag/112.202.102.174|112.202.102.174]] 11:10, 14 Hulyo 2024 (UTC) ::::Prinotekta ko na lamang ang artikulong [[Microsoft Windows]]. Tapos, may ginawa na lamang akong ibang paraan para hindi na siya makapagbandalo. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 15:29, 15 Hulyo 2024 (UTC) == Paki-update po ng Padron:Ibang gamit == Magandang araw po, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]], paki-update po sana ng [[Padron:Ibang gamit]] upang umayon ito sa hitsura ng ibang mga hatnote dito sa tlwiki. Kasalukuyan po kasi itong gumagamit ng karaniwang text na hindi katulad ng ibang katulad na hatnote dito at sa enwiki. Nakaharang kasi po ito sa ngayon. Salamat po. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 08:15, 14 Hulyo 2024 (UTC) :Medyo madami ang gagawin dito. Ipila ko lang sa gagawin ko. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 15:45, 15 Hulyo 2024 (UTC) ::Sige lang po. Di naman kinakailangan agad-agad to. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 06:27, 16 Hulyo 2024 (UTC) :::{{ping|GinawaSaHapon}} Mukhang okay na ito. Pa-tsek na lang kung may isyu pa. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:51, 23 Hulyo 2024 (UTC) ::::Nakumpirma ko na po. Salamat po. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 04:20, 23 Hulyo 2024 (UTC) == Thank You for Your Contribution to Feminism and Folklore 2024! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|center|500px]] {{int:please-translate}} Dear Wikimedian, We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor. As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in organizing the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeHYAhFA9Q5vUs9UA1N45TOUxUdSNO8igGTmg4oPUL_qXS1EQ/viewform?usp=sf_link this form] by August 15th, 2024. Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2025. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity. Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia. With warm regards, '''Feminism and Folklore International Team'''. --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 12:28, 21 Hulyo 2024 (UTC) </div>. <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> :''Thank you. Done filling out the form.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 12:42, 21 Hulyo 2024 (UTC) == Baybayin Script == Magandang araw, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. Matanong ko lang po kung maaari ba akong "magtransliterate" ng ilang mga pahina sa sulat "Baybayin"? Alam kong hindi praktikal ang gawain na ito dahil marami ang hindi marunong makabasa sa Baybayin, ngunit nais kong gawin ito upang mavisualize ng mga mambabasa kung ano ang itsura ng isang pahina ng Wikipedia na nakasulat sa Baybayin. Nalaman ko na maaari itong gawin dahil nakita ko ang isang pahina na pinamagatang "Pulo", at maaaring "multiscript" ang isang pahina. Ngunit nang tinignan ko ang kasaysayan ng pagbabago, napansin kong natanggal na pala ito, at dito ko natagpuan ang iyong account. Hindi po ba pinapayagan ang pagtransliterate ng Tagalog na wikipedia sa sulat Baybayin? Maraming salamat po. [[Tagagamit:Mirusan44|Mirusan44]] ([[Usapang tagagamit:Mirusan44|kausapin]]) 13:44, 21 Hulyo 2024 (UTC) :Hindi pinapayagan ang mga artikulong Baybayin dito sa Wikipediang Tagalog. Para sa dahilan, pakitingin na lamang itong usapan namin tungkol dito: [[Usapang_tagagamit:Jossisad#Paglikha ng mga artikulo sa Baybayin]]. Kung nais nilang makita ang itsura ng baybayin, mayroon namang mga ibang websayt na maaring gawin ito. Sana'y maunawaan mo. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 14:58, 21 Hulyo 2024 (UTC) ::Maraming salamat po sa iyong tugon. Nauunawaan ko naman ito at maraming salamat rin po sa lahat ng iyong ginawa para sa Wikipediang Tagalog. [[Tagagamit:Mirusan44|Mirusan44]] ([[Usapang tagagamit:Mirusan44|kausapin]]) 10:41, 22 Hulyo 2024 (UTC) == Benedict Cua == Hello Jojit, i am an administrator of wiki it: i ask for the protection of [[Benedict Cua]]. I noticed a lot of vandalism in the page. Thank you [[Tagagamit:Quinlan83|Quinlan83]] ([[Usapang tagagamit:Quinlan83|kausapin]]) 17:22, 21 Hulyo 2024 (UTC) :''Thanks for reporting. I already protected it but the article didn't establish notability for a long time, so, it was redirected to a related article. This is a standard practice here in Tagalog Wikipedia for those cases. Normally, if there is no related article, it would have been deleted.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:43, 22 Hulyo 2024 (UTC) :::That's fine. Thank you very much!--[[Tagagamit:Quinlan83|Quinlan83]] ([[Usapang tagagamit:Quinlan83|kausapin]]) 07:22, 22 Hulyo 2024 (UTC) == Palipat po ng pahina == Magandang araw po uli, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. Pwede po bang palipat po ng [[pagtitistis]] papunta sa [[pag-oopera]]. Mas karaniwang ginagamit (sa karaniwang diskurso, lalo na sa modernong Tagalog) kasi yung ''pag-oopera'' kesa sa ''pagtitistis'', sang-ayon sa [[:en:WP:COMMONNAME|WP:COMMONNAME]]. Alam kong mas pormal na Tagalog ang nauna, pero mukhang mas makakabuti sa tlwiki kung gagamitin natin yung ''pag-oopera'' bilang pangunahing pamagat. Sinubukan kong ilipat ito, pero mukhang kailangan palang burahin muna yung pahinang paglilipatan bago magawa yon. Hindi sapat ang user rights ko para doon. Salamat po, at pasensiya po sa abala. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 05:33, 23 Hulyo 2024 (UTC) :{{Done}} Walang problema, {{ping|GinawaSaHapon}}, gawain naman iyan ng isang tagapangasiwa. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 05:41, 23 Hulyo 2024 (UTC) ::Salamat po sa napakabilis na tugon. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 05:44, 23 Hulyo 2024 (UTC) == Pagbura sa artikulong Brenda Mage == Komusta, naway mabuti ang iyong lagay. Nais ko lamang ipaalam sayo ang pagbura sa artikulong [[Brenda Mage]] sa kadahilanang wala itong sapat na sanggunian at impormasyon at napakaaikli ng artikulo na di naaayon sa pamantayan ng Wikipedyang Filipino. Maraming salamat [[Tagagamit:Rc ramz|Rc ramz]] ([[Usapang tagagamit:Rc ramz|kausapin]]) 04:27, 20 Setyembre 2024 (UTC) :Salamat sa abiso. Ni-redirect na lamang sa [[Pinoy Big Brother: Kumunity Season 10]]. Sa alternatibong paraan, maaaring mo i-tag ang isang artikulo para burahin sa paglalagay ng <nowiki>{{delete}}</nowiki> sa itaas nito. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 06:40, 21 Setyembre 2024 (UTC) == Translation request == Hello, Jojit. Can you translate and upload the article [[:en:Azerbaijan Time]] in Tagalog Wikipedia? Yours sincerely, [[Tagagamit:Oirattas|Oirattas]] ([[Usapang tagagamit:Oirattas|kausapin]]) 07:29, 8 Oktubre 2024 (UTC) :I have other priorities in this wiki but I will try to put this on my queue. Thanks. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 09:04, 8 Oktubre 2024 (UTC) == Question regarding vandalism == Hello! I wanted to ask how to deal with vandals here. Specifically: how do I report them? Background: nearly every wiki which got opted out of global-sysops wikis list has some kind of a "administrator noticeboard" or "vandalism report page", but I wasn't able to find anything like that here. Best regards, [[Tagagamit:TenWhile6|TenWhile6]] ([[Usapang tagagamit:TenWhile6|kausapin]]) 17:19, 14 Oktubre 2024 (UTC) :Hi {{ping|TenWhile6}} ''There is no central noticeboard reporting vandalism in this wiki. Folks usually report them at [[Usapang_Wikipedia:Kapihan|the Kapihan]]. They also directly message or ping administrators to report vandalism. User:WayKurat and I often receive vandalism reports as we are the most active admins. We don't have a centralized notice for vandalism because we have few volunteers in this wiki. Thus, creating such a page will eventually become inactive, and no one will notice someone reported vandalism. Thanks for your message.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 01:33, 16 Oktubre 2024 (UTC) ::Thanks for your answer :) ::Then I'll implement [[meta:XReport]] here, reporting to the page [[Usapang_Wikipedia:Kapihan]]. [[Tagagamit:TenWhile6|TenWhile6]] ([[Usapang tagagamit:TenWhile6|kausapin]]) 09:11, 16 Oktubre 2024 (UTC) ::{{done}} Test: [[Natatangi:Diff/2133044]] ::Tell me if you want me to change the report text in any way (maybe translate it?) [[Tagagamit:TenWhile6|TenWhile6]] ([[Usapang tagagamit:TenWhile6|kausapin]]) 09:44, 16 Oktubre 2024 (UTC) ''Here's the translation:'' <pre> "tl": { "button": "Ulat", "process": "Nag-uulat...", "local-button": "Ulat lokal", "global-button": "Ulat global", "type": "Uri ng ulat", "title": "Iulat ang tagagamit", "description": "Iulat ang tagagamit sa mga Tagapangasiwa\" sa Kapihan", "Ptitle": "Pahina ng ulat", "Pdescription": "Hiling iprotekta ang pahina", "SDtitle": "Mabilisang pagbura", "SDdescription": "Hiling para sa mabilisang pagbura ng pahinang ito", "SDgsr": "Hiling sa mabilisang pagbura sa Global sysops/Requests", "SDprocess": "Hinihiling ang mabilisang pagbura...", "reason": "Dahilan", "c-reason": "Ibang dahilan", "error-reason": "Kailangan mong magbigay ng dahilan!", "error-page": "Kailangan mong magbigay ng pahina!", "error-user": "Kailangan mong magbigay ng tagagamit!", "error-requested": "Naiulat na.", "error-SDrequested": "Nahiling na ang mabilisang pagbura.", "error-api": "May nangyaring kamalian habang inuulat ang $1.", "error-activated": "Hindi pinapagana ang $1 sa wiki na ito.", "error-specialpage": "Hindi maaaring iulat ang mga natatanging pahina.", "success": "Matagumpay ang hiling", "close": "Isara", "username": "Pangalan ng tagagamit", "hide-username": "Itago ang pangalan ng tagagamit", "pagename": "Pangalan ng pahina" } </pre> --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 14:17, 17 Oktubre 2024 (UTC) :Thanks for your help! I added it, the XReport interface is now translated. If you want to translate [[Natatangi:Diff/2133044]] too ("report concerning [Username]"), you can do so too, otherwise I can just leave it in english. Best regards, [[Tagagamit:TenWhile6|TenWhile6]] 14:42, 17 Oktubre 2024 (UTC) == Join the Wikipedia Asian Month Campaign 2024 == <div lang="en" dir="ltr"> Dear 2022 & 2023 WAM Organizers, Greetings from Wikipedia Asian Month User Group! The [[m:Wikipedia_Asian_Month_2024|Wikipedia Asian Month Campaign 2024]] is just around the corner. We invite you to register your language for the event on the "[[m:Wikipedia_Asian_Month_2024/Join_an_Event|Join an event]]" page and once again become an organizer for your language's Wikipedia. Additionally, this year we have selected [[m:Wikipedia_Asian_Month_User_Group/Ambassadors|ambassadors]] for various regions in Asia. If you encounter any issues and need support, feel free to reach out to the ambassador responsible for your area or contact me for further communication. We look forward to seeing you again this year. Thank you! [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|thumb|100px|right]] [[m:User:Betty2407|Betty2407]] ([[m:User talk:Betty2407|talk]]) 11:00, 20 October 2024 (UTC) on behalf of [[m:Wikipedia_Asian_Month_2024/Team|Wikipedia Asian Month 2024 Team]] <small>You received this message because you was an organizer in the previous campaigns. - [[m:User:Betty2407/WAMMassMessagelist|Unsubscribe]]</small> </div> <!-- Message sent by User:Betty2407@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=27632678 --> :''Tagalog Wikipedia already registered last week. The project page is [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2024]]. Thanks for the invite.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:21, 21 Oktubre 2024 (UTC) == Aking mga artikulo == Ang lahat ng aking mga artikulo ay na-update, ngunit ang template na nagsasaad na ang artikulo ay maikli ay nakabitin pa rin. Hindi lahat ng artikulo ay may sapat na impormasyon upang magsulat ng higit sa 300 salita, kaya maraming mga artikulo ang mas maikli ngunit kapaki-pakinabang. Aalisin ba ang template? [[Tagagamit:VictoriaCulpechina|VictoriaCulpechina]] ([[Usapang tagagamit:VictoriaCulpechina|kausapin]]) 11:00, 21 Oktubre 2024 (UTC) :Hindi ko pa natingnan lahat ng mga binago mo subalit yung [[Myotragus balearicus]], marami pa ring mali-mali ang balarila (o ''grammar''). At saka, baka hindi mo ako naintindihan sa sinabi ko tungkol sa ''template'' (o padron). Hindi ko naman pinatatangal iyon. Sinasabi ko lamang na ang bilang ng salita sa isang artikulo ay hindi kasama ang mga salita nasa loob ng ''template''. Irepaso o i-''review'' ko yung iba mong binago. Balikan kita. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 00:30, 22 Oktubre 2024 (UTC) == Feminism and Folklores 2024 Organizers Feedback == Dear Organizer, [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | right | frameless]] We extend our heartfelt gratitude for your invaluable contributions to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2024 Feminism and Folklore 2024]. Your dedication to promoting feminist perspectives on Wikimedia platforms has been instrumental in the campaign's success. To better understand your initiatives and impact, we invite you to participate in a short survey (5-7 minutes). Your feedback will help us document your achievements in our report and showcase your story in our upcoming blog, highlighting the diversity of [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore] initiatives. Click to participate in the [https://forms.gle/dSeoDP1r7S4KCrVZ6 survey]. By participating in the By participating in the survey, you help us share your efforts in reports and upcoming blogs. This will help showcase and amplify your work, inspiring others to join the movement. The survey covers: #Community engagement and participation #Challenges and successes #Partnership Thank you again for your tireless efforts in promoting [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore]. Best regards,<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 14:23, 26 October 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Bandalismo: 112.205.89.181 == Magandang gabi po, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. Patuloy pong gumagawa ng bandalismo ang IP address na [https://tl.m.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_ambag/112.205.89.181 112.205.89.181], at mukhang palagi niyang tinatarget yung mga pahina ng bangko simula pa po kagabi. Paharang po nito. Salamat po. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 15:19, 26 Oktubre 2024 (UTC) :Paumanhin {{ping|GinawaSaHapon}}, ngayon ko lang napansin ito. Hindi ko siguro napansin agad dahil may mensahe ang tagapag-organisa ng Feminism at Folklore bago ang mensahe mo. ''Anyway'', may pandaigdigang tagapangasiwa ang nagharang ng tatlong araw sa IP na iyan tapos hindi naman siya nag-bandalo pagkatapos nun. Maraming salamat sa pag-ulat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 06:22, 8 Nobyembre 2024 (UTC) == Notabilidad ng pamagat == Magandang araw po May batayang notabilidad po ba pagdating sa pamagat ng isang artikulo? Halimbawa po kung napatunayang obsoleto na ang isang salita at iba na ang ginagamit sa kasalukuyang panahon, alin ang pipiliing salita? May mga nag-aadbokasiya po kasi na "Sugbuhanin" (dating tawag sa mga taga-Cebu noong unang panahon) na lang daw ang gamitin kaysa sa "Sebwano" o "Cebuano". Ang kaso nga lang po talaga, “Cebuano” o “Sebwano” ang mas kilala at mas ginagamit sa kasalukuyan, kaya’t sa tingin ko po ay mas praktikal itong gamitin sa mga pamagat at laman ng artikulo upang mas madaling maunawaan ng mga mambabasa. Salamat po. [[Tagagamit:Kali Igba|Kali Igba]] ([[Usapang tagagamit:Kali Igba|kausapin]]) 07:33, 9 Nobyembre 2024 (UTC) :{{ping|Kali Igba}} Oo, may batayang notabilidad dapat ang pagpamagat ng artikulo dito sa Wikipediang Tagalog lalo na kung kaduda-duda ang salitang gagawing pamagat. Hindi pa naisulat ang patakaran na iyan subalit sa karamihan ng mga usapang naganap sa usapang pahina (halimbawa [[Usapan:Antartika|dito]]) at maging sa [[Usapang Wikipedia:Kapihan|Kapihan]], ang konsensus o pangkahalatang kasunduan ay kailangang may sanggunian ang pamagat na gagamitin lalo na kung hindi ito pangkaraniwan. Mailalapat lamang ito kung walang ibang karaniwang katutubong salita na magagamit. Kung may karaniwang katutubong salita magagamit bilang pamagat, iyon ang gagamitin. Hango ang patakaran na ito sa [[:en:WP:COMMONNAME]] o ang paggamit ng karaniwang salita bilang pamagat para mas maintidihan ng nakakarami. Bigyang diin ko lamang na "karaniwang katutubong salita" ang gagamitan at hindi ang karaniwang banyagang salita. Kasi, maaring ikatuwiran na mas karaniwan ang salitang banyaga kasya katutubong salita. Nawa'y nasagot ko ang tanong mo. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 15:24, 10 Nobyembre 2024 (UTC) ::Sige po. Pakilipat na nga lang po nung pamagat ng artikulo. Di ko po kasi alam kung paano ibalik sa dating pamagat. Salamat po uli. [[Tagagamit:Kali Igba|Kali Igba]] ([[Usapang tagagamit:Kali Igba|kausapin]]) 10:26, 11 Nobyembre 2024 (UTC) :::Naibalik ko na. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 14:14, 12 Nobyembre 2024 (UTC) == [Reminder] Apply for Cycle 3 Grants by December 1st! == Dear Feminism and Folklore Organizers, We hope this message finds you well. We are excited to inform you that the application window for Wikimedia Foundation's Cycle 3 of our grants is now open. Please ensure to submit your applications by December 1st. For a comprehensive guide on how to apply, please refer to the Wiki Loves Folklore Grant Toolkit: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_Grant_Toolkit Additionally, you can find detailed information on the Rapid Grant timeline here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Project/Rapid#Timeline We appreciate your continuous efforts and contributions to our campaigns. Should you have any questions or need further assistance, please do not hesitate to reach out: '''support@wikilovesfolkore.org''' Kind regards, <br> On behalf of the Wiki Loves Folklore International Team. <br> [[User:Joris Darlington Quarshie | Joris Darlington Quarshie]] ([[User talk:Joris Darlington Quarshie|talk]]) 08:39, 9 November 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == [Workshop] Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia == Dear Recipient,<br> We are excited to invite you to the third workshop in our Advocacy series, part of the Feminism and Folklore International Campaign. This highly anticipated workshop, titled <b>"Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia,"</b> will be led by the esteemed Alex Stinson, Lead Program Strategist at the Wikimedia Foundation. Don't miss this opportunity to gain valuable insights into forging effective partnerships. ===Workshop Objectives=== * <b>Introduction to Partnerships: </b>Understand the importance of building win-win relationships within the Wikimedia movement. * <b>Strategies for Collaboration: </b>Learn practical strategies for identifying and fostering effective partnerships. * <b>Case Studies:</b> Explore real-world examples of successful partnerships in the Wikimedia community. * <b>Interactive Discussions: </b>Engage in discussions to share experiences and insights on collaboration and advocacy. ===Workshop Details=== 📅 Date: 7th December 2024<br> ⏰ Time: 4:30 PM UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1733589000 Check your local time zone])<br> 📍 Venue: Zoom Meeting ===How to Join:=== Registration Link: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Identifying_Win-Win_Relationships_with_Partners_for_Wikimedia <br> Meeting ID: 860 4444 3016 <br> Passcode: 834088 We welcome participants to bring their diverse perspectives and stories as we drive into the collaborative opportunities within the Wikimedia movement. Together, we’ll explore how these partnerships can enhance our advocacy and community efforts. Thank you, Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 07:34, 03 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2025 in Your Country == [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|frameless]] Dear Team, My name is Joris Darlington Quarshie (user: Joris Darlington Quarshie), and I am the Event Coordinator for the Wiki Loves Folklore 2025 (WLF) International campaign. Wiki Loves Folklore 2025 is a photographic competition aimed at highlighting folk culture worldwide. The annual international photography competition is held on Wikimedia Commons between the 1st of February and the 31st of March. This campaign invites photographers and enthusiasts of folk culture globally to showcase their local traditions, festivals, cultural practices, and other folk events by uploading photographs to Wikimedia Commons. As we celebrate the seventh anniversary of Wiki Loves Folklore, the international team is thrilled to invite Wikimedia affiliates, user groups, and organizations worldwide to host a local edition in their respective countries. This is an opportunity to bring more visibility to the folk culture of your region and contribute valuable content to the internet. * Please find the project page for this year’s edition at: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025 * To sign up and organize the event in your country, visit: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025/Organize If you wish to organize your local edition in either February or March instead of both months, feel free to let us know. In addition to the photographic competition, there will also be a Wikipedia writing competition called Feminism and Folklore, which focuses on topics related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture on Wikipedia. We welcome your team to organize both the photo and writing campaigns or either one of them in your local Wiki edition. If you are unable to organize both campaigns, feel free to share this opportunity with other groups or organizations in your region that may be interested. * You can find the Feminism and Folklore project page here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 * The page to sign up is: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page For any questions or to discuss further collaboration, feel free to contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. If your team wishes to connect via a meeting to discuss this further, please let us know. We look forward to your participation in Wiki Loves Folklore 2025 and to seeing the incredible folk culture of your region represented on Wikimedia Commons. Sincerely, The Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 08:50, 27 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> :{{done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 06:40, 5 Enero 2025 (UTC) == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, My name is [[User:SAgbley|Stella Agbley]], and I am the Event Coordinator for the Feminism and Folklore 2025 (FnF) International campaign. We're thrilled to announce the Feminism and Folklore 2025 writing competition, held in conjunction with Wiki Loves Folklore 2025! This initiative focuses on enriching Wikipedia with content related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture. === Why Host the Competition? === * Empower voices: Provide a platform for discussions on feminism and its intersection with folk culture. * Enrich Wikipedia: Contribute valuable content to Wikipedia on underrepresented topics. * Raise awareness: Increase global understanding of these important issues. === Exciting Prizes Await! === We're delighted to acknowledge outstanding contributions with a range of prizes: **International Recognition:** * 1st Prize: $300 USD * 2nd Prize: $200 USD * 3rd Prize: $100 USD * Consolation Prizes (Top 10): $50 USD each **Local Recognition (Details Coming Soon!):** Each participating Wikipedia edition (out of 40+) will offer local prizes. Stay tuned for announcements! All prizes will be distributed in a convenient and accessible manner. Winners will receive major brand gift cards or vouchers equivalent to the prize value in their local currency. === Ready to Get Involved? === Learn more about Feminism and Folklore 2025: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 Feminism and Folklore 2025] Sign Up to Organize a Campaign: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page Campaign Sign-Up Page] === Collaboration is Key! === Whether you choose to organize both photo and writing competitions (Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore) or just one, we encourage your participation. If hosting isn't feasible, please share this opportunity with interested groups in your region. === Let's Collaborate! === For questions or to discuss further collaboration, please contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. We're happy to schedule a meeting to discuss details further. Together, let's celebrate women's voices and enrich Wikipedia with valuable content! Thank you, **Wiki Loves Folklore International Team** </div> </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:02, 05 January 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> :{{done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 06:10, 6 Enero 2025 (UTC) == Miss Universe Philippines 2025 == Magandang araw po @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]! Nagagambala po ako sa artikulong [[Miss Universe Philippines 2025]] dahil may isang IP user na pilit pinapalitan ang "Lungsod ng Iloilo" sa "Iloilo" bagamat ang Miss Iloilo pageant ay para sa Lungsod ng Iloilo. Maaari mo bang gawan ng paraan para maiayos ito? Maraming salamat. [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 02:23, 16 Enero 2025 (UTC) :Hi {{ping|Allyriana000}}, nakaprotekta na ang pahina sa mga tagagamit na walang akawnt (o IP user). Tanging mga may rehistradong akawnt lamang ang makakapagpabago ng pahina. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:49, 16 Enero 2025 (UTC) ::Maraming salamat @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]! [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 02:54, 16 Enero 2025 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:23, 26 Enero 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == I have sent you an e-mail == @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] Hi Jojit fb! I have sent you an e-mail. Can you review it and accomplish my request there? Thanks [[Tagagamit:AngeloFlavio93|AngeloFlavio93]] ([[Usapang tagagamit:AngeloFlavio93|kausapin]]) 15:55, 11 Pebrero 2025 (UTC) :''Thank you for reaching out again. I appreciate your efforts with the Tagalog Wikipedia articles. I am here to guide and assist contributors like you. However, it is best for the original author to edit and improve the articles since we have limited editors on Tagalog Wikipedia. Please expand the draft and make corrections based on Wikipedia’s guidelines. If you have any questions about translation or formatting, I am happy to help. Once you have made the necessary corrections, I can move the articles to the main space as soon as they meet the standards. If you cannot translate the article, consider posting on the [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Kapihan&action=edit&section=new Kapihan], the community's message board, to seek assistance from other editors willing to help you. Regarding the template, I will review it and attempt to move it to the main namespace, but I may wait until you have translated the article, as it seems that only your article would be using the template. Please let me know if you have any specific questions!'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 01:43, 12 Pebrero 2025 (UTC) ::@[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] I have already translated these articles: ::[[Tagagamit:FlavioAngelo/Kinakailangang bisa para sa may pasaporte ng Albanya|https://tl.m.wikipedia.org/wiki/Tagagamit:FlavioAngelo/Kinakailangang_bisa_para_sa_may_pasaporte_ng_Albanya]] ::[[Tagagamit:FlavioAngelo/Pasaporte ng Albanya]] ::[[Tagagamit:FlavioAngelo/Patakaran sa bisa ng Albanya|https://tl.m.wikipedia.org/wiki/Tagagamit:FlavioAngelo/Patakaran_sa_bisa_ng_Albanya]] ::and the translation of the template which was made by my friend: ::[[Tagagamit:FlavioAngelo/Padron:Timatic Visa Policy|https://tl.m.wikipedia.org/wiki/Tagagamit:FlavioAngelo/Padron:Timatic_Visa_Policy]] ::So you can move the drafts to the article space now. ::Please move them. ::Thanks [[Tagagamit:AngeloFlavio93|AngeloFlavio93]] ([[Usapang tagagamit:AngeloFlavio93|kausapin]]) 07:39, 12 Pebrero 2025 (UTC) :::''Thank you for expanding the article. I will do my best to assist you. However, your draft requires further improvement. I cannot help you now due to my other priorities on this wiki. Additionally, your draft cannot be moved to the main namespace yet, as it still needs work. There are foreign words that require translation, and there are also some grammar errors and issues with the "Manual of Style" that need addressing.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 15:37, 12 Pebrero 2025 (UTC) ::::@[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] You told me months ago when I contacted you for the first time, that you will take a look at the draft articles and correct them when you will have time. You tell me now the same thing. It doesn't cost you anything to review the draft articles and correct them. Please correct them now and make the drafts articles. Thanks [[Tagagamit:AngeloFlavio93|AngeloFlavio93]] ([[Usapang tagagamit:AngeloFlavio93|kausapin]]) 09:41, 13 Pebrero 2025 (UTC) :::::''I apologize if there was any misunderstanding. When I mentioned that I could not assist at the time, I did not mean that I would personally edit the articles but rather that I could potentially provide guidance when available. Additionally, as a reviewer, my role is to assess the draft, not to edit it directly. As I previously said, your draft still requires further improvement. There are foreign words that need translation (for example, "Arab League" and "boycott," among others), as well as grammar errors and issues needing alignment with the Manual of Style. These issues need fixing before moving the draft to the main namespace. I still have other priorities, but if you need guidance on specific points, I may be able to provide advice when time permits. Otherwise, I recommend seeking feedback from other editors or relevant [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Kapihan&action=edit&section=new noticeboards] for assistance. Thank you!'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 14:05, 13 Pebrero 2025 (UTC) == Miss Universe Philippines 2025, ulit == Magandang araw, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]! Nagagambala po ako sa artikulong [[Miss Universe Philippines 2025]] dahil may isang user sa pangalang @[[Tagagamit:Hunneybunch|Hunneybunch]] na bigla na lamang binura ang karamihan ng nakalagay sa artikulo, partikular na ang Tala ng mga kandidata, na may sapat naman na sanggunian. Maaari mo bang gawan ng paraan para maiayos ito? Maraming salamat. [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 09:12, 15 Pebrero 2025 (UTC) :{{ping|Allyriana000}} Salamat sa mensahe mo. Nagmensahe na ako sa usapang pahina niya. Hinihimok ko muna na magkasundo kayo kung ano ang dapat nilalaman ng artikulo, at ilahad ito sa [[Usapan:Miss Universe Philippines 2025|usapang pahina ng artikulo]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 10:43, 15 Pebrero 2025 (UTC) == Padron para sa television season == Magandang araw, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]! Hindi ko alam kung maitatanggi mo itong request ko o hindi pero, maaari mo bang gawin ang padron ng Infobox television season para sa Tagalog Wikipedia? Dalawang television seasons na ang nagawa ko para sa Pinoy Big Brother (Gen 11 at Celebrity Edition Collab), at hindi talaga akma ang padrong Infobox television para sa mga artikulong ito. Salamat! [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 06:23, 9 Marso 2025 (UTC) :Pasensya na, medyo abala ako sa ibang bagay. at may persooal a prayoridad sa wiking ito. Kaya, hinihimok ko na ikaw na lamang ang gumawa. Tingin ko naman na kaya mong gumawa ng Padron, batay sa nakaraan mong mga pagbabago. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 15:06, 9 Marso 2025 (UTC) == Join Us Today: Amplify Women’s Stories on Wikipedia! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, {{quote|Join us this International Women’s Month to uncover hidden stories and reshape cultural narratives! Dive into an interactive workshop where we’ll illuminate gaps in folklore and women’s history on Wikipedia—and take action to ensure their legacies are written into history.}} Facilitated by '''Rosie Stephenson-Goodknight''', this workshop will explore how to identify and curate missing stories about women’s contributions to culture and heritage. Let’s work together to amplify voices that have been overlooked for far too long! == Event Details == * '''📅 Date''': Today (15 March 2025) * '''⏰ Time''': 4:00 PM UTC ([https://www.timeanddate.com/worldclock/converter.html Convert to your time zone]) * '''📍 Platform''': [https://us06web.zoom.us/j/87522074523?pwd=0EEz1jfr4i9d9Nvdm3ioTaFdRGZojJ.1 Zoom Link] * '''🔗 Session''': [[meta:Event:Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities|Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities]] * '''🆔 Meeting ID''': 860 8747 3266 * '''🔑 Passcode''': FNF@2025 == Participation == Whether you’re a seasoned editor or new to Wikipedia, this is your chance to contribute to a more inclusive historical record. ''Bring your curiosity and passion—we’ll provide the tools and guidance!'' '''Let’s make history ''her'' story too.''' See you there! Best regards,<br> '''Joris Quarshie'''<br> [[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]] <div style="margin-top:1em; text-align:center;"> Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|msg]]) 07:15, 24 March 2025 (UTC) </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> :''Thanks for the invitation. Sorry, I wasn't able to attend. I saw this just now.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 22:51, 15 Marso 2025 (UTC) == Ikalawang Digmaang Pandaigdig == Magandang araw po @[[user:Jojit fb|Jojit fb]]! Nagagambala po ako sa artikulong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] dahil may isang IP user na pilit nang binaboy ang pahina sa paraan ng paglalagay ng nilalaman. Kadalasang mga IP o new user ang mga nagbabandalismo ng pahina. Delikado po yon lalo na't isa ang pahinang ito sa mga madalas puntahn ng mga Pilipino, lalo na yung mga researcher at estudyante (umaabot na po sa 30,000 ang pageviews nito as of my editing here). Maaari mo bang gawan ng paraan para maiwasan ito? Maraming salamat. - [[Natatangi:Mga ambag/112.202.112.199|112.202.112.199]] 14:05, 27 Marso 2025 (UTC) :{{done}} Nakaprotekta na ang pahina sa mga hindi nakarehistrong tagagamit para medyo maiwasan ang bandalismo. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 00:41, 28 Marso 2025 (UTC) == [[Batas ng Pilipinas sa karapatang-sipi]] == Hello. Tama po ba yung ginamit kong pamagat para sa "copyright law of the Philippines"? ([https://www.ipophil.gov.ph/glosaryo-ng-yamang-isip/glossary-of-terms-copyright/ Ayon sa IPOPHL], "karapatang-sipi" ang Tagalog ng copyright) O di kaya po, "[[Batas sa karapatang-sipi sa Pilipinas]]", "[[Batas sa karapatang-sipi ng Pilipinas]]", o [[Batas karapatang-sipi ng Pilipinas]]? <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 08:58, 9 Abril 2025 (UTC) :{{ping|JWilz12345}} Salamat sa mensahee mo. Tama naman 'yung Batas ng Pilipinas sa karapatang-sipi. Sa pansariling pananaw, mas gusto ko 'yung [[Batas sa karapatang-sipi ng Pilipinas]] dahil nabibigyan-diin 'yung ''copyright law'' kaysa ''Philippine law'' (batas ng Pilipinas). Sa akin lamang 'yun at nasa iyo ang pasya kung ano ang pipiliin mo sa pagitan ng [[Batas ng Pilipinas sa karapatang-sipi]] at [[Batas sa karapatang-sipi ng Pilipinas]]. 'Yung iba sa pagpipilian ay hindi wasto ng balarila. Nawa'y nakatulong ako sa pagpapasya mo. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 01:46, 11 Abril 2025 (UTC) ::Salamat po. Ililipat ko na lang sa pamagat na ayon sa mungkahi mo. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 03:20, 12 Abril 2025 (UTC) == [[Padron:Free media]] == Hi! Can you perhaps add a category to this template like on English Wikipedia? So all the free files end up in [[:Category:All free media]]? It will make it easier to locate files without a license etc. It's like [[Padron:Non-free media]] only for free files. [[Tagagamit:MGA73|MGA73]] ([[Usapang tagagamit:MGA73|kausapin]]) 17:49, 19 Abril 2025 (UTC) :Also non-free files should be deleted if they are not used in an article. Perhaps you could have a look at [[Special:UnusedFiles]] or ask your fellow admins to have a look? If you would like to batch delete those files there is a script for that or Global Sysops can help. Also I'm working on a list of files without a license ([[User:MGA73/NoLicense]]). Right now it also includes the free files but if you add a category as requested above I can remove the free files from the list. --[[Tagagamit:MGA73|MGA73]] ([[Usapang tagagamit:MGA73|kausapin]]) 18:05, 19 Abril 2025 (UTC) ::I had help to fix [[Padron:Free media]]. But it would still be good if you can help with the unused files. :::{{ping|MGA73}} ''Sorry for the late reply. I have been busy lately in real life. I will help in deleting those unused files. Thanks.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 09:02, 22 Abril 2025 (UTC) ::::Hi! Thank you. And don't worry about the late reply. Real life is important! --[[Tagagamit:MGA73|MGA73]] ([[Usapang tagagamit:MGA73|kausapin]]) 09:07, 22 Abril 2025 (UTC) == Wikipedia Asian Month 2024 Barnstar == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border: 2px solid gold; background: #FAFAD2; padding: 1em; text-align: left;"> <div style="text-align: center;"> </div> '''Dear {{ROOTPAGENAME}}''', Thank you for joining us in celebrating the 10th year of Wikipedia Asian Month!<br> We truly appreciate your contributions, and we look forward to seeing more articles about Asia written in different languages. We also hope you continue to participate each year! '''Sincerely,<br>''' '''Wikipedia Asian Month User Group''' [[File:2024 Wikipedia Asian Month Barnstar.png|center|300px]] </div> </div> <!-- Message sent by User:Betty2407@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=28585917 --> :''Thanks''! --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:29, 23 Abril 2025 (UTC) == Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation|Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu. === Objectives === * '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives. * '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens. * '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices. * '''Advocacy & Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities. === Details === * '''Date:''' 30th April 2025 * '''Day:''' Wednesday * '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone]) * '''Venue:''' Online (Zoom) * '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda & Community Engagement Director) === How to Join === * '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here] * '''Meeting ID:''' 891 5873 8825 * '''Passcode:''' FNF@2025 * '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] '''' === Agenda === # Welcome & Introductions: Opening remarks and participant roll-call. # Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives. # Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries. # Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups. # Q&A & Discussion: Share challenges, solutions, and next steps. # Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions. We look forward to seeing you there! Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organiser -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == Talaan ng mga album ng Candid Records (UK) == Hello, Jojit. I started this article about Candid Records as part of my 100wikidays challenge. Technically, I could have just authored stubs and made my life easier, but I wanted to contribute quality articles. Furthermore, I wished to provide articles relevant to our Philippine culture and achievements, both heritage and contemporary. Who else could be better equipped to write accurately about Candid than someone who was there, albeit it was twenty years in the past? I disavow any conflict of interest on this subject, especially now that the widely respected British producer Alan Bates died in 2023 and the company is no longer, since 2019. The list, in my view, is a justifiable vehicle to mention that Filipinos found respect on the international stage, particularly in the very exclusive genre of jazz. I remain hopeful for your kind understanding and tolerance for the article. Respectfully, [[Tagagamit:Buszmail|Buszmail]] ([[Usapang tagagamit:Buszmail|kausapin]]) 11:42, 26 Abril 2025 (UTC) :Pakibasa na lamang ang [[Wikipedia:Salungat na interes]] o para sa mas detalydong impormasyon sa bersyong Ingles nito sa [[Wikipedia:Conflict of interest]]. Ito kasi ang pangunahing isyu ng talaang sinulat mo bukod pa sa isyu sa kayarian at pagkakasulat ng artikulo na kailangang linisin. Pinapayo ko na hayaan mo ang ibang tao na walang kaugnayan sa paksa ang magbago ng talaan para matanggal ang hatnote. At matatanggal din ang ibang isyu kung malilinis ito at makakapagbibigay ng maaasahang sanggunian. Salamat sa pang-unawa. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:18, 27 Abril 2025 (UTC) == Patulong sa paglipat == Magandang araw po @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. Pakilipat po sana ng [[pagsakop sa lagusan ng ihi]] patungo sa mas angkop na [[impeksiyon sa lagusan ng ihi]]. Mas akma yung katawagan na "impeksiyon" kesa sa pagsakop. May problema po kasi sa paglilipat. Salamat po. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 04:50, 10 Mayo 2025 (UTC) == Block Vandal == Hi @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]], have a nice day. Could you please block user [[Tagagamit:MarioMill324]] permanently? He has deleted and changed templates arbitrarily on several articles (see his contributions for more). And he has also been banned on enwiki for vandalism and on wikidata for account abuse (also he was banned by me on cebwiki). Thanks! [[Tagagamit:Như Gây Mê|<span style="color:orange;"><strong>Halley</strong></span>]] [[Philippines|<span style="color:#00bbe6;"><strong>^{luv Filipino ❤}</strong></span>]] 22:49, 10 Mayo 2025 (UTC) :{{ping|Như Gây Mê}} {{done}} (''Done!'') --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:56, 13 Mayo 2025 (UTC) ::@[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] ''Btw:'' I give you [[:ceb:MediaWiki:Gadget-masstool.js|MassTool]] (for sysop) and [[:ceb:MediaWiki:Gadget-TodoList.js|ToDoList]] (for all users) toolkit scripts for you to add gadget at [[MediaWiki:Gadgets-definition]] to create utilities that make it easier for you to work with the sysop toolset, hope it's useful to you and to tlwiki :) hehe. [[Tagagamit:Như Gây Mê|<span style="color:orange;"><strong>Halley</strong></span>]] [[Philippines|<span style="color:#00bbe6;"><strong>^{luv Filipino ❤}</strong></span>]] 05:10, 13 Mayo 2025 (UTC) :::{{ping|Như Gây Mê}} Paumanhin sa huli nang sagot. Sa aking pagrepaso sa mga nirerekomenda mong gadyet, mukhang hindi siya pamantayang gadyet na nilalagay sa mga ibang wikang bersyon ng Wikipedia, at nag-aalangan akong ilagay siya. Kung nais mo pang isulong na ilagay siya dito sa Wikipediang Tagalog, minumungkahi ko na hingin ang payo ng ibang tagagamit sa pamamagitan ng paglalagay ng paskil sa [http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Kapihan&action=edit&section=new Kapihan], ang pampamayang usapan dito Wikipedia Tagalog. Maraming salamat. (''Sorry for the late reply. Upon reviewing the gadgets you recommended, it doesn't seem like they are standard gadgets included in other Wikipedia language versions, and I'm hesitant to include them. If you still want to pursue including them here on the Tagalog Wikipedia, I suggest you ask for other users' advice by posting in [http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Kapihan&action=edit&section=new Kapihan], the community discussion forum here on Wikipedia Tagalog. Thank you very much.) --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 06:20, 19 Mayo 2025 (UTC) == [[Talaan ng mga laro sa Game Boy Advance]] == Pakibura ang ''redirect'' na ito para malipat ko po ang [[Listahan ng mga Game Boy Advance game]] sa nabanggit na pamagat. Salamat po ''in advance''. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 05:12, 3 Hunyo 2025 (UTC) :Ako na lamang ang naglipat. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 05:16, 3 Hunyo 2025 (UTC) == Kailangan ko ng mungkahi == Kumusta @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] Kailangan ko ng iyong tulong, o magmungkahi kung sino ang maaari kong kontakin. Isinulat ko ang draft ng isang artikulo, tungkol sa isang sikat na artistang Italyano. https://tl.wikipedia.org/wiki/Tagagamit:PamelaBertaccini/burador Sa aking palagay ay handa na itong gawing opisyal, ngunit nais ko muna ang iyong opinyon. Hinihintay ko ang iyong mabait na tugon, maraming salamat. (Gayundin, sa palagay ko ay hindi ako awtorisadong ilipat ang pahina, dahil kamakailan lamang ako ay sumali sa Wikipedia ng Pilipinas). [[Tagagamit:PamelaBertaccini|<span style="font-family: 'Futura LT Pro Light', Futura, sans-serif; text-shadow: 1px 1px 2px #a5a5a5; font-size:110%; color:#01b30e">'''PamelaBertaccini'''</span>]] 10:57, 11 Hunyo 2025 (UTC) :Hi {{ping|PamelaBertaccini}}, maraming salamat sa mensahe mo. May mga ilang isyu sa ''manual of style'' tulad ng kailangang naka-italiko ang gawang sining at hindi na kadalasang sinasalin kung wala namang opisyal na salin sa Tagalog. Halimbawa, Manifesto ng Neo-Cave Art -> ''Manifesto of Neo-Cave Art''. Kailangan din isalin ang mga banyaga (o Ingles) na salita tulad ng "Prehistory" na maaaring isalin bilang "prehistorya" o "bago ang kasaysayan" na mas katutubo. Marami pang mga banyagang salita sa arikulo mo, pakisalin na lamang. Tingnan ang [[Wikipedia:Pagsasalinwika]] at baka makatulong sa iyo. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:39, 12 Hunyo 2025 (UTC) ::Maraming salamat @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] ::Nagawa ko na ang lahat ng iminungkahi mo at sana ay maayos na ang page ngayon. ::https://tl.wikipedia.org/wiki/Tagagamit:PamelaBertaccini/burador ::Maaari mo bang tingnan kung handa na itong ilipat? Salamat muli sa iyong kabaitan. [[Tagagamit:PamelaBertaccini|<span style="font-family: 'Futura LT Pro Light', Futura, sans-serif; text-shadow: 1px 1px 2px #a5a5a5; font-size:110%; color:#01b30e">'''PamelaBertaccini'''</span>]] 09:00, 12 Hunyo 2025 (UTC) :::May mga salitang Ingles pa rin na hindi nakasalin. Marami ito. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 14:54, 12 Hunyo 2025 (UTC) ::::Hi @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] Oo, dahil maraming pamagat ng mga gawa at eksibisyon (halos kalahati) ang may orihinal na pamagat sa Ingles (at hindi sa Italyano) at dahil mga pamagat ang mga ito, iniwan ko ang mga ito sa kanilang orihinal na wika. ::::Kaya paano ko ito dapat gawin? Isasalin ko ba? Pero sa pangkalahatan, hindi isinasalin ang mga pamagat ng mga eksibisyon at mga gawa. Sabihin mo sa akin, salamat. [[Tagagamit:PamelaBertaccini|<span style="font-family: 'Futura LT Pro Light', Futura, sans-serif; text-shadow: 1px 1px 2px #a5a5a5; font-size:108%; color:#01b30e">'''Pamela Bertaccini'''</span>]] 16:43, 12 Hunyo 2025 (UTC) :::::Oo, hindi nga sinasalin ang mga pamagat ng eksibisyon. Sinabi ko na sa 'yo na di na kailangang isalin 'yun. Ang sinasabi ko ay 'yung mga salita tulad ng "Prehistory", "zoomorphic" at "anthropomorphic" na maaring isalin bilang "bago ang kasaysayan", "soomorpiko", at "antromorpiko". Marami pang ibang Ingles na salita, paki-tingin na lamang. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 09:07, 13 Hunyo 2025 (UTC) ::::::@[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] Tama ka — marami pa ring maling salita sa teksto noon. May ilang salita na nanatili sa Ingles o isinalin nang hindi tama (hindi sa pinakamahusay na paraan). Ngayon, dapat ay maayos na talaga ang teksto. Maaari mo bang tingnan kung ayos na ito? At kung ayos na nga, ikaw ba ang naglilipat ng pahina, o ako ang dapat gumawa nito? [[Tagagamit:PamelaBertaccini|<span style="font-family: 'Futura LT Pro Light', Futura, sans-serif; text-shadow: 1px 1px 2px #a5a5a5; font-size:105%; color:#01b30e">'''Pamela Bertaccini'''</span>]] 14:28, 13 Hunyo 2025 (UTC) :::::::Mayroon pa rin pero kaunti na lamang. Ito pa ang dapat isalin: ::::::::nag-explore -> sumubok ::::::::53rd -> ika-53 ::::::::Castellana Caves -> mga Yungib ng Castellana ::::::Kapag okay na, ako na ang maglilipat. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 08:59, 15 Hunyo 2025 (UTC) :::::::@[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] Salamat muli sa iyong suporta. Sinunod ko ang iyong mungkahi at binago ang mga salitang kailangang baguhin. Mananatili akong available kung mayroon ka pang mapansin na kailangang baguhin. Salamat. [[Tagagamit:PamelaBertaccini|<span style="font-family: 'Futura LT Pro Light', Futura, sans-serif; text-shadow: 1px 1px 2px #a5a5a5; font-size:105%; color:#01b30e">'''Pamela Bertaccini'''</span>]] 09:33, 15 Hunyo 2025 (UTC) == You're invited: Feminism and Folklore Advocacy Session – June 20! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> Hello {{PAGENAME}} [[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]] We are pleased to invite you to an inspiring session in the Feminism and Folklore International Campaign Advocacy Series titled: 🎙️ Documenting Indigenous Women’s Wisdom: The Role of Grandmothers and Elders<br> 🗓 Friday, June 20, 2025<br> ⏰ 4:00 PM UTC<br> 🌍 Online – [https://us06web.zoom.us/j/86470824823?pwd=s7ruwuxrradtJNcZLVT9EyClb8g7ho.1 Zoom link]<br> 👤 Facilitator: Obiageli Ezeilo (Wiki for Senior Citizens Network)<br> Join us as we explore how the oral teachings of grandmothers and elders preserve cultural heritage and influence today’s feminist movements. Learn how to document these narratives using Wikimedia platforms! 🔗 Event Page & Details: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Documenting_Indigenous_Women%E2%80%99s_Wisdom:_The_Role_of_Grandmothers_and_Elders This session includes:<br> ✔️ A keynote presentation<br> ✔️ Story-sharing interactive segment<br> ✔️ Q&A + tools for documenting women’s wisdom on Wikimedia<br> We hope to see you there! Warm regards,<br> Stella<br> On behalf of Feminism and Folklore Team<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 23:49, 17 June 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> :''Thanks for the invite! It’s midnight in my time zone, and I have an early commitment the next day, so I won’t be able to attend. I hope it goes well!'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:00, 18 Hunyo 2025 (UTC) == Feminism and Folklore 2025 - Local prize winners == [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, Congratulations on your outstanding achievement in winning a local prize in the '''Feminism and Folklore 2025''' writing competition! We truly appreciate your dedication and the valuable contribution you’ve made in documenting local folk culture and highlighting women’s representation on your local Wikipedia. To claim your prize, please complete the [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdONlpmv1iTrvXnXbHPlfFzUcuF71obJKtPGkycgjGObQ4ShA/viewform?usp=dialog prize form] by July 5th, 2025. Kindly note that after this date, the form will be closed and submissions will no longer be accepted. Please also note that all prizes will be awarded in the form of [https://www.tremendous.com/ Tremendous Vouchers] only. If you have any questions or need assistance, feel free to contact us via your talk page or email. We're happy to help. Warm regards, [[:m:Feminism and Folklore 2025|FNF 2025 International Team]] ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 10:20, 21 Hunyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&oldid=28891702 --> :{{Done}}. ''I already finished filling out the form. Thanks.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:42, 23 Hunyo 2025 (UTC) == Patulong sa paglipat == Magandang araw po Jojit. Pakilipat po ng [[pananalig ng sari]] patungo sa mas ginagamit na salin nito na [[teorya ng kategorya]]. Sa kasalukuyan, isang redirect ang teorya ng kategorya doon sa pananalig ng sari. Salamat po. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 00:05, 23 Hunyo 2025 (UTC) :{{Done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:09, 23 Hunyo 2025 (UTC) ::Magandang araw ulit po. ::Palipat rin po pala ng [[pagsakop sa lagusan ng ihi]] patungong [[impeksiyon sa daanan ng ihi]]. Per sa mga sanggunian na nakita ko sa net, ito ang ginagamit na salin para sa UTI (sources: [https://www.kidneyeducation.com/Filipino/Impeksiyon-sa-Daanan-ng-Ihi/997 Kidney Education], [https://www.chcrr.org/tl/patient-education/what-is-a-urinary-tract-infection-uti/ CHCRR], at maging [https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/6/24/tv-patrol-mulberry-picking-patok-sa-arayat-pampanga-2029 ABS-CBN]). Salamat po ulit. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 06:09, 25 Hunyo 2025 (UTC) :::{{done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 06:20, 25 Hunyo 2025 (UTC) == Abuse filter == Hi Jojit fb, can I ask if the [[Natatangi:Talaan_ng_pansala/8]] is currently including blocking edits with the word "larendo valdez" in the edit summary? As I still see LTA can still cause vandalism without being blocked by this filter. [[Tagagamit:Như Gây Mê|<span style="color:orange;"><strong>Halley</strong></span>]] [[Philippines|<span style="color:#00bbe6;"><strong>^{luv Filipino ❤}</strong></span>]] 10:29, 23 Hunyo 2025 (UTC) : Btw, if your filter doesn't already have this LTA blocking syntax, I can send you this one:<syntaxhighlight lang="css"> ccnorm("larendo Valdez") in ccnorm(SUMMARY) </syntaxhighlight> [[Tagagamit:Như Gây Mê|<span style="color:orange;"><strong>Halley</strong></span>]] [[Philippines|<span style="color:#00bbe6;"><strong>^{luv Filipino ❤}</strong></span>]] 12:36, 23 Hunyo 2025 (UTC) ::{{ping|Như Gây Mê}} Maraming salamat sa pag-abiso! Maaari bang magbigay ka ng mga halimbawa ng kamakailang bandalismong "larendo valdez" na nalusutan ng pansalang ito? (''Thanks for the heads up! Can you provide examples to the recent "larendo valdez" vandalism that bypassed this filter?'') --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 00:16, 24 Hunyo 2025 (UTC) ::: @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] [https://tl.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Google_Play_Music&curid=324213&diff=2165898&oldid=2165897 recent example here] [[Tagagamit:Như Gây Mê|<span style="color:orange;"><strong>Halley</strong></span>]] [[Philippines|<span style="color:#00bbe6;"><strong>^{luv Filipino ❤}</strong></span>]] 00:21, 24 Hunyo 2025 (UTC) ::::Salamat {{ping|Như Gây Mê}}! Naaayos ko na ang pansala. (''Thanks Như Gây Mê! Fixed the filter.'') --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 00:34, 24 Hunyo 2025 (UTC) == [[Natatangi:Mga ambag/240B:253:3460:9300:71D0:A8FD:629:EF5B|240B:253:3460:9300:71D0:A8FD:629:EF5B]] == Hi Jojit, can you block this IP. The IP above continuously copying and pasting template content of another article into unrelated articles. [[Tagagamit:Như Gây Mê|<span style="color:orange;"><strong>Halley</strong></span>]] [[Philippines|<span style="color:#00bbe6;"><strong>^{luv Filipino ❤}</strong></span>]] 11:45, 28 Hunyo 2025 (UTC) :{{done}} (''Done.'') --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:53, 29 Hunyo 2025 (UTC) == Patulong po sa isyu ng isang artikulo == Magandang araw po may mga isyu po ang artikulong "[[Katutubong relihiyong Tagalog]]. May ipinasok po na nilalaman partikular na po dun sa "'''Mga Makabagong Diwata at mga mitolohikal na bathala."''' Kwestyunable po ang mga nilagay na mga makabagong bathala dahil walang malinaw na batayan na bahagi sa kasaysayan ito ng paniniwalang Tagalog. Kahit sa konteksto ng mitolohiya, hindi po ito pasok kung hindi ito naging bahagi ng pananampalataya nila. Tinanong ko na rin po kung anong katibayan— kagaya ng tala sa kasaysayan at antopolohikal na katibayan sa mga nilagay na pigura, ngunit wala pong nailatag na maayos na pagpapatibay. Halimbawa: '''*Dumangan-''' yung sanggunian po ay walang kinalaman dahil tungkol sa '''Capital House Investment Management Ltd,''' '''*Mayari-''' ito po ay kwestiyonable dahil wala pong katibayan na naging bahagi ito ng paniniwalang Tagalog bilang Diyos ng buwan. Ang akda po ni Jocano ay di-mapagkakatiwalaan dahil wala itong nailatag na katibayan kung bahagi talaga ito ng paniniwalang Tagalog. Iba po ang sinasabi ng mga ibang tala sa kasaysayan kagaya ng Vocabulario de lengua Tagala at Boxer Codex '''*Lakapati-''' ito po ay hindi makabago, parte talaga ito kasaysayan ng paniniwalang Tagalog, samakatuwid mali pong sabihin na makabago ito, dahil bahagi talaga ito ng katutubong paniniwala. '''*Apolaki-''' ito po ay sa Pangasinan. Walang malinaw na tala sa kasaysayan kung bahagi ito ng paniniwalang Tagalog. Sa tingin ko po, mas maigi pong burahin na lang ito dahil sa kawalan ng katiyakan at pagpapatibay. At saka, ang paksa po ng artikulo ay Katutubong relihiyong Tagalog. Yung mga makabagong Diyos po ay mas bagay na tituluhan na "Mga Kamakailang Literaryong Imbensyon” o “Kalituhan sa Modernong Panahon". Nakaka-mislead po kasi ang nilalaman na iyon kung ihahalo sa katutubong buhay-relihiyon ng Tagalog, lalo na po kung walang malinaw na katibayan. Salamat po. [[Tagagamit:MysticWizard|MysticWizard]] ([[Usapang tagagamit:MysticWizard|kausapin]]) 23:07, 8 Agosto 2025 (UTC) :Binabandalismo nya yung pahina. Una Binura nya yung Mga Sinaunang mga bathala, pagtapos binura mo yung mga maka "Mga Makabagong Diwata at mga mitolohikal na bathala. parehong tama ang mga lumang diyos at mga bagong diyos, kaya kita ni re reklamo badalismo ginagawa mo eh. Ang linaw linaw magkaiba yung mga Sinaunang bathala at diwata ng mga Tagalog, saka yung mga Makabagong mitolohikal. pareho mo binura sa magkaibang pagkakataon. Binandalismp mo yung pahina. Tignan nyo pa eh [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 23:44, 8 Agosto 2025 (UTC) == Badalismo pa Block po ng Vandal == Magandang Araw po, paki double check and block po si [[Tagagamit:MysticWizard]] yung mga edit po nya vandalismo. Sinilip ko yung mga edit nya mali mali yung nilalagay nya tas marami siyang binubura. Tignan nyo po yung editing history nya mula [[Katutubong relihiyong Tagalog]] hangang sa [[Babaylan]] pati narin sa [[Kasariang sariling pagpapakilanlan]] at marami pang iba, gumagamit siya ng chatgpt para ibahin yaong artikulo at malakas ang POV at homophobikong pananaw sa mga artikulo. paki sundan po yung mga edit nya. makikita ninyo puro sya bandalismo at POV pagdating sa mga artikulong may kasarian. Patuloy pong gumagawa ng bandalismo at mukhang palagi niyang tinatarget yung mga pahina ng pag tungkol sa kasarian at sekswalidad. Paharang po nito. double check po ninyo Salamat po.[[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 13:32, 9 Agosto 2025 (UTC) == Patulong sa paglipat == Magandang gabi po, {{ping|Jojit fb}} Palipat po sana ng [[Kapuluan ng Kaláyaan]] (na may tuldik sa ikalawang ''a'') patungo sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (walang tuldik). Hindi po kasi ginagamit sa karaniwang diskurso yung may tuldik, at mukhang nagawa po yata ito ng naglipat kanina bilang pang-iwas sa error sa paglipat dulot ng teknikal na restriksiyon. Sana po ay maaksyunan agad sa libreng oras niyo. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 13:34, 9 Agosto 2025 (UTC) :{{ping|GinawaSaHapon}} {{done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 07:37, 11 Agosto 2025 (UTC) == Vandalism == * {{pagelinks|Saging}} Hi @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]], have a nice day. Could you please check the page history of [[Saging]] and protect this page to prevent vandalism. It has added blatant arbitrarily and unsourced content (see his contributions here: [[special:contribs/136.158.79.146|136.158.79.146]] and [[special:contribs/112.206.250.216|112.206.250.216]]). Thanks! - [[Natatangi:Mga ambag/131.226.106.29|131.226.106.29]] 10:05, 10 Agosto 2025 (UTC) :Hinarang muna ang mga di nakarehistrong tagagamit. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 07:43, 11 Agosto 2025 (UTC) == Block vandalism == Hi Jojit, can you please block [[Tagagamit:Holobungasixgorillion]]. This account is only for vandalism. Thanks! [[Tagagamit:Như Gây Mê|<span style="color:orange;"><strong>Halley</strong></span>]] [[Philippines|<span style="color:#00bbe6;"><strong>^{luv Filipino ❤}</strong></span>]] 11:02, 11 Agosto 2025 (UTC) :+ [[Tagagamit:MNSQPC]] [[Tagagamit:Như Gây Mê|<span style="color:orange;"><strong>Halley</strong></span>]] [[Philippines|<span style="color:#00bbe6;"><strong>^{luv Filipino ❤}</strong></span>]] 11:04, 11 Agosto 2025 (UTC) :{{done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:27, 12 Agosto 2025 (UTC) == Palipat po ulit == Magandang gabi, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. Palipat po ng [[Suwesya(Sweden)]] patungo sa [[Suwesya]]. May nagkamali na naman po kasi sa paglipat. Salamat po. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 13:45, 15 Agosto 2025 (UTC) :Ok na po pala. Nailipat na po ng isang admin. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 00:58, 16 Agosto 2025 (UTC) ::Binura ko na lamang 'yung [[Suwesya(Sweden)]] dahil hindi balido. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:28, 17 Agosto 2025 (UTC) == Pagbubura == Bakit binubura ng mga artikulo na ginagawa ko ulit para sa astronomiya? [[Tagagamit:XiAndromedae|XiAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:XiAndromedae|kausapin]]) 04:08, 26 Agosto 2025 (UTC) :Wala namang naburang ginawa mo. Tingnan ito [https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Naburang_mga_ambag/XiAndromedae], salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:11, 26 Agosto 2025 (UTC) ::Pasensya na pero pag may ginagawa akong artikulo may nakikita ako "binura ni Jojit FB" at pumupunta sa Tagagamit artikulo mo. [[Tagagamit:XiAndromedae|XiAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:XiAndromedae|kausapin]]) 04:17, 26 Agosto 2025 (UTC) :::Wala din napuntang artikulo sa Tagagamit namespace ko. Tingan ito [https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Talatuntunan_ng_unlapi?prefix=Jojit+fb%2F&namespace=2], salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:20, 26 Agosto 2025 (UTC) ::::Pakitukoy na lang 'yung pangalan ng artikulo. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:22, 26 Agosto 2025 (UTC) ::::Pag ginagawa ko si Titania, nakikita ko na pag umulit kay sa pag-aalis ko sa app May nakikita ako bago pumunta sa editing ::::Pasensya kung hindi, nakikita ko lang ito sa lahat na artikulo na nagawa ko pag pupunta doon ulit. [[Tagagamit:XiAndromedae|XiAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:XiAndromedae|kausapin]]) 04:23, 26 Agosto 2025 (UTC) :::::''Sorry'', medyo hindi ko naintindihan 'yung sinabi mo. Pero kung ang tinutukoy mo na [[Titania]], wala pa ang artikulong ito at di naman ito nabura kailanman. Tingnan ito [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Tala/delete&page=Titania], salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:34, 26 Agosto 2025 (UTC) ::::::kaya nga, ang <nowiki>[[Titania (buwan)]]</nowiki> ay ginagawa ko habang inilagay ko ang comment, pasensya pero nakikita lang ang pangalan mo doon sa artikulo habang ginagawa siya kanina. [[Tagagamit:XiAndromedae|XiAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:XiAndromedae|kausapin]]) 04:48, 26 Agosto 2025 (UTC) :::::::Ah ok, nakuha ko na. 'Yung [[Titania (buwan)]], nabura ko 'yan noong 2019 pa. At binura ko 'yung nakaraang bersyon niyan bago ang 2019. Ang dahilan ay dahil walang sapat na impormasyon sa matagal na panahon, ayon sa [[WP:BURA]] B1. ''Actually'', 'yang bagong likha mo dapat sa [[Titania]] dapat dahil wala namang ibang artikulo dito sa Wikipediang Tagalog na Titania. Teka, ilipat ko. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 05:14, 26 Agosto 2025 (UTC) ::::::::Paano mo inilipat ang pangalan ng Artikulo? [[Tagagamit:XiAndromedae|XiAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:XiAndromedae|kausapin]]) 05:26, 26 Agosto 2025 (UTC) :::::::::Mayroong link na "Ilipat" sa "Mga kagamitan" na matatagpuan sa kanang bahagi kung nasa desktop/computer/laptop ka. Para sa dokumentasyon, tingnan ito [[:en:Wikipedia:Moving a page]]. Wala pang katumbas 'yan sa Tagalog, pero 'yung konsepto, pareho lang. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 05:38, 26 Agosto 2025 (UTC) == Posibleng kaso ng bandalismo == Magandang hapon po @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. Ngayong hapon po, sunod-sunod na nag-edit si [[Tagagamit:Derk29]] ng mga walang katuturang edit (puro mga espasyo) mula 11:35 ng umaga hanggang 17:18 ng hapon. Hindi ako sigurado kung isang kaso ito ng bandalismo, pero pasok ito sa spamming. Baka kagagawan ng isang automated script lalo na't halos magkakasunod-sunod ang pasok ng edit. Sana magawan agad ng paraan, napo-pollute ang Recent changes dahil dito e. Espekulasyon ko lang, pero nagpapadami yata ng edit count. Salamat. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 09:39, 2 Setyembre 2025 (UTC) :Binigyan ko na siya ng babala sa kanyang usapang pahinang tagagamit. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 08:10, 3 Setyembre 2025 (UTC) == [[:en:WP:EDITWAR|Digmaan ng pag-edit]] == May nangyayaring [[:en:WP:EDITWAR|digmaan sa pag-edit]] (WP:EDITWAR) sa mga artikulong ito: [[Kara David]], [[Kyla]], [[Katrina Velarde]], [[Golden Cañedo]], [[Connie Sison]], at [[Allona]]. Ang anonymous user na ito ay blinock ng isang global sysop [https://tl.m.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_ambag/~2025-27236-37] at ni Waykurat [https://tl.m.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_ambag/~2025-26682-35] dahil sa pagbabandalismo o mga kwestyonableng edit. Hinihiling ko po sana na '''taasan ang proteksyon ng mga pahinang nabanggit''' dahil ito po ang palaging binibisita ng "offending" user. Kahit ilang beses na po siyang nasabihan sa talk page at na-block, gumagamit pa rin siya ng isang di-malinaw na edit summary tulad ng "Oo Nga" at tila nakakatakas po sa mga restriksyon. [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] ([[Usapang tagagamit:AsianStuff03|kausapin]]) 23:45, 1 Oktubre 2025 (UTC) :Ang offending user ay patuloy pa ring nakikipagdigma ng edit (WP:EDITWAR) sa nabanggit na mga artikulo [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] ([[Usapang tagagamit:AsianStuff03|kausapin]]) 00:42, 3 Oktubre 2025 (UTC) ::Naprotekta ko na ang mga pahinang nabanggit mo at gumawa rin ako ng restriksyon sa paglalagay sa ''edit summary''. Salamat sa pag-ulat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:14, 3 Oktubre 2025 (UTC) :::Pabago-bago pala tagagamit po nila. Kamakailan po ay nanira sila sa mga pahina ng [[Regine Angeles]] at [[Rachelle Ann Go]]. Ito po yung isa niyang tagagamit: ‎[[Natatangi:Mga ambag/~2026-19445-27|<bdi>~2026-19445-27</bdi>]]. Ka-iba po ang gumagamit pa rin siya ng isang di-malinaw na edit summary tulad ng "Ayos" niya. [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2026-19686-31|&#126;2026-19686-31]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2026-19686-31|talk]]) 11:20, 30 Marso 2026 (UTC) ::::Nakaprotekta na ang mga pahinang nabanggit. Di ko mailalagay sa ''abuse filter'' 'yang "Ayos" dahil karaniwang salita 'yan. Magbantay na lamang tayo sa mga pahina. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 12:58, 30 Marso 2026 (UTC) == Tinatanggal [[:Tagagamit:Tina wavv]] == Kamusta, sir @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]].... Mangyaring tanggalin ang mga pahina sa pag-redirect [[:Tagagamit:Tina wavv]] dahil mayroong pag-redirect sa mga hindi umiiral na pahina. Maraming salamat.... [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2025-29684-31|&#126;2025-29684-31]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2025-29684-31|talk]]) 16:07, 22 Oktubre 2025 (UTC) :ang Wavv ay tinatag noong nakaraang taon at naging parte ng live stream ng NASA para sa Solar Eclipse. Ang Wavv AI Music ay ginamit din sa Noke Mall, games at mga events lalo na sa tech week ng San Francisco, California. Ang Wavv AI Music ay may mga sponsorship din para sa darating na taon at kasalukuyang kausap ang Netflix, Roblox at Youtube para sa partnership program. [[Tagagamit:Tina wavv|Tina wavv]] ([[Usapang tagagamit:Tina wavv|kausapin]]) 20:21, 22 Oktubre 2025 (UTC) ::Replying in English: No independent media coverage from a quick Google search, failing [[:en:WP:NOTABILITY|Wikipedia's notability guideline]]. Basing from the [[Wavv]] article itself, it is moreso promotional than an encyclopedic one. Some of the sources used were down such as this one [https://globalleadersinstitute.org/arts-prize-2025] and this one [https://www.benzinga.com/pressreleases/25/09/n39104435/wavv-ai-music-innovation]. I'm not even sure if the article is overall AI generated and spewing "hallucinations". [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] ([[Usapang tagagamit:AsianStuff03|kausapin]]) 00:30, 23 Oktubre 2025 (UTC) :Salamat sa pag-ulat ''anon user'' at sa pagtugon mo [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]]. Nabura ko na ang parehong pahinang tagagamit at 'yung artikulo mismo. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:49, 23 Oktubre 2025 (UTC) ::Magandang araw, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. ::Bumalik na naman yung Tina wavv at ginawa muli yung artikulo, sa ilalim ng pangalang [[Wavv AI]]. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 00:59, 24 Oktubre 2025 (UTC) :::Salamat sa pag-ulat. {{done}} Nabura na. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:02, 24 Oktubre 2025 (UTC) == Request == Hello, Jojit fb. Can you translate and rename the English title [[Jerusalem Light Rail]] into Tagalog? Israel is not an English-speaking country and English is not an official language in Israel. Yours sincerely, [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2025-34052-15|&#126;2025-34052-15]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2025-34052-15|talk]]) 14:59, 17 Nobyembre 2025 (UTC) :''Thanks for your message. Somebody already renamed it.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 01:08, 18 Nobyembre 2025 (UTC) == Translation request == Hello, Jojit fb. Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Tagalog Wikipedia? It does not need to be long. Yours sincerely, [[Tagagamit:Kurcke|Kurcke]] ([[Usapang tagagamit:Kurcke|kausapin]]) 21:12, 18 Nobyembre 2025 (UTC) :''Sorry, I have other priorities in this wiki, and most likely I can't fulfill your request. You may request it to the [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Kapihan&action=edit&section=new Community Notice Board]. Thanks.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 05:28, 19 Nobyembre 2025 (UTC) ::Hello, Jojit fb. ::I understand. Thank you for the advice. ::Yours sincerely, [[Tagagamit:Kurcke|Kurcke]] ([[Usapang tagagamit:Kurcke|kausapin]]) 07:20, 19 Nobyembre 2025 (UTC) == Bakit maraming bandalismo == Bakit maraming bandalismo sa Wikipedia [[Tagagamit:TFFA-4460|TFFA-4460]] ([[Usapang tagagamit:TFFA-4460|kausapin]]) 07:21, 3 Disyembre 2025 (UTC) :Maraming dahilan ang bandalismo sa Wikipedia. Pangunahin dito ang pagiging bukas nito at maaaring baguhin ninuman ang ilang mga pahina. Pangalawa, kakaunti lamang ang mga boluntaryong patnugot o ''editor'' na nagbabantay sa mga artikulo, at hindi sa lahat na oras, may magpapanumbalik ng mga binandalong pahina. Ang iba pang dahilan ay pagsubok (o ''testing'') lamang, nagpapansin, hindi sinasadyang pagkakamali, at magkaroon ng disrupsyon sa Wikipedia bukod sa iba pang dahilan. Salamat sa tanong mo. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 08:02, 3 Disyembre 2025 (UTC) == Maikling deskripsyon == Maligayang Pasko Jojit! Kahit paPasko na nag-aambag parin tayo dito sa Tagalog Wikipedia! Napakadakila ng ginagawa natin para sa sarili nating wika! May hiling ako; maari ba na malagay rin sa PC bersyon ng Wikipedia Tagalog ang mga maikling deskripsyon kahit pa nabuksan na ang akda? Dahil sa kasalukuyan, nasa hanapan lang ng Wikipedia Tagalog sa PC ang mga maikling deskripsyon, di tulad sa mobile bersyon at sa Wikipedia Ingles na sa pareho mayron. Pinapangako kong lubhang makakatulong tong pagbabagong to sa pagsasalamuha ng mga tao sa Wikipedia Tagalog. Salamat Jojit! [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 12:10, 24 Disyembre 2025 (UTC) :Maligayang Pasko din sa iyo {{ping|Cloverangel237}} Dinagdag ko na 'yung gadget para sa maikling deskripsyon. Maaari mo siyang paganahin sa pagpunta sa [https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_nais#mw-prefsection-gadgets Mga nais mo > Mga gadyet (kasangkapan)] at i-tsek ang Shortdesc helper at I-''save'' ang iyong kagustuhan. Kapag nagawa mo na iyon, makikita mo na ang mga maikling deskripsyon sa mga artikulo, at kung wala pa, puwede kang magdagdag. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 07:53, 25 Disyembre 2025 (UTC) ::Salamat sa pagtupad ng hiling ko, Jojit! Pagpalain ka sana ngayong bagong taon! [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 10:05, 28 Disyembre 2025 (UTC) :::Walang anuman. Pagpalain ka din ngayong bagong taon! :-) --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 22:54, 28 Disyembre 2025 (UTC) == Pagkonekta sa isang artikulo == Malapit na ang 2026 sapagkat wala pa akong magawa na artikulo dahil ang [[Bunganga (heolohiya)]] ay wala pa ring translation button dahil hindi ko kaya ma-edit ang [[wikidata:Q55818|impact crater sa Wikidata]] kasi naprotektahan. Sana maikonekta mo ang artikulo na iyon dahil kaya mo iyata ikonekta sila. '''{{font color|#00C080|Maligayang bagong taon!}} ''' [[Tagagamit:XiAndromedae|{{font color|#0080FF|XiAndromedae}}]] ([[Usapang tagagamit:XiAndromedae|kausapin]]) 00:43, 31 Disyembre 2025 (UTC) :Salamat sa mensahe mo. Pinalawig ko muna ang artikulo mo at ikonekta sa [[wikidata:Q3240715|crater]] imbis sa [[wikidata:Q55818|impact crater]] dahil "bunganga" (''crater'') lamang ang ginawa mong pamagat at hindi "bunganga dulot ng banggaan" (''impact crater''). Manigong bagong taon din sa iyo! :-) --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:22, 31 Disyembre 2025 (UTC) == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear {{BASEPAGENAME}}, We are pleased to invite you to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and women. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support *For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. * Join the office hours on 23 January 2026 and connect with the international Team. ([[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|sign up now]]) If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp;[[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 16:31, 18 Enero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&oldid=29949330 --> == Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers & Jury == Hello {{PAGENAME}}!, Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts! To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have: * Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]: * Started promoting the campaign within your community. * Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified. * Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community. === Internet & Childcare Support === Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]''' Requests submitted after this date will not be entertained. === Important Participation Guidelines === * Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers). * If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us. === Community Engagement === * Keep your community active and motivated throughout the campaign. * Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally. * In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''. Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊ Thank you for your collaboration! ''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.'' Feminism and Folklore International Team. –[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 05:17, 16 Pebrero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30083330 --> == Help == Hello, I recently created [[Pagpatay ng lahi sa Gaza|this]] article. Can you help me improve it? You said I know English. [[Tagagamit:جودت|جودت]] ([[Usapang tagagamit:جودت|kausapin]]) 17:15, 22 Pebrero 2026 (UTC) :''I will try to make improvements, but this is not my priority at the moment. You may want to ask someone from the [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Kapihan&action=edit&section=new Kapihan], the community notice board, where someone may be willing to help you. Thank you.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 01:55, 23 Pebrero 2026 (UTC) == Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, [[User:Tiven2240|Tiven2240]] on behalf of Feminism and Folklore International Team <nowiki>#WeTogether</nowiki> </div></div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 11:57, 11 Abril 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30391231 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:11, 28 Abril 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472482 --> == Maaari kang bumoto sa U4C election == <section begin="announcement-content" /> Kinoktak kita dahil bumoto ka dati sa eleksiyon ng [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Maaari kang bumoto sa kasalukuyang U4C election, na bukás ngayon at magsasara sa 2 Hunyo 2026. Basahin pa patungkol sa mga kandidato at ang eleksiyon dito sa [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|pahinang pang-eleksiyon sa Meta]], at doon ka rin makakapagboto. Importante ang pakikilahok dito sa pamamahala ng mga komunidad ng Wikimedia, at nakagagalak na iyong mapag-aralan ang mga kandidato at ang pagboto. -- Sa kooperasyon ng U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:16, 20 Mayo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569826 --> == Patulong sa paglipat == Magandang araw po @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. May naglipat kamakailan sa pahina ng Singapura papunta sa anyo na may diacritics ([[ Síngapúra]]). Pa-revert po sana pabalik sa Singapura o Singapore. Salamat po. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 01:17, 22 Mayo 2026 (UTC) :Update po. Nilipat po ulit ng user yung pahina patungong [[Singgapúr]]. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 02:21, 22 Mayo 2026 (UTC) :{{ping|GinawaSaHapon}} Ok na 'yung pahina. Nakaprotekta na rin ang paglipat. Salamat sa pag-ulat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:29, 23 Mayo 2026 (UTC) == Final Reminder: Submission of Local Winners for Feminism and Folklore 2026 == Dear Feminism and Folklore organiser, This is a friendly reminder that the deadline for submitting the names and details of your local winners for '''Feminism and Folklore 2026''' is '''5 June 2026'''. Please ensure that your community's [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|winner information]] is submitted before this date. Communities that do not provide their winner data by the deadline will unfortunately not be eligible for prize distribution, and the international organizing team will not be able to accommodate late submissions received after 5 June 2026. Thank you for your prompt attention to this matter and for your participation in the campaign. Best regards, '''Feminism and Folklore International Organizing Team''' --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:09, 3 Hunyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30627457 --> jefk5iofgnzsx2xic8yjabxhq1w72tv 2210142 2210130 2026-06-03T04:54:29Z Jojit fb 38 2210142 wikitext text/x-wiki {{Hidden title}} <div style="float: right; position: absolute; left: 0px; top: -75px; padding-top: 0px; padding-left: 0px;"><div style="background:white; font-size: 150%; padding-top: 0px; padding-bottom: 0; position:relative; left:0; ">'''Kausapin si Jojit'''</div></div> <div id="talkpageheader-override" class="topicon" style="float: left; position: absolute; left: -1px; top: 20px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display:none"> {{Usertalksuper|user=Jojit}} </div> <div id="talk" class="plainlinks" style="border: 2px solid #800000; margin: 0em 1em 0em 1em; text-align: center; padding:5px; clear: both; background-color: #FFFFFF"> Hindi tulad ng mga ibang Wikipedista, '''hindi ako gumagawa ng mga arkibo ng mga Usapang Pahina''' yayamang awtomatikong naarkibo ang mga lumang pagbabago, na makikita gamit ang "[https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_tagagamit:Jojit_fb&action=history pahina ng kasaysayan]". Ngunit tinatala ko [[User talk:Jojit fb/Mga kumentong tinanggal|'''ang mga kumentong tinanggal ko''']]. Tinatala ko rin ang mga [[User talk:Jojit fb/Mga arkibo ng ABN|arkibo ng mga artikulong ginawa at pinalawig ko]] na naging "Alam ba ninyo?" Ganoon din ang [[User talk:Jojit fb/Mga pasasalamat, pagbati at parangal|mga pasasalamat, pagbati at parangal]] na pinapanatili ko dito upang kilalanin ang mga taong nagkaloob nito at ibalik sa kanila ang pasasalamat at di upang ipagmalaki ko ang parangal na natamo ko.</div> {{TOC right}} == A barnstar for you! == {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Bästa nyskrivna.svg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''100,000 edits''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" |Awarded to Jojit fb up 100,000 edits to Tagalog Wikipedia! Your edits are much appreciated! Well done! - [[Natatangi:Mga ambag/112.202.96.78|112.202.96.78]] 02:13, 30 Mayo 2024 (UTC) |} :''Thanks.'' Maraming salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:59, 30 Mayo 2024 (UTC) == Patulong sa paglipat == Magandang gabi. Gusto ko po sanang ilipat yung pahina ng [[lingguwistika]] papunta sa [[lingwistika]] (mas ginagamit sa mga naka-Tagalog na pahina sa internet, ayon sa research ko), pero nagkakaproblema po ako dito. Hindi ako sigurado kung paano ko ito ililipat, since may "lingwistika" na pahina kaya nagkaproblema. Sinubukan kong tanggalin yung redirect doon, pero ganon pa rin. Salamat po sa tulong. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 13:00, 1 Hunyo 2024 (UTC) :Paumanhin {{ping|GinawaSaHapon}}, subalit mas tama ang "lingguwistika" kasi sa ortograpiyang Tagalog/Filipino "kung ano ang bigkas ay siyang baybay". Wala pa din akong nakikitang diksyunaryo na ang baybay ay "lingwistika". At sa tingin ko na mas popular ang "lingguwistika" at ito ang ginamit mismo ng [http://wika.pbworks.com/f/ORTOPDF.pdf dokumento] ng [[Komisyon sa Wikang Pilipino]] tungkol sa [[Palabaybayan ng Filipino|Ortograpiyang Filipino]]. Gayon din ng sa isang [https://phlconnect.ched.gov.ph/admin/uploads/eae27d77ca20db309e056e3d2dcd7d69/Batayang-Kaalaman-sa-Wika-at-Lingguwistika-LOPEZ-MARIA-ELIZA-S.pdf dokumentong] naka-''upload'' sa [[Kagawaran ng Edukasyon]]. Kung tingin mo na karaniwan pa rin ang "lingwistika", ihain mo na lamang sa [[WP:KAPE|Kapihan]] para magkaroon ng konsenso. Kung anuman ang mapagkasunduan, susunod ako at ililipat ang dapat na ilipat. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 14:40, 1 Hunyo 2024 (UTC) ::Sige, hindi ko na masyadong iaargumento pa ito. Okey naman ako sa kahit ano e. ::[[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 00:46, 2 Hunyo 2024 (UTC) == Tinatanggal [[Tagagamit:SahilgKhan3]] == Kamusta, Sir @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]..... Mangyaring tanggalin ang mga pahina sa pag-redirect [[Tagagamit:SahilgKhan3]] kasi nilalaman ay. Maraming salamat...... [[Natatangi:Mga ambag/2001:448A:1021:28B1:4935:FF5:CDF9:2764|2001:448A:1021:28B1:4935:FF5:CDF9:2764]] 09:44, 4 Hunyo 2024 (UTC) :{{Done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 10:32, 4 Hunyo 2024 (UTC) == Edit warring si 49.144.10.114 == *{{pagelinks|Vicarius Filii Dei}} *[[special:contribs/49.144.10.114]] Pakiharang po ng IP address 49.144.10.114 dahil binababoy yung mga pahina nina [[Vicarius Filii Dei]]. Hindi po sila pasok sa notability ng Wikipedia. Rinerevert ni 49.144.10.114 yung paglagay ko ng nilalaman. Base na rin po sa ambag, mukhang may [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]] rin po ito. Maraming salamat po. - [[Natatangi:Mga ambag/124.217.58.254|124.217.58.254]] 01:00, 30 Hunyo 2024 (UTC) :{{done}} Nakaprotekta na rin ang pahina. Salamat sa pag-ulat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:29, 30 Hunyo 2024 (UTC) == Palikha ng bagong kategorya == * [[:Kategorya:Mga file format pang-kompyuter]] * [[:Kategorya:Mga file sa kompyuter]] Sinubukan na magdagdag ng dalawang kategorya dahil ito ay [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Talaan_ng_pang-aabuso&wpSearchUser=124.217.51.239 hindi pinayagan] gawa ng ''edit filter''. Gusto ko po sanang palikha yung kategorya ng tungkol sa kompyuter. Maraming salamat. - [[Natatangi:Mga ambag/124.217.51.239|124.217.51.239]] 03:51, 5 Hulyo 2024 (UTC) :Subukan mo uli. Puwede ka nang maglikha ng kategorya pero 'yung isa mong kategorya (Kategorya:Mga file sa kompyuter) ay walang laman. Kung hindi mo agad malagyan ang kategoryang iyan, mabubura iyan. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 05:28, 6 Hulyo 2024 (UTC) ::Tapos na po ako mag-edit sa nasabing palikha ng bagong kategorya. Salamat po. - [[Natatangi:Mga ambag/124.217.51.239|124.217.51.239]] 03:58, 7 Hulyo 2024 (UTC) == Bandalismo == Magandang araw po, [[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. Paharang po si ‎[[Natatangi:Mga ambag/112.198.121.161|<bdi>112.198.121.161</bdi>]] dahil sa bandalismo at pang-ii-spam sa mga pahina. Kayo na po ang bahala kung gaano katagal. Salamat po. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 07:03, 5 Hulyo 2024 (UTC) :Pabago-bago pala IP po nila. Kamakailan po ay nanira sila sa mga pahina ng [[Meta Platforms]] at [[WhatsApp]]. Ito po yung isa niyang IP: ‎[[Natatangi:Mga ambag/112.198.113.21|<bdi>112.198.113.21</bdi>]]. Pare-pareho po ang edit message niya. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 07:07, 5 Hulyo 2024 (UTC) ::Prinotekta ko na lamang ang mga pahinang binandalo. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 05:31, 6 Hulyo 2024 (UTC) :::Pabago-bago pala IP po nila. Paharang po si 112.198.64.0/18 dahil sa bandalismo at pang-ii-spam sa mga pahina. [[Natatangi:Mga ambag/112.202.102.174|112.202.102.174]] 11:10, 14 Hulyo 2024 (UTC) ::::Prinotekta ko na lamang ang artikulong [[Microsoft Windows]]. Tapos, may ginawa na lamang akong ibang paraan para hindi na siya makapagbandalo. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 15:29, 15 Hulyo 2024 (UTC) == Paki-update po ng Padron:Ibang gamit == Magandang araw po, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]], paki-update po sana ng [[Padron:Ibang gamit]] upang umayon ito sa hitsura ng ibang mga hatnote dito sa tlwiki. Kasalukuyan po kasi itong gumagamit ng karaniwang text na hindi katulad ng ibang katulad na hatnote dito at sa enwiki. Nakaharang kasi po ito sa ngayon. Salamat po. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 08:15, 14 Hulyo 2024 (UTC) :Medyo madami ang gagawin dito. Ipila ko lang sa gagawin ko. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 15:45, 15 Hulyo 2024 (UTC) ::Sige lang po. Di naman kinakailangan agad-agad to. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 06:27, 16 Hulyo 2024 (UTC) :::{{ping|GinawaSaHapon}} Mukhang okay na ito. Pa-tsek na lang kung may isyu pa. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:51, 23 Hulyo 2024 (UTC) ::::Nakumpirma ko na po. Salamat po. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 04:20, 23 Hulyo 2024 (UTC) == Thank You for Your Contribution to Feminism and Folklore 2024! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|center|500px]] {{int:please-translate}} Dear Wikimedian, We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor. As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in organizing the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeHYAhFA9Q5vUs9UA1N45TOUxUdSNO8igGTmg4oPUL_qXS1EQ/viewform?usp=sf_link this form] by August 15th, 2024. Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2025. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity. Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia. With warm regards, '''Feminism and Folklore International Team'''. --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 12:28, 21 Hulyo 2024 (UTC) </div>. <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> :''Thank you. Done filling out the form.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 12:42, 21 Hulyo 2024 (UTC) == Baybayin Script == Magandang araw, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. Matanong ko lang po kung maaari ba akong "magtransliterate" ng ilang mga pahina sa sulat "Baybayin"? Alam kong hindi praktikal ang gawain na ito dahil marami ang hindi marunong makabasa sa Baybayin, ngunit nais kong gawin ito upang mavisualize ng mga mambabasa kung ano ang itsura ng isang pahina ng Wikipedia na nakasulat sa Baybayin. Nalaman ko na maaari itong gawin dahil nakita ko ang isang pahina na pinamagatang "Pulo", at maaaring "multiscript" ang isang pahina. Ngunit nang tinignan ko ang kasaysayan ng pagbabago, napansin kong natanggal na pala ito, at dito ko natagpuan ang iyong account. Hindi po ba pinapayagan ang pagtransliterate ng Tagalog na wikipedia sa sulat Baybayin? Maraming salamat po. [[Tagagamit:Mirusan44|Mirusan44]] ([[Usapang tagagamit:Mirusan44|kausapin]]) 13:44, 21 Hulyo 2024 (UTC) :Hindi pinapayagan ang mga artikulong Baybayin dito sa Wikipediang Tagalog. Para sa dahilan, pakitingin na lamang itong usapan namin tungkol dito: [[Usapang_tagagamit:Jossisad#Paglikha ng mga artikulo sa Baybayin]]. Kung nais nilang makita ang itsura ng baybayin, mayroon namang mga ibang websayt na maaring gawin ito. Sana'y maunawaan mo. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 14:58, 21 Hulyo 2024 (UTC) ::Maraming salamat po sa iyong tugon. Nauunawaan ko naman ito at maraming salamat rin po sa lahat ng iyong ginawa para sa Wikipediang Tagalog. [[Tagagamit:Mirusan44|Mirusan44]] ([[Usapang tagagamit:Mirusan44|kausapin]]) 10:41, 22 Hulyo 2024 (UTC) == Benedict Cua == Hello Jojit, i am an administrator of wiki it: i ask for the protection of [[Benedict Cua]]. I noticed a lot of vandalism in the page. Thank you [[Tagagamit:Quinlan83|Quinlan83]] ([[Usapang tagagamit:Quinlan83|kausapin]]) 17:22, 21 Hulyo 2024 (UTC) :''Thanks for reporting. I already protected it but the article didn't establish notability for a long time, so, it was redirected to a related article. This is a standard practice here in Tagalog Wikipedia for those cases. Normally, if there is no related article, it would have been deleted.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:43, 22 Hulyo 2024 (UTC) :::That's fine. Thank you very much!--[[Tagagamit:Quinlan83|Quinlan83]] ([[Usapang tagagamit:Quinlan83|kausapin]]) 07:22, 22 Hulyo 2024 (UTC) == Palipat po ng pahina == Magandang araw po uli, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. Pwede po bang palipat po ng [[pagtitistis]] papunta sa [[pag-oopera]]. Mas karaniwang ginagamit (sa karaniwang diskurso, lalo na sa modernong Tagalog) kasi yung ''pag-oopera'' kesa sa ''pagtitistis'', sang-ayon sa [[:en:WP:COMMONNAME|WP:COMMONNAME]]. Alam kong mas pormal na Tagalog ang nauna, pero mukhang mas makakabuti sa tlwiki kung gagamitin natin yung ''pag-oopera'' bilang pangunahing pamagat. Sinubukan kong ilipat ito, pero mukhang kailangan palang burahin muna yung pahinang paglilipatan bago magawa yon. Hindi sapat ang user rights ko para doon. Salamat po, at pasensiya po sa abala. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 05:33, 23 Hulyo 2024 (UTC) :{{Done}} Walang problema, {{ping|GinawaSaHapon}}, gawain naman iyan ng isang tagapangasiwa. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 05:41, 23 Hulyo 2024 (UTC) ::Salamat po sa napakabilis na tugon. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 05:44, 23 Hulyo 2024 (UTC) == Pagbura sa artikulong Brenda Mage == Komusta, naway mabuti ang iyong lagay. Nais ko lamang ipaalam sayo ang pagbura sa artikulong [[Brenda Mage]] sa kadahilanang wala itong sapat na sanggunian at impormasyon at napakaaikli ng artikulo na di naaayon sa pamantayan ng Wikipedyang Filipino. Maraming salamat [[Tagagamit:Rc ramz|Rc ramz]] ([[Usapang tagagamit:Rc ramz|kausapin]]) 04:27, 20 Setyembre 2024 (UTC) :Salamat sa abiso. Ni-redirect na lamang sa [[Pinoy Big Brother: Kumunity Season 10]]. Sa alternatibong paraan, maaaring mo i-tag ang isang artikulo para burahin sa paglalagay ng <nowiki>{{delete}}</nowiki> sa itaas nito. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 06:40, 21 Setyembre 2024 (UTC) == Translation request == Hello, Jojit. Can you translate and upload the article [[:en:Azerbaijan Time]] in Tagalog Wikipedia? Yours sincerely, [[Tagagamit:Oirattas|Oirattas]] ([[Usapang tagagamit:Oirattas|kausapin]]) 07:29, 8 Oktubre 2024 (UTC) :I have other priorities in this wiki but I will try to put this on my queue. Thanks. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 09:04, 8 Oktubre 2024 (UTC) == Question regarding vandalism == Hello! I wanted to ask how to deal with vandals here. Specifically: how do I report them? Background: nearly every wiki which got opted out of global-sysops wikis list has some kind of a "administrator noticeboard" or "vandalism report page", but I wasn't able to find anything like that here. Best regards, [[Tagagamit:TenWhile6|TenWhile6]] ([[Usapang tagagamit:TenWhile6|kausapin]]) 17:19, 14 Oktubre 2024 (UTC) :Hi {{ping|TenWhile6}} ''There is no central noticeboard reporting vandalism in this wiki. Folks usually report them at [[Usapang_Wikipedia:Kapihan|the Kapihan]]. They also directly message or ping administrators to report vandalism. User:WayKurat and I often receive vandalism reports as we are the most active admins. We don't have a centralized notice for vandalism because we have few volunteers in this wiki. Thus, creating such a page will eventually become inactive, and no one will notice someone reported vandalism. Thanks for your message.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 01:33, 16 Oktubre 2024 (UTC) ::Thanks for your answer :) ::Then I'll implement [[meta:XReport]] here, reporting to the page [[Usapang_Wikipedia:Kapihan]]. [[Tagagamit:TenWhile6|TenWhile6]] ([[Usapang tagagamit:TenWhile6|kausapin]]) 09:11, 16 Oktubre 2024 (UTC) ::{{done}} Test: [[Natatangi:Diff/2133044]] ::Tell me if you want me to change the report text in any way (maybe translate it?) [[Tagagamit:TenWhile6|TenWhile6]] ([[Usapang tagagamit:TenWhile6|kausapin]]) 09:44, 16 Oktubre 2024 (UTC) ''Here's the translation:'' <pre> "tl": { "button": "Ulat", "process": "Nag-uulat...", "local-button": "Ulat lokal", "global-button": "Ulat global", "type": "Uri ng ulat", "title": "Iulat ang tagagamit", "description": "Iulat ang tagagamit sa mga Tagapangasiwa\" sa Kapihan", "Ptitle": "Pahina ng ulat", "Pdescription": "Hiling iprotekta ang pahina", "SDtitle": "Mabilisang pagbura", "SDdescription": "Hiling para sa mabilisang pagbura ng pahinang ito", "SDgsr": "Hiling sa mabilisang pagbura sa Global sysops/Requests", "SDprocess": "Hinihiling ang mabilisang pagbura...", "reason": "Dahilan", "c-reason": "Ibang dahilan", "error-reason": "Kailangan mong magbigay ng dahilan!", "error-page": "Kailangan mong magbigay ng pahina!", "error-user": "Kailangan mong magbigay ng tagagamit!", "error-requested": "Naiulat na.", "error-SDrequested": "Nahiling na ang mabilisang pagbura.", "error-api": "May nangyaring kamalian habang inuulat ang $1.", "error-activated": "Hindi pinapagana ang $1 sa wiki na ito.", "error-specialpage": "Hindi maaaring iulat ang mga natatanging pahina.", "success": "Matagumpay ang hiling", "close": "Isara", "username": "Pangalan ng tagagamit", "hide-username": "Itago ang pangalan ng tagagamit", "pagename": "Pangalan ng pahina" } </pre> --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 14:17, 17 Oktubre 2024 (UTC) :Thanks for your help! I added it, the XReport interface is now translated. If you want to translate [[Natatangi:Diff/2133044]] too ("report concerning [Username]"), you can do so too, otherwise I can just leave it in english. Best regards, [[Tagagamit:TenWhile6|TenWhile6]] 14:42, 17 Oktubre 2024 (UTC) == Join the Wikipedia Asian Month Campaign 2024 == <div lang="en" dir="ltr"> Dear 2022 & 2023 WAM Organizers, Greetings from Wikipedia Asian Month User Group! The [[m:Wikipedia_Asian_Month_2024|Wikipedia Asian Month Campaign 2024]] is just around the corner. We invite you to register your language for the event on the "[[m:Wikipedia_Asian_Month_2024/Join_an_Event|Join an event]]" page and once again become an organizer for your language's Wikipedia. Additionally, this year we have selected [[m:Wikipedia_Asian_Month_User_Group/Ambassadors|ambassadors]] for various regions in Asia. If you encounter any issues and need support, feel free to reach out to the ambassador responsible for your area or contact me for further communication. We look forward to seeing you again this year. Thank you! [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|thumb|100px|right]] [[m:User:Betty2407|Betty2407]] ([[m:User talk:Betty2407|talk]]) 11:00, 20 October 2024 (UTC) on behalf of [[m:Wikipedia_Asian_Month_2024/Team|Wikipedia Asian Month 2024 Team]] <small>You received this message because you was an organizer in the previous campaigns. - [[m:User:Betty2407/WAMMassMessagelist|Unsubscribe]]</small> </div> <!-- Message sent by User:Betty2407@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=27632678 --> :''Tagalog Wikipedia already registered last week. The project page is [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2024]]. Thanks for the invite.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:21, 21 Oktubre 2024 (UTC) == Aking mga artikulo == Ang lahat ng aking mga artikulo ay na-update, ngunit ang template na nagsasaad na ang artikulo ay maikli ay nakabitin pa rin. Hindi lahat ng artikulo ay may sapat na impormasyon upang magsulat ng higit sa 300 salita, kaya maraming mga artikulo ang mas maikli ngunit kapaki-pakinabang. Aalisin ba ang template? [[Tagagamit:VictoriaCulpechina|VictoriaCulpechina]] ([[Usapang tagagamit:VictoriaCulpechina|kausapin]]) 11:00, 21 Oktubre 2024 (UTC) :Hindi ko pa natingnan lahat ng mga binago mo subalit yung [[Myotragus balearicus]], marami pa ring mali-mali ang balarila (o ''grammar''). At saka, baka hindi mo ako naintindihan sa sinabi ko tungkol sa ''template'' (o padron). Hindi ko naman pinatatangal iyon. Sinasabi ko lamang na ang bilang ng salita sa isang artikulo ay hindi kasama ang mga salita nasa loob ng ''template''. Irepaso o i-''review'' ko yung iba mong binago. Balikan kita. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 00:30, 22 Oktubre 2024 (UTC) == Feminism and Folklores 2024 Organizers Feedback == Dear Organizer, [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | right | frameless]] We extend our heartfelt gratitude for your invaluable contributions to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2024 Feminism and Folklore 2024]. Your dedication to promoting feminist perspectives on Wikimedia platforms has been instrumental in the campaign's success. To better understand your initiatives and impact, we invite you to participate in a short survey (5-7 minutes). Your feedback will help us document your achievements in our report and showcase your story in our upcoming blog, highlighting the diversity of [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore] initiatives. Click to participate in the [https://forms.gle/dSeoDP1r7S4KCrVZ6 survey]. By participating in the By participating in the survey, you help us share your efforts in reports and upcoming blogs. This will help showcase and amplify your work, inspiring others to join the movement. The survey covers: #Community engagement and participation #Challenges and successes #Partnership Thank you again for your tireless efforts in promoting [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore]. Best regards,<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 14:23, 26 October 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Bandalismo: 112.205.89.181 == Magandang gabi po, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. Patuloy pong gumagawa ng bandalismo ang IP address na [https://tl.m.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_ambag/112.205.89.181 112.205.89.181], at mukhang palagi niyang tinatarget yung mga pahina ng bangko simula pa po kagabi. Paharang po nito. Salamat po. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 15:19, 26 Oktubre 2024 (UTC) :Paumanhin {{ping|GinawaSaHapon}}, ngayon ko lang napansin ito. Hindi ko siguro napansin agad dahil may mensahe ang tagapag-organisa ng Feminism at Folklore bago ang mensahe mo. ''Anyway'', may pandaigdigang tagapangasiwa ang nagharang ng tatlong araw sa IP na iyan tapos hindi naman siya nag-bandalo pagkatapos nun. Maraming salamat sa pag-ulat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 06:22, 8 Nobyembre 2024 (UTC) == Notabilidad ng pamagat == Magandang araw po May batayang notabilidad po ba pagdating sa pamagat ng isang artikulo? Halimbawa po kung napatunayang obsoleto na ang isang salita at iba na ang ginagamit sa kasalukuyang panahon, alin ang pipiliing salita? May mga nag-aadbokasiya po kasi na "Sugbuhanin" (dating tawag sa mga taga-Cebu noong unang panahon) na lang daw ang gamitin kaysa sa "Sebwano" o "Cebuano". Ang kaso nga lang po talaga, “Cebuano” o “Sebwano” ang mas kilala at mas ginagamit sa kasalukuyan, kaya’t sa tingin ko po ay mas praktikal itong gamitin sa mga pamagat at laman ng artikulo upang mas madaling maunawaan ng mga mambabasa. Salamat po. [[Tagagamit:Kali Igba|Kali Igba]] ([[Usapang tagagamit:Kali Igba|kausapin]]) 07:33, 9 Nobyembre 2024 (UTC) :{{ping|Kali Igba}} Oo, may batayang notabilidad dapat ang pagpamagat ng artikulo dito sa Wikipediang Tagalog lalo na kung kaduda-duda ang salitang gagawing pamagat. Hindi pa naisulat ang patakaran na iyan subalit sa karamihan ng mga usapang naganap sa usapang pahina (halimbawa [[Usapan:Antartika|dito]]) at maging sa [[Usapang Wikipedia:Kapihan|Kapihan]], ang konsensus o pangkahalatang kasunduan ay kailangang may sanggunian ang pamagat na gagamitin lalo na kung hindi ito pangkaraniwan. Mailalapat lamang ito kung walang ibang karaniwang katutubong salita na magagamit. Kung may karaniwang katutubong salita magagamit bilang pamagat, iyon ang gagamitin. Hango ang patakaran na ito sa [[:en:WP:COMMONNAME]] o ang paggamit ng karaniwang salita bilang pamagat para mas maintidihan ng nakakarami. Bigyang diin ko lamang na "karaniwang katutubong salita" ang gagamitan at hindi ang karaniwang banyagang salita. Kasi, maaring ikatuwiran na mas karaniwan ang salitang banyaga kasya katutubong salita. Nawa'y nasagot ko ang tanong mo. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 15:24, 10 Nobyembre 2024 (UTC) ::Sige po. Pakilipat na nga lang po nung pamagat ng artikulo. Di ko po kasi alam kung paano ibalik sa dating pamagat. Salamat po uli. [[Tagagamit:Kali Igba|Kali Igba]] ([[Usapang tagagamit:Kali Igba|kausapin]]) 10:26, 11 Nobyembre 2024 (UTC) :::Naibalik ko na. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 14:14, 12 Nobyembre 2024 (UTC) == [Reminder] Apply for Cycle 3 Grants by December 1st! == Dear Feminism and Folklore Organizers, We hope this message finds you well. We are excited to inform you that the application window for Wikimedia Foundation's Cycle 3 of our grants is now open. Please ensure to submit your applications by December 1st. For a comprehensive guide on how to apply, please refer to the Wiki Loves Folklore Grant Toolkit: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_Grant_Toolkit Additionally, you can find detailed information on the Rapid Grant timeline here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Project/Rapid#Timeline We appreciate your continuous efforts and contributions to our campaigns. Should you have any questions or need further assistance, please do not hesitate to reach out: '''support@wikilovesfolkore.org''' Kind regards, <br> On behalf of the Wiki Loves Folklore International Team. <br> [[User:Joris Darlington Quarshie | Joris Darlington Quarshie]] ([[User talk:Joris Darlington Quarshie|talk]]) 08:39, 9 November 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == [Workshop] Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia == Dear Recipient,<br> We are excited to invite you to the third workshop in our Advocacy series, part of the Feminism and Folklore International Campaign. This highly anticipated workshop, titled <b>"Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia,"</b> will be led by the esteemed Alex Stinson, Lead Program Strategist at the Wikimedia Foundation. Don't miss this opportunity to gain valuable insights into forging effective partnerships. ===Workshop Objectives=== * <b>Introduction to Partnerships: </b>Understand the importance of building win-win relationships within the Wikimedia movement. * <b>Strategies for Collaboration: </b>Learn practical strategies for identifying and fostering effective partnerships. * <b>Case Studies:</b> Explore real-world examples of successful partnerships in the Wikimedia community. * <b>Interactive Discussions: </b>Engage in discussions to share experiences and insights on collaboration and advocacy. ===Workshop Details=== 📅 Date: 7th December 2024<br> ⏰ Time: 4:30 PM UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1733589000 Check your local time zone])<br> 📍 Venue: Zoom Meeting ===How to Join:=== Registration Link: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Identifying_Win-Win_Relationships_with_Partners_for_Wikimedia <br> Meeting ID: 860 4444 3016 <br> Passcode: 834088 We welcome participants to bring their diverse perspectives and stories as we drive into the collaborative opportunities within the Wikimedia movement. Together, we’ll explore how these partnerships can enhance our advocacy and community efforts. Thank you, Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 07:34, 03 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2025 in Your Country == [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|frameless]] Dear Team, My name is Joris Darlington Quarshie (user: Joris Darlington Quarshie), and I am the Event Coordinator for the Wiki Loves Folklore 2025 (WLF) International campaign. Wiki Loves Folklore 2025 is a photographic competition aimed at highlighting folk culture worldwide. The annual international photography competition is held on Wikimedia Commons between the 1st of February and the 31st of March. This campaign invites photographers and enthusiasts of folk culture globally to showcase their local traditions, festivals, cultural practices, and other folk events by uploading photographs to Wikimedia Commons. As we celebrate the seventh anniversary of Wiki Loves Folklore, the international team is thrilled to invite Wikimedia affiliates, user groups, and organizations worldwide to host a local edition in their respective countries. This is an opportunity to bring more visibility to the folk culture of your region and contribute valuable content to the internet. * Please find the project page for this year’s edition at: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025 * To sign up and organize the event in your country, visit: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025/Organize If you wish to organize your local edition in either February or March instead of both months, feel free to let us know. In addition to the photographic competition, there will also be a Wikipedia writing competition called Feminism and Folklore, which focuses on topics related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture on Wikipedia. We welcome your team to organize both the photo and writing campaigns or either one of them in your local Wiki edition. If you are unable to organize both campaigns, feel free to share this opportunity with other groups or organizations in your region that may be interested. * You can find the Feminism and Folklore project page here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 * The page to sign up is: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page For any questions or to discuss further collaboration, feel free to contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. If your team wishes to connect via a meeting to discuss this further, please let us know. We look forward to your participation in Wiki Loves Folklore 2025 and to seeing the incredible folk culture of your region represented on Wikimedia Commons. Sincerely, The Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 08:50, 27 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> :{{done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 06:40, 5 Enero 2025 (UTC) == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, My name is [[User:SAgbley|Stella Agbley]], and I am the Event Coordinator for the Feminism and Folklore 2025 (FnF) International campaign. We're thrilled to announce the Feminism and Folklore 2025 writing competition, held in conjunction with Wiki Loves Folklore 2025! This initiative focuses on enriching Wikipedia with content related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture. === Why Host the Competition? === * Empower voices: Provide a platform for discussions on feminism and its intersection with folk culture. * Enrich Wikipedia: Contribute valuable content to Wikipedia on underrepresented topics. * Raise awareness: Increase global understanding of these important issues. === Exciting Prizes Await! === We're delighted to acknowledge outstanding contributions with a range of prizes: **International Recognition:** * 1st Prize: $300 USD * 2nd Prize: $200 USD * 3rd Prize: $100 USD * Consolation Prizes (Top 10): $50 USD each **Local Recognition (Details Coming Soon!):** Each participating Wikipedia edition (out of 40+) will offer local prizes. Stay tuned for announcements! All prizes will be distributed in a convenient and accessible manner. Winners will receive major brand gift cards or vouchers equivalent to the prize value in their local currency. === Ready to Get Involved? === Learn more about Feminism and Folklore 2025: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 Feminism and Folklore 2025] Sign Up to Organize a Campaign: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page Campaign Sign-Up Page] === Collaboration is Key! === Whether you choose to organize both photo and writing competitions (Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore) or just one, we encourage your participation. If hosting isn't feasible, please share this opportunity with interested groups in your region. === Let's Collaborate! === For questions or to discuss further collaboration, please contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. We're happy to schedule a meeting to discuss details further. Together, let's celebrate women's voices and enrich Wikipedia with valuable content! Thank you, **Wiki Loves Folklore International Team** </div> </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:02, 05 January 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> :{{done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 06:10, 6 Enero 2025 (UTC) == Miss Universe Philippines 2025 == Magandang araw po @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]! Nagagambala po ako sa artikulong [[Miss Universe Philippines 2025]] dahil may isang IP user na pilit pinapalitan ang "Lungsod ng Iloilo" sa "Iloilo" bagamat ang Miss Iloilo pageant ay para sa Lungsod ng Iloilo. Maaari mo bang gawan ng paraan para maiayos ito? Maraming salamat. [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 02:23, 16 Enero 2025 (UTC) :Hi {{ping|Allyriana000}}, nakaprotekta na ang pahina sa mga tagagamit na walang akawnt (o IP user). Tanging mga may rehistradong akawnt lamang ang makakapagpabago ng pahina. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:49, 16 Enero 2025 (UTC) ::Maraming salamat @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]! [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 02:54, 16 Enero 2025 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:23, 26 Enero 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == I have sent you an e-mail == @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] Hi Jojit fb! I have sent you an e-mail. Can you review it and accomplish my request there? Thanks [[Tagagamit:AngeloFlavio93|AngeloFlavio93]] ([[Usapang tagagamit:AngeloFlavio93|kausapin]]) 15:55, 11 Pebrero 2025 (UTC) :''Thank you for reaching out again. I appreciate your efforts with the Tagalog Wikipedia articles. I am here to guide and assist contributors like you. However, it is best for the original author to edit and improve the articles since we have limited editors on Tagalog Wikipedia. Please expand the draft and make corrections based on Wikipedia’s guidelines. If you have any questions about translation or formatting, I am happy to help. Once you have made the necessary corrections, I can move the articles to the main space as soon as they meet the standards. If you cannot translate the article, consider posting on the [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Kapihan&action=edit&section=new Kapihan], the community's message board, to seek assistance from other editors willing to help you. Regarding the template, I will review it and attempt to move it to the main namespace, but I may wait until you have translated the article, as it seems that only your article would be using the template. Please let me know if you have any specific questions!'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 01:43, 12 Pebrero 2025 (UTC) ::@[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] I have already translated these articles: ::[[Tagagamit:FlavioAngelo/Kinakailangang bisa para sa may pasaporte ng Albanya|https://tl.m.wikipedia.org/wiki/Tagagamit:FlavioAngelo/Kinakailangang_bisa_para_sa_may_pasaporte_ng_Albanya]] ::[[Tagagamit:FlavioAngelo/Pasaporte ng Albanya]] ::[[Tagagamit:FlavioAngelo/Patakaran sa bisa ng Albanya|https://tl.m.wikipedia.org/wiki/Tagagamit:FlavioAngelo/Patakaran_sa_bisa_ng_Albanya]] ::and the translation of the template which was made by my friend: ::[[Tagagamit:FlavioAngelo/Padron:Timatic Visa Policy|https://tl.m.wikipedia.org/wiki/Tagagamit:FlavioAngelo/Padron:Timatic_Visa_Policy]] ::So you can move the drafts to the article space now. ::Please move them. ::Thanks [[Tagagamit:AngeloFlavio93|AngeloFlavio93]] ([[Usapang tagagamit:AngeloFlavio93|kausapin]]) 07:39, 12 Pebrero 2025 (UTC) :::''Thank you for expanding the article. I will do my best to assist you. However, your draft requires further improvement. I cannot help you now due to my other priorities on this wiki. Additionally, your draft cannot be moved to the main namespace yet, as it still needs work. There are foreign words that require translation, and there are also some grammar errors and issues with the "Manual of Style" that need addressing.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 15:37, 12 Pebrero 2025 (UTC) ::::@[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] You told me months ago when I contacted you for the first time, that you will take a look at the draft articles and correct them when you will have time. You tell me now the same thing. It doesn't cost you anything to review the draft articles and correct them. Please correct them now and make the drafts articles. Thanks [[Tagagamit:AngeloFlavio93|AngeloFlavio93]] ([[Usapang tagagamit:AngeloFlavio93|kausapin]]) 09:41, 13 Pebrero 2025 (UTC) :::::''I apologize if there was any misunderstanding. When I mentioned that I could not assist at the time, I did not mean that I would personally edit the articles but rather that I could potentially provide guidance when available. Additionally, as a reviewer, my role is to assess the draft, not to edit it directly. As I previously said, your draft still requires further improvement. There are foreign words that need translation (for example, "Arab League" and "boycott," among others), as well as grammar errors and issues needing alignment with the Manual of Style. These issues need fixing before moving the draft to the main namespace. I still have other priorities, but if you need guidance on specific points, I may be able to provide advice when time permits. Otherwise, I recommend seeking feedback from other editors or relevant [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Kapihan&action=edit&section=new noticeboards] for assistance. Thank you!'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 14:05, 13 Pebrero 2025 (UTC) == Miss Universe Philippines 2025, ulit == Magandang araw, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]! Nagagambala po ako sa artikulong [[Miss Universe Philippines 2025]] dahil may isang user sa pangalang @[[Tagagamit:Hunneybunch|Hunneybunch]] na bigla na lamang binura ang karamihan ng nakalagay sa artikulo, partikular na ang Tala ng mga kandidata, na may sapat naman na sanggunian. Maaari mo bang gawan ng paraan para maiayos ito? Maraming salamat. [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 09:12, 15 Pebrero 2025 (UTC) :{{ping|Allyriana000}} Salamat sa mensahe mo. Nagmensahe na ako sa usapang pahina niya. Hinihimok ko muna na magkasundo kayo kung ano ang dapat nilalaman ng artikulo, at ilahad ito sa [[Usapan:Miss Universe Philippines 2025|usapang pahina ng artikulo]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 10:43, 15 Pebrero 2025 (UTC) == Padron para sa television season == Magandang araw, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]! Hindi ko alam kung maitatanggi mo itong request ko o hindi pero, maaari mo bang gawin ang padron ng Infobox television season para sa Tagalog Wikipedia? Dalawang television seasons na ang nagawa ko para sa Pinoy Big Brother (Gen 11 at Celebrity Edition Collab), at hindi talaga akma ang padrong Infobox television para sa mga artikulong ito. Salamat! [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 06:23, 9 Marso 2025 (UTC) :Pasensya na, medyo abala ako sa ibang bagay. at may persooal a prayoridad sa wiking ito. Kaya, hinihimok ko na ikaw na lamang ang gumawa. Tingin ko naman na kaya mong gumawa ng Padron, batay sa nakaraan mong mga pagbabago. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 15:06, 9 Marso 2025 (UTC) == Join Us Today: Amplify Women’s Stories on Wikipedia! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, {{quote|Join us this International Women’s Month to uncover hidden stories and reshape cultural narratives! Dive into an interactive workshop where we’ll illuminate gaps in folklore and women’s history on Wikipedia—and take action to ensure their legacies are written into history.}} Facilitated by '''Rosie Stephenson-Goodknight''', this workshop will explore how to identify and curate missing stories about women’s contributions to culture and heritage. Let’s work together to amplify voices that have been overlooked for far too long! == Event Details == * '''📅 Date''': Today (15 March 2025) * '''⏰ Time''': 4:00 PM UTC ([https://www.timeanddate.com/worldclock/converter.html Convert to your time zone]) * '''📍 Platform''': [https://us06web.zoom.us/j/87522074523?pwd=0EEz1jfr4i9d9Nvdm3ioTaFdRGZojJ.1 Zoom Link] * '''🔗 Session''': [[meta:Event:Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities|Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities]] * '''🆔 Meeting ID''': 860 8747 3266 * '''🔑 Passcode''': FNF@2025 == Participation == Whether you’re a seasoned editor or new to Wikipedia, this is your chance to contribute to a more inclusive historical record. ''Bring your curiosity and passion—we’ll provide the tools and guidance!'' '''Let’s make history ''her'' story too.''' See you there! Best regards,<br> '''Joris Quarshie'''<br> [[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]] <div style="margin-top:1em; text-align:center;"> Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|msg]]) 07:15, 24 March 2025 (UTC) </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> :''Thanks for the invitation. Sorry, I wasn't able to attend. I saw this just now.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 22:51, 15 Marso 2025 (UTC) == Ikalawang Digmaang Pandaigdig == Magandang araw po @[[user:Jojit fb|Jojit fb]]! Nagagambala po ako sa artikulong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] dahil may isang IP user na pilit nang binaboy ang pahina sa paraan ng paglalagay ng nilalaman. Kadalasang mga IP o new user ang mga nagbabandalismo ng pahina. Delikado po yon lalo na't isa ang pahinang ito sa mga madalas puntahn ng mga Pilipino, lalo na yung mga researcher at estudyante (umaabot na po sa 30,000 ang pageviews nito as of my editing here). Maaari mo bang gawan ng paraan para maiwasan ito? Maraming salamat. - [[Natatangi:Mga ambag/112.202.112.199|112.202.112.199]] 14:05, 27 Marso 2025 (UTC) :{{done}} Nakaprotekta na ang pahina sa mga hindi nakarehistrong tagagamit para medyo maiwasan ang bandalismo. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 00:41, 28 Marso 2025 (UTC) == [[Batas ng Pilipinas sa karapatang-sipi]] == Hello. Tama po ba yung ginamit kong pamagat para sa "copyright law of the Philippines"? ([https://www.ipophil.gov.ph/glosaryo-ng-yamang-isip/glossary-of-terms-copyright/ Ayon sa IPOPHL], "karapatang-sipi" ang Tagalog ng copyright) O di kaya po, "[[Batas sa karapatang-sipi sa Pilipinas]]", "[[Batas sa karapatang-sipi ng Pilipinas]]", o [[Batas karapatang-sipi ng Pilipinas]]? <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 08:58, 9 Abril 2025 (UTC) :{{ping|JWilz12345}} Salamat sa mensahee mo. Tama naman 'yung Batas ng Pilipinas sa karapatang-sipi. Sa pansariling pananaw, mas gusto ko 'yung [[Batas sa karapatang-sipi ng Pilipinas]] dahil nabibigyan-diin 'yung ''copyright law'' kaysa ''Philippine law'' (batas ng Pilipinas). Sa akin lamang 'yun at nasa iyo ang pasya kung ano ang pipiliin mo sa pagitan ng [[Batas ng Pilipinas sa karapatang-sipi]] at [[Batas sa karapatang-sipi ng Pilipinas]]. 'Yung iba sa pagpipilian ay hindi wasto ng balarila. Nawa'y nakatulong ako sa pagpapasya mo. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 01:46, 11 Abril 2025 (UTC) ::Salamat po. Ililipat ko na lang sa pamagat na ayon sa mungkahi mo. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 03:20, 12 Abril 2025 (UTC) == [[Padron:Free media]] == Hi! Can you perhaps add a category to this template like on English Wikipedia? So all the free files end up in [[:Category:All free media]]? It will make it easier to locate files without a license etc. It's like [[Padron:Non-free media]] only for free files. [[Tagagamit:MGA73|MGA73]] ([[Usapang tagagamit:MGA73|kausapin]]) 17:49, 19 Abril 2025 (UTC) :Also non-free files should be deleted if they are not used in an article. Perhaps you could have a look at [[Special:UnusedFiles]] or ask your fellow admins to have a look? If you would like to batch delete those files there is a script for that or Global Sysops can help. Also I'm working on a list of files without a license ([[User:MGA73/NoLicense]]). Right now it also includes the free files but if you add a category as requested above I can remove the free files from the list. --[[Tagagamit:MGA73|MGA73]] ([[Usapang tagagamit:MGA73|kausapin]]) 18:05, 19 Abril 2025 (UTC) ::I had help to fix [[Padron:Free media]]. But it would still be good if you can help with the unused files. :::{{ping|MGA73}} ''Sorry for the late reply. I have been busy lately in real life. I will help in deleting those unused files. Thanks.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 09:02, 22 Abril 2025 (UTC) ::::Hi! Thank you. And don't worry about the late reply. Real life is important! --[[Tagagamit:MGA73|MGA73]] ([[Usapang tagagamit:MGA73|kausapin]]) 09:07, 22 Abril 2025 (UTC) == Wikipedia Asian Month 2024 Barnstar == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border: 2px solid gold; background: #FAFAD2; padding: 1em; text-align: left;"> <div style="text-align: center;"> </div> '''Dear {{ROOTPAGENAME}}''', Thank you for joining us in celebrating the 10th year of Wikipedia Asian Month!<br> We truly appreciate your contributions, and we look forward to seeing more articles about Asia written in different languages. We also hope you continue to participate each year! '''Sincerely,<br>''' '''Wikipedia Asian Month User Group''' [[File:2024 Wikipedia Asian Month Barnstar.png|center|300px]] </div> </div> <!-- Message sent by User:Betty2407@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=28585917 --> :''Thanks''! --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:29, 23 Abril 2025 (UTC) == Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation|Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu. === Objectives === * '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives. * '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens. * '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices. * '''Advocacy & Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities. === Details === * '''Date:''' 30th April 2025 * '''Day:''' Wednesday * '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone]) * '''Venue:''' Online (Zoom) * '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda & Community Engagement Director) === How to Join === * '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here] * '''Meeting ID:''' 891 5873 8825 * '''Passcode:''' FNF@2025 * '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] '''' === Agenda === # Welcome & Introductions: Opening remarks and participant roll-call. # Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives. # Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries. # Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups. # Q&A & Discussion: Share challenges, solutions, and next steps. # Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions. We look forward to seeing you there! Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organiser -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == Talaan ng mga album ng Candid Records (UK) == Hello, Jojit. I started this article about Candid Records as part of my 100wikidays challenge. Technically, I could have just authored stubs and made my life easier, but I wanted to contribute quality articles. Furthermore, I wished to provide articles relevant to our Philippine culture and achievements, both heritage and contemporary. Who else could be better equipped to write accurately about Candid than someone who was there, albeit it was twenty years in the past? I disavow any conflict of interest on this subject, especially now that the widely respected British producer Alan Bates died in 2023 and the company is no longer, since 2019. The list, in my view, is a justifiable vehicle to mention that Filipinos found respect on the international stage, particularly in the very exclusive genre of jazz. I remain hopeful for your kind understanding and tolerance for the article. Respectfully, [[Tagagamit:Buszmail|Buszmail]] ([[Usapang tagagamit:Buszmail|kausapin]]) 11:42, 26 Abril 2025 (UTC) :Pakibasa na lamang ang [[Wikipedia:Salungat na interes]] o para sa mas detalydong impormasyon sa bersyong Ingles nito sa [[Wikipedia:Conflict of interest]]. Ito kasi ang pangunahing isyu ng talaang sinulat mo bukod pa sa isyu sa kayarian at pagkakasulat ng artikulo na kailangang linisin. Pinapayo ko na hayaan mo ang ibang tao na walang kaugnayan sa paksa ang magbago ng talaan para matanggal ang hatnote. At matatanggal din ang ibang isyu kung malilinis ito at makakapagbibigay ng maaasahang sanggunian. Salamat sa pang-unawa. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:18, 27 Abril 2025 (UTC) == Patulong sa paglipat == Magandang araw po @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. Pakilipat po sana ng [[pagsakop sa lagusan ng ihi]] patungo sa mas angkop na [[impeksiyon sa lagusan ng ihi]]. Mas akma yung katawagan na "impeksiyon" kesa sa pagsakop. May problema po kasi sa paglilipat. Salamat po. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 04:50, 10 Mayo 2025 (UTC) == Block Vandal == Hi @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]], have a nice day. Could you please block user [[Tagagamit:MarioMill324]] permanently? He has deleted and changed templates arbitrarily on several articles (see his contributions for more). And he has also been banned on enwiki for vandalism and on wikidata for account abuse (also he was banned by me on cebwiki). Thanks! [[Tagagamit:Như Gây Mê|<span style="color:orange;"><strong>Halley</strong></span>]] [[Philippines|<span style="color:#00bbe6;"><strong>^{luv Filipino ❤}</strong></span>]] 22:49, 10 Mayo 2025 (UTC) :{{ping|Như Gây Mê}} {{done}} (''Done!'') --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:56, 13 Mayo 2025 (UTC) ::@[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] ''Btw:'' I give you [[:ceb:MediaWiki:Gadget-masstool.js|MassTool]] (for sysop) and [[:ceb:MediaWiki:Gadget-TodoList.js|ToDoList]] (for all users) toolkit scripts for you to add gadget at [[MediaWiki:Gadgets-definition]] to create utilities that make it easier for you to work with the sysop toolset, hope it's useful to you and to tlwiki :) hehe. [[Tagagamit:Như Gây Mê|<span style="color:orange;"><strong>Halley</strong></span>]] [[Philippines|<span style="color:#00bbe6;"><strong>^{luv Filipino ❤}</strong></span>]] 05:10, 13 Mayo 2025 (UTC) :::{{ping|Như Gây Mê}} Paumanhin sa huli nang sagot. Sa aking pagrepaso sa mga nirerekomenda mong gadyet, mukhang hindi siya pamantayang gadyet na nilalagay sa mga ibang wikang bersyon ng Wikipedia, at nag-aalangan akong ilagay siya. Kung nais mo pang isulong na ilagay siya dito sa Wikipediang Tagalog, minumungkahi ko na hingin ang payo ng ibang tagagamit sa pamamagitan ng paglalagay ng paskil sa [http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Kapihan&action=edit&section=new Kapihan], ang pampamayang usapan dito Wikipedia Tagalog. Maraming salamat. (''Sorry for the late reply. Upon reviewing the gadgets you recommended, it doesn't seem like they are standard gadgets included in other Wikipedia language versions, and I'm hesitant to include them. If you still want to pursue including them here on the Tagalog Wikipedia, I suggest you ask for other users' advice by posting in [http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Kapihan&action=edit&section=new Kapihan], the community discussion forum here on Wikipedia Tagalog. Thank you very much.) --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 06:20, 19 Mayo 2025 (UTC) == [[Talaan ng mga laro sa Game Boy Advance]] == Pakibura ang ''redirect'' na ito para malipat ko po ang [[Listahan ng mga Game Boy Advance game]] sa nabanggit na pamagat. Salamat po ''in advance''. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 05:12, 3 Hunyo 2025 (UTC) :Ako na lamang ang naglipat. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 05:16, 3 Hunyo 2025 (UTC) == Kailangan ko ng mungkahi == Kumusta @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] Kailangan ko ng iyong tulong, o magmungkahi kung sino ang maaari kong kontakin. Isinulat ko ang draft ng isang artikulo, tungkol sa isang sikat na artistang Italyano. https://tl.wikipedia.org/wiki/Tagagamit:PamelaBertaccini/burador Sa aking palagay ay handa na itong gawing opisyal, ngunit nais ko muna ang iyong opinyon. Hinihintay ko ang iyong mabait na tugon, maraming salamat. (Gayundin, sa palagay ko ay hindi ako awtorisadong ilipat ang pahina, dahil kamakailan lamang ako ay sumali sa Wikipedia ng Pilipinas). [[Tagagamit:PamelaBertaccini|<span style="font-family: 'Futura LT Pro Light', Futura, sans-serif; text-shadow: 1px 1px 2px #a5a5a5; font-size:110%; color:#01b30e">'''PamelaBertaccini'''</span>]] 10:57, 11 Hunyo 2025 (UTC) :Hi {{ping|PamelaBertaccini}}, maraming salamat sa mensahe mo. May mga ilang isyu sa ''manual of style'' tulad ng kailangang naka-italiko ang gawang sining at hindi na kadalasang sinasalin kung wala namang opisyal na salin sa Tagalog. Halimbawa, Manifesto ng Neo-Cave Art -> ''Manifesto of Neo-Cave Art''. Kailangan din isalin ang mga banyaga (o Ingles) na salita tulad ng "Prehistory" na maaaring isalin bilang "prehistorya" o "bago ang kasaysayan" na mas katutubo. Marami pang mga banyagang salita sa arikulo mo, pakisalin na lamang. Tingnan ang [[Wikipedia:Pagsasalinwika]] at baka makatulong sa iyo. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:39, 12 Hunyo 2025 (UTC) ::Maraming salamat @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] ::Nagawa ko na ang lahat ng iminungkahi mo at sana ay maayos na ang page ngayon. ::https://tl.wikipedia.org/wiki/Tagagamit:PamelaBertaccini/burador ::Maaari mo bang tingnan kung handa na itong ilipat? Salamat muli sa iyong kabaitan. [[Tagagamit:PamelaBertaccini|<span style="font-family: 'Futura LT Pro Light', Futura, sans-serif; text-shadow: 1px 1px 2px #a5a5a5; font-size:110%; color:#01b30e">'''PamelaBertaccini'''</span>]] 09:00, 12 Hunyo 2025 (UTC) :::May mga salitang Ingles pa rin na hindi nakasalin. Marami ito. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 14:54, 12 Hunyo 2025 (UTC) ::::Hi @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] Oo, dahil maraming pamagat ng mga gawa at eksibisyon (halos kalahati) ang may orihinal na pamagat sa Ingles (at hindi sa Italyano) at dahil mga pamagat ang mga ito, iniwan ko ang mga ito sa kanilang orihinal na wika. ::::Kaya paano ko ito dapat gawin? Isasalin ko ba? Pero sa pangkalahatan, hindi isinasalin ang mga pamagat ng mga eksibisyon at mga gawa. Sabihin mo sa akin, salamat. [[Tagagamit:PamelaBertaccini|<span style="font-family: 'Futura LT Pro Light', Futura, sans-serif; text-shadow: 1px 1px 2px #a5a5a5; font-size:108%; color:#01b30e">'''Pamela Bertaccini'''</span>]] 16:43, 12 Hunyo 2025 (UTC) :::::Oo, hindi nga sinasalin ang mga pamagat ng eksibisyon. Sinabi ko na sa 'yo na di na kailangang isalin 'yun. Ang sinasabi ko ay 'yung mga salita tulad ng "Prehistory", "zoomorphic" at "anthropomorphic" na maaring isalin bilang "bago ang kasaysayan", "soomorpiko", at "antromorpiko". Marami pang ibang Ingles na salita, paki-tingin na lamang. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 09:07, 13 Hunyo 2025 (UTC) ::::::@[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] Tama ka — marami pa ring maling salita sa teksto noon. May ilang salita na nanatili sa Ingles o isinalin nang hindi tama (hindi sa pinakamahusay na paraan). Ngayon, dapat ay maayos na talaga ang teksto. Maaari mo bang tingnan kung ayos na ito? At kung ayos na nga, ikaw ba ang naglilipat ng pahina, o ako ang dapat gumawa nito? [[Tagagamit:PamelaBertaccini|<span style="font-family: 'Futura LT Pro Light', Futura, sans-serif; text-shadow: 1px 1px 2px #a5a5a5; font-size:105%; color:#01b30e">'''Pamela Bertaccini'''</span>]] 14:28, 13 Hunyo 2025 (UTC) :::::::Mayroon pa rin pero kaunti na lamang. Ito pa ang dapat isalin: ::::::::nag-explore -> sumubok ::::::::53rd -> ika-53 ::::::::Castellana Caves -> mga Yungib ng Castellana ::::::Kapag okay na, ako na ang maglilipat. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 08:59, 15 Hunyo 2025 (UTC) :::::::@[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] Salamat muli sa iyong suporta. Sinunod ko ang iyong mungkahi at binago ang mga salitang kailangang baguhin. Mananatili akong available kung mayroon ka pang mapansin na kailangang baguhin. Salamat. [[Tagagamit:PamelaBertaccini|<span style="font-family: 'Futura LT Pro Light', Futura, sans-serif; text-shadow: 1px 1px 2px #a5a5a5; font-size:105%; color:#01b30e">'''Pamela Bertaccini'''</span>]] 09:33, 15 Hunyo 2025 (UTC) == You're invited: Feminism and Folklore Advocacy Session – June 20! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> Hello {{PAGENAME}} [[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]] We are pleased to invite you to an inspiring session in the Feminism and Folklore International Campaign Advocacy Series titled: 🎙️ Documenting Indigenous Women’s Wisdom: The Role of Grandmothers and Elders<br> 🗓 Friday, June 20, 2025<br> ⏰ 4:00 PM UTC<br> 🌍 Online – [https://us06web.zoom.us/j/86470824823?pwd=s7ruwuxrradtJNcZLVT9EyClb8g7ho.1 Zoom link]<br> 👤 Facilitator: Obiageli Ezeilo (Wiki for Senior Citizens Network)<br> Join us as we explore how the oral teachings of grandmothers and elders preserve cultural heritage and influence today’s feminist movements. Learn how to document these narratives using Wikimedia platforms! 🔗 Event Page & Details: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Documenting_Indigenous_Women%E2%80%99s_Wisdom:_The_Role_of_Grandmothers_and_Elders This session includes:<br> ✔️ A keynote presentation<br> ✔️ Story-sharing interactive segment<br> ✔️ Q&A + tools for documenting women’s wisdom on Wikimedia<br> We hope to see you there! Warm regards,<br> Stella<br> On behalf of Feminism and Folklore Team<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 23:49, 17 June 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> :''Thanks for the invite! It’s midnight in my time zone, and I have an early commitment the next day, so I won’t be able to attend. I hope it goes well!'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:00, 18 Hunyo 2025 (UTC) == Feminism and Folklore 2025 - Local prize winners == [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, Congratulations on your outstanding achievement in winning a local prize in the '''Feminism and Folklore 2025''' writing competition! We truly appreciate your dedication and the valuable contribution you’ve made in documenting local folk culture and highlighting women’s representation on your local Wikipedia. To claim your prize, please complete the [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdONlpmv1iTrvXnXbHPlfFzUcuF71obJKtPGkycgjGObQ4ShA/viewform?usp=dialog prize form] by July 5th, 2025. Kindly note that after this date, the form will be closed and submissions will no longer be accepted. Please also note that all prizes will be awarded in the form of [https://www.tremendous.com/ Tremendous Vouchers] only. If you have any questions or need assistance, feel free to contact us via your talk page or email. We're happy to help. Warm regards, [[:m:Feminism and Folklore 2025|FNF 2025 International Team]] ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 10:20, 21 Hunyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&oldid=28891702 --> :{{Done}}. ''I already finished filling out the form. Thanks.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:42, 23 Hunyo 2025 (UTC) == Patulong sa paglipat == Magandang araw po Jojit. Pakilipat po ng [[pananalig ng sari]] patungo sa mas ginagamit na salin nito na [[teorya ng kategorya]]. Sa kasalukuyan, isang redirect ang teorya ng kategorya doon sa pananalig ng sari. Salamat po. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 00:05, 23 Hunyo 2025 (UTC) :{{Done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:09, 23 Hunyo 2025 (UTC) ::Magandang araw ulit po. ::Palipat rin po pala ng [[pagsakop sa lagusan ng ihi]] patungong [[impeksiyon sa daanan ng ihi]]. Per sa mga sanggunian na nakita ko sa net, ito ang ginagamit na salin para sa UTI (sources: [https://www.kidneyeducation.com/Filipino/Impeksiyon-sa-Daanan-ng-Ihi/997 Kidney Education], [https://www.chcrr.org/tl/patient-education/what-is-a-urinary-tract-infection-uti/ CHCRR], at maging [https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/6/24/tv-patrol-mulberry-picking-patok-sa-arayat-pampanga-2029 ABS-CBN]). Salamat po ulit. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 06:09, 25 Hunyo 2025 (UTC) :::{{done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 06:20, 25 Hunyo 2025 (UTC) == Abuse filter == Hi Jojit fb, can I ask if the [[Natatangi:Talaan_ng_pansala/8]] is currently including blocking edits with the word "larendo valdez" in the edit summary? As I still see LTA can still cause vandalism without being blocked by this filter. [[Tagagamit:Như Gây Mê|<span style="color:orange;"><strong>Halley</strong></span>]] [[Philippines|<span style="color:#00bbe6;"><strong>^{luv Filipino ❤}</strong></span>]] 10:29, 23 Hunyo 2025 (UTC) : Btw, if your filter doesn't already have this LTA blocking syntax, I can send you this one:<syntaxhighlight lang="css"> ccnorm("larendo Valdez") in ccnorm(SUMMARY) </syntaxhighlight> [[Tagagamit:Như Gây Mê|<span style="color:orange;"><strong>Halley</strong></span>]] [[Philippines|<span style="color:#00bbe6;"><strong>^{luv Filipino ❤}</strong></span>]] 12:36, 23 Hunyo 2025 (UTC) ::{{ping|Như Gây Mê}} Maraming salamat sa pag-abiso! Maaari bang magbigay ka ng mga halimbawa ng kamakailang bandalismong "larendo valdez" na nalusutan ng pansalang ito? (''Thanks for the heads up! Can you provide examples to the recent "larendo valdez" vandalism that bypassed this filter?'') --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 00:16, 24 Hunyo 2025 (UTC) ::: @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] [https://tl.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Google_Play_Music&curid=324213&diff=2165898&oldid=2165897 recent example here] [[Tagagamit:Như Gây Mê|<span style="color:orange;"><strong>Halley</strong></span>]] [[Philippines|<span style="color:#00bbe6;"><strong>^{luv Filipino ❤}</strong></span>]] 00:21, 24 Hunyo 2025 (UTC) ::::Salamat {{ping|Như Gây Mê}}! Naaayos ko na ang pansala. (''Thanks Như Gây Mê! Fixed the filter.'') --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 00:34, 24 Hunyo 2025 (UTC) == [[Natatangi:Mga ambag/240B:253:3460:9300:71D0:A8FD:629:EF5B|240B:253:3460:9300:71D0:A8FD:629:EF5B]] == Hi Jojit, can you block this IP. The IP above continuously copying and pasting template content of another article into unrelated articles. [[Tagagamit:Như Gây Mê|<span style="color:orange;"><strong>Halley</strong></span>]] [[Philippines|<span style="color:#00bbe6;"><strong>^{luv Filipino ❤}</strong></span>]] 11:45, 28 Hunyo 2025 (UTC) :{{done}} (''Done.'') --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:53, 29 Hunyo 2025 (UTC) == Patulong po sa isyu ng isang artikulo == Magandang araw po may mga isyu po ang artikulong "[[Katutubong relihiyong Tagalog]]. May ipinasok po na nilalaman partikular na po dun sa "'''Mga Makabagong Diwata at mga mitolohikal na bathala."''' Kwestyunable po ang mga nilagay na mga makabagong bathala dahil walang malinaw na batayan na bahagi sa kasaysayan ito ng paniniwalang Tagalog. Kahit sa konteksto ng mitolohiya, hindi po ito pasok kung hindi ito naging bahagi ng pananampalataya nila. Tinanong ko na rin po kung anong katibayan— kagaya ng tala sa kasaysayan at antopolohikal na katibayan sa mga nilagay na pigura, ngunit wala pong nailatag na maayos na pagpapatibay. Halimbawa: '''*Dumangan-''' yung sanggunian po ay walang kinalaman dahil tungkol sa '''Capital House Investment Management Ltd,''' '''*Mayari-''' ito po ay kwestiyonable dahil wala pong katibayan na naging bahagi ito ng paniniwalang Tagalog bilang Diyos ng buwan. Ang akda po ni Jocano ay di-mapagkakatiwalaan dahil wala itong nailatag na katibayan kung bahagi talaga ito ng paniniwalang Tagalog. Iba po ang sinasabi ng mga ibang tala sa kasaysayan kagaya ng Vocabulario de lengua Tagala at Boxer Codex '''*Lakapati-''' ito po ay hindi makabago, parte talaga ito kasaysayan ng paniniwalang Tagalog, samakatuwid mali pong sabihin na makabago ito, dahil bahagi talaga ito ng katutubong paniniwala. '''*Apolaki-''' ito po ay sa Pangasinan. Walang malinaw na tala sa kasaysayan kung bahagi ito ng paniniwalang Tagalog. Sa tingin ko po, mas maigi pong burahin na lang ito dahil sa kawalan ng katiyakan at pagpapatibay. At saka, ang paksa po ng artikulo ay Katutubong relihiyong Tagalog. Yung mga makabagong Diyos po ay mas bagay na tituluhan na "Mga Kamakailang Literaryong Imbensyon” o “Kalituhan sa Modernong Panahon". Nakaka-mislead po kasi ang nilalaman na iyon kung ihahalo sa katutubong buhay-relihiyon ng Tagalog, lalo na po kung walang malinaw na katibayan. Salamat po. [[Tagagamit:MysticWizard|MysticWizard]] ([[Usapang tagagamit:MysticWizard|kausapin]]) 23:07, 8 Agosto 2025 (UTC) :Binabandalismo nya yung pahina. Una Binura nya yung Mga Sinaunang mga bathala, pagtapos binura mo yung mga maka "Mga Makabagong Diwata at mga mitolohikal na bathala. parehong tama ang mga lumang diyos at mga bagong diyos, kaya kita ni re reklamo badalismo ginagawa mo eh. Ang linaw linaw magkaiba yung mga Sinaunang bathala at diwata ng mga Tagalog, saka yung mga Makabagong mitolohikal. pareho mo binura sa magkaibang pagkakataon. Binandalismp mo yung pahina. Tignan nyo pa eh [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 23:44, 8 Agosto 2025 (UTC) == Badalismo pa Block po ng Vandal == Magandang Araw po, paki double check and block po si [[Tagagamit:MysticWizard]] yung mga edit po nya vandalismo. Sinilip ko yung mga edit nya mali mali yung nilalagay nya tas marami siyang binubura. Tignan nyo po yung editing history nya mula [[Katutubong relihiyong Tagalog]] hangang sa [[Babaylan]] pati narin sa [[Kasariang sariling pagpapakilanlan]] at marami pang iba, gumagamit siya ng chatgpt para ibahin yaong artikulo at malakas ang POV at homophobikong pananaw sa mga artikulo. paki sundan po yung mga edit nya. makikita ninyo puro sya bandalismo at POV pagdating sa mga artikulong may kasarian. Patuloy pong gumagawa ng bandalismo at mukhang palagi niyang tinatarget yung mga pahina ng pag tungkol sa kasarian at sekswalidad. Paharang po nito. double check po ninyo Salamat po.[[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 13:32, 9 Agosto 2025 (UTC) == Patulong sa paglipat == Magandang gabi po, {{ping|Jojit fb}} Palipat po sana ng [[Kapuluan ng Kaláyaan]] (na may tuldik sa ikalawang ''a'') patungo sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (walang tuldik). Hindi po kasi ginagamit sa karaniwang diskurso yung may tuldik, at mukhang nagawa po yata ito ng naglipat kanina bilang pang-iwas sa error sa paglipat dulot ng teknikal na restriksiyon. Sana po ay maaksyunan agad sa libreng oras niyo. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 13:34, 9 Agosto 2025 (UTC) :{{ping|GinawaSaHapon}} {{done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 07:37, 11 Agosto 2025 (UTC) == Vandalism == * {{pagelinks|Saging}} Hi @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]], have a nice day. Could you please check the page history of [[Saging]] and protect this page to prevent vandalism. It has added blatant arbitrarily and unsourced content (see his contributions here: [[special:contribs/136.158.79.146|136.158.79.146]] and [[special:contribs/112.206.250.216|112.206.250.216]]). Thanks! - [[Natatangi:Mga ambag/131.226.106.29|131.226.106.29]] 10:05, 10 Agosto 2025 (UTC) :Hinarang muna ang mga di nakarehistrong tagagamit. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 07:43, 11 Agosto 2025 (UTC) == Block vandalism == Hi Jojit, can you please block [[Tagagamit:Holobungasixgorillion]]. This account is only for vandalism. Thanks! [[Tagagamit:Như Gây Mê|<span style="color:orange;"><strong>Halley</strong></span>]] [[Philippines|<span style="color:#00bbe6;"><strong>^{luv Filipino ❤}</strong></span>]] 11:02, 11 Agosto 2025 (UTC) :+ [[Tagagamit:MNSQPC]] [[Tagagamit:Như Gây Mê|<span style="color:orange;"><strong>Halley</strong></span>]] [[Philippines|<span style="color:#00bbe6;"><strong>^{luv Filipino ❤}</strong></span>]] 11:04, 11 Agosto 2025 (UTC) :{{done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:27, 12 Agosto 2025 (UTC) == Palipat po ulit == Magandang gabi, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. Palipat po ng [[Suwesya(Sweden)]] patungo sa [[Suwesya]]. May nagkamali na naman po kasi sa paglipat. Salamat po. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 13:45, 15 Agosto 2025 (UTC) :Ok na po pala. Nailipat na po ng isang admin. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 00:58, 16 Agosto 2025 (UTC) ::Binura ko na lamang 'yung [[Suwesya(Sweden)]] dahil hindi balido. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:28, 17 Agosto 2025 (UTC) == Pagbubura == Bakit binubura ng mga artikulo na ginagawa ko ulit para sa astronomiya? [[Tagagamit:XiAndromedae|XiAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:XiAndromedae|kausapin]]) 04:08, 26 Agosto 2025 (UTC) :Wala namang naburang ginawa mo. Tingnan ito [https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Naburang_mga_ambag/XiAndromedae], salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:11, 26 Agosto 2025 (UTC) ::Pasensya na pero pag may ginagawa akong artikulo may nakikita ako "binura ni Jojit FB" at pumupunta sa Tagagamit artikulo mo. [[Tagagamit:XiAndromedae|XiAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:XiAndromedae|kausapin]]) 04:17, 26 Agosto 2025 (UTC) :::Wala din napuntang artikulo sa Tagagamit namespace ko. Tingan ito [https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Talatuntunan_ng_unlapi?prefix=Jojit+fb%2F&namespace=2], salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:20, 26 Agosto 2025 (UTC) ::::Pakitukoy na lang 'yung pangalan ng artikulo. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:22, 26 Agosto 2025 (UTC) ::::Pag ginagawa ko si Titania, nakikita ko na pag umulit kay sa pag-aalis ko sa app May nakikita ako bago pumunta sa editing ::::Pasensya kung hindi, nakikita ko lang ito sa lahat na artikulo na nagawa ko pag pupunta doon ulit. [[Tagagamit:XiAndromedae|XiAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:XiAndromedae|kausapin]]) 04:23, 26 Agosto 2025 (UTC) :::::''Sorry'', medyo hindi ko naintindihan 'yung sinabi mo. Pero kung ang tinutukoy mo na [[Titania]], wala pa ang artikulong ito at di naman ito nabura kailanman. Tingnan ito [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Tala/delete&page=Titania], salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:34, 26 Agosto 2025 (UTC) ::::::kaya nga, ang <nowiki>[[Titania (buwan)]]</nowiki> ay ginagawa ko habang inilagay ko ang comment, pasensya pero nakikita lang ang pangalan mo doon sa artikulo habang ginagawa siya kanina. [[Tagagamit:XiAndromedae|XiAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:XiAndromedae|kausapin]]) 04:48, 26 Agosto 2025 (UTC) :::::::Ah ok, nakuha ko na. 'Yung [[Titania (buwan)]], nabura ko 'yan noong 2019 pa. At binura ko 'yung nakaraang bersyon niyan bago ang 2019. Ang dahilan ay dahil walang sapat na impormasyon sa matagal na panahon, ayon sa [[WP:BURA]] B1. ''Actually'', 'yang bagong likha mo dapat sa [[Titania]] dapat dahil wala namang ibang artikulo dito sa Wikipediang Tagalog na Titania. Teka, ilipat ko. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 05:14, 26 Agosto 2025 (UTC) ::::::::Paano mo inilipat ang pangalan ng Artikulo? [[Tagagamit:XiAndromedae|XiAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:XiAndromedae|kausapin]]) 05:26, 26 Agosto 2025 (UTC) :::::::::Mayroong link na "Ilipat" sa "Mga kagamitan" na matatagpuan sa kanang bahagi kung nasa desktop/computer/laptop ka. Para sa dokumentasyon, tingnan ito [[:en:Wikipedia:Moving a page]]. Wala pang katumbas 'yan sa Tagalog, pero 'yung konsepto, pareho lang. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 05:38, 26 Agosto 2025 (UTC) == Posibleng kaso ng bandalismo == Magandang hapon po @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. Ngayong hapon po, sunod-sunod na nag-edit si [[Tagagamit:Derk29]] ng mga walang katuturang edit (puro mga espasyo) mula 11:35 ng umaga hanggang 17:18 ng hapon. Hindi ako sigurado kung isang kaso ito ng bandalismo, pero pasok ito sa spamming. Baka kagagawan ng isang automated script lalo na't halos magkakasunod-sunod ang pasok ng edit. Sana magawan agad ng paraan, napo-pollute ang Recent changes dahil dito e. Espekulasyon ko lang, pero nagpapadami yata ng edit count. Salamat. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 09:39, 2 Setyembre 2025 (UTC) :Binigyan ko na siya ng babala sa kanyang usapang pahinang tagagamit. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 08:10, 3 Setyembre 2025 (UTC) == [[:en:WP:EDITWAR|Digmaan ng pag-edit]] == May nangyayaring [[:en:WP:EDITWAR|digmaan sa pag-edit]] (WP:EDITWAR) sa mga artikulong ito: [[Kara David]], [[Kyla]], [[Katrina Velarde]], [[Golden Cañedo]], [[Connie Sison]], at [[Allona]]. Ang anonymous user na ito ay blinock ng isang global sysop [https://tl.m.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_ambag/~2025-27236-37] at ni Waykurat [https://tl.m.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_ambag/~2025-26682-35] dahil sa pagbabandalismo o mga kwestyonableng edit. Hinihiling ko po sana na '''taasan ang proteksyon ng mga pahinang nabanggit''' dahil ito po ang palaging binibisita ng "offending" user. Kahit ilang beses na po siyang nasabihan sa talk page at na-block, gumagamit pa rin siya ng isang di-malinaw na edit summary tulad ng "Oo Nga" at tila nakakatakas po sa mga restriksyon. [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] ([[Usapang tagagamit:AsianStuff03|kausapin]]) 23:45, 1 Oktubre 2025 (UTC) :Ang offending user ay patuloy pa ring nakikipagdigma ng edit (WP:EDITWAR) sa nabanggit na mga artikulo [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] ([[Usapang tagagamit:AsianStuff03|kausapin]]) 00:42, 3 Oktubre 2025 (UTC) ::Naprotekta ko na ang mga pahinang nabanggit mo at gumawa rin ako ng restriksyon sa paglalagay sa ''edit summary''. Salamat sa pag-ulat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:14, 3 Oktubre 2025 (UTC) :::Pabago-bago pala tagagamit po nila. Kamakailan po ay nanira sila sa mga pahina ng [[Regine Angeles]] at [[Rachelle Ann Go]]. Ito po yung isa niyang tagagamit: ‎[[Natatangi:Mga ambag/~2026-19445-27|<bdi>~2026-19445-27</bdi>]]. Ka-iba po ang gumagamit pa rin siya ng isang di-malinaw na edit summary tulad ng "Ayos" niya. [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2026-19686-31|&#126;2026-19686-31]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2026-19686-31|talk]]) 11:20, 30 Marso 2026 (UTC) ::::Nakaprotekta na ang mga pahinang nabanggit. Di ko mailalagay sa ''abuse filter'' 'yang "Ayos" dahil karaniwang salita 'yan. Magbantay na lamang tayo sa mga pahina. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 12:58, 30 Marso 2026 (UTC) == Tinatanggal [[:Tagagamit:Tina wavv]] == Kamusta, sir @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]].... Mangyaring tanggalin ang mga pahina sa pag-redirect [[:Tagagamit:Tina wavv]] dahil mayroong pag-redirect sa mga hindi umiiral na pahina. Maraming salamat.... [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2025-29684-31|&#126;2025-29684-31]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2025-29684-31|talk]]) 16:07, 22 Oktubre 2025 (UTC) :ang Wavv ay tinatag noong nakaraang taon at naging parte ng live stream ng NASA para sa Solar Eclipse. Ang Wavv AI Music ay ginamit din sa Noke Mall, games at mga events lalo na sa tech week ng San Francisco, California. Ang Wavv AI Music ay may mga sponsorship din para sa darating na taon at kasalukuyang kausap ang Netflix, Roblox at Youtube para sa partnership program. [[Tagagamit:Tina wavv|Tina wavv]] ([[Usapang tagagamit:Tina wavv|kausapin]]) 20:21, 22 Oktubre 2025 (UTC) ::Replying in English: No independent media coverage from a quick Google search, failing [[:en:WP:NOTABILITY|Wikipedia's notability guideline]]. Basing from the [[Wavv]] article itself, it is moreso promotional than an encyclopedic one. Some of the sources used were down such as this one [https://globalleadersinstitute.org/arts-prize-2025] and this one [https://www.benzinga.com/pressreleases/25/09/n39104435/wavv-ai-music-innovation]. I'm not even sure if the article is overall AI generated and spewing "hallucinations". [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] ([[Usapang tagagamit:AsianStuff03|kausapin]]) 00:30, 23 Oktubre 2025 (UTC) :Salamat sa pag-ulat ''anon user'' at sa pagtugon mo [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]]. Nabura ko na ang parehong pahinang tagagamit at 'yung artikulo mismo. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:49, 23 Oktubre 2025 (UTC) ::Magandang araw, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. ::Bumalik na naman yung Tina wavv at ginawa muli yung artikulo, sa ilalim ng pangalang [[Wavv AI]]. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 00:59, 24 Oktubre 2025 (UTC) :::Salamat sa pag-ulat. {{done}} Nabura na. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:02, 24 Oktubre 2025 (UTC) == Request == Hello, Jojit fb. Can you translate and rename the English title [[Jerusalem Light Rail]] into Tagalog? Israel is not an English-speaking country and English is not an official language in Israel. Yours sincerely, [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2025-34052-15|&#126;2025-34052-15]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2025-34052-15|talk]]) 14:59, 17 Nobyembre 2025 (UTC) :''Thanks for your message. Somebody already renamed it.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 01:08, 18 Nobyembre 2025 (UTC) == Translation request == Hello, Jojit fb. Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Tagalog Wikipedia? It does not need to be long. Yours sincerely, [[Tagagamit:Kurcke|Kurcke]] ([[Usapang tagagamit:Kurcke|kausapin]]) 21:12, 18 Nobyembre 2025 (UTC) :''Sorry, I have other priorities in this wiki, and most likely I can't fulfill your request. You may request it to the [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Kapihan&action=edit&section=new Community Notice Board]. Thanks.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 05:28, 19 Nobyembre 2025 (UTC) ::Hello, Jojit fb. ::I understand. Thank you for the advice. ::Yours sincerely, [[Tagagamit:Kurcke|Kurcke]] ([[Usapang tagagamit:Kurcke|kausapin]]) 07:20, 19 Nobyembre 2025 (UTC) == Bakit maraming bandalismo == Bakit maraming bandalismo sa Wikipedia [[Tagagamit:TFFA-4460|TFFA-4460]] ([[Usapang tagagamit:TFFA-4460|kausapin]]) 07:21, 3 Disyembre 2025 (UTC) :Maraming dahilan ang bandalismo sa Wikipedia. Pangunahin dito ang pagiging bukas nito at maaaring baguhin ninuman ang ilang mga pahina. Pangalawa, kakaunti lamang ang mga boluntaryong patnugot o ''editor'' na nagbabantay sa mga artikulo, at hindi sa lahat na oras, may magpapanumbalik ng mga binandalong pahina. Ang iba pang dahilan ay pagsubok (o ''testing'') lamang, nagpapansin, hindi sinasadyang pagkakamali, at magkaroon ng disrupsyon sa Wikipedia bukod sa iba pang dahilan. Salamat sa tanong mo. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 08:02, 3 Disyembre 2025 (UTC) == Maikling deskripsyon == Maligayang Pasko Jojit! Kahit paPasko na nag-aambag parin tayo dito sa Tagalog Wikipedia! Napakadakila ng ginagawa natin para sa sarili nating wika! May hiling ako; maari ba na malagay rin sa PC bersyon ng Wikipedia Tagalog ang mga maikling deskripsyon kahit pa nabuksan na ang akda? Dahil sa kasalukuyan, nasa hanapan lang ng Wikipedia Tagalog sa PC ang mga maikling deskripsyon, di tulad sa mobile bersyon at sa Wikipedia Ingles na sa pareho mayron. Pinapangako kong lubhang makakatulong tong pagbabagong to sa pagsasalamuha ng mga tao sa Wikipedia Tagalog. Salamat Jojit! [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 12:10, 24 Disyembre 2025 (UTC) :Maligayang Pasko din sa iyo {{ping|Cloverangel237}} Dinagdag ko na 'yung gadget para sa maikling deskripsyon. Maaari mo siyang paganahin sa pagpunta sa [https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_nais#mw-prefsection-gadgets Mga nais mo > Mga gadyet (kasangkapan)] at i-tsek ang Shortdesc helper at I-''save'' ang iyong kagustuhan. Kapag nagawa mo na iyon, makikita mo na ang mga maikling deskripsyon sa mga artikulo, at kung wala pa, puwede kang magdagdag. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 07:53, 25 Disyembre 2025 (UTC) ::Salamat sa pagtupad ng hiling ko, Jojit! Pagpalain ka sana ngayong bagong taon! [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 10:05, 28 Disyembre 2025 (UTC) :::Walang anuman. Pagpalain ka din ngayong bagong taon! :-) --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 22:54, 28 Disyembre 2025 (UTC) == Pagkonekta sa isang artikulo == Malapit na ang 2026 sapagkat wala pa akong magawa na artikulo dahil ang [[Bunganga (heolohiya)]] ay wala pa ring translation button dahil hindi ko kaya ma-edit ang [[wikidata:Q55818|impact crater sa Wikidata]] kasi naprotektahan. Sana maikonekta mo ang artikulo na iyon dahil kaya mo iyata ikonekta sila. '''{{font color|#00C080|Maligayang bagong taon!}} ''' [[Tagagamit:XiAndromedae|{{font color|#0080FF|XiAndromedae}}]] ([[Usapang tagagamit:XiAndromedae|kausapin]]) 00:43, 31 Disyembre 2025 (UTC) :Salamat sa mensahe mo. Pinalawig ko muna ang artikulo mo at ikonekta sa [[wikidata:Q3240715|crater]] imbis sa [[wikidata:Q55818|impact crater]] dahil "bunganga" (''crater'') lamang ang ginawa mong pamagat at hindi "bunganga dulot ng banggaan" (''impact crater''). Manigong bagong taon din sa iyo! :-) --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:22, 31 Disyembre 2025 (UTC) == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear {{BASEPAGENAME}}, We are pleased to invite you to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and women. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support *For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. * Join the office hours on 23 January 2026 and connect with the international Team. ([[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|sign up now]]) If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp;[[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 16:31, 18 Enero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&oldid=29949330 --> == Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers & Jury == Hello {{PAGENAME}}!, Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts! To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have: * Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]: * Started promoting the campaign within your community. * Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified. * Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community. === Internet & Childcare Support === Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]''' Requests submitted after this date will not be entertained. === Important Participation Guidelines === * Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers). * If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us. === Community Engagement === * Keep your community active and motivated throughout the campaign. * Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally. * In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''. Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊ Thank you for your collaboration! ''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.'' Feminism and Folklore International Team. –[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 05:17, 16 Pebrero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30083330 --> == Help == Hello, I recently created [[Pagpatay ng lahi sa Gaza|this]] article. Can you help me improve it? You said I know English. [[Tagagamit:جودت|جودت]] ([[Usapang tagagamit:جودت|kausapin]]) 17:15, 22 Pebrero 2026 (UTC) :''I will try to make improvements, but this is not my priority at the moment. You may want to ask someone from the [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Kapihan&action=edit&section=new Kapihan], the community notice board, where someone may be willing to help you. Thank you.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 01:55, 23 Pebrero 2026 (UTC) == Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, [[User:Tiven2240|Tiven2240]] on behalf of Feminism and Folklore International Team <nowiki>#WeTogether</nowiki> </div></div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 11:57, 11 Abril 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30391231 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:11, 28 Abril 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472482 --> == Maaari kang bumoto sa U4C election == <section begin="announcement-content" /> Kinoktak kita dahil bumoto ka dati sa eleksiyon ng [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Maaari kang bumoto sa kasalukuyang U4C election, na bukás ngayon at magsasara sa 2 Hunyo 2026. Basahin pa patungkol sa mga kandidato at ang eleksiyon dito sa [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|pahinang pang-eleksiyon sa Meta]], at doon ka rin makakapagboto. Importante ang pakikilahok dito sa pamamahala ng mga komunidad ng Wikimedia, at nakagagalak na iyong mapag-aralan ang mga kandidato at ang pagboto. -- Sa kooperasyon ng U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:16, 20 Mayo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569826 --> == Patulong sa paglipat == Magandang araw po @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. May naglipat kamakailan sa pahina ng Singapura papunta sa anyo na may diacritics ([[ Síngapúra]]). Pa-revert po sana pabalik sa Singapura o Singapore. Salamat po. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 01:17, 22 Mayo 2026 (UTC) :Update po. Nilipat po ulit ng user yung pahina patungong [[Singgapúr]]. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 02:21, 22 Mayo 2026 (UTC) :{{ping|GinawaSaHapon}} Ok na 'yung pahina. Nakaprotekta na rin ang paglipat. Salamat sa pag-ulat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:29, 23 Mayo 2026 (UTC) == Final Reminder: Submission of Local Winners for Feminism and Folklore 2026 == Dear Feminism and Folklore organiser, This is a friendly reminder that the deadline for submitting the names and details of your local winners for '''Feminism and Folklore 2026''' is '''5 June 2026'''. Please ensure that your community's [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|winner information]] is submitted before this date. Communities that do not provide their winner data by the deadline will unfortunately not be eligible for prize distribution, and the international organizing team will not be able to accommodate late submissions received after 5 June 2026. Thank you for your prompt attention to this matter and for your participation in the campaign. Best regards, '''Feminism and Folklore International Organizing Team''' --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:09, 3 Hunyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30627457 --> :''I have already completed that. By the way, I sent an email to your support address on May 13, 2026, but I have not received a response yet. Could you please check on its status? Thanks.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:54, 3 Hunyo 2026 (UTC) ejhefg8vq4sygf3ayr5nupsnvvowv68 0 2154 2210087 2168784 2026-06-02T15:47:05Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210087 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = Kaharian ng Kambodya | common_name = Kambodya | native_name = {{ubl|{{native name|km|ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|italics=off}}|{{small|{{transl|km|Preăh Réachéanachâkr Kâmpŭchéa}}}}}} | image_flag = Flag of Cambodia.svg | image_coat = Royal arms of Cambodia.svg | motto = {{lang|km|ជាតិ សាសនា ព្រះមហាក្សត្រ}}<br>{{transl|km|Chéatĕ, Sasnéa, Preăh Môhaksâtr}}<br />"Bansa, Relihiyon, Hari" | anthem = {{lang|km|បទនគររាជ}}<br>{{transl|km|[[Nokor Reach|Nôkôr Réach]]}}<br>"Kahariang Marilag"{{parabr}}{{center|[[File:United States Navy Band - Nokoreach.ogg]]}} | image_map = [[File:Location Cambodia ASEAN.svg|frameless]] | capital = [[Phnom Penh]] | coordinates = {{Coord|11|33|N|104|55|E|type:city|display=inline,title}} | largest_city = kabisera | languages_type = Wikang opisyal | languages = [[Wikang Khmer|Khmer]] | demonym = [[#Demograpiya|Kamboyano{{*}}Khmer]] | government_type = [[Unitaryong]] [[parlamentaryong]] [[elektikbong]] [[monarkiyang konstitusyonal]] | leader_title1 = [[Monarkiya ng Kambodya|Monarko]] | leader_name1 = [[Norodom Sihamoni]] | leader_title2 = [[Punong Ministro ng Kambodya|Punong Ministro]] | leader_name2 = [[Hun Manet]] | legislature = [[Parlamento ng Kambodya|Parlamento]] | upper_house = [[Senado ng Kambodya|Senado]] | lower_house = [[Pambansang Asembleya ng Kambodya|Pambansang Asembleya]] | sovereignty_type = [[Kasarinlan]] | sovereignty_note = mula sa {{flagicon|France}} [[Pransiya]] | established_event1 = Pagpapahayag | established_date1 = 9 Nobyembre 1953 | established_event2 = [[Republikang Khmer|Republika]] | established_date2 = 17 Marso 1970 | established_event3 = [[Demokratikong Kampuchea|Khmer Rouge]] | established_date3 = 17 Abril 1975 | established_event4 = [[Republikang Bayan ng Kampuchea|Republikang Bayan]] | established_date4 = 7 Enero 1979 | established_event5 = Transisyonal na Awtoridad | established_date5 = 30 Hunyo 1992 | area_km2 = 181,035 | area_rank = ika-88 | area_sq_mi = 69,898 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 2.5 | population_estimate = {{increaseNeutral}} 17,300,000 | population_census = | population_census_rank = 73rd | population_estimate_year = 2021 | population_estimate_rank = | population_census_year = | population_density_km2 = 87 | population_density_sq_mi = 211.8 | population_density_rank = 96th | GDP_PPP = $79.451&nbsp;billion | GDP_PPP_year = 2023 | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = $4,727 | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $26.628&nbsp;bilyon | GDP_nominal_year = 2019 | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_per_capita = $1,614<ref name=imf2 /> | GDP_nominal_per_capita_rank = | Gini = 36.0 <!--number only--> | Gini_year = 2013 | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.594 <!--number only--> | HDI_year = 2019<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_rank = 144th | currency = {{unbulleted list |[[Riel ng Cambodia|Riel]] (៛) ([[ISO 4217|KHR]])|[[Dolyar ng Estados Unidos]] ($) ([[ISO 4217|USD]]) ([[currency substitution|unofficial]])}} | utc_offset = +07:00 | time_zone = [[Indochina Time|ICT]] | calling_code = [[Telephone numbers in Cambodia|+855]] | cctld = [[.kh]] }} Ang '''Kambodya''' ({{lang-km|កម្ពុជា}}, <small>tr.</small> {{transl|km|Kâmpŭchéa}}), opisyal na '''Kaharian ng Kambodya''', ay bansang matatagpuan sa [[Tangway ng Indotsina]] sa [[Timog-Silangang Asya]]. Pinapaligiran ito ng [[Taylandiya]] sa hilagang-kanluran, [[Laos]] sa hilaga, [[Biyetnam]] sa silangan, at [[Golpo ng Taylandiya]] sa timog-kanluran. Sumasaklaw ito ng lawak na 181,035 km² at may populasyon na tinatayang 17 milyon mamamayan. Ang kabisera at pinakamalaking lungsod nito ay [[Phnom Penh]]. Dinodomina ng [[Ilog Mekong]] (kolokyal Khmer: Tonle Thom o "the great river"; tonle = ilog, thom = malaki) at ang [[Tonlé Sap]] ("the fresh water river"; "ang tubig-tabang na ilog") ang heograpiya ng Kambodya. Ang Tonlé Sap ang isa sa pangunahing pinagmumulan ng [[kalakal]] ng [[isda]]. Ang pagiging mababa sa heograpiya ay nangangahulugan na malaking bahagi ng bansa ay nakaupo malapit sa "below sea level", at ang pangunahing pinanggagalingan ng tubig mula sa ilog ng Mekong ay dumadaloy pabalik sa katabing Ilog ng Sap tuwing tag-ulan. [[Turismo]] at pananahi ang pangunahing industriya rito. Noong 2006, nalagpasan ng mga namumuhunang dayuhan ang 1.7 [[milyon]] na marka. Noong 2005, nadiskubre ang deposito ng [[langis]] at natural na [[langis]] sa mga baybayin malapit sa palugit ng Taylandiya, at kapag nasimulan ang pagmina nito sa taong 2009 o 2010, ang kikitain sa pagmina nito ay siguradong may malaki at taos na epekto sa kinabukasan na ekonomiya ng bansa. ==Etimolohiya== Ang K''ambodya'' ay tradisyonal na transliterasyon sa [[Wikang Ingles|Ingles]] mula sa [[Wikang Pranses|Pranses]] na ''Cambodge'', habang direktang transliterasyon naman ang ''Kampuchea'' ng mga mapagmahal sa wikang Khmer. Ang [[wikang Khmer|Khmer]] ''Kampuchea'' ay mula sa sinaunang kaharian ng Khmer na [[Kambuja]] (''Kambujadesa''). Sinaunang [[Sanskrit]] ang panganlang Kambuja o [[Kamboja]] ng mga [[Tribo ng Kambojas|Kambojas]], isang unang tribo sa Hilagang [[India]] na ipinangalan sa nakatuklas nito na si [[Kambu Svayambhuva]], na pinaniniwalaang may lahing [[Cambyses]]. Sa opisyal na [[Khmer alphabet#Styles|sulat Khmer Mul]], ang pangalan ng bansa [[Talaksan:Official name of Cambodia.png|150px]] ([[Khmer alphabet#Styles|regular na skripto]] [[Talaksan:Cambodia3.png|130px]]), ''Preahreachanachâk Kampuchea'', na ang ibig sabihin ay "Kaharian ng Kambodya". Kung susuriin ang salitang ito, kalakip dito ang: ''Preah-'' ("banal"); ''-reach-'' ("hari, royal", mula sa Sanskrit); ''-ana-'' (mula sa [[Wikang Pāli|Pāli]] ''{{IPA|āṇā}}'', "kawani, lakas, kapangyarihan", mula din sa Sanskrit ''{{IPA|ājñā}}'', ganoon din ang ibig sabihin) ''-châk'' (mula sa Sanskrit ''cakra'', na ang ibig sabihin ay "gulong", isang simbulo ng kapangyarihan at pamumuno). Ang pormal namang pangalang ginagamit sa mga okasyon tulad ng mga pananalita sa politika at mga programang pamamahayag ay [[Talaksan:Cambodia4.png|100px]] (regular na skripto [[Talaksan:Cambodia1.png|80px]]), ''Prâteh Kampuchea'', na literal na nangangahulugang "ang Bansa ng Kambodya". ''Prâteh'' ang pormal na salita na ang ibig sabihin ay "bansa". Ang kolokyal na pangalan ng salitang pangkaraniwang ginagamit ng mga Khmer ay [[Talaksan:Cambodia2.png|150px]], ''Srok Khmae'', na ang ibig sabihin ay "ang Lupain ng mga Khmer". Ang ''Srok'' ay isang [[Wikang Mon-Khmer|Mon-Khmer]] na salita na halos katumbas din ng ''prâteh'', ngunit ito ay hindi pormal. Isinusulat na may "r" sa dulo ng salitang ''Khmer'' ngunit ang huling "r" [[ponema]] ay nawawala sa karamihan ng kanilang mga katutubong wika noong ika-19 na siglo at ito ay hindi na binibigkas sa kontemporaryong pananalita. Simula ng kanilang kalayaan, ang opisyal na pangalan ng Kambodya ay binago ng makailang beses at lalo na sa kapanahunan ng kaguluhan, giyera at papalit-palit na gobyerno. * ''Kaharian ng Kambodya'' / ''Royaume du Cambodge'' sa ilalim ng pamamahala ng monarkiya mula 1953 hanggang 1970; * ''Republika ng Khmer'' / ''République Khmère'' (isang literal na pagkasalin ng [[Republika ng Pranses]]) sa ilalim ng pamamahala ng gobyerno ni [[:w:Lon Nol|Lon Nol]] mula 1970 hanggang 1975; * ''Demokratikong Kampuchea'' / ''Kampuchea démocratique'' sa ilalim ng komunistang pamamahala ng [[Khmer Rouge]] mula 1975 hanggang 1979; * ''Republika ng Mamamayang Kampuchea'' / ''République populaire du Kampuchea'' sa ilalim ng pamamahala ng tulungang gobyerno ng Biyetnam at Kambodya mula 1979 hanggang 1989; * ''Estado ng Kambodya'' / ''État du Cambodge'' (isang nutral na pangalan, habang dinidinig ang usapan kung ibabalik sa monarkiya) sa ilalim ng pamamahala ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] mula 1989 hanggang 1993; * ''Kaharian ng Kambodya'' / ''Royaume du Cambodge'' ginamit muli sa pagbalik ng monarkiya noong 1994 == Politika == Ang [[politika]] ng Kambodya ay pormal na naganap ayon sa [[konstitusyon]] ng bansa noong 1993, sa balangkas na parlyamento, representante ng demokratikong kaharian. Ang [[punong ministro]] ng ''Kambodya'' ang pinuno ng gobyerno, at ang pinagsanib na "multi-party system" ay pinamumunuan ng hari bilang pinuno ng estado. Ang Punong Ministro ay iniluluklok ng [[Hari]] sa pamamagitan ng payo at pagsang-ayon ng Pambansang Lupon (National Assembly); ang Punong Ministro at ang kanyang piling mga ministro ang nagpapatupad ng kapangyarihan sa gobyerno. Ang kapangyarihan ng Sangay ng Panghukuman ay ipinagkakaloob sa "executive" at sa dalawang grupo ng parlyamento, ang Pambansang Lupon ng ''Kambodya'' (National Assembly of ''Cambodia'') at ang [[Senado]]. Noong 14 Oktubre 2004, si Haring Norodom Sihamoni ay napili ng espesyal na [[Konseho]] ng 9 katao para sa [[trono]], kasama sa proseso ay ang mabilisang pagpapatupad pagkatapos ng surpresang pagbaba sa pwesto ni Haring [[Norodom Sihanouk]] (Ama ni Haring Sihamoni) isang linggo ang nakakalipas. Ang pagkapili kay Haring Sihamoni ay sinuportahan ni [[Punong ministro]] [[Hun Sen]] at ng Tagapagsalita ng Pambansang Lupon na si [[Prinsipe]] [[Norodom Ranariddh]] (kapatid ni Haring Sihamoni), na parehong miyembro ng konseho sa trono. Siya ay kinoronahan sa Phnom Penh noong 29 Oktubre. Ang monarkiya ay maka-simbulo lamang at hindi nakikihati sa pampolitika na kapangyarihan. Isang batikang mananayaw si Haring Norodom Sihamoni, nag-aral siya ng sayaw na [[ballet]] sa [[Ruso]] at wala pa siyang asawa hanggang ngayon. Magaling din siya sa wikang [[wikang Czech|Czech]] dahil matagal siyang tumira sa [[Republika ng Czech]] (kilala sa tawag na [[Czechoslovakia]]). Ayon sa mga balita ng [[BBC]], talamak ang kurupsiyon ng mga politiko sa ''Kambodya''<ref name="BBC3">BBC Asia-Pacific News (19 Setyembre 2005). [http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4183606.stm ''Corruption dents Cambodia democracy''.] Accessed 24 Hulyo 2006.</ref>, kasama dito umano ay ang mga tulong pinansiyal mula sa iba't-ibang pandaigdigang bansa lalo na sa [[Estados Unidos]] kung saan ang [[pera]] ay inililipat sa mga pansarili o personal na mga "accounts"<ref name="REUT">Reuters AlertNet (29 Mayo 2006). [http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/BKK237403.htm ''World Bank threatens $64 mln Cambodia aid freeze''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615051408/http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/BKK237403.htm |date=2006-06-15 }}. Accessed 24 Hulyo 2006.</ref>. Kurupsiyon din ang dahilan ng pagkakaroon ng malaking agwad sa mga kinikita o sweldo ng mga mamamayan nito.<ref name="BBCBUIS">BBC News (29 Mayo 2006). [http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/5027168.stm 'Corruption' curbs Cambodia cash.] Accessed 24 Hulyo 2006.</ref> == Mga rehiyon at lalawigan == {{Mapa ng Pagkakahating Administratibo ng Kambodya}} {| class="wikitable" align="right" style="width:53%" |- ! Munisipalidad (''Krong'') !! Lalawigan (''Khett'') !! Pulo (''Koh'') |- | [[Phnom Penh]] || Banteay Meanchey || Koh Kong |- |[[Sihanoukville]] (Kampong Som) || Battambang || Koh Polaway |- |Pailin || Kampong Cham || Koh Rong |- |Kep || Kampong Chhnang || Koh Rong Samlon |- | || Kampong Speu || Koh Sess |- | || Kampong Thom || Koh Tang |- | || Kampot || Koh Thass |- | || Kandal || Koh Thonsáy |- | || Koh Kong || Koh Traolach |- | || Kratié || Koh Treas |- | || Mondulkiri || |- | || Oddar Meancheay || |- | || Pursat || |- | || Preah Vihear || |- | || Prey Veng || |- | || Ratanakiri || |- | || [[Lalawigan ng Siem Reap|Siem Reap]] || |- | || Stung Treng || |- | || Svay Rieng || |} Nahahati sa 20 [[lalawigan]] (''khett'') at 4 na munisipalidad (''krong'') ang ''Kambodya''. Nahahati pa ito sa [[distrito]] (''srok''), kumunyon (''sangkat''), malalaking distrito (''khan''), at [[pulo]] (''koh''). Ang Phnom Penh ang may pinakamalaking populasyon na may kulang-kulang sa 2 milyon sa kabuuhang 15 milyong papulasyon ng bansa. Ang bulubunduking probinsiya ng Mondulkiri sa Hilagang-Silangan sa palugit ng [[Vietnam|Biyetnam]] ang pinakalapad ngunit pinakakaunti ang papulasyon.<ref>{{cite web | url = http://www.phnompenhtours.com/Mondulkiri.htm | title = Mondulkiri | publisher = Phnom Penh Tours | accessdate = 1 Setyembre 2006 | archive-date = 2016-06-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160616105037/http://www.phnompenhtours.com/Mondulkiri.htm | url-status = dead }}</ref> == Heograpiya == [[Talaksan:Phnom Penh Climate.png|right|thumbnail|400px|Klima ng Phnom Penh]] Ang ''Kambodya'' ay may lapad na 181,040 kilometro kuwadrado (69,900 milya kuwadrado), kaparte nito ang 800 kilometro (500 milya) na hangganan sa may [[Thailand|Taylandiya]] sa Hilagang-Kanluran, 541 kilometro (336 milya) sa [[Laos]] sa Hilagang-Silangan, at ang 1,228 kilometrong (763 milya) sa [[Vietnam|Biyetnam]] sa Silangan at Timog-Silangan. Ito ay may 443 kilometrong (275 milya) baybayin sa Golpo ng Taylandiya. Ang temperatura ay mula 10°–38&nbsp;°C (50°–100&nbsp;°F) ang Kambodya ay nakakaranas ng mga "tropical monsoon". Ang Timog-Kanlurang monsoon ay umiihip papasok at nagdudulot ng hangin na may kasamang tubig ulan mula sa Golpo ng Taylandiya at Dagat ng Indiya mula Mayo hanggang Oktubre, ang bansa ay nakakaranas ng pinakamalakas na ulan sa buwan ng Setyembre at Oktubre. Ang Hilagang-Silangang monsoon ang nagdudulot ng tag-init na panahon mula Nobyembre hanggang Marso na may pinaka-tuyot na panahon sa buwan ng Enero at Pebrero. == Transportasyon == [[Talaksan:Khmer Transport.jpg|thumbnail|Mga pasahero ng [[motorsiklo]] o "motodup" (''moto taxi'') sa Phnom Penh]] Dahilan sa sunod-sunod na [[digmaang sibil]] hanggang katapusan ng dekada 90, ang transportasyon ay higit na naapektuhan kahit na patuloy ang pagtanggap nito ng pondo at mga kagamitan sa pagpapa-unlad ng mga daanang pang-transportasyon mula sa gobyerno ng [[Rusya]]. Ang Kambodya ay mayroong dalawang linya ng riles ng tren na may lawig na 612 kilometro (380 milya). Ang linya ng riles ng tren ay nagsisimula sa kabisera nito hanggang sa Sihanoukville, Kampong Saom sa may timog bahagi ng bansa na malapit sa dagat, at meron ding mula Phnom Penh papuntang Sisophon (kadalasan ang biyahe ng tren dito ay hanggang Battambang lamang). Sa ngayon, iisang pampasaherong tren lang ang bumabyahe tuwing linggo mula Phnom Penh hanggang Battambang at pabalik. Ang nagsanga-sanga at dugtong-dugtong na mga ilog at lawa ng Kambodya ay isa ring importanteng bahagi sa makasaysayang kalakal ng bansa, kasama dito ang ilog ng [[Mekong]] at [[Tonle Sap]]. Ang ''Kambodya''ay may dalawang malalaking daungan ng barko, isa sa Phnom Penh at isa sa Sihanoukville at merong ding lima pang di-kalakihan. Ang Phnom Penh na matatagpuan sa kung saan ang ilog ng [[Bassac]], [[Mekong]] at [[Tonle Sap]] ay nagtatagpo ay ang kaisa-isang ilog na pwedeng daungan ng may bigat na 8,000 toneladang barko kapag tag-ulan at mga 5,000 toneladang barko naman kapag tag-tuyot. Kasabay ng unti-unting pag-unlad ng [[ekonomiya]] ng bansa ay ang pagdami ng mga sasakyang panlupa lalong-lalo na ang mga motorsiklo ngunit mas marami pa rin ang gumagamit ng bisikleta. Karaniwan na sa mga papaunlad pa lang na bansa, nakikitaan din ang ''Kambodya''ng pag-dami ng mga aksidenteng pangtrapiko.<ref>"Picking Up Speed: As Cambodia's Traffic Levels Increase, So Too Does the Road ''Death Toll''," ''The Cambodia Daily'', Sabado, Marso 9–10, 2002."</ref> Ang bansa ay mayroon labing-anim na paliparan: Phnom Penh International Airport sa Phnom Penh bilang pinakamalaki at ang pangunahing paliparan ng ''Kambodya''. Pumapangalawa dito ang Siem Reap-Angkor International Airport na nagsisilbing internasyonal na paliparan. Mayroon ding di-kalakihang mga paliparan sa Sihanoukville, Ratanakiri, Battambang, Stung Treng, Koh Kong, Kampot, Kampong Thom, Kampong Chhnang, Pursat, Kratié, Pailin, Svay Rieng, Preah Vihear at Mondulkiri. == Pandaigdigang ranggo == {| class="wikitable" |- ! Organisasyon ! Survey ! Ranggo |- | [[w:Heritage Foundation|Heritage Foundation]]/''[[w:The Wall Street Journal|The Wall Street Journal]]'' | [[w:Index of Economic Freedom#Current ratings|Indeks ng Malayang Ekonomikya]] | Ika-68 sa kabuohang 157 |- | [[w:Reporters Without Borders|Reporters Without Borders]] | [[w:Reporters Without Borders#Worldwide press freedom index|Index ng Pansadaigdigang Malayang Pamamahayag]] | Ika-108 sa kabuohang 167 |- | [[w:Transparency International|Transparency International]] | [[w:Corruption Perceptions Index|Indeks ng Pananaw sa Kurupsiyon]] | Ika-151 sa kabuohang 163 |- | [[w:United Nations Development Programme|United Nations Development Programme]] | [[w:List of countries by Human Development Index|Indeks ng Paglago ng Kabuhayan ng Mamamayan]] | Ika-129 sa kabuohang 177 |- | [[w:World Economic Forum|World Economic Forum]] | [[w:Global Competitiveness Report|Report sa Pandaigdigang Kakayahan]] | Ika-103 sa kabuohang 125 |- |} == Panitikan ng ''Kambodya'' == Ang [[panitikan]] ng ''Kambodya'' o Khmer ay mayroong lumang pinagmulan. Katulad ng mga pambansang panitikan sa Timog-silangang Asya, may dalawang natatanging aspeto o antas ang tradisyunal korpus nito: * Ang panitikang sinulat, na karamihan ay nakatakda lamang sa mga korteng panghari o monesteryong Budista. * Ang panitikang pasalita, na nakabatay sa mga lokal na [[alamat]]. Mabigat itong naimpluwensiya ng [[Budismo]], ang namamayaning relihiyon, gayon din ang mga [[epiko]]ng [[Ramayana]] at [[Mahabharata]] ng Hindu. ==Mga sanggunian== {{reflist}} == Mga link na panlabas == '''Opisyal''' * [http://www.norodomsihamoni.net Hari ng Cambodia, Norodom Sihamoni]{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Opisyal na websayt ni Haring Norodom Sihamoni * [http://www.norodomsihanouk.info Hari ng Cambodia, Norodom Sihanouk] Opisyal na websayt ng dating Hari Norodom Sihanouk * [http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/home.frame.html Cambodia.gov.kh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061005044434/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/home.view.html |date=2006-10-05 }} Opisyal na websayt ng Royal na Gobyerno ng Cambodia (Ingles na bersion) ([http://www.cambodia.gov.kh/unisql2/egov/khmer/home.view.html Cambodia.gov.kh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051207102921/http://www.cambodia.gov.kh/unisql2/egov/khmer/home.view.html |date=2005-12-07 }}) * [http://www.mfaic.gov.kh Ministry of Foreign Affairs and International Cooperation] * [http://evisa.mfaic.gov.kh Cambodia e-Visa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140728202347/http://evisa.mfaic.gov.kh/ |date=2014-07-28 }}, Online na pagkuha ng Travel Visa * [http://www.cambodia.culturalprofiles.net Cambodia Cultural Profile (Ministry of Culture and Fine Arts/Visiting Arts)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206023841/http://www.cambodia.culturalprofiles.net/ |date=2012-02-06 }} '''Ibayong pananaw''' * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html CIA World Factbook - ''Cambodia''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229001224/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html |date=2010-12-29 }} * [http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=cambodia&search_crit=fulltext&search=Search&date1=Anytime&date2=Anytime&type=form Congressional Research Service (CRS)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090806015238/http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=cambodia&search_crit=fulltext&search=Search&date1=Anytime&date2=Anytime&type=form |date=2009-08-06 }} Mga report ukol sa Cambodia * [http://www.commonlanguageproject.net/?page_id=41#Cambodia Cambodia Country Factsheet] mula sa "The Common Language Project" '''Iba pa''' * {{wikivoyage|Cambodia}} * [http://universes-in-universe.de/asia/khm/english.htm Cambodia: Sining] - mga kawing ukol sa sining ng Cambodia * [http://www.ecosorn.org/ Ecosorn Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070913214303/http://www.ecosorn.org/ |date=2007-09-13 }} - Economic and Social Relaunch of the Northwest Provinces in Cambodia * [http://www.licadho.org/ LICADHO] - Cambodian League for the Promotion and Defense of Human Rights * [http://www.mycambodianews.com Latest Cambodia News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130617231822/http://mycambodianews.com/ |date=2013-06-17 }} Balita sa Cambodia * [http://www.cambodiawatch.net CambodiaWatch]{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Online magasin sa Cambodia * [http://www.khmer.ws Cambodia News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070210043927/http://www.khmer.ws/ |date=2007-02-10 }} web directori sa Cambodia * [http://www.asiaphotogallery.com/cambodia/ Cambodia Photo Gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071006092719/http://www.asiaphotogallery.com/cambodia/ |date=2007-10-06 }} Larawan mula sa Ankar at Phnom Penh, Cambodia * [http://www.thailex.info/slide%20show%20ENG%20html/start%20cambodia%20slight%20show.htm "Slide show" ng Cambodia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927002618/http://www.thailex.info/slide%20show%20ENG%20html/start%20cambodia%20slight%20show.htm |date=2007-09-27 }} * [http://cambodia.humans.ch/ Mga larawan ng kasaysayan ng Phnom Penh noong dekada 20's] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071018222033/http://cambodia.humans.ch/ |date=2007-10-18 }} {{ASEAN}} {{Asya}} [[Kategorya:Mga estadong-kasapi ng ASEAN]] [[Kategorya:Mga bansa sa Asya]] [[Kategorya:Kambodya]] 40ealkvugdxfe749qbs9qfjhdjsrtjl 0 2571 2210100 2207579 2026-06-02T17:37:50Z Arko Blangko 155328 2210100 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = Pederasyong Ruso | common_name = Rusya | native_name = {{native name|ru|Российская Федерация}}<br/>{{small|{{transl|ru|Rossiyskaya Federatsiya}}}} | image_flag = Flag of Russia.svg | image_coat = Coat of Arms of the Russian Federation.svg | anthem = {{lang|ru|Государственный гимн<br/>Российской Федерации}}<br/>{{transl|ru|[[Gosudarstvennyy gimn Rossiyskoy Federatsii]]}}<br/>"Awiting Estatal ng Pederasyong Ruso"{{parabr}}{{center|[[File:National Anthem of Russia (2000), instrumental, one verse.ogg]]}} | image_map = Russian Federation (orthographic projection) - All Territorial Disputes.svg | map_width = 250px | map_caption = Lupaing saklaw ng Rusya sa lunting maitim at teritoryong inaangkin sa lunting mapusyaw. | capital = [[Mosku]] | coordinates = {{Coord|55|45|21|N|37|37|02|E|type:city}} | largest_city = kabisera | languages_type = Wikang opisyal<br />{{nobold|at pambansa}} | languages = [[Wikang Ruso|Ruso]] | demonym = [[#Demograpiya|Ruso]] | government_type = {{nowrap|[[Republikang]] [[pederal]]}} at [[semi-presidensyal]] | leader_title1 = [[Pangulo ng Rusya|Pangulo]] | leader_name1 = [[Vladimir Putin]] | leader_title2 = [[Tagapangulo ng Pamahalaan ng Rusya|Tagapangulo ng Pamahalaan]] | leader_name2 = [[Mikhail Mishustin]] | legislature = {{nowrap|[[Asembleyang Pederal ng Rusya|Asembleyang Pederal]]}} | upper_house = [[Konseho ng Pederasyon ng Rusya|Konseho ng Pederasyon]] | lower_house = [[Pampamahalaang Duma|Pampamahalaang Duma]] | sovereignty_type = [[Kasaysayan ng Rusya|Kasaysayan]] | established_event1 = [[Tsarato ng Rusya]] | established_date1 = 16 Enero 1547 | established_event2 = [[Imperyong Ruso]] | established_date2 = 2 Nobyembre 1721 | established_event3 = [[Sobyetikong Rusya]] | established_date3 = 7 Nobyembre 1917 | established_event4 = {{nowrap|[[Akwerdo ng Belovezha]]}} | established_date4 = 12 Disyembre 1991 | established_event5 = [[Saligang Batas ng Rusya|Saligang Batas]] | established_date5 = 12 Disyembre 1993 | area_km2 = 17,098,246 | area_rank = ika-1 | percent_water = 13 | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} 144,699,673 | population_estimate_year = 2022 | population_estimate_rank = ika-9 | population_density_km2 = 8.4 | population_density_sq_mi = 21.5 | population_density_rank = ika-187 | GDP_PPP = {{increase}} $5.056 trilyon | GDP_PPP_year = 2023 | GDP_PPP_rank = ika-6 | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $35,310 | GDP_PPP_per_capita_rank = ika-60 | GDP_nominal = {{decrease}} $1.862 trilyon | GDP_nominal_year = 2023 | GDP_nominal_rank = ika-11 | GDP_nominal_per_capita = {{decrease}} $13,006 | GDP_nominal_per_capita_rank = ika-72 | Gini = 36.0 | Gini_year = 2020 | Gini_change = decrease | HDI = 0.822 | HDI_year = 2021 | HDI_change = increase | HDI_rank = ika-52 | currency = [[Rublo ng Rusya|Rublo]] ([[Ruble sign|₽]]) | currency_code = RUB | utc_offset = +2-12 | calling_code = +7 | cctld = .ru{{*}}.рф | today = }} Ang '''Rusya''' ({{lang-ru|Россия}}, <small>tr.</small> {{transl|ru|Rossiya}}), pormal na '''Pederasyong Ruso''', ay isang bansang transkontinental na umaabot mula [[Silangang Europa]] hanggang [[Hilagang Asya]]. Mula hilagang-kanluran paikot sa kaliwa, hinahangganan nito ang [[Noruwega]], [[Pinlandiya]], [[Estonya]], [[Letonya]], [[Litwanya]], [[Polonya]], [[Biyelorusya]], [[Ukranya]], [[Heorhiya]], [[Aserbayan]], [[Kasakistan]], [[Tsina]], [[Mongolya]], at [[Hilagang Korea]]; nagbabahagi rin ito ng mga hangganang pandagat sa [[Hapon]] at [[Estados Unidos]]. Sumasakop ng lawak na 17,098,246 km², ito ang pinakamalaking bansa sa mundo, na sumasaklaw ng 11 sona ng oras at {{frac|1|8}} bahagi ng lupang matatahanan sa Daigdig. Tinatahanan ng mahigit 145.5 milyong mamamayan, ito ang pinakamataong bansa sa [[Europa]]. Ang kabisera at pinakamalaking lungsod nito ay [[Mosku]]. Nagsimula ang kasaysayan ng Rusya sa mga bayang Silangang Eslabo, na sumibol bilang isang makikilalang grupo sa Europa sa pagitan ng [[ika-3 dantaon]] at [[ika-8 dantaon]]. Lumitaw ang [[Rus ng Kiyeb]], ang kanilang unang estado, noong [[ika-9 dantaon]]. Pinagtibay nila noong 988 ang [[Kristiyanismo|Kristiyanismong]] [[Ortodoksiyang Oriental|Ortodokso]], isang produkto ng Kristiyanisasyong isinagawa nina [[Sirilo at Metodiyo]], dalawang misyonerong ipinadala mula sa [[Imperyong Bisantino]]. Nang maglaon ay nagkawatak-watak ang Rus sa iba't-ibang maliliit na estadong [[pyudalismo|pyudal]], kung saan ang pinakamakapangyarihan dito'y ang [[Prinsipado ng Vladimir-Suzdal]] na sa kalaunan ay naging [[Dakilang Dukado ng Mosku]]. Ito ang naging pangunahing puwersa sa pakikibaka para sa kalayaan mula sa [[Gintong Horda]] at muling pag-iisa ng Rusya. Unti-unting napagkaisa ng Mosku ang mga nakapalibot na prinsipado at naging [[Tsaratong Ruso]]. Noong unang bahagi ng [[ika-18 dantaon]] ay lumawak ito sa pamamagitan ng pananakop, panlulupig, at paggalugad at umunlad sa [[Imperyong Ruso]]. Umabot mula Polonya hanggang sa [[Karagatang Pasipiko]] at [[Alaska]], ito ang naging ikatlong pinakamalaking imperyo sa kasaysayan. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay nilansag ang [[monarkiya]] ng bansa sa [[Himagsikang Ruso (1917)|Himagsikang Ruso]] at naitatag ang [[RSPS ng Rusya|Republikang Sobyetiko ng Rusya]] (kalauna'y naging [[RSPS ng Rusya]]), ang kauna-unahang [[estadong sosyalista]]. Kasunod ng tagumpay ng mga [[Bolshebista]] sa [[Digmaang Sibil ng Rusya|digmaang sibil]] ay binuo ng Rusya, kasama ang [[SSR ng Ukranya|Ukranya]], [[SSR ng Biyelorusya|Biyelorusya]], at [[SPSR ng Transkaukasya|Transkaukasya]] ang [[Unyong Sobyetiko]], na naging isa sa dalawang pinakamakapangyarihang bansa sa panahon ng [[Digmaang Malamig]]. Kasunod ng pagkabuwag ng Unyong Sobyetiko noong 1991 ay naging Pederasyong Ruso ang Rusya, itinuturing ito bilang [[de facto]] na kahalili sa mga estadong sumunod sa unyon. Ang sistemang pampamahalaan ng Rusya ay [[republikang]] [[parlamentaryo]] na binubuo ng walumpu't limang kasakupang pederal. Ang [[ekonomiya]] ng bansa ay ang ikalabing-isang pinakamalaki sa mundo ayon sa [[Kabuuang domestikong produkto|KDP]] nominal at ikaanim ayon sa [[Pagkakatulad ng kapangyarihang bumili|PKB]]. Nagtataglay ang bansa ng pinakamalaking arsenal ng mga [[sandatang nukleyar]], at nagraranggo bilang ikalima sa bilang ng aktibong hukbo at paggastang pang-militar. Ang malawakang mapagkukunan nito sa mga [[mineral]] at [[enerhiya]] ay itinuturing bilang pinakamalaki sa mundo; ito ang may pinakamalaking reserba ng mga mapagkukunan ng kagubatan at isang-kapat ng di-nagyelong sariwang tubig. Kabilang ang Rusya sa mga nangungunang tagagawa ng [[langis]] at gasolinang natural. Isa itong kasaping palagian ng [[Konsehong Panseguridad ng mga Nagkakaisang Bansa]]; bahagi ng [[BRICS]], [[G20]], [[APEC]], [[OSKE]], at [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalakalan|POK]]; at ang pangunahing miyembro ng mga post-Sobyetikong organisasyon tulad ng [[Sampamahalaan ng mga Makasarinlang Estado|SME]], [[Organisasyong Tratado ng Kolektibong Seguridad|OTKS]], at [[Eurasyanong Ekonomikong Unyon|EAEU]], Nagtataglay ang Rusya ng 30 [[Pandaigdigang Pamanang Pook]] na idineklara ng [[UNESCO]]. ==Etimolohiya== ''Русь'' (''Rus ''') ang orihinal na pangalan ng Rusya. Isa itong estadong medyebal na binubuo ng mga [[Silangang Slavs|Silangang Eslabo]]. Gayun pa man, ito ang tamang pangalan na naging mas sikat sa kasaysayan, ang mga nakatira sa bansa ay tinatawag na ''"Русская Земля"'' (''russkaya zemlya'') na kung saan ang kahulugan nito ay ''Lupang Rusu'' o [[Rus '|Rus]]. Upang makilala ang mga tao sa bansang ito mula sa ibang lugar, tinawag silang [[Rus ng Kiev]] na mula sa modernong historyograpiya. [[Ruthenia|Rutenia]] naman ang salin ng salitang ''Rus'' sa [[Latin]] na ginagamit sa kanluran at timog na rehiyon ng Rus na katabi ng katolikong Europa. ''Россия'' (''Rossiya'') naman ang kasalukuyang pangalan ng estado, mula sa bersiyong [[Griyego]] na ''Ρωσία'' [''rosia''] na ginamit ng mga Rus ng Kiev ito para tawagin ang mga nakatira sa [[Imperyong Byzantine|Imperyong Bisantino]]. == Heograpiya == Sinasakop ng Rusya ang halos buong hilagang bahagi ng [[superkontinente]] na [[Eurasya]]. Karamihan ng bansa ay binubuo ng mga [[kapatagan]], sa bahaging [[Europa|Europeo]] man o sa bahaging nasa [[Asya]] na kilala kadalasan bilang [[Siberia|Siberya]]. Karamihan sa mga kapatagang ito sa timog ay [[steppe|estepa]] habang sa hilaga naman ay makakapal na gubat na nagiging [[tundra]] patungo sa baybaying Artiko. May mga bulubundukin tulad ng [[Caucasus|Kaukasya]] (kung saan naroroon ang [[Bundok Elbrus]], ang pinakamataas na tuktok sa Europa na may taas ng 5 633 m) at ang [[Bulubunduking Altay|Altay]] sa mga katimugang hangganan ng bansa, samantalang sa silangang bahagi ng bansa ay naroroon ang [[Bulubunduking Verhojansk]] at ang mga [[bulkan]] ng [[Kamchatka Peninsula|Tangway ng Kamchatka]]. Kapuna-puna rin ang [[Bulubunduking Ural]], na syang pangunahing naghahati ng Europa mula sa [[Asya]]. Nagtatanyag ang Rusya ng higit 37 000 km ng baybayin sa mga karagatang [[Dagat Arctic|Arctic]] at [[Karagatang Pasipiko|Pasipiko]], pati na rin sa mga masasabing sa loob na dagat tulad ng [[Dagat Baltic|Baltiko]], [[Dagat Itim|Itim]], at [[Dagat Caspian|Kaspiyo]]. Ang ilan sa mga [[pulo]] o [[kapuluan]]g nasa hilagang baybayin ay ang [[Novaja Zemlja]], [[Franz Joseph Land]], [[Novosibirskie Ostrova]], [[Wrangel Island]], [[Kuril Islands]], at [[Sakhalin]]. Ang ilan sa mga pangunahing lawa sa Rusya ay ang [[Lawa Baikal|Baikal]], [[Lawa Ladoga]], at [[Onego]]. Marami ring mga ilog ang dumadaloy sa Rusya. === Topograpiya === Mula sa hilaga hanggang timog ang Kapatagan ng Silangang Europa, na kilala rin bilang Kapatagan ng Rusya, ay nagbihis sequentially sa Artikong tundra, koniperus gubat ([[taiga]]), broadleaf at halo-halong gubat. gubat, damuhan (kapatagan), at semi-disyerto (nagtatakip sa tabi ng Dagat Kaspiyo), bilang ng mga pagbabago sa mga halaman na sumasalamin sa mga pagbabago sa klima. [[Siberya]] ay sumusuporta sa isang katulad sunuran ngunit higit sa lahat ay taiga. Rusya ay mundo pinakamalaking ang taglay ng gubat, na kilala bilang "ang mga baga ng Europa",<ref>{{Cite news|author=Walsh, NP|title =It's Europe's lungs and home to many rare species. But to Russia it's £100bn of wood|publisher=Guardian (UK)|url=http://www.guardian.co.uk/world/2003/sep/19/environment.russia|accessdate=26 Disyembre 2007|location=London|date=19 Setyembre 2003}}</ref> ikalawang lamang sa [[maulang-gubat ng Amasona]] sa ang halaga ng dioksido ng karbono ito sumipsip. May 266 espesye ng mamal at 780 espesye ng ibon sa Rusya. Noong 1997 ay kasama sa IUCN Pula nga Listahan ng Pederasyong Ruso ang 415 espesye <ref>{{cite web|author=I.A. Merzliakova|url=http://enrin.grida.no/biodiv/biodiv/national/russia/state/00440.htm|title=List of animals of the Red Data Book of Russian Federation|publisher=Enrin.grida.no|date=1 Nobyembre 1997|accessdate=27 Abril 2010|archive-date=28 Abril 2016|archive-url=https://archive.today/20160428185844/http://enrin.grida.no/biodiv/biodiv/national/russia/state/00440.htm|url-status=dead}}</ref> at ngayon ay protektado ang mga ito. === Klima === Ang malaking sukat ng Rusya at ang distansiya ng maraming mga lugar mula sa dagat ay nagreresulta sa pangingibabaw ng mahalumigmig na klimang kontinental, na siyang dominante sa lahat ng bahagi ng bansa maliban sa tundra at sa bandang timog-kanlurang hangganan ng bansa. Naiistorbo ng mga bundok sa timugan ang masa ng mainit na hangin na galing ng Karagatang Indiyo, samantalang ang kapatagan sa kanluran at hilaga ay malantad ng bansa sa Artiko at Atlantiko.<ref name=congress>{{cite web|title=Climate|publisher=Library Of Congress|url=http://countrystudies.us/russia/24.htm|accessdate=26 Disyembre 2007}}</ref> Ang kalakhang bahagi ng teritoryo ay may dalawa lamang na pangunahing season - ang taglamig at tag-init; ang taglagas at tagsibol ay karaniwang maikling panahon ng pagbabago sa pagitan ng lubhang mababang mga temperatura at lubhang mataas.<ref name=congress/> Ang pinakamalamig na buwan ay ang Enero (Pebrero sa baybay-dagat), at ang pinakamainit naman kadalasan ay Hulyo. Pangkaraniwan lang ang malaking taway ng temperatura. Sa taglamig, ang temperatura ay lalong hilagaan lalong malamig at lalong silangan lalong malamig. Umiinit nang mainit-init kapagka tag-init, kahit sa Siberya.<ref>{{Cite journal|author=Drozdov, V.A. ''et al.''|title=Ecological and Geographical Characteristics of the Coastal Zone of the Black Sea|url=https://archive.org/details/sim_geojournal_1992-06_27_2/page/169|journal=GeoJournal|publisher=Springer Netherlands|location=27.2, pp. 169–178|year=1992|doi=10.1007/BF00717701|volume=27|page=169 |issn=0343-2521}}</ref> == Kasaysayan == {{main|Kasaysayan ng Rusya}} === Sinaunang Panahon === {{see|Kahariang Bosporan|Khazaria|Lagalag na Eurasyano}} [[Talaksan:IE expansion.png|thumb|left|[[Hinuhang Kurgan]]: Ang Timog Rusya bilang [[urheimat]] ng mga [[Proto-Indo-Europeans|Taong Indo-European]].]] Isa sa mga unang modernong tao na may buto ng edad ng 35 000 taon ay matatagpuan sa [[Russia]], sa [[Kostenki]] sa gilid ng [[Ilog Don]]. Sa sinaunang-panahon beses sa napakalaking steppes ng Timog Rusya ay tahanan sa lipi ng laog pastoralists.<ref name=Belinskij>{{Cite journal|author=Belinskij A, Härke, H|title=The 'Princess' of Ipatovo|journal=Archeology|volume=52|issue=2|year=1999|url=http://cat.he.net/~archaeol/9903/newsbriefs/ipatovo.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080610043326/http://cat.he.net/~archaeol/9903/newsbriefs/ipatovo.html|archivedate=2008-06-10|accessdate=26 Disyembre 2007|url-status=dead}}</ref> Labi ng mga kapatagan civilizations ay natuklasan sa mga lugar tulad bilang [[Ipatovo kurgan|Ipatovo]] ,<ref name=Belinskij/> [[Sintashta]],<ref>{{Cite book|author=Drews, Robert|title=Early Riders: The beginnings of mounted warfare in Asia and Europe|year=2004|publisher=Routledge|location=New York|page=50|isbn=0415326249}}</ref> [[Arkaim]],<ref>{{cite web|author=Koryakova, L.|title=Sintashta-Arkaim Culture|publisher=The Center for the Study of the Eurasian Nomads (CSEN)|url=http://www.csen.org/koryakova2/Korya.Sin.Ark.html|accessdate=20 Hulyo 2007|archive-date=28 Pebrero 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190228104055/http://www.csen.org/koryakova2/Korya.Sin.Ark.html|url-status=dead}}</ref> at [[Pazyryk burials|Pazyryk]],<ref>{{cite web|title=1998 NOVA documentary: "Ice Mummies: Siberian Ice Maiden"|work=Transcript|url=http://www.pbs.org/wgbh/nova/transcripts/2517siberian.html|accessdate=26 Disyembre 2007}}</ref> na kung saan dadalhin ang earliest na kilala bakas ng inimuntar digma , isang susi na tampok sa laog paraan ng buhay. Sa klasiko unang panahon, ang Pontic kapatagan ay kilala bilang Scythia. Dahil sa ang 8th siglo BC, Sinaunang Griyego mangangalakal nagdala ng kanilang mga kabihasnan sa emporiums kalakalan sa Tanais at Phanagoria.<ref>{{Cite book|author=Jacobson, E.|title=The Art of the Scythians: The Interpenetration of Cultures at the Edge of the Hellenic World|publisher=Brill|year=1995|page=38|isbn=9004098569}}</ref> Sa pagitan ng 3 at 6 siglo AD, ang Bosporan Kingdom, isang Hellenistic kaayusan ng pamahalaan na nagtagumpay ang mga Griyego colonies,<ref>{{Cite book|author=Tsetskhladze, G.R.|title=The Greek Colonisation of the Black Sea Area: Historical Interpretation of Archaeology|publisher=F. Steiner|year=1998|page=48|isbn=3515073027}}</ref> ay bumagsak sa pamamagitan ng laog invasions humantong sa pamamagitan ng gerero lipi, tulad ng ang Huns at taong hating Asayano at Europyano Avars .<ref>{{Cite book|author=Turchin, P.|title=Historical Dynamics: Why States Rise and Fall|publisher=Princeton University Press|year=2003|pages=185–186|isbn=0691116695}}</ref> Ang isang tao Turko, ang Khazars, nagpuno sa mga mas mababang Volga steppes palanggana sa pagitan ng Caspian at Dagat Itim hanggang sa 8th siglo.<ref>{{Cite book|author=Christian, D.|title=A History of Russia, Central Asia and Mongolia|url=https://archive.org/details/historyofrussiac0000chri|publisher=Blackwell Publishing|year=1998|pages=[https://archive.org/details/historyofrussiac0000chri/page/n313 286]–288|isbn=0631208143}}</ref> Ang ninuno ng modernong Russians ay ang Eslabo lipi, na ang orihinal na bahay ay isipan sa pamamagitan ng ilang mga iskolar sa may been ang makahoy na lugar ng Pinsk Marshes.<ref>{{Cite book|last=For a discussion of the origins of Slavs, see Barford, P.M.|title=The Early Slavs|url=https://archive.org/details/bwb_W7-CTW-851|publisher=Cornell University Press|pages=[https://archive.org/details/bwb_W7-CTW-851/page/14 15]–16|isbn=0801439779|year=2001}}</ref> Ang East Slavs unti husay Western Russia sa dalawang waves: isang paglipat mula sa Kiev papunta sa kasalukuyan- araw Suzdal at Murom at isa pang mula Polotsk papunta sa Novgorod at Rostov. Mula sa 7 pataas na siglo, ang East Slavs binubuo ang bulk ng populasyon sa Western Russia<ref>{{Cite book|author=Christian, D.|title=A History of Russia, Central Asia and Mongolia|url=https://archive.org/details/historyofrussiac0000chri|publisher=Blackwell Publishing|year=1998|pages=[https://archive.org/details/historyofrussiac0000chri/page/n33 6]–7}}</ref> at dahan-dahan ngunit mahimbing assimilated ng katutubong-Ugric bayan Finno, kabilang ang Merya, ang Muromians, at ang Meshchera. === Kievan Rus' === {{Main|Kievan Rus'}} [[Talaksan:Novgoroddd.jpg|thumb|Kuta ng Veliky Novgorod - ang pinakalumang lungsod sa Rusya]] Ang pagtatatag ng unang East Eslabo estado sa 9 na siglo ay nangyari sa panahon ng pagdating ng mga Varangian , ang Vikings na pakikipagsapalaran kasama ang mga waterways ng pagpapalawak mula sa silangan Baltic sa Black at Kaspiy Dagat.<ref>{{Cite book|author=Obolensky, D.|title=Byzantium and the Slavs|url=https://archive.org/details/byzantiumslavs0000obol|publisher=St Vladimir's Seminary Press|year=1994|page=[https://archive.org/details/byzantiumslavs0000obol/page/42 42]|isbn=088141008X}}</ref> Ayon sa Pangunahing Chronicle, isang Varangian mula Rus 'tao , na nagngangalang Rurik, ay inihalal pinuno ng Novgorod sa 862. Ang kanyang mga kahalili Oleg ang Propeta inilipat timog at conquered Kiev sa 882,<ref>{{Cite book|author=Thompson, J.W.; Johnson, E.N.|title=An Introduction to Medieval Europe, 300–1500|publisher=W. W. Norton & Co.|year=1937|page=268|isbn=0415346991}}</ref> na kung saan ay nagkaroon na dati nagbabayad pugay sa mga Khazars; kaya ang estado ng Kievan Rus ' nagsimula. Oleg, Rurik's anak Igor at Igor's anak Svyatoslav dakong huli pinasuko ang lahat ng lipi East Eslabo sa Kievan tuntunin, sinira ang Khazar khaganate at inilunsad ng ilang mga militar Ekspedisyon sa Byzantium. Sa 10th sa 11th siglo Kievan Rus 'naging isa sa mga pinakamalaking at pinaka maunlad na estado sa Europa.<ref>{{cite web|title=Ukraine: Security Assistance|publisher=U.S. Department of State|url=http://www.state.gov/t/pm/64851.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> Ang naghahari ng Vladimir ang Great (980–1015) at ang kaniyang anak Yaroslav ko ang Wise (1019–1054) ay bumubuo sa Golden Edad ng Kiev, na kung saan nakita ang pagtanggap ng Ortodoksia Kristiyanismo mula sa Byzantium at ang pagbuo ng unang East Eslabo nakasulat legal code , ang Russkaya Pravda . Sa 11th at 12th siglo, palaging incursions sa pamamagitan ng laog Turko tribes, tulad ng mga Kipchaks at ang Pechenegs , na sanhi ng isang malaki at mabigat migration ng Eslabo populasyon sa mas ligtas na, mabigat na kagubatan sa rehiyon ng hilagaan, lalo na sa mga lugar na kilala bilang Zalesye .<ref>{{Cite book|author=Klyuchevsky, V.|title=The course of the Russian history|volume=1|url=http://www.kulichki.com/inkwell/text/special/history/kluch/kluch16.htm|isbn=5244000721|year=1987|publisher=Myslʹ}}</ref> [[File:Alexander Nevsky shroud 03 by shakko.JPG|thumb|180px|Alexander Nevsky, ama ng unang pinuno ng Muscovy]] Ang edad ng [[piyudalismo|pyudalismo]] at [[desentralisasyon]] ay dumating, minarkahan sa pamamagitan ng pare-pareho sa mga in-labanan sa pagitan ng mga kasapi ng Rurikid Dinastiyang na pinasiyahan Kievan Rus 'sama-sama. Kiev's pangingibabaw waned, sa benepisyo ng Vladimir-Suzdal sa hilaga-silangan, Novgorod Republika sa-kanluran hilaga at Galicia-Volhynia sa timog-kanluran. Huli Kievan Rus 'disintegrated, may mga huling suntok na ang Mongol invasion ng 1237–1240,<ref>{{Cite book|author=Hamm, M.F.|title=Kiev: A Portrait, 1800–1917|publisher=Princeton University Press|isbn=0691025851|year=1995}}</ref> na nagresulta sa pagkawasak ng Kiev<ref>{{Cite web |url=https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html |title=The Destruction of Kiev |access-date=2010-11-03 |archive-date=2016-08-19 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/6473/20160819150506/https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html |url-status=dead }}</ref> at ang pagkamatay ng tungkol sa kalahati ng populasyon ng Rus '.<ref>{{cite web|url=http://www.parallelsixty.com/history-russia.shtml|title=History of Russia from Early Slavs history and Kievan Rus to Romanovs dynasty|publisher=Parallelsixty.com|accessdate=27 Abril 2010|archive-date=2018-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201064748/http://www.parallelsixty.com/history-russia.shtml|url-status=dead}}</ref> Ang manlulupig, mamaya na kilala bilang Tatars , nabuo ang estado ng mga [[Ginintuang Horda]], na pillaged ang Russian pamunuan at pinasiyahan sa timog at central expanses ng Russia para sa higit sa tatlong siglo.<ref>{{Cite book|author=Рыбаков, Б. А.|title=Ремесло Древней Руси|year=1948|pages=525–533, 780–781}}</ref> Galicia-Volhynia sa huli ay assimilated sa pamamagitan ng Polish-Lithuanian Commonwealth , habang ang mga Mongol-dominado Vladimir-Suzdal at Novgorod Republic, dalawang rehiyon sa paligid ng Kiev, itinatag ang batayan para sa mga modernong Russian bansa. Ang Novgorod kasama Pskov pinanatili ng ilang mga antas ng awtonomya sa panahon na ang panahon ng pamatok Mongol at higit sa lahat ay ipinagkait ang mga kabangisan na apektado ang magpahinga ng ang bansa. Sa pamumuno ni [[Alexander Nevsky]] , Novgorodians repelled ang invading Swedes sa Labanan sa Neba sa 1240, pati na rin ang Crusaders Aleman sa Labanan sa Ice sa 1242, paglabag sa kanilang mga pagtatangka upang kolonisahan ang Northern Rus '. [[Talaksan:Muscovy 1390 1525.png|thumb|220px|Estado ng Moscow]] === Dakilang Duke ng Moscow === {{main|Dakilang Duke ng Moscow}} [[Talaksan:Lissner TroiceSergievaLavr.jpg|thumb|250px|Binabasbasan ni [[Sergius ng Radonezh]] si [[Dmitri Donskoi]] sa [[Trinity Sergius Lavra]], bago ang [[Labanan sa Kulikovo]].]] Ang pinaka malakas na estado kahalili sa Kievan Rus 'ay ang Grand titulo ng duke ng Moscow ("''Moscovy''" sa Western alaala), sa una ng isang bahagi ng Vladimir-Suzdal . Habang pa rin sa ilalim ng domain ng mga Mongol-Tatars at sa kanilang mga kasabwat, Moscow ay nagsimulang igiit ang kanyang impluwensiya sa Western Russia sa unang bahagi ng ika-14 siglo. Sa mga ay mahirap na beses, na may mga madalas na -Tatar raids Mongol at agrikultura paghihirap mula sa simula ng Little Ice Age . Tulad sa ang magpahinga ng Europa, mga salot hit Russia lugar sa isang beses bawat limang o anim na taon 1350-1490. Gayunman, dahil sa ang mas mababang densidad ng populasyon at mas mahusay na pangangalaga sa kalinisan (lakit pagsasanay ng banya , ang basa ng singaw paliguan),<ref name=banya>[http://sauna-banya.ru/ist.html The history of banya and sauna] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120530043947/http://sauna-banya.ru/ist.html |date=2012-05-30 }} {{in lang|ru}}</ref> populasyon ng pagkawala na sanhi ng mga salot ay hindi kaya ng malubhang bilang sa Western Europe, at ang mga pre-salot na populasyon ay naabot sa Russia nang maaga bilang 1500.<ref>"''[http://books.google.com/books?id=yw3HmjRvVQMC&pg=PA62 Black Death]''". Joseph Patrick Byrne (2004). p.62. ISBN 0-313-32492-1</ref> Humantong sa pamamagitan ng Prince Dmitri Donskoy ng Moscow at nakatulong sa pamamagitan ng Russian Orthodox Church , ang nagkakaisang hukbo ng mga Ruso mga pamunuan inflicted isang milyahe pagkatalo sa mga Mongol-Tatars sa Labanan sa Kulikovo sa 1380. Moscow unti buyo ang mga nakapaligid na mga pamunuan, kabilang ang mga dating malakas na rivals, tulad ng Tver at Novgorod . Sa ganitong paraan Moscow ang naging pangunahing nangungunang puwersa sa proseso ng Russia's reunification at expansion. Ivan III (ang Great) sa wakas threw off ang mga kontrol ng Ginintuang Horda, pinagtibay sa buong ng Central at Northern Rus 'sa ilalim ng Moscow's kapangyarihan, at ang unang sa kumuha ang pamagat "Grand Duke ng lahat ng mga Russias".<ref>{{cite web|author=May, T.|title=Khanate of the Golden Horde|url=http://www.accd.edu/sac/history/keller/Mongols/states3.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080607055652/http://www.accd.edu/sac/history/keller/Mongols/states3.html|archivedate=2008-06-07|accessdate=27 Disyembre 2007|url-status=dead}}</ref> Matapos ang pagbagsak ng Constantinople sa 1453, Moscow inaangkin sunod sa mga legacy ng Eastern Roman Empire . Ivan III asawa Sophia Palaiologina , ang pamangkin ng huling Byzantine emperador Constantine XI , at ginawa ang Byzantine double-luko agila sa kanyang sarili, at sa huli Russian, amerikana-ng-bisig. === Tsardom ng Rusya === {{main|Tsardom ng Rusya}} [[Talaksan:Ivan the Terrible (cropped).JPG|thumb|upright|left|Si Tsar [[Ivan IV]] ni [[Ilya Repin]]]] Sa pag-unlad ng Ikatlong Roma ideya, ang Grand Duke Ivan IV (ang "Awesome"<ref>Frank D. McConnell. [http://books.google.com/books?id=rqhZAAAAMAAJ&q=%22ivan+the+awesome%22&dq=%22ivan+the+awesome%22&ei=rTBsSMvZLoS8jgGi4ZgU&pgis=1 Storytelling and Mythmaking: Images from Film and Literature.] [[Oxford University Press]], 1979. ISBN 0-19-502572-5; Quote from page 78: "But Ivan IV, Ivan the Terrible, or as the Russian has it, ''Ivan Groznyi'', "Ivan the Magnificent" or "Ivan the Awesome," is precisely a man who has become a legend"</ref> o "mga kilabot") ay opisyal na nakoronahan ang unang Tsar (" Cesar ") ng Russia sa 1547. Ang Tsar promulgated ng isang bagong code ng mga batas ( Sudebnik ng 1550 ), itinatag ang unang Russian pyudal kinatawan katawan ( Zemsky Sobor ) at ipinakilala ang mga lokal na self-management sa kanayunan rehiyon.<ref>{{Cite book|author=Solovyov, S.|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|pages=562–604|volume=6|isbn=5170021429}}</ref><ref>{{Cite book|author=Skrynnikov, R.|title=Ivan the Terrible|url=https://archive.org/details/ivanterrible0000skry|publisher=Academic Intl Pr|year=1981|page=[https://archive.org/details/ivanterrible0000skry/page/219 219]|isbn=0875690394}}</ref> Sa panahon ng kanyang mahabang maghari, Ivan IV halos lambal ang naka malaking Ruso teritoryo sa pamamagitan ng annexing ang tatlong khanates Tatar (bahagi ng disintegrated Ginintuang Horda): Kazan at Astrakhan kasama ang Volga River, at kapangyarihan ng kan Sibirean sa South Western Siberia. Ganito sa katapusan ng ika-16 siglo Russia ay transformed sa isang multiethnic , multiconfessional at transkontinental estado . Gayunman, ang Tsardom ay weakened sa pamamagitan ng mahaba at hindi matagumpay Livonian War laban sa koalisyon ng Poland, Lithuania, Sweden at para sa access sa Baltic baybayin at dagat kalakalan.<ref>{{Cite book|author=Solovyov, S.|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|volume=6|pages=751–908|isbn=5170021429}}</ref> Sa parehong oras ang Tatars ng Krimeano kapangyarihan ng kan, ang tanging natitirang mga kahalili sa mga Ginintuang Horda, patuloy na salakayin Southern Russia,<ref>{{PDFlink|[http://www.econ.hit-u.ac.jp/~areastd/mediterranean/mw/pdf/18/10.pdf The Crimean Tatars and their Russian-Captive Slaves]|355&nbsp;[[Kibibyte|KiB]]<!-- application/pdf, 364316 bytes -->}}. Eizo Matsuki, Mediterranean Studies Group at Hitotsubashi University.</ref> at ay kahit able sa burn down Moscow sa 1571.<ref>{{cite book|author=Solovyov, S.|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|volume=6|pages=751–809|isbn=5170021429}}</ref> [[Talaksan:Minin & Pozharskiy 01.JPG|upright|thumb|Ang [[Monumento para kay Minin at Pozharsky]] sa Moscow]] Ang kamatayan ng Ivan's anak na minarkahan ang katapusan ng sinaunang Rurikid Dinastiyang sa 1598, at sa kumbinasyon sa mga gutom ng 1601-1603<ref>{{Cite book|author=Borisenkov E, Pasetski V.|title=The thousand-year annals of the extreme meteorological phenomena|isbn=5244002120|page=190}}</ref> ang humantong sa civil war, ang mga tuntunin ng pretenders at dayuhang interbensiyon sa panahon ng Time ng problema sa unang bahagi ng 17 na siglo.<ref>{{Cite book|author=Solovyov, S.|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|volume=7|pages=461–568|isbn=5170021429}}</ref> Polish-Lithuanian Commonwealth abala bahagi ng Russia, kabilang Moscow. Sa 1612 ang mga Poles ay sapilitang sa retiro sa pamamagitan ng mga Ruso pulutong volunteer, na humantong sa pamamagitan ng dalawang pambansang bayani, merchant Kuzma Minin at Prince Dmitry Pozharsky. Ang [[Dinastiyang Romanov]] acceded sa trono sa 1613 sa pamamagitan ng mga desisyon ng Zemsky Sobor , at ang bansa ang nagsimula nito unti-unting paggaling mula sa krisis. Russia patuloy nito sa teritoryo ng paglago sa pamamagitan ng 17 siglo, na kung saan ay ang edad ng Cossacks . Cossacks ay warriors ayusin sa militar ng mga komunidad, magkawangki pirates at pioneers sa New World . Sa 1648, ang mga magbubukid ng Ukraine sumali sa Zaporozhian Cossacks sa paghihimagsik laban sa Poland-Lithuania sa panahon ng pag-aalsa Khmelnytsky , dahil sa mga panlipunan at relihiyon aapi sila ay nagdusa sa ilalim Polish tuntunin. Sa 1654 ang mga Ukranian lider, Bohdan Khmelnytsky , inaalok sa mga lugar Ukraine ilalim ng proteksiyon ng mga Russian Tsar, Aleksey ko . Aleksey's na pagtanggap sa alok na ito na humantong sa isa pang Russo-Polish War (1654–1667) . Panghuli, Ukraine ay nahati sa kahabaan ng ilog Dnieper , Aalis ang mga western bahagi (o right-bangko Ukraine ) sa ilalim ng Polish tuntunin at silangang bahagi ( Kaliwa-bangko Ukraine at Kiev ) sa ilalim ng Russian. Mamaya, sa 1670–1671 ang Don Cossacks humantong sa pamamagitan ng Stenka Razin na sinimulan ng isang malaking pag-aalsa sa rehiyon Volga, ngunit ang Tsar's tropa ay matagumpay manalo sa mga rebelde. Sa silangan, ang mabilis na Russian pagsaliksik at kolonisasyon ng ang malaking mga teritoryo ng Siberya ay humantong sa pamamagitan ng halos lahat Cossacks pangangaso para sa mahalagang mga fur at garing . Russian explorers hunhon silangan lalo na kasama ang mga ruta ng Siberya ilog , at sa pamamagitan ng kalagitnaan ng 17 siglo ay may mga Russian settlements sa Eastern Siberia, sa Chukchi Peninsula , kasama ang Amur River , at sa Pacific baybayin. Sa 1648 ang Kipot ng Bering sa pagitan ng Asya at North America ay lumipas na para sa unang panahon sa pamamagitan ng Fedot Popov at Semyon Dezhnyov . === Imperyal na Rusya === {{main|Imperyong Ruso}} [[Talaksan:Peter der-Grosse 1838.jpg|left|180px|thumb|Si [[Peter the Great|Pedrong Dakila]], ang unang [[Emperador ng Rusya]].]] Sa ilalim ng Tsarinong si Pedrong Dakila, ang bansa ay naging isang imperyo noong 1721 at naging kinikilala bilang isang makapangyarihang puwersa sa mundo. Sa paghahari nioya noong 1682–1725, pinabagsak ni Pedro ang Sweden sa Dakilang Digmaang Hilaga at pinilit ang huli ito na isuko ang West Karelia at Ingria (dalawang rehiyon nawala sa pamamagitan ng Russia sa Panahon ng Mga Gulo),<ref>{{Cite book|author=Solovyov, S.|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|volume=9, ch.1|url=http://militera.lib.ru/common/solovyev1/09_01.html|isbn=5170021429|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> pati na rin ang Estland at Livland, at pagsiguro ng rutang pandagat ng Imperyong Ruso sa Dagat Baltik.<ref>{{Cite book|author=Solovyov, S.|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|volume=15, ch.1|url=http://militera.lib.ru/common/solovyev1/15_01.html}}</ref> Nagpagawa si Tsarenong Pedro ng bagong kabisera na tinatawag na Saint Petersburg na kinatatayuan ng isang [[portipikasyon|kuta]] ng Sweden, na sa susunod na mga taon ay kilalanin bilang Bintana ng Rusya sa Europa. Ang kanyang mga reporma sa pagpapalago ng Kanluraning Kultura sa Rusya ang nagdala sa kanya upang kilalanin siya ng mga kapwa niyang Ruso na "Ama ng Padkakanluranin" ng Rusya. Sa pamamagitan ng babaeng anak ni Pedro na si Elisabet, na naghari sa imperyo noong 1741–62, nakilahok ang Rusya sa Digmaang Pitong Taon (1756–1763). Habang nagaganap ang tunggalian ng Russia at [[Prusya]] na isanib ang Eastern Prussia sa Imperyong Ruuso at kahit na kinuha nila ang Berlin, namatay ang Tsarinang si Elisabet, at lahat ng mga lugar na nasakop ng Rusya ay bumalik sa kaharian ng Prussia sa pamamagitan ng maka-Prusyang Tsarenong Pedro III ng Rusya. Sa pamamagitan ng Dakilang Tsarenang si Katrina II, na namuno noong 1762–96, lumaki ang Imperyong Ruso hanggang sa mga Polish-Lithuanian Commonwealth at isinanib ang karamihan sa kanyang teritoryo sa Russia sa panahon ng Paghahati ng Poland, nahinto ang paglako ng mga hangganan ng imperyo sa dakong kalunuran sa Gitnang Europa. Sa timog, pagkatapos ng matagumpay ng Digmaang Ruso-Turko laban sa mga kawal ng Imperyong Otoman, pinalaki ni Katrina ang hangganan ng imperyo sa Dagat Itim at nasakop ang kaharian ng mga Krimeano. Bilang resulta ng tagumpay sa ibabaw ng Ottomans, nasakop din ang makabuluhang pananakop ng teritoryo na nadagdag ang Transcaucasia sa imperyo noong unang bahagi ng ika-19 siglo. Patuloy ang pananakop sa ilalim ni Tsarenong Alehandro I (1801–1825); nakuha ang Finland mula sa napahinang kaharian ng Sweden noong 1809 at ng Bessarabia mula sa mga Turkong Otoman noong 1812. Sa panahong ring iyon nasakop ng mag Ruso ang Alaska at itinatag ang mga kutang Ruso sa California, tulad ng Fort Ross. Sa 1803–1806 ang unang ekspedisyon ng imperyo ng mundo ay ginawa, mamaya na sinusundan ng iba pang makabuluhang pagsaliksik ng mga biyaheng pandagat. Noong 1820 nagpadala ang imperyo ng ekspedisyon na nakatuklas sa kontinente ng Antarctica. [[Talaksan:Russian Empire (1867).svg|thumb|250px|Ang [[Imperyong Ruso]] noong 1866 at pati ang mga saklaw ng impluwensiya.]] [[Talaksan:Продаж кріпаків з аукціону.jpg|thumb|230px|Ang kalakalan ng alipin sa mga maharlika sa Rusya]] Sa alyansa sa iba't-ibang European bansa, nakipaglaban ang Imperyong Ruso sa Napoleonikong Pransiya. Dahil mga ambisyon ni Emperador Napoleon ng Pransiya na tahimikin ang Russia at sa pagkaabot ng karurukan ng kapangyarihan ng Emperador noong 1812, nabigo nang abang-aba na ang kasundaluhan ni Napoleon at ang pagtutol sa kumbinasyon sa mga matinding malamig ng Rusong taglamig na humantong sa isang nakapipinsalang pagkatalo ng manlulupig, kung saan higit sa 95% bahagdan ng Grande Armée ay nawala.<ref>{{cite web|title=Ruling the Empire|publisher=Library of Congress|url=http://countrystudies.us/russia/5.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> Sa pamumuno nina Mikhail Kutuzov at Barclay de Tolly, ang hukbong Ruso ang nagpaalis kay Napoleon mula sa bansa at pinalayas sa pamamagitan ng Koalisyong Europa sa digmaan ng Sixth Coalition, sa wakas ng pagpasok ng Paris. Ang mga kasapi ng [[Kongreso ng Viena]], na sinalian nina Tsarenong Alehandro I at Emperador Francisco I ng Austria, ang nagguhit ng bagong mapa ng Europa pagkatapos ng pagkatalo ni Emperador Napoleon sa digmaan. Ang mga opisyal ng Napoleonik Wars nagdala ng mga ideya ng liberalismo bumalik sa Russia sa kanila at tinangka upang paikliin sar's kapangyarihan sa panahon ng abortive Decembrist aalsa ng 1825. Sa katapusan ng mga [[konserbatismo|konserbatibo]] paghahari ni Nicolas ko (1825–1855) isang tugatog panahon ng Russia's kapangyarihan at impluwensiya sa Europa ay ginulo ng pagkatalo sa Krimeano War . Nicholas's kahalili Alexander II (1855–1881) enacted makabuluhang pagbabago sa bansa, kabilang ang palayain reporma ng 1861 ; mga Great pagbabagong spurred [[industriyalisasyon]] at modernized ang Russian hukbo, na kung saan ay matagumpay na liberated Bulgaria mula sa Turko tuntunin sa [[1877–78 Russo-Turkish War]]. Ang huli 19th siglo nakita ang tumaas ng iba't ibang sosyalistang kilusan sa Rusya. Alexander II ay napatay sa 1881 sa pamamagitan ng rebolusyonaryong terorista, at ang paghahari ng kaniyang anak Alexander III (1881–1894) ay mas liberal ngunit mas mapayapa. Ang huling Russian Emperador, Nicholas II (1894–1917), ay hindi nagawang, gayunpaman, upang maiwasan ang mga kaganapan ng mga [[Himagsikang Ruso ng 1905]] , na-trigger ng hindi matagumpay na mga Russo-Japanese War at ang demonstration insidente kilala bilang marugo Linggo . Ang pag-aalsa ay ilagay down, ngunit ang mga pamahalaan ay sapilitang upang payagan pangunahing reporma, kabilang ang pagbibigay ng kalayaan ng pananalita at pagpupulong , ang legalisasyon ng mga partidong pampolitika at ang pagbuo ng isang inihalal na pambatasan katawan, ang Estado Duma ng Russian Empire . Sa 1914 Russia ipinasok World War ko sa tugon sa Austria's deklarasyon ng digmaan sa Russia's ally Serbia , at lumaban sa maramihang mga fronts habang hiwalay sa kanyang Triple pinagkaintindihan alyado. Sa 1916 ang Brusilov Nakakasakit ng Russian Army nilipol ang mga militar ng Austria-Hungary halos ganap. Gayunman, ang mga naka-umiiral na mga pampublikong kawalan ng tiwala ng rehimen ay deepened sa pamamagitan ng pagsikat gastos ng digmaan, ang mataas na casualties , at ng mga alingawngaw ng corruption at pagtataksil. Ang lahat ng ito nabuo ang klima para sa mga [[Himagsikang Ruso ng 1917]], natupad sa dalawang pangunahing mga gawa. Ang isang malupit na patakaran ng [[Rusipikasyon]] ay isinagawa sa loob ng 300 taon laban sa dose-dosenang mga nasakop na tao. === Republika na Rusya === [[File:KéresnkiEnUnDiscursoALosSoldadosDelFrenteMayo1917.png|thumb|250px|Alexander Kerensky - pinuno ng rebolusyon]] [[File:Russian coa 1917.svg|170px|thumb|Eskudo de armas ng Rusya republika (walang imperyal na setro at korona)]] [[File:Anthem of Free Russia Instrumental.ogg|thumb|Ang awit ng libreng Rusya - isang sikat na rebolusyonaryong kanta.]] Ang Pebrero Rebolusyon sapilitang Nicholas II sa magbitiw sa tungkulin; siya at ang kanyang pamilya ay nabilanggo at mamaya naisakatuparan sa panahon ng Digmaang sibil sa Rusya. Ang monarkiya ay pinalitan ng isang nangangalog koalisyon ng mga partidong pampolitika na ipinahayag mismo ang Pansamantalang Pamahalaan . Isang alternatibong sosyalista pagtatatag umiiral sa tabi, ang Petrograd Sobyet , wielding kapangyarihan sa pamamagitan ng demokratikong inihalal na konseho ng manggagawa at magsasaka, na tinatawag na Soviets . Ang mga tuntunin ng mga bagong awtoridad lamang lala ang krisis sa bansa, sa halip ng paglutas ng mga ito. Sa kalaunan, sa [[Himagsikang Oktubre]], sa pangunguna ni Bolshevik lider Vladimir Lenin , ginulo ang Pansamantalang Pamahalaan at nilikha mundo unang mga [[sosyalistang estado]] . === Rusyang Sobyet === {{main|Unyong Sobyet|Kasaysayan ng Unyong Sobyet|Russian SFSR}} [[Talaksan:Kustodiev The Bolshevik.jpg|left|thumb|Ang ''[[Bolshevik]]'' ni [[Boris Kustodiev]], isang representasyong biswal ng [[Himagsikang Ruso (1917)|Himagsikang Ruso]].]] Kasunod ng [[Himagsikang Oktubre]], isang civil war Nasira out sa pagitan ng mga kontra-rebolusyonaryong kilusan White at ang bagong rehimen sa kanyang Red Army . Russia nawala ang kanyang Ukrainian, Polish, Baltic, at Finnish teritoryo sa pamamagitan ng pagpirma sa [[Tratado ng Brest-Litovsk]] na concluded labanan sa [[Central Powers]] sa World War I. Ang magkakatulad kapangyarihan inilunsad ng isang hindi matagumpay militar interbensiyon sa suporta ng mga anti-Komunista ng pwersa, habang ang parehong ang mga Bolsheviks at White kilusan natupad sa mga kampanya ng deportations at executions laban sa bawat isa, ayon sa pagkakabanggit kilala bilang ang Red Terror at White Terror . Sa pagtatapos ng digmaang sibil ang Russian ekonomiya at imprastraktura ay mabigat na nasira. Milyun-milyong naging White émigrés ,<ref>[http://books.google.com/books?id=uUsLAAAAIAAJ&pg=PA3 Transactions of the American Philosophical Society]. James E. Hassell (1991). p.3. ISBN 0-87169-817-X</ref> at ang Povolzhye gutom inaangkin 5 milyong mga biktima.<ref>[http://www.icrc.org/Web/Eng/siteeng0.nsf/html/5RFHJY Famine in Russia: the hidden horrors of 1921] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100719100632/http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/html/5RFHJY |date=2010-07-19 }}, International Committee of the Red Cross</ref> Ang Russian SFSR kasama ang tatlong iba pang mga Sobiyet republics nabuo ang Unyong Sobyet , o USSR, sa 30 Disyembre 1922. Sa labas ng 15 republics ng USSR , ang Russian SFSR ay ang pinakamalaking sa mga tuntunin ng laki, at paggawa ng up ng higit sa kalahati ng kabuuang populasyon USSR, dominado ng unyon para sa kanyang buong 69-taong kasaysayan; ang Unyong Sobyet ay madalas na tinutukoy sa, bagaman hindi tama, tulad ng Russia at ang kanyang mga tao bilang Russians. Sumusunod Lenin kamatayan 's sa 1924, si Joseph Stalin , ang isang inihalal General Secretary ng Partido Komunista , pinamamahalaang upang ilagay ang lahat ng mga grupo ng pagsalungat sa loob ng mga partido at pagsamasamahin marami kapangyarihan sa kanyang mga kamay. Leon Trotsky , ang mga pangunahing tagasulong ng rebolusyon mundo , ay desterado mula sa Unyong Sobyet noong 1929, at Stalin's ideya ng sosyalismo sa isang bansa ay naging ang pangunahing linya. Ang patuloy na panloob na pakikibaka sa mga Bolshevik party culminated sa ang Great purge , ang isang panahon ng repressions mass sa 1937–1938, kung saan daan-daang libo ng mga tao ay naisakatuparan, kabilang ang militar lider nahatulan sa coup d'état plots.<ref>Abbott Gleason (2009). "''[http://books.google.com/books?id=JyN0hlKcfTcC&pg=PA373&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false A Companion to Russian History]''". Wiley-Blackwell. p.373. ISBN 1-4051-3560-3</ref> [[Talaksan:Gulag Location Map.png|thumb|270px|Mapa ng kampong konsentrasyon ng Gulag]] Ang pamahalaan ay inilunsad ng isang binalak ekonomiya , industriyalisasyon sa kanayunan na higit sa lahat ng bansa, at kolektibisasyon ng agrikultura nito. Sa panahon na ito ng mabilis na pangkabuhayan at panlipunan ng milyon-milyong mga pagbabago ng mga tao got sa penal mga kampo ng paggawa ,<ref>Getty, Rittersporn, Zemskov. Victims of the Soviet Penal System in the Pre-War Years: A First Approach on the Basis of Archival Evidence. The American Historical Review, Vol. 98, No. 4 (Oct., 1993).</ref> kasama na ang maraming mga pampolitikang convicts, at milyon-milyon ay deportado at ipinatapon sa remote na lugar ng Unyong Sobyet.<ref>Getty, Rittersporn, Zemskov. Victims of the Soviet Penal System in the Pre-War Years: A First Approach on the Basis of Archival Evidence. The American Historical Review, Vol. 98, No. 4 (Oct., 1993), pp. 1017-1049</ref> Ang palampas kaguluhan ng mga bansa agrikultura, pinagsama sa malupit na mga patakaran ng estado at ng isang kawalan ng ulan, ang humantong sa gutom ng 1932–1933 .<ref>R.W. Davies, S.G. Wheatcroft (2004). ''The Years of Hunger: Soviet Agriculture, 1931–33''. pp. 401</ref> Gayunman, kahit na may isang mabigat na presyo, ang Unyong Sobyet ay transformed mula sa isang agraryo ekonomiya sa isang pangunahing pang-industriya planta ng elektrisidad sa isang maikling span ng panahon. Ang patakaran sa pagpapayapa ng Great Britain at France sa Hitler annexions s 'ng Ruhr , Austria at sa wakas ng Czechoslovakia pinalaki ng kapangyarihan ng Nazi Germany at maglagay ng isang pagbabanta ng digmaan sa Unyong Sobyet. Around sa parehong oras ang Aleman Reich allied na may ang Empire ng Japan , isang karibal ng USSR sa [[Malayong Silangan]] at isang bukas na kaaway sa Sobiyet-Japanese Border Wars sa 1938-39. Sa Agosto 1939, pagkatapos ng isa pang kabiguan ng pagtatangka upang magtatag ng isang kontra-Nasismo alyansa ng Britanya at Pransiya, ang Sobiyet pamahalaan sumang-ayon na tapusin ang [[Kasunduang Molotov-Ribbentrop]] sa Alemanya, pledging non-agresyon sa pagitan ng dalawang bansa at paghahati ng kanilang mga saklaw ng impluwensiya sa Silangang Europa . Habang Hitler conquered Poland, France at iba pang bansa na kumikilos sa iisang harap na sa simula ng World War II , ang USSR ay able sa build up ang kanyang militar at mabawi ang ilan sa mga dating teritoryo ng Russian Empire sa panahon ng Sobiyet paglusob ng Poland at ang Winter War . Sa 22 Hunyo 1941, Nazi Germany ang nakabasag non-agresyon kasunduan at lusubin ang Sobiyet Union sa mga pinakamalaking at pinaka malakas na puwersa sa paglusob ng tao ang kasaysayan,<ref>{{cite web|title=World War II|publisher=Encyclopædia Britannica|accessdate=9 Marso 2008|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/648813/World-War-II}}</ref> ang pagbubukas ng pinakamalaking teatro ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig . Bagaman ang Aleman hukbo ay nagkaroon ng mumunti tagumpay sa maagang bahagi, ang kanilang mga mabangis na pagsalakay ay pinatigil sa Labanan sa Moscow . Sa dakong huli sa mga Germans ay dealt pangunahing pagkatalo unang sa Battle ng Stalingrad sa taglamig ng 1942–43,<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/648813/World-War-II|publisher=Encyclopedia Britannica|accessdate=12 Marso 2008|title=The Allies' first decisive successes: Stalingrad and the German retreat, summer 1942–Pebrero 1943}}</ref> at pagkatapos ay sa Battle ng Kursk sa tag-init ng 1943. Isa pang Aleman kabiguan ay ang paglusob ng Leningrad , kung saan ang bayan ay lubos na blockaded sa lupain sa pagitan ng 1941–1944 sa pamamagitan ng Aleman at Finnish pwersa, paghihirap kagutuman at higit sa isang milyong mga pagkamatay, ngunit hindi kailanman isinusuko.<ref>[http://www.cambridge.org/uk/catalogue/catalogue.asp?isbn=0521863260 The Legacy of the Siege of Leningrad, 1941–1995]. Cambridge University Press.</ref> Sa ilalim ng Stalin's administrasyon at ang pamumuno ng tulad commanders bilang Georgy Zhukov at Konstantin Rokossovsky , Sobiyet pwersa kawan sa pamamagitan ng Silangang Europa sa 1944–45 at nakuha Berlin Mayo 1945. Sa Agosto 1945 ang Sobiyet Army ousted Hapon mula sa Tsina's Manchukuo at North Korea , ng kontribusyon sa mga kaalyado pagtatagumpay sa Japan. [[Talaksan:Gagarin in Sweden.jpg|thumb|upright|Unang tao sa kalawaan, si [[Yuri Gagarin]]]] 1941–1945 na panahon ng World War II ay kilala sa Russia bilang ang Great War Makabayan . Sa ganitong tunggalian, na kung saan kasama ang marami sa mga pinaka-nakamamatay na operasyon ng labanan sa tao ng kasaysayan, Sobiyet militar at sibilyan pagkamatay ay 10600000 at 15900000 ayon sa pagkakabanggit,<ref>{{Cite book|author=Erlikman, V.|title=Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik|year=2004|id=Note: Estimates for Soviet World War II casualties vary between sources|isbn=5931651071|publisher=Russkai︠a︡ panorama|location=Moskva}}</ref> accounting para sa mga tungkol sa isang third ng lahat ng World War II casualties . Ang Sobiyet ekonomiya at imprastraktura nagdusa napakalaking pagkawasak<ref>{{cite web|title=Reconstruction and Cold War|publisher=Library of Congress|url=http://countrystudies.us/russia/12.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> ngunit ang Sobiyet Union lumitaw bilang isang kinikilala superpower . Ang Red Army abala Silangang Europa pagkatapos ng digmaan, kabilang ang East Germany . Dependent sosyalista na pamahalaan ay naka-install sa pagkakaisa Eastern estado satellite. Pagiging mundo ikalawang ang nuclear weapons kapangyarihan , ang USSR itinatag ang [[Kasunduan ng Varsovia]] at pumasok sa isang pakikibaka para sa pandaigdigang dominasyon sa Estados Unidos at NATO , na kung saan ay naging kilala bilang ang Cold War . Ang Unyong Sobyet na-export nito Komunista ideolohiya sa bagong nabuo Republika ng Tsina at Hilagang Korea , at mamaya sa Cuba at maraming iba pang mga bansa. Makabuluhang halaga ng mga Sobyet na yaman ay inilalaan sa aid sa iba pang mga sosyalistang estado.<ref>[http://rs6.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field%28DOCID+su0391%29 Foreign trade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170309155830/http://rs6.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd%2Fcstdy%3A%40field%28DOCID+su0391%29 |date=2017-03-09 }} from ''A Country Study: Soviet Union (Former)''. [[Library of Congress Country Studies]] project.</ref> Pagkatapos Stalin kamatayan 's at sa isang maikling panahon ng kolektibong patakaran, ang isang bagong lider Nikita Khrushchev denunsiyado ang mga uri ng pagsamba ng pagkatao ng Stalin at inilunsad ang mga patakaran ng mga de-Stalinization . Penal ng paggawa na sistema ay nagbago at maraming-marami sa mga bilanggo pinakawalan;<ref>{{Cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,916205-2,00.html|work=TIME|accessdate=1 Agosto 2008|title=Great Escapes from the Gulag|date=5 Hunyo 1978|archive-date=26 Hunyo 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090626002132/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,916205-2,00.html|url-status=dead}}</ref> ang pangkalahatang kadalian ng mga patakaran ng mga mapanupil na naging kilala bilang mamaya Khruschev pagkatunaw . Sa parehong panahon, tensions sa Estados Unidos heightened kapag ang dalawang rivals clashed sa paglawak ng US missiles Jupiter sa Turkey at Sobiyet missiles sa Cuba . [[Talaksan:Mir on 12 June 1998edit1.jpg|left|thumb|Ang [[estasyong pangkalawaan]] ng Sobyet at Ruso na [[Mir]]]] Sa 1957 ang Sobiyet Union inilunsad mundo unang mga artipisyal na satellite , Sputnik 1 , ganito ang simula ng Space Age . Russian kosmonawt Yuri Gagarin ang naging unang tao sa orbita ang Earth sakay Vostok 1 pinapatakbo ng tao spacecraft sa 12 Abril 1961 . Mga sumusunod na ang ousting ng Khrushchev, isa pang panahon ng kolektibong tuntunin ensued, hanggang Leonid Brezhnev ay naging mga lider. Kosygin reporma , na naglalayong sa bahagyang desentralisasyon ng Sobiyet ekonomiya at paglilipat ng diin mula sa mabigat na industriya at armas sa liwanag industriya at mga consumer kalakal , ay stifled sa pamamagitan ng ang konserbatibo Komunista pamumuno. Ang panahon ng 1970s at unang bahagi ng 1980s ay naging kilala bilang Brezhnev pagwawalang-kilos . Sa 1979 ang Sobiyet pwersa ipinasok Afghanistan sa kahilingan ng kanyang mga komunista na pamahalaan. Ang pananakop pinatuyo ekonomiyang mga resources at dragged sa pagkamit nang walang makabuluhang pampolitika resulta. Huli ang Sobiyet Army ay nakuha mula sa Afghanistan sa 1989 dahil sa pagsalungat internasyonal, persistent anti-Sobyet gerilya digma (pinahusay na sa pamamagitan ng US), at isang kakulangan ng suporta mula sa Sobiyet mamamayan. Mula 1985 pataas, ang huling Sobiyet lider Mikhail Gorbachev ang nagpasimula ng mga patakaran ng glasnost (pagkabukas ng isip) at perestroika (restructuring) sa isang pagtatangka na gawing makabago ang mga bansa at gumawa ito ng mas demokratiko . Gayunman, ito ang humantong sa tumaas ng malakas na makabayan at separatista kilusan. Bago sa 1991, ang Sobiyet ekonomiya ay ang pangalawang pinakamalaking sa mundo,<ref>{{cite web|url=http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact90/world12.txt|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=9 Marso 2008|title=1990 CIA World Factbook|archive-date=27 Abril 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110427053700/http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact90/world12.txt|url-status=dead}}</ref> ngunit sa panahon ng kanyang huling taon na ito ay nagdadalamhati sa pamamagitan ng shortages ng mga bilihin sa mga tindahan ng groseri, malaking budget deficits at paputok paglago sa pera supply humahantong sa pagpintog.<ref>{{cite web|url=http://www.photius.com/countries/russia/economy/russia_economy_unforeseen_results_o~1315.html|title=Russia Unforeseen Results of Reform|publisher=The Library of Congress Country Studies; CIA World Factbook|accessdate=10 Marso 2008}}</ref> Sa Agosto 1991, isang hindi matagumpay na mga militar pagtatagumpay , itinuro laban Gorbachev at naglalayong pagpepreserba ng Unyong Sobyet, sa halip na humantong sa pagbagsak nito at sa katapusan ng sosyalistang tuntunin. Ang USSR ay nahati sa 15 post-Sobiyet estado sa Disyembre 1991. === Pederasyong Rusya === {{main|Kasaysayan ng Rusya pagatapos ng Unyong Sobyet}} Boris Yeltsin ay inihalal ang Presidente ng Russia sa Hunyo 1991, sa unang direktang halalan sa Rusong kasaysayan. Sa panahon at pagkatapos ng Sobyet paghiwalay, wide-ranging reporma kabilang pribatisasyon at merkado at kalakalan liberalisasyon ay pagiging nagtangka,<ref name=OECD/> kasama na ang mga radikal na pagbabago kasama ang mga linya ng " shock therapy "bilang inirerekomenda ng Estados Unidos at Pandaigdigang Pondong Fund .<ref>{{Cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F0CEED91F39F932A15751C1A965958260|title= U.S. is abandoning 'shock therapy' for the Russians|author=Sciolino, E.|work=The New York Times|accessdate=20 Enero 2008|date=21 Disyembre 1993}}</ref> Lahat ito ay nagdulot ng isang malaking krisis ekonomiya, characterized sa pamamagitan ng 50% tanggihan ng parehong GDP at pang-industriya na output sa pagitan ng 1990-1995.<ref name=OECD/><ref>{{cite web|title=Russia: Economic Conditions in Mid-1996|publisher=Library of Congress|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field%20%28DOCID+ru0119%29}}</ref> Pribatisasyon ang higit sa lahat shifted control ng negosyo mula sa mga ahensiya ng estado sa mga indibidwal na may koneksiyon sa loob sa sistema ng pamahalaan. Marami sa mga bagong mayaman businesspeople kinuha bilyong sa cash at ari-arian sa labas ng bansa sa isang malaking flight capital .<ref>{{cite web|title=Russia: Clawing Its Way Back to Life (int'l edition)|work=BusinessWeek|url=http://www.businessweek.com/1999/99_48/b3657252.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> Ang depression ng estado at ekonomiya ang humantong sa pagbagsak ng mga serbisyong panlipunan; ang kapanganakan rate plummeted habang ang kamatayan rate skyrocketed. Milyun-milyong plunged sa kahirapan, mula sa 1.5% na antas ng kahirapan sa huli Sobiyet panahon, sa 39-49% sa pamamagitan ng kalagitnaan ng 1993.<ref name=worldbank>{{Cite book|author=Branko Milanovic|title=Income, Inequality, and Poverty During the Transformation from Planned to Market Economy|publisher=The World Bank|year=1998|pages=186–189}}</ref> Ang 1990s nakita matinding corruption at kawalan ng batas, tumaas ng kriminal gangs at marahas na krimen.<ref>{{Cite journal|author=Jason Bush|title=What's Behind Russia's Crime Wave?|journal=BusinessWeek Journal|date=19 Oktubre 2006|url=http://www.businessweek.com/globalbiz/content/oct2006/gb20061019_110749_page_2.htm}}</ref> Ang 1990s ay plagued sa pamamagitan ng armadong conflicts sa Northern Kukasus , parehong lokal na etniko skirmishes at separatista Islamist insurrections. Dahil ang Chechen separatists ay ipinahayag [[kasarinlan|pagsasarili]] sa maagang 1990s, isang paulit-ulit digmaan gerilya ay lumaban sa pagitan ng mga rebeldeng grupo at ang mga Ruso militar. Terorista na atake laban sa mga sibilyan natupad sa pamamagitan ng separatists, karamihan sa kapansin-pansin ang mga drama prenda Moscow krisis at Beslan paaralan pagkubkob , dulot ng daan-daang mga pagkamatay at hinila sa buong mundo ng pansin. [[Talaksan:Evstafiev-chechnya-palace-gunman.jpg|thumb|240px|Ang lungsod ng Grozny, ang kabisera ng Chechen , ay nawasak ng hukbo ng Rusya, 1995]] Russia kinuha up ang responsibilidad para sa pag-aayos ng panlabas na utang sa USSR, kahit na populasyon nito na binubuo lamang ng kalahati ng populasyon ng USSR sa panahon ng bisa nito.<ref>{{cite web|title=Russia pays off USSR’s entire debt, sets to become crediting country|publisher=Pravda.ru|url=http://english.pravda.ru/russia/economics/22-08-2006/84038-paris-club-0|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> Mataas na badyet deficits na sanhi ng 1998 Russian pinansiyal na krisis<ref>{{cite web|url=http://www.iie.com/publications/papers/aslund0108.pdf|title=Russia's Capitalist Revolution|author=Aslund A|accessdate=28 Marso 2008|format=PDF|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304030126/http://www.iie.com/publications/papers/aslund0108.pdf|url-status=dead}}</ref> at nagdulot sa karagdagang GDP tanggihan.<ref name=OECD>{{cite web|title=Russian Federation|publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD)|url=http://www.oecd.org/dataoecd/7/50/2452793.pdf|accessdate=24 Pebrero 2008|format=PDF}}</ref> Sa 31 Disyembre 1999 Pangulong Yeltsin nagbitiw, namimigay ng post sa mga kamakailan takdang Punong Ministro, Vladimir Putin , na pagkatapos ay won ang 2000 presidential election . Putin bigti ang Chechen insurgency , kahit manaka-naka pa rin karahasan ay nangyayari sa buong Northern Kukasus. Mataas na presyo ng langis at sa una mahina pera kasunod ng pagtaas ng domestic, consumption demand at pamumuhunan ay nakatulong sa ekonomiya ang maging para sa siyam na tuwid taon, ang pagpapabuti ng mga pamantayan ng pamumuhay at pagtaas ng Russia's impluwensiya sa entablado mundo. Habang ang maraming mga reporma na ginawa sa panahon ng Putin pagkapangulo ay karaniwang criticized sa pamamagitan ng Western bansa bilang un-demokratiko,<ref>{{cite web|author=Treisman, D|title=Is Russia's Experiment with Democracy Over?|url=http://www.international.ucla.edu/article.asp?parentid=16294|publisher=UCLA International Institute|accessdate=31 Disyembre 2007|archive-date=11 Nobiyembre 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041111074502/http://www.international.ucla.edu/article.asp?parentid=16294|url-status=dead}}</ref> Putin's pamumuno sa pagbabalik ng ayos, katatagan, at progreso ay may won kanya lakit popularity sa Rusya.<ref>{{Cite news|author=Stone, N|title=No wonder they like Putin|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/guest_contributors/article2994651.ece|work=The Times|location=London|accessdate=31 Disyembre 2007|date=4 Disyembre 2007|archive-date=25 Mayo 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100525073652/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/guest_contributors/article2994651.ece|url-status=dead}}</ref> On 2 Marso 2008, Dmitry Medvedev ay inihalal Pangulo ng Russia , habang Putin naging Punong Ministro Kasunod ng desisyon ni pangulong Viktor Yanukovych noong 2013 na tanggihan ang pinag-usapang kasunduang asosasyon sa [[Unyong Europeo]] at sa halip ay palakasin ang ugnayan sa Rusya ay naganap ang Euromaidan, isang serye ng pagpoprotesta na dumulot sa pagtatalaga ng bagong pamahalaan sa Himagsikan ng Dignidad. Ginawang oportunidad ng Rusya ang sitwasyon upang sakupin ang Crimea noong Marso 2014 at simulan ang [[digmaan sa Donbas]] sa sumunod na buwan. Noong Abril 12, 2014, pagkatapos tumakas si Yanukovych, naglunsad ang Russia ng opensiba ng militar laban sa silangang Ukraine. Noon ang mga militante na pinamumunuan ng isang opisyal ng Federal Security Service ng Russian Federation, si Igor Girkin, ay sumalakay sa lungsod ng Slavyansk. Noong Abril 13, inilunsad ng Ukraine ang isang ATO (operasyon na anti-terorista) upang pigilan ang pagsalakay ng Russia <ref> [https://nikvesti.com/news/incidents/59805 Террористы привязали мужчину с украинским флагом к столбу в Зугрэсе]</ref> <ref> [https://news.obozrevatel.com/politics/80167-popavshij-v-plen-boets-ato-rasskazal-ob-izdevatelstvah-tolpyi-u-stolba-pozora.htm Попавший в плен боец АТО рассказал об издевательствах толпы у "столба позора"]</ref><ref> [https://www.5.ua/suspilstvo/nezlamni-iryna-dovhan-istoriia-donechchanky-katovanoi-okupantamy-za-dopomohu-ukrainskym-biitsiam-197262.html НЕZЛАМНІ: Ірина Довгань - історія донеччанки, катованої окупантами за допомогу українським бійцям ]</ref><ref> [https://web.archive.org/web/20160902091720/http://uapress.info/uk/news/show/37843 Патріотка Ірина Довгань, яку катували терористи, розповіла, чому не вважає себе героїнею]</ref>. Hanggang sa 2022, ang Russia, sa pamamagitan ng "Donetsk People's Republic", na ang pinakamataas na pinuno ay ang political strategist mula sa Moscow, Alexander Borodai, ay naglunsad ng isang patagong digmaan laban sa Ukraine, na umabot sa isang ganap na digmaan. [[Talaksan:Ruins of Donetsk International airport (16).jpg|thumb|220px|Ang paliparan ng Donetsk ay sinira ng mga hukbong Ruso at pro-Russian noong 2014]] Sa mga sinasakop na teritoryo, sinimulan ng mga Ruso na sirain ang panitikan sa wikang Ukrainiano sa mga paaralan, museo, at aklatan na hindi nakakatugon sa mga pamantayan ng Russia, at lumikha ng isang sistema ng mga kampo ng "pagsala" kung saan ang mga sibilyan ay ikinulong at pinahirapan<ref>[https://snyder.substack.com/p/russias-genocide-handbook Russia's genocide handbook]</ref> <ref>[https://kanaldim.tv/ru/eto-nastoyashhij-konczlager-21-filtraczionnyj-lager-sozdali-okkupanty-na-donetchine/ Это настоящий концлагерь: 21 фильтрационный лагерь создали оккупанты на Донетчине]</ref>. Sa Ukraine, ang Russia ay gumagawa ng mga seryosong krimen sa digmaan, kabilang ang mga lugar na may populasyon, [[Pagkubkob sa Mariupol|pagsira sa buong lungsod tulad ng Mariupol]], at pag-atake sa mga sibilyan para sa pagsuporta sa Ukraine, kabilang ang pagpapahirap sa mga basement ng mga gusali ng tirahan. Ang pinakamalubhang krimen laban sa populasyon ng sibilyan sa Ukraine ay ang Bucha massacre, na ginawa noong Marso 2022. [[Talaksan:Mariupol 20220323 001.jpg|thumb|220px|Isa sa maraming mga apartment building sa Mariupol na winasak ng Rusya, maraming Ukrainians ang sinunog ng buhay sa kanilang mga apartment sa mga airstrike sa gabi.]] Artikulo ng Russian political scientist na si Timofey Sergeytsev "Ano ang dapat gawin ng Russia sa Ukraine?" ({{Lang-ru|Что Россия должна сделать с Украиной ?}}) Tinawag ito ng Amerikanong istoryador na si Timothy Snyder na "ang aklat-aralin sa Russia tungkol sa genocide."<ref>[https://memopzk.org/figurant/moskalyov-aleksej-vladimirovich/ Москалёв Алексей Владимирович]</ref>.<ref>[https://suspilne.media/kyiv/785809-poskodzena-budivla-med-zakladu-e-zagibli-rf-zavdala-povtornogo-udaru-po-kievu/ Пошкоджена будівля медзакладу, є загиблі: РФ завдала повторного удару по Києву]</ref><ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-61208404 'You can't imagine the conditions' - Accounts emerge of Russian detention camps]</ref> <ref>[https://www.huffpost.com/entry/filtration-camps-russia-ukraine-war_n_624ac8b9e4b0e44de9c485ea Mariupol Women Report Russians Taking Ukrainians To 'Filtration Camps']</ref> <ref>[https://www.theguardian.com/world/2022/jun/12/ukrainians-who-fled-to-georgia-reveal-details-of-russias-filtration-camps Ukrainians who fled to Georgia reveal details of Russia’s ‘filtration camps’]</ref> == Pamahalaan at Pulitika == === Pandaigdigang Ugnayan === === Militar === [[Talaksan:Sukhoi T-50 (PAK FA) 52 blue (8730377442).jpg|thumb|226x226px|Sukhoi PAK FA T-50 ng hukbong himpapawid ng Rusya]]Ang Sandatahang Lakas ng Rusya ay nahahati sa Hukbong lupa, Hukbong dagat at Hukbong himpapawid. Mayroon ding tatlong sangay ang sandatahan ng Rusya, ang "Strategic missile troops, Aerospace defence forces at Airborne troops". Noong 2006, ang militar ng Rusya ay mayroong 1.037 milyong tauhan na nasa serbisyo. Ang Rusya ang may pinakamaraming armas nukleyar sa buong mundo at ito ang pangalawang may pinakamalaking plota ng "ballistic missile submarines" at ito lang, maliban sa Estados Unidos, ang may modernong "strategic bomber force", at ang hukbong dagat at himpapawid nito ay isa sa mga pinakamalalaki sa mundo. [[Talaksan:Kuznecov big.jpg|thumb|Aircraft carrier na "Admiral kuznetsov" ng hukbong dagat ng Rusya]] === Pagkakahati === {{Talaan ng mga territoryong pampangasiwaan|Q159}} == Demograpiya == <div style="font-size: 90%"> {| class="wikitable" style="border:1px black; float:left; margin-left:1em;" ! style="background:#F99;" colspan="2"|Ethnic composition (2002)<ref>{{cite web|url=http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87|title=Russian Census of 2002|work=4.1. National composition of population|publisher=Federal State Statistics Service|accessdate=2008-01-16|archive-date=2011-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719233704/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87|url-status=dead}}</ref> |- |[[Ruso]]||79.8% |- |[[Tatars]]||3.8% |- |[[Ukrainians]]||2.0% |- |[[Bashkirs]]||1.2% |- |[[Chuvash people|Chuvash]]||1.1% |- |[[Chechen people|Chechen]]||0.9% |- |[[Armenians]]||0.8% |- |Iba/hindi pangunahin||10.4% |} </div> [[Talaksan:Population of Russia.PNG|thumb|Populasyon (sa milyon) noong 1950–1991 ng [[Russian SFSR]] sa [[USSR]], 1991&nbsp;– 1 Enero 2010 ng Pederasyong Ruso.]] Bumubuo ang mga etnikong Ruso sa 79.8% ng populasyon ng bansa, gayunpaman ang Russian Federation ay tahanan din sa ilang mga pangkat-minorya. Sa kabuuan, 160 iba't ibang mga iba pang mga grupo ng etniko at katutubong mamamayan nakatira sa loob ng kanyang hangganan.<ref name=ethnicgroups>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_02.php Ethnic groups in Russia], 2002 census, Demoscope Weekly. Retrieved 5 Pebrero 2009.</ref> Bagaman Russia's populasyon ay medyo malaki, nito densidad ay mababa dahil sa ang malaking sukat ng bansa. Populasyon ay densest sa European Russia , malapit sa Yural Mountains , at sa timog-kanluran Siberya . 73% ng mga buhay ng populasyon sa urban na lugar habang 27% sa kanayunan na iyan.<ref>{{cite web|title=Resident population|publisher=[[Rosstat]]|url=http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/05-01.htm|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=3 Marso 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120303135317/http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/05-01.htm|url-status=dead}}</ref> Ang kabuuang populasyon ay 141,927,297 tao bilang ng 1 Enero 2010. Russian populasyon masakitin sa 148,689,000 sa 1991, lamang bago ang pagkalansag ng Unyong Sobyet . Ito ay nagsimula sa karanasan ng isang sunud tanggihan simula sa kalagitnaan ng 90s-.<ref>{{cite web|url=http://countrystudies.us/russia/29.htm|publisher=Library of Congress|title=Demographics|accessdate=16 Enero 2008}}</ref> Ang tanggihan ay pinabagal sa malapit sa pagwawalang-kilos sa mga nakaraang taon dahil sa nabawasan ang mga rate ng kamatayan , nadagdagan ang mga rate ng kapanganakan at nadagdagan immigration .<ref name=gks/> Sa 2009 Russia naitala taunang populasyon paglago sa unang pagkakataon sa 15 taon, na may kabuuang paglago ng 10,500.<ref name="gks">[http://www.gks.ru/free_doc/2010/demo/dem-sit-09.doc Modern demographics of Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101217150324/http://www.gks.ru/free_doc/2010/demo/dem-sit-09.doc|date=2010-12-17}} by [[Rosstat]]. Retrieved on 5 Oktubre 2010</ref> 279,906 migranteng dumating sa Russian Federation sa parehong taon, na kung saan 93% dumating mula sa CIS bansa.<ref name=gks/> Ang bilang ng Russian emigrants steadily tinanggihan mula sa 359,000 sa 2000 sa 32,000 sa 2009.<ref name=gks/> Mayroon ding isang tinatayang 10 milyong mga iligal na dayuhan mula sa ex-Sobiyet estado sa Rusya.<ref>{{cite web|title=Russia cracking down on illegal migrants|work=International Herald Tribune|date=15 Enero 2007|url=http://www.iht.com/articles/2007/01/15/news/migrate.php|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915210918/http://www.iht.com/articles/2007/01/15/news/migrate.php|archivedate=2008-09-15|access-date=2010-11-02|url-status=live}}</ref> halos 116,000,000 etniko Russians nakatira sa Russia [108] at tungkol sa 20 milyong mga mas mabuhay sa iba pang mga dating republics ng Sobiyet Union, <ref>[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article728982.ece Putin tries to lure millions of Russian expats home] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100525073623/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article728982.ece |date=2010-05-25 }} Times Online. 9 Pebrero 2006.</ref> halos lahat sa Ukraine at Kazakhstan .<ref>[http://books.google.com/books?id=YLeAxHLmgR8C&pg=PA15 Migrant resettlement in the Russian federation: reconstructing 'homes' and 'homelands'] by Moya Flynn (1994). p.15. ISBN 1-84331-117-8</ref> Ang Saligang Batas ng Russian garantiya libre, unibersal na pangkalusugang pag-aalaga para sa lahat ng mga mamamayan.<ref>{{cite web|title=The Constitution of the Russian Federation|work=Article 41|url=http://www.constitution.ru/en/10003000-03.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> Sa pagsasanay, gayunman, ang libreng pangangalaga ng kalusugan ay bahagyang restricted dahil sa propiska rehimen.<ref>{{cite web|title=Russian ombudsman about propiska restrictions in modern Russia|url=http://www.newsru.com/russia/06jun2007/lukin.html|accessdate=23 Hulyo 2008}}</ref> Habang Russia ay may higit pang mga manggagamot, mga ospital, at pangangalaga ng kalusugan manggagawa kaysa sa halos lahat ng anumang iba pang mga bansa sa mundo sa isang per capita na batayan,<ref>{{cite web|title=Healthcare in Russia&nbsp;— Don’t Play Russian Roulette|publisher=justlanded.com|url=http://www.justlanded.com/english/Russia/Articles/Health/Healthcare-in-Russia|accessdate=03 Oktubre 2010|archive-date=29 Abril 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429023652/http://www.justlanded.com/english/Russia/Articles/Health/Healthcare-in-Russia|url-status=dead}}</ref> dahil sa ang pagbagsak ng Unyong Sobyet ang kalusugan ng mga Russian populasyon ay tinanggihan ang malaki bilang resulta ng panlipunan, ekonomiya, at pamumuhay pagbabago;<ref>{{Cite news|author=Leonard, W R|title=Declining growth status of indigenous Siberian children in post-Soviet Russia|month=April|year=2002|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3659/is_200204/ai_n9037764|accessdate=27 Disyembre 2007|work=Human Biology|archive-date=4 Hunyo 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130604101202/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3659/is_200204/ai_n9037764|url-status=dead}}</ref> ang takbo ay mababaligtad lamang sa mga nagdaang taon, na may average na buhay pag-asa sa pagkakaroon ng nadagdagan 2.4 na taon para sa lalaki at 1.4 na taon para sa mga babae sa pagitan ng 2006-09.<ref name=gks/> Bilang ng 2009, ang average na asa sa buhay sa Russia ay 62.77 mga taon para sa lalaki at 74.67 mga taon para sa mga babae.<ref>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/demo26.xls Russian life expectancy figures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321150842/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/demo26.xls|date=2015-03-21}} [[Rosstat]]. Retrieved on 21 Agosto 2010</ref> Ang pinakamalaking factor ng kontribusyon sa mga medyo mababa ang lalaki sa buhay asa para sa lalaki ay isang mataas na rate ng dami ng namamatay sa mga nagtatrabaho-edad lalaki mula mahahadlangan nagiging sanhi ng (halimbawa, alak paglalason, paninigarilyo, ang trapiko aksidente, marahas na krimen).<ref name=gks/> Bilang resulta ng mga malalaking pagkakaiba ng kasarian sa buhay at pag-asa dahil sa mga pangmatagalang epekto ng mataas na casualties sa World War II, ang kasarian liblib nananatiling sa araw na ito at may mga 0.859 lalaki sa bawat babae. Russia's kapanganakan-rate ay mas mataas kaysa sa karamihan sa European bansa (12.4 births sa bawat 1000 na mga tao sa 2008<ref name=gks/> kumpara sa mga European average Union ng 9.90 per 1000),<ref>{{cite web|last=The World Factbook|title=Rank Order—Birth rate|publisher=Central Intelligence Agency|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html|accessdate=25 Abril 2009|archive-date=10 Marso 2013|archive-url=https://www.webcitation.org/6F0FiNNzQ?url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html|url-status=dead}}</ref> habang ang kamatayan rate ay malaki mas mataas na (sa 2009, Russia's kamatayan rate ay 14.2 per 1000 mga tao<ref name=gks/> kumpara sa mga EU average ng 10.28 per 1000).<ref>{{cite web|last=The World Factbook|title=Rank Order—Death rate|publisher=Central Intelligence Agency|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2066rank.html|accessdate=25 Abril 2009|archive-date=28 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180228071330/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2066rank.html|url-status=dead}}</ref> Subalit, ang Russian Ministry of Health at Social Affairs hinuhulaan na sa pamamagitan ng 2011 ang kamatayan rate ay katumbas ng kapanganakan rate dahil sa pagtaas sa pagkamayabong at tanggihan sa dami ng namamatay.<ref>{{cite web|url=http://en.rian.ru/russia/20080123/97616414.html|title=Russia's birth, mortality rates to equal by 2011–ministry|publisher=RIA Novosti|accessdate=10 Pebrero 2008|archive-date=8 Pebrero 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080208160909/http://en.rian.ru/russia/20080123/97616414.html|url-status=dead}}</ref> Ang pamahalaan ay pagpapatupad ng isang bilang ng mga programa na dinisenyo upang taasan ang kapanganakan rate at makakuha ng mas maraming mga migrante. Buwanang bata support bayad ay lambal, at ng isang isang-beses na pagbabayad ng 250,000 Rubles (sa paligid ng US $ 10,000) ay inaalok sa mga kababaihan na nagkaroon ng isang pangalawang anak mula noong 2007.<ref>{{cite web|title=Country Profile: Russia|publisher=[[Library of Congress]]—Federal Research Division|month=October|year=2006|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Russia.pdf|accessdate=27 Disyembre 2007|format=PDF}}</ref> Sa 2009 Russia nakita ang pinakamataas na rate ng kapanganakan dahil sa ang pagbagsak ng USSR .<ref name=gks/><ref>[http://demoscope.ru/weekly/ias/ias05.php?tim=0&cou=26&terr=1&ind=26&Submit=OK Russian birth rates 1950-2008] Demoscope Weekly. Retrieved October, 2010.</ref> === Mga pinakamalaking lungsod === {{Mga pinakamalaking lungsod ng Rusya}} === Wika === [[Talaksan:Russian language status and proficiency in the World.svg|250px|thumb|Mga bansa na kung saan ang [[Wikang Ruso]] ay sinasalita.]] Russia's 160 grupo ng etniko magsalita ng ilang 100 mga wika. Ayon sa 2002 census, 142,600,000 tao magsalita Ruso, na sinusundan ng [[Wikang Tartaro|Tartaro]] na may 5,300,000 at [[Wikang Ukranyo|Ukranyo]] na may 1,800,000 mga nagsasalita.<ref>{{cite web|url=http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87|title=Russian Census of 2002|work=4.3. Population by nationalities and knowledge of Russian; 4.4. Spreading of knowledge of languages (except Russian)|publisher=[[Rosstat]]|accessdate=16 Enero 2008|archive-date=19 Hulyo 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719233704/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87|url-status=dead}}</ref> Ruso ay ang tanging opisyal ng estado na wika, ngunit ang Saligang Batas ay nagbibigay sa mga indibidwal na republics ang karapatan upang gumawa ng kanilang mga katutubong wika ng mga co-opisyal na susunod sa Ruso.<ref>{{cite web|title=The Constitution of the Russian Federation|work= (Article 68, §2)|url=http://www.constitution.ru/en/10003000-04.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> Sa kabila ng kanyang malawak na pagpapakalat, ang wikang Ruso ay magkakatulad sa buong Russia. Ruso ay ang pinaka heograpiya kalat na kalat na wika ng Eurasia at ang pinaka-tinatanggap sinalita [[Mga wikang Eslabo|Eslabo wika]].<ref>{{cite web|title=Russian|publisher=University of Toronto|url=http://learn.utoronto.ca/Page625.aspx|accessdate=27 Disyembre 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070106002617/http://learn.utoronto.ca/Page625.aspx|archivedate=2007-01-06|url-status=dead}}</ref> Ito aari sa mga [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeong wika pamilya]] at ito ay isa sa mga buhay na mga miyembro ng Silangang Eslabo wika; ang iba sa pagiging [[Wikang Belarusiano|Belarusiano]] at Ukrainian (at marahil Rusyn). Nakasulat na mga halimbawa ng Old East Eslabo (Old Russian) ay Bakit napunta doon mula sa 10 pataas na siglo.<ref>[http://www.foreigntranslations.com/page-content.cfm/page/russian-language Russian Language History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101029193202/http://foreigntranslations.com/page-content.cfm/page/russian-language |date=2010-10-29 }} foreigntranslations.com</ref> Ang Russian Language Center sabi ng isang kapat ng's pang-agham panitikan sa mundo ay na-publish sa Russian.<ref name=lomonosov>{{cite web|title=Russian language course|publisher=Russian Language Centre, Moscow State University|url=http://www.rlcentre.com/russian-language-course.shtml|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=2016-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160205074901/http://rlcentre.com/russian-language-course.shtml|url-status=dead}}</ref> ay din ito apply bilang isang paraan ng coding at imbakan ng pandaigdig-60-70% kaalaman ng lahat ng impormasyon sa mundo ay na-publish sa Ingles at Russian wika.<ref name=lomonosov/> Russian ay isa sa anim na opisyal na wika ng UN .<ref>{{cite web|last=Poser|first=Bill|url=http://itre.cis.upenn.edu/~myl/languagelog/archives/000854.html|title=The languages of the UN|publisher=Itre.cis.upenn.edu|date=2004-05-05|accessdate=2010-10-29}}</ref> === Relihiyon === Kristiyanismo , Islam , Budhismo at Hudaismo ay Russia's tradisyunal na relihiyon, legal ang isang bahagi ng Russia's "makasaysayang pamana".<ref>{{Cite book|author=Bell, I|title=Eastern Europe, Russia and Central Asia|url=http://books.google.com/?id=EPP3ti4hysUC&pg=PA47|accessdate=27 Disyembre 2007|isbn=9781857431377|year=2002}}</ref> Mga Pagtatantya ng mga mananampalataya malawak magpaiba-iba sa mga pinagkukunan, at ilang mga ulat ilagay ang bilang ng mga di-mananampalataya sa Rusya sa 16-48% ng populasyon.<ref>{{Cite book|author=Zuckerman, P|title=Atheism: Contemporary Rates and Patterns, chapter in The Cambridge Companion to Atheism, ed. by Michael Martin|publisher=Cambridge University Press|year=2005|isbn=}}</ref> Traced pabalik sa Christianization ng Kievan Rus ' sa 10 siglo, Russian pagsang-ayon sa kaugalian ay ang nangingibabaw na relihiyon sa bansa; humigit kumulang sa 100 milyong mamamayan isaalang-alang ang kanilang sarili Russian Ortodoksia Kristiyano.<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90196.htm|accessdate=8 Abril 2008|title=Russia}}</ref> 95% ng mga rehistradong parokya Orthodox nabibilang sa Russian Orthodox Church habang mayroong isang bilang ng mas maliit na Orthodox na Simbahan .<ref>{{cite web|title={{in lang|ru}} Сведения о религиозных организациях, зарегистрированных в Российской Федерации По данным Федеральной регистрационной службы|date=Disyembre 2006|url=http://www.religare.ru/article36302.htm|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=25 Marso 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325002546/http://www.religare.ru/article36302.htm|url-status=dead}}</ref> Subalit, ang karamihan ng Orthodox na mananampalataya hindi dumalo sa simbahan sa isang regular na batayan. Mas maliit Christian denominations tulad ng mga Katoliko, Armenian Gregorians , at iba't-ibang mga Protestante na umiiral. Pagtatantya ng bilang ng mga Muslim sa Russia range 7–9 sa 15-20000000.<ref>{{cite web|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=2869|publisher=Interfax|title=20Mln Muslims in Russia and mass conversion of ethnic Russians are myths—expert|accessdate=1 Abril 2008|archive-date=6 Enero 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080106222150/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=2869|url-status=dead}}</ref> Gayundin may mga 3-4000000 Muslim migrante mula sa post-Sobiyet estado .<ref>{{cite web|title=Russia's Islamic rebirth adds tension|work=Financial Times|url=http://www.ft.com/cms/s/0/3f3fba2c-474f-11da-b8e5-00000e2511c8.html|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=21 Nobiyembre 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071121232919/http://www.ft.com/cms/s/0/3f3fba2c-474f-11da-b8e5-00000e2511c8.html|url-status=dead}}</ref> Karamihan sa mga Muslim ang nakatira sa ang Volga-Yural rehiyon , pati na rin sa Kukasus, Moscow, Saint Petersburg at Western Siberia.<ref>{{Cite news|author=Mainville, M|title=Russia has a Muslim dilemma|work=San Francisco Chronicle|date=19 Nobyembre 2006|url=http://sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2006/11/19/MNGJGMFUVG1.DTL|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=13 Mayo 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120513173431/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2006%2F11%2F19%2FMNGJGMFUVG1.DTL|url-status=dead}}</ref> Budhismo ay tradisyonal para sa tatlong rehiyon ng Russian Federation: Buryatia , Tuva , at Kalmykia . Ang ilang mga residente ng Siberya at Far Eastern rehiyon, tulad ng Yakutia at Chukotka , pagsasanay shamanist , panteista , at paganong ritwal, kasama ang mga pangunahing relihiyon. Pagtatalaga sa tungkulin sa relihiyon tumatagal ng lugar lalo na kasama etniko linya. Slavs ay lubha Orthodox Christian, Turko nagsasalita ay nakararami Muslim, at Mongolic bayan ay Buddhists.<ref>{{cite web|title=Russia::Religion|publisher=Encyclopædia Britannica Online|year=2007|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/513251/Russia|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> === Edukasyon === [[Talaksan:Школа 1118 (Москва).jpg|thumb|Isang paaralan sa Moscow. Ang tore ng [[Moscow State University]] ay makikita sa distansiya.]] Russia ay may isang libreng edukasyon sistema garantisadong sa lahat ng mga mamamayan ng Saligang Batas,<ref>{{cite web|title=The Constitution of the Russian Federation|work= (Article 43 §1)|url=http://www.constitution.ru/en/10003000-03.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> subalit ang isang entry sa mas mataas na edukasyon ay mataas na competitive.<ref>{{cite web|author=Smolentseva, A|title=Bridging the Gap Between Higher and Secondary Education in Russia|url=http://www.bc.edu/bc_org/avp/soe/cihe/newsletter/News19/text13.html|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=2007-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071123162906/http://www.bc.edu/bc_org/avp/soe/cihe/newsletter/News19/text13.html|url-status=dead}}</ref> Bilang resulta ng malaki diin sa agham at teknolohiya sa edukasyon, medikal Russian, matematika, agham, Aerospace at pananaliksik ay karaniwang ng isang mataas na order.<ref>{{cite web|publisher=U.S. Department of State|title= Background Note: Russia|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3183.htm|accessdate=2 Enero 2008}}</ref> Since 1990 ang 11-taon ng pagsasanay paaralan ay nagpasimula. Edukasyon sa estado-owned sekundaryong paaralan ay libre; unang tersiyarya (university level) ang edukasyon ay libre sa reserbasyon: isang malaking share ng mga mag-aaral ay nakatala para sa full pay (maraming estado institusyon na nagsimula upang buksan pangkalakalan '' (commercial)'' na mga posisyon sa mga huling taon).<ref>{{cite web|title=Higher Education Institutions|url=http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/08-10.htm|publisher=[[Rosstat]]|accessdate=1 Enero 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080229005920/http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/08-10.htm|archivedate=2008-02-29|url-status=live}}</ref> Sa 2004&nbsp;ng estado sa paggastos para sa edukasyon amounted sa 3.6% ng GDP, o 13% ng pinagtibay na badyet ng estado.<ref>{{cite web|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0015/001547/154743e.pdf|title=Education for All by 2015: will we make it? EFA global monitoring report, 2008|format=PDF|accessdate=27 Abril 2010}}</ref> Ang Gobyerno allocates pondo upang bayaran ang mga bayad sa tuition sa loob ng isang matatag quota o bilang ng mga mag-aaral para sa bawat institusyon ng estado. Sa mga mas mataas na institusyon ng edukasyon, mga mag-aaral ay binabayaran ng isang maliit na sahod at ibinigay na may libreng pabahay.<ref>{{cite web|title=Higher education structure|publisher=State University Higher School of Economics|url=http://www.hse.ru/lingua/en/rus-ed.html|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Rusya}} Russia ay may isang merkado ekonomiya na may malaking natural resources, partikular ng langis at natural gas. Ito ay may mga 12th pinakamalaking ekonomiya sa mundo sa pamamagitan ng nominal GDP at ang 7th pinakamalaking sa pamamagitan ng pagbili ng kapangyarihan pagkakapareho (PPP). Dahil ang turn ng ika-21 siglo, ang mas mataas na domestic consumption at mas higit na kapanatagan sa politika ay may bolstered ekonomiyang paglago sa Rusya. Ang bansa natapos 2008 sa kanyang ikasiyam na tuwid na taon ng paglago, averaging 7% taun-taon. Paglago ay lalo na hinimok ng di-traded mga serbisyo at mga kalakal para sa mga domestic market, bilang laban sa langis o mineral bunutan at Exports.<ref name=cia/> Ang average na suweldo sa Rusya ay $ 640 bawat buwan sa unang bahagi ng 2008, up mula sa $ 80 sa 2000.<ref>{{cite web|title=Russians weigh an enigma with Putin’s protégé|publisher=MSNBC|url=http://www.msnbc.msn.com/id/24443419/|accessdate=9 Mayo 2008}}</ref> Humigit-kumulang 13.7% ng mga Russians nanirahan sa ibaba ang pambansang kahirapan linya sa 2010,<ref>{{cite web|publisher=The Moscow Times|title=Russia Is Getting Wealthier|url=http://www.themoscowtimes.com/opinion/article/russia-is-getting-wealthier/420731.html|date=2010-10-21}}</ref> makabuluhang down mula sa 40% sa 1998 sa ang pinakamasama ng mga post-Sobiyet pagbagsak.<ref name=worldbank/> Unemployment sa Russia ay sa 6% sa 2007, down mula sa tungkol sa 12.4% sa 1999.<ref>{{cite web|publisher=RIA Novosti|title=Russia's unemployment rate down 10% in 2007&nbsp;– report|url=http://en.rian.ru/russia/20080208/98724898.html|accessdate=9 Mayo 2008|archive-date=26 Hulyo 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130726213945/http://en.rian.ru/russia/20080208/98724898.html|url-status=dead}}</ref> Ang gitnang uri ay lumago mula lamang 8,000,000 katao sa 2,000-55000000 mga tao sa 2006.<ref>{{cite web|title=Russia: How Long Can The Fun Last?|work=BusinessWeek |url=http://www.businessweek.com/globalbiz/content/dec2006/gb20061207_520461.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> [[Talaksan:GDP_of_Russia_since_1989.svg|thumb|left|350px|Ang ekonomiya ng Rusya simula ng pagbasa ng Unyong Sobyet]] Langis, natural gas, metal, at kahoy na account para sa higit sa 80% ng Russian Exports sa ibang bansa.<ref name=cia/> Dahil sa 2003, gayunpaman, Exports ng mga likas na yaman na nagsimula decreasing sa pang-ekonomiyang kahalagahan ng mga panloob na merkado pinalakas masyado. Sa kabila ng mas mataas na presyo ng enerhiya, langis at gas lamang ng kontribusyon sa 5.7% ng Russia's GDP at pamahalaan ang hinuhulaan na ito ay drop sa 3.7% sa pamamagitan ng 2011.<ref>{{cite web|title=Russia fixed asset investment to reach $370 bln by 2010–Kudrin|publisher=RIA Novosti|url=http://en.rian.ru/business/20070921/80301609.html|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=4 Enero 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080104012742/http://en.rian.ru/business/20070921/80301609.html|url-status=dead}}</ref> Oil export kita pinapayagan Russia upang madagdagan ang kanyang mga banyagang Taglay mula sa $ 12000000000 sa 1999 sa $ 597,300,000,000 sa 1 Agosto 2008, ang ikatlong pinakamalaking dayuhang exchange Taglay sa mundo.<ref>{{cite web|url=http://www.cbr.ru/Eng/statistics/credit_statistics/print.asp?file=inter_res_08_e.htm|title=International Reserves of the Russian Federation in 2008|publisher=The Central Bank of the Russian Federation|accessdate=30 Hulyo 2008}}</ref> Ang macroeconomic patakaran sa ilalim ng Finance Minister Alexei Kudrin ay mabait at tunog, na may labis na kita sa pagiging naka-imbak sa pagpapapanatag Fund ng Russia .<ref name="euromoney">{{cite news|url=http://www.euromoney.com/Article/2683869/Kudrin-and-Fischer-honoured-by-Euromoney-at-IMFWorld.html|title=Kudrin and Fischer honoured by Euromoney and IMF/World Bank meetings in Washington|publisher=Euromoney|access-date=2010-11-04|archive-date=2011-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110428160206/http://www.euromoney.com/Article/2683869/Kudrin-and-Fischer-honoured-by-Euromoney-at-IMFWorld.html|url-status=dead}}</ref> Sa 2006, Russia gantihin karamihan ng kanyang dating napakalaking mga utang,<ref>{{cite web|title=Russia's foreign debt down 31.3% in Q3—finance ministry|publisher=RIA Novosti|url=http://en.rian.ru/russia/20061031/55272320.html|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=15 Pebrero 2012|archive-url=https://www.webcitation.org/65T8o7rP6?url=http://en.rian.ru/russia/20061031/55272320.html|url-status=dead}}</ref> Aalis ito sa isa sa mga pinakamababang foreign utang sa gitna ng mga pangunahing ekonomiya .<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2079rank.html Debt - external] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317104350/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2079rank.html|date=2019-03-17}}, [[CIA World Factbook]]. Accessed on 22 Mayo 2010.</ref> Ang pagpapapanatag Fund nakatulong sa Russia upang lumabas mula sa pandaigdigang krisis sa pananalapi sa isang mas mahusay na marami estado kaysa sa maraming mga eksperto ay inaasahan.<ref name="euromoney"/> Ang isang mas simple, mas streamlined buwis code pinagtibay sa 2001 nabawasan ang mga buwis pasan sa mga tao at higit nadagdagan estado ng kita.<ref>{{Cite news|author=Tavernise, S|title=Russia Imposes Flat Tax on Income, and Its Coffers Swell|work=The New York Times|date=23 Marso 2002|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E01E0DC163BF930A15750C0A9649C8B63|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> Russia ay may isang patag na buwis sa rate ng 13 bahagdan. Ito ranks ito bilang ang mga bansa sa ikalawang pinaka kaakit-akit na mga personal na buwis sa sistema para sa solong mga manager sa mundo matapos ang United Arab Emirates .<ref>{{cite web|title=Global personal taxation comparison survey–market rankings|publisher=Mercer (consulting firms)|url=http://www.mercer.com.au/pressrelease/details.htm?idContent=1287670|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=2011-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110427032348/http://www.mercer.com.au/pressrelease/details.htm?idContent=1287670|url-status=dead}}</ref> Ayon sa Bloomberg , Russia ay itinuturing din maagang ng karamihan sa iba pang mapagkukunan-mayaman na bansa sa kanyang ekonomiya, may isang mahabang tradisyon ng edukasyon, agham, at industriya.<ref>{{cite web|title=Russia: How Long Can The Fun Last?|work=BusinessWeek |url=http://www.businessweek.com/globalbiz/content/dec2006/gb20061207_520461_page_2.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> Ang bansa ay may mas mataas na edukasyon graduates kaysa sa anumang iba pang mga bansa sa Europa.<ref>{{cite web|title=aneki rankings and records|publisher=UNESCO Institute for Statistics, UniCredit New Europe Research Network|url=http://www.aneki.com/students.html|accessdate=03 Oktubre 2010}}</ref> Ang pagpapaunlad ng ekonomiya ng bansa ay hindi pantay heograpiya sa Moscow rehiyon ng kontribusyon sa isang tunay malaki ibahagi ang's GDP. bansa ng <ref>[http://www.gks.ru/bgd/free/b01_19/IssWWW.exe/Stg/d000/vrp98-07.htm GRP by federal subjects of Russia, 1998-2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170805105125/http://www.gks.ru/bgd/free/b01_19/IssWWW.exe/Stg/d000/vrp98-07.htm |date=2017-08-05 }} {{in lang|ru}}</ref> Isa pang problema ay paggawa ng makabago ng infrastructure , pagtanda at hindi sapat na matapos ang taon ng pagiging pinababayaan sa 1990s; ang pamahalaan ay sinabi $ 1 trilyon ay invested sa pagpapaunlad ng imprastraktura sa pamamagitan ng 2020.<ref>{{cite web|url=http://en.rian.ru/russia/20070920/80058850.html|publisher=RIA Novosti|accessdate=31 Hulyo 2008|title=Russia to invest $1&nbsp;trillion in infrastructure by 2020&nbsp;– ministry|archive-date=28 Abril 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110428135337/http://en.rian.ru/russia/20070920/80058850.html|url-status=dead}}</ref> === Agrikultura === [[Talaksan:Wheat Tomsk.jpg|thumb|Mga trigo sa [[Tomsk Oblast]], Siberia]] Ang sektor ng agrikultura ng Rusya ay nag-aambag ng humigit-kumulang 5% ng kabuuang GDP ng bansa, bagama't ang sektor ay gumagamit ng humigit-kumulang isang-ikawalo ng kabuuang lakas paggawa.<ref name="agriculturebritannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/place/Russia/Economy |title=Russia – Economy |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=1 July 2021}}</ref> Mayroon itong pangatlong pinakamalaking nilinang na lugar sa mundo, sa 1,265,267 kilometro kuwadrado (488,522 sq mi). Gayunpaman, dahil sa kalupitan ng kapaligiran nito, humigit-kumulang 13.1% ng lupain nito ay pang-agrikultura,<ref name="cia"/> at 7.4% lamang ng lupain nito ang maaaring taniman.<ref>{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.ARBL.ZS?locations=RU |title=Arable land (% of land area) – Russian Federation |publisher=[[World Bank]] |access-date=15 June 2021}}</ref> Ang lupang pang-agrikultura ng bansa ay itinuturing na bahagi ng "breadbasket" ng Europa.<ref>{{cite web|url=https://www.wilsoncenter.org/event/system-shock-russias-war-and-global-food-energy-and-mineral-supply-chains|title=System Shock: Russia's War and Global Food, Energy, and Mineral Supply Chains|work=[[Woodrow Wilson International Center for Scholars]]|location=Washington, D.C.|date=13 April 2022|access-date=24 June 2022|quote=Together, Russia and Ukraine—sometimes referred to as the breadbasket of Europe—account for 29% of global wheat exports, 80% of the world’s sunflower oil, and 40% of its barley.}}</ref> Mahigit sa isang-katlo ng lugar na inihasik ay nakatuon sa mga pananim na kumpay, at ang natitirang lupang sakahan ay nakatuon sa mga pang-industriyang pananim, [[gulay]], at [[prutas]].<ref name="agriculturebritannica"/> Ang pangunahing produkto ng pagsasaka ng Russia ay palaging butil, na sumasakop ng higit sa kalahati ng cropland.<ref name="agriculturebritannica"/> Ang Rusya ang pinakamalaking exporter ng trigo sa mundo,<ref>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-09-22/russia-s-dominance-of-the-wheat-world-keeps-growing |title=Russia's Dominance of the Wheat World Keeps Growing |publisher=[[Bloomberg L.P.]] |first1=Anatoly |last1=Medetsky |first2=Megan |last2=Durisin |date=23 September 2020 |access-date=15 June 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://oec.world/en/profile/bilateral-product/wheat/reporter/rus?redirect=true|title=Wheat in Russia &#124; OEC|website=OEC – The Observatory of Economic Complexity}}</ref> ang pinakamalaking prodyuser ng barley at buckwheat, kabilang sa pinakamalaking eksporter ng [[mais]] at [[mantika]] ng [[sunflower]], at ang nangungunang prodyuser ng [[pataba]].<ref>{{cite web|url=https://www.fao.org/3/cb9236en/cb9236en.pdf|title=The importance of Ukraine and the Russian Federation for global agricultural markets and the risks associated with the current conflict|date=25 March 2022|publisher=[[Food and Agriculture Organization]]|location=[[Rome]]|access-date=8 July 2022}}</ref> Nakikita ng iba't ibang analyst ng pagbagay sa [[pagbabago ng klima]] ang malalaking pagkakataon para sa agrikultura ng Rusya sa natitirang bahagi ng ika-21 siglo habang tumataas ang arability sa [[Siberia]], na hahantong sa parehong panloob at panlabas na paglipat sa rehiyon.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/interactive/2020/12/16/magazine/russia-climate-migration-crisis.html |title=How Russia Wins the Climate Crisis |work=[[The New York Times]] |first=Abrahm |last=Lustgarten |date=16 December 2020 |access-date=15 June 2021|url-access=limited|quote=Across Eastern Russia, wild forests, swamps and grasslands are slowly being transformed into orderly grids of soybeans, corn and wheat. It’s a process that is likely to accelerate: Russia hopes to seize on the warming temperatures and longer growing seasons brought by climate change to refashion itself as one of the planet’s largest producers of food}}</ref> Dahil sa malaking baybayin nito sa kahabaan ng tatlong karagatan at labindalawang marginal na dagat, pinapanatili ng Rusya ang ikaanim na pinakamalaking industriya ng [[pangingisda]] sa mundo; pagkuha ng halos 5 milyong tonelada ng isda noong 2018.<ref>{{cite book |url=http://www.fao.org/3/i9540en/i9540en.pdf |title=The State of World Fisheries and Aquaculture |publisher=[[Food and Agriculture Organization]] |date=2018 |access-date=4 February 2021 |location=[[Rome]] |isbn=978-92-5-130562-1}}</ref> Ito ang tahanan ng pinakamagandang [[caviar]] sa mundo, ang [[beluga]]; at gumagawa ng humigit-kumulang isang-katlo ng lahat ng de-latang isda, at ilang isang-kapat ng kabuuang sariwa at frozen na isda sa mundo.<ref name="agriculturebritannica"/> === Enerhiya === Noong 2021, ang Rusya ang ikatlong pinakamalaking prodyuser ng enerhiya sa mundo. Ang mga Rusong kompanya tulad ng Rosneft, Lukoil, Surgutneftegas, Gazprom, at Tatneft ay ang mayorya sa produksyon ng langis na [[krudo]].<ref name=":0">{{Cite web |title=Russia's Energy Overview 2021 |url=https://www.eia.gov/international/analysis/country/RUS |website=U.S. Energy Information Administration}}</ref> Noong 2022, pagkatapos ng [[Digmaang Ruso-Ukranyo|pagsalakay sa Ukranya]], humarap ang bansa ng ekonomikong mga sanction mula sa Estados Unidos gayundin sa mga bansang kasapi ng [[European Union]], ang pinakamalaking merkado ng mga enerhiyang eksport ng Rusya.<ref name=":0" /> === Agham at Teknolohiya === === Transportasyon === == Kultura == === Tradisyon at Pagluluto === === Arkitektura === === Musika at Sayaw === === Literatura at Pilosopiya === === Pelikula, Animasyon at Medya === === Palaasan === === Pambansang Holiday at Simboliko === === Turismo === == Talababa == {{reflist|3}} == Tingnan din == * [[Mga birong Ruso]] == Mga kawing panlabas == {{Sister project links}} * {{dmoz|Regional/Europe/Russia}} ;Pamalahaan * [http://www.gov.ru/ Opisyal na Portal ng Pamahalaan ng Rusya] {{in lang|ru}} * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html Puno ng estado at Miyembro ng Gabinete] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926195007/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html |date=2012-09-26 }} * [http://en.rian.ru/ Russian News Agency Ria Novosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131003023821/http://en.rian.ru/ |date=2013-10-03 }} ;Pangkalahatang Impormasyon * {{CIA World Factbook link|rs|Russia}} * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/russia.htm Ang Rusya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081022164202/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/russia.htm |date=2008-10-22 }} sa ''UCB Libraries GovPubs'' ;Iba * [http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html Daan sa Rusya. Isang panimula sa Rusya at sa mga Ruso] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206181434/http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html |date=2015-02-06 }} * [http://rbth.ru/ Russia Beyond the Headlines] International news project about Russia {{Russia topics}} {{Template group |title=[[Talaksan:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}}Geographic locale |list = {{Countries of Europe}} {{Countries of Asia}} {{Countries bordering the Baltic Sea}} {{Countries bordering the Black Sea}} {{Countries bordering the Caspian Sea}} }} {{Template group |title=International organisations |list = {{Commonwealth of Independent States (CIS)|state=collapsed}} {{Council of Europe}} {{G8 nations}} {{BRIC}} {{UN Security Council|state=collapsed}} {{APEC}} {{Organization of the Black Sea Economic Cooperation (BSEC)}} {{Shanghai Cooperation Organisation}} {{Eurasian Economic Community (EURASEC)}} {{Slavic-speaking nations}} {{Quartet on the Middle East|state=collapsed}} }} {{Mga Subdibisyon ng Rusya}} [[Kategorya:Rusya| ]] [[Kategorya:Mga bansa sa Asya]] [[Kategorya:Mga bansa sa Europa]] pv07ztkc9i2xgg68qdarhmqf0001nll 0 2612 2210158 2207872 2026-06-03T06:35:24Z Arko Blangko 155328 2210158 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |common_name = Irlanda |conventional_long_name = Republika ng Irlanda |native_name = {{native name|ga|Poblacht na hÉireann}}<br>{{native name|en|Republic of Ireland}} |image_flag = Flag of Ireland.svg |image_coat = Coat of arms of Ireland.svg |image_map = Location Ireland EU Europe.png |map_caption = |anthem = {{lang|ga|[[Amhrán na bhFiann]]}}<br>"Awit ng Sundalo" |official_languages = [[Wikang Irlandes|Irlandes]], [[Wikang Ingles|Ingles]] |capital = [[Dublin]] |largest_city = kabisera |government_type = [[Unitaryong]] [[republikang]] [[parlamentaryo]] |leader_title1 = [[:en:President of Ireland|Pangulo]] |leader_name1 = {{#statements:P35}} |leader_title2 = Taoiseach |leader_name2 = {{#statements:P6}} |area_km2 = 70273 |area_sq_mi = 27133 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = ika-120 |percent_water = 2.00 |population_estimate = 4,239,848 |population_estimate_year = 2006 |population_estimate_rank = ika-121 |population_density_km2 = 60.3 |population_density_sq_mi = 147.6 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = ika-139 |GDP_PPP_year = 2006 |GDP_PPP = $177.2 bilyon |GDP_PPP_rank = ika-49 |GDP_PPP_per_capita = $43,600 |GDP_PPP_per_capita_rank = ikalawa |GDP_nominal = $202.9 bilyon |GDP_nominal_rank = ika-30 |GDP_nominal_year = 2006 |GDP_nominal_per_capita = $50,150 |GDP_nominal_per_capita_rank = ika-5 |HDI_year = 2004 |HDI = 0.956 | HDI_change = {{increase}} <!-- increase/decrease/steady --> | HDI_ref = |HDI_rank = ika-4 |sovereignty_type = [[Kasaysayan ng Irlanda|Kalayaan]] |sovereignty_note = mula sa {{flagicon|UK}} [[Reyno Unido]] |established_event1 = [[:en:Proclamation of the Irish Republic|Proklamasyon]] |established_date1 = 24 Abril 1916 |established_event2 = [[:en:Declaration of Independence (Ireland)|Deklarasyon]] |established_date2 = 21 Enero 1919 |established_event3 = [[:en:Anglo-Irish Treaty|Kinilala]] |established_date3 = 6 Disyembre 1922 |established_event4 = [[:en:Constitution of Ireland|Saligang Batas]] |established_date4 = 29 Disyembre 1937 |established_event5 = Batas Republika |established_date5 = 18 Abril 1949 |currency = [[:en:Euro|Euro]] ([[:en:Euro sign|€]] |currency_code = EUR |time_zone = [[:en:Western European Time|WET]] |utc_offset = +0 |time_zone_DST = [[:en:Irish Summer Time|IST]] ([[WEST]]) |utc_offset_DST = +1 |cctld = [[:en:.ie|.ie]]<ref>Ginagamit din ang ''domain'' na [[:en:.eu|.eu]] kasama ng ibang kasaping-estado ng [[Unyong Europeo]].</ref> |calling_code = 353 |footnote1 = . |footnote2 = }} Ang '''Irlanda''' ({{lang-ga|Éire}}; {{lang-en|Ireland}}), pormal na '''Republika ng Irlanda''', ay isang bansang matatagpuan sa Hilagang-Kanlurang Europa. Ang kabisera at pinakamalaking lungsod nito ay [[Dublin]]. Kabahagi ng estado sa tanging hangganang lupa nito ang [[Hilagang Irlanda]], na bahagi ng [[Nagkakaisang Kaharian]] (''United Kingdom''). Pinaliligiran ito ng [[Karagatang Atlantiko]], na sa timog nito ay ang [[Dagat Celtico]], ang [[Saint George's Channel]] sa timog-silangan, at ang [[Irish Sea|Dagat Irlandes]] naman sa silangan. Isa itong unitaryo at parlamentaryong republika na may iniha[[pinuno ng estado|o]]. Ang [[pinuno ng pamahalaan]], ang [[Taoiseach]], ay nominado ng [[mababang kapulungan]] ng parlamento, ang [[Dáil Éireann]]. Kasunod ng Digmaang Irlandes para sa [[Kasarinlan]] at ng sumunod nitong Kasunduan Anglo-Irlandes, natamo nang tuluyan ng Irlanda ang kalayaan mula sa Nagkakaisang Kaharian bilang isang Malayang Estadong Irlandes nong 1922. Pinili naman ng Hilagang Irlanda na gamitin ang tinatawag na Ulster Month upang manatiling bahagi ng Nagkakaisang Kaharian. Sa umpisa'y isang dominyo sa loob ng Imperyong Britaniko (kinalauna'y Komonwelt ng mga Bansa), natanggap ng Malayang Estado ang opisyal na pagkilalang Britaniko ng ganap na malayang tagapagbatas (''full legislative independence'') sa ''Statute of Westminster'' ng 1931. Isang bagong saligang-batas ang pinagtibay noong 1937, kung saan ang pangalan ng estado'y naging Irlanda. Noong 1949 ang mga natitirang tungkulin ng hari - na itinadhana ng Batas Kapangyarihang Tagapagpaganap (Ugnayang Panlabas) ng 1936 (''Executive Authority (External Relations) Act 1936'') - ay inalis at ipinahayag ang Irlanda bilang isang republika sa ilalim ng Batas Republika ng Irlanda ng 1948 (''Republic of Ireland Act 1948''). Ang estado ay walang pormal na pakikipag-ugnayan sa Hilagang Irlanda sa malaking bahagi ng ikadalawampung siglo, subalit mula noong 1999 ang dalawa ay nagtutulungan sa ilang mga patakaran sa ilalim ng ''North-South Ministerial Council'' na nilikha ng Kasunduang Biyernes Santo (''Good Friday Agreement''). Kasama ang Irlanda sa pinakamayayamang mga bansa sa mundo batay sa GDP ''per capita''. Matapos sumali sa dating Pamayanang Ekonomikong Europeo (''European Economic Community'') na ngayon ay [[Unyong Europeo]] taong 1973, nagpatupad ng serye ng mga patakarang pang-ekonomiyang liberal na nagbunga ng mabilis na pag-angat ng ekonomiya, na sinabayan din ng mabilis na pagsipa ng di-pagkakapantay-pantay. Nakamit din ng bansa ang kasaganahan mula 1995 hanggang 2007, kung saan nakilala ang bansa bilang ''Celtic Tiger''. Nabalam ito ng di-inaasahang krisis sa pananalapi na nagsimula noong 2008, kasabay ng pandaigdigang pagbulusok ng ekonomiya. Bagama't bumabangon pa rin mula sa pagbagsak ng ekonomiya, ang Irlanda ay nananatiling isa sa mga pinakamasaganang bansa sa daigdig. Noong taong 2011 at 2013, naitala ito bilang ikapitong pinakamaunlad na bansa sa daigdig ayon sa [[Talatuntunan ng Kaunlaran ng Tao]] ng Nagkakaisang Bansa. Mahusay rin ang Irlanda sa iba't ibang sukatan ng pambansang gawain (''national performance''), kasama ang kalayaan sa pamamahayag, kalayaang pang-ekonomiya at kalayaang sibil. Ang Irlanda ay kasapi rin ng Unyong Europeo at kasaping tagapagtatag ng Konseho ng Europa at ng OECD. Itinataguyod nito ang patakaran ng walang kinikilingan sa pamamagitan ng di-pagpanig at hindi rin miyembro ng NATO, bagaman at nakikiisa ito sa Samahan para sa Kapayapaan (''Partnership for Peace''). == Pangalan == Itinakda ng [[Saligang-Batas ng Irlanda]] na "ang pangalan ng Estado ay ''Éire'', o sa wikang Ingles, ''Ireland''." Sa ilalim ng pambansang batas-Irlandes, ang katawagang Republika ng Irlanda (''Republic of Ireland'' o ''Poblacht na hÉireann'') ay "ang paglalarawan sa Estado" subalit hindi opisyal na pangalan nito. Ang opisyal na paglalarawang ito'y itinakda sa Batas Republika ng Irlanda ng 1948, na naglilipat ng mga natitirang tungkulin ng monarka patungo sa inihalal na pangulo. Gayunpaman, ang pangalan ng estado sa Ingles ay nanatiling ''Ireland''. Ang pagpapalit sa pangalan ng estado ay nangangailangan ng pagbabago sa saligang-batas. Sa Nagkakaisang Kaharian gayunmpaman, ang Batas Irlanda ng 1949 ay nagtatakda na ang Republika ng Irlanda ay maaaring gamitin bilang katawagan para sa estadong Irlandes (bagaman at hindi nito ginamit ang katawagang "dapat.") Bagama't tinanggap sa simula ng pamahalaang Britaniko, ang pangalang Irlanda ay pinagmulan ng pagtatalo sa pagitan ng pamahalaang Britaniko at Irlandes. Lumitaw ang mga suliraning ito dahil bahagi ng pulo ng Irlanda ay nasa ilalim ng Nagkakaisang Kaharian at dahil doo'y ipinagpalagay ng gobyerno ang pangalan bilang di-karapat-dapat. Sa isang kaso noong 1989, mayorya ng Kataas-taasang Hukumang Irlandes ang nagpahayag ng pananaw na hindi dapat ipatupad ng mga maykapangyarihang Irlandes ang ''extradition warrants'' kapag tinutukoy nila ang estado sa pangalang iba pa kaysa Irlanda (sa ganitong pagkakataon ang mga ''warrant'' ay kinailangang gamitin ang pangalang Éire). Bilang bahagi ng Kasunduang Biyernes Santo ng 1998, na lumutas sa mga isyu hinggil sa Hilagang Irlanda, iniurong ng estado ang pag-angkin nito sa buong pulo ng Irlanda. Mula noong kasunduang iyon, tinanggap at ginagamit na ng Nagkakaisang Kaharian ang pangalang Irlanda. Ang mga katawagang Republika ng Irlanda, ang Republika o ang Timog ay malimit gamitin kung kailangang itangi ang estado mula sa pulo o kapag pinag-uusapan ang Hilagang Irlanda (ang Hilaga). Maraming republikanong Irlandes, at ibang laban sa paghihiwalay o partisyon (''partition''), ay iniiwasang tawagin ang estado na Irlanda. Nakikita kasi nila itong paraan upang palakasin ang ideya ng partisyon at nagbibigay ng kaisipang ang "Irlanda" at ang "pagiging Irlandes" o "kairlandesan" ay nakakomporme lamang sa Republika (tingnan ang [[:en:Partitionism|partisyonismo]]). Sa halip, madalas nilang tukuyin ang estado bilang 26 na Kondehan (''County'') (kabilang ang Hilagang Irlanda bilang ang Anim na Kondehan) at minsan bilang isang Malayang Estado (isang pagtukoy sa estado bago mag-1937). == Kasaysayan == === Ang ''Home-rule movement'' === Mula noong Batas ng Unyon noong 1 Enero 1801 hanggang 6 Disyembre 1922, ang pulo ng Irlanda ay bahagi ng Nagkakaisang Kaharian ng Gran Britanya at Irlanda. Noong panahon ng Matinding Taggutom, mula 1845 hanggang 1849, ang populasyon ng pulo na mahigit 8 milyon ay bumaba ng 30%. Isang milyong Irlandes ang namatay sa gutom at/o sakit at 1.5 milyon pa ang lumikas, partikular patungo sa Estados Unidos. Ito ang nagtakda ng huwaran ng paglikas noong sumunod na siglo, na nagbunga ng patuloy na pagbaba ng populasyon hanggang dekada 1960. Mula 1874, partikular sa ilalim ni Charles Stewart Parnell mula noong 1880, naging popular ang [[:en:Irish Parliamentary Party|Irish Parliamentary Party]] sa pamamagitan ng malawakang pagkabalisang agraryo, sa pamamagitan ng [[:en:Irish Land League|Irish Land League]], na napagwagian ang mga reporma sa lupa ng mga kasamá sa paglalabas ng mga Batas sa Lupang Irlandes, at sa pagtatangka nitong makuha ang [[:en:Irish Home Rule Movement|Home Rule]], sa pamamagitan ng dalawang nabigong mga Panukalang-Batas na magkakaloob sana sa Irlanda ng limitadong pambansang awtonomiya. Nagbunsod ito sa pagkontrol sa pambansang mga gawain sa ilalim ng Batas Pamahalaang Lokal ng 1898 na dating nasa kamay ng mga dominanteng panginoong maylupang punong-huwes ng [[:en:Protestant Ascendancy|Protestant Ascendancy]]. ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{EU countries and candidates}} {{Europa}} [[Kategorya:Mga bansa sa Europa]] [[Kategorya:Mga estadong-kasapi ng Unyong Europeo]] [[Kategorya:Irlanda| ]] mzw5umki3wugzgski2e0sf5pjumxf3h 0 4886 2210080 2097710 2026-06-02T14:57:19Z Jojit fb 38 2210080 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1921 ('''[[Bilang na Romano|MCMXXI]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[Kalendaryong Gregoryano|kalendaryong Gregoriyano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Biyernes sa kalendaryong Huliyano. Ito ang ika-1921 taon ng Karaniwang Panahon (''[[Common Er]]<nowiki/>a'' o CE) at ''Anno Domini'' (AD), ika-921 taon ng ika-2 milenyo, ika-21 taon ng ika-20 siglo, at ika-2 taon ng dekada 1920. Sa pagsisimula ng taong 1921, ang Kalendaryong Gregoriyano ay may lamang na 13 araw kumpara sa kalendaryong Huliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. == Kaganapan == ==Kapanganakan== == Kamatayan == [[Kategorya:Taon]] {{stub}} fo991sigzgi5mzz6sr8ltchf9vkiim3 2210081 2210080 2026-06-02T14:58:46Z Jojit fb 38 2210081 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1921 ('''[[Bilang na Romano|MCMXXI]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[Kalendaryong Gregoryano|kalendaryong Gregoriyano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Biyernes sa kalendaryong Huliyano. Ito ang ika-1921 taon ng Karaniwang Panahon (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ika-921 taon ng ika-2 milenyo, ika-21 taon ng [[ika-20 dantaon]], at ika-2 taon ng dekada 1920. Sa pagsisimula ng taong 1921, ang Kalendaryong Gregoriyano ay may lamang na 13 araw kumpara sa kalendaryong Huliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. == Kaganapan == ==Kapanganakan== == Kamatayan == [[Kategorya:Taon]] {{stub}} 8dohp4kt2mnq8js519ovra16e4h4gu7 2210082 2210081 2026-06-02T15:00:38Z Jojit fb 38 2210082 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1921 ('''[[Bilang na Romano|MCMXXI]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[Kalendaryong Gregoryano|kalendaryong Gregoriyano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Biyernes sa kalendaryong Huliyano. Ito ang ika-1921 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ika-921 taon ng ika-2 milenyo, ika-21 taon ng [[ika-20 dantaon]], at ika-2 taon ng dekada 1920. Sa pagsisimula ng taong 1921, ang Kalendaryong Gregoriyano ay may lamang na 13 araw kumpara sa kalendaryong Huliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. == Kaganapan == ==Kapanganakan== == Kamatayan == [[Kategorya:Taon]] {{stub}} dnpvypzzvbbifevhzyncnvz77vey7u7 2210083 2210082 2026-06-02T15:00:50Z Jojit fb 38 2210083 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1921 ('''[[Bilang na Romano|MCMXXI]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[Kalendaryong Gregoryano|kalendaryong Gregoriyano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Biyernes sa kalendaryong Huliyano. Ito ang ika-1921 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ika-921 taon ng ika-2 milenyo, ika-21 taon ng [[ika-20 dantaon]], at ika-2 taon ng dekada 1920. Sa pagsisimula ng taong 1921, ang Kalendaryong Gregoriyano ay may lamang na 13 araw kumpara sa kalendaryong Huliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. == Kaganapan == ==Kapanganakan== == Kamatayan == [[Kategorya:Taon]] 0nop64ioyt62ibxlzswwf9x21gep30t 0 5314 2210109 2192536 2026-06-02T23:01:11Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210109 wikitext text/x-wiki {{Infobox Christian denomination | name = Members Church of God International <BR> <small> [[:tl:Members Church of God International|Mga Kaanib sa Iglesia ng Dios Internasyonal]] <br> | main_classification = [[:en:Restorationism (Christian primitivism)|Restorasyonismo]] | orientation = Kontra-Trinidad | overall servant = Daniel Razon | area = [[Pilipinas]], <small>may kaunting bilang ng kaanib sa ibang bansa.</small> | Tanggapan = [[ADD Convention Center]], Sampaloc, [[Apalit, Pampanga|Apalit]], [[Pampanga]], [[Philippines]] | website = [http://www.mcgi.org/ www.mcgi.org] | hospitals = ADD Polyclinic and Pharmacy<ref>http://www.mcgi.org/bro-eli-doles-out-free-vitamins-medicines-for-mcgi-congregation/</ref> | aid organization = ''ADD Foundation International'' ''Kamanggagawa Foundation'' | congregations = 1,360<small>monitoring/coordinating centers</small><ref>{{cite web|last1=Soriano|first1=Eliseo|title=Twitter: @BroEliSoriano|url=https://twitter.com/BroEliSoriano/status/553460589511852032|website=twitter.com/BroEliSoriano|publisher=Twitter|accessdate=5 February 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=From the Philippines to Brazil: MCGI’s Last Quarter of 2014’s Big Events and Recognitions|url=http://www.mcgi.org/philippines-brazil-mcgis-last-quarter-2014s-big-events-recognitions-2/|publisher=MCGI|accessdate=16 February 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Ang Dating Daan’s 34th Anniversary: An example to a peaceful and beneficial celebration|url=https://gaudenjoesumayod.wordpress.com/2014/11/07/ang-dating-daans-34th-anniversary-an-example-to-peaceful-and-beneficial-celebration/?relatedposts_hit=1&relatedposts_origin=382&relatedposts_position=2|publisher=Buenos Aficionado|accessdate=27 March 2015|archive-date=2 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402185006/https://gaudenjoesumayod.wordpress.com/2014/11/07/ang-dating-daans-34th-anniversary-an-example-to-peaceful-and-beneficial-celebration/?relatedposts_hit=1&relatedposts_origin=382&relatedposts_position=2|url-status=dead}}</ref> | tertiary = La Verdad Christian College }} <small>''Paalaala: Ang mga nakasaad sa artikulong ito ay tumatalakay sa kasaysayan, mga paniniwala, at mga interpretasyong teolohikal. Ipinapakita nito ang mga pananaw at paniniwala ng '''Mga Kaanib sa Iglesia ng Dios na Pandaigdig'''. Hindi ito dapat ituring bilang mga tiyak na katotohanan o unibersal na ebidensya, kundi bilang paglalahad ng kanilang pananampalataya, relihiyon, kultura, at kaisipang teolohikal na umusbong sa paglipas ng panahon.''</small> Ang '''Mga Kaanib sa Iglesia ng Dios na Pandaigdig''' (sa kanyang opisyal na pangalan sa Tagalog na '''Mga Kaanib sa Iglesia ng Dios Internasyonal''') na mas kilala sa katawagang Ingles na '''Members Church of God International''' ay ang pangalan ng organisasyong panrelihiyon sa bansang [[Pilipinas]] na unang nirehistro ni ''[[Eliseo Soriano]]'' noong 1977. Ito ay mas kilala sa tawag na [[Ang Dating Daan]], ang kanilang pangunahing programa sa radyo at telebisyon.<ref>{{cite web|title=Ang Dating Daan|url=http://angdatingdaan.org/about-angdatingdaan/|website=angdatingdaan.org|accessdate=5 February 2015|archive-date=2 Pebrero 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202200101/http://angdatingdaan.org/about-angdatingdaan/|url-status=dead}}</ref> ==Kasaysayan== [[File:ADD Quirino.jpg|thumb|left|ADD Pook Sanggunian (Coordinating Center) ng MCGI]] Si Eliseo Soriano na ipinanganak noong Abril 4, 1947 ay lumaki at namulat na kaanib sa pangkating pananampalataya na tinatawag na "Iglesia ng Diyos kay Cristo Hesus Haligi at Suhay ng Katotohanan" na pinangungunahan noon ni Nicolas Perez (ang dating nangangasiwa sa samahan). Noong taong 1969, si Soriano ay naging ministro ng samahan, at bilang isang tagapangaral, isa siya sa mga maaaring maging kahalili ni Perez bilang tagapangasiwa. Pagkamatay ni Nicolas Perez noong taong 1975, isang babaeng tagapangaral ang pumalit sa tungkuling iniwan ni Perez, siya ay si Levita Gugulan. Ang kaganapang iyon ay tinutulan ni Soriano na nagbunga ng kaniyang pagtalikod sa samahan kasama ang 16 na mga kaanib noong Pebrero 21, 1976. Si Soriano at ang kaniyang mga kasamang tumiwalag ay nagtatag ng panibagong pangkatin ng pananampalataya na tinatawag na "Mga Kaanib Iglesia ng Dios kay Kristo Hesus Haligi at Saligan ng Katotohanan sa Bansang Pilipinas".<ref>{{cite web|title=Story of Eliseo Soriano and his churches|url=http://thetruthaboutreligions.blogspot.com/2010/11/churches-established-by-eliseo-soriano.html|website=http://thetruthaboutreligions.blogspot.com/|accessdate=5 February 2015}}</ref> Noong Abril 20, 1980, ang samahan ay naipatala sa pamahalaan ng Pilipinas at si Soriano ang siyang naging tagapangasiwang pangkalahatan. Ang pangkat na ito ay unang namahayag ng pananampalataya sa mga bayan ng [[Pampanga]] at kinalaunan ay sa mga karatig lalawigan ng Bulacan, Rizal, Nueva Ecija, Bataan at Kalakhang Maynila. Sa mga huling buwan ng taong 1980, ang samahan ay naglunsad ng palatuntunan sa radyo na tinatawag na [[Ang Dating Daan]] (ADD). Sa pamamagitan ng DWWA 1206kHz, isang lokal na himpilan ng radyo, ay nagawang mapakinggan ang ADD sa iba't-ibang bahagi ng kapuluan ng Pilipinas. Ang nasabing palatuntunan ay naging kilala sa Pilipinas dahil sa may bahagi ito na tuwirang sumasagot sa mga katanungan ng mga tagapakinig. Taong 1983 nang pinasimulan itong isahimpapawid sa pambansang telebisyon sa pamamagitan ng Intercontinental Broadcasting Channel 13. Ang dating panradyong palatuntunan ng ADD ay ipinagpatuloy sa mga himpilan ng RJTV 29, PTV 4, SBN 21, at ngayon ay UNTV. Taong 2004, ang samahan ay nagpalit ng pangalan na kilala na ngayon sa tawag na "Members Church of God International". Nagpasimulang mamahayag ng mga aral panrelihiyon noong Enero 7, 2006. Ito ay isinagawa sa Los Angeles, California sa Estados Unidos. Ang pangangaral ay sumunod sa mga kontinente ng Oceania noong 2008 na nagbunga ng pagkakatatag ng kongregasyon sa bansang Papua New Guinea. Sa taong ding iyon, dahil sa sunud-sunod na pangangaral ay naitatag rin ang mga kongregasyon sa Ghana, Kanlurang Africa. Sa mga unang buwan ng 2009, nagawang maipakilala ang samahan sa Timog America.<ref>{{cite web|title=History of the church|url=http://www.mcgi.org/the-true-church-of-god/history-of-the-church/|website=mcgi.org|accessdate=5 February 2015|archive-date=6 Pebrero 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150206070833/http://www.mcgi.org/the-true-church-of-god/history-of-the-church/|url-status=dead}}</ref> Ang unang di-pagkakaunawaan sa loob ng samahan ay nangyari nang ang pangunahing tagapangaral ni Eliseo Soriano na si Wilfredo Santiago, na kilala sa tawag na Bro. Willy, ay nagkaroon ng iringan ukol sa "pabagu-bagong" pamumuno at mga "mali-maling doktrina" sa samahan ng MCGI (katulad ng paninikluhod sa silangan tuwing mananalangin, at ang pangingilin ng Sabbath). Ito ay nagbunga ng pag-aklas ni Willy Santiago kasama ang 12 kaanib noong Oktubre 2009 at pagkakatatag ng kanilang bagong samahan na [[Members Church of God in Jesus Christ Worldwide]] o MCGJCW.<ref>{{cite web|title=About MCGJCW The History|url=http://www.mcgjcw.net/about.php|accessdate=8 February 2015|archive-date=9 Pebrero 2015|archive-url=https://archive.today/20150209124151/http://www.mcgjcw.net/about.php|url-status=dead}}</ref> ==Samahan at Administrasyon== [[File:ADD Convention Center - Front.JPG|thumb|right|200px|[[ADD Convention Center]]— Ang sentrong tanggapan ng MCGI.]] Ang sentrong pamamahala ng MCGI ay kinabibilangan ng Pangkalahatang Tagapaglingkod, Pangalawang Pangkalahatang Tagapaglingkod, Katulong na Sanggunian sa Pamamahala at mga Manggagawa. Sa mga lokal naman ay ang mga Manggagawa na nangangalaga sa kapakanang pang-espirituwal, gaya ng Pasalamat, Pulong Panalangin, Pagsamba, Doktrina, at pag-aaral ng Bibliya. Ang Pangkalahatang Tagapaglingkod (na tinatawag noon na Tagapangasiwang Pangkalahatan) ang siyang sumusubaybay sa lahat ng gawain ng samahan at nagpapatupad ng mga alituntunin at mga proyekto. Sa kasalukuyan, si [[Daniel Razon]], ang pamangkin ni Soriano ang siyang pangalawang namumuno sa MCGI. Ang Katulong na Sanggunian sa Pamamahala ang siyang nakatalaga sa pagsusubaybay sa mga Dibisyon ng samahan (Ang Dibisyon ay kahalintulad ng isang rehiyon sa Pilipinas). Ang Tagapaglingkod Pampook naman ang siyang tagasubaysay sa mga Distrito Eklesiastiko (Ang Distrito ay kahalintulad ng isang lalawigan sa Pilipinas). Ang mga Manggagawa ang nasa hanay ng mga tagapanguna sa lahat ng aktibidad at gawain na isinasagawa sa mga lokal sa ilalim ng pangangasiwa ng Pangkalahatang Tagapaglingkod at ng mga nakatalagang Katulong sa Pamamahala. <ref>{{cite web|title=Ministry|url=http://www.mcgi.org/the-true-church-of-god/ministries/|website=mcgi.org}}</ref> Ang sentrong tanggapan ng MCGI ay nasa [[Apalit, Pampanga|Apalit]], [[Pampanga]], [[Pilipinas]]. ==Kritisismo== Simula pa noong taong 1980, mayroon nang alitan at hindi pagkakaunawaan sa pagitan ng pangkating panrelihiyon na [[Iglesia ni Cristo]] (INC) at ang samahang Members Church of God International (MCGI). Ito ay nangyari nang pinasimulan ni Eliseo Soriano ang kaniyang palatuntunan sa radyo na Ang Dating Daan (ADD). Sa kaniyang programa o palatuntunan, tinatalakay niya ang mga usapin sa bibliya at ayon sa kaniya ay "pagsisiwalat" sa paniniwala ng mga ibang relihiyon, kasama na ang INC, na sa kaniya ay mali. Pagkatapos ng dalawampu't-isang taon, inilunsad ng INC ang kaniyang sariling palatuntunan pantelebisyon noong taong 2001 sa ilalim ng programang [[Ang Tamang Daan]] bilang pagsagot sa mga katotohanang ibinubunyag ng Ang Dating Daan sa unang pagkakataon. Ang palatuntunan ng INC ay kinapapalooban ng mga putol-putol na ''video footages'' at ''recordings'' ng mga nagsasalita (hosts) sa ADD habang isinasagawa ang pagtalakay sa programa ng Ang Tamang Daan. ==Kontrobersiya== ===Ugnayan sa Bagong Henerasyon Party-list=== Noong 2022 at muling noong 2025, naging tampok sa mga ulat ang umano’y pakikilahok ng MCGI sa larangan ng politika sa pamamagitan ng suporta sa [[Bagong Henerasyon|Bagong Henerasyon Party-list]]. Ayon sa mga ulat mula sa mga dating miyembro at grupong tagamasid, aktibong itinaguyod ng pamunuan ng MCGI ang kandidatura ni [[Roberto Gerard Nazal Jr.| Roberto Gerard L. Nazal Jr.]], isang negosyanteng may kaugnayan sa nabigong DV Boer livestock investment scheme.<ref name="MCGIExiters1">{{cite web |last=MCGI Exiters Investigative Desk |title=How MCGI and a Billionaire Exploited the Partylist System |url=https://www.mcgiexiters.org/post/how-mcgi-and-a-billionaire-exploited-the-partylist-system |website=mcgiexiters.org |date=May 14, 2025 |access-date=May 24, 2025}}</ref> Ipinunto ng mga kritiko na ginagamit umano ang mga media platform na kaanib sa simbahan, kabilang ang UNTV, upang ikampanya ang naturang party-list, na maaring lumalabag sa prinsipyo ng sekularismo sa ilalim ng Konstitusyon ng Pilipinas. Isang reklamo ang inihain sa [[Commission on Elections]] (COMELEC) ukol sa diumano’y paggamit ng mga religious gatherings at kagamitan ng simbahan para sa pangangampanya.<ref name="MCGIExiters2">{{cite web |last=MCGI Exiters Investigative Desk |title=MCGI’s Unholy Alliance with BH Partylist Exposes Hypocrisy, Pork Barrel Politics, and Electoral Violations |url=https://www.mcgiexiters.org/post/mcgi-s-unholy-alliance-with-bh-partylist-exposes-hypocrisy-pork-barrel-politics-and-electoral-viol |website=mcgiexiters.org |date=May 18, 2025 |access-date=May 24, 2025 |archive-date=Mayo 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250523024215/https://www.mcgiexiters.org/post/mcgi-s-unholy-alliance-with-bh-partylist-exposes-hypocrisy-pork-barrel-politics-and-electoral-viol |url-status=dead }}</ref> ==Pagbaba ng Programa at Paglipat ng Nilalaman== Matapos ang pagpanaw ng pangunahing tagapangaral ng MCGI na si [[Eli Soriano]] noong 2021, kapansin-pansin ang pagbabago sa nilalaman ng mga programa ng grupo. Ang mga programang tulad ng ''[[Ang Dating Daan]]'' at mga internasyonal na bersyon nito gaya ng ''O Caminho Antigo'' (Portuguese) at ''El Camino Antiguo'' (Spanish) ay tila hindi na aktibo, at ang karamihan sa mga video at opisyal na website ay hindi na ma-access.<ref>{{cite web |title=Ang Dating Daan Official Website |url=https://www.angdatingdaan.org |access-date=May 24, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240401/https://www.angdatingdaan.org |archive-date=April 1, 2024}}</ref> Sa halip, tumutok ang MCGI sa mga programang nakasentro sa entertainment gaya ng game show na *Serbisyong Kapatiran* at dramang *Kristiano Drama*. Ayon sa mga tagamasid, ito ay bahagi ng estratehiya upang mapanatili ang interes ng publiko at mga miyembro, habang unti-unting iniiwan ang orihinal na doktrinal na estilo ni Bro. Eli.<ref name="Kuyanomics">{{cite web |last=MCGI Exiters Investigative Desk |title=Failed Kuyanomics: Why MCGI Will Not Survive Irrelevance |url=https://www.mcgiexiters.org/post/failed-kuyanomics-why-mcgi-will-not-survive-irrelevance |website=mcgiexiters.org |date=April 26, 2025 |access-date=May 24, 2025}}</ref> ==Pagbabago sa Doktrina at Pamumuno== Kasunod ng pamumuno ni [[Daniel Razon]], nagkaroon ng pagbabago sa istilo ng pangangaral at teolohikal na direksyon ng MCGI. Hindi na aktibo ang mga bukas na debate at live Bible expositions na dating tampok ng grupo. Ilan sa mga dating miyembro ay nagsabing hindi naipagpatuloy ni Kuya Daniel ang agresibo at detalye-oriented na estilo ni Soriano, bagay na umano’y nakaapekto sa interes ng mga kasapi at tagasubaybay.<ref name="Kuyanomics" /> ==Organisasyunal na Pag-urong at Krisis Pinansyal== Ayon sa mga ulat, nahaharap ang MCGI sa mga isyung pinansyal matapos ang pagkamatay ni Soriano. Bumababa umano ang boluntaryong kontribusyon mula sa mga miyembro, habang nagpapatuloy ang malawakang operasyon ng media at real estate na nangangailangan ng pondo. Ang “Kuyanomics” o istilo ng pamumuno ni Daniel Razon ay kinokritika bilang hindi epektibo sa pagpapanatili ng dating momentum ng grupo.<ref name="Kuyanomics" /> Sa kabila ng mga pagbabagong ito, nananatiling aktibo ang ilang mga programa at serbisyo ng grupo, ngunit hindi pa nagbibigay ng pahayag ang MCGI tungkol sa kinabukasan ng mga dating programang doktrinal nito. ==Programa== [[Ang Dating Daan]], [[Ang Dating Daan Mandarin Edition]], [[Itanong mo kay Soriano]], [[Truth in Focus]], [[Bible Guide]] ==Mga Sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [http://www.angdatingdaan.org/ Bible Exposition Online] * [http://www.angdatingdaan.tv/ Media Streaming Site] * [http://www.kaanib.net/ Kristianong Communidad Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100504124508/http://www.kaanib.net/ |date=2010-05-04 }} * [http://www.untvweb.com/ UNTV-37 - Kasangbahay Mo!] * [http://www.elisoriano.com/ Eliseo Soriano] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190331225743/https://www.elisoriano.com/ |date=2019-03-31 }} {{Dating Daan}} [[Kategorya:Kristiyanismo|Kaanib]] 6b3452q2460y605q03mixfpxn6jh2m9 0 7244 2210097 2195709 2026-06-02T17:23:20Z Arko Blangko 155328 2210097 wikitext text/x-wiki {{redirect|Portuges|wika|wikang Portuges}} {{Infobox country |conventional_long_name = Republikang Portuges |native_name ={{native name|pt|República Portuguesa}} |image_flag = Flag of Portugal.svg |image_coat = Coat of arms of Portugal.svg |common_name = Portugal |symbol_width = 100px |motto = <!-- ''None'' --> |national_anthem = "{{lang|pt|[[A Portuguesa]]}}"<br/>{{small|"Ang Portuges"}}<br/><center>[[File:Hino_Nacional_da_Republica_Portuguesa.ogg|noicon|center]]</center> |image_map = EU-Portugal with islands circled.svg |map_caption = {{map caption |country={{nobold|Portugal}} |location_color=madilim na luntian |region=[[Europa]] |region_color=madilim na kulay abo |subregion=[[Unyong Europeo]] |subregion_color=luntian}} |capital = [[Lisbon]] |largest_city = capital |official_languages = [[Wikang Portuges|Portuges]] |regional_languages = [[Wikang Mirandes|Mirandes]]{{Ref label|a|a}} |ethnic_groups = {{unbulleted list|96.3% [[Portuguese people|Portuges]] |3.7% iba}} |ethnic_groups_year = 2011 |demonym = Portuges |government_type = {{nowrap|[[Unitary state|Unitary]] [[Semi-presidential system|semi-presidential]]}} [[republic]] |leader_title1 = [[Pangulo ng Portugal|Pangulo]] |leader_name1 = {{#statements:P1308|from=Q322459}} |leader_title2 = {{nowrap|[[Talaan ng mga Pangulo ng Pagpupulong ng Republika (Portugal)|Pangulo ng Pagpupulong]]}} |leader_name2 = [[Eduardo Ferro Rodrigues]] |leader_title3 = [[Punong Ministro ng Portugal|Punong Ministro]] |leader_name3 = {{#statements:P1308|from=Q1723031}} |legislature = [[Pagpupulong ng Republika (Portugal)|Pagpupulong ng Republika]] |established_event1 = [[County of Portugal#First county|Pagkatatag]] |sovereignty_type = [[Kasaysayan ng Portugal|Pagbuo]] |sovereignty_note = |established_event2 = [[County of Portugal#Second county|Re-founding]] |established_date1 = 868 |established_event3 = [[Battle of São Mamede|Sovereignty]] |established_date2 = 1095 |established_event4 = [[Kaharian ng Portugal|Kaharian]] |established_date3 = 24 Hunyo 1128 |established_event5 = [[Treaty of Zamora|Recognition]] |established_date4 = 26 Hulyo 1139 |established_event6 = [[Manifestis Probatum|Papal Recognition]] |established_date5 = 5 Oktubre 1143 |established_event7 = [[Portuguese Restoration War|Restoration]] |established_date6 = 23 Mayo 1179 |established_event8 = [[5 October 1910 revolution|Republika]] |established_date7 = 1 Disyembre 1640 |established_event9 = [[Carnation Revolution|Democratization]] |established_date8 = 5 Oktubre 1910 |established_event10 = [[Portuguese Constitution|Present Constitution]]{{Ref label|b|b}} |established_date9 = 25 Abril 1974 |established_event11 =[[Accession of Portugal to the European Union|EEC Accession]] |established_date10 = 25 Abril 1976 |established_date11 = 1 Enero 1986 |area_km2 = 92212<ref>{{in lang|pt}} [http://www.publico.pt/Sociedade/portugal-tem-92212-quilometros-quadrados-por-enquanto-1552831 Público. "Portugal tem 92.212 quilómetros quadrados, por enquanto..."]. Retrieved 2 July 2012. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20121005103756/http://www.publico.pt/Sociedade/portugal-tem-92212-quilometros-quadrados-por-enquanto-1552831 |date=5 October 2012 }}</ref> |area_rank = ika-111 |area_sq_mi = 35603 |percent_water = 0.5 |population_estimate = 10,341,330<ref>{{in lang|pt}} [http://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_destaques&DESTAQUESdest_boui=211394338&DESTAQUESmodo=2]. Accessed on 17 June 2015.</ref> |population_census = 10,562,178<ref>{{in lang|pt}} [http://www.ine.pt/scripts/flex_definitivos/Main.html Portugal. Censos 2011] (ine.pt)</ref> |population_estimate_year = 2015 |population_estimate_rank = ika-83 |population_census_year = 2011 |population_density_km2 = 115 |population_density_rank = ika-97 |population_density_sq_mi = 298 |GDP_PPP = {{nowrap|$296 bilyon<ref name="imf2">{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2015/02/weodata/weorept.aspx?sy=2015&ey=2017&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=84&pr1.y=16&c=182&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=|title=Portugal |publisher=International Monetary Fund |accessdate=13 December 2015}}</ref><!--end nowrap:-->}} |GDP_PPP_year = 2016 |GDP_PPP_rank = ika-50 |GDP_PPP_per_capita = $28,476<ref name="imf2"/> |GDP_PPP_per_capita_rank = ika-40 |GDP_nominal = {{nowrap|$204.186 bilyon<ref name="imf2"/>}} |GDP_nominal_year = 2016 |GDP_nominal_rank = ika-43 |GDP_nominal_per_capita = $19,611<ref name="imf2"/> |GDP_nominal_per_capita_rank = ika-36 |Gini = 34.2 <!-- number only --> |Gini_year = 2013 |Gini_change = decrease <!-- increase/decrease/steady --> |Gini_ref = <ref name=eurogini>{{cite web|title=Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC)|url=http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=ilc_di12|publisher=Eurostat Data Explorer|accessdate=13 August 2013|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045123/http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=ilc_di12|url-status=dead}}</ref> |Gini_rank = |HDI = 0.830 <!-- number only --> |HDI_year = 2014 <!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> |HDI_change = increase <!-- increase/decrease/steady --> |HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf |title=2015 Human Development Report |date=2015 |accessdate=14 December 2015 |publisher=United Nations Development Programme }}</ref> |HDI_rank = ika-43 |currency = [[Euro]] ([[Euro sign|€]]){{Ref label|c|c}} |currency_code = EUR |time_zone = [[Western European Time|WET]] ([[Coordinated Universal Time|UTC]])<br>[[Atlantic/Azores|AZOT]] |utc_offset = −1 |utc_offset_DST = <!-- Note: leave blank as the Azores use UTC with no offset in summer time --> |DST_note = {{small|Note: [[Mainland Portugal]] and [[Madeira]] use WET/WEST, the [[Azores]] use AZOT/AZOST}} |time_zone_DST = [[Western European Summer Time|WEST]] ([[Coordinated Universal Time|UTC]]+1)<br>[[Atlantic/Azores|AZOST]] |antipodes = [[New Zealand]] at<br />[[Karagatang Pasipiko]] |date_format = aa/bb/tttt |drives_on = kanan |calling_code = [[Telephone numbers in Portugal|+351]] |cctld = [[.pt]] |footnote_a = {{Note|a}} [[Mirandese language|Mirandese]], spoken in some villages of the municipality of [[Miranda do Douro]], was officially recognized in 1999 (''Lei n.° 7/99 de 29 de Janeiro''),<ref>{{cite web | url= http://mirandes.no.sapo.pt/LMPSlei.html | title= Reconhecimento oficial de direitos linguísticos da comunidade mirandesa (Official recognition of linguistic rights of the Mirandese community) | website= Centro de Linguística da Universidade de Lisboa | access-date= 2 December 2015 | archive-date= 18 March 2002 | archive-url= https://web.archive.org/web/20020318130143/http://mirandes.no.sapo.pt/LMPSlei.html | url-status= dead }}</ref> awarding it an official right-of-use.{{big|<ref>[http://bookshop.europa.eu/en/euromosaic-pbC29295845/downloads/C2-92-95-845-EN-C/C29295845ENC_001.pdf?FileName=C29295845ENC_001.pdf&SKU=C29295845ENC_PDF&CatalogueNumber=C2-92-95-845-EN-C The Euromosaic study, Mirandese in Portugal], europa.eu&nbsp;– [[European Commission]] website. Retrieved January 2007. Link updated December 2015</ref>}}<br/>[[Portuguese Sign Language]] is also recognized. |footnote_b = {{Note|b}} [[Constitution of Portugal|Portuguese Constitution adopted in 1976]] with several subsequent minor revisions, between 1982 and 2005. |footnote_c = {{Note|c}} Before 2002, the [[Portuguese escudo|escudo]]. }} Ang '''Portugal''', opisyal na '''Republikang Portuges''', ay isang bansang matatagpuan sa [[Tangway ng Iberya]] ng Timog-Kanlurang [[Europa]]. Pinaka-kanluraning<ref>Christopher Bliss, Jorge Braga de Macedo, C. J. Bliss, p.13</ref> bansa sa Europa ang Portugal, at natatabihan ng [[Karagatang Atlantiko]] sa kanluran at timog, at ng [[Espanya]] sa hilaga at silangan. Bahagi ng Portugal ang Atlantikong [[kapuluan]] ng [[Azores]] at [[Madeira]] na kapwang [[awtonomong rehiyon]] na may kanilang sariling mga [[Regional government|pamahalaang rehiyonal]]. Ang Portugual ay ang pinakamatandang estado sa Tangway ng Iberia at isa sa mga pinakamatanda sa Europe na patuloy na pinagtirahan, pinagsakupan, at pinaglabanan mula noong [[Prehistoric Iberia|sinaunang panahon]]. Sumunod sa mga tauhang [[Pre-Celtic|dipa-Selta]], [[Celts|Selta]], [[Ancient Carthage|Cartagineses]], at [[Roman Republic|Romano]] ang mga pagsasalakay ng mga [[Germanic peoples|Hermanikong]] [[Visigoths|Visigodo]] at [[Suebi]]. Itinatag ang Portugal bilang bansa noong Kristiyanong ''[[Reconquista]]'' laban sa mga [[Moors|Morong]] nanghimasok sa Tangway ng Iberia noong 711 PK. Itinatag noong 868, sumikat ang [[County of Portugal|Kondehan ng Portugal]] pagkatapos ng [[Battle of São Mamede|Laban sa São Mamede]] noong 1128. Ipinroklama ang [[Kingdom of Portugal|Kaharian ng Portugal]] pagkasunod sa [[Battle of Ourique|Labanan sa Ourique]] noong 1139, at kinilala ang kalayaan mula sa [[Kingdom of León|León]] ng [[Treaty of Zamora|Tratado ni Zamora]] noong 1143.<ref>Brian Jenkins, Spyros A. Sofos, [https://books.google.com/books?id=LNRyNG9NNkcC&lpg=1 ''Nation and identity in contemporary Europe''], p. 145, Routledge, 1996, {{ISBN|0-415-12313-5}}</ref> == Pinanggalingan ng salita == Galing ang salitang Portugal sa Gitnang Latin na ''Portyngale'', mula sa dantaong 1300. "Daungang Gaya" (''Portus Cale'', ngayong Oporto) ang ibig sabihin nito. Galing ang unang hari ng Portugal sa Portucale, ang Kondeng si Alfonso.<ref>https://www.etymonline.com/word/portugal</ref> == Kasalukuyang kalagayan == Ang Portugal ay isang bansang may-kaunlaran<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/appendix/appendix-b.html |access-date=2011-02-08 |archive-date=2008-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080409033504/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/appendix/appendix-b.html |url-status=dead }}</ref> at nagtataglay ng ika-19 pinakamataas na ginhawa sa buhay, ayon sa ''The Economist Intelligence Unit''. Ito ay ang ika-13 na mapayapa at ikawalong pinaka-''globalized'' na bansa sa daigdig. Ito ay kasapi ng [[Unyong Europeo]] at ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]]. Ito rin ay isang estadong [[Schengen]]. == Tingnan din == * [[Oporto]] == Mga sanggunian == <references group="note"/> {{reflist}} == Mga kawing panlabas == * [http://www.visitportugal.com/Cultures/en-US/default.html Opisyal na website na panturismo ng Portugal] * [http://tempo.growiktionary.org Ulat ng panahon]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{EU countries and candidates}} {{Latinunion}} {{Europa}} [[Kategorya:Portugal]] [[Kategorya:Mga bansa sa Europa]] [[Kategorya:Mga estadong-kasapi ng Unyong Europeo]] 2k1qgeqgshbwtci0n92vapc39btw95k 2210103 2210097 2026-06-02T18:05:06Z Arko Blangko 155328 2210103 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | common_name = Portugal | conventional_long_name = Republikang Portuges | native_name = {{native name|pt|República Portuguesa}} | image_flag = Flag of Portugal.svg | image_coat = Coat of arms of Portugal.svg | symbol_width = 100px | anthem = {{lang|pt|[[A Portuguesa]]}}<br>"Ang Portuges"{{parabr}}{{center|[[File:Hino_Nacional_da_Republica_Portuguesa.ogg]]}} | image_map = EU-Portugal with islands circled.svg | map_caption = | capital = [[Lisboa]] | coordinates = {{Coord|55|45|21|N|37|37|02|E|type:city}} | largest_city = kabisera | languages_type = Wikang opisyal<br />{{nobold|at pambansa}} | languages = [[Wikang Portuges|Portuges]] | demonym = [[#Demograpiya|Portuges]] | government_type = [[Unitaryong]] [[republikang]] [[semi-presidensyal]] | leader_title1 = [[Pangulo ng Portugal|Pangulo]] | leader_name1 = [[António José Seguro]] | leader_title2 = [[Punong Ministro ng Portugal|Punong Ministro]] | leader_name2 = [[Luís Montenegro]] | legislature = [[Asembleya ng Republika (Portugal)|Asembleya ng Republika]] | sovereignty_type = [[Kasaysayan ng Portugal|Kasaysayan]] | established_event1 = [[Labanan sa São Mamede]] | established_date1 = 24 Hunyo 1128 | established_event2 = [[Labanan sa Ourique]] | established_date2 = 25 Hulyo 1139 | established_event3 = [[Kasunduan sa Zamora]] | established_date3 = 4 Oktubre 1143 | established_event4 = [[Manifestis Probatum|Pagkilalang Papal]] | established_date4 = 23 Mayo 1179 | established_event5 = [[Digmaang Pagpapanumbalik]] | established_date5 = 1 Disyembre 1640 | established_event6 = [[Himagsikan ng 5 Oktubre|Deklarasyong Republikano]] | established_date6 = 5 Oktubre 1910 | established_event7 = [[Himagsikang Karnasyon]] | established_date7 = 25 Abril 1974 |area_km2 = 92212 |area_rank = ika-111 |area_sq_mi = 35603 |percent_water = 0.5 |population_estimate = 10,341,330 |population_census = 10,562,178 |population_estimate_year = 2015 |population_estimate_rank = ika-83 |population_census_year = 2011 |population_density_km2 = 115 |population_density_rank = ika-97 |population_density_sq_mi = 298 |GDP_PPP = $296 bilyon |GDP_PPP_year = 2016 |GDP_PPP_rank = ika-50 |GDP_PPP_per_capita = $28,476 |GDP_PPP_per_capita_rank = ika-40 |GDP_nominal = $204.186 bilyon |GDP_nominal_year = 2016 |GDP_nominal_rank = ika-43 |GDP_nominal_per_capita = $19,611 |GDP_nominal_per_capita_rank = ika-36 |Gini = 34.2 <!-- number only --> |Gini_year = 2013 |Gini_change = decrease <!-- increase/decrease/steady --> |Gini_rank = |HDI = 0.830 <!-- number only --> |HDI_year = 2014 <!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> |HDI_change = increase <!-- increase/decrease/steady --> |HDI_rank = ika-43 |currency = [[Euro]] ([[Euro sign|€]]){{Ref label|c|c}} |currency_code = EUR |time_zone = [[Western European Time|WET]] ([[Coordinated Universal Time|UTC]])<br>[[Atlantic/Azores|AZOT]] |utc_offset = −1 |DST_note = {{small|Note: [[Mainland Portugal]] and [[Madeira]] use WET/WEST, the [[Azores]] use AZOT/AZOST}} |time_zone_DST = [[Western European Summer Time|WEST]] ([[Coordinated Universal Time|UTC]]+1)<br>[[Atlantic/Azores|AZOST]] |date_format = aa/bb/tttt |calling_code = [[Telephone numbers in Portugal|+351]] |cctld = [[.pt]] }} Ang '''Portugal''', opisyal na '''Republikang Portuges''', ay isang bansang matatagpuan sa [[Tangway ng Iberya]] ng Timog-Kanlurang [[Europa]]. Pinaka-kanluraning<ref>Christopher Bliss, Jorge Braga de Macedo, C. J. Bliss, p.13</ref> bansa sa Europa ang Portugal, at natatabihan ng [[Karagatang Atlantiko]] sa kanluran at timog, at ng [[Espanya]] sa hilaga at silangan. Bahagi ng Portugal ang Atlantikong [[kapuluan]] ng [[Azores]] at [[Madeira]] na kapwang [[awtonomong rehiyon]] na may kanilang sariling mga [[Regional government|pamahalaang rehiyonal]]. Ang Portugual ay ang pinakamatandang estado sa Tangway ng Iberia at isa sa mga pinakamatanda sa Europe na patuloy na pinagtirahan, pinagsakupan, at pinaglabanan mula noong [[Prehistoric Iberia|sinaunang panahon]]. Sumunod sa mga tauhang [[Pre-Celtic|dipa-Selta]], [[Celts|Selta]], [[Ancient Carthage|Cartagineses]], at [[Roman Republic|Romano]] ang mga pagsasalakay ng mga [[Germanic peoples|Hermanikong]] [[Visigoths|Visigodo]] at [[Suebi]]. Itinatag ang Portugal bilang bansa noong Kristiyanong ''[[Reconquista]]'' laban sa mga [[Moors|Morong]] nanghimasok sa Tangway ng Iberia noong 711 PK. Itinatag noong 868, sumikat ang [[County of Portugal|Kondehan ng Portugal]] pagkatapos ng [[Battle of São Mamede|Laban sa São Mamede]] noong 1128. Ipinroklama ang [[Kingdom of Portugal|Kaharian ng Portugal]] pagkasunod sa [[Battle of Ourique|Labanan sa Ourique]] noong 1139, at kinilala ang kalayaan mula sa [[Kingdom of León|León]] ng [[Treaty of Zamora|Tratado ni Zamora]] noong 1143.<ref>Brian Jenkins, Spyros A. Sofos, [https://books.google.com/books?id=LNRyNG9NNkcC&lpg=1 ''Nation and identity in contemporary Europe''], p. 145, Routledge, 1996, {{ISBN|0-415-12313-5}}</ref> == Pinanggalingan ng salita == Galing ang salitang Portugal sa Gitnang Latin na ''Portyngale'', mula sa dantaong 1300. "Daungang Gaya" (''Portus Cale'', ngayong Oporto) ang ibig sabihin nito. Galing ang unang hari ng Portugal sa Portucale, ang Kondeng si Alfonso.<ref>https://www.etymonline.com/word/portugal</ref> == Kasalukuyang kalagayan == Ang Portugal ay isang bansang may-kaunlaran<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/appendix/appendix-b.html |access-date=2011-02-08 |archive-date=2008-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080409033504/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/appendix/appendix-b.html |url-status=dead }}</ref> at nagtataglay ng ika-19 pinakamataas na ginhawa sa buhay, ayon sa ''The Economist Intelligence Unit''. Ito ay ang ika-13 na mapayapa at ikawalong pinaka-''globalized'' na bansa sa daigdig. Ito ay kasapi ng [[Unyong Europeo]] at ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]]. Ito rin ay isang estadong [[Schengen]]. == Tingnan din == * [[Oporto]] == Mga sanggunian == <references group="note"/> {{reflist}} == Mga kawing panlabas == * [http://www.visitportugal.com/Cultures/en-US/default.html Opisyal na website na panturismo ng Portugal] * [http://tempo.growiktionary.org Ulat ng panahon]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{EU countries and candidates}} {{Latinunion}} {{Europa}} [[Kategorya:Portugal]] [[Kategorya:Mga bansa sa Europa]] [[Kategorya:Mga estadong-kasapi ng Unyong Europeo]] 3b6j9kcsnrjioayx8z7kw5ufziz5i65 0 18242 2210134 2209789 2026-06-03T03:17:21Z ~2026-32942-81 162541 /* */ 2210134 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image =Vhong Navarro GMA Gala.jpg | caption = | name = Vhong Navarro | birth_name = Ferdinand Hipolito Navarro | nickname = | birth_date = {{birth date and age|1977|01|04}} | birth_place = [[Makati]], [[Pilipinas]] | occupation = [[Aktor]], [[mananayaw]], [[mang-aawit]], [[TV presenter|host]] | years_active = 1990–kasalukuyan }} Si '''Vhong Navarro''' (ipinanganak na '''Ferdinand Hipolito Navarro''' noong Enero 4, 1977) sa siyudad ng [[Makati]], ay isang [[Pilipino]]ng aktor na dating miyembro ng pangkat na mananayaw na [[Streetboys]]. ==Mga pinasikat na awitin== *Pamela (Mula Sa Pelikulang [[Otso-Otso, Pamela-melawan]] ) *Totoy Bibbo *Don Romantiko (Mula sa Pelikulang [[D'Anothers]]) *Chickboy (Mula Sa Pelikulang [[Agent x444]]) *Da Vhong (Mula sa Pelikulang [[Da Possessed]]) ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== {| class="wikitable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! Year !! Title !! Role !! Network |- |- | 2017 || [[Minute to Win It: Last Man Standing]] || Player || rowspan=24|[[ABS-CBN]] |- | 2015 || [[Dance Kids]] || Judge |- | rowspan=2|2014 || ''[[Wansapanataym|Wansapanataym: Nato De Coco]]'' || Oscar "Oca" Palmera |- | ''[[Home Sweetie Home]]'' || Jerome |- | 2011–2013 || ''[[Toda Max]]'' || Justin Bibbo |- | 2011 || ''[[100 Days to Heaven]]'' || Elpidio "Pido" Abucay |- |rowspan=3|2010 || ''[[Kokey @ Ako]]'' || Bruce Kho Reyes/Belat |- | ''[[Wowowee]]'' || Host/himself |- | ''[[Magpasikat]]'' || Host/himself |- | 2009–present || ''[[It's Showtime (variety show)|It's Showtime]]'' (formerly ''Showtime'') || Host/himself |- | rowspan=2|2009 || ''[[George and Cecil]]'' || Guest appearance |- | ''[[May Bukas Pa]]'' || Moy |- |rowspan=3| 2008 || ''[[Pilipinas, Game KNB?]]'' || Host/himself |- |''[[I Love Betty La Fea]]'' || Nicholas "Kulas" Moro |- |''[[I am KC]]: Love to Dance'' || Eman |- | 2007 || ''[[Mars Ravelo's Lastikman (TV series)|Mars Ravelo's Lastikman]]'' || Eskappar/Miguel Asis/Lastikman |- | 2006–2009 || ''[[ASAP (Variety Show)|ASAP]]'' || Host/himself |- |rowspan=3| 2006 || ''[[Love Spell|Love Spell:Pasko Na Santa Ko]]'' || Donato |- |''[[Da Adventures of Pedro Penduko|Komiks Presents: Da Adventures of Pedro Penduko]]'' || Gary |- |''[[Gudtaym]]'' || Host/himself |- |rowspan=3| 2004 || ''[[Yes, Yes Show!|Yes Yes Show]]'' || Host/himself |- |''[[Magandang Tanghali Bayan#MTB: Ang Saya Saya|MTB Ang Saya Saya]]'' || Host/himself |- |''Pirated CD (Celebrity Disguise)'' || Host/himself |- |rowspan=2| 2003 || ''[[Bida si Mister, Bida si Misis]]'' || Bok Tyson |- |''[[Wazzup Wazzup]]'' || Host/Himself || [[Studio 23]] |- | 2001 || ''Whattamen'' || Elton ||rowspan=5| [[ABS-CBN]] |- | 1999–2001 || ''[[Pwedeng Pwede]]'' || as Samson |- | 1997 || ''Spice Boys'' || ????? |- | 1996–1999 || ''[[Super Laff-In]]'' || Host/himself |- | 1992 || ''[[Home Along Da Riles]]'' || Hurculies |} ===Pelikula=== {| class="wikitable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! Year !! Title !! Role |- ||2018 || Unli Life || Lead Role |- | rowspan=2|2017 || [[Woke Up Like This (2017 film)|Woke Up Like This]] || Nando |- || [[Mang Kepweng Returns]]<ref>{{cite web|url=http://news.abs-cbn.com/entertainment/08/08/16/vhong-navarro-is-new-mang-kepweng|title=Vhong Navarro is new 'Mang Kepweng'|publisher=[[ABS-CBN News]]|date=Agosto 8, 2016|accessdate=Hulyo 1, 2018}} </ref> || Mang Kepweng |- | rowspan=3|2014 || ''[[Moron 5.2: The Transformation]]'' || Vhong Navarro |- || ''[[Da Possessed]]''<ref>{{cite web|url=https://philnews.ph/2014/02/26/vhong-navarro-resume-acting-da-possessed-movie-video/|title=Vhong Navarro to Resume Acting for “Da Possessed” Movie (Video)|author=Ed Umbao|publisher=Philippine News|date=Pebrero 26, 2014|accessdate=Hulyo 1, 2018}} </ref> || Ramon |- || ''[[Starting Over Again (film)|Starting Over Again]]'' || Cameo |- || 2012 || ''[[Shake, Rattle & Roll 14|Shake Rattle and Roll 14:The Invasion]]'' || Hank |- || 2011 || ''[[Bulong (film)|Bulong]]'' || Conan |- || 2010 || ''[[RPG: Metanoia]]'' || Cel/Sargo <small>(voice)</small> |- |rowspan=2| 2009 || ''[[Kimmy Dora]]'' || Waiter <small>(cameo)</small> |- | ''Astig'' || Real Estate Buyer |- |rowspan=2| 2008 || ''[[My Only U]]'' || Bong |- | ''[[Supahpapalicious]]'' || Adonis |- || 2007 || '' [[Agent X44]] '' || Reserve Agent King Agila / Agent X44 |- | [[2005 in film|2005]] || ''[[D' Anothers]]'' || Hesus Resurrection |- |rowspan=2| [[2004 in film|2004]] || ''Otso-Otso Pamela One'' || Amboy/Dao |- |''[[Gagamboy]]'' || Junie/Gagamboy |- |rowspan=6| 2003 || ''[[Mr. Suave]]'' || Rico Suave |- | ''Utang ng Ama'' || Babaero |- | ''AsBoobs: Asal Bobo'' || Kitoy |- | ''[[Pinay Pie]]'' || Butch |- |''Keka'' || Bhong |- |''[[Spirit Warriors: The Shortcut]]'' || Thor |- |rowspan=4| 2002 || ''JOLOGS'' || Kulas |- |''Cass And Carry: Who Wants to be a Billionaire'' || Carry |- |''[[Got 2 Believe]]'' || Rudolph |- |''May Pag-ibig Pa Kaya?'' || Lesther |- |rowspan=2| 2001 || ''Banyo Queen'' (Navarro's first Viva film) || Pating |- |''Oops Teka Lang Diskarte Ko 'To'' || Dencio |- |rowspan=4| 2000|| ''[[Spirit Warriors (film)|Spirit Warriors]]'' || Thor |- | ''Anghel Dela Guardia'' || Raphael |- | ''Daddy O! Baby O!'' || Benny |- | ''Tugatog'' || Monset |- | 1998 || ''Labs Kita...Okey Ka Lang'' || Jason |- | 1996 || ''Istokwa'' || Macky |- | 1994 || ''Separada'' || Streetboys |} ==Mga Parangal== *PMPC Star Awards For Television **Best Talent Search Program Hosts (2010 & 2011) **Best Reality Game Show Hosts (2012) *2014 Yahoo OMG! Awards Philippines - Winner of Best Male TV Host == Sanggunian == {{BD|1977|LIVING|Navarro, Vhong}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga taga-Kalakhang Maynila]] lxzglh59yqmnnpwyf06urbbqscg22y1 0 22841 2210090 2147453 2026-06-02T16:12:38Z LknFenix 125962 + Infobox 2210090 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name= Bundok Apo | other_name = {{unbulleted list | {{native name|mno|Apo Sandawa}}|{{native name|ceb|Bukid Apo}}}} | photo = Tuktok ng Pilipinas.jpg | elevation= 2,958 m (9,692 ft) | location= [[Pilipinas]] | prominence = 2,958 m (9,692 ft) | coordinates = {{coor dms|7|0|30|N|125|16|33|E|type:mountain}} | topo = | type= [[Stratovolcano]] | last_eruption= n/a | first_ascent= Si [[Don Joaquin Rajal]] at kanyang pangkat noong [[1880]] | easiest_route= Paglalakad }} Ang '''Bundok Apo''' ay isang bulkang natutulog na nasa [[Lungsod ng Davao]] sa [[Pilipinas]]. Ito ang pinakamataas na bundok sa bansa. Ang Bundok Apo ay ang siyang pinakamataas na bundok sa Pilipinas sa taas na 2,954 metro. Ang geothermal energy ang pinaggalingan sa bundok na ito. Wala pang ulat ng pagputok ng bulkan ng huling panahon. Noong [[Mayo 9]], 1936, idineklara ni pangulong [[Manuel L. Quezon]] na Pambansang [[Liwasan]]. [[Kategorya:Mga bundok sa Pilipinas|Apo]] [[Kategorya:Mga bundok sa Mindanao|Apo]] {{Pilipinas-stub}} 8tlc3otx9gk8xphjw4hhrp1slotfazk 2210092 2210090 2026-06-02T16:25:44Z LknFenix 125962 + Panimula 2210092 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name= Bundok Apo | other_name = {{unbulleted list | {{native name|mno|Apo Sandawa}}|{{native name|ceb|Bukid Apo}}}} | photo = Tuktok ng Pilipinas.jpg | elevation= 2,958 m (9,692 ft) | location= [[Pilipinas]] | prominence = 2,958 m (9,692 ft) | coordinates = {{coor dms|7|0|30|N|125|16|33|E|type:mountain}} | topo = | type= [[Stratovolcano]] | last_eruption= n/a | first_ascent= Si [[Don Joaquin Rajal]] at kanyang pangkat noong [[1880]] | easiest_route= Paglalakad }} Ang '''Bundok Apo''' ay ang may pinakamataas na tuktok sa [[Pilipinas]], na may elebasyong {{convert|2954|m|sp=us}} sa ibabaw ng dagat. Isang malaking solpatariko at natutulog na estratobulkan, ito ay bahagi ng Bulubunduking Apo-Talomo sa isla ng [[Mindanao]]. Matatagpuan ang Apo sa tripartitang hangganan ng [[Lungsod ng Dabaw]], [[Davao del Sur]], at [[Cotabato (lalawigan)|Cotabato]]. Makikita ang tuktok nito mula sa Lungsod ng Davao na 45 kilometro (28 mi) sa hilagang-silangan, [[Digos]] na 25 kilometro (16 mi) sa timog-silangan, at [[Bansalan]] na 20 kilometro (12 mi) sa kanluran. Ang Apo ay isang protektadong lugar at siyang pangunahing tampok ng Likas na Liwasan ng Bundok Apo.<ref name="GovPH-Proc59">{{cite web|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1936/05/09/proclamation-no-59-s-1936/|title=Proclamation No. 59; Reserving, Setting Apart, and Designating as Mount Apo Natural Park for Park Purposes for the Benefit and Enjoyment of the People of the Philippines the Parcel of Public Domain, Situated in the Municipal District of Kidapawan, Province of Cotabato, and Municipal District of Guianga and Municipality of Santa Cruz, Province of Davao, Island of Mindanao|date=Mayo 9, 1936|work=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]]|location=Malacañan Palace, Manila, Philippines|access-date=Marso 9, 2016|archive-date=Abril 21, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421141347/https://www.officialgazette.gov.ph/1936/05/09/proclamation-no-59-s-1936/|url-status=live|language=en|trans-title=Proklamasyon Blg. 59; Inirereserba, Itinatakda, at Itinatalaga bilang Likas na Liwasan ng Bundok Apo para sa mga Layuning Pangliwasan at para sa Kapakinabangan at Kasiyahan ng mga Tao ng Pilipinas ang Isang Parsela ng Pampublikong Lupain na Matatagpuan sa Munisipal na Distrito ng Kidapawan, Lalawigan ng Cotabato, at sa Munisipal na Distrito ng Guianga at Munisipyo ng Santa Cruz, Lalawigan ng Davao, Isla ng Mindanao}}</ref> Noong [[Mayo 9]], 1936, idineklara ni pangulong [[Manuel L. Quezon]] na Pambansang [[Liwasan]]. ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Mga bundok sa Pilipinas|Apo]] [[Kategorya:Mga bundok sa Mindanao|Apo]] {{Pilipinas-stub}} fchnhovl2od2bpvbqamz9mlsre305s3 2210143 2210092 2026-06-03T05:02:44Z LknFenix 125962 + Infobox 2210143 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name= Bundok Apo | other_name = {{unbulleted list | {{native name|mno|Apo Sandawa}}|{{native name|ceb|Bukid Apo}}}} | photo = Tuktok ng Pilipinas.jpg | photo_caption= Bundok Apo at ang [[Lawa ng Venado]] sa paanan nito | elevation_m = 2954 | elevation_ref = <ref name=otm>{{cite opentopomap|Mount Apo|6.9875|125.270833|2023-02-27}}</ref><ref name=ciafb>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/philippines/|title=The World Factbook – Philippines|trans-title=Ang Factbook ng Mundo – Pilipinas|publisher=Central Intelligence Agency|access-date=Marso 14, 2011|archive-date=Enero 5, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210105174752/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/philippines/|url-status=dead}}</ref><ref name="peaklist"/> | country= [[Pilipinas]] | state_type = [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | state = {{ubl| [[Rehiyon ng Davao]] | [[Soccsksargen]]}} | region_type = [[Mga lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]] | region = {{hlist| [[Cotabato]] | [[Davao del Sur]] }} | settlement_type = [[Mga lungsod ng Pilipinas|Lungsod]]/[[Mga bayan ng Pilipinas|munisipalidad]] | settlement = {{hlist|[[Lungsod ng Davao]]|[[Digos]]|[[Kidapawan]]|[[Santa Cruz, Davao del Sur|Sta. Cruz]]}} | prominence_m = 2954 | prominence_ref = <ref name="peaklist">{{cite web|url=http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/philippines.html|title=Philippines Mountain Ultra-Prominence|trans-title=Ang Ultra-Prominensya ng Bundok ng Pilipinas|publisher=peaklist.org|access-date=Hunyo 19, 2009|archive-date=Pebrero 17, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217134056/http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/philippines.html|url-status=live}}</ref><br /><small> Ika-99 sa ranggo</small> | coordinates = {{coord|6|59|15|N|125|16|15|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} | coordinates_ref = <ref name = "peaklist"/> | topo = | type= Estratobulkan | last_eruption= Hindi alam | first_ascent = 1880 nina Joaquin Rajal, gobernador ng Davao; Joseph Montano, isang antropologong Pranses; misyonerong Heswita na si Padre Mateo Gisbert, atbp.<ref>Montano, Dr. Joseph. "Voyage Aux Philippines et en Malaisie", pa. 246. Labrairie Hechette, Paris, 1886.</ref><ref>Maso, Miguel Saderra. "Volcanoes and Seismic Centers of the Philippines", pa.27. Department of Commerce and Labor, 1904.</ref> | easiest_route = Daanang Kidapawan-Magpet<ref>(2007-10-08). [http://www.pinoymountaineer.com/2007/10/mt-apokidapawan-magpet-trail-2956.html "Mt. Apo/Kidapawan-Magpet Trail"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080617214149/http://www.pinoymountaineer.com/2007/10/mt-apokidapawan-magpet-trail-2956.html |date=June 17, 2008 }}. Pinoy Mountaineer. Nakuha noong Abril 23, 2011.</ref> }} Ang '''Bundok Apo''' ay ang may pinakamataas na tuktok sa [[Pilipinas]], na may elebasyong {{convert|2954|m|sp=us}} sa ibabaw ng dagat. Isang malaking solpatariko at natutulog na estratobulkan, ito ay bahagi ng Bulubunduking Apo-Talomo sa isla ng [[Mindanao]]. Matatagpuan ang Apo sa tripartitang hangganan ng [[Lungsod ng Dabaw]], [[Davao del Sur]], at [[Cotabato (lalawigan)|Cotabato]]. Makikita ang tuktok nito mula sa Lungsod ng Davao na 45 kilometro (28 mi) sa hilagang-silangan, [[Digos]] na 25 kilometro (16 mi) sa timog-silangan, at [[Bansalan]] na 20 kilometro (12 mi) sa kanluran. Ang Apo ay isang protektadong lugar at siyang pangunahing tampok ng Likas na Liwasan ng Bundok Apo.<ref name="GovPH-Proc59">{{cite web|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1936/05/09/proclamation-no-59-s-1936/|title=Proclamation No. 59; Reserving, Setting Apart, and Designating as Mount Apo Natural Park for Park Purposes for the Benefit and Enjoyment of the People of the Philippines the Parcel of Public Domain, Situated in the Municipal District of Kidapawan, Province of Cotabato, and Municipal District of Guianga and Municipality of Santa Cruz, Province of Davao, Island of Mindanao|date=Mayo 9, 1936|work=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]]|location=Malacañan Palace, Manila, Philippines|access-date=Marso 9, 2016|archive-date=Abril 21, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421141347/https://www.officialgazette.gov.ph/1936/05/09/proclamation-no-59-s-1936/|url-status=live|language=en|trans-title=Proklamasyon Blg. 59; Inirereserba, Itinatakda, at Itinatalaga bilang Likas na Liwasan ng Bundok Apo para sa mga Layuning Pangliwasan at para sa Kapakinabangan at Kasiyahan ng mga Tao ng Pilipinas ang Isang Parsela ng Pampublikong Lupain na Matatagpuan sa Munisipal na Distrito ng Kidapawan, Lalawigan ng Cotabato, at sa Munisipal na Distrito ng Guianga at Munisipyo ng Santa Cruz, Lalawigan ng Davao, Isla ng Mindanao}}</ref> Noong [[Mayo 9]], 1936, idineklara ni pangulong [[Manuel L. Quezon]] na Pambansang [[Liwasan]]. ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Mga bundok sa Pilipinas|Apo]] [[Kategorya:Mga bundok sa Mindanao|Apo]] {{Pilipinas-stub}} o17sn0vv1tfvqxtyeia0ljs8tawqpau 2210154 2210143 2026-06-03T05:58:26Z LknFenix 125962 + Etimolohiya at mga katutubo 2210154 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name= Bundok Apo | other_name = {{unbulleted list | {{native name|mno|Apo Sandawa}}|{{native name|ceb|Bukid Apo}}}} | photo = Tuktok ng Pilipinas.jpg | photo_caption= Bundok Apo at ang [[Lawa ng Venado]] sa paanan nito | elevation_m = 2954 | elevation_ref = <ref name=otm>{{cite opentopomap|Mount Apo|6.9875|125.270833|2023-02-27}}</ref><ref name=ciafb>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/philippines/|title=The World Factbook – Philippines|trans-title=Ang Factbook ng Mundo – Pilipinas|publisher=Central Intelligence Agency|access-date=Marso 14, 2011|archive-date=Enero 5, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210105174752/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/philippines/|url-status=dead}}</ref><ref name="peaklist"/> | country= [[Pilipinas]] | state_type = [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | state = {{ubl| [[Rehiyon ng Davao]] | [[Soccsksargen]]}} | region_type = [[Mga lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]] | region = {{hlist| [[Cotabato]] | [[Davao del Sur]] }} | settlement_type = [[Mga lungsod ng Pilipinas|Lungsod]]/[[Mga bayan ng Pilipinas|munisipalidad]] | settlement = {{hlist|[[Lungsod ng Davao]]|[[Digos]]|[[Kidapawan]]|[[Santa Cruz, Davao del Sur|Sta. Cruz]]}} | prominence_m = 2954 | prominence_ref = <ref name="peaklist">{{cite web|url=http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/philippines.html|title=Philippines Mountain Ultra-Prominence|trans-title=Ang Ultra-Prominensya ng Bundok ng Pilipinas|publisher=peaklist.org|access-date=Hunyo 19, 2009|archive-date=Pebrero 17, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217134056/http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/philippines.html|url-status=live}}</ref><br /><small> Ika-99 sa ranggo</small> | coordinates = {{coord|6|59|15|N|125|16|15|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} | coordinates_ref = <ref name = "peaklist"/> | topo = | type= Estratobulkan | last_eruption= Hindi alam | first_ascent = 1880 nina Joaquin Rajal, gobernador ng Davao; Joseph Montano, isang antropologong Pranses; misyonerong Heswita na si Padre Mateo Gisbert, atbp.<ref>Montano, Dr. Joseph. "Voyage Aux Philippines et en Malaisie", pa. 246. Labrairie Hechette, Paris, 1886.</ref><ref>Maso, Miguel Saderra. "Volcanoes and Seismic Centers of the Philippines", pa.27. Department of Commerce and Labor, 1904.</ref> | easiest_route = Daanang Kidapawan-Magpet<ref>(2007-10-08). [http://www.pinoymountaineer.com/2007/10/mt-apokidapawan-magpet-trail-2956.html "Mt. Apo/Kidapawan-Magpet Trail"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080617214149/http://www.pinoymountaineer.com/2007/10/mt-apokidapawan-magpet-trail-2956.html |date=June 17, 2008 }}. Pinoy Mountaineer. Nakuha noong Abril 23, 2011.</ref> }} Ang '''Bundok Apo''' ay ang may pinakamataas na tuktok sa [[Pilipinas]], na may elebasyong {{convert|2954|m|sp=us}} sa ibabaw ng dagat. Isang malaking solpatariko at natutulog na estratobulkan, ito ay bahagi ng Bulubunduking Apo-Talomo sa isla ng [[Mindanao]]. Matatagpuan ang Apo sa tripartitang hangganan ng [[Lungsod ng Dabaw]], [[Davao del Sur]], at [[Cotabato (lalawigan)|Cotabato]]. Makikita ang tuktok nito mula sa Lungsod ng Davao na 45 kilometro (28 mi) sa hilagang-silangan, [[Digos]] na 25 kilometro (16 mi) sa timog-silangan, at [[Bansalan]] na 20 kilometro (12 mi) sa kanluran. Ang Apo ay isang protektadong lugar at siyang pangunahing tampok ng Likas na Liwasan ng Bundok Apo.<ref name="GovPH-Proc59">{{cite web|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1936/05/09/proclamation-no-59-s-1936/|title=Proclamation No. 59; Reserving, Setting Apart, and Designating as Mount Apo Natural Park for Park Purposes for the Benefit and Enjoyment of the People of the Philippines the Parcel of Public Domain, Situated in the Municipal District of Kidapawan, Province of Cotabato, and Municipal District of Guianga and Municipality of Santa Cruz, Province of Davao, Island of Mindanao|date=Mayo 9, 1936|work=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]]|location=Malacañan Palace, Manila, Philippines|access-date=Marso 9, 2016|archive-date=Abril 21, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421141347/https://www.officialgazette.gov.ph/1936/05/09/proclamation-no-59-s-1936/|url-status=live|language=en|trans-title=Proklamasyon Blg. 59; Inirereserba, Itinatakda, at Itinatalaga bilang Likas na Liwasan ng Bundok Apo para sa mga Layuning Pangliwasan at para sa Kapakinabangan at Kasiyahan ng mga Tao ng Pilipinas ang Isang Parsela ng Pampublikong Lupain na Matatagpuan sa Munisipal na Distrito ng Kidapawan, Lalawigan ng Cotabato, at sa Munisipal na Distrito ng Guianga at Munisipyo ng Santa Cruz, Lalawigan ng Davao, Isla ng Mindanao}}</ref> Noong [[Mayo 9]], 1936, idineklara ni pangulong [[Manuel L. Quezon]] na Pambansang [[Liwasan]]. == Etimolohiya at mga katutubo == Ang Apo ay isang titulo ng paggalang na nangangahulugang "iginagalang na nakatatanda" sa iba't ibang wika ng mga karatig na katutubong [[Lumad]].<ref>{{cite web |last1=Knipp |first1=Steven |title=The Living Mountain |url=http://www.mafi.org.ph/information/featured_topics/ft_sub_06.html |website=Mount Apo Foundation Inc. |access-date=Disyembre 4, 2019 |archive-date=Nobyembre 25, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191125061033/http://www.mafi.org.ph/information/featured_topics/ft_sub_06.html |url-status=dead |language=en|trans-title=Ang Bundok na Buhay}}</ref> Ito ang pinaikling anyo ng orihinal na pangalang Manobo at Kalagan na Apo Sandawa ("Matandang Sandawa" o "Lolong Sandawa’", na siyang pangalan ng [[Anito|espiritu ng bundok]]. Itinuturing din si Apo Sandawa bilang espiritu ng ninuno ng iba't ibang pangkat ng Manobo at Kalagan na naninirahan sa paanan ng bundok, kabilang ang mga Obo, Manobo Bagobo, Manobo Apao, Tagabawa, Matigsalug, Ata, Arumanen, Tinananen, Kulamanen, Tagakaulo, at Kagan. Ang bundok mismo ay itinuturing na isang sagradong pook. Isinasagawa ang iba't ibang ritwal para kay Apo Sandawa ng kataas-taasang ''[[Babaylan|walyan]]'' (babaylan) na kilala bilang diwata, na nagsisilbi ring midyum para kay Apo Sandawa at sa mga espiritu ng ninuno ng mga tribong Manobo at Kalagan.<ref>{{cite news |last1=Cauayan |first1=Editha |title=IP leaders hold tribal ritual to save Mt Apo |url=https://www.rappler.com/moveph/134072-ip-leaders-ritual-save-apo/ |work=[[Rappler]] |date=Mayo 24, 2016 |access-date=Disyembre 4, 2019 |archive-date=Disyembre 4, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204111453/https://www.rappler.com/move-ph/134072-ip-leaders-ritual-save-apo |url-status=live |language=en|trans-title=Mga lider ng IP, nagsagawa ng ritwal ng tribo upang iligtas ang Bundok Apo}}</ref><ref>{{cite news |last1=Tacio |first1=Henrylito D. |title=Mt. Apo: Race to the summit |url=https://www.pressreader.com/philippines/sunstar-davao/20130314/281513633588072 |access-date=Disyembre 4, 2019 |work=[[SunStar]]Davao |date=Marso 14, 2013 |archive-date=Disyembre 4, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204111453/https://www.pressreader.com/philippines/sunstar-davao/20130314/281513633588072 |url-status=live |language=en|trans-title=Bundok Apo: Takbo patungo sa tuktok}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Mga bundok sa Pilipinas|Apo]] [[Kategorya:Mga bundok sa Mindanao|Apo]] {{Pilipinas-stub}} mm34vcks1mhiithk0kkmhfkip0s2210 2210155 2210154 2026-06-03T05:58:55Z LknFenix 125962 - Usbong 2210155 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name= Bundok Apo | other_name = {{unbulleted list | {{native name|mno|Apo Sandawa}}|{{native name|ceb|Bukid Apo}}}} | photo = Tuktok ng Pilipinas.jpg | photo_caption= Bundok Apo at ang [[Lawa ng Venado]] sa paanan nito | elevation_m = 2954 | elevation_ref = <ref name=otm>{{cite opentopomap|Mount Apo|6.9875|125.270833|2023-02-27}}</ref><ref name=ciafb>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/philippines/|title=The World Factbook – Philippines|trans-title=Ang Factbook ng Mundo – Pilipinas|publisher=Central Intelligence Agency|access-date=Marso 14, 2011|archive-date=Enero 5, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210105174752/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/philippines/|url-status=dead}}</ref><ref name="peaklist"/> | country= [[Pilipinas]] | state_type = [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | state = {{ubl| [[Rehiyon ng Davao]] | [[Soccsksargen]]}} | region_type = [[Mga lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]] | region = {{hlist| [[Cotabato]] | [[Davao del Sur]] }} | settlement_type = [[Mga lungsod ng Pilipinas|Lungsod]]/[[Mga bayan ng Pilipinas|munisipalidad]] | settlement = {{hlist|[[Lungsod ng Davao]]|[[Digos]]|[[Kidapawan]]|[[Santa Cruz, Davao del Sur|Sta. Cruz]]}} | prominence_m = 2954 | prominence_ref = <ref name="peaklist">{{cite web|url=http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/philippines.html|title=Philippines Mountain Ultra-Prominence|trans-title=Ang Ultra-Prominensya ng Bundok ng Pilipinas|publisher=peaklist.org|access-date=Hunyo 19, 2009|archive-date=Pebrero 17, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217134056/http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/philippines.html|url-status=live}}</ref><br /><small> Ika-99 sa ranggo</small> | coordinates = {{coord|6|59|15|N|125|16|15|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} | coordinates_ref = <ref name = "peaklist"/> | topo = | type= Estratobulkan | last_eruption= Hindi alam | first_ascent = 1880 nina Joaquin Rajal, gobernador ng Davao; Joseph Montano, isang antropologong Pranses; misyonerong Heswita na si Padre Mateo Gisbert, atbp.<ref>Montano, Dr. Joseph. "Voyage Aux Philippines et en Malaisie", pa. 246. Labrairie Hechette, Paris, 1886.</ref><ref>Maso, Miguel Saderra. "Volcanoes and Seismic Centers of the Philippines", pa.27. Department of Commerce and Labor, 1904.</ref> | easiest_route = Daanang Kidapawan-Magpet<ref>(2007-10-08). [http://www.pinoymountaineer.com/2007/10/mt-apokidapawan-magpet-trail-2956.html "Mt. Apo/Kidapawan-Magpet Trail"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080617214149/http://www.pinoymountaineer.com/2007/10/mt-apokidapawan-magpet-trail-2956.html |date=June 17, 2008 }}. Pinoy Mountaineer. Nakuha noong Abril 23, 2011.</ref> }} Ang '''Bundok Apo''' ay ang may pinakamataas na tuktok sa [[Pilipinas]], na may elebasyong {{convert|2954|m|sp=us}} sa ibabaw ng dagat. Isang malaking solpatariko at natutulog na estratobulkan, ito ay bahagi ng Bulubunduking Apo-Talomo sa isla ng [[Mindanao]]. Matatagpuan ang Apo sa tripartitang hangganan ng [[Lungsod ng Dabaw]], [[Davao del Sur]], at [[Cotabato (lalawigan)|Cotabato]]. Makikita ang tuktok nito mula sa Lungsod ng Davao na 45 kilometro (28 mi) sa hilagang-silangan, [[Digos]] na 25 kilometro (16 mi) sa timog-silangan, at [[Bansalan]] na 20 kilometro (12 mi) sa kanluran. Ang Apo ay isang protektadong lugar at siyang pangunahing tampok ng Likas na Liwasan ng Bundok Apo.<ref name="GovPH-Proc59">{{cite web|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1936/05/09/proclamation-no-59-s-1936/|title=Proclamation No. 59; Reserving, Setting Apart, and Designating as Mount Apo Natural Park for Park Purposes for the Benefit and Enjoyment of the People of the Philippines the Parcel of Public Domain, Situated in the Municipal District of Kidapawan, Province of Cotabato, and Municipal District of Guianga and Municipality of Santa Cruz, Province of Davao, Island of Mindanao|date=Mayo 9, 1936|work=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]]|location=Malacañan Palace, Manila, Philippines|access-date=Marso 9, 2016|archive-date=Abril 21, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421141347/https://www.officialgazette.gov.ph/1936/05/09/proclamation-no-59-s-1936/|url-status=live|language=en|trans-title=Proklamasyon Blg. 59; Inirereserba, Itinatakda, at Itinatalaga bilang Likas na Liwasan ng Bundok Apo para sa mga Layuning Pangliwasan at para sa Kapakinabangan at Kasiyahan ng mga Tao ng Pilipinas ang Isang Parsela ng Pampublikong Lupain na Matatagpuan sa Munisipal na Distrito ng Kidapawan, Lalawigan ng Cotabato, at sa Munisipal na Distrito ng Guianga at Munisipyo ng Santa Cruz, Lalawigan ng Davao, Isla ng Mindanao}}</ref> Noong [[Mayo 9]], 1936, idineklara ni pangulong [[Manuel L. Quezon]] na Pambansang [[Liwasan]]. == Etimolohiya at mga katutubo == Ang Apo ay isang titulo ng paggalang na nangangahulugang "iginagalang na nakatatanda" sa iba't ibang wika ng mga karatig na katutubong [[Lumad]].<ref>{{cite web |last1=Knipp |first1=Steven |title=The Living Mountain |url=http://www.mafi.org.ph/information/featured_topics/ft_sub_06.html |website=Mount Apo Foundation Inc. |access-date=Disyembre 4, 2019 |archive-date=Nobyembre 25, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191125061033/http://www.mafi.org.ph/information/featured_topics/ft_sub_06.html |url-status=dead |language=en|trans-title=Ang Bundok na Buhay}}</ref> Ito ang pinaikling anyo ng orihinal na pangalang Manobo at Kalagan na Apo Sandawa ("Matandang Sandawa" o "Lolong Sandawa’", na siyang pangalan ng [[Anito|espiritu ng bundok]]. Itinuturing din si Apo Sandawa bilang espiritu ng ninuno ng iba't ibang pangkat ng Manobo at Kalagan na naninirahan sa paanan ng bundok, kabilang ang mga Obo, Manobo Bagobo, Manobo Apao, Tagabawa, Matigsalug, Ata, Arumanen, Tinananen, Kulamanen, Tagakaulo, at Kagan. Ang bundok mismo ay itinuturing na isang sagradong pook. Isinasagawa ang iba't ibang ritwal para kay Apo Sandawa ng kataas-taasang ''[[Babaylan|walyan]]'' (babaylan) na kilala bilang diwata, na nagsisilbi ring midyum para kay Apo Sandawa at sa mga espiritu ng ninuno ng mga tribong Manobo at Kalagan.<ref>{{cite news |last1=Cauayan |first1=Editha |title=IP leaders hold tribal ritual to save Mt Apo |url=https://www.rappler.com/moveph/134072-ip-leaders-ritual-save-apo/ |work=[[Rappler]] |date=Mayo 24, 2016 |access-date=Disyembre 4, 2019 |archive-date=Disyembre 4, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204111453/https://www.rappler.com/move-ph/134072-ip-leaders-ritual-save-apo |url-status=live |language=en|trans-title=Mga lider ng IP, nagsagawa ng ritwal ng tribo upang iligtas ang Bundok Apo}}</ref><ref>{{cite news |last1=Tacio |first1=Henrylito D. |title=Mt. Apo: Race to the summit |url=https://www.pressreader.com/philippines/sunstar-davao/20130314/281513633588072 |access-date=Disyembre 4, 2019 |work=[[SunStar]]Davao |date=Marso 14, 2013 |archive-date=Disyembre 4, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204111453/https://www.pressreader.com/philippines/sunstar-davao/20130314/281513633588072 |url-status=live |language=en|trans-title=Bundok Apo: Takbo patungo sa tuktok}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Mga bundok sa Pilipinas|Apo]] [[Kategorya:Mga bundok sa Mindanao|Apo]] 0nmmoeuitbn32bcaz7g36pwyaih21f0 2210159 2210155 2026-06-03T06:36:12Z LknFenix 125962 + Heolohiya 2210159 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name= Bundok Apo | other_name = {{unbulleted list | {{native name|mno|Apo Sandawa}}|{{native name|ceb|Bukid Apo}}}} | photo = Tuktok ng Pilipinas.jpg | photo_caption= Bundok Apo at ang [[Lawa ng Venado]] sa paanan nito | elevation_m = 2954 | elevation_ref = <ref name=otm>{{cite opentopomap|Mount Apo|6.9875|125.270833|2023-02-27}}</ref><ref name=ciafb>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/philippines/|title=The World Factbook – Philippines|trans-title=Ang Factbook ng Mundo – Pilipinas|publisher=Central Intelligence Agency|access-date=Marso 14, 2011|archive-date=Enero 5, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210105174752/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/philippines/|url-status=dead}}</ref><ref name="peaklist"/> | country= [[Pilipinas]] | state_type = [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | state = {{ubl| [[Rehiyon ng Davao]] | [[Soccsksargen]]}} | region_type = [[Mga lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]] | region = {{hlist| [[Cotabato]] | [[Davao del Sur]] }} | settlement_type = [[Mga lungsod ng Pilipinas|Lungsod]]/[[Mga bayan ng Pilipinas|munisipalidad]] | settlement = {{hlist|[[Lungsod ng Davao]]|[[Digos]]|[[Kidapawan]]|[[Santa Cruz, Davao del Sur|Sta. Cruz]]}} | prominence_m = 2954 | prominence_ref = <ref name="peaklist">{{cite web|url=http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/philippines.html|title=Philippines Mountain Ultra-Prominence|trans-title=Ang Ultra-Prominensya ng Bundok ng Pilipinas|publisher=peaklist.org|access-date=Hunyo 19, 2009|archive-date=Pebrero 17, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217134056/http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/philippines.html|url-status=live}}</ref><br /><small> Ika-99 sa ranggo</small> | coordinates = {{coord|6|59|15|N|125|16|15|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} | coordinates_ref = <ref name = "peaklist"/> | topo = | type= Estratobulkan | last_eruption= Hindi alam | first_ascent = 1880 nina Joaquin Rajal, gobernador ng Davao; Joseph Montano, isang antropologong Pranses; misyonerong Heswita na si Padre Mateo Gisbert, atbp.<ref>Montano, Dr. Joseph. "Voyage Aux Philippines et en Malaisie", pa. 246. Labrairie Hechette, Paris, 1886.</ref><ref>Maso, Miguel Saderra. "Volcanoes and Seismic Centers of the Philippines", pa.27. Department of Commerce and Labor, 1904.</ref> | easiest_route = Daanang Kidapawan-Magpet<ref>(2007-10-08). [http://www.pinoymountaineer.com/2007/10/mt-apokidapawan-magpet-trail-2956.html "Mt. Apo/Kidapawan-Magpet Trail"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080617214149/http://www.pinoymountaineer.com/2007/10/mt-apokidapawan-magpet-trail-2956.html |date=June 17, 2008 }}. Pinoy Mountaineer. Nakuha noong Abril 23, 2011.</ref> }} Ang '''Bundok Apo''' ay ang may pinakamataas na tuktok sa [[Pilipinas]], na may elebasyong {{convert|2954|m|sp=us}} sa ibabaw ng dagat. Isang malaking solpatariko at natutulog na estratobulkan, ito ay bahagi ng Bulubunduking Apo-Talomo sa isla ng [[Mindanao]]. Matatagpuan ang Apo sa tripartitang hangganan ng [[Lungsod ng Dabaw]], [[Davao del Sur]], at [[Cotabato (lalawigan)|Cotabato]]. Makikita ang tuktok nito mula sa Lungsod ng Davao na 45 kilometro (28 mi) sa hilagang-silangan, [[Digos]] na 25 kilometro (16 mi) sa timog-silangan, at [[Bansalan]] na 20 kilometro (12 mi) sa kanluran. Ang Apo ay isang protektadong lugar at siyang pangunahing tampok ng Likas na Liwasan ng Bundok Apo.<ref name="GovPH-Proc59">{{cite web|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1936/05/09/proclamation-no-59-s-1936/|title=Proclamation No. 59; Reserving, Setting Apart, and Designating as Mount Apo Natural Park for Park Purposes for the Benefit and Enjoyment of the People of the Philippines the Parcel of Public Domain, Situated in the Municipal District of Kidapawan, Province of Cotabato, and Municipal District of Guianga and Municipality of Santa Cruz, Province of Davao, Island of Mindanao|date=Mayo 9, 1936|work=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]]|location=Malacañan Palace, Manila, Philippines|access-date=Marso 9, 2016|archive-date=Abril 21, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421141347/https://www.officialgazette.gov.ph/1936/05/09/proclamation-no-59-s-1936/|url-status=live|language=en|trans-title=Proklamasyon Blg. 59; Inirereserba, Itinatakda, at Itinatalaga bilang Likas na Liwasan ng Bundok Apo para sa mga Layuning Pangliwasan at para sa Kapakinabangan at Kasiyahan ng mga Tao ng Pilipinas ang Isang Parsela ng Pampublikong Lupain na Matatagpuan sa Munisipal na Distrito ng Kidapawan, Lalawigan ng Cotabato, at sa Munisipal na Distrito ng Guianga at Munisipyo ng Santa Cruz, Lalawigan ng Davao, Isla ng Mindanao}}</ref> Noong [[Mayo 9]], 1936, idineklara ni pangulong [[Manuel L. Quezon]] na Pambansang [[Liwasan]]. ==Heolohiya== Ang Bundok Apo ay isang estratobulkang may patag na tuktok at may taas na {{Convert|2954|m|ft|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat, na may tatlong taluktok. Ito ang pinakamataas na tuktok sa Pilipinas. Ang timog-kanlurang taluktok ang pinakamataas at may bungangang {{Convert|200.|m|ft|abbr=on}} ang lapad na naglalaman ng isang maliit na lawa.<ref name="SI">{{cite web|url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=271030|title=Apo|work=[[Global Volcanism Program]]|publisher=[[Smithsonian Institution]]|access-date=Pebrero 11, 2020|archive-date=Enero 23, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200123020006/http://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=271030|url-status=live|language=en}}</ref> == Etimolohiya at mga katutubo == Ang Apo ay isang titulo ng paggalang na nangangahulugang "iginagalang na nakatatanda" sa iba't ibang wika ng mga karatig na katutubong [[Lumad]].<ref>{{cite web |last1=Knipp |first1=Steven |title=The Living Mountain |url=http://www.mafi.org.ph/information/featured_topics/ft_sub_06.html |website=Mount Apo Foundation Inc. |access-date=Disyembre 4, 2019 |archive-date=Nobyembre 25, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191125061033/http://www.mafi.org.ph/information/featured_topics/ft_sub_06.html |url-status=dead |language=en|trans-title=Ang Bundok na Buhay}}</ref> Ito ang pinaikling anyo ng orihinal na pangalang Manobo at Kalagan na Apo Sandawa ("Matandang Sandawa" o "Lolong Sandawa’", na siyang pangalan ng [[Anito|espiritu ng bundok]]. Itinuturing din si Apo Sandawa bilang espiritu ng ninuno ng iba't ibang pangkat ng Manobo at Kalagan na naninirahan sa paanan ng bundok, kabilang ang mga Obo, Manobo Bagobo, Manobo Apao, Tagabawa, Matigsalug, Ata, Arumanen, Tinananen, Kulamanen, Tagakaulo, at Kagan. Ang bundok mismo ay itinuturing na isang sagradong pook. Isinasagawa ang iba't ibang ritwal para kay Apo Sandawa ng kataas-taasang ''[[Babaylan|walyan]]'' (babaylan) na kilala bilang diwata, na nagsisilbi ring midyum para kay Apo Sandawa at sa mga espiritu ng ninuno ng mga tribong Manobo at Kalagan.<ref>{{cite news |last1=Cauayan |first1=Editha |title=IP leaders hold tribal ritual to save Mt Apo |url=https://www.rappler.com/moveph/134072-ip-leaders-ritual-save-apo/ |work=[[Rappler]] |date=Mayo 24, 2016 |access-date=Disyembre 4, 2019 |archive-date=Disyembre 4, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204111453/https://www.rappler.com/move-ph/134072-ip-leaders-ritual-save-apo |url-status=live |language=en|trans-title=Mga lider ng IP, nagsagawa ng ritwal ng tribo upang iligtas ang Bundok Apo}}</ref><ref>{{cite news |last1=Tacio |first1=Henrylito D. |title=Mt. Apo: Race to the summit |url=https://www.pressreader.com/philippines/sunstar-davao/20130314/281513633588072 |access-date=Disyembre 4, 2019 |work=[[SunStar]]Davao |date=Marso 14, 2013 |archive-date=Disyembre 4, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204111453/https://www.pressreader.com/philippines/sunstar-davao/20130314/281513633588072 |url-status=live |language=en|trans-title=Bundok Apo: Takbo patungo sa tuktok}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Mga bundok sa Pilipinas|Apo]] [[Kategorya:Mga bundok sa Mindanao|Apo]] flnnxmqsprl1lfx24m5ca8p0x1zseko 2210162 2210159 2026-06-03T06:43:00Z LknFenix 125962 + Heolohiya 2210162 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name= Bundok Apo | other_name = {{unbulleted list | {{native name|mno|Apo Sandawa}}|{{native name|ceb|Bukid Apo}}}} | photo = Tuktok ng Pilipinas.jpg | photo_caption= Bundok Apo at ang [[Lawa ng Venado]] sa paanan nito | elevation_m = 2954 | elevation_ref = <ref name=otm>{{cite opentopomap|Mount Apo|6.9875|125.270833|2023-02-27}}</ref><ref name=ciafb>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/philippines/|title=The World Factbook – Philippines|trans-title=Ang Factbook ng Mundo – Pilipinas|publisher=Central Intelligence Agency|access-date=Marso 14, 2011|archive-date=Enero 5, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210105174752/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/philippines/|url-status=dead}}</ref><ref name="peaklist"/> | country= [[Pilipinas]] | state_type = [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | state = {{ubl| [[Rehiyon ng Davao]] | [[Soccsksargen]]}} | region_type = [[Mga lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]] | region = {{hlist| [[Cotabato]] | [[Davao del Sur]] }} | settlement_type = [[Mga lungsod ng Pilipinas|Lungsod]]/[[Mga bayan ng Pilipinas|munisipalidad]] | settlement = {{hlist|[[Lungsod ng Davao]]|[[Digos]]|[[Kidapawan]]|[[Santa Cruz, Davao del Sur|Sta. Cruz]]}} | prominence_m = 2954 | prominence_ref = <ref name="peaklist">{{cite web|url=http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/philippines.html|title=Philippines Mountain Ultra-Prominence|trans-title=Ang Ultra-Prominensya ng Bundok ng Pilipinas|publisher=peaklist.org|access-date=Hunyo 19, 2009|archive-date=Pebrero 17, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217134056/http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/philippines.html|url-status=live}}</ref><br /><small> Ika-99 sa ranggo</small> | coordinates = {{coord|6|59|15|N|125|16|15|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} | coordinates_ref = <ref name = "peaklist"/> | topo = | type= Estratobulkan | last_eruption= Hindi alam | first_ascent = 1880 nina Joaquin Rajal, gobernador ng Davao; Joseph Montano, isang antropologong Pranses; misyonerong Heswita na si Padre Mateo Gisbert, atbp.<ref>Montano, Dr. Joseph. "Voyage Aux Philippines et en Malaisie", pa. 246. Labrairie Hechette, Paris, 1886.</ref><ref>Maso, Miguel Saderra. "Volcanoes and Seismic Centers of the Philippines", pa.27. Department of Commerce and Labor, 1904.</ref> | easiest_route = Daanang Kidapawan-Magpet<ref>(2007-10-08). [http://www.pinoymountaineer.com/2007/10/mt-apokidapawan-magpet-trail-2956.html "Mt. Apo/Kidapawan-Magpet Trail"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080617214149/http://www.pinoymountaineer.com/2007/10/mt-apokidapawan-magpet-trail-2956.html |date=June 17, 2008 }}. Pinoy Mountaineer. Nakuha noong Abril 23, 2011.</ref> }} Ang '''Bundok Apo''' ay ang may pinakamataas na tuktok sa [[Pilipinas]], na may elebasyong {{convert|2954|m|sp=us}} sa ibabaw ng dagat. Isang malaking solpatariko at natutulog na estratobulkan, ito ay bahagi ng Bulubunduking Apo-Talomo sa isla ng [[Mindanao]]. Matatagpuan ang Apo sa tripartitang hangganan ng [[Lungsod ng Dabaw]], [[Davao del Sur]], at [[Cotabato (lalawigan)|Cotabato]]. Makikita ang tuktok nito mula sa Lungsod ng Davao na 45 kilometro (28 mi) sa hilagang-silangan, [[Digos]] na 25 kilometro (16 mi) sa timog-silangan, at [[Bansalan]] na 20 kilometro (12 mi) sa kanluran. Ang Apo ay isang protektadong lugar at siyang pangunahing tampok ng Likas na Liwasan ng Bundok Apo.<ref name="GovPH-Proc59">{{cite web|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1936/05/09/proclamation-no-59-s-1936/|title=Proclamation No. 59; Reserving, Setting Apart, and Designating as Mount Apo Natural Park for Park Purposes for the Benefit and Enjoyment of the People of the Philippines the Parcel of Public Domain, Situated in the Municipal District of Kidapawan, Province of Cotabato, and Municipal District of Guianga and Municipality of Santa Cruz, Province of Davao, Island of Mindanao|date=Mayo 9, 1936|work=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]]|location=Malacañan Palace, Manila, Philippines|access-date=Marso 9, 2016|archive-date=Abril 21, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421141347/https://www.officialgazette.gov.ph/1936/05/09/proclamation-no-59-s-1936/|url-status=live|language=en|trans-title=Proklamasyon Blg. 59; Inirereserba, Itinatakda, at Itinatalaga bilang Likas na Liwasan ng Bundok Apo para sa mga Layuning Pangliwasan at para sa Kapakinabangan at Kasiyahan ng mga Tao ng Pilipinas ang Isang Parsela ng Pampublikong Lupain na Matatagpuan sa Munisipal na Distrito ng Kidapawan, Lalawigan ng Cotabato, at sa Munisipal na Distrito ng Guianga at Munisipyo ng Santa Cruz, Lalawigan ng Davao, Isla ng Mindanao}}</ref> Noong [[Mayo 9]], 1936, idineklara ni pangulong [[Manuel L. Quezon]] na Pambansang [[Liwasan]]. ==Heolohiya== Ang Bundok Apo ay isang estratobulkang may patag na tuktok at may taas na {{Convert|2954|m|ft|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat, na may tatlong taluktok. Ito ang pinakamataas na tuktok sa Pilipinas. Ang timog-kanlurang taluktok ang pinakamataas at may bungangang {{Convert|200.|m|ft|abbr=on}} ang lapad na naglalaman ng isang maliit na lawa.<ref name="SI">{{cite web|url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=271030|title=Apo|work=[[Global Volcanism Program]]|publisher=[[Smithsonian Institution]]|access-date=Pebrero 11, 2020|archive-date=Enero 23, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200123020006/http://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=271030|url-status=live|language=en}}</ref> Hindi gaanong nalalaman ang kasaysayang bulkaniko ng Bundok Apo, ngunit ang mga pagsabog nito ay nakalikha ng lavang mula andesitiko hanggang dasitiko. Isang hanay ng mga solpatara ang umaabot mula sa timog-silangang tagiliran nito sa elebasyong {{Convert|2400.|m|ft|abbr=on}} hanggang sa tuktok. Walang naitalang pagsabog ng Bundok Apo sa kasaysayan, at minsang maling itinuring na ito ang bulkang pinagmulan ng pagsabog ng Bundok Melibengoy noong 1641, na nasa Mindanao rin.<ref name="SI" /> == Etimolohiya at mga katutubo == Ang Apo ay isang titulo ng paggalang na nangangahulugang "iginagalang na nakatatanda" sa iba't ibang wika ng mga karatig na katutubong [[Lumad]].<ref>{{cite web |last1=Knipp |first1=Steven |title=The Living Mountain |url=http://www.mafi.org.ph/information/featured_topics/ft_sub_06.html |website=Mount Apo Foundation Inc. |access-date=Disyembre 4, 2019 |archive-date=Nobyembre 25, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191125061033/http://www.mafi.org.ph/information/featured_topics/ft_sub_06.html |url-status=dead |language=en|trans-title=Ang Bundok na Buhay}}</ref> Ito ang pinaikling anyo ng orihinal na pangalang Manobo at Kalagan na Apo Sandawa ("Matandang Sandawa" o "Lolong Sandawa’", na siyang pangalan ng [[Anito|espiritu ng bundok]]. Itinuturing din si Apo Sandawa bilang espiritu ng ninuno ng iba't ibang pangkat ng Manobo at Kalagan na naninirahan sa paanan ng bundok, kabilang ang mga Obo, Manobo Bagobo, Manobo Apao, Tagabawa, Matigsalug, Ata, Arumanen, Tinananen, Kulamanen, Tagakaulo, at Kagan. Ang bundok mismo ay itinuturing na isang sagradong pook. Isinasagawa ang iba't ibang ritwal para kay Apo Sandawa ng kataas-taasang ''[[Babaylan|walyan]]'' (babaylan) na kilala bilang diwata, na nagsisilbi ring midyum para kay Apo Sandawa at sa mga espiritu ng ninuno ng mga tribong Manobo at Kalagan.<ref>{{cite news |last1=Cauayan |first1=Editha |title=IP leaders hold tribal ritual to save Mt Apo |url=https://www.rappler.com/moveph/134072-ip-leaders-ritual-save-apo/ |work=[[Rappler]] |date=Mayo 24, 2016 |access-date=Disyembre 4, 2019 |archive-date=Disyembre 4, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204111453/https://www.rappler.com/move-ph/134072-ip-leaders-ritual-save-apo |url-status=live |language=en|trans-title=Mga lider ng IP, nagsagawa ng ritwal ng tribo upang iligtas ang Bundok Apo}}</ref><ref>{{cite news |last1=Tacio |first1=Henrylito D. |title=Mt. Apo: Race to the summit |url=https://www.pressreader.com/philippines/sunstar-davao/20130314/281513633588072 |access-date=Disyembre 4, 2019 |work=[[SunStar]]Davao |date=Marso 14, 2013 |archive-date=Disyembre 4, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204111453/https://www.pressreader.com/philippines/sunstar-davao/20130314/281513633588072 |url-status=live |language=en|trans-title=Bundok Apo: Takbo patungo sa tuktok}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Mga bundok sa Pilipinas|Apo]] [[Kategorya:Mga bundok sa Mindanao|Apo]] khzfsotze9collgfzw4ga3r6vkrkz17 2210163 2210162 2026-06-03T06:48:49Z LknFenix 125962 + Infobox 2210163 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name= Bundok Apo | other_name = {{unbulleted list | {{native name|mno|Apo Sandawa}}|{{native name|ceb|Bukid Apo}}}} | photo = Tuktok ng Pilipinas.jpg | photo_caption= Bundok Apo at ang [[Lawa ng Venado]] sa paanan nito | elevation_m = 2954 | elevation_ref = <ref name=otm>{{cite opentopomap|Mount Apo|6.9875|125.270833|2023-02-27}}</ref><ref name=ciafb>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/philippines/|title=The World Factbook – Philippines|trans-title=Ang Factbook ng Mundo – Pilipinas|publisher=Central Intelligence Agency|access-date=Marso 14, 2011|archive-date=Enero 5, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210105174752/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/philippines/|url-status=dead}}</ref><ref name="peaklist"/> | map = Mindanao mainland#Philippines | country= [[Pilipinas]] | state_type = [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | state = {{ubl| [[Rehiyon ng Davao]] | [[Soccsksargen]]}} | region_type = [[Mga lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]] | region = {{hlist| [[Cotabato]] | [[Davao del Sur]] }} | settlement_type = [[Mga lungsod ng Pilipinas|Lungsod]]/[[Mga bayan ng Pilipinas|munisipalidad]] | settlement = {{hlist|[[Lungsod ng Davao]]|[[Digos]]|[[Kidapawan]]|[[Santa Cruz, Davao del Sur|Sta. Cruz]]}} | prominence_m = 2954 | prominence_ref = <ref name="peaklist">{{cite web|url=http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/philippines.html|title=Philippines Mountain Ultra-Prominence|trans-title=Ang Ultra-Prominensya ng Bundok ng Pilipinas|publisher=peaklist.org|access-date=Hunyo 19, 2009|archive-date=Pebrero 17, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217134056/http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/philippines.html|url-status=live}}</ref><br /><small> Ika-99 sa ranggo</small> | coordinates = {{coord|6|59|15|N|125|16|15|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} | coordinates_ref = <ref name = "peaklist"/> | topo = | type= Estratobulkan | age = Plioseno-Kuwaternaryo<ref name="UNESCO-Apo" /> | volcanic_arc = Arkong Bulkaniko sa Gitnang Mindanao | last_eruption= Hindi alam | first_ascent = 1880 nina Joaquin Rajal, gobernador ng Davao; Joseph Montano, isang antropologong Pranses; misyonerong Heswita na si Padre Mateo Gisbert, atbp.<ref>Montano, Dr. Joseph. "Voyage Aux Philippines et en Malaisie", pa. 246. Labrairie Hechette, Paris, 1886.</ref><ref>Maso, Miguel Saderra. "Volcanoes and Seismic Centers of the Philippines", pa.27. Department of Commerce and Labor, 1904.</ref> | easiest_route = Daanang Kidapawan-Magpet<ref>(2007-10-08). [http://www.pinoymountaineer.com/2007/10/mt-apokidapawan-magpet-trail-2956.html "Mt. Apo/Kidapawan-Magpet Trail"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080617214149/http://www.pinoymountaineer.com/2007/10/mt-apokidapawan-magpet-trail-2956.html |date=June 17, 2008 }}. Pinoy Mountaineer. Nakuha noong Abril 23, 2011.</ref> }} Ang '''Bundok Apo''' ay ang may pinakamataas na tuktok sa [[Pilipinas]], na may elebasyong {{convert|2954|m|sp=us}} sa ibabaw ng dagat. Isang malaking solpatariko at natutulog na estratobulkan, ito ay bahagi ng Bulubunduking Apo-Talomo sa isla ng [[Mindanao]]. Matatagpuan ang Apo sa tripartitang hangganan ng [[Lungsod ng Dabaw]], [[Davao del Sur]], at [[Cotabato (lalawigan)|Cotabato]]. Makikita ang tuktok nito mula sa Lungsod ng Davao na 45 kilometro (28 mi) sa hilagang-silangan, [[Digos]] na 25 kilometro (16 mi) sa timog-silangan, at [[Bansalan]] na 20 kilometro (12 mi) sa kanluran. Ang Apo ay isang protektadong lugar at siyang pangunahing tampok ng Likas na Liwasan ng Bundok Apo.<ref name="GovPH-Proc59">{{cite web|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1936/05/09/proclamation-no-59-s-1936/|title=Proclamation No. 59; Reserving, Setting Apart, and Designating as Mount Apo Natural Park for Park Purposes for the Benefit and Enjoyment of the People of the Philippines the Parcel of Public Domain, Situated in the Municipal District of Kidapawan, Province of Cotabato, and Municipal District of Guianga and Municipality of Santa Cruz, Province of Davao, Island of Mindanao|date=Mayo 9, 1936|work=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]]|location=Malacañan Palace, Manila, Philippines|access-date=Marso 9, 2016|archive-date=Abril 21, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421141347/https://www.officialgazette.gov.ph/1936/05/09/proclamation-no-59-s-1936/|url-status=live|language=en|trans-title=Proklamasyon Blg. 59; Inirereserba, Itinatakda, at Itinatalaga bilang Likas na Liwasan ng Bundok Apo para sa mga Layuning Pangliwasan at para sa Kapakinabangan at Kasiyahan ng mga Tao ng Pilipinas ang Isang Parsela ng Pampublikong Lupain na Matatagpuan sa Munisipal na Distrito ng Kidapawan, Lalawigan ng Cotabato, at sa Munisipal na Distrito ng Guianga at Munisipyo ng Santa Cruz, Lalawigan ng Davao, Isla ng Mindanao}}</ref> Noong [[Mayo 9]], 1936, idineklara ni pangulong [[Manuel L. Quezon]] na Pambansang [[Liwasan]]. ==Heolohiya== Ang Bundok Apo ay isang estratobulkang may patag na tuktok at may taas na {{Convert|2954|m|ft|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat, na may tatlong taluktok. Ito ang pinakamataas na tuktok sa Pilipinas. Ang timog-kanlurang taluktok ang pinakamataas at may bungangang {{Convert|200.|m|ft|abbr=on}} ang lapad na naglalaman ng isang maliit na lawa.<ref name="SI">{{cite web|url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=271030|title=Apo|work=[[Global Volcanism Program]]|publisher=[[Smithsonian Institution]]|access-date=Pebrero 11, 2020|archive-date=Enero 23, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200123020006/http://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=271030|url-status=live|language=en}}</ref> Hindi gaanong nalalaman ang kasaysayang bulkaniko ng Bundok Apo, ngunit ang mga pagsabog nito ay nakalikha ng lavang mula andesitiko hanggang dasitiko. Isang hanay ng mga solpatara ang umaabot mula sa timog-silangang tagiliran nito sa elebasyong {{Convert|2400.|m|ft|abbr=on}} hanggang sa tuktok. Walang naitalang pagsabog ng Bundok Apo sa kasaysayan, at minsang maling itinuring na ito ang bulkang pinagmulan ng pagsabog ng Bundok Melibengoy noong 1641, na nasa Mindanao rin.<ref name="SI" /> == Etimolohiya at mga katutubo == Ang Apo ay isang titulo ng paggalang na nangangahulugang "iginagalang na nakatatanda" sa iba't ibang wika ng mga karatig na katutubong [[Lumad]].<ref>{{cite web |last1=Knipp |first1=Steven |title=The Living Mountain |url=http://www.mafi.org.ph/information/featured_topics/ft_sub_06.html |website=Mount Apo Foundation Inc. |access-date=Disyembre 4, 2019 |archive-date=Nobyembre 25, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191125061033/http://www.mafi.org.ph/information/featured_topics/ft_sub_06.html |url-status=dead |language=en|trans-title=Ang Bundok na Buhay}}</ref> Ito ang pinaikling anyo ng orihinal na pangalang Manobo at Kalagan na Apo Sandawa ("Matandang Sandawa" o "Lolong Sandawa’", na siyang pangalan ng [[Anito|espiritu ng bundok]]. Itinuturing din si Apo Sandawa bilang espiritu ng ninuno ng iba't ibang pangkat ng Manobo at Kalagan na naninirahan sa paanan ng bundok, kabilang ang mga Obo, Manobo Bagobo, Manobo Apao, Tagabawa, Matigsalug, Ata, Arumanen, Tinananen, Kulamanen, Tagakaulo, at Kagan. Ang bundok mismo ay itinuturing na isang sagradong pook. Isinasagawa ang iba't ibang ritwal para kay Apo Sandawa ng kataas-taasang ''[[Babaylan|walyan]]'' (babaylan) na kilala bilang diwata, na nagsisilbi ring midyum para kay Apo Sandawa at sa mga espiritu ng ninuno ng mga tribong Manobo at Kalagan.<ref>{{cite news |last1=Cauayan |first1=Editha |title=IP leaders hold tribal ritual to save Mt Apo |url=https://www.rappler.com/moveph/134072-ip-leaders-ritual-save-apo/ |work=[[Rappler]] |date=Mayo 24, 2016 |access-date=Disyembre 4, 2019 |archive-date=Disyembre 4, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204111453/https://www.rappler.com/move-ph/134072-ip-leaders-ritual-save-apo |url-status=live |language=en|trans-title=Mga lider ng IP, nagsagawa ng ritwal ng tribo upang iligtas ang Bundok Apo}}</ref><ref>{{cite news |last1=Tacio |first1=Henrylito D. |title=Mt. Apo: Race to the summit |url=https://www.pressreader.com/philippines/sunstar-davao/20130314/281513633588072 |access-date=Disyembre 4, 2019 |work=[[SunStar]]Davao |date=Marso 14, 2013 |archive-date=Disyembre 4, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204111453/https://www.pressreader.com/philippines/sunstar-davao/20130314/281513633588072 |url-status=live |language=en|trans-title=Bundok Apo: Takbo patungo sa tuktok}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Mga bundok sa Pilipinas|Apo]] [[Kategorya:Mga bundok sa Mindanao|Apo]] biokg8rjrwu1j86p2n8uf0kcavk1lcw 2210164 2210163 2026-06-03T06:50:37Z LknFenix 125962 Pag-aayos sa sanggunian 2210164 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name= Bundok Apo | other_name = {{unbulleted list | {{native name|mno|Apo Sandawa}}|{{native name|ceb|Bukid Apo}}}} | photo = Tuktok ng Pilipinas.jpg | photo_caption= Bundok Apo at ang [[Lawa ng Venado]] sa paanan nito | elevation_m = 2954 | elevation_ref = <ref name=otm>{{cite opentopomap|Mount Apo|6.9875|125.270833|2023-02-27}}</ref><ref name=ciafb>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/philippines/|title=The World Factbook – Philippines|trans-title=Ang Factbook ng Mundo – Pilipinas|publisher=Central Intelligence Agency|access-date=Marso 14, 2011|archive-date=Enero 5, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210105174752/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/philippines/|url-status=dead}}</ref><ref name="peaklist"/> | map = Mindanao mainland#Philippines | country= [[Pilipinas]] | state_type = [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | state = {{ubl| [[Rehiyon ng Davao]] | [[Soccsksargen]]}} | region_type = [[Mga lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]] | region = {{hlist| [[Cotabato]] | [[Davao del Sur]] }} | settlement_type = [[Mga lungsod ng Pilipinas|Lungsod]]/[[Mga bayan ng Pilipinas|munisipalidad]] | settlement = {{hlist|[[Lungsod ng Davao]]|[[Digos]]|[[Kidapawan]]|[[Santa Cruz, Davao del Sur|Sta. Cruz]]}} | prominence_m = 2954 | prominence_ref = <ref name="peaklist">{{cite web|url=http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/philippines.html|title=Philippines Mountain Ultra-Prominence|trans-title=Ang Ultra-Prominensya ng Bundok ng Pilipinas|publisher=peaklist.org|access-date=Hunyo 19, 2009|archive-date=Pebrero 17, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217134056/http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/philippines.html|url-status=live}}</ref><br /><small> Ika-99 sa ranggo</small> | coordinates = {{coord|6|59|15|N|125|16|15|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} | coordinates_ref = <ref name = "peaklist"/> | topo = | type= Estratobulkan | age = Plioseno-Kuwaternaryo<ref name="UNESCO-Apo">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5485/|title=|trans-title=Mga Pansamantalang Talaan; Likas na Liwasan ng Bundok Apo|website=UNESCO World Heritage Centre|access-date=Marso 9, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20110311220211/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5485/|archive-date=Marso 11, 2011}}</ref> | volcanic_arc = Arkong Bulkaniko sa Gitnang Mindanao | last_eruption= Hindi alam | first_ascent = 1880 nina Joaquin Rajal, gobernador ng Davao; Joseph Montano, isang antropologong Pranses; misyonerong Heswita na si Padre Mateo Gisbert, atbp.<ref>Montano, Dr. Joseph. "Voyage Aux Philippines et en Malaisie", pa. 246. Labrairie Hechette, Paris, 1886.</ref><ref>Maso, Miguel Saderra. "Volcanoes and Seismic Centers of the Philippines", pa.27. Department of Commerce and Labor, 1904.</ref> | easiest_route = Daanang Kidapawan-Magpet<ref>(2007-10-08). [http://www.pinoymountaineer.com/2007/10/mt-apokidapawan-magpet-trail-2956.html "Mt. Apo/Kidapawan-Magpet Trail"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080617214149/http://www.pinoymountaineer.com/2007/10/mt-apokidapawan-magpet-trail-2956.html |date=June 17, 2008 }}. Pinoy Mountaineer. Nakuha noong Abril 23, 2011.</ref> }} Ang '''Bundok Apo''' ay ang may pinakamataas na tuktok sa [[Pilipinas]], na may elebasyong {{convert|2954|m|sp=us}} sa ibabaw ng dagat. Isang malaking solpatariko at natutulog na estratobulkan, ito ay bahagi ng Bulubunduking Apo-Talomo sa isla ng [[Mindanao]]. Matatagpuan ang Apo sa tripartitang hangganan ng [[Lungsod ng Dabaw]], [[Davao del Sur]], at [[Cotabato (lalawigan)|Cotabato]]. Makikita ang tuktok nito mula sa Lungsod ng Davao na 45 kilometro (28 mi) sa hilagang-silangan, [[Digos]] na 25 kilometro (16 mi) sa timog-silangan, at [[Bansalan]] na 20 kilometro (12 mi) sa kanluran. Ang Apo ay isang protektadong lugar at siyang pangunahing tampok ng Likas na Liwasan ng Bundok Apo.<ref name="GovPH-Proc59">{{cite web|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1936/05/09/proclamation-no-59-s-1936/|title=Proclamation No. 59; Reserving, Setting Apart, and Designating as Mount Apo Natural Park for Park Purposes for the Benefit and Enjoyment of the People of the Philippines the Parcel of Public Domain, Situated in the Municipal District of Kidapawan, Province of Cotabato, and Municipal District of Guianga and Municipality of Santa Cruz, Province of Davao, Island of Mindanao|date=Mayo 9, 1936|work=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]]|location=Malacañan Palace, Manila, Philippines|access-date=Marso 9, 2016|archive-date=Abril 21, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421141347/https://www.officialgazette.gov.ph/1936/05/09/proclamation-no-59-s-1936/|url-status=live|language=en|trans-title=Proklamasyon Blg. 59; Inirereserba, Itinatakda, at Itinatalaga bilang Likas na Liwasan ng Bundok Apo para sa mga Layuning Pangliwasan at para sa Kapakinabangan at Kasiyahan ng mga Tao ng Pilipinas ang Isang Parsela ng Pampublikong Lupain na Matatagpuan sa Munisipal na Distrito ng Kidapawan, Lalawigan ng Cotabato, at sa Munisipal na Distrito ng Guianga at Munisipyo ng Santa Cruz, Lalawigan ng Davao, Isla ng Mindanao}}</ref> Noong [[Mayo 9]], 1936, idineklara ni pangulong [[Manuel L. Quezon]] na Pambansang [[Liwasan]]. ==Heolohiya== Ang Bundok Apo ay isang estratobulkang may patag na tuktok at may taas na {{Convert|2954|m|ft|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat, na may tatlong taluktok. Ito ang pinakamataas na tuktok sa Pilipinas. Ang timog-kanlurang taluktok ang pinakamataas at may bungangang {{Convert|200.|m|ft|abbr=on}} ang lapad na naglalaman ng isang maliit na lawa.<ref name="SI">{{cite web|url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=271030|title=Apo|work=[[Global Volcanism Program]]|publisher=[[Smithsonian Institution]]|access-date=Pebrero 11, 2020|archive-date=Enero 23, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200123020006/http://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=271030|url-status=live|language=en}}</ref> Hindi gaanong nalalaman ang kasaysayang bulkaniko ng Bundok Apo, ngunit ang mga pagsabog nito ay nakalikha ng lavang mula andesitiko hanggang dasitiko. Isang hanay ng mga solpatara ang umaabot mula sa timog-silangang tagiliran nito sa elebasyong {{Convert|2400.|m|ft|abbr=on}} hanggang sa tuktok. Walang naitalang pagsabog ng Bundok Apo sa kasaysayan, at minsang maling itinuring na ito ang bulkang pinagmulan ng pagsabog ng Bundok Melibengoy noong 1641, na nasa Mindanao rin.<ref name="SI" /> == Etimolohiya at mga katutubo == Ang Apo ay isang titulo ng paggalang na nangangahulugang "iginagalang na nakatatanda" sa iba't ibang wika ng mga karatig na katutubong [[Lumad]].<ref>{{cite web |last1=Knipp |first1=Steven |title=The Living Mountain |url=http://www.mafi.org.ph/information/featured_topics/ft_sub_06.html |website=Mount Apo Foundation Inc. |access-date=Disyembre 4, 2019 |archive-date=Nobyembre 25, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191125061033/http://www.mafi.org.ph/information/featured_topics/ft_sub_06.html |url-status=dead |language=en|trans-title=Ang Bundok na Buhay}}</ref> Ito ang pinaikling anyo ng orihinal na pangalang Manobo at Kalagan na Apo Sandawa ("Matandang Sandawa" o "Lolong Sandawa’", na siyang pangalan ng [[Anito|espiritu ng bundok]]. Itinuturing din si Apo Sandawa bilang espiritu ng ninuno ng iba't ibang pangkat ng Manobo at Kalagan na naninirahan sa paanan ng bundok, kabilang ang mga Obo, Manobo Bagobo, Manobo Apao, Tagabawa, Matigsalug, Ata, Arumanen, Tinananen, Kulamanen, Tagakaulo, at Kagan. Ang bundok mismo ay itinuturing na isang sagradong pook. Isinasagawa ang iba't ibang ritwal para kay Apo Sandawa ng kataas-taasang ''[[Babaylan|walyan]]'' (babaylan) na kilala bilang diwata, na nagsisilbi ring midyum para kay Apo Sandawa at sa mga espiritu ng ninuno ng mga tribong Manobo at Kalagan.<ref>{{cite news |last1=Cauayan |first1=Editha |title=IP leaders hold tribal ritual to save Mt Apo |url=https://www.rappler.com/moveph/134072-ip-leaders-ritual-save-apo/ |work=[[Rappler]] |date=Mayo 24, 2016 |access-date=Disyembre 4, 2019 |archive-date=Disyembre 4, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204111453/https://www.rappler.com/move-ph/134072-ip-leaders-ritual-save-apo |url-status=live |language=en|trans-title=Mga lider ng IP, nagsagawa ng ritwal ng tribo upang iligtas ang Bundok Apo}}</ref><ref>{{cite news |last1=Tacio |first1=Henrylito D. |title=Mt. Apo: Race to the summit |url=https://www.pressreader.com/philippines/sunstar-davao/20130314/281513633588072 |access-date=Disyembre 4, 2019 |work=[[SunStar]]Davao |date=Marso 14, 2013 |archive-date=Disyembre 4, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204111453/https://www.pressreader.com/philippines/sunstar-davao/20130314/281513633588072 |url-status=live |language=en|trans-title=Bundok Apo: Takbo patungo sa tuktok}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Mga bundok sa Pilipinas|Apo]] [[Kategorya:Mga bundok sa Mindanao|Apo]] t2yfxv5u7y67rvghwjof8vzarmnoufl 2210165 2210164 2026-06-03T06:51:45Z LknFenix 125962 Pag-aayos sa sanggunian 2210165 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name= Bundok Apo | other_name = {{unbulleted list | {{native name|mno|Apo Sandawa}}|{{native name|ceb|Bukid Apo}}}} | photo = Tuktok ng Pilipinas.jpg | photo_caption= Bundok Apo at ang [[Lawa ng Venado]] sa paanan nito | elevation_m = 2954 | elevation_ref = <ref name=otm>{{cite opentopomap|Mount Apo|6.9875|125.270833|2023-02-27}}</ref><ref name=ciafb>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/philippines/|title=The World Factbook – Philippines|trans-title=Ang Factbook ng Mundo – Pilipinas|publisher=Central Intelligence Agency|access-date=Marso 14, 2011|archive-date=Enero 5, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210105174752/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/philippines/|url-status=dead}}</ref><ref name="peaklist"/> | map = Mindanao mainland#Philippines | country= [[Pilipinas]] | state_type = [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | state = {{ubl| [[Rehiyon ng Davao]] | [[Soccsksargen]]}} | region_type = [[Mga lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]] | region = {{hlist| [[Cotabato]] | [[Davao del Sur]] }} | settlement_type = [[Mga lungsod ng Pilipinas|Lungsod]]/[[Mga bayan ng Pilipinas|munisipalidad]] | settlement = {{hlist|[[Lungsod ng Davao]]|[[Digos]]|[[Kidapawan]]|[[Santa Cruz, Davao del Sur|Sta. Cruz]]}} | prominence_m = 2954 | prominence_ref = <ref name="peaklist">{{cite web|url=http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/philippines.html|title=Philippines Mountain Ultra-Prominence|trans-title=Ang Ultra-Prominensya ng Bundok ng Pilipinas|publisher=peaklist.org|access-date=Hunyo 19, 2009|archive-date=Pebrero 17, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217134056/http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/philippines.html|url-status=live}}</ref><br /><small> Ika-99 sa ranggo</small> | coordinates = {{coord|6|59|15|N|125|16|15|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} | coordinates_ref = <ref name = "peaklist"/> | topo = | type= Estratobulkan | age = Plioseno-Kuwaternaryo<ref name="UNESCO-Apo">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5485/|title=Tentative Lists; Mount Apo Natural Park|trans-title=Mga Pansamantalang Talaan; Likas na Liwasan ng Bundok Apo|website=UNESCO World Heritage Centre|access-date=Marso 9, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20110311220211/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5485/|archive-date=Marso 11, 2011}}</ref> | volcanic_arc = Arkong Bulkaniko sa Gitnang Mindanao | last_eruption= Hindi alam | first_ascent = 1880 nina Joaquin Rajal, gobernador ng Davao; Joseph Montano, isang antropologong Pranses; misyonerong Heswita na si Padre Mateo Gisbert, atbp.<ref>Montano, Dr. Joseph. "Voyage Aux Philippines et en Malaisie", pa. 246. Labrairie Hechette, Paris, 1886.</ref><ref>Maso, Miguel Saderra. "Volcanoes and Seismic Centers of the Philippines", pa.27. Department of Commerce and Labor, 1904.</ref> | easiest_route = Daanang Kidapawan-Magpet<ref>(2007-10-08). [http://www.pinoymountaineer.com/2007/10/mt-apokidapawan-magpet-trail-2956.html "Mt. Apo/Kidapawan-Magpet Trail"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080617214149/http://www.pinoymountaineer.com/2007/10/mt-apokidapawan-magpet-trail-2956.html |date=June 17, 2008 }}. Pinoy Mountaineer. Nakuha noong Abril 23, 2011.</ref> }} Ang '''Bundok Apo''' ay ang may pinakamataas na tuktok sa [[Pilipinas]], na may elebasyong {{convert|2954|m|sp=us}} sa ibabaw ng dagat. Isang malaking solpatariko at natutulog na estratobulkan, ito ay bahagi ng Bulubunduking Apo-Talomo sa isla ng [[Mindanao]]. Matatagpuan ang Apo sa tripartitang hangganan ng [[Lungsod ng Dabaw]], [[Davao del Sur]], at [[Cotabato (lalawigan)|Cotabato]]. Makikita ang tuktok nito mula sa Lungsod ng Davao na 45 kilometro (28 mi) sa hilagang-silangan, [[Digos]] na 25 kilometro (16 mi) sa timog-silangan, at [[Bansalan]] na 20 kilometro (12 mi) sa kanluran. Ang Apo ay isang protektadong lugar at siyang pangunahing tampok ng Likas na Liwasan ng Bundok Apo.<ref name="GovPH-Proc59">{{cite web|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1936/05/09/proclamation-no-59-s-1936/|title=Proclamation No. 59; Reserving, Setting Apart, and Designating as Mount Apo Natural Park for Park Purposes for the Benefit and Enjoyment of the People of the Philippines the Parcel of Public Domain, Situated in the Municipal District of Kidapawan, Province of Cotabato, and Municipal District of Guianga and Municipality of Santa Cruz, Province of Davao, Island of Mindanao|date=Mayo 9, 1936|work=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]]|location=Malacañan Palace, Manila, Philippines|access-date=Marso 9, 2016|archive-date=Abril 21, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421141347/https://www.officialgazette.gov.ph/1936/05/09/proclamation-no-59-s-1936/|url-status=live|language=en|trans-title=Proklamasyon Blg. 59; Inirereserba, Itinatakda, at Itinatalaga bilang Likas na Liwasan ng Bundok Apo para sa mga Layuning Pangliwasan at para sa Kapakinabangan at Kasiyahan ng mga Tao ng Pilipinas ang Isang Parsela ng Pampublikong Lupain na Matatagpuan sa Munisipal na Distrito ng Kidapawan, Lalawigan ng Cotabato, at sa Munisipal na Distrito ng Guianga at Munisipyo ng Santa Cruz, Lalawigan ng Davao, Isla ng Mindanao}}</ref> Noong [[Mayo 9]], 1936, idineklara ni pangulong [[Manuel L. Quezon]] na Pambansang [[Liwasan]]. ==Heolohiya== Ang Bundok Apo ay isang estratobulkang may patag na tuktok at may taas na {{Convert|2954|m|ft|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat, na may tatlong taluktok. Ito ang pinakamataas na tuktok sa Pilipinas. Ang timog-kanlurang taluktok ang pinakamataas at may bungangang {{Convert|200.|m|ft|abbr=on}} ang lapad na naglalaman ng isang maliit na lawa.<ref name="SI">{{cite web|url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=271030|title=Apo|work=[[Global Volcanism Program]]|publisher=[[Smithsonian Institution]]|access-date=Pebrero 11, 2020|archive-date=Enero 23, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200123020006/http://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=271030|url-status=live|language=en}}</ref> Hindi gaanong nalalaman ang kasaysayang bulkaniko ng Bundok Apo, ngunit ang mga pagsabog nito ay nakalikha ng lavang mula andesitiko hanggang dasitiko. Isang hanay ng mga solpatara ang umaabot mula sa timog-silangang tagiliran nito sa elebasyong {{Convert|2400.|m|ft|abbr=on}} hanggang sa tuktok. Walang naitalang pagsabog ng Bundok Apo sa kasaysayan, at minsang maling itinuring na ito ang bulkang pinagmulan ng pagsabog ng Bundok Melibengoy noong 1641, na nasa Mindanao rin.<ref name="SI" /> == Etimolohiya at mga katutubo == Ang Apo ay isang titulo ng paggalang na nangangahulugang "iginagalang na nakatatanda" sa iba't ibang wika ng mga karatig na katutubong [[Lumad]].<ref>{{cite web |last1=Knipp |first1=Steven |title=The Living Mountain |url=http://www.mafi.org.ph/information/featured_topics/ft_sub_06.html |website=Mount Apo Foundation Inc. |access-date=Disyembre 4, 2019 |archive-date=Nobyembre 25, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191125061033/http://www.mafi.org.ph/information/featured_topics/ft_sub_06.html |url-status=dead |language=en|trans-title=Ang Bundok na Buhay}}</ref> Ito ang pinaikling anyo ng orihinal na pangalang Manobo at Kalagan na Apo Sandawa ("Matandang Sandawa" o "Lolong Sandawa’", na siyang pangalan ng [[Anito|espiritu ng bundok]]. Itinuturing din si Apo Sandawa bilang espiritu ng ninuno ng iba't ibang pangkat ng Manobo at Kalagan na naninirahan sa paanan ng bundok, kabilang ang mga Obo, Manobo Bagobo, Manobo Apao, Tagabawa, Matigsalug, Ata, Arumanen, Tinananen, Kulamanen, Tagakaulo, at Kagan. Ang bundok mismo ay itinuturing na isang sagradong pook. Isinasagawa ang iba't ibang ritwal para kay Apo Sandawa ng kataas-taasang ''[[Babaylan|walyan]]'' (babaylan) na kilala bilang diwata, na nagsisilbi ring midyum para kay Apo Sandawa at sa mga espiritu ng ninuno ng mga tribong Manobo at Kalagan.<ref>{{cite news |last1=Cauayan |first1=Editha |title=IP leaders hold tribal ritual to save Mt Apo |url=https://www.rappler.com/moveph/134072-ip-leaders-ritual-save-apo/ |work=[[Rappler]] |date=Mayo 24, 2016 |access-date=Disyembre 4, 2019 |archive-date=Disyembre 4, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204111453/https://www.rappler.com/move-ph/134072-ip-leaders-ritual-save-apo |url-status=live |language=en|trans-title=Mga lider ng IP, nagsagawa ng ritwal ng tribo upang iligtas ang Bundok Apo}}</ref><ref>{{cite news |last1=Tacio |first1=Henrylito D. |title=Mt. Apo: Race to the summit |url=https://www.pressreader.com/philippines/sunstar-davao/20130314/281513633588072 |access-date=Disyembre 4, 2019 |work=[[SunStar]]Davao |date=Marso 14, 2013 |archive-date=Disyembre 4, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204111453/https://www.pressreader.com/philippines/sunstar-davao/20130314/281513633588072 |url-status=live |language=en|trans-title=Bundok Apo: Takbo patungo sa tuktok}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Mga bundok sa Pilipinas|Apo]] [[Kategorya:Mga bundok sa Mindanao|Apo]] bjx70jsli1aik49pj55bzjr12oilvaz 0 27077 2210199 2207288 2026-06-03T10:27:44Z Carl DR 1995 96369 2210199 wikitext text/x-wiki {{BLP sources|date=Enero 2023}} {{Infobox Officeholder | name = Tito Sotto | image = Vicente C. Sotto III, Senate portrait 2025.png | imagesize = 190px | caption = | order = | office = Ika-29 at ika-32 [[Pangulo ng Senado ng Pilipinas]] | term_start = 8 Setyembre 2025 | term_end = 11 Mayo 2026 | predecessor = [[Francis Escudero]] | successor = [[Alan Peter Cayetano]] | term_start1 = 21 Mayo 2018 | term_end1 = 30 Hunyo 2022 | predecessor1 = [[Koko Pimentel|Aquilino Pimentel III]] | successor1 = [[Juan Miguel Zubiri]] | order2 = | office2 = [[Senado ng Pilipinas|Senador ng Pilipinas]] | term_start2 = 30 Hunyo 2025 | term_end2 = | term_start3 = 30 Hunyo 2010 | term_end3 = 30 Hunyo 2022 | term_start4 = 30 Hunyo 1992 | term_end4 = 30 Hunyo 2004 | order5 = | office5 = Pinuno ng Minorya ng Senado ng Pilipinas | term_start5 = 28 Hulyo 2025 | term_end5 = 8 Setyembre 2025 | predecessor5 = [[Aquilino Pimentel, Jr.]] | successor5 = Alan Peter Cayetano | term_start6 = 28 Hulyo 2014 | term_end6 = 24 Agosto 2015 | predecessor6 = [[Juan Ponce Enrile]] | successor6 = Juan Ponce Enrile | term_start7 = 3 Hunyo 2002 | term_end7 = 30 Hunyo 2004 | predecessor7 = Aquilino Pimentel, Jr. | successor7 = Aquilino Pimentel, Jr. | office8 = Pinuno ng Mayorya ng Senado ng Pilipinas | president8 = | term_start8 = 25 Hulyo 2016 | term_end8 = 21 Mayo 2018 | predecessor8 = Alan Peter Cayetano | successor8 = Juan Miguel Zubiri | term_start9 = 26 Hulyo 2010 | term_end9 = 22 Hulyo 2013 | predecessor9 = Juan Miguel Zubiri | successor9 = [[Gregorio Honasan]] | order10 = | office10 = Pinuno ng Dangerous Drugs Board | term_start10 = Hulyo 2008 | term_end10 = Nobyembre 2009 | predecessor10 = Anselmo Avenido Jr. | successor10 = Antonio Villar Jr. | order11 = | office11 = Bise Alkalde ng [[Lungsod Quezon]] | term_start11 = 2 Pebrero 1988 | term_end11 = 30 Hunyo 1992 | predecessor11 = Elmer Pormiento <!-- officer-in-charge --> | successor11 = Charito Planas <!-- PERSONAL INFORMATION --> | birth_name = Vicente Castelo Sotto III | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1948|8|24}} | birth_place = [[Maynila]], [[Pilipinas]] | death_date = | death_place = | nationality = | party = [[Nationalist People's Coalition|NPC]] (2007 – present)<br />[[United Nationalist Alliance|UNA]] (2013-2015)<br />[[Laban ng Demokratikong Pilipino|LDP]] (1987-2007) | spouse = [[Helen Gamboa]] | relations = | children = Romina Sotto<br />Diorella Sotto<br />Gian Sotto<br />[[Ciara Sotto]] | residence = [[Quezon City]], [[Metro Manila]] | alma_mater = [[Colegio de San Juan de Letran]] | occupation = | profession = | signature = | website = | footnotes = <!--Military service--> |nickname = |allegiance = [[File:Flag of the Philippines.svg|22x20px|border]] [[Republic of the Philippines]] |branch = [[Philippine Army]]<br /> [[Philippine Constabulary]] |serviceyears = 2013 - Present (PAR)<br /> 1998 - 2013 (PCR) |rank = [[File:AFP Lieutenant Colonel Rank Insignia.jpg|35px]] [[Lieutenant Colonel]]<br /> [[File:AFP Major Rank Insignia.jpg|18px]] [[Major]] |commands = [[1502nd Infantry Brigade (Ready Reserve)|G4, 1502IBDE, 15ID(RR)]] |awards = }} Si '''Vicente Tito Sotto III''' (ipinanganak 24 Agosto 1948) ay isang politiko, komedyante, mang-aawit, mamamahayag, at artista sa Pilipinas. Si Sotto ay nagsilbi bilang Bise Alklde ng [[Lungsod ng Quezon]], mula 1988 hanggang 1992. Naging pangulo siya ng senado mula 2018 hanggang 2022. Maliban dito, nagsilbi siya ng apat na termino sa senado at dating nagsibling tagapangulo ng ''Dangerous Drugs Board'' noong administrasyong [[Gloria Macapagal Arroyo|Gloria Macapagal-Arroyo]].<ref name=":0">{{Cite web |title=PROFILE: Vicente "Tito" Sotto III {{!}} Candidate for Vice President - 2022 elections |url=https://ph.rappler.com/elections/2022/candidates/vicente-sotto-iii |access-date=2023-05-05 |website=PHVOTE |language=en |archive-date=2023-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230505132408/https://ph.rappler.com/elections/2022/candidates/vicente-sotto-iii |url-status=dead }}</ref> Kilala rin si Sotto bilang parte ng komedyanteng trio na ''Tito, Vic, at Joey'' sa pangtanghaliang palabas na [[Eat Bulaga!]].<ref name=":0" /> ==Pilmograpiya== ===Bilang aktor=== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" | Taon ! scope="col" | Pamagat ! scope="col" class="unsortable" | Papel ! scope="col" class="unsortable" | (Mga) tala |- !scope="row"| 1979 | ''Al Magat's Mang Kepweng'' | Isang dwende | |- !scope="row"| 1985 | ''[[Doctor, Doctor, We Are Sick]]'' | Larry | |- !scope="row"| 1988 | ''Smith & Wesson'' | | "Special Participation" |- !scope="row"| 1989 | ''Aso't Pusa'' | Amboy | |- !scope="row"| 2008 | ''Iskul Bukol 20 Years After: The Ungasis and Escaleras Adventure'' | Tito Escalera | |} ===Bilang manunulat ng musika lamang=== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" | Taon ! scope="col" | Pamagat ! scope="col" class="unsortable" | (Mga) tala |- !rowspan="3" scope="row"| 1974 | ''Bamboo Gods and Iron Men'' | |- | ''Fe, Esperanza, Caridad'' | Bahaging "Esperanza" |- | ''Dynamite Wong and T.N.T. Jackson'' | |- !scope="row"| 1978 | ''Blind Rage'' | |- |} ==Pagkakasangkot sa Pork Barrel scam== Si Sotto ay nasangkot sa [[Pork barrel scam]] noong 2013 nang siya ay naglipat ng ₱35 milyon sa sa NGO ni [[Janet Lim-Napoles]] sa ilalim ng Panalang '''Bigote'''.<ref>https://newsinfo.inquirer.net/606763/senate-copy-of-luy-digital-files-found-to-have-deletions</ref> Ayon sa dating empleyado ng JLN Corp. na si Mary Arlene Baltazar, ang ₱500 milyon mula sa [[Disbursement Acceleration Program]] (DAP) ng mga mambabatas ay inilaan sa mga NGO ni Napoles.<ref name=scam1>http://www.philstar.com/headlines/2014/02/12/1289387/another-witness-vs-senators-surface</ref> {| class="wikitable" |- ! Senador !! Pondong nilipat sa NGO<br>ni Napoles |- |Juan Ponce Enrile (''Tanda'') || ₱100 milyon<ref name=scam1/> |- |Bong Revilla (''Pogi'') || ₱100 milyon<ref name=scam1/> |- | Jinggoy Estrada (''Sexy'') ||₱150 milyon<ref name=scam1/> |- | Bongbong Marcos (''Bongets'') || ₱100 milyon<ref name=scam1/> |- | [[Loren Legarda]] (''Dahon'') ||₱45 milyon<ref name=scam1/> |- |[[Tito Sotto]] (''Bigote'')|||₱35 milyon<ref name=scam1/> |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{BD|1948|LIVING|Sotto, Tito}} {{Pinuno ng Minorya sa Senado ng Pilipinas}} [[Kategorya:Mga politiko ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga taga-Kalakhang Maynila]] {{Pilipinas-politiko-stub}} {{Pilipinas-artista-stub}} faq1p3qccg6telwm6d7ckwvziaizcgo 0 31871 2210047 2197187 2026-06-02T13:07:50Z Arko Blangko 155328 2210047 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Varsovia |official_name = ''Miasto Stołeczne Warszawa''<br />(Kabiserang Lungsod ng Varsovia) |native_name = {{native name|pl|Warszawa}} |motto = ''Semper invicta''{{spaces|2}}<small>([[Latin]] "Always invincible")</small> |image_skyline = Warsaw montage.JPG |image_caption = Varsovia |imagesize = 250px |image_flag = Flag of Warsaw.svg |image_shield = Coat of arms of Warsaw.svg |coordinates = {{coord|52|14|N|21|1|E|region:PL|display=inline,title}} |pushpin_map = Polonya |pushpin_label_position = bottom |subdivision_type = Country |subdivision_name = {{flag|Poland}} |subdivision_type1 = [[Voivodeships of Poland|Voivodeship]] |subdivision_name1 = [[Masovian Voivodeship|Masovian]] |subdivision_type2 = [[Powiat|County]] |subdivision_name2 = ''city county'' |parts = 18 [[dzielnica|dzielnic]] |p1=[[Bemowo]] |p2=[[Białołęka]] |p3=[[Bielany]] |p4=[[Mokotów]] |p5=[[Ochota]] |p6=[[Praga Północ|Praga North]] |p7=[[Praga Południe|Praga South]] |p8=[[Rembertów]] |p9=[[Śródmieście, Warsaw|Śródmieście]] |p10=[[Targówek]] |p11=[[Ursus, Warsaw|Ursus]] |p12=[[Ursynów]] |p13=[[Wawer]] |p14=[[Wesoła]] |p15=[[Wilanów]] |p16=[[Włochy]] |p17=[[Wola]] |p18=[[Żoliborz]] |leader_title = [[List of mayors of Warsaw|President]] |leader_name = [[Hanna Gronkiewicz-Waltz]] |leader_party = [[Civic Platform|PO]] |established_title = City rights |established_date = turn of the 13th century |area_total_km2 = 517.24 |area_metro_km2 = 6100.43 |population_as_of = 2014 |population_total = 1 726 581<ref>Główny Urząd Statystyczny. Baza Demografia. Stan i struktura ludności, dane na dzień 31.03.2014 [http://demografia.stat.gov.pl/bazademografia/Tables.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226014634/http://demografia.stat.gov.pl/bazademografia/ErrorH.aspx?aspxerrorpath=%2Fbazademografia%2FTables.aspx |date=2018-12-26 }}</ref> |population_density_km2 = 3317 |population_metro = 3,350,000 |population_density_metro_km2 = 549.19 |population_demonym = Varsovian |timezone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +1 |timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |elevation_m = 78-121 |elevation_ft = 328 |postal_code_type = Postal code |postal_code = 00-001 to 04-999 |area_code = +48 22 |website = http://www.um.warszawa.pl/ |blank_name = [[Vehicle registration plates of Poland|Car plates]] |blank_info = WA, WB, WD, WE, WF, WH, WI, WJ, WK, WN, WT, WU, WW, WX, WY |blank1_name = [[Demonym]] |blank1_info = Varsovian }} Ang '''Varsovia''' ay ang kabisera at pinakamalaking lungsod ng [[Polonya]]. Ito ay matatagpuan sa gilid ng Ilog Bistula na kulang-kulang na 260&nbsp;km mula sa [[Dagat Baltiko]] at 300&nbsp;km mula sa [[Kabundukang Carpatos|Kabundukang Karpatos]]. Ang populasyon nito noong Hunyo 2010 ay tinatayang 1.7 milyon at sa kalakhan naman nito ay humigit-kumulang na 2.6 milyong<ref>"European Metropolitan Transport Authorities". EMTA. Retrieved 2011-06-03.</ref> katao. Ang Varsovia ay siyang ika-9 pinakamalaking lungsod sa [[Europa]] ayon sa populasyon. Ang Varsovia ay kilala bilang isang ''Phoenix City''<ref>(English) "The SETAC Europe 18th Annual Meeting". www.setac.eu. Retrieved 22 Enero 2009.</ref> ("muling nagbangon o nabuhay") dahil ito ay nakabawi mula sa malawakang pagkakawasak dito noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] (na kung kailan 80% sa mga gusali nito ay nawasak), at unti-unting itinaguyod ng mga mamamayang Polako. == Tignan din == *[[Kasunduan ng Varsovia]] *[[Kumbensiyon ng Varsovia]] *[[Paliparang Chopin ng Warsaw]] == Sipian == === Biblyograpya === {{Wikipedia-Books}} === Talababa === {{reflist}} {{commons category|Warsaw}} [[Kategorya:Kabisera sa Europa]] [[Kategorya:Mga lungsod ng Polonya]] {{stub|Polonya}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon|state=expanded}} 118xohy5qaykoa5px2lh2fwnbdhogdv 0 31875 2210098 2188792 2026-06-02T17:24:10Z Arko Blangko 155328 2210098 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement/Wikidata}} Ang '''Dublin''' ay ang kabisera at ang pinakamalaking lungsod ng [[Irlanda]]. Matatagpuan sa isang [[look]] sa silangang baybayin, sa bunganga ng Ilog Liffey, ito ay nasa loob ng lalawigan ng Leinster. Ang hangganan nito sa timog ay ang mga Bulubunduking Dublin, isang bahagi ng Bulubunduking Wicklow. Mayroon itong [[urbano]]ng populasyon na 1,173,179,<ref name="geodistribution">{{cite web |title=Census of Population 2016 |website=Profile 1 – Geographical distribution |publisher=Central Statistics Office |date=6 April 2017 |page=15 |url=http://cso.ie/en/media/csoie/releasespublications/documents/population/2017/Chapter_2_Geographical_distribution.pdf |accessdate=6 Abril 2017|language=en | quote = Table 2.2 Population of urban areas, 2011 and 2016 [..] 2016 [..] Dublin city & suburbs [..] 1,173,179}}</ref> habang ang populasyon ng Rehiyon ng Dublin (dating Kondado ng Dublin) ay 1,347,359 noong 2016.<ref name="dublinregionpop">{{cite web | url = http://census.cso.ie/sapmap2016/Results.aspx?Geog_Type=NUTS3&Geog_Code=F97E459B-57ED-49C0-8A28-2BC1C7F08E88#SAPMAP_T1_100 | website = Census 2016 | publisher = Central Statistics Office | title = Sapmap Area – NUTS III – Dublin Region | year = 2016 | accessdate = 16 Enero 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180116135510/http://census.cso.ie/sapmap2016/Results.aspx?Geog_Type=NUTS3&Geog_Code=F97E459B-57ED-49C0-8A28-2BC1C7F08E88#SAPMAP_T1_100 | archive-date = 16 Enero 2018 | url-status = dead|language=en }}</ref> Ang [[populasyon]] ng Kalakhang Lugar ng Dublin ay 1,904,806 noong senso ng 2016.<ref>{{cite web|url=http://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-cp2tc/cp2pdm/pd/|title=Population Distribution – CSO – Central Statistics Office|access-date=4 Pebrero 2018|language=en}}</ref> Mayroon pagtatalong pang-[[arkeolohiya]] tungkol sa tumpak na pagkakatatag ng Dublin kung ito ba ay itinatag ng mga Gael sa o bago noong [[ika-7 dantaon]] AD.<ref name="dicksonX">{{Cite book|title= Dublin The Making of a Capital City|url= https://archive.org/details/dublinmakingofca0000dick|last=Dickson|first=David|publisher=Profile Books Ltd.|year=2014|isbn=978-0-674-74444-8|pages=x|language=en}}</ref> Kalaunang lumawak bilang isang panirahang [[Viking]], ang Kaharian ng Dublin, naging prinsipal na panirahan ang lungsod ng Irlanda pagkatapos ng pananakop ng Norman.<ref name="dicksonX"/> Mabilis na lumawak ang lungsod mula [[ika-17 dantaon]] at saglit itong naging ikalawang pinakamalaking lungsod sa [[Imperyong Britanya]] pagkatapos ng Mga Gawa ng Unyon noong 1800. Pagkatapos ng paghahati ng Irlanda noong 1922, naging kabisera ang Dublin ng Malayang Estado ng Irlandes, na pinalitan sa kalaunan bilang Irlanda. Ang Dublin ay isang makasaysayan at kontemporaryo sentro para sa [[edukasyon]], [[sining]], administrasyon at industriya. Noong 2018. natala ang lungsod sa ''Globalization and World Cities Research Network'' (GaWC) bilang isang pandaigdigang lungsod, na may ranggo na "Alpha −", na nilalagay ito sa pinakamataas na tatlumpu't mga lungsod sa daigdig.<ref>{{cite web |url=http://www.zyen.com/GFCI/GFCI%208.pdf |title=Global Financial Centres Index 8 |accessdate=30 Disyembre 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011091643/http://www.zyen.com/GFCI/GFCI%208.pdf |archive-date=11 Oktubre 2010 |url-status=dead|language=en }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2018t.html |title=The World According to GaWC 2018 |publisher=Globalization and World Cities Research Network: Loughborough University |language=en |accessdate=23 Nobyembre 2018 |date=13 Nobyembre 2018 |archive-date=2017-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170503165246/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2016t.html |url-status=dead }}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{authority control}} [[Kategorya:Irlanda]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa]] {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon|state=expanded}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} johz0o5cqywst3fq3bhdmhx23nk0ox3 2210099 2210098 2026-06-02T17:26:22Z Arko Blangko 155328 2210099 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Dublin | native_name = {{native name|ga|Baile Átha Cliath}} | native_name_lang = | settlement_type = Kabiserang lungsod ng {{flagicon|Ireland}} [[Irlanda]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 270 | perrow = 1/1/2/2/1 | image1 = Dublin - aerial - 2025-07-07 01.jpg | caption1 = Dublin city skyline | image2 = Samuel Beckett Bridge At Sunset Dublin Ireland (97037639) (cropped).jpeg | caption2 = [[Samuel Beckett Bridge]] | image3 = Dublin The Convention Centre 01.JPG | caption3 = [[Convention Centre Dublin|Convention Centre]] | image4 = GoergeSalmonTrinityCollegeDublin.jpg | caption4 = [[Trinity College Dublin|Trinity College]] | image5 = O'Connell Bridge (25748548914).jpg | caption5 = [[O'Connell Bridge]] | image6 = DublinTheCustomHouse-2014-10.jpg | caption6 = [[The Custom House]] | image7 = (Ireland) Dublin Castle Up Yard.JPG | caption7 = [[Dublin Castle]] }} | image_flag = IRL Dublin flag.svg | flag_size = 150px | image_shield = Coat of Arms of Dublin, Ireland.png | shield_size = 100px | nickname = The Fair City | motto = {{force singular}} {{lang|la|Obedientia Civium Urbis Felicitas}}<br />"The obedience of the citizens produces a happy city"<ref>{{cite web |url=http://www.dublincity.ie/main-menu-your-council-lord-mayor-history/dublin-city-coat-arms |title=Dublin City Council, Dublin City Coat of Arms |publisher=Dublincity.ie |access-date=29 August 2015 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107003033/http://www.dublincity.ie/main-menu-your-council-lord-mayor-history/dublin-city-coat-arms%20 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tranum |first=Sam |date=2025-07-01 |title=A new city motto for Dublin? You voted and the results are in |url=https://www.dublininquirer.com/a-new-city-motto-for-dublin-you-voted-and-the-results-are-in/ |access-date=2025-07-03 |website=Dublin InQuirer |language=en}}</ref><br />Alternatively translated as<br />"An obedient citizenry produces a happy city"<ref>{{cite web |url=http://www.dublincastle.ie/event/an-obedient-citizenry-produces-a-happy-city-human-experience/?instance_id=336|title=An Obedient Citizenry Produces a Happy City – Human Experience|publisher=[[Office of Public Works]]|access-date=10 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190510093034/http://www.dublincastle.ie/event/an-obedient-citizenry-produces-a-happy-city-human-experience/?instance_id=336|archive-date=10 May 2019|url-status=dead}}</ref> | mapsize = 250px | pushpin_map = Ireland#Europe | pushpin_map_caption = Location within Ireland##Location within Europe | pushpin_relief = yes | coordinates = {{Coord|53|21|00|N|06|15|37|W|type:city(593,000)_region:IE-D|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[Republic of Ireland|Ireland]] | subdivision_type1 = [[Provinces of Ireland|Province]] | subdivision_name1 = [[Leinster]] | subdivision_type2 = [[NUTS statistical regions of Ireland|Region]] | subdivision_name2 = [[Eastern and Midland Region|Eastern and Midland]] | subdivision_type3 = [[Counties of Ireland|County]] | subdivision_name3 = [[County Dublin|Dublin]] | leader_title = [[local government in the Republic of Ireland|Local authority]] | leader_name = [[Dublin City Council]] | leader_title1 = Headquarters | leader_name1 = [[City Hall, Dublin|Dublin City Hall]] | leader_title2 = [[Lord Mayor of Dublin|Lord Mayor]] | leader_name2 = [[Ray McAdam]] ([[Fine Gael]]) | leader_title3 = [[Dáil constituencies]] | leader_name3 = {{ubl|[[Dublin Central]]|[[Dublin Bay North]]|[[Dublin North-West]]|[[Dublin South-Central]]|[[Dublin Bay South]]}} | leader_title4 = [[European Parliament constituencies in the Republic of Ireland|EP constituency]] | leader_name4 = [[Dublin (European Parliament constituency)|Dublin]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref>{{cite web |title=Dublin City Profile |website=Maynooth University |publisher=Dublin City Development Board |date=1 January 2002 |url=https://www.maynoothuniversity.ie/sites/default/files/assets/document/WPS15JW%2CJBandCMannion_0_1.pdf |access-date=6 November 2020 |archive-date=4 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191104025722/https://www.maynoothuniversity.ie/sites/default/files/assets/document/WPS15JW%2CJBandCMannion_0_1.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="cso population density interactive table">{{cite web|title=Census of Population 2011|website=Population Density and Area Size by Towns by Size, Census Year and Statistic|publisher=Central Statistics Office|date=April 2012|url=http://www.cso.ie/px/pxeirestat/Statire/SelectVarVal/Define.asp?maintable=CD116&PLanguage=0|access-date=30 March 2014|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107003018/https://www.cso.ie/px/pxeirestat/Statire/SelectVarVal/Define.asp?maintable=CD116&PLanguage=0|url-status=live}}</ref> | area_total_km2 = 117.8 | area_urban_km2 = 345 | population_total = 592,713<ref name="2022mapdcc"/> | population_density_km2 = 5,032 | population_density_urban_km2 = 4,449 | population_urban = 1,534,900<ref>{{cite web | title=Population and Migration Estimates, April 2024 | publisher=CSO | date=2024-08-27 | url=https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-pme/populationandmigrationestimatesapril2024/ | access-date=2024-12-04 | archive-date=20 November 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20241120032359/https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-pme/populationandmigrationestimatesapril2024/ | url-status=live }}</ref> | population_blank2_title = Ethnicity{{efn|Ethnicity within the Dublin City Council local authority}}<br /><small>([[2022 census of Ireland|2022 census]])</small><ref>{{cite web|url=https://data.cso.ie/table/SAP2022T2T2CTY |title=SAP2022T2T2CTY - Usually Resident Population by Ethnic or Cultural Background|work=CSO|access-date=25 November 2023}}</ref> | population_blank2 = {{Collapsible list | title = Ethnic groups | frame_style = border:none; padding: 0; <!--NOTICE: This will hide the borders and make rows closer (padding)--> | title_style = | list_style = text-align:left; | '''76.82% White''' | {{nbsp|4}}64.24% White Irish | {{nbsp|4}}12.19% White Other | {{nbsp|4}}0.39% Irish Traveller | '''5.11% Asian&nbsp;/ Asian Irish''' | '''1.58% Black&nbsp;/ Black Irish''' | '''3.50% Other&nbsp;/mixed''' | '''12.98% Not stated'''}} | population_demonyms = Dubliner, Dub | demographics_type1 = GDP {{Nobold|(Nominal, 2023)}} | demographics1_footnotes = <ref>{{cite web | url=https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-cirgdp/countyincomesandregionalgdp2022-2023/gvabyregion/ | title=GVA by Region County Incomes and Regional GDP 2022 - 2023 - Central Statistics Office|website=www.ec.europa.eu| date=5 February 2025}}</ref> | demographics1_title1 = Urban | demographics1_info1 = €248.323 billion | demographics1_title2 = Per capita | demographics1_info2 = €165,405 | postal_code_type = [[Eircode]] | postal_code = D01 to D18, D20, D22, D24 & D6W | area_code = 01 (+3531) | pushpin_label = Dublin | timezone = [[Greenwich Mean Time|GMT]] | utc_offset = +00:00 | timezone_DST = [[Irish Standard Time|IST]] | utc_offset_DST = +01:00 | official_name = | population_as_of = 2022 | established_date = Unknown<ref>{{cite news | url = https://www.irishtimes.com/opinion/8-january-1986-bogus-selection-of-date-to-mark-dublin-s-millennium-1.1266478 | newspaper = The Irish Times | title = 8 January 1986: 'Bogus' selection of date to mark Dublin's millennium | access-date = 16 June 2021 | archive-date = 24 June 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210624195445/https://www.irishtimes.com/opinion/8-january-1986-bogus-selection-of-date-to-mark-dublin-s-millennium-1.1266478 | url-status = live }}</ref> | established_title = Founded | mapframe = yes | mapframe-wikidata = yes | mapframe-zoom = 10 | population_urban_footnotes = <small>{{0}}(2024)</small> | iso_code = IE-D | website = {{official website}} }} Ang '''Dublin''' ay ang kabisera at pinakamalaking lungsod ng [[Irlanda]]. Matatagpuan sa isang [[look]] sa silangang baybayin, sa bunganga ng Ilog Liffey, ito ay nasa loob ng lalawigan ng Leinster. Ang hangganan nito sa timog ay ang mga Bulubunduking Dublin, isang bahagi ng Bulubunduking Wicklow. Mayroon itong [[urbano]]ng populasyon na 1,173,179,<ref name="geodistribution">{{cite web |title=Census of Population 2016 |website=Profile 1 – Geographical distribution |publisher=Central Statistics Office |date=6 April 2017 |page=15 |url=http://cso.ie/en/media/csoie/releasespublications/documents/population/2017/Chapter_2_Geographical_distribution.pdf |accessdate=6 Abril 2017|language=en | quote = Table 2.2 Population of urban areas, 2011 and 2016 [..] 2016 [..] Dublin city & suburbs [..] 1,173,179}}</ref> habang ang populasyon ng Rehiyon ng Dublin (dating Kondado ng Dublin) ay 1,347,359 noong 2016.<ref name="dublinregionpop">{{cite web | url = http://census.cso.ie/sapmap2016/Results.aspx?Geog_Type=NUTS3&Geog_Code=F97E459B-57ED-49C0-8A28-2BC1C7F08E88#SAPMAP_T1_100 | website = Census 2016 | publisher = Central Statistics Office | title = Sapmap Area – NUTS III – Dublin Region | year = 2016 | accessdate = 16 Enero 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180116135510/http://census.cso.ie/sapmap2016/Results.aspx?Geog_Type=NUTS3&Geog_Code=F97E459B-57ED-49C0-8A28-2BC1C7F08E88#SAPMAP_T1_100 | archive-date = 16 Enero 2018 | url-status = dead|language=en }}</ref> Ang [[populasyon]] ng Kalakhang Lugar ng Dublin ay 1,904,806 noong senso ng 2016.<ref>{{cite web|url=http://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-cp2tc/cp2pdm/pd/|title=Population Distribution – CSO – Central Statistics Office|access-date=4 Pebrero 2018|language=en}}</ref> Mayroon pagtatalong pang-[[arkeolohiya]] tungkol sa tumpak na pagkakatatag ng Dublin kung ito ba ay itinatag ng mga Gael sa o bago noong [[ika-7 dantaon]] AD.<ref name="dicksonX">{{Cite book|title= Dublin The Making of a Capital City|url= https://archive.org/details/dublinmakingofca0000dick|last=Dickson|first=David|publisher=Profile Books Ltd.|year=2014|isbn=978-0-674-74444-8|pages=x|language=en}}</ref> Kalaunang lumawak bilang isang panirahang [[Viking]], ang Kaharian ng Dublin, naging prinsipal na panirahan ang lungsod ng Irlanda pagkatapos ng pananakop ng Norman.<ref name="dicksonX"/> Mabilis na lumawak ang lungsod mula [[ika-17 dantaon]] at saglit itong naging ikalawang pinakamalaking lungsod sa [[Imperyong Britanya]] pagkatapos ng Mga Gawa ng Unyon noong 1800. Pagkatapos ng paghahati ng Irlanda noong 1922, naging kabisera ang Dublin ng Malayang Estado ng Irlandes, na pinalitan sa kalaunan bilang Irlanda. Ang Dublin ay isang makasaysayan at kontemporaryo sentro para sa [[edukasyon]], [[sining]], administrasyon at industriya. Noong 2018. natala ang lungsod sa ''Globalization and World Cities Research Network'' (GaWC) bilang isang pandaigdigang lungsod, na may ranggo na "Alpha −", na nilalagay ito sa pinakamataas na tatlumpu't mga lungsod sa daigdig.<ref>{{cite web |url=http://www.zyen.com/GFCI/GFCI%208.pdf |title=Global Financial Centres Index 8 |accessdate=30 Disyembre 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011091643/http://www.zyen.com/GFCI/GFCI%208.pdf |archive-date=11 Oktubre 2010 |url-status=dead|language=en }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2018t.html |title=The World According to GaWC 2018 |publisher=Globalization and World Cities Research Network: Loughborough University |language=en |accessdate=23 Nobyembre 2018 |date=13 Nobyembre 2018 |archive-date=2017-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170503165246/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2016t.html |url-status=dead }}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{authority control}} [[Kategorya:Irlanda]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa]] {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon|state=expanded}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} 0rr8fcrq52nmarle07e1m6lay2bm1cx 0 31876 2210064 2155505 2026-06-02T14:15:59Z Arko Blangko 155328 2210064 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Mosku | native_name = {{native name|ru|Москва}}<br/>{{small|{{transl|ru|Moskva}}}} | subdivision_type = Country | settlement_type = Pederal at kabiserang lungsod ng {{flagicon|Russia}} [[Rusya]] | image_skyline = {{multiple image | perrow = 1/2/2/1 | border = infobox | total_width = 300 | caption_align = center | image1 = Saint Basil's Cathedral and the Red Square.jpg | caption1 = [[Liwasang Pula]] at [[Katedral ni San Basilio]], [[Kremlin]] | image2 = Cathedral of Christ the Saviour-1.jpg | caption2 = [[Katedral ni Kristong Tagapagligtas]] | image3 = Moscow_(52078730783).jpg | caption3 = [[Moskva-Siti]] and [[Third Ring Road (Moscow)|Third Ring Road]] | image4 = Moscow State University.jpg | caption4 = [[Moscow State University]] | image5 = Moscow-Bolshoi-Theare-1.jpg | caption5 = [[Teatrong Bolshoi]] | image6 = Moscow_International_Business_Center7.jpg | caption6 = View along the [[Moskva (river)|Moskva River]] | color = white }} | image_flag = Flag of Moscow, Russia.svg | image_map = Locator map of Moscow, Russia (2014–2022).svg | subdivision_name = {{flag|Russia}} | coordinates = {{Coord|55|45|21|N|37|37|2|E|type:adm1st_region:RU-MOS|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | subdivision_type2 = [[Federal districts of Russia|Federal district]] | subdivision_name2 = [[Central Federal District|Central]] | subdivision_type3 = [[Economic regions of Russia|Economic region]] | subdivision_name3 = [[Central economic region|Central]] | established_title = First mentioned | established_date = 1147<ref name="dolgorukiy">{{cite web|url=http://faculty.oxy.edu/richmond/csp8/history_of_moscow.htm |title=The History of Moscow |publisher=Occidental College |last=Comins-Richmond |first=Walter |access-date=July 3, 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060517163858/http://faculty.oxy.edu/richmond/csp8/history_of_moscow.htm |archive-date=May 17, 2006 }}</ref> | governing_body = [[Moscow City Duma|City Duma]]<ref>{{cite web|title=The Moscow Statute |url=http://old.mos.ru/wps/portal/EnglishVersion?rubricId=14215&documentId=118572 |work=Moscow City Duma |publisher=Moscow City Government |access-date=September 29, 2010 |date=June 28, 1995 |quote=The supreme and exclusive legislative (representative) body of the state power in Moscow is the Moscow City Duma. |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110823154646/http://old.mos.ru/wps/portal/EnglishVersion?rubricId=14215&documentId=118572 |archive-date=August 23, 2011 }}</ref> | leader_title = [[Mayor of Moscow|Mayor]]<ref name="mayor">{{cite web|url=http://old.mos.ru/wps/portal/EnglishVersion?rubricId=14107 |title=The Moscow City Mayor |publisher=Government of Moscow |access-date=March 18, 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110823154527/http://old.mos.ru/wps/portal/EnglishVersion?rubricId=14107 |archive-date=August 23, 2011 }}</ref> | leader_name = [[Sergey Sobyanin]]<ref name="mayor"/> | total_type = Total | area_total_sq_mi = 989.0 | area_total_km2 = 2561.5<ref name="InfostatArea">{{cite web |title=Общая площадь Москвы в длинну и ширину |url=https://rosinfostat.ru/ploshhad-moskvy/ |publisher=RosInfoStat |access-date=June 2, 2021 |archive-date=December 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203140325/https://rosinfostat.ru/ploshhad-moskvy/ |url-status=live }}</ref> | area_urban_km2 = 6154 | area_metro_km2 = 48360 | elevation_m = 156 | population_rank = [[List of cities and towns in Russia by population|1st]] | population_density_km2 = 5080 | population_density_urban_km2 = 2762 | population_density_metro_km2 = 450 | population_as_of = [[Russian Census (2021)|2021 Census]] | population_total = {{IncreaseNeutral}} 13010112 | population_footnotes = <ref name=2021Census>{{cite web|title=Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx|publisher=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Federal State Statistics Service]]|accessdate=1 September 2022|archive-date=September 1, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220901194902/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx|url-status=live}}</ref> | population_urban_footnotes = <ref name="Urban" /> | population_urban = {{IncreaseNeutral}} 18,800,000 | population_metro_footnotes = <ref>[[Moscow metropolitan area]]</ref> | population_metro = {{IncreaseNeutral}} 21,534,777<ref>Including [[Moscow Oblast]] (8,524,665)</ref> | population_demonym = Muscovite | blank6_name = [[Gross Regional Product]] | blank6_info = ₽24.471 trillion<br />(€{{To EUR|24471|RUS|year=2021|round=yes}} billion)<br /> ₽1,935,205<br />(€{{To EUR|1935205|RUS|year=2021|round=yes}})<ref>{{cite web |url= https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/VRP_s_1998.xlsx |title= "GRP volume at current basic prices (billion rubles)" |publisher= rosstat.gov.ru |access-date= August 21, 2023 |archive-date= March 31, 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230331184235/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/VRP_s_1998.xlsx |url-status= live }}</ref> | timezone1 = [[Moscow Time|MSK]]<ref>{{cite web |url=http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&prevDoc=102483854&backlink=1&&nd=102148085 |script-title=ru:"Об исчислении времени". Официальный интернет-портал правовой информации |language=ru |access-date=19 January 2019 |archive-date=June 22, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622151333/http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&prevDoc=102483854&backlink=1&&nd=102148085 |url-status=live }}</ref> | blank_name = [[OKTMO]] ID | blank_info = 45000000 | website = [https://www.mos.ru/en mos.ru] | footnotes = | image_shield = Coat of Arms of Moscow.svg | iso_code = RU-MOW | registration_plate = 77, 177, 777; 97, 197, 797; 99, 199, 799, 977<ref>{{Cite web |title=Автомобильные коды регионов России-2022: таблица с последними изменениями |url=https://ria.ru/20221116/avtokody-1831987874.html |access-date=2022-11-28 |website=РИА Новости |date=November 16, 2022 |language=ru |archive-date=November 28, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221128050947/https://ria.ru/20221116/avtokody-1831987874.html |url-status=live }}</ref> | utc_offset = +3 | anthem = "[[Moya Moskva|My Moscow]]"<br>{{center| }} | flag_size = 120px | shield_size = 75px | flag_link = Flag of Moscow | shield_link = Coat of arms of Moscow | mapsize = 295 | module = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=8 |height=300 |width= | stroke-width=1 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} }} Ang '''Mosku''' ay ang [[kabisera]] at pinakamalaking lungsod ng [[Rusya]]. Ito ang pinakamalaki at pinakamataong lungsod sa buong [[Europa]]. Ang lungsod ay isang mahalagang sentrong pampolitika, pang-ekonomiya, pangkultura, pang-agham, panrelihiyon, pansalapian, pang-edukasyon at pantranportasyon ng Rusya at ng kontinente. Ang Mosku ay ang pinaka-hilagang lungsod sa daigdig sa mga may populasyong higit sa 10 milyon, pinakamataong lungsod na nasa kontinente ng [[Europa]] at ang ika-anim na pinakamalaking lungsod sa daigdig. Ang populasyon nito, ayon sa simula ng mga resulta ng bilangan ng 2010, ay 11,514,300<ref>Федеральная служба государственной статистики (Federal State Statistics Service) (2011).</ref>. Ayon sa ''Forbes 2011'', ang Mosku ay mayroong 79 bilyonaryo, at siyang pumalit sa [[Nueva York]] bilang lungsod na may pinakamaraming bilyonaryo<ref>http://www.bloomberg.com/news/2011-03-09/carlos-slim-tops-forbes-list-of-billionaires-for-second-year.html</ref>. Ang Mosku ay matatagpuan sa ilog [[Moscova]] sa Gitnang Distritong Pederal ng [[Europeong Rusya]]. Sa pagdaan ng kasaysayan nito, ang lungsod ay nagsilbing kabisera ng mga nagsilipasang mga bansa, mula sa Dakilang Dukado ng Mosku at sa sumunod na Zarato ng Rusya hanggang sa [[Unyong Sobyet]]. Ang Mosku ay ang kinalalagyan ng [[Kremlin]], isang [[portipikasyon|moog]] na sa ngayon ay siyang tahanan ng Rusong Presidente at ng sangay-tagapagpatupad ng Pamahalaan ng Rusya. Ang Kremlin ay isa sa ilang mga ''[[UNESCO|World Heritage Site]]'' sa lungsod. Ang dalawang pangkat ng Rusong parlamento (ang Duma ng Estado at ang Konsilyo ng Pederasyon) ay nakaupo rin sa Mosku. Ang lungsod ay sinerserbisyuhan ng malawakang sistemang pantransportasyon, na kasama ang apat na paliparang pandaigdig, siyam na estasyon ng "malayuang" tren at ang ''Moscow Metro'', pangalawa lamang sa [[Tokyo]] pagdating sa dami ng sumasakay at kilala bilang isa sa mga palatandaan ng lungsod dahil sa iba't ibang disenyo ng 182 estasyon nito. Sa paglipas ng panahon, ang Mosku ay binansagan ng ilang mga palayaw, na ang karamihan ay tumutukoy sa laki nito at katayuan sa loob ng bansa: Ang Pangatlong Roma (Третий Рим), Putimbato (Белокаменная), Ang Unang Trono (Первопрестольная), Ang Apatnapung Apatnapu (Сорок Сороков)<ref>In old Russian the word "Сорок" (forty) also meant a church administrative district, which consisted of about forty churches.</ref>. Ang tawag sa mga taga-Mosku ay ''Muscovita''<ref>http://dic.academic.ru/dic.nsf/eng_rus/391243/Muscovite</ref>. == Sanggunian == {{Reflist}} == Mga kawing panlabas == {{Sister project links|Moscow}} * {{Wikivoyage|Moscow}} * [http://www.internationalsteam.co.uk/trains/russia14.htm Moscow Railway Museum] [[Rizhsky Rail Terminal]] / [[Rizhskaya (Moscow Metro)|Rizhskaya]] * [http://www.internationalsteam.co.uk/trains/russia06.htm Lenin's Funeral Train Museum] at [[Paveletsky Rail Terminal]] * [http://www.moscow-russia-insiders-guide.com/ Moscow Russia Insider's Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170228045752/http://www.moscow-russia-insiders-guide.com/ |date=2017-02-28 }} === Opisyal na websayt === * [http://www.moscow.ru/ Moscow.ru - Official Moscow Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150524130629/http://moscow.ru/ |date=2015-05-24 }} {{in lang|Ru}}, {{in lang|En}}, {{in lang|Es}}, {{in lang|de}}, {{in lang|fr}} * [http://www.arininav.ru/welmos/data/comtur.htm Committee for Tourism of Moscow City Government] * [http://www.mos.ru/ Official Moscow Administration Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110225145638/http://mos.ru/ |date=2011-02-25 }} {{in lang|Ru}} * [http://engl.mosmetro.ru/ Official Site of Moscow Subway] {{in lang|En}}, {{in lang|Ru}} {{Mga Subdibisyon ng Rusya}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon|state=expanded}} [[Kategorya:Moscow| ]] 49ek5hsuevuvco98g7m30q50nhjafbl 0 31883 2210043 2182369 2026-06-02T12:54:44Z Arko Blangko 155328 Ikinakarga sa [[Kiev]] 2210043 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Kiev]] d9v7o1ygxrlu7b4y8snqvutorfue84w 0 32326 2210046 2188478 2026-06-02T13:03:17Z Arko Blangko 155328 2210046 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Minsk | native_name = {{ubl|{{native name|be|Мінск}}|{{small|{{transl|be|Minsk}}}}|{{native name|ru|Минск}}|{{small|{{transl|ru|Minsk}}}}}} | subdivision_type = Country | settlement_type = Kabiserang lungsod ng {{flagicon|Belarus}} [[Biyelorusya]] | image_flag = Flag of Minsk, Belarus.svg | image_shield = Coat of arms of Minsk.svg | flag_size = 95 | shield_size = 60 | image_skyline = {{multiple image |perrow = 1/2/2/1 |border = infobox | total_width = 288 |image1 = View of Minsk (180819) 09.jpg |caption1 = Minsk business district (Pieramozhcaw Avenue) |image2 = Miensk - Ratuša.jpg |caption2 = Minsk City Hall |image3 = Мінск. Петрапаўлаўская царква 2.jpg |caption3 = Church of Sts. Peter and Paul |image4 = Theatre opera&ballet, Minsk.JPG |caption4 = [[National Opera and Ballet of Belarus|National Opera and Ballet Theatre]] |image5 = Babrujskaja, Minsk.jpg |caption5 = Railway Station Square |image6 = Church of Saints Simon and Helena (Minsk).jpg |caption6 = [[Church of Saints Simon and Helena|Red Church]] }} | mapframe = yes | mapframe-zoom = 9 | mapframe-point = none | pushpin_map = Belarus#Europe | pushpin_relief = yes | coordinates = {{coord|53|54|02|N|27|33|31|E|region:BY|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[Belarus]] | leader_title = [[Mayor of Minsk|Chairman]] | leader_name = [[Vladimir Kukharev]]<ref name="Minsk City Executive Committee">{{cite web |date=18 January 2019 |title=Minsk City Executive Committee |url=https://minsk.gov.by/en/org/10/head/ |language=en |access-date=24 January 2019 |archive-date=18 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210618003626/https://minsk.gov.by/en/org/10/head/ |url-status=dead }} Official portal minsk.gov.by</ref> | governing_body = [[Minsk City Council of Deputies]] | established_title = First mentioned | established_date = 1067 | area_magnitude = | area_blank1_title = Total | area_total_km2 = 409.53 | area_metro_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | demographics_type1 = GDP {{nobold|(nominal,2024)}} | demographics1_footnotes = <ref>{{Cite web|title= Gross domestic product and gross regional product by regions and Minsk city in 2024|url= https://www.belstat.gov.by/upload-belstat/upload-belstat-pdf/oficial_statistika/2024/vvp_vrp_proizvod_metod-en.pdf|website= www.belstat.gov.by}}</ref> | demographics1_title1 = Total | demographics1_info1 = Br 80.774 billion<br />([[US$]]29.480 billion) | demographics1_title2 = Per capita | demographics1_info2 = Br 40,492<br />([[US$]]14,777) |population_rank = [[List_of_cities_and_towns_in_Belarus|1st]] | population_total = 1,995,091 | population_as_of = 2026 | population_footnotes = <ref name="pop">{{cite web|url=https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_163365/|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа|archive-url=https://web.archive.org/web/20260508115922/https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_163365/|archive-date=8 May 2026|website=belsat.gov.by|access-date=8 May 2026}}</ref> | population_metro = | population_demonym = {{lang|en|Minsker, Minskite}} ([[English language|en]]) <br/> {{lang|be|мінчанін, minčanin}} <br/> {{lang|be|мінчанка, minčanka}} ([[Belarusian language|be]]) <br/> {{lang|ru|минчанин, minchanin}} <br/> {{lang|ru|минчанка, minchanka}} ([[Russian language|ru]]) | population_note = | population_density_km2 = auto | population_density_metro_km2 = | population_urban = | population_est = | population_est_as_of = | timezone = [[Moscow Time|MSK]] | utc_offset = +03:00 | elevation_m = 280.6 | postal_code_type = Postal Code | postal_code = 220001-220141 | area_code = +375 17 | iso_code = BY-HM | blank_name = License plate | blank_info = 7, 8 | website = {{URL|http://www.minsk.gov.by/en/|minsk.gov.by}} | footnotes = }} Ang '''Minsk''' ay ang kabisera at pinakamalaking lungsod ng [[Biyelorusya]]. {{stub}} {{commonscat|Minsk}} {{authority control}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon|state=expanded}} [[Kategorya:Kabisera sa Europa]] [[Kategorya:Belarus]] [[Kategorya:Mga lungsod ng Belarus]] 6grl5ev1fl1vwdj4c82jlsdw5yu8lbc 2210115 2210046 2026-06-03T00:08:29Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210115 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Minsk | native_name = {{ubl|{{native name|be|Мінск}}|{{small|{{transl|be|Minsk}}}}|{{native name|ru|Минск}}|{{small|{{transl|ru|Minsk}}}}}} | subdivision_type = Country | settlement_type = Kabiserang lungsod ng {{flagicon|Belarus}} [[Biyelorusya]] | image_flag = Flag of Minsk, Belarus.svg | image_shield = Coat of arms of Minsk.svg | flag_size = 95 | shield_size = 60 | image_skyline = {{multiple image |perrow = 1/2/2/1 |border = infobox | total_width = 288 |image1 = View of Minsk (180819) 09.jpg |caption1 = Minsk business district (Pieramozhcaw Avenue) |image2 = Miensk - Ratuša.jpg |caption2 = Minsk City Hall |image3 = Мінск. Петрапаўлаўская царква 2.jpg |caption3 = Church of Sts. Peter and Paul |image4 = Theatre opera&ballet, Minsk.JPG |caption4 = [[National Opera and Ballet of Belarus|National Opera and Ballet Theatre]] |image5 = Babrujskaja, Minsk.jpg |caption5 = Railway Station Square |image6 = Church of Saints Simon and Helena (Minsk).jpg |caption6 = [[Church of Saints Simon and Helena|Red Church]] }} | mapframe = yes | mapframe-zoom = 9 | mapframe-point = none | pushpin_map = Belarus#Europe | pushpin_relief = yes | coordinates = {{coord|53|54|02|N|27|33|31|E|region:BY|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[Belarus]] | leader_title = [[Mayor of Minsk|Chairman]] | leader_name = [[Vladimir Kukharev]]<ref name="Minsk City Executive Committee">{{cite web |date=18 January 2019 |title=Minsk City Executive Committee |url=https://minsk.gov.by/en/org/10/head/ |language=en |access-date=24 January 2019 |archive-date=18 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210618003626/https://minsk.gov.by/en/org/10/head/ |url-status=dead }} Official portal minsk.gov.by</ref> | governing_body = [[Minsk City Council of Deputies]] | established_title = First mentioned | established_date = 1067 | area_magnitude = | area_blank1_title = Total | area_total_km2 = 409.53 | area_metro_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | demographics_type1 = GDP {{nobold|(nominal,2024)}} | demographics1_footnotes = <ref>{{Cite web|title= Gross domestic product and gross regional product by regions and Minsk city in 2024|url= https://www.belstat.gov.by/upload-belstat/upload-belstat-pdf/oficial_statistika/2024/vvp_vrp_proizvod_metod-en.pdf|website= www.belstat.gov.by}}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | demographics1_title1 = Total | demographics1_info1 = Br 80.774 billion<br />([[US$]]29.480 billion) | demographics1_title2 = Per capita | demographics1_info2 = Br 40,492<br />([[US$]]14,777) |population_rank = [[List_of_cities_and_towns_in_Belarus|1st]] | population_total = 1,995,091 | population_as_of = 2026 | population_footnotes = <ref name="pop">{{cite web|url=https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_163365/|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа|archive-url=https://web.archive.org/web/20260508115922/https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_163365/|archive-date=8 May 2026|website=belsat.gov.by|access-date=8 May 2026}}</ref> | population_metro = | population_demonym = {{lang|en|Minsker, Minskite}} ([[English language|en]]) <br/> {{lang|be|мінчанін, minčanin}} <br/> {{lang|be|мінчанка, minčanka}} ([[Belarusian language|be]]) <br/> {{lang|ru|минчанин, minchanin}} <br/> {{lang|ru|минчанка, minchanka}} ([[Russian language|ru]]) | population_note = | population_density_km2 = auto | population_density_metro_km2 = | population_urban = | population_est = | population_est_as_of = | timezone = [[Moscow Time|MSK]] | utc_offset = +03:00 | elevation_m = 280.6 | postal_code_type = Postal Code | postal_code = 220001-220141 | area_code = +375 17 | iso_code = BY-HM | blank_name = License plate | blank_info = 7, 8 | website = {{URL|http://www.minsk.gov.by/en/|minsk.gov.by}} | footnotes = }} Ang '''Minsk''' ay ang kabisera at pinakamalaking lungsod ng [[Biyelorusya]]. {{stub}} {{commonscat|Minsk}} {{authority control}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon|state=expanded}} [[Kategorya:Kabisera sa Europa]] [[Kategorya:Belarus]] [[Kategorya:Mga lungsod ng Belarus]] 1jp9x0cevr9q09yd8dx6rielq7ew6tx 0 39994 2210086 2126266 2026-06-02T15:34:03Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210086 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = Kalamansi<br />''Citrus'' × ''microcarpa'' |image = Citrus_x_microcarpa_Kalamondin_2018-09-02_03.jpg |image2 = Calamansi (Philippines).jpg | regnum = [[Plantae]] | unranked_divisio = [[Angiosperms]] | unranked_classis = [[Eudicots]] | unranked_ordo = [[Rosids]] | ordo = [[Sapindales]] | familia = [[Rutaceae]] | genus = [[Citrus]] | species = '''''C. microcarpa''''' | binomial = '''Citrus × microcarpa''' | binomial_authority = (Bunge) Wijnands<ref name="grin">(07-10-2008). [https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?313479 "×Citrofortunella microcarpa ([[Alexander Bunge|Bunge]]) [[:nl:Onno Wijnands|Wijnands]]"]. U.S. National Plant Germplasm System. Nakuha noong 12-09-2017.</ref> |synonyms = ''Citrus mitis'' |}} Ang '''kalamansi'''<ref name="TE"> ''Diksyunaryong Tagalog-Ingles'' ni [[Leo James English]], Kongregasyon ng Kabanalbanalang Tagapag-ligtas, Maynila, ipinamamahagi ng ''National Book Store'', may 1583 na mga dahon, ISBN 971910550X</ref> ('''''Citrus'' × ''microcarpa''''')<ref name="Mabberley 2004">{{cite journal |last=Mabberley |first=D. J. |author-link=David Mabberley |year=2004 |title=''Citrus'' (Rutaceae): A Review of Recent Advances in Etymology, Systematics and Medical Applications |trans-title="Sitrus" (Rutaceae): Isang Pagsusuri ng mga Kamakailang Pagsulong sa mga Aplikasyon ng Etimolohiya, Sistematika, at Medisina |url=http://repository.naturalis.nl/document/565086 |journal=Blumea |language=en |volume=49 |issue=2 |pages=481–498 |doi=10.3767/000651904X484432}}</ref>, '''kalamunding'''<ref name="kalamunding">{{cite web |title=kalamunding - Diksiyonaryo |trans-title= |url=https://diksiyonaryo.ph/search/kalamunding |access-date=12 Abril 2022 |work=Diksiyonaryo.ph |language=fil}}</ref>, o '''aldonisis'''<ref name="aldonisis">{{cite web |title=aldonisis - Diksiyonaryo |trans-title= |url=https://diksiyonaryo.ph/search/aldonisis |access-date=12 Abril 2022 |work=Diksiyonaryo.ph |language=fil}}</ref> ay [[Hibrido|hibridong]] [[Citrus|sitrus]] na may kahalagahang pang-ekonomiya na karaniwang itinatanim sa [[Pilipinas]]. Katutubo ito sa Pilipinas, [[Borneo]], [[Sumatra]], at [[Sulawesi]] ([[Indonesya]], [[Malaysia]], at [[Brunei]]) sa [[Southeast Asia|Timog-silangang Asya]]; pati na rin sa timog Tsina at Taiwan sa [[Silangang Asya]]. Malaganap ang kalamansi sa tradisyonal na [[lutuing Pilipino]]. Napakaasim nito at ginagamit sa mga samu't saring kondimento, inumin, putahe, timpla, at [[Minatamis (prutas)|minatamis]]. Ginagamit din ang kalamansi bilang sangkap sa mga [[lutuing Malasyo]] at [[Lutuing Indones|Indones]]. Isang hibirdo ang kalamansi ng [[kumquat]] (na dating itinuring bilang bahagi ng hiwalay na sari, ''Fortunella'') at isa pang espesye ng ''[[Citrus]]'' (marahil ang [[dalanghita]]).<ref>{{cite web |title=Citrofortunella Mitis – (Plants): Definition |trans-title=Citrofortunella Mitis – (Mga Halaman): Kahulugan |url=http://en.mimi.hu/plants/citrofortunella_mitis.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703155057/https://en.mimi.hu/plants/citrofortunella_mitis.html |archive-date=3 Hulyo 2019 |access-date=2009-02-22 |language=en}}</ref> == Papangalan == [[Talaksan:Citrus madurensis Blanco1.185-cropped.jpg|thumb|left|upright|Kalamansing inilarawan ni [[Francisco Manuel Blanco|Blanco]], mula sa ''Flora de Filipinas'' (1837)]] [[Talaksan:Calamondin Orange.JPG|thumb|Puno ng kalamansi na may prutas]] ''Kalamansi'' (o {{lang|en|calamansi}} sa [[Wikang Ingles|Ingles]]) ang pinakakilalang pangalan ng prutas na ito sa Pilipinas. Sa ilang bahagi ng Estados Unidos (lalo na ang [[Florida]]), kilala rin ang kalamansi sa pangalang {{lang|en|calamondin}}, isang lumang pangalan mula sa [[Kasaysayan ng Pilipinas (1898–1946)|panahong Amerikano]] ng Pilipinas. Ito ang iningles na anyo ng ''kalamunding''.<ref name="mw">{{cite web |title=Calamondin |trans-title=Kalamunding |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/calamondin# |access-date=11 Nobyembre 2018 |website=Merriam-Webster |language=en}}</ref><ref name="od">{{cite web |title=Calamondin |trans-title=Kalamunding |url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/calamondin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111215335/https://en.oxforddictionaries.com/definition/calamondin |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |website=Oxford Dictionaries |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref> Dati, nakilala ang kalamansi sa mga siyentipikong pangalang ''Citrus mitis'' Blanco, ''C. microcarpa'' Bunge o ''C. madurensis'' Lour.; tinutukoy ito ng lahat bilang [[sitrus]]. Sa sistemang pag-uuri ng sitrus ni Swingle, nasa ibang sari ang mga kumquat sa ibang sari, ''Fortunella'', na ginagawang [[Hibrido|hibiridong interheneriko]] ang kalamansi, at noong 1975 binigyan ito ng hibridong pangalan × ''Citrofortunella mitis'' ni John Ingram at Harold E. Moore batay sa pangalang pang-espesye ni Blanco,<ref>{{cite journal |last1=Ingram |first1=J. |last2=Moore |first2=H. e. |year=1976 |title=Rutaceae |journal=Baileya |language=en |volume=19 |pages=169–171}}</ref> ngunit noong 1984, ipinaliwanag ni D. Onno Wijnands na nauna ang pangalang pang-espesye ni Bunge, ''C. microcarpa'' (1832), ang ''Citrus mitis'' (1837) ni Blanco, kaya × ''Citrofortunella microcarpa'' ang wastong pangalan.<ref>{{cite journal |last=Wijnands |first=D. Onno |year=1984 |title=Nomenclatural Note on the Calamondin [Rutaceae] |url=https://archive.org/details/sim_baileya_1984-02_22_3/page/n35 |trans-title=Talang Nomenklatura ukol sa Kalamunding [Rutaceae] |journal=Baileya |language=en |volume=2 |pages=134–136}}</ref> Inilalagay ngayon ng pagsusuring pilohenetiko ang kumquat sa parehong sari ng mga ibang sitrus, kaya lahat ng mga hibrido nito, kagaya ng mga dating ipinangalang × ''Citrofortunella'' ay kabilang din sa ''Citrus''.<ref name="Mabberley 2004"/> == Paggamit == === Pagluluto === [[Talaksan:Siomai.jpg|thumb|Ginagamit ang kalamansi kapag bahagyang hinog ito kasama ng [[toyo]], suka, at/o [[siling labuyo]] bilang bahagi ng mga pinakamalaganap na sawsawan sa [[lutuing Pilipino]], kagaya ng [[siomai]]]] [[Maasim]] ang mga prutas na ito at kadalasang ginagamit sa pagpepreserba o pagluluto ng pagkain. Nagbubunga ang kalamansi ng maliit na sitrus na ginagamit bilang pampalasa sa mga pagkain at inumin. Sa kabila nitong itsura at aroma, medyo maasim ang prutas mismo, ngunit matamis ang balat nito. Maaaring gumawa ng [[Marmelada|marmeladang]] kalamansi sa parehong paraan ng sa marmeladang kahel. May [[bitamina C]] ang prutas na ito. Maaaring eladuhin ang buong prutas at gamitin bilang yelo sa mga inumin kagaya ng [[tsaa]], [[soft drink]], tubig, at kaktel. Maaaring gamitin ang [[katas (inumin)|katas]] nito bilang pamalit sa karaniwang limang Persa.<ref name="Lyle2006">{{cite book|author=Susanna Lyle|title=Fruit & nuts: a comprehensive guide to the cultivation, uses and health benefits of over 300 food-producing plants|url=https://books.google.com/books?id=NLEQAQAAMAAJ|access-date=11 Hunyo 2012|date=20 Marso 2006|publisher=Timber Press|isbn=9780881927597|lang=en|trans-title=Mga prutas & mani: isang komprehensibong gabay sa paglinang, paggamit, at benepisyo sa kalusugan ng higit sa 300 halamang nagbubunga ng pagkain}}</ref> === Pilipinas === [[Talaksan:Calamansi juice (Filipino lemonade).jpg|thumb|[[Kalamansi palamig]] mula sa Pilipinas]] Sa [[lutuing Pilipino]], ginagamit ang katas sa pagmamarinada at pagtitimpla ng isda, [[ibong labuyo]] at baboy. Sinasangkap din ito sa mga putahe kagaya ng [[sinigang]] at [[kinilaw]]. Karaniwan din itong ginagamit bilang kondimento sa mga pagkain kagaya ng [[pansit]] o [[lugaw]], o sa [[sawsawan]] ng katas ng kalamansi, [[toyo]] (toyomansi) at [[patis]] (patismansi) na ginagamit sa isda, lumpiya, siomai at iba pang malinamnam na ulam. Ginagamit din ito sa samu't saring inumin, sa anyong [[kalamansi palamig]], isang Pilipinong inumin na kahawig ng limonada.<ref name="PENNISTON 567–570">{{Cite journal |last1=PENNISTON |first1=KRISTINA L. |last2=NAKADA |first2=STEPHEN Y. |last3=HOLMES |first3=ROSS P. |last4=ASSIMOS |first4=DEAN G. |date=Marso 2008 |title=Quantitative Assessment of Citric Acid in Lemon Juice, Lime Juice, and Commercially-Available Fruit Juice Products |trans-title=Kuwantitatibong Pagsusuri ng Asidong Sitriko sa Katas ng Limon, Dayap, at mMga Produktong Katas ng Prutas na Matatagpuan sa Komersyo |journal=Journal of Endourology |language=en |volume=22 |issue=3 |pages=567–570 |doi=10.1089/end.2007.0304 |issn=0892-7790 |pmc=2637791 |pmid=18290732}}</ref> ===Sa mga ibang rehiyon=== ==== Malaysia at Singapura ==== [[Talaksan:Singapore style Hokkien mee.jpg|thumb|Isang plato ng Singapurenseng ''hokkien mee'', na may kasamang kalamansi]] Sa Malaysia at Singapura, ipinapares ang prutas, na kilala bilang ''limau kasturi''<ref>{{cite web | url=https://www.newmalaysiankitchen.com/limau-kasturi-calamansi-limau-nipis-key-lime/ | title=Key Lime (Limau Nipis) & Calamansi lime (Limau Kasturi) | date=3 May 2017 | access-date=29 Marso 2024 | archive-date=29 Mayo 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180529034513/https://www.newmalaysiankitchen.com/limau-kasturi-calamansi-limau-nipis-key-lime/ | url-status=dead }}</ref> sa Malay at ''small lime'' sa Ingles ng mga Malay at Singapurense, sa mga putahe sa mga ''hawker center'' at restoran. Nagiging paraan ito upang maibalanse ang mga malinamnam na putahe tulad ng mga pansit at estupado. Ibinebenta rin ang halaman bilang palamuti. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Prutas]] [[Kategorya:Rutaceae]] 4msmx5dadbsdr0g5it32c09ggrayx0s 0 52854 2210168 2207550 2026-06-03T07:14:19Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210168 wikitext text/x-wiki {{Redirect|Beijing 2008|larong bidyo|Beijing 2008 (larong bidyo)|palarong paramlimpiko|Palarong Paralimpiko sa Tag-init 2008}} {{Infobox Olympic games|2008|Summer|Olympics | image = 2008 Palarong Olimpiko Beijing.png | alt = The official logo for the 2008 Summer Olympics, featuring a depiction of the Chinese pictogram "Jing", representing a dancing human figure. Below are the words "Beijing 2008" in stylised print, and the Olympic rings. | host_city = [[Beijing]], China | motto = ''One world, one dream''<br>''Isang mundo, isang pangarap''<br>({{zh|s=同一个世界 同一个梦想}}) | nations = 204 | athletes = 10,942 (4,637 women & 6,305 men) | events = 302 in 28 [[Olympic sports|sports]] (41 disciplines) | opening = 8 Augosto | closing = 24 Agosto | opened_by = [[Panulo ng Tsina|Pangulong]] [[Hu Jintao]]<ref name="Opening and Cauldron">{{cite press release |title=Factsheet - Opening Ceremony of the Games of the Olympiad|url=https://stillmed.olympic.org/Documents/Reference_documents_Factsheets/Opening_ceremony_of_the_Games_of_the_Olympiad.pdf|publisher=International Olympic Committee|date=9 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160814215458/https://stillmed.olympic.org/Documents/Reference_documents_Factsheets/Opening_ceremony_of_the_Games_of_the_Olympiad.pdf |archive-date=14 August 2016|access-date=22 December 2018}}</ref>{{efn|name=China head of state|[[List of people who have opened the Olympic Games|IOC records]] state [[Hu Jintao]] opened the Beijing Games as "[[President of the People's Republic of China|President]]", ''de jure'' head of state. Though Hu Jintao was also ''de facto'' [[Paramount leader|ruler]] as [[General Secretary of the Communist Party of China]], tnhat title is not reflected in IOC records.}} | cauldron = [[Li Ning]]<ref name="Opening and Cauldron"/> | stadium = [[Beijing National Stadium]] | summer_prev = [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2004|Athens 2004]] | summer_next = [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2012|London 2012]] | winter_prev = [[Palarong Olimpiko sa Taglamig 2006|Torino 2006]] | winter_next = [[Palarong Olimpiko sa Taglamig 2010|Vancouver 2010]] }} [[Talaksan:Beijing Olimpiko 2008.jpg|thumb|225px|right|Paskil ng Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008]] Ang '''Palarong Olimpiko 2008'''<ref>Sagalongos, ''"Olimpiko"''</ref> o '''Palaro ng Ika-XXIX na Olimpiyada''' ([[Wikang Tsino|Tsino]]: 第二十九届夏季奥林匹克运动会; [[Pinyin]]: Dì Èrshíjiǔ Jiè Xiàjì Àolínpǐkè Yùndònghuì) sa panahon ng tag-init ay isang pandaigdigang paligsahang palaro na kinabibilangan ng iba't ibang mga laro, na isinagawa sa [[Beijing]], [[Republikang Bayan ng Tsina]] mula Agosto 8 hanggang 24, 2008, at sinundan ng [[Palarong Paralimpiko sa Tag-init 2008|Palarong Paralimpiko 2008]] (panahon ng tag-init) mula Setyembre 6 hanggang 17, 2008. Nilahukan ito ng 10,942 atleta na magsisipagtunggali sa 302 kaganapan sa 28 palaro, kung saan isang kaganapan ang naidagdag kung ihahambing sa orihinal na pagtatakda noong [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2004|Palarong Olimpiko 2004]]<ref name="athletes_number">{{cite web |url=http://www.olympic.org/uk/games/beijing/full_story_uk.asp?id=1805 |title=6th Coordination Commission Visit To Begin Tomorrow |publisher=[[Pandaigdigang Lupon ng Olimpiko]] |accessdate=2006-05-20}}</ref> na ginanap sa [[Atenas]], [[Gresya]]. Iginawad sa [[Beijing]] ang pagganap ng [[Palarong Olimpiko]] makaraan ang botohan ng [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko]] (IOC) noong 13 Hulyo 2001. Naglalaman ang opisyal na logo ng mga palaro, na pinamagatang "[[Sumasayaw na Beijing]]", ng isang ma-estilong kaligrapikong panitik na ''jīng'' (京, nangangahulugang ''kabisera''), bilang pagtukoy sa nagpupunung-abalang lungsod. Ang limang [[Fuwa]] ay mga maskot ng Beijing 2008, na kumakatawan ang bawat isa sa isang kulay ng mga [[Mga sagisag ng Olimpiko|Singsing ng Olimpiko]] at bilang isang sagisag ng kalinangang Tsino. Tinatawag ng sawikaing pang-Olimpiko, ang ''Isang Daigidig, Isang Pangarap'', ang sandaigdigan upang magkaisa sa kaluluwa ng Olimpiko. Maraming ilang [[Pambansang Lupong Olimpiko]] (NOC) ang kinilala rin ng Pandaigdigang Lupon ng Olimpiko. Itinaguyod ng pamahalaang Tsino ang Palaro upang maging mamukod-tangi at namuhunan nang lubos sa mga bagong pasilidad at mga sistemang pantransportasyon.<ref>{{cite news |title=China's coming out party |publisher=Toronto Star |date=Agosto 2007 |url=http://www.thestar.com/Sports/Olympics/article/242172 |access-date=2008-07-28 |archive-date=2008-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080824222841/http://www.thestar.com/Sports/Olympics/article/242172 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=2008-Ang Taon ng Tsina? |publisher=BusinessCenter.TV |date=2007-08-07 |url=http://www.webcastr.com/videos/travel_leisure/2008-the-year-of-china.html |accessdate=2008-01-02 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> May kabuuang 37 pook na pinagdarausan ang ginamit para pasinayahan ang mga kaganapan kabilang ang 12 bagong-tayong mga pook. Sa maagang 2007, sinabi ng dating pangulo ng IOC na si [[Juan Antonio Samaranch]] na naniniwala siyang magiging "pinakahigit sa kasaysayan ng Olimpiyada ang palaro sa Beijing."<ref name="Samaranch">{{cite news |url=http://en.beijing2008.cn/culture/festivals/exhibition/n214101234.shtml |title=Beijing 2008 will be best-ever Games: Samaranch |date=2007-06-25 |accessdate=2007-06-25 |publisher=BOCOG |archive-date=2008-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080801134113/http://en.beijing2008.cn/culture/festivals/exhibition/n214101234.shtml |url-status=dead }}</ref> Ang paghirang ng Tsina bilang punung-abalang bansa ay nagkabunga ng mga puna ng mga ilang politiko at [[Di-pampamahalaang organisasyon|NGO]] na nag-aalintana sa tala ng karapatang pantao ng Tsina.<ref>Ian Traynor and Jonathan Watts: ''[http://www.guardian.co.uk/world/2008/mar/29/germany.olympicgames2008 Merkel says she will not attend opening of Beijing Olympics.]'' Guardian on-line. 29 Marso 2008</ref><ref>Amnesty International: ''[http://www.amnesty.org/en/library/asset/ASA17/075/2008/en/1f55daf2-37c8-11dd-9ec6-1d6085451ee8/asa170752008eng.pdf China: The two faces of the Beijing Olympics.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080904012239/http://www.amnesty.org/en/library/asset/ASA17/075/2008/en/1f55daf2-37c8-11dd-9ec6-1d6085451ee8/asa170752008eng.pdf |date=2008-09-04 }}'' 1 Hunyo 2008.</ref> Samantala, nagbabala ang Tsina at iba pa laban sa pamumulitika ng Olimpiko.<ref>{{cite news|url=http://news.xinhuanet.com/english/2007-10/19/content_6906706.htm|title=Do not politicize Olympic Games, warns BOCOG official |publisher=Xinhua |date=2007-10-19 |accessdate=2008-08-24}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.iht.com/articles/ap/2008/04/14/asia/AS-GEN-China-Pakistan.php |title=Pakistan's Musharraf criticizes efforts to politicize Olympics |publisher=International Herald Tribune |date=2008-04-14 |accessdate=2008-08-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080414074546/http://www.iht.com/articles/ap/2008/04/14/asia/AS-GEN-China-Pakistan.php |archivedate=2008-04-14 |url-status=dead }}</ref> Ang Palaro ay nakapaglikha ng 43 bagong pandaigdigang tala at 132 bagong pangkat ng mga Olimpikong tala.<ref>Mixed legacy likely as China's Olympics conclude, http://news.yahoo.com/s/ap/20080825/ap_on_sp_ol/oly_closing_ceremony;_ylt=AgjrQQDt0S88wMxFEm2g83us0NUE{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, David Crary, AP, 25 Agosto 2008</ref> Isang tala ng 87 bansa na nanalo ng mga medalya sa panahon ng Palaro. Ang mga Tsinong manlalaro ay nakapagkamit ng 51 medalyang ginto, ang pangalawang pinakamalaking hakot ng pambansang kuponan sa isang makabagong, di-binoboykot na Palarong Tag-init.<ref>http://news.xinhuanet.com/english/2008-08/25/content_9706148.htm</ref> Si [[Michael Phelps]] ay nakabasag ng mga tala ukol sa pinakamaraming gintong medalya sa isang Olimpiko at ukol sa gintong medalyang pangkarera para sa isang Olimpiyano. Nakahawak si [[Usain Bolt]] ng nakaugaliang titulong "Pinakamabilis na Tao sa Daigdig" sa pamamagitan ng mga bagong pandaigdigang tala sa mga banat ng 100m at 200m. == Anyaya ng pag-aalok == {{main|Mga anyaya ng pag-aalok para sa Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008}} [[Talaksan:National museum of China 2008 countdown clock.jpg|thumb|left|Pagbibilang ng panahon]] {| class="wikitable" align="right" |- ! colspan="4" | Mga bunga ng pag-aalok ng Palarong Olimpiko |- ! Lungsod ! NOC | bgcolor="silver" |'''Unang yugto''' | bgcolor="silver" |'''Ika-2 yugto''' |- | [[Beijing]] || {{flagicon|China}} [[Tsina]] || align="center"| '''44''' || align="center"| '''56''' |- | [[Toronto]] || {{flagicon|Canada}} [[Kanada]] || align="center"| 20 || align="center"| 22 |- | [[Paris]] || {{flagicon|France}} [[Pransiya]] || align="center"| 15 || align="center"| 18 |- | [[Istanbul]] || {{flagicon|Turkey}} [[Turkiya]] || align="center"| 17 || align="center"| 9 |- | [[Osaka]] || {{flagicon|Japan}} [[Hapon]] || align="center"| 6 || align="center"| — |} Nahalal ang Beijing bilang punung-abalang lungsod noong 13 Hulyo 2001, sa kapanahunan ng Ika-112 Pagpupulong ng [[Pandaigdigang Lupon ng Olimpiko|IOC]] sa [[Moscow]], kung saan tinalunan ang [[Toronto]], [[Paris]], [[Istanbul]], at [[Osaka]]. Nauna sa pagpagpupulong, ang mga limang ibang lungsod ([[Bangkok]], [[Cairo]], [[Havana]], [[Kuala Lumpur]], at [[Seville|Sevilla]]) ay nagpasa ng paanyaya ng pag-aalok nguni't bumigong gumawa ng maikling tala noong 2000. Pagkatapos ng unang yugto ng halalan, nagkaroon ng makabuluhang pangunguna ang Beijing sa mga ibang kandidatong-lungsod. Ang Osaka ay nakatanggap ng anim na boto at iniwaksi. Sa pangalawang yugto, nakandili ang Beijing ng [[ganap na nakararami]] ng mga naghalal, nagwawaksi ng pangangailangan ukol sa mga kasunod na yugto.<ref name="Election">{{cite web|url = http://www.olympic.org/uk/games/beijing/election_uk.asp |title = Beijing 2008: Halalan |publisher = Pandaigdigang Lupon ng Olimpiko |accessdate = 2006-12-18}}</ref> Pagkatapos ng pagkapanalo, ipinahayag ni [[Li Lanqing]], ang pangalawang primero ng Tsina "Ang pagkapanalo ng paanyaya ng pag-aalok ng 2008 Olimpiyada ay halimbawa ng katatagang panlipunan ng pandaigdigang pagkakilala ng Tsina, kaunlaran sa ekonomiya at malusog ng pamumuhay ng mga [[Tsino]]." Dati-rati, nag-alok ng Beijing ang pagiging punung-abala sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2000]]. Namuno sa halalan sa mga tatlong yugto, nguni't natalo nang sa huli sa [[Sydney]] sa huling yugto noong 1993. {{-}} == Mga lugar ng pagdadausan == {{Main2|Mga lugar ng pagdadausan ng Palarong Olimpiko 2008}} Sa Mayo 2007, nakapagsimula sa pagtatayo ang mga 31 gusali ng pagdadausan sa Beijing.<ref name="Under construction">{{cite news |publisher=BOCOG |date=2007-05-11 |accessdate=2007-05-11 |url=http://en.beijing2008.cn/01/32/article214073201.shtml |title=Lahat ng mga lugar ng pagdadausan na nakabatay sa Beijing ay nakatayo pa lamang |archive-date=2008-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080126161002/http://en.beijing2008.cn/01/32/article214073201.shtml |url-status=dead }}</ref> Namuhunan din ang pamahalaan ng Tsina sa pagsasaayos at pagtatayo ng mga anim na gusali ng pagdadausan sa labas ng Beijing gayundin ang 59 na sentro ng pagsasanay. Ang mga halimbawang [[Arkitektura|pang-arkitektura]] ay mga [[Pambansang Istadyum ng Beijing]], [[Mga lugar ng pagdadausan ng Palarong Olimpiko 2008#Pambasang Istadyum na Panloob ng Beijing|Pambasang Istadyum na Panloob ng Beijing]], [[Pambansang Sentro ng Akwatika ng Beijing]], [[Mga lugar ng pagdadausan ng Palarong Olimpiko 2008#Pansamantalang lugar ng pagdadausan ng paligsahan|Sentrong Pangkumbensiyon ng Luntiang Olimpiko]], at [[Mga lugar ng pagdadausan ng Palarong Olimpiko 2008#Istadyum Panloob ng Wukesong|Sentrong Pangkulturang Wukesong at Palakasan]]. Halos 85 bahagdan ng badyet sa [[pagtatayo ng gusali]] para sa anim na pagdadarausan ay pinondohan ng [[Dolyar ng Estados Unidos|EU$]]2.1 daplot ([[Renminbi|RMB]]17.4 na daplot) sa mga korporasyong alok at salaping pambayad. Ang mga pamumuhunan ay inaasahan mula sa mga korporasyon na naghahanap ng mga karapatan sa pag-aari pagkatapos ng '''Palarong Olimpiko 2008'''. Ang mga gusali ng pagdadausan ay pag-aari at pinamahala ng ''Pangkalahatang Pamamahala ng Palakasan ng Estado'', na gagamitin na mga ito pagkatapos ng Olimpiko para sa susunod na mga pambansang kuponang pampalakasan at kaganapan. Ang mga ibang kaganapan ay gaganapin sa labas ng Beijing, tulad ng [[Putbol sa Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008|putbol]] (sa [[Qinhuangdao]], [[Shanghai]], [[Shenyang]], at [[Tianjin]]), [[Paglalayag sa Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008|paglalayag]] (sa [[Qingdao]]), at [[Pangangabayo sa Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008|pangangabayo]] (sa [[Hong Kong]], dahil sa "walang katiyakan ng mga sakit hinggil sa kabayo at pangunahing paghihirap sa pagtatag ng sona ng malaya sa sakit.")<ref>[http://en.beijing2008.com/46/67/column211716746.shtml Mga Lugar ng Pagdadausan ng Olimpiko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070613133254/http://en.beijing2008.com/46/67/column211716746.shtml |date=2007-06-13 }}, Beijing 2008. Nakuha noong 15 Mayo 2006.</ref> === Pambansang Istadyum ng Beijing === {{main|Pambansang Istadyum ng Beijing}} [[Talaksan:Beijing national stadium 4.jpg|thumb|right|300px|Pambansang Istadyum ng Beijing]] Ang puso ng Palarong Olimpiko 2008 ay nasa Pambansang Istadyum ng Beijing na may palayaw na "Pugad ng Ibon" dahil sa anyong pugad ng gusali.<ref name="391 days left">{{cite news |url=http://olympic.org/uk/news/olympic_news/full_story_uk.asp?id=2244 |title=Ang Palarong Olimpiko papuntang Beijing |publisher=Pandaigdigang Lupon ng Olimpiko |date=2007-07-13 |accessdate=2007-07-16}}</ref> Nagsimulang itayo ang istadyum noong 24 Disyembre 2003. Inanyayahan ng mga opisyal ng pamahalaan ang mga arkitekto na sumali sa paligsahan ng disenyo. Ang [[Herzog & de Meuron]] Architekten AG, isang samahang pang-arkitektura mula sa [[Switzerland]] at nakipagsaubatan sa Pangkat ng Disenyong Pang-arkitektura at Pagsasalik ng Tsina, ay nanalo sa paligsahan. Ang istadyum ay nagbabantad ng [[kongkreto]]ng kalansay na may anyo ng balag na nagbubuo ng tagayang istadyum at may kakayahang magpaupo ng 80,000 katao. Ang Pambansang Istadyum ng Beijing ay pagdadarausan ng mga seremonya ng pagbubukas at pagtatapos, gayundin sa mga kaganapan ng atletika at putbol. Kamakailan, ang Nayong Olimpiko ng Beijing ay nabuksan noong 16 Hulyo 2008 at sa publiko noong 26 Hulyo 2008. === Sentrong Pambansa ng Akwatika ng Beijing === {{main|Sentrong Pambansa ng Akwatika ng Beijing}} [[Talaksan:Beijing National Aquatics Centre 1.jpg|thumb|right|400px|Pambansang Sentro ng Akwatika ng Beijing]] Ang mga kaganapang [[Paglalangoy sa Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008|paglalangoy]], [[Pagtalong-sisid sa Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008|pagtalong-sisid]] at [[Sabayang paglalangoy sa Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008|sabayang paglalangoy]] ay gaganapin sa Pambansang Sentro ng Akwatika ng Beijing sa panahon ng Olimpiyada. Ang kaganapang [[polong pantubig sa Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008|polong pantubig]] ay likas na gaganapin sa lugar na ito subali't lumipat sa Natatoryum na Ying Tung. Ang '''Tubig Kubo''' o '''[H₂O]³''', ang palayaw ng gusali, ay dinisenyo ng PTW Architects (isang Awstralyanong kompanyang [[Arkitektura|pang-arkitektura]])<ref>{{Cite web |url=http://www.ptw.com.au/ |title=PTW<!-- Bot generated title --> |access-date=2008-08-02 |archive-date=2008-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080718174101/http://www.ptw.com.au/ |url-status=dead }}</ref>, Sabansaang Disenyo ng CSCEC at [[Arup]] na may mga Inhinyerong panggusaling Arup na nagsaisip ng gusali. Itinayo ang gusali ng Korporasyon ng Inhineriyang Pagtatayo ng Estado ng Tsina (CSCEC). Binubuo ng siwang-bastagang bakal, ito ang pinakamalaking istrakturang benahang ETFE sa buong daigdig na may sukatang 100,000 metrong kubo ng unang EFTE na may walong isang-ikasanlibo ng isang dali lamang sa kabuuang kapal.<ref name="pop-sci-nov06-84.85">{{Harvard reference |Last=arup.com | Title=Best of What's New 2006 - Engineering | Journal=Popular Science | Volume=269 | Issue=6 | Year=2006 | Page=84-85}}</ref> Ang pagbebenang ETFE ay nagkakaroon ng maraming ilaw at nakakabawas ng init nang higit kaysa sa makalumang salamin, nagdudulot ng katipiran sa halaga ng enerhiya nang 30%.<ref name="pop-sci-nov06-84.85"/> Ang panlabas na gusali ay nakabatay sa [[istrakturang Weaire-Phelan]], isang [[linab]] (istrakturang na may anyo ng [[bula ng sabon]]).<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/olympics/7069401.stm Beijing venues - National Aquatics Centre], on BBC Sports.</ref> Ang pasimundan ay hinulma sa pamamagitan ng pagbitag ng isang hiwa ng linab at napili ito sa pagtatangi sa linab na Kevin sapagka't ang higit na maraming hugnayang istrakturang Weaire-Phelan ay nagbubunga sa higit na iregular, organikong pasimundan kaysa sa mga hiwa sa pamamagitan na nakagawiang linab na Kevin.<ref>[http://www.guardian.co.uk/science/2004/may/06/research.science1 Welcome to WaterCube, the experiment that thinks it's a swimming pool] by Peter Rogers in The Guardian, 6 Mayo 2004</ref> Ang gusali ay may kakayahang magpaupo ng 17,000 katao sa panahon ng laro na magbabawas sa 6,000 pagkatapos. Ito ay may kabuuang lawak na 65,000 at magsasaklaw ng kabuuan ng 7.8 akre (32,000 metrong parisukat).<ref name="pop-sci-nov06-84.85"/> == Mga sagisag == [[Talaksan:Friendlies All.jpg|left|86px]] === Sagisag ng Olimpikong Beijing === {{main|Sumasayaw na Beijing}} Ang sagisag ng Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008 ay nakikilala bilang [[Sumasayaw na Beijing]] ([[wikang Tsino|Tsino]]: 舞动的北京). Ang sagisag ay may pinaghalong pulang tatak na nakaugalian ng Tsino at isang representasyon ng [[Kaligrapiyang Tsino|kaligrapiyang]] [[Panitik na Tsino|panitik]] na ''jing'' ([[wikt:京|京]], "pambansang kabisera", ito rin ang pangalawang panitik ng pangalang Tsino ng Beijing) na may anyong hinggil sa palakasan. Ang pagbubukas ng palad ng salitang kaligrapiya ay sumasagisag ng paanyaya ng Tsina sa daigdig upang ibahagi ang kanilang kultura. Tuwang-tuwa si [[Jacques Rogge]], pangulo ng [[Pandaigdigang Lupon ng Olimpiko|IOC]], sa sagisag, nagsasabi, "Ang inyong sagisag ay kagyat na nagbabatid ng nakakapangiming kagandahan at kapangyarihan ng Tsina kung saan naglalangkap sa iyong pamana at inyong tao."<ref name="Message">{{cite news |url = http://english.peopledaily.com.cn/200308/03/eng20030803_121618.shtml |title = Ang Batid ni Rogge ukol sa Paglalantad ng Sagisag ng Olimpikong Beijing |publisher = People's Daily Online |date = 2003-08-03 |accessdate = 2006-12-19}}</ref> === Sawikain === Ang sawikain para sa Olimpikong 2008 ay "''Isang Daigdig, Isang Pangarap''" ([[Payak na panitik ng wikang Tsino|payak na Tsino]]: 同一个世界 同一个梦想; [[Nakaugaliang karakter na Tsino|tradisyunal na Tsino]]: 同一個世界 同一個夢想; [[pinyin]]: Tóng Yíge Shìjiè Tóng Yíge Mèngxiang).<ref name="Slogan">{{cite news |title=Napili ang 'Isang Daigdig, Isang Pangarap' bilang Sawikaing Tikha para sa Palarong Olimpiko 2008 ng Beijing |url=http://en.beijing2008.cn/75/66/article211996675.shtml |date=2005-12-25 |publisher=[[BOCOG]] |accessdate=2007-05-05 |archive-date=2008-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080408065343/http://en.beijing2008.cn/75/66/article211996675.shtml |url-status=dead }}</ref> Ang sawikain ay nananawagan sa buong daigdig upang maging bahagi ng diwa ng Olimpiko at isulong ang magandang kinabukasan para sa sangkatauhan. Ito ay napili mula sa mga humigit ng 210,000 lumahok na ipinasa mula sa iba't ibang panig ng daigdig.<ref name="391 days left" /> === Mga maskot === {{main|Fuwa}} Ang mga Maskot ng 2008 Olimpiko ay ang mga limang [[Fuwa]] ([[wikang Tsino|Tsino]]: 福娃, sa literal na kahulugan "mga masuwerteng manika"). Ang Fuwa ay binubuo ng mga limang kasapi na pinapahiwatig na disenyo ng [[isda]], [[panda]], [[Olimpikong Apoy]], [[antilopeng Tibet]] at [[langaylangayan]]. Ang Fuwa bawat ay may kanilang pangunahing kulay, isa sa mga kulay ng limang [[Mga sagisag ng Olimpiko|Singsing ng Olimpiko]]. Ang mga limang Fuwa ay nagngangalang Beibei, Jingjing, Huanhuan, Yingying, at Nini. Kung ang unang pantig ng mga limang pangalan ay sabay-sabay na bibigkasin, ang bunga ay ang pangungusap na {{linktext|北|京|欢|迎|你}} (Běijīng huānyíng nĭ) na nangangahulugang "''Binabati ka ng Beijing sa iyong pagdating.''"<ref name="Fuwa">{{cite news |url = http://en.beijing2008.com/37/03/column211990337.shtml |title = Ang mga Opisyal na Maskot ng Palarong Olimpiko 2008 ng Beijing |publisher = BOCOG |accessdate = 2006-12-19}}</ref> == Pagpasa ng sulo == [[Talaksan:Official 2008 Summer Olympics Torch in Vilnius.jpg|right|thumb|2008 Sulong Olimpiko]] Ang disenyo ng [[Apoy ng Olimpiko|Olimpikong sulo]] ay batay sa mga nakaugaliang kalatas at gumagamit ng nakaugaliang disenyong Tsino na kinikilalang "Mga Kaaya-ayang Alapaap" (祥云). Dinisenyo ang sulo upang mapanatili ang pagliyab ng apoy sa 65 kilometro bawat oras na hangin, at sa ulan ng hanggang sa 50 milimetro bawat oras. [[Talaksan:Beijing 2008 Torch Relay Route.png|left|300px|thumb|Ang landas ng 2008 Pagpasa ng Sulong Olimpiko]] Ang pagpasa, na may tikhang '''Paglalakbay ng Kalawili''', ay inaasahang tatagal sa loob ng 130 araw at binubuhat ang sulo {{convert|137000|km|mi|abbr=on}}—ang pinakamahabang layo ng anumang pagpasa ng sulong Olimpiko mula't sapul nagsimula ang nakaugalian sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1936|Palarong Berlin 1936]].<ref name="IOC torch">{{cite news |date=2007-04-26 |title=Beijing 2008: Nagpahayag ng BOCOG ang Tumpa ng Pagpasa ng Sulo ng Olimpiko |url=http://www.olympic.org/uk/news/olympic_news/full_story_uk.asp?id=2147 |publisher=[[Pandaigdigang Lupon ng Olimpiko]] |accessdate=2007-04-26}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2008/04/09/world/09torch.html?_r=1&ex=1365393600&en=2c75ea71d3f9215b&ei=5088&partner=rssnyt&emc=rss&oref=slogin|title=Mga Opisyal Inaasahang Matuloy ang Sulong Olimpiko sa Landas}}</ref> Sa ngayon, ang pagpasa ng sulo ay binansagang "sakunang ugnayang pampubliko" ng ''The Times''<ref name="Public Relations Disaster">{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/olympics/article3811649.ece |title=Britain sends mandarins to China on subtle mission |date=2008-04-25 |accessdate=2007-04-27 |publisher=The Times |archive-date=2008-12-02 |archive-url=https://archive.today/20081202103227/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/olympics/article3811649.ece |url-status=dead }}</ref> ukol sa Tsina, na may mga protesta ng tala ng paglabag ng karapatang pantao, lalong-lalo na sa [[Tibet]]. Nagsimula ang pagpasa ng sulo noong 24 Marso 2008, sa [[Olimpiya, Gresya]]. Mula roon, naglakbay ito sa Gresya patungong [[Istadyum ng Panathinaiko]] sa [[Atenas]], at sumunod sa Beijing, na dumating noong Marso 31. Mula Beijing, sinundan ng sulo ang landas na dumadaan sa bawat [[lupalop]] maliban sa [[Antartika]]. Nakarating ang sulo sa mga lungsod sa [[Daang Seda]], na sumasagisag ng mga lumang ugnayan sa pagitan ng Tsina at mga iba't ibang panig ng daigdig. Ang kabuuan ng 21,880 tagapagdala ng sulo ay napili mula sa panig ng daigdig ng mga iba't ibang organisasyon at entidad.<ref name="BOCOG relay">{{cite news |publisher=[[BOCOG]] |url=http://torchrelay.beijing2008.cn/en/news/headlines/n214042288.shtml |title=Ang Nakaplanong Landas ng Pagpasa ng Sulong Olimpiko ng Beijing 2008 and Disenyo ng Sulo inilabas |date=2007-04-26 |accessdate=2007-04-26 |archive-date=2007-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070429041207/http://torchrelay.beijing2008.cn/en/news/headlines/n214042288.shtml |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080308103032/http://torchrelay.beijing2008.cn/en/news/headlines/n214042288.shtml |date=2008-03-08 }}</ref> [[Talaksan:Tibet Protests.jpg|right|thumb|Mga nagpoprotesta para at laban sa [[Kilusan para sa Kalayaan ng Tibet]], sa kapanahunan ng pagpasa ng sulong pang-Olimpiyada sa [[San Francisco, California|San Francisco]].]] Ang sabansaang bahagi ng pagpasa ay nagkaroon ng mga maraming suliranin, ang buwanang pandaigdigang paglakbay ay napakita ng mga malawakang protesta sa paglabag ng mga karapatang pantao ng Tsina at kasalukuyang pagpaparusa sa Tibet.<ref>{{cite news| url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3697392.ece| title=Sinagalsal ng mga nagpoprotesta ng Tibet ang mga nagsasaayos upang hupain ang apoy ng Olimpiko sa Paris| date=2008-04-07| publisher=[[The Times]]| last=Bremner| first=Charles| access-date=2008-08-02| archive-date=2008-07-26| archive-url=https://web.archive.org/web/20080726124548/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3697392.ece| url-status=dead}}</ref> Nang dahil sa mga suliranin sa Londres na nagbantang papatayin ang apoy, hindi natuloy ang pagpasa ng sulo sa [[Paris]], [[Pransiya]]. Ang Amerikanong yugto ng paglalakbay sa San Francisco noong Abril 9 ay binago na walang dating babala upang maiwasan ang mga ilang pangyayari, bagama't mayroon pa ring demonstrasyon sa kahabaan ng orihinal na landas.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7339380.stm?| title= Hinahara ng kalituhan ang pagpasa ng sulo sa EU| date=2008-04-09| publisher=[[BBC News]]}}</ref> Ang pagpasa ay higit na ipinaliban at pinadali pagkatapos ng lindol sa [[Sichuan]] na nadamay ang kanlurang Tsina. Nakarating ang apoy sa tuktok ng [[Bundok Everest]]<ref name="BOCOG relay" /> sa isang 108&nbsp;km (67&nbsp;mi) lansangan na nag-iiskala ang gilid na Tibet ng bundok lalo na naitayo para sa pagpasa. Ang $19.7 angaw na proyektong [[aspalto]] at lumawak mula [[Kundado ng Tingri]] ng [[Prepektura ng Xigazê]] sa [[Base Kampo ng Everest]].<ref name="Everest road">{{cite news |url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/007200706200340.htm |title=Ang Tsina ay gagawa ng lansangan sa Bk Everest para sa 2008 Olimpiko |date=2007-06-20 |accessdate=2007-06-25 |publisher=The Hindu}}</ref> Noong Marso 2008, pinagbawalan muna ng Tsina ang mga mamumundok sa pag-akyat ng gilid ng Bundok Everest at sumunod hinikayat ang pamahalaan ng Nepal na isara ang kanilang gilid sa gayon, na tinutukoy sa mga alintanag pangkapaligiran.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/asia/climbers-banned-from-everest-as-china-seeks-to-stop-protests-on-summit-796782.html|title=Climbers banned from Everest as China seeks to stop protests on summit|date=2008-03-17|accessdate=2008-03-23|publisher=The Independent|archive-date=2008-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080405092649/http://www.independent.co.uk/news/world/asia/climbers-banned-from-everest-as-china-seeks-to-stop-protests-on-summit-796782.html|url-status=dead}}</ref> Ito ay nagnunuynuy rin ng mga alintana ng pamahalaang Tsino na ang mga aktibistang [[Tibet]] ay maaaring subukang sirain ang mga plano sa pagpapadala ng Olimpikong sulo paakyat sa pinakamataas na tugatog sa buong daigdig.<ref name="cnn13mar08">{{cite news |url=http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/03/12/china.everest.ap/index.html |title=Tsina isinara ang gilid ng Everest sa mga nag-aakyat |date=2008-03-12 |accessdate=2008-03-13 |publisher=CNN |archive-date=2008-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080315011537/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/03/12/china.everest.ap/index.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080315011537/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/03/12/china.everest.ap/index.html |date=2008-03-15 }}</ref> == Medalya == [[Talaksan:Medalya Olimpiko 2008.jpg|thumb|right|Mga medalya ng Palarong Olimpiko 2008: pilak (kaliwa), ginto (gitna), tanso (kanan)]] Ang medalya na igagawad sa mga nagwagi sa Palarong Olimpiko 2008&nbsp;ng Beijing ay pambihira sapagka't ang likod ng mga medalya ay may singsing ng [[ihada]] bilang sagisag ng pambansang kultura. Ang disenyo ay nilikha ni Propesor Hang Hai na inandukha ng Lupon ng Pagsasaayos ng Palarong Olimpiko 2008. Ang ihada na ginamit ay nagmula sa minahan sa [[Kunlun]] sapagka't may natagpuang materyal na ihada sa malaki-laking dami ay may mataas na kalidad. Nagbigay ng dalawang kondisyon ng [[Pandaigdigang Lupon ng Olimpiko]] sa pagdidisenyo ng medalya ng Palarong Olimpiko: * Ang disenyo ay dapat pambihira; at * Ang disenyo ay dapat may katangian ng lugar na bansa kung saan ginaganap ang Palarong Olimpiko. Maringal at magilas, ang mga medalya ay pinaghalo ng nakaugaliang kulturang Tsino at ang Olimpismo. Nagbibigay sa mga nanalo ng Palaro ang dakilang pitagan at pagbubunyi bilang pagkilala sa kanilang naisagawang tagumpay.<ref name="Medalyang Olimpiko">{{cite news |url = http://en.beijing2008.cn/67/83/article214028367.shtml |title = Ang mga Medalya ng Palarong Olimpiko ng Beijing inilabas |publisher = [[BOCOG]] |accessdate = 2007-03-27 |archive-date = 2008-09-03 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080903120551/http://en.beijing2008.cn/67/83/article214028367.shtml |url-status = dead }}</ref> Sa kanyang talumpati, sinabi ni Jiang Xiaoyu, pangalawang pangulo sa tagapagpaganap ng BOCOG, na ang mga medalya ng Palarong Beijing 2008 ay magiging pangunahing bahagi ng pamanang pang-Olimpiko para sa Tsina. Ang disenyo ng mga medalya ay bunga ng kasipagan, katiyagaan at kasiglaan ng maraming tao. Ang mga medalya, ayon sa kanya, ay naglalangkap ng matatag na istilong Tsino at matikas na sining, at may kalawiling pagsasama ng kulturang Tsino sa Olimpismo, na naging daan sa pagpapalaganap ng Diwa ng Olimpiko at mga kaisipan ng Palarong Beijing, gayundin sa pagpapakita ng sining at kulturang Tsino, at ang mataas na antas ng disenyo at teknolohiya.<ref name="Medalyang Olimpiko"/> == Palakasan == [[Talaksan:Beijing Birds Nest Olympics track .jpg|thumb|right|Sa loob ng [[Pambansang Istadyum ng Beijing]] sa kapanahunan ng Palaro]] [[Talaksan:Athletics 2008.png|frame|left|Ang piktogramang ito ay sumasagisag ng ''Atletika sa takbo''.]] Ang programa para sa Palarong Olimpiko ng Beijing 2008 ay halos magkatulad sa nasa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2004|Palarong Olimpiko ng Atenas]] na ginanap noong 2004. Ang Olimpiyadang 2008 ay binubuo ng mga 28 palakasan, 302 kaganapan (165 kaganapang panlalaki, 127 kaganapang pambabae at 10 kagapang pinagsamang kasarian), isang kaganapan na humigit sa kabuuan kaysa sa nasa Atenas. Lahat-lahatang siyam na bagong kaganapan ay magaganap, kung saan kabilang ang dalawa mula sa bagong disiplina ng [[pamimisikleta]]ng [[BMX]]. Maglalaban ang mga kababaihan sa 3000 m harang pangkarera sa unang pagkakataon. Bukod pa rito, ang kaganapang maratong paglalangoy para sa mga kalalakihan at kababaihan, humigit sa layo ng 10 kilometro, ay madadagdagan sa disiplina ng [[paglalangoy]]. Ang mga kaganapang pangkuponan (kalalakihan at kababaihan) sa [[pingpong]] ay mapapalitan sa mga kaganapang dalawahan. Sa [[eskrima]], ang kababaihang kuponang oropel at kababaihang kuponang sabre ay mapapalitan sa kalalakihang kuponang oropel at kababaihang kuponang [[espadang pang-eskrima]].{{Ref_label|B|b|none}}<ref name=2008programme>{{cite news |url = http://olympic.org/uk/news/olympic_news/full_story_uk.asp?id=1797 |title = Beijing 2008: Games Programme Finalised |publisher = International Olympic Committee |date = 2006-04-27 |accessdate = 2006-05-10}}</ref><ref>[http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_1056.pdf Programme of the Games of the XXIX Olympiad, Beijing 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723070956/http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_1056.pdf |date=2011-07-23 }}, International Olympic Committee. Retrieved on 15 Mayo 2006.</ref> Ang [[Lupon sa Pagsasaayos ng Beijing]] ay nakapaglabas ng mga [[piktograma]] ng mga 35 disiplinang Olimpiko. Ang pangkat ng mga sagisag pampalakasan ay ipinangalan sa kagandahan ng karakter na pansagisag, dahil sa bawat pagkakahawig ng piktograma sa mga Tsinong [[sulat-sagisag]].<ref name="pictograms">{{cite news |url = http://en.beijing2008.com/37/34/article212033437.shtml |title = Pictograms of the Beijing 2008 Olympic Games unveiled |publisher = [[BOCOG]] |date = 2006-08-07 |accessdate = 2006-08-09 |archive-date = 2008-04-20 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080420182436/http://en.beijing2008.com/37/34/article212033437.shtml |url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080420182436/http://en.beijing2008.com/37/34/article212033437.shtml |date=2008-04-20 }}</ref> Ang mga sumusunod ay mga palakasan na magiging bahagi ng paligsahan ng mga Palarong ito. Ang bilang ng mga kaganapan sa bawat palakasan ay nakahimatong sa mga panaklong. {{Columns-list|colwidth=30em| *{{GamesSport|Aquatics|Format=d}} **{{GamesSport|Diving|Events=8|Image=No|Format=d}} **{{GamesSport|Swimming|Events=34|Image=No|Format=d}} **{{GamesSport|Synchronized swimming|Events=2|Image=No|Format=d}} **{{GamesSport|Water polo|Events=2|Image=No|Format=d}} *{{GamesSport|Archery|Events=4|Format=d}} *{{GamesSport|Athletics|Events=47|Format=d}} *{{GamesSport|Badminton|Events=5|Format=d}} *{{GamesSport|Baseball|Events=1|Format=d}} *{{GamesSport|Basketball|Events=2|Format=d}} *{{GamesSport|Boxing|Events=11|Format=d}} *{{GamesSport|Canoeing|Format=d}} **Slalom <small>(4)</small> **Sprint <small>(12)</small> *{{GamesSport|Cycling|Format=d}} **BMX <small>(2)</small> **Road <small>(4)</small> **Track <small>(10)</small> **Mountain bike <small>(2)</small> *{{GamesSport|Equestrian|Format=d}} **Dressage <small>(2)</small> **Eventing <small>(2)</small> **Jumping <small>(2)</small> *{{GamesSport|Fencing|Events=10|Format=d}} *{{GamesSport|Field hockey|Events=2|Format=d}} *{{GamesSport|Football|Events=2|Format=d}} *{{GamesSport|Gymnastics|Format=d}} **Artistic <small>(14)</small> **Rhythmic <small>(2)</small> **Trampoline <small>(2)</small> *{{GamesSport|Handball|Events=2|Format=d}} *{{GamesSport|Judo|Events=14|Format=d}} *{{GamesSport|Modern pentathlon|Events=2|Format=d}} *{{GamesSport|Rowing|Events=14|Format=d}} *{{GamesSport|Sailing|Events=11|Format=d}} *{{GamesSport|Shooting|Events=15|Format=d}} *{{GamesSport|Softball|Events=1|Format=d}} *{{GamesSport|Table tennis|Events=4|Format=d}} *{{GamesSport|Taekwondo|Events=8|Format=d}} *{{GamesSport|Tennis|Events=4|Format=d}} *{{GamesSport|Triathlon|Events=2|Format=d}} *{{GamesSport|Volleyball|Format=d}} **Beach volleyball <small>(2)</small> **Volleyball <small>(2)</small> *{{GamesSport|Weightlifting|Events=15|Format=d}} *{{GamesSport|Wrestling|Format=d}} **Freestyle <small>(11)</small> **Greco-Roman <small>(7)</small> }} == Kalendaryo == Sa sumusunod na kalendaryo para sa Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008, kumakatawan ang bawat bughaw na kahon sa isang kaganapang pampaglisahan, katulad ng pagkakataong maipakita ang mga inaasahang katangian, sa araw na iyon. Kumakatawan ang kahong dilaw sa mga araw kung kailan gaganapin ang kahuli-hulihang may paggagawad ng mga medalyang gantimpala para sa isang palaro. Isang panghuling kaganapan ang bawat punglong-tuldok sa loob ng mga kahong ito, na kumakatawan ang bawat bilang ng punlong-tuldok bawat kahon sa bilang ng mga huling kaganapang ititimpalak sa araw na iyon.<ref name="Calendar">{{cite web |url = http://en.beijing2008.cn/cptvenues/schedule |title = Talatakdaan ng Paligsahan ng Palarong Olimpiko |publisher = [[BOCOG]] |accessdate = 2007-07-05 |archive-date = 2014-08-19 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140819000350/http://en.beijing2008.cn/cptvenues/schedule/ |url-status = dead }}</ref> {{Kalendaryo Palarong Olimpiko 2008}} == Palaro == === Seremonya ng pagbubukas === {{main|Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008 seremonya ng pagbubukas}} [[File:Beijing Olympics 2008.jpg|thumb|Seremonya ng Pagbubukas.]] Ang seremonya ng pagbubukas ng Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008 ay ginanap sa [[Pambansang Istadyum ng Beijing]]. Nagsimula ito sa Ika-8&nbsp;ng gabi o 20:00 [[Pamantayang Oras ng Tsina]] ([[UTC+8]]) noong 8 Agosto 2008.<ref>{{cite web|url=http://www.tickets.beijing2008.cn/browse?category=8224&major_category=8224&game_type=olympic|title=Tickets Information - The official ticketing website of the BEIJING 2008 Olympic Games|access-date=2008-08-09|archive-date=2008-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20080916112348/http://www.tickets.beijing2008.cn/browse?category=8224&major_category=8224&game_type=olympic|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080916112348/http://www.tickets.beijing2008.cn/browse?category=8224&major_category=8224&game_type=olympic |date=2008-09-16 }}</ref><ref>[http://www.travelchinaguide.com/news/show.asp?nid=138 "Beijing Confirms the Opening Ceremony Time for 2008 Olympics"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080809233016/http://www.travelchinaguide.com/news/show.asp?nid=138 |date=2008-08-09 }}, Travel China Guide. Hinango noong 2 Agosto 2008</ref><ref>{{cite web|url=http://en.beijing2008.cn/ceremonies/n214508163.shtml|title=Opening Ceremony plan released|date=2008-08-06|publisher=Official website|accessdate=2008-08-08|archive-date=2013-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514004911/http://en.beijing2008.cn/ceremonies/n214508163.shtml|url-status=dead}}</ref> Ang [[8 (bilang)|bilang walo]] ay nauugnay sa kasaganaan at panibulos sa [[Mga bilang sa kulturang Tsino|kulturang Tsino]], at dito ito ay [[888|tatluhang walo]] para sa petsa ang isa ay timbaw para sa oras (malapit sa 08:08:08&nbsp;ng gabi).<ref name="Eight">{{cite web |url=http://afgen.com/china8.html |title=Ang Bilang na Walo at mga Tsino |accessdate=2007-04-22}}</ref> Ang seremonya ay kapwa-sumailalim sa direksiyon ni [[Zhang Yimou]], isang tagagawa ng pelikula at ang tagapangasiwa sa sayaw na si [[Zhang Jigang]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://en.beijing2008.cn/culture/ceremonies/n214143744.shtml |access-date=2008-08-27 |archive-date=2009-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090428200852/http://en.beijing2008.cn/culture/ceremonies/n214143744.shtml |url-status=dead }}</ref> Ipinakita ito ang mga gumanap ng humigit 15,000 tagapagtanghal, at binansagang "ang pinakakamangha-manghang Seremonya ng Pagbubukas ng Olimpiko na nilikha."<ref>[http://www.thrfeed.com/2008/07/olympics-openin.html Olympics opening ceremony to have 15,000 performers -- The Live Feed <!-- Bot generated title -->]</ref> Isang mayaman na pagtitipon ng mga lumang sining at kulturang Tsino na namamayani sa seremonya. Nagbukas ito na may pagpapalo ng mga tambol na [[Fou]] para sa pagbibilang ng oras. Kasunod, inilatag ang dambuhalang kalatas na naging sentro ng mga palabas. Ang opisyal na awit ng 2008 Olimpiko ay itinaghal nina [[Sarah Brightman]] ng [[United Kingdom|Mga Nagkakaisang Kaharian]] at [[Liu Huan]] ng [[Tsina]] at pinamagatang ''[[You and Me (tikhang awit)|Ikaw at Ako]]''.<ref>[http://www.reuters.com/article/topNews/idUST29313420080807 FACTBOX: Fears, foul-ups and triumphs at past Olympic openings<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang huling tumanggap sa pagpasa ng Olimpikong Sulo, ang dating Tsinong manlalaro ng [[himnastika]] na si [[Li Ning]] ay ang nagsindi ng [[kawang]], pagkatapos nakabitin sa hangin sa pamamagitan ng mga kawad at nakabuo ng ikot ng Pambansang Istadyum sa taas na bubong ng Istadyum sa hangin. Ang pagpasok na parada ng mga manlalarong mananaligsa ay naiiba mula sa mga nakaraang seremonya ng Olimpiko, na ang mga pambasang kuponan ay hindi pumasok sa ayos ng mga alpabeto ng mga punong-abalang bansa. Mula nang walang alpabeto ang Tsino, ang mga kuponan ay pumasok sa ayos (pinakamababa muna) batay sa bilang ng mga guhit ng panulat ng mga pagsasalin ng [[Tsinong karakter na panitik]]; ito ay karaniwang paraan ng [[kulasyon]] ukol sa wikang Tsino, tulad ng sistemang [[ayos ng panulat ng apelyido]]. Ang bunga, ang Awstralya (karaniwang isa sa mga unang kuponan na pumapasok sa istadyum) ay naging isa sa mga huling kuponan, na ang unang karakter na panitik ng pangalang Tsino ng Awstralya (澳大利亚) na may 16 na guhit. Ang nakaugaliang Olimpiko ay mauunang pumasok ang Gresya at nananatiling mahuhuli sa pagpasok ang punung-abalang bansa (Tsina). Ang seremonya ng pagbubukas ay pinuri ng mga manonood at mga tagamediyang pandaigdigan bilang kamangha-mangka at kaakit-akit.<ref>{{cite web|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5ibNAUAq-kZNOy3LmO9HAI2cN-smg|title=Press hails 'greatest ever' Olympic opening show|publisher=[[Agence France-Presse]]|date=2008-08-09|accessdate=2008-08-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080812004040/http://afp.google.com/article/ALeqM5ibNAUAq-kZNOy3LmO9HAI2cN-smg|archivedate=2008-08-12|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080812004040/http://afp.google.com/article/ALeqM5ibNAUAq-kZNOy3LmO9HAI2cN-smg |date=2008-08-12 }}</ref> Si Hein Verbruggen, tagapangulo ng Komisyon sa Pakikipagtulungan ng IOC para sa Ika-XXIX na limpiko, ay tinawag ang seremonya na "isang marangya, huwarang tagumpay.<ref>{{Cite web |title=Verbruggen: Opening Ceremony a grand success |url=http://en.beijing2008.cn/news/official/ioc/n214520633.shtml |access-date=2008-08-28 |archive-date=2009-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090428182913/http://en.beijing2008.cn/news/official/ioc/n214520633.shtml |url-status=dead }}</ref> Tinawag ng isang mulinsuri ng seremonya ng pagbubukas mula sa mga panig ng daigdig na "marangya at walang taglay na politika".<ref>[http://www.thrfeed.com/2008/08/olympics-review.html Olympics opening ceremony reviews -- The Live Feed <!-- Bot generated title -->]</ref> Ito ay inakala na ang mga tunay na paputok ay lubos na mapanganib sa pagkunan ng pelikula mula sa helikopter; na nabanggit, ang mga ibang kuha ng kamera ay lumikha upang ibahagi ang kunwaring kuhang panghimpapawid ng tagpo. Ang isa pang pagpapaganda sa pagpupunyagi ng Tsina para sa kadalisayan ng Palarong Tag-init ay ang paggamit ng isang batang babae na itinuring higit na magandang ipalabas upang ibigkas ang awit ng isa pang batang babae sa simula ng pagbubukas ng seremonya na may pinakmagatang [[Dalit para sa Inang-bayan]].<ref>[http://www.wopular.com/node/980390 Olympic opening uses girl's voice, not face]{{Dead link|date=Oktubre 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ang isa pang bahagi ng seremonya ay nagtatampok ng mga 56 na bata na may bitbit na malaking watawat ng Tsina, na 55 sa kanila ay nakasuot ng mga nakaugaliang kasuotan ng [[mga katutubo sa Tsina]]. Ang mga bata na nagsusuot ng mga kasuotang pangkatutubo ay inilarawan sa opisyal na programa bilang mga kasapi ng kanilang pangkat na pangkatutubo, subali't sa knabukasan inilahad na sila ay likas na [[Tsinong Han]].<ref>{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/olympics/2561979/Beijing-Olympics-Ethnic-children-exposed-as-fakes-in-opening-ceremony.html |title=Beijing Olympics: 'Ethnic' children exposed as fakes in opening ceremony - Telegraph |author=By Richard Spencer in Beijing Last Updated: 11:04AM BST 15 Agosto 2008 |accessdate=2008-08-25}}</ref> Humigit 100 higpuno, puno ng estado at puno ng pamahalaan gayundin ang mga 170 Ministro ng Palakasan na dumalo sa Palarong Olimpiko ng Beijing.<ref>[http://www.olympic.org/uk/news/olympic_news/full_story_uk.asp?id=2698 Magpupulong ang Pangulo ng IOC sa mga pinunong pandaigdig]</ref> Narito ang mga ilang tagpo ng Seremonya ng Pagbubukas ng Palarong Olimpiko ng Beijing 2008: <center><gallery> Image:2008 Summer Olympics Opening Ceremony 2.jpg|Mga paputok sa kalagitnaan ng Seremonya ng Pagbubukas Image:2008 Summer Olympics Opening Ceremony 3.jpg|Mga magagarang paputok sa Pambansang Istadyum Image:2008 Summer Olympics Opening Ceremony 5.jpg|Ang pagtatanghal ng mga kalalakihan Image:2008 Summer Olympics Opening Ceremony 6.jpg|Mga batang Tsino na may bitbit na watawat ng Tsina Image:2008 Summer Olympics Opening Ceremony 8.jpg|Ang pagtatanghal ng mga kababaihan Image:2008 Summer Olympics opening ceremony.jpg|Mga paputok sa Pambasang Istadyum habang nagtatanghal Image:2008 Summer Olympics Opening Ceremony 7.jpg|Isang batang lumilipad habang naglalaro ng saronggola Image:2008 Summer Olympics Opening Ceremony 9.jpg|Umiilaw ang kanilang mga kasuotan habang nagtatanghal Image:2008 Summer Olympics Opening Ceremony 10.jpg|Nakapagbuo ng replika ng Pugad ng Ibon Image:2008 Summer Olympics Opening Ceremony 13.jpg|Isang awstranawt na lumilipad Image:2008 Summer Olympics Opening Ceremony 4.jpg|Ang globo na may sumasayaw </gallery></center> === Seremonya ng pagtatapos === {{main|Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008 seremonya ng pagsasara}} Ang Seremonya ng Pagtatapos ng Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008 ay nagwawakas ng Palarong Beijing noong 24 Agosto 2008. Nagsimula ito sa ika-8&nbsp;ng gabi [[Pamantayang Oras ng Tsina]] ([[UTC+8]]), at ginanap sa [[Pambasang Istadyum ng Beijing]]. Ang Ceremonya ay kabilang ang paglipat ng Palaro mula Beijing sa [[Londres]]. Ipinasa ni [[Guo Jinlong]], Pununglungsod ng Beijing ang [[Mga sagisag ng Olimpiko#Watawat|watawat ng Olimipiko]] sa Pununglungsod ng Londres [[Boris Johnson]], kasunod ang palabas na inihanda ng [[Lupon sa Pagsasaayos ng Londres para sa Palarong Olimpiko]] (LOGOC).<ref>[http://www.wopular.com/node/1083247 Grand spectacle closes Beijing's Olympics]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Mga lumalahok na NOC === [[Talaksan:2008 Summer Olympic games countries.svg|thumb|left|250px|Mga lumalahok na bansa]] Sumunod ang Seremonya ng Pagbubukas noong 8 Agosto 2008, ang lahat maliban sa isa (Brunei) ng mga kasalukuyang 205 Pambansang Lupong Olimpiko (NOC)<ref>{{cite web |url=http://www.olympic.org/uk/organisation/noc/index_uk.asp |title=Mga Pambansang Lupon ng Olimpiko |publisher=Pandaigdigang Lupon ng Olimpiko |accessdate=2008-03-11}}</ref> ay lalahok. Ang [[Tsina sa Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008|Tsina]] at ang [[Estados Unidos sa Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008|Estados Unidos]] ay may pinakamalaking kuponan, na may bilang 639 at 595 sa kani-kanilang kuponan. Maraming bansa ay kumakatawan sa palaro sa pamamagitan ng isang manlalaro. Ang malalangoy mula sa [[Timog Aprika]] na si [[Natalie du Toit]], (limang beses na gintong medalista sa [[Palarong Paralimpiko sa Tag-init|Paralimpiko ng Atenas 2004]]), ay nakwalipika sa pakikipagpaligsahan sa Olimpikong Beijing, kung kaya nakagawa ng kasaysayan na maging unang [[Amputasyon|naputulan]] na makwalipika para sa Palarong Olimpiko mula kay [[Olivér Halassy]] noong 1936.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=/sport/2008/05/04/sbswim104.xml "Mga Pangarap nadala ni Natalie Du Toit sa Beijing"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080706000048/http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=%2Fsport%2F2008%2F05%2F04%2Fsbswim104.xml |date=2008-07-06 }}, ''The Telegraph'', 4 Mayo 2008</ref><ref>[http://sports.espn.go.com/oly/swimming/news/story?id=3379722 "Du Toit, na nawalan ng binti sa sakuna sa iskuter, ay lalangoy sa Palarong Beijing"], Reuters, 3 Mayo 2008</ref> Si [[Natalia Partyka]] (na ipinanganak na walang kanang bisig) ay lalaban sa Pingpong para sa [[Polonya]].<ref>{{cite web|url=http://www.london2012.com/blog/2008/06/18/natalia-paralympic-and-olympic-athlete.php|title=Natalia: Paralimpiko AT manlalarong Olimpiko|accessdate=2008-07-15|archiveurl=https://archive.today/20120906040512/http://www.london2012.com/about-us/our-vision/blog-archive/blog=natalia-paralympic-and-olympic-athlete/|archivedate=2012-09-06|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120906040512/www.london2012.com/blog/2008/06/18/natalia-paralympic-and-olympic-athlete.php |date=2012-09-06 }}</ref> [[Talaksan:Flag of Chinese Taipei for Olympic games.svg|215px|thumb|border|right|TPE]] Tulad sa mga dating palaro mula 1984, ang mga manlalaro mula sa [[Republika ng Tsina]] ([[Taiwan|Taywan]]) ay nakikipagpaligsahan sa Olimpiko bilang ''[[Tsinong Taipei]]'' (TPE)<ref>[http://en.olympic.cn/china_oly/history/2004-03-27/121827.html "Ang Pagbabalik sa Tungkulin sa Kilusang Olimpiko"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902174729/http://en.olympic.cn/china_oly/history/2004-03-27/121827.html |date=2017-09-02 }}, Lupong Olimpiko ng Tsina, 27 Marso 2004</ref> sa ilalim ng "Olimpikong watawat ng Tsinong Taipei" at paggamit ng Awit ng Pambansang Palwis bilang kanilang opisyal na awit. Ang paglalahok ng Taywan ay nagkaroon ng pagdududa dahil sa mga di-pagkakaunawaan sa mga designasyon ng kuponan sa wikang Tsino, at mga alintana na ang Taywan ay magmamartsa sa Seremonya ng Pagbubukas sa kasunod na Tanging Administratibo ng Rehiyon ng Hong Kong.<ref>[http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,24123163-5013406,00.html "Taiwan clears Games hurdle"] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120526213717/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,24123163-5013406,00.html|date=2012-05-26}}, ''[[The Australian]]'', 4 Agosto 2008</ref> Ang mga tagasuporta na nasa loob at labas ng lugar na pinagdadausan ay hindi pinapahintulutang ilatag ang [[watawat ng Republika ng Tsina]].<ref>[https://web.archive.org/web/20121011142121/http://www.iht.com/articles/ap/2008/08/12/asia/AS-OLY-Taiwan-China.php "Taiwanese plan to skirt Olympics flag ban"], ''[[International Herald Tribune]] - Asia-Pacific'', 12 Agosto 2008</ref> Nasa ibaba ang isang tala ng lahat ng mga lumalahok na NOC (ang bilang ng mga mananaligsa sa bawat delegasyon ay nakadetalye sa mga saklong): {{Mga NOC sa Palarong Olimpiko 2008}} ==== Mga pagbabago sa paglalahok ==== Ang [[Kapuluang Marshall]] at [[Tuvalu]] ay nakatipak ng kalagayan ng Pambansang Lupong Olimpiko sa 2006 at 2007.<ref name="ONOC">{{cite news| title = Sumali ang Kapuluang Marsiyal sa Pamilyang Olimpiko| url = http://www.oceaniasport.com/onoc/index.cgi?det=1&intArticleID=331&sID=12| publisher = [[ONOC]]| date = 2006-02-10| accessdate = 2006-12-17| archive-date = 2006-11-01| archive-url = https://web.archive.org/web/20061101071022/http://www.oceaniasport.com/onoc/index.cgi?det=1&intArticleID=331&sID=12| url-status = dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061101071022/http://www.oceaniasport.com/onoc/index.cgi?det=1&intArticleID=331&sID=12 |date=2006-11-01 }}</ref><ref name="Tuvalu">{{cite news| title = Robert Meets IOC President| url = http://www.oceaniasport.com/tuvalu/| publisher = [[ONOC]]| date = 2005-04-02| accessdate = 2006-12-17| archive-date = 2005-10-18| archive-url = https://web.archive.org/web/20051018032511/http://www.oceaniasport.com/tuvalu/| url-status = dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051018032511/http://www.oceaniasport.com/tuvalu/ |date=2005-10-18 }}</ref><ref name="New NOCs accepted">{{cite news |url=http://www.olympic.org/uk/news/olympic_news/full_story_uk.asp?id=2237 |title=Two new National Olympic Committees on board! |publisher=[[Pandaigdigang Lupon ng Olimpiko]] |date=2007-07-06 |accessdate=2007-07-08}}</ref> Ang mga bansang [[Serbya]] at [[Montenegro]], na lumahok sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2004|Palarong Olimpiko ng Atenas 2004]] nang sama-sama bilang [[Serbya at Montenegro]], ay maglalaban na nag hiwalay. Tinanggap ang Lupong Olimpiko ng Montenegro bilang bagong Pambansang Lupong Olimpiko noong 2007.<ref name="New NOCs accepted" /> Ipinangako ng IOC na kilalanin ang bagong malayang Republika ng [[Kosovo]], nguni't hindi muna makipagpaligsahan sa Olimpiko sa panahong ito.<ref>{{cite news|title=Kikilalanin ng IOC ang Kosovo|publisher=News24|date=2008-02-17|url=http://www.news24.com/News24/Sport/More_Sport/0,,2-9-32_2272369,00.html|accessdate=2008-02-17|archive-date=2008-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080218125836/http://www.news24.com/News24/Sport/More_Sport/0,,2-9-32_2272369,00.html|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080218125836/http://www.news24.com/News24/Sport/More_Sport/0,,2-9-32_2272369,00.html |date=2008-02-18 }}</ref> Nagpulong ang [[Hilagang Korea]] at [[Timog Korea]] upang talakayin ang anumang bagay ng maaaring magpadala ng nagkaisanmg kuponan sa Olimpiko 2008,<ref name="Korea1">{{cite news | title = Koreas 'to unify Olympics teams'| url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/4396170.stm| publisher =[[BBC]] | date = 2006-05-14 | accessdate = 2006-12-17 }}</ref><ref name="Korea2">{{cite news | title = Two Koreas Make Progress in Creation of Unified Team| url = http://www.olympic.org/uk/news/olympic_news/full_story_uk.asp?id=1893| publisher =[[Pandaigdigang Lupong Olimpiko]] | date = 2006-09-05 | accessdate = 2006-09-10 }}</ref> subali't nabigo ang panukala nang dahil sa mga di-pagkakaunawaan sa pagitan ng dalawang NOC sa proporsyon ng mga manlalaro mula sa mga dalawang bansa sa loob ng kuponan.<ref>{{cite news |title=Koreas fail to agree on fielding joint team for Beijing Olympics |url=http://sports.yahoo.com/olympics/news?slug=ap-koreas-unifiedteam&prov=ap&type=lgns |publisher=[[Associated Press|AP]] |date=2007-02-13 |accessdate=2007-02-28 |archive-date=2016-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160924003051/http://sports.yahoo.com/olympics/news/?slug=ap-koreas-unifiedteam&prov=ap&type=lgns |url-status=dead }}</ref> Ang [[Brunei|Brunay]] ay dapat bahagi ng Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008. Subali't, sila'y hindi pinayagang lumahok noong Agosto 8, na nabigong magpatala ng isa sa mga manlalaro.<ref>{{cite news | title = Tinanggal ang Brunei Darussalam saPalarong Olimpiko ng Beijing | publisher = [[Xinhua]] | date = 2008-08-08 | url = http://www.china.org.cn/olympics/news/2008-08/08/content_16167337.htm | accessdate = 2008-08-08}}</ref> Si [[Emmanuelle Moreau]], tagapagsalita ng IOC, ay nagpahayag na, "ito ay malaking kahihiyan at nakakalungkot nang lubos ukol sa mga manlalaro na matalo dahil sa pasiya ng kanilang kuponan na sila'y magpatala. Sinubukan muli ng IOC para sa kanila hanggang sa huling sandali, tanghalian ng Biyernes <nowiki>[</nowiki>8 Agosto 2008, ang araw ng opisyal na pagbubukas], na sila'y kinakailangang magpatala, nguni't hindi nagpakita." <ref>[http://www.reuters.com/article/GCA-Olympics/idUSPEK32791920080808 Brunei hindi isinali sa Palarong Beijing]</ref> Ipinahayang [[Georgia (bansa)|Giyorgya]] noong 9 Agosto 2008 na ito ay kung tutuusing pag-aatras mula sa Palarong Olimpiko ng Beijing dahil sa [[Digmaan sa Timog Osetya 2008|biglaang kaguluhang pangmilitar sa Timog Osetya]].<ref>{{cite web |url=http://www.news24.com/News24/Sport/Olympics2008/0,,2-9-2370_2372929,00.html |title=24.com - Olympics 2008 - Georgia poised to leave Beijing |date=2008-08-09 |accessdate=2008-08-25 |archive-date=2008-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080825021441/http://www.news24.com/News24/Sport/Olympics2008/0%2C%2C2-9-2370_2372929%2C00.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080825021441/http://www.news24.com/News24/Sport/Olympics2008/0%2C%2C2-9-2370_2372929%2C00.html |date=2008-08-25 }}</ref> === Tala ng bilang ng medalya === {{main|Talaan ng mga medalya sa Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008}} Ang pagraranggo sa talahanayang ito ay nakabatay sa kabatiran na inilaan ng [[Pandaigdigang Lupon ng Olimpiko]]. Ang uring pagraranggo batay sa bilang ng mga gintong medalya ang isang bansa ay nakaipon (sa kontekstong ito ang isang bansa ay isang entidad na kumakatawan ng [[Pambansang Lupon ng Olimpiko]]). Ang bilang ng mga pilak na medalya ay nalilimi bilang kasunod at pagkatapos ang bilang ng mga tansong medalya. Kung, pagkatapos sa nasa itaas, ang mga bansa ay nananatiling pumapatas, ang magkatulad na pagraranggo ay binibigay at nakatala nang alpabetikal ng bansang-kodigo ng IOC. Sa karagdagan, ang mga pumapatas para sa pangatlo sa [[:en:Swimming at the 2008 Summer Olympics - Men's 100 metre backstroke|100 m himbalangay panlalaki]] at [[:en:Swimming at the 2008 Summer Olympics - Men's 100 metre freestyle|100 m malayang-estilo panlalaki]] ay nangangahulugan na dalawang tansong medalya ay igagawad para sa mga kaganapang iyon.<ref name="tie">{{cite press release|title=GINTO: X2 PARA SA E.U.|publisher=[[The Globe and Mail]]|date=2008-08-12|url=http://www.theglobeandmail.com/servlet/story/LAC.20080812.GOLDUS12/TPStory/Sports|accessdate=2008-08-12|quote=Arkady Vyatchanin ng Rusya at Hayden Stoeckel ng Awstralya ay nakapatas sa tanso.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080817100654/http://www.theglobeandmail.com/servlet/story/LAC.20080812.GOLDUS12/TPStory/Sports|archivedate=2008-08-17|url-status=live}}</ref> Kaya, ang kabuuang bilang ng mga tansong medalya ay humigit kaysa sa kabuuang bilang ng ginto at pilak na medalya. {{legend2|#ccf|Punung-abalang bansa (Tsina)|border=solid 1px #AAAAAA}} <div align="center"> {| {{RankedMedalTableOlimpiko|wikitable sortable}} |-bgcolor=ccccff | 1 ||align=left| {{flagIOCteam|CHN|Tag-init 2008}} || 51 || 21 || 28 || 100 |- | 2 ||align=left| {{flagIOCteam|USA|Tag-init 2008}} || 36 || 38 || 36 || 110 |- | 3 ||align=left| {{flagIOCteam|RUS|Tag-init 2008}} || 23 || 21 || 28 || 72 |- | 4 ||align=left| {{flagIOCteam|GBR|Tag-init 2008}} || 19 || 13 || 15 || 47 |- | 5 ||align=left| {{flagIOCteam|GER|Tag-init 2008}} || 16 || 10 || 15 || 41 |- | 6 ||align=left| {{flagIOCteam|AUS|Tag-init 2008}} || 14 || 15 || 17 || 46 |- | 7 ||align=left| {{flagIOCteam|KOR|Tag-init 2008}} || 13 || 10 || 8 || 31 |- | 8 ||align=left| {{flagIOCteam|JPN|Tag-init 2008}} || 9 || 6 || 10 || 25 |- | 9 ||align=left| {{flagIOCteam|ITA|Tag-init 2008}} || 8 || 10 || 10 || 28 |- | 10 ||align=left| {{flagIOCteam|FRA|Tag-init 2008}} || 7 || 16 || 17 || 40 |- | 11 ||align=left| {{flagIOCteam|UKR|Tag-init 2008}} || 7 || 5 || 15 || 27<!--exclusive of the stripped medal of Lyudmila Blonska--> |- | 12 ||align=left| {{flagIOCteam|NED|Tag-init 2008}} || 7 || 5 || 4 || 16 |- | 13 ||align=left| {{flagIOCteam|JAM|Tag-init 2008}} || 6 || 3 || 2 || 11 |- | 14 ||align=left| {{flagIOCteam|ESP|Tag-init 2008}} || 5 || 10 || 3 || 18 |- | 15 ||align=left| {{flagIOCteam|KEN|Tag-init 2008}} || 5 || 5 || 4 || 14 |- | 16 ||align=left| {{flagIOCteam|BLR|Tag-init 2008}} || 4 || 5 || 10 || 19 |- | 17 ||align=left| {{flagIOCteam|ROU|Tag-init 2008}} || 4 || 1 || 3 || 8 |- | 18 ||align=left| {{flagIOCteam|ETH|Tag-init 2008}} || 4 || 1 || 2 || 7 |- | 19 ||align=left| {{flagIOCteam|CAN|Tag-init 2008}} || 3 || 9 || 6 || 18 |- | 20 ||align=left| {{flagIOCteam|POL|Tag-init 2008}} || 3 || 6 || 1 || 10 |- | 21 ||align=left| {{flagIOCteam|NOR|Tag-init 2008}} || 3 || 5 || 2 || 10 |- | 21 ||align=left| {{flagIOCteam|HUN|Tag-init 2008}} || 3 || 5 || 2 || 10 |- | 23 ||align=left| {{flagIOCteam|BRA|Tag-init 2008}} || 3 || 4 || 8 || 15 |- | 24 ||align=left| {{flagIOCteam|CZE|Tag-init 2008}} || 3 || 3 || 0 || 6 |- | 25 ||align=left| {{flagIOCteam|SVK|Tag-init 2008}} || 3 || 2 || 1 || 6 |- | 26 ||align=left| {{flagIOCteam|NZL|Tag-init 2008}} || 3 || 1 || 5 || 9 |- | 27 ||align=left| {{flagIOCteam|GEO|Tag-init 2008}} || 3 || 0 || 3 || 6 |- | 28 ||align=left| {{flagIOCteam|CUB|Tag-init 2008}} || 2 || 11 || 11 || 24 |- | 29 ||align=left| {{flagIOCteam|KAZ|Tag-init 2008}} || 2 || 4 || 7 || 13 |- | 30 ||align=left| {{flagIOCteam|DEN|Tag-init 2008}} || 2 || 2 || 3 || 7 |- | 31 ||align=left| {{flagIOCteam|MGL|Tag-init 2008}} || 2 || 2 || 0 || 4 |- | 31 ||align=left| {{flagIOCteam|THA|Tag-init 2008}} || 2 || 2 || 0 || 4 |- | 33 ||align=left| {{flagIOCteam|PRK|Tag-init 2008}} || 2 || 1 || 3 || 6<!--exclusive of the two stripped medals of Kim Jong Su--> |- | 34 ||align=left| {{flagIOCteam|ARG|Tag-init 2008}} || 2 || 0 || 4 || 6 |- | 34 ||align=left| {{flagIOCteam|SUI|Tag-init 2008}} || 2 || 0 || 4 || 6 |- | 36 ||align=left| {{flagIOCteam|MEX|Tag-init 2008}} || 2 || 0 || 2 || 4 |- | 37 ||align=left| {{flagIOCteam|TUR|Tag-init 2008}} || 1 || 4 || 3 || 8 |- | 38 ||align=left| {{flagIOCteam|ZIM|Tag-init 2008}} || 1 || 3 || 0 || 4 |- | 39 ||align=left| {{flagIOCteam|AZE|Tag-init 2008}} || 1 || 2 || 4 || 7 |- | 40 ||align=left| {{flagIOCteam|UZB|Tag-init 2008}} || 1 || 2 || 3 || 6 |- | 41 ||align=left| {{flagIOCteam|SLO|Tag-init 2008}} || 1 || 2 || 2 || 5 |- | 42 ||align=left| {{flagIOCteam|BUL|Tag-init 2008}} || 1 || 1 || 3 || 5 |- | 42 ||align=left| {{flagIOCteam|INA|Tag-init 2008}} || 1 || 1 || 3 || 5 |- | 44 ||align=left| {{flagIOCteam|FIN|Tag-init 2008}} || 1 || 1 || 2 || 4 |- | 45 ||align=left| {{flagIOCteam|LAT|Tag-init 2008}} || 1 || 1 || 1 || 3 |- | 46 ||align=left| {{flagIOCteam|BEL|Tag-init 2008}} || 1 || 1 || 0 || 2 |- | 46 ||align=left| {{flagIOCteam|DOM|Tag-init 2008}} || 1 || 1 || 0 || 2 |- | 46 ||align=left| {{flagIOCteam|EST|Tag-init 2008}} || 1 || 1 || 0 || 2 |- | 46 ||align=left| {{flagIOCteam|POR|Tag-init 2008}} || 1 || 1 || 0 || 2 |- | 50 ||align=left| {{flagIOCteam|IND|Tag-init 2008}} || 1 || 0 || 2 || 3 |- | 51 ||align=left| {{flagIOCteam|IRI|Tag-init 2008}} || 1 || 0 || 1 || 2 |- | 52 ||align=left| {{flagIOCteam|BRN|Tag-init 2008}} || 1 || 0 || 0 || 1 |- | 52 ||align=left| {{flagIOCteam|CMR|Tag-init 2008}} || 1 || 0 || 0 || 1 |- | 52 ||align=left| {{flagIOCteam|PAN|Tag-init 2008}} || 1 || 0 || 0 || 1 |- | 52 ||align=left| {{flagIOCteam|TUN|Tag-init 2008}} || 1 || 0 || 0 || 1 |- | 56 ||align=left| {{flagIOCteam|SWE|Tag-init 2008}} || 0 || 4 || 1 || 5<!--exclusive of the stripped medal of Ara Abrahamian--> |- | 57 ||align=left| {{flagIOCteam|CRO|Tag-init 2008}} || 0 || 2 || 3 || 5 |- | 57 ||align=left| {{flagIOCteam|LTU|Tag-init 2008}} || 0 || 2 || 3 || 5 |- | 59 ||align=left| {{flagIOCteam|GRE|Tag-init 2008}} || 0 || 2 || 2 || 4 |- | 60 ||align=left| {{flagIOCteam|TRI|Tag-init 2008}} || 0 || 2 || 0 || 2 |- | 61 ||align=left| {{flagIOCteam|NGR|Tag-init 2008}} || 0 || 1 || 3 || 4 |- | 62 ||align=left| {{flagIOCteam|AUT|Tag-init 2008}} || 0 || 1 || 2 || 3 |- | 62 ||align=left| {{flagIOCteam|IRL|Tag-init 2008}} || 0 || 1 || 2 || 3 |- | 62 ||align=left| {{flagIOCteam|SRB|Tag-init 2008}} || 0 || 1 || 2 || 3 |- | 65 ||align=left| {{flagIOCteam|ALG|Tag-init 2008}} || 0 || 1 || 1 || 2 |- | 65 ||align=left| {{flagIOCteam|BAH|Tag-init 2008}} || 0 || 1 || 1 || 2 |- | 65 ||align=left| {{flagIOCteam|KGZ|Tag-init 2008}} || 0 || 1 || 1 || 2 |- | 65 ||align=left| {{flagIOCteam|COL|Tag-init 2008}} || 0 || 1 || 1 || 2 |- | 65 ||align=left| {{flagIOCteam|MAR|Tag-init 2008}} || 0 || 1 || 1 || 2 |- | 65 ||align=left| {{flagIOCteam|TJK|Tag-init 2008}} || 0 || 1 || 1 || 2 |- | 71 ||align=left| {{flagIOCteam|VIE|Tag-init 2008}} || 0 || 1 || 0 || 1 |- | 71 ||align=left| {{flagIOCteam|ECU|Tag-init 2008}} || 0 || 1 || 0 || 1 |- | 71 ||align=left| {{flagIOCteam|ISL|Tag-init 2008}} || 0 || 1 || 0 || 1 |- | 71 ||align=left| {{flagIOCteam|MAS|Tag-init 2008}} || 0 || 1 || 0 || 1 |- | 71 ||align=left| {{flagIOCteam|RSA|Tag-init 2008}} || 0 || 1 || 0 || 1 |- | 71 ||align=left| {{flagIOCteam|CHI|Tag-init 2008}} || 0 || 1 || 0 || 1 |- | 71 ||align=left| {{flagIOCteam|SIN|Tag-init 2008}} || 0 || 1 || 0 || 1 |- | 71 ||align=left| {{flagIOCteam|SUD|Tag-init 2008}} || 0 || 1 || 0 || 1 |- | 79 ||align=left| {{flagIOCteam|ARM|Tag-init 2008}} || 0 || 0 || 6 || 6 |- | 80 ||align=left| {{flagIOCteam|TPE|Tag-init 2008}} || 0 || 0 || 4 || 4 |- | 81 ||align=left| {{flagIOCteam|AFG|Tag-init 2008}} || 0 || 0 || 1 || 1 |- | 81 ||align=left| {{flagIOCteam|VEN|Tag-init 2008}} || 0 || 0 || 1 || 1 |- | 81 ||align=left| {{flagIOCteam|EGY|Tag-init 2008}} || 0 || 0 || 1 || 1 |- | 81 ||align=left| {{flagIOCteam|ISR|Tag-init 2008}} || 0 || 0 || 1 || 1 |- | 81 ||align=left| {{flagIOCteam|MDA|Tag-init 2008}} || 0 || 0 || 1 || 1 |- | 81 ||align=left| {{flagIOCteam|MRI|Tag-init 2008}} || 0 || 0 || 1 || 1 |- | 81 ||align=left| {{flagIOCteam|TOG|Tag-init 2008}} || 0 || 0 || 1 || 1 |- class="sortbottom" !colspan=2| Lahat-lahat || 302 || 303 || 353 || 958 |} </div> == Mga alintana at kontrobersiya == [[Talaksan:Human Rights Abuse Cannot Co-exist with Beijing Olympics.jpg|thumb|right|350px|Ang palwis na may nakasulat: "Ang Pag-aalipusta sa Karapatang Pantao Ay Hindi Magkakatulad na Mangyari sa Olimpikong Beijing", ay nakunan ng larawan sa panahon ng pagbubukas ng kaganapang [[Pagpasa ng Sulo ng Karapatang Pantao]].]] :''Punong lathalain: [[Kritismo ng Paralong Olimpiko sa Tag-init 2008]]'' Ang pagkakaiba-iba ng mga alintana sa palaro ay nakapaghiwatig ng iba't ibang entidad; kabilang ang mga paratang na nilabag ng Tsina ang [[Pag-alok ng Olimpikong Beijing 2008|pangakong]] ito upang payagang biksan ang paglapit ng mediya.<ref>[http://www.nytimes.com/2008/07/09/sports/olympics/09beijing.html?ref=olympics Two Concerns for Olympics - Air and Access - NYTimes.com]</ref> iba't ibang paratang na paglabag sa karapatang pantao.<ref>{{cite news |url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3545274,00.html|title=Protestors Rally in Europe on Eve of China Olympics|date=2008-08-07 |publisher=Deutsche Welle|accessdate=2008-08-09}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.canada.com/calgaryherald/news/theeditorialpage/story.html?id=c06e4f24-ea77-467c-960e-abc94721e094|title=China's un-Olympic human rights record|publisher=Calgary Herald|date=2008-08-09|accessdate=2008-08-09}}</ref><ref>{{cite news|url=http://canadianpress.google.com/article/ALeqM5iM4HoqRxdb5TWSCC16uQuHn2_q7g|title=Canadian protests over China's human-rights record continue prior to Games|date=2008-08-08|publisher=Haaretz|accessdate=2008-08-09}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[polusyon sa hangin]] sa lungsod ng Beijing at ang mga kalapit na lugar nito,<ref>{{cite web|url=http://www.chinadaily.com.cn/olympics/2008-08/07/content_6912755.htm|title=Ji Xinpeng: Beijing welcomes you with its blue sky|accessdate=2008-08-08|work=China Daily|date=2008-08-07}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.yomiuri.co.jp/dy/world/20080727dy01.htm|title=Beijing failing to clear the air|date=2008-07-27|publisher=The Daily Yomiuri|accessdate=2008-08-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080803022637/http://www.yomiuri.co.jp/dy/world/20080727dy01.htm|archivedate=2008-08-03|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080803022637/http://www.yomiuri.co.jp/dy/world/20080727dy01.htm |date=2008-08-03 }}</ref> iniluhog na [[Olimpikong boykoteo|boykoteo]],<ref>{{cite web|last=Kosyrev|first=Dmitry |url=http://en.rian.ru/analysis/20080806/115849259.html|title=Beijing Olympics as a diplomatic convention|accessdate=2008-08-09|work=RIA Novosti|date=2008-08-06}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/1009630.html|first=Saul|last=Newman|title=Why Grandpa boycotted the Olympics|date=|publisher=Haaretz|accessdate=2008-08-09|archive-date=2008-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20080814031036/http://www.haaretz.com/hasen/spages/1009630.html|url-status=dead}}</ref> mga babala na may anumang bagay ng maaaring mangyari na magpupunterya ng mga pangkat terorista ang Olimpikong Beijing<ref>[https://archive.today/20120526202130/www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20080425.wolyminterpol0425/BNStory/International/?page=rss&id=RTGAM.20080425.wolyminterpol0425 ''Interpol says Olympic terror attack 'real possibility'.'' The Globe and Mail. Accessed: 25 Abril 2008]</ref> nabigong [[2008 pagdaluhong ng Xinjiang|tangkang sabotahe]], nang binit na marahas na pag-aantala mula sa mga magpoprotestang maka-Tibet.<ref name="interpol">[http://uk.eurosport.yahoo.com/25042008/3/interpol-chief-warns-olympic-terror-threat.html ''Interpol chief warns of Olympic terror threat''. Yahoo! Eurosport UK. Accessed: 8 Agosto 2008]</ref> mga kabilaning kalayaan sa relihiyon<ref>{{cite web|url=http://www.voanews.com/english/2008-08-10-voa26.cfm|title=Bush Olympic Visit Highlights Religion in China|date=2008-08-10|publisher=Voice of America|first=Mike|last=O'Sullivan|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080812202904/http://www.voanews.com/english/2008-08-10-voa26.cfm|archivedate=2008-08-12|access-date=2008-08-17|url-status=live}}</ref> ang pagbabawal ng mga katutubong Tibet sa pagtatrabaho sa Beijing ukol sa laon ng palaro,<ref>[http://seattletimes.nwsource.com/html/nationworld/2008087495_olystrict02.html ''Seattle Times'' article]</ref> mga puna ng mga patakaran ng may elektronikong pagmamasid nang sapilitan ng mga otel na minamay-ari nang pandaigdigan,<ref>{{Cite web |title=AFP: China plans to spy on Olympic hotel guests: US senator |url=http://afp.google.com/article/ALeqM5gAkDaSkHWHboscdhQZwdRBt6hZnw |access-date=2008-08-05 |archive-date=2008-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080805134246/http://afp.google.com/article/ALeqM5gAkDaSkHWHboscdhQZwdRBt6hZnw |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080805134246/http://afp.google.com/article/ALeqM5gAkDaSkHWHboscdhQZwdRBt6hZnw |date=2008-08-05 }}</ref><ref>[http://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-fg-olyspy30-2008jul30,0,5823677.story Sen. Brownback says China monitoring Internet access in hotels - Los Angeles Times]</ref><ref>{{Cite web |title=The Associated Press: Senator: China spying on Internet use in hotels |url=http://ap.google.com/article/ALeqM5jiZadkVJSv7CQ7lHqBOIlkTqVmzgD927QP880 |access-date=2008-08-17 |archive-date=2008-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080826111343/http://ap.google.com/article/ALeqM5jiZadkVJSv7CQ7lHqBOIlkTqVmzgD927QP880 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080826111343/http://ap.google.com/article/ALeqM5jiZadkVJSv7CQ7lHqBOIlkTqVmzgD927QP880 |date=2008-08-26 }}</ref> pag-aalis ng mga naninirahan,<ref>{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/02/19/AR2008021901612.html|title=China Defends Relocation Policy|first=Maureen|last=Fan|work=[[The Washington Post]]|publisher =[[The Washington Post Company]]|date=2008-02-20|accessdate=2008-08-09|author2=Jie, Zhang}}</ref> kamalasan sa tiket,<ref>{{cite news |url=http://www.theage.com.au/news/web/british-fraud-ran-beijing-ticket-scam/2008/08/06/1217702097417.html|title=British fraud ran Beijing ticket scam|date=2008-08-06|publisher=theage.com.au |accessdate=2008-07-12}}</ref> pananakit sa mga dayuhang mamahayag,<ref name="The Washington Post">{{cite web|url=http://voices.washingtonpost.com/livecoverage/2008/08/protest_zone_iii_purple_bamboo.html|title=After Friend Disappears, Ji Sizun Confronts Police and is Detained Himself|publisher=The Washington Post|date=2008-08-12|accessdate=2008-08-16|archive-date=2012-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20120112115101/http://voices.washingtonpost.com/livecoverage/2008/08/protest_zone_iii_purple_bamboo.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news | first= | last= | author2= | title=Chinese police rough up British TV crew at Olympics | date=2008-08-13 | publisher=[[Google News]] | url=http://afp.google.com/article/ALeqM5irvrCdaocfBP2v4d714WFuK3cyZA | work=Associated Press | pages= | accessdate=2008-08-17 | language= | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080903002632/http://afp.google.com/article/ALeqM5irvrCdaocfBP2v4d714WFuK3cyZA | archivedate=2008-09-03 | url-status=live }}</ref> mga hindi matiyak na [[lugar na protesta]],<ref>{{cite news | author= Jill Drew | author2= Ariana Eunjung Cha | title=No Permits, No Protests In Beijing's Special 'Pens' | date=2008-08-15 | publisher=[[The Washington Post]] | url =http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/14/AR2008081403420.html?hpid=topnews | work = | pages = | accessdate = 2008-08-16 | language = }}</ref> gayundin ang mga paratang panggigipit, pagkulong sa bahay, mga [[sapilitang pagkawala]], pagbibilanggo, at pagpapahirap sa mga tumututol at mga aplikanteng pagpoprotesta.<ref name="The Washington Post"/><ref>[https://archive.today/20120919123757/www.time.com/time/specials/2007/time100/article/0,28804,1595326_1615754_1616169,00.html/ "Zeng Jinyan - The TIME 100," TIME Magazine, 14 Mayo 2007]</ref><ref>[http://observers.france24.com/en/content/blogger_put_prison_criticising_olympic_games "Blogger put in prison for criticizing the Olympic Games" The Observers by France, 15 Agosto 2008]</ref><ref>[http://english.pravda.ru/news/world/29-03-2006/78007-China-0/ "Chinese rights activist Zeng Jinyan disappears" International Herald Tribune, 9 Agosto 2008]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rsf.org/article.php3?id_article=28185|title=Blogger put under house arrest to prevent him going to Beijing|work=Reporters Without Borders|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080818151540/http://www.rsf.org/article.php3?id_article=28185|archivedate=2008-08-18|access-date=2008-08-17|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hrw.org/english/docs/2008/08/12/china19601.htm|title=Police Detain Would-Be Olympic Protesters|date=2008-08-13|work=Human Rights Watch|accessdate=2008-08-16}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.praguepost.com/articles/2008/08/06/censored.php|title=Censored!|author=Dáša Van Der Horst|publisher=The Prague Post|date=2008-08-06|access-date=2008-08-17|archive-date=2008-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080818125458/http://www.praguepost.com/articles/2008/08/06/censored.php|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080818125458/http://www.praguepost.com/articles/2008/08/06/censored.php |date=2008-08-18 }}</ref> Sa karagdagan, ang mga tagapaglunsad ng [[Pandaigdigang Kilusan para sa Kalayaan ng Tibet|kalayaan ng Tibet]] ay nakapagpakita ng pag-aalimura at nagpoprotesta ng palaro,<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7550802.stm |title=Protest attempt at Olympic event|date= |publisher=[[BBC News]]|accessdate=2008-08-09}}</ref> ang mga aktibista sa mga [[karapatang pantao]] na mapamuna sa katauhan ng Tsina sa [[salungatang Darfur]] ay nakahanap ng pagbabago sa patakaran,<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7503428.stm? |title=China 'is fuelling war in Darfur' |date= |publisher=[[BBC News]] |accessdate=2008-07-12}}</ref> at mga tagapamagitang Kristiyano ay nakapagpahiwatig ng mga alintana tungkol sa pang-aapi ng [[mga Kristiyano sa Tsina]]<ref>{{cite web|title=Persecution of Protestant Christians in the approach to the Beijing 2008 Olympic Games|date=2008-01-06|publisher=[[Solidaridad ng Kristiyanong Pandaigdig]]|url=http://dynamic.csw.org.uk/article.asp?t=report&id=95&rnd=0.5403711|accessdate=2008-08-17}}</ref> {{-}} == Talaan == {{ChineseText}} <div class="references-small"> <ol type="a"> <li>{{Note_label|A|a|none}}Inuugnay ang bilang na [[8 (bilang)|8]] sa kasaganahan at pagtitiwala sa sarili sa [[Kalinangang Tsino]].<ref name="Eight"/></li> <li>{{Note_label|B|b|none}}Muling masasama sa programang eskrima (''fencing'') ang anim na mga kaganapang pang-isahan at kaganapang may apat na koponan, bagaman magiging ibang pagtatakda ang mga kaganapang pang-koponan kung ikukumpara sa ginanap noong 2004. Hinihiling sa patakaran ng [[Pandaigdigang Pederasyon ng Eskrima]] (''[[Fédération Internationale d'Escrime]]''), hinggil at para sa mga ebentong hindi ginawa sa mga nakaraang mga Laro, na makatanggap ang mga ito ng pagpiling awtomatiko at maging para sa kahit-na-isang kaganapang pang-isahang koponan sa isang sandatang na hahawakan. Isinagawa ang botohan upang mapag-alaman ang ikaapat na kaganapan. Noong 2004, ginanap ang kaganapang may tatlong koponan ng mga kalalakihan at ang [[espada (eskrima)|espada]] ([[wikang Ingles|Ingles]]: ''épée'', mula sa wikang Pranses para sa espada) ng mga kababaihan. Kung gayon, sa 2008, awtomatikong napili ang [[plorete]] ([[wikang Ingles|Ingles]]: ''foil'') at [[sable]] (Ingles: ''sabre'') ng mga kababaihan at ang espada ng mga kalalakihan. Napili ang sable ng mga kalalakihan sa ibabaw ng plorete sa pamamagitan ng botong 45–20.<ref name="FencingTeam">{{cite web |type=pdf |url=http://www.fie.ch/download/letters/2006/urgent/09/en/decisions%20ANG.pdf |title=List of decisions of the 2006 General Assembly |date=2006-04-08 |publisher=[[Federation Internationale d'Escrime]] |accessdate=2007-04-22|format=PDF}}</ref></li> </ol> </div> ==Mga nota== {{notelist}} == Mga sanggunian == {{reflist|3}} == Mga panlabas na kawing == * [http://en.beijing2008.cn/ Opisyal na Websayt ng Palarong Olimpiko 2008 ng Beijing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061212201558/http://en.beijing2008.cn/ |date=2006-12-12 }} * [http://www.olympic.org/uk/games/beijing/index_uk.asp Opisyal na Websayt ng Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008 - IOC] * [http://www.youtube.com/watch?v=Xhxh3expV10 YouTube: Palarong Olimpiko ng Beijing: ''Isang Daigdig, Isang Pangarap''] * [http://www.youtube.com/watch?v=d8xJVe049tg YouTube: Tikhang awit ng Palarong Olimpiko ng Beijing: ''Magkakaibigan, Magpakailanman''] == Silipin din == * [[Palarong Paralimpiko sa Tag-init 2008]] * [[Mga lugar ng pagdadausan ng Palarong Olimpiko 2008]] * [[Sumasayaw na Beijing]] * [[Fuwa]] * [[Pilipinas sa Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008]] {{start box}} {{succession box|title=''[[Palarong Olimpiko sa Tag-init]]'' <br /> Punong-abalang Lungsod|before=[[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2004|Atenas]]|after=[[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2012|Londres]]|years=''Olimpiyadang XXIX'' (2008)}} {{end box}} {{Palarong Olimpiko}} {{Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008}} [[Kategorya:Palaro]] [[Kategorya:Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008| ]] [[Kategorya:Tsina]] [[Kategorya:Mga pagdiriwang pampalakasan na pinumunuan sa Tsina]] [[Kategorya:2008 sa Tsina]] [[Kategorya:Palarong Olimpiko sa Tag-init]] brfwlgf60rvz10tf48v2e2inaqlgv4a 0 60819 2210198 2200735 2026-06-03T10:21:14Z Carl DR 1995 96369 2210198 wikitext text/x-wiki {{Infobox Political post | post = Pangulo | body = Senado ng Pilipinas | flag = | flagsize = | flagborder = | flagcaption = | insignia = Sagisag ng Senado ng Pilipinas.png | insigniasize = 125px | insigniacaption = [[Sagisag ng Senado ng Pilipinas]] | image = Alan Peter S. Cayetano, Senate portrait 2025.png | imagesize = 220px | incumbent = [[Alan Peter Cayetano]] | incumbentsince = Mayo 11, 2026 | style = G. Pangulo<br><small>(Habang namumuno sa Senado)</small><br>Kagalang-galang<br><small>(Pormal)</small> |appointer = Inihalal ng [[Senado ng Pilipinas]] |termlength = |formation = Ika-16 ng Oktubre, 1916 |succession = Pangalawa sa [[Pampanguluhang hanay ng paghalili ng Pilipinas|Pampanguluhang Hanay ng Paghalili]] |inaugural = [[Manuel L. Quezon]] |website = [http://www.senate.gov.ph/senators/roll.htm Senado] }} {{Politika ng Pilipinas}} Ang '''Pangulo ng Senado ng Pilipinas''' ([[Wikang Ingles|Inggles]]: ''President of the Senate of the Philippines'') ay ang tagapangulo ng [[Senado ng Pilipinas]] at siya ring pinakamataas ng opisyal ng naturang kapulungan. Kasunod ng [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] at [[Pangalawang pangulo ng Pilipinas|Pangalawang Pangulo]] ang Pangulo ng Senado ang ikatlong pinakamataas na opisyal ng [[Pilipinas]], at itinatadhanang gumanap bilang Pangulo ng bansa sa panahong wala pang napipili o naging marapat na Pangulo o Pangalawang Pangulo, o sakaling sila ay kapwa mamatay o pamalagiang mabalda.<ref>{{cite web| title = Sek. 7, Art. VII, 1987 Konstitusyon ng Pilipinas| url = http://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/ang-konstitusyon-ng-republika-ng-pilipinas-1987| accessdate = 10 Hulyo 2017| publisher = GOV.PH| archive-date = 8 Hulyo 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20170708065015/http://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/ang-konstitusyon-ng-republika-ng-pilipinas-1987/| url-status = dead}}</ref> Batay sa mga Alituntunin ng Senado, ang Pangulo ng Senado gaya ng iba pa nitong opisyal—[[Pangulo ng Senado Pro Tempore ng Pilipinas|Pangulo ng Senado Pro Tempore]], Kalihim, at Sergeant-at-Arms—ay kailangang ihalal ng mayorya ng kabuoang bilang ng Senado na nangangahulugang dapat maihalal nang may 13 boto man lang,<ref>{{cite web|url=https://www.senate.gov.ph/about/Rules%20of%20the%20Senate.pdf|title=Sec. 2, Rules of the Senate of the Philippines | publisher = [[Senate of the Philippines]]| language = Ingles| accessdate = 10 Hulyo 2017}}</ref> at di-gaya ng Kalihim at Sergeant-at-Arms ng Senado, ang Pangulo ng Senado ay karaniwang isa sa mga kasapi nito o ay isa ring senador, bagaman hindi ito tuwirang itinatakda sa [[Saligang-batas ng Pilipinas|saligang-batas]].<ref>{{cite web| title = Sek. 16, Art. VI, 1987 Konstitusyon ng Pilipinas| url = http://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/ang-konstitusyon-ng-republika-ng-pilipinas-1987| accessdate = 10 Hulyo 2017| publisher = GOV.PH| archive-date = 8 Hulyo 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20170708065015/http://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/ang-konstitusyon-ng-republika-ng-pilipinas-1987/| url-status = dead}}</ref> Ang kasalukuyang Pangulo ng Senado ay si [[Alan Peter Cayetano]], na nahalal noong 11 Mayo 2026, sa pagpapatuloy ng [[Ika-20 Kongreso ng Pilipinas|Ika-20 Kongreso]]. ==Tala ng mga naging Pangulo ng Senado== Itinatag ang Senado ay nabuo noong 1916 sa pagbabago ng [[Komisyon ng Pilipinas]]. Ang Senado at ang Mababang Kapulungan ang bumubuo sa lehislatura ng [[Pilipinas]]. Lahat ng Senador mula 1941 ay inihahalal [[at-large]], na ang buong [[Pilipinas]] ay magkakasamang bumubuto. <div style="-moz-column-count:3; -webkit-column-count:3; column-count:3; text-align:left; padding:0.2em;"> {{legend|#D3D3D3|No party affiliation|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#98fb98|[[Partido Nacionalista (Pilipinas)|Nacionalista]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#f0e68c|[[Partido Liberal (Pilipinas)|Liberal]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#F08080|[[Kilusang Bagong Lipunan]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#ffd700|[[Laban ng Demokratikong Pilipino]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#4AA02C|[[Nationalist People's Coalition]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#ffa500|[[Partido ng Masang Pilipino]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFA07A|[[Partido Demokratiko Pilipino-Lakas ng Bayan]]|border=1px solid #AAAAAA}} </div> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Bilang ! colspan=2|Pangalan Pangulo ng Senado ! Partido ! Lehislatibo ! Simula ng serbisyo ! Katapusan ng serbisyo ! Panahon |- |rowspan=7|1 |rowspan=7 style="background:#98fb98"| |rowspan=7| [[Manuel L. Quezon]] |rowspan=7| [[Nacionalista Party|NP]] |[[Ika-4 na Lehislatura ng Pilipinas|Ika-4 na LP]] |1916 |1919 |rowspan=7| Batas ni Jones |- |[[Ika-5 Lehislatura ng Pilipinas|Ika-5 LP]] |1919 |1922 |- |[[Ika-6 na Lehislatura ng Pilipinas|Ika-6 na LP]] |1922 |1925 |- |[[Ika-7 Lehislatura ng Pilipinas|Ika-7 LP]] |1925 |1928 |- |[[Ika-8 Lehislatura ng Pilipinas|Ika-8 LP]] |1928 |1931 |- |[[Ika-9 na Lehislatura ng Pilipinas|Ika-9 na LP]] |1931 |1934 |- |[[Ika-10 Lehislatura ng Pilipinas|Ika-10 LP]] |1934 |1935 |- |colspan=7 align=left| *Ang Senado at ang mababang kapulungan ay pinagsama sa unikameral [[Pambansang Asambleya ng Pilipinas]] noong 1935 panahon nang Komonwelt. Napalitan ito nang bikameral Komenwelt Kongreso (KK) noong 1945. *Para sa pinuno ng Pambansang Asambleya, tignan ang [[Speaker of the Philippine House of Representatives#List of Presiding Officers|Ispiker ng Pambansang Asambleya]]. |rowspan=3| [[Komenwelt ng Pilipinas|Komonwelt]] |- |2 | style="background:#98fb98"| |[[Manuel Roxas]] |[[Nacionalista Party|NP-Liberal Wing]] | [[Ika-1 Komenwelt ng Pilipinas|Ika-1 KK]] | 9 Hulyo 1945 | 30 Disyembre 1946 |- |rowspan=2|3 |rowspan=2 style="background:#f0e68c"| |rowspan=2|[[Jose Avelino]] |rowspan=3| [[Liberal Party (Philippines)|LP]] | [[1st Congress of the Philippines|Ika-1 KP]] | 25 Mayo 1946 | 4 Hulyo 1946 |- |rowspan=2| [[Ika-1 Kongreso ng Pilipinas|Ika-1 KP]] | 5 Hulyo 1946 | 21 Pebrero 1949 | rowspan=15| [[Ikatlong Republika ng Pilipinas]] |- |rowspan=2|4 |rowspan=2 style="background:#f0e68c"| |rowspan=2| [[Mariano Jesús Cuenco]] | 21 Pebrero 1949 | 30 Disyembre 1949 |- |rowspan=2| [[Liberal Party (Philippines)|LP]] |rowspan=6| [[Ika-2 Kongreso ng Pilipinas|Ika-2 KP]] | 30 Disyembre 1949 | 5 Marso 1952 |- |5 |style="background:#f0e68c"| |[[Quintin Paredes]] | 5 Marso 1952 | 17 Abril 1952 |- |6 |style="background:#98fb98"| |[[Camilo Osías]] (panahon ika-1) |rowspan=7| [[Nacionalista Party|NP]] | 17 Abril 1952 | 30 Abril 1952 |- |7 |style="background:#98fb98"| |[[Eulogio Rodriguez]] (panahon ika-1) | 30 Abril 1952 | 17 Abril 1953 |- |8 |style="background:#98fb98"| |[[Camilo Osias]] (panahon ika-2) | 30 Abril 1953 | 20 Mayo 1953 |- |9 |style="background:#98fb98"| |[[Jose Zulueta]] | 20 Mayo 1953 | 30 Disyembre 1953 |- |rowspan=3|10 |rowspan=3 style="background:#98fb98"| |rowspan=3|[[Eulogio Rodriguez]] (panahon ika-2) | [[Ika-3 Kongreso ng Pilipinas|Ika-3 KP]] | 25 Enero 1954 | 30 Disyembre 1957 |- | [[Ika-4 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-4 na KP]] | 27 Enero 1958 | 30 Disyembre 1961 |- | rowspan=2| [[Ika-5 Kongreso ng Pilipinas|Ika-5 KP]] | 22 Enero 1957 | 5 Abril 1963 |- |11 | style="background:#f0e68c"| |[[Ferdinand Marcos|Ferdinand E. Marcos]] |[[Liberal Party (Philippines)|LP]] | 5 Abril 1963 | 30 Disyembre 1965 |- |12 | style="background:#98fb98"| | [[Arturo Tolentino|Arturo M. Tolentino]] | rowspan=3| [[Nacionalista Party|NP]] | rowspan=2| [[Ika-6 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-6 na KP]] | 17 Enero 1966 | 26 Enero 1967 |- |rowspan=2|13 |rowspan=2 style="background:#98fb98"| |rowspan=2| [[Gil Puyat]] | 26 Enero 1967 | 30 Disyembre 1969 |- | [[Ika-7 Kongreso ng Pilipinas|Ika-7 KP]] | 26 Enero 1970 | 23 Setyembre 1972 |- |colspan=7 align=left| *Ang gawaing panglehislatura ng Kongreso ay napunta sa [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] mula 1972 hanggang 1978 nang ang unikameral [[Batasang Pambansa]] ay nabuo noong ikaapat na republika. *For leaders of the Batasang Pambansa, see [[Speaker of the Philippine House of Representatives#List of Speakers of the Batasang Pambansa|Ispiker ng Batasang Pambansa]]. *Pagkatapos nang [[Rebolusyon ng ESDA 1986]], ang pangulo ang humahawak sa kapangayarihang panglehislatura hanggang sa manumbalik ang bikameral kongreso na pwede nang mahalal sa posisyon. | [[Ikaapat na Republika ng Pilipinas]] |- |14 | style="background:#f0e68c"| | [[Jovito Salonga]] | [[Liberal Party (Philippines)|LP]] |rowspan=2| [[Ika-8 Kongreso ng Pilipinas|Ika-8 KP]] | 27 Hulyo 1987 | 18 Enero 1992 |rowspan=27|[[Ikalimang Republika ng Pilipinas]] |- |rowspan=2|15 |rowspan=2 style="background:#ffd700"| |rowspan=2| [[Neptali Gonzales]] (panahon ika-1) |rowspan=5| [[Laban ng Demokratikong Pilipino|LDP]] | 18 Enero 1987 | 30 Hunyo 1992 |- |rowspan=2|[[Ika-9 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-9 na KP]] | 27 Hunyo 1992 | 18 Enero 1993 |- |rowspan=2|16 |rowspan=2 style="background:#ffd700"| |rowspan=2| [[Edgardo Angara]] | 18 Enero 1993 | 30 Hunyo 1995 |- |rowspan=4|[[Ika-10 Kongreso ng Pilipinas|Ika-10 KP]] | 24 Hulyo 1995 | 28 Agosto 1995 |- |17 |style="background:#ffd700"| |[[Neptali Gonzales]] (panahon ika-2) | 29 Agosto 1995 | 10 Oktubre 1996 |- |18 |style="background:#4AA02C"| |[[Ernesto Maceda]] |[[Nationalist People's Coalition|NPC]] | 10 Oktubre 1996 | 26 Enero 1998 |- |19 |style="background:#ffd700"| |[[Neptali Gonzales]] (panahon ika-3) |rowspan=2|[[Laban ng Demokratikong Pilipino|LDP]] | 26 Enero 1998 | 30 Hunyo 1998 |- |20 |style="background:#ffd700"| |[[Marcelo Fernan]] |rowspan=4|[[Ika-11 Kongreso ng Pilipinas|Ika-11 KP]] | 27 Hulyo 1998 | 28 Hunyo 1999 |- |21 |style="background:#ffa500"| |[[Blas Ople]] |rowspan=2|[[Laban ng Makabayang Masang Pilipino|LAMMP]] | 29 Hunyo 1999 | 12 Abril 2000 |- |22 |style="background:#ffa500"| |[[Franklin Drilon]] (panahon ika-1) | 12 Abril 2000 | 13 Nobyembre 2000 |- |rowspan=2|23 |rowspan=2 style="background:#FFA07A"| |rowspan=2|[[Aquilino Pimentel]] |rowspan=2|[[Partido Demokratiko Pilipino-Lakas ng Bayan|PDP-LABAN]] | 13 Nobyembre 2000 | 30 Hunyo 2001 |- |rowspan=2|[[Ika-12 Kongreso ng Pilipinas|Ika-12 KP]] | 23 Hulyo 2001 | 23 Hulyo 2004 |- |rowspan=2|24 |rowspan=2 style="background:#f0e68c"| |rowspan=2| [[Franklin Drilon]] (panahon ika-2) |rowspan=2| [[Liberal Party (Philippines)|LP]] | 23 Hulyo 2004 | 30 Hunyo 2004 |- |rowspan=2|[[Ika-13 Kongreso ng Pilipinas|Ika-13 KP]] | 24 Hulyo 2004 | 24 Hulyo 2006 |- |rowspan=2|25 |rowspan=2 style="background:#98fb98"| |rowspan=2| [[Manny Villar]] |rowspan=2|[[Nacionalista Party|NP]] | 24 Hulyo 2006 | 30 Hunyo 2007 |- |rowspan=2|[[Ika-14 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-14 na KP]] | 23 Hulyo 2007 | 17 Nobyembre 2008 |- |rowspan=2|26 |rowspan=2 style="background:#ffa500"| |rowspan=2|[[Juan Ponce Enrile]] |rowspan=2|[[Partido ng Masang Pilipino|PMP]] | 17 Nobyembre 2008 | 26 Hulyo 2010 |- |[[Ika-15 Kongreso ng Pilipinas|Ika-15 KP]] | 26 Hulyo 2010 | 5 Hunyo 2013 |- |27 | style="background:#f0e686"| | [[Franklin Drilon]] (panahon ika-3) | [[Liberal Party (Philippines)| LP]] |[[Ika-16 Kongreso ng Pilipinas|Ika-16 na KP]] | 5 Hunyo 2013 | 30 Hunyo 2016 |- |28 | style="background:#FFA07A"| | [[Aquilino Pimentel III]] | [[Partido Demokratiko Pilipino-Lakas ng Bayan|PDP-LABAN]] | rowspan=2|[[Ika-17 Kongreso sa Pilipinas|Ika-17 KP]] | 25 Hulyo 2016 | 21 May 2018 |- | rowspan=2|29 | rowspan=2 style="background:#4AA02C| | rowspan=2|[[Vicente Sotto III]] | rowspan=2|[[Nationalist People's Coalition|NPC]] | 21 Mayo 2018 | 4 Hunyo 2019 |- |[[Ika-18 Kongreso sa Pilipinas|Ika-18 KP]] | 4 Hunyo 2019 | 25 Hulyo 2022 |- |30 | style="background:#D3D3D3| | [[Juan Miguel Zubiri]] | Independyente | rowspan=2|[[Ika-19 Kongreso sa Pilipinas|Ika-19 KP]] | 25 Hulyo 2022 | 20 Mayo 2024 |- |31 | rowspan=2 style="background:#4AA02C| | [[Francis Escudero]] | rowspan=2|[[Nationalist People's Coalition|NPC]] | 20 Mayo 2024 | 8 Setyembre 2025 |- |32 | [[Vicente Sotto III]] | rowspan=2|[[Ika-20 Kongreso sa Pilipinas|Ika-20 KP]] | 8 Setyembre 2025 | 11 Mayo 2026 |- |33 | style="background:#D3D3D3| | [[Alan Peter Cayetano]] | Independyente | 11 Mayo 2026 | kasalukuyan |} ==Timeline== <timeline> ImageSize = width:800 height:auto barincrement:13 PlotArea = top:10 bottom:60 right:130 left:20 AlignBars = late DateFormat = mm/dd/yyyy Period = from:01/01/1916 till:06/30/2022 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1920 Colors = id:Vacant value:black id:None value:black id:abolished value:black id:NP value:drabgreen legend:Nacionalista id:LP value:dullyellow legend:Liberal id:UNIDO value:blue legend:LDP id:PDP value:yelloworange legend:PDP-Laban id:LAMMP value:orange legend:LAMMP/PMP id:NPC value:green legend:NPC id:Ind value:gray(0.9) legend:Independent id:linemark value:gray(0.8) id:linemark2 value:gray(0.9) Legend = columns:1 left:120 top:25 columnwidth:200 BarData = barset:sen barset:Marcos barset:sen2 barset:Drilon barset:sen3 PlotData= width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till barset:sen from:10/16/1916 till:03/04/1935 text:"Manuel Quezon" color:NP from:03/04/1935 till:07/09/1945 text:"Abolished" color:abolished from:07/09/1945 till:12/30/1946 text:"Manuel Roxas" color:NP from:05/25/1946 till:02/21/1949 text:"Jose Avelino" color:LP from:02/21/1949 till:12/30/1951 text:"Mariano Cuenco" color:LP from:03/05/1952 till:04/17/1952 text:"Quentin Paredes" color:LP from:04/17/1952 till:04/30/1952 text:"Camilo Osias" color:NP from:04/30/1952 till:04/17/1953 text:"Eulogio Rodriguez" color:NP from:04/30/1953 till:05/20/1953 text:"Camilo Osias" color:LP from:05/20/1953 till:12/30/1953 text:"Jose Zulueta" color:LP from:01/25/1954 till:04/03/1963 text:"Eulogio Rodriguez" color:NP barset:Marcos from:04/03/1963 till:04/01/1964 color:LP barset:break from:04/01/1964 till:12/30/1965 color:NP text:"Ferdinand Marcos" barset:sen2 from:01/17/1966 till:01/26/1967 text:"Arturo Tolentino" color:NP from:01/26/1967 till:11/23/1972 text:"Gil Puyat" color:NP from:11/23/1972 till:07/27/1987 text:"Abolished" color:abolished from:07/27/1987 till:01/18/1992 text:"Jovito Salonga" color:LP from:01/18/1992 till:01/18/1993 text:"Neptali Gonzales" color:UNIDO from:01/18/1993 till:08/28/1995 text:"Edgardo Angara" color:UNIDO from:08/29/1995 till:10/10/1996 text:"Neptali Gonzales" color:UNIDO from:10/10/1996 till:01/28/1998 text:"Ernesto Maceda" color:NPC from:01/26/1998 till:06/30/1998 text:"Neptali Gonzales" color:UNIDO from:07/27/1998 till:06/28/1999 text:"Marcelo Fernan" color:UNIDO from:06/29/1999 till:04/12/2000 text:"Blas Ople" color:LAMMP from:04/12/2000 till:11/13/2000 text:"Franklin Drilon" color:LAMMP from:11/13/2000 till:07/23/2001 text:"Aquilino Pimentel Jr." color:PDP barset:Drilon from:07/23/2001 till:07/24/2003 color:Ind barset:break from:07/24/2003 till:07/24/2006 color:LP text:"Franklin Drilon" barset:sen3 from:07/24/2006 till:11/17/2008 text:"Manny Villar" color:NP from:11/17/2008 till:06/05/2013 text:"Juan Ponce Enrile" color:LAMMP from:06/05/2013 till:07/22/2013 text:"Jinggoy Estrada" color:LAMMP from:07/22/2013 till:06/30/2016 text:"Franklin Drilon" color:LP from:07/22/2016 till:05/21/2018 text:"Aquilino Pimentel III" color:PDP from:05/21/2018 till:12/31/2018 text:" Vicente Sotto III" color:NPC </timeline> ==Tingnan din== *[[Politika sa Pilipinas]] *[[Senado ng Pilipinas]] *[[Mga pinuno ng Floor sa Senado ng Pilipinas]] *[[Pro-Tempore ng Pangulo ng Senado ng Pilipinas]] *[[Pinuno ng Mayorya sa Senado ng Pilipinas]] *[[Pinuno ng Minorya sa Senado ng Pilipinas]] ==Mga sanggunian== {{Reflist}} ==Mga panlabas na kawil== *[http://www.senate.gov.ph/senators/senlist.htm Tala ng mga Senador ng Pilipinas] *[http://www.senate.gov.ph/senators/roll.htm Tala ng mga Pangulo ng Senado] *[http://www.senate.gov.ph Senate of the Philippines] {{Pangulo ng Senado ng Pilipinas}} {{Senado ng Pilipinas}} [[Kategorya:Senado ng Pilipinas]] [[Kategorya:Pangulo ng Senado ng Pilipinas]] 2brhs20w1w3kv6mzi6l4d77t8982brj 2210200 2210198 2026-06-03T10:48:35Z Carl DR 1995 96369 2210200 wikitext text/x-wiki {{Infobox Political post | post = Pangulo | body = Senado ng Pilipinas | flag = | flagsize = | flagborder = | flagcaption = | insignia = Sagisag ng Senado ng Pilipinas.png | insigniasize = 125px | insigniacaption = [[Sagisag ng Senado ng Pilipinas]] | image = Alan Peter S. Cayetano, Senate portrait 2025.png | imagesize = 220px | incumbent = [[Alan Peter Cayetano]] | incumbentsince = Mayo 11, 2026 | style = G. Pangulo<br><small>(Habang namumuno sa Senado)</small><br>Kagalang-galang<br><small>(Pormal)</small> |appointer = Inihalal ng [[Senado ng Pilipinas]] |termlength = |formation = Ika-16 ng Oktubre, 1916 |succession = Pangalawa sa [[Pampanguluhang hanay ng paghalili ng Pilipinas|Pampanguluhang Hanay ng Paghalili]] |inaugural = [[Manuel L. Quezon]] |website = [http://www.senate.gov.ph/senators/roll.htm Senado] }} {{Politika ng Pilipinas}} Ang '''Pangulo ng Senado ng Pilipinas''' ([[Wikang Ingles|Inggles]]: ''President of the Senate of the Philippines'') ay ang tagapangulo ng [[Senado ng Pilipinas]] at siya ring pinakamataas ng opisyal ng naturang kapulungan. Kasunod ng [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] at [[Pangalawang pangulo ng Pilipinas|Pangalawang Pangulo]] ang Pangulo ng Senado ang ikatlong pinakamataas na opisyal ng [[Pilipinas]], at itinatadhanang gumanap bilang Pangulo ng bansa sa panahong wala pang napipili o naging marapat na Pangulo o Pangalawang Pangulo, o sakaling sila ay kapwa mamatay o pamalagiang mabalda.<ref>{{cite web| title = Sek. 7, Art. VII, 1987 Konstitusyon ng Pilipinas| url = http://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/ang-konstitusyon-ng-republika-ng-pilipinas-1987| accessdate = 10 Hulyo 2017| publisher = GOV.PH| archive-date = 8 Hulyo 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20170708065015/http://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/ang-konstitusyon-ng-republika-ng-pilipinas-1987/| url-status = dead}}</ref> Batay sa mga Alituntunin ng Senado, ang Pangulo ng Senado gaya ng iba pa nitong opisyal—[[Pangulo ng Senado Pro Tempore ng Pilipinas|Pangulo ng Senado Pro Tempore]], Kalihim, at Sergeant-at-Arms—ay kailangang ihalal ng mayorya ng kabuoang bilang ng Senado na nangangahulugang dapat maihalal nang may 13 boto man lang,<ref>{{cite web|url=https://www.senate.gov.ph/about/Rules%20of%20the%20Senate.pdf|title=Sec. 2, Rules of the Senate of the Philippines | publisher = [[Senate of the Philippines]]| language = Ingles| accessdate = 10 Hulyo 2017}}</ref> at di-gaya ng Kalihim at Sergeant-at-Arms ng Senado, ang Pangulo ng Senado ay karaniwang isa sa mga kasapi nito o ay isa ring senador, bagaman hindi ito tuwirang itinatakda sa [[Saligang-batas ng Pilipinas|saligang-batas]].<ref>{{cite web| title = Sek. 16, Art. VI, 1987 Konstitusyon ng Pilipinas| url = http://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/ang-konstitusyon-ng-republika-ng-pilipinas-1987| accessdate = 10 Hulyo 2017| publisher = GOV.PH| archive-date = 8 Hulyo 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20170708065015/http://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/ang-konstitusyon-ng-republika-ng-pilipinas-1987/| url-status = dead}}</ref> Ang kasalukuyang Pangulo ng Senado ay si [[Alan Peter Cayetano]], na nahalal noong 11 Mayo 2026, sa pagpapatuloy ng [[Ika-20 Kongreso ng Pilipinas|Ika-20 Kongreso]]. ==Tala ng mga naging Pangulo ng Senado== Itinatag ang Senado ay nabuo noong 1916 sa pagbabago ng [[Komisyon ng Pilipinas]]. Ang Senado at ang Mababang Kapulungan ang bumubuo sa lehislatura ng [[Pilipinas]]. Lahat ng Senador mula 1941 ay inihahalal [[at-large]], na ang buong [[Pilipinas]] ay magkakasamang bumubuto. <div style="-moz-column-count:3; -webkit-column-count:3; column-count:3; text-align:left; padding:0.2em;"> {{legend|#D3D3D3|No party affiliation|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#98fb98|[[Partido Nacionalista (Pilipinas)|Nacionalista]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#f0e68c|[[Partido Liberal (Pilipinas)|Liberal]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#F08080|[[Kilusang Bagong Lipunan]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#ffd700|[[Laban ng Demokratikong Pilipino]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#4AA02C|[[Nationalist People's Coalition]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#ffa500|[[Partido ng Masang Pilipino]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFA07A|[[Partido Demokratiko Pilipino-Lakas ng Bayan]]|border=1px solid #AAAAAA}} </div> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Bilang ! colspan=2|Pangalan Pangulo ng Senado ! Partido ! Lehislatibo ! Simula ng serbisyo ! Katapusan ng serbisyo ! Panahon |- |rowspan=7|1 |rowspan=7 style="background:#98fb98"| |rowspan=7| [[Manuel L. Quezon]] |rowspan=7| [[Nacionalista Party|NP]] |[[Ika-4 na Lehislatura ng Pilipinas|Ika-4 na LP]] |1916 |1919 |rowspan=7| Batas ni Jones |- |[[Ika-5 Lehislatura ng Pilipinas|Ika-5 LP]] |1919 |1922 |- |[[Ika-6 na Lehislatura ng Pilipinas|Ika-6 na LP]] |1922 |1925 |- |[[Ika-7 Lehislatura ng Pilipinas|Ika-7 LP]] |1925 |1928 |- |[[Ika-8 Lehislatura ng Pilipinas|Ika-8 LP]] |1928 |1931 |- |[[Ika-9 na Lehislatura ng Pilipinas|Ika-9 na LP]] |1931 |1934 |- |[[Ika-10 Lehislatura ng Pilipinas|Ika-10 LP]] |1934 |1935 |- |colspan=7 align=left| *Ang Senado at ang mababang kapulungan ay pinagsama sa unikameral [[Pambansang Asambleya ng Pilipinas]] noong 1935 panahon nang Komonwelt. Napalitan ito nang bikameral Komenwelt Kongreso (KK) noong 1945. *Para sa pinuno ng Pambansang Asambleya, tignan ang [[Speaker of the Philippine House of Representatives#List of Presiding Officers|Ispiker ng Pambansang Asambleya]]. |rowspan=3| [[Komenwelt ng Pilipinas|Komonwelt]] |- |2 | style="background:#98fb98"| |[[Manuel Roxas]] |[[Nacionalista Party|NP-Liberal Wing]] | [[Ika-1 Komenwelt ng Pilipinas|Ika-1 KK]] | 9 Hulyo 1945 | 30 Disyembre 1946 |- |rowspan=2|3 |rowspan=2 style="background:#f0e68c"| |rowspan=2|[[Jose Avelino]] |rowspan=3| [[Liberal Party (Philippines)|LP]] | [[1st Congress of the Philippines|Ika-1 KP]] | 25 Mayo 1946 | 4 Hulyo 1946 |- |rowspan=2| [[Ika-1 Kongreso ng Pilipinas|Ika-1 KP]] | 5 Hulyo 1946 | 21 Pebrero 1949 | rowspan=15| [[Ikatlong Republika ng Pilipinas]] |- |rowspan=2|4 |rowspan=2 style="background:#f0e68c"| |rowspan=2| [[Mariano Jesús Cuenco]] | 21 Pebrero 1949 | 30 Disyembre 1949 |- |rowspan=2| [[Liberal Party (Philippines)|LP]] |rowspan=6| [[Ika-2 Kongreso ng Pilipinas|Ika-2 KP]] | 30 Disyembre 1949 | 5 Marso 1952 |- |5 |style="background:#f0e68c"| |[[Quintin Paredes]] | 5 Marso 1952 | 17 Abril 1952 |- |6 |style="background:#98fb98"| |[[Camilo Osías]] (panahon ika-1) |rowspan=7| [[Nacionalista Party|NP]] | 17 Abril 1952 | 30 Abril 1952 |- |7 |style="background:#98fb98"| |[[Eulogio Rodriguez]] (panahon ika-1) | 30 Abril 1952 | 17 Abril 1953 |- |8 |style="background:#98fb98"| |[[Camilo Osias]] (panahon ika-2) | 30 Abril 1953 | 20 Mayo 1953 |- |9 |style="background:#98fb98"| |[[Jose Zulueta]] | 20 Mayo 1953 | 30 Disyembre 1953 |- |rowspan=3|10 |rowspan=3 style="background:#98fb98"| |rowspan=3|[[Eulogio Rodriguez]] (panahon ika-2) | [[Ika-3 Kongreso ng Pilipinas|Ika-3 KP]] | 25 Enero 1954 | 30 Disyembre 1957 |- | [[Ika-4 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-4 na KP]] | 27 Enero 1958 | 30 Disyembre 1961 |- | rowspan=2| [[Ika-5 Kongreso ng Pilipinas|Ika-5 KP]] | 22 Enero 1957 | 5 Abril 1963 |- |11 | style="background:#f0e68c"| |[[Ferdinand Marcos|Ferdinand E. Marcos]] |[[Liberal Party (Philippines)|LP]] | 5 Abril 1963 | 30 Disyembre 1965 |- |12 | style="background:#98fb98"| | [[Arturo Tolentino|Arturo M. Tolentino]] | rowspan=3| [[Nacionalista Party|NP]] | rowspan=2| [[Ika-6 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-6 na KP]] | 17 Enero 1966 | 26 Enero 1967 |- |rowspan=2|13 |rowspan=2 style="background:#98fb98"| |rowspan=2| [[Gil Puyat]] | 26 Enero 1967 | 30 Disyembre 1969 |- | [[Ika-7 Kongreso ng Pilipinas|Ika-7 KP]] | 26 Enero 1970 | 23 Setyembre 1972 |- |colspan=7 align=left| *Ang gawaing panglehislatura ng Kongreso ay napunta sa [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] mula 1972 hanggang 1978 nang ang unikameral [[Batasang Pambansa]] ay nabuo noong ikaapat na republika. *For leaders of the Batasang Pambansa, see [[Speaker of the Philippine House of Representatives#List of Speakers of the Batasang Pambansa|Ispiker ng Batasang Pambansa]]. *Pagkatapos nang [[Rebolusyon ng ESDA 1986]], ang pangulo ang humahawak sa kapangayarihang panglehislatura hanggang sa manumbalik ang bikameral kongreso na pwede nang mahalal sa posisyon. | [[Ikaapat na Republika ng Pilipinas]] |- |14 | style="background:#f0e68c"| | [[Jovito Salonga]] | [[Liberal Party (Philippines)|LP]] |rowspan=2| [[Ika-8 Kongreso ng Pilipinas|Ika-8 KP]] | 27 Hulyo 1987 | 18 Enero 1992 |rowspan=27|[[Ikalimang Republika ng Pilipinas]] |- |rowspan=2|15 |rowspan=2 style="background:#ffd700"| |rowspan=2| [[Neptali Gonzales]] (panahon ika-1) |rowspan=5| [[Laban ng Demokratikong Pilipino|LDP]] | 18 Enero 1987 | 30 Hunyo 1992 |- |rowspan=2|[[Ika-9 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-9 na KP]] | 27 Hunyo 1992 | 18 Enero 1993 |- |rowspan=2|16 |rowspan=2 style="background:#ffd700"| |rowspan=2| [[Edgardo Angara]] | 18 Enero 1993 | 30 Hunyo 1995 |- |rowspan=4|[[Ika-10 Kongreso ng Pilipinas|Ika-10 KP]] | 24 Hulyo 1995 | 28 Agosto 1995 |- |17 |style="background:#ffd700"| |[[Neptali Gonzales]] (panahon ika-2) | 29 Agosto 1995 | 10 Oktubre 1996 |- |18 |style="background:#4AA02C"| |[[Ernesto Maceda]] |[[Nationalist People's Coalition|NPC]] | 10 Oktubre 1996 | 26 Enero 1998 |- |19 |style="background:#ffd700"| |[[Neptali Gonzales]] (panahon ika-3) |rowspan=2|[[Laban ng Demokratikong Pilipino|LDP]] | 26 Enero 1998 | 30 Hunyo 1998 |- |20 |style="background:#ffd700"| |[[Marcelo Fernan]] |rowspan=4|[[Ika-11 Kongreso ng Pilipinas|Ika-11 KP]] | 27 Hulyo 1998 | 28 Hunyo 1999 |- |21 |style="background:#ffa500"| |[[Blas Ople]] |rowspan=2|[[Laban ng Makabayang Masang Pilipino|LAMMP]] | 29 Hunyo 1999 | 12 Abril 2000 |- |22 |style="background:#ffa500"| |[[Franklin Drilon]] (panahon ika-1) | 12 Abril 2000 | 13 Nobyembre 2000 |- |rowspan=2|23 |rowspan=2 style="background:#FFA07A"| |rowspan=2|[[Aquilino Pimentel]] |rowspan=2|[[Partido Demokratiko Pilipino-Lakas ng Bayan|PDP-LABAN]] | 13 Nobyembre 2000 | 30 Hunyo 2001 |- |rowspan=2|[[Ika-12 Kongreso ng Pilipinas|Ika-12 KP]] | 23 Hulyo 2001 | 23 Hulyo 2004 |- |rowspan=2|24 |rowspan=2 style="background:#f0e68c"| |rowspan=2| [[Franklin Drilon]] (panahon ika-2) |rowspan=2| [[Liberal Party (Philippines)|LP]] | 23 Hulyo 2004 | 30 Hunyo 2004 |- |rowspan=2|[[Ika-13 Kongreso ng Pilipinas|Ika-13 KP]] | 24 Hulyo 2004 | 24 Hulyo 2006 |- |rowspan=2|25 |rowspan=2 style="background:#98fb98"| |rowspan=2| [[Manny Villar]] |rowspan=2|[[Nacionalista Party|NP]] | 24 Hulyo 2006 | 30 Hunyo 2007 |- |rowspan=2|[[Ika-14 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-14 na KP]] | 23 Hulyo 2007 | 17 Nobyembre 2008 |- |rowspan=2|26 |rowspan=2 style="background:#ffa500"| |rowspan=2|[[Juan Ponce Enrile]] |rowspan=2|[[Partido ng Masang Pilipino|PMP]] | 17 Nobyembre 2008 | 26 Hulyo 2010 |- |[[Ika-15 Kongreso ng Pilipinas|Ika-15 KP]] | 26 Hulyo 2010 | 5 Hunyo 2013 |- |27 | style="background:#f0e686"| | [[Franklin Drilon]] (panahon ika-3) | [[Liberal Party (Philippines)| LP]] |[[Ika-16 Kongreso ng Pilipinas|Ika-16 na KP]] | 5 Hunyo 2013 | 30 Hunyo 2016 |- |28 | style="background:#FFA07A"| | [[Aquilino Pimentel III]] | [[Partido Demokratiko Pilipino-Lakas ng Bayan|PDP-LABAN]] | rowspan=2|[[Ika-17 Kongreso sa Pilipinas|Ika-17 KP]] | 25 Hulyo 2016 | 21 May 2018 |- | rowspan=2|29 | rowspan=2 style="background:#4AA02C| | rowspan=2|[[Vicente Sotto III]] | rowspan=2|[[Nationalist People's Coalition|NPC]] | 21 Mayo 2018 | 4 Hunyo 2019 |- |[[Ika-18 Kongreso sa Pilipinas|Ika-18 KP]] | 4 Hunyo 2019 | 30 Hunyo 2022 |- |30 | style="background:#D3D3D3| | [[Juan Miguel Zubiri]] | Independyente | rowspan=2|[[Ika-19 Kongreso sa Pilipinas|Ika-19 KP]] | 25 Hulyo 2022 | 20 Mayo 2024 |- |31 | rowspan=2 style="background:#4AA02C| | [[Francis Escudero]] | rowspan=2|[[Nationalist People's Coalition|NPC]] | 20 Mayo 2024 | 8 Setyembre 2025 |- |32 | [[Vicente Sotto III]] | rowspan=2|[[Ika-20 Kongreso sa Pilipinas|Ika-20 KP]] | 8 Setyembre 2025 | 11 Mayo 2026 |- |33 | style="background:#D3D3D3| | [[Alan Peter Cayetano]] | Independyente | 11 Mayo 2026 | 3 June 2026 |} ==Timeline== <timeline> ImageSize = width:800 height:auto barincrement:13 PlotArea = top:10 bottom:60 right:130 left:20 AlignBars = late DateFormat = mm/dd/yyyy Period = from:01/01/1916 till:12/31/2026 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1920 Colors = id:Vacant value:black id:None value:black id:abolished value:black id:NP value:drabgreen legend:Nacionalista id:LP value:dullyellow legend:Liberal id:UNIDO value:blue legend:LDP id:PDP value:yelloworange legend:PDP-Laban id:LAMMP value:orange legend:LAMMP/PMP id:NPC value:green legend:NPC id:Ind value:gray(0.9) legend:Independent id:linemark value:gray(0.8) id:linemark2 value:gray(0.9) Legend = columns:1 left:120 top:25 columnwidth:200 BarData = barset:sen barset:Marcos barset:sen2 barset:Drilon barset:sen3 PlotData= width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till barset:sen from:10/16/1916 till:03/04/1935 text:"Manuel Quezon" color:NP from:03/04/1935 till:07/09/1945 text:"Abolished" color:abolished from:07/09/1945 till:12/30/1946 text:"Manuel Roxas" color:NP from:05/25/1946 till:02/21/1949 text:"Jose Avelino" color:LP from:02/21/1949 till:12/30/1951 text:"Mariano Cuenco" color:LP from:03/05/1952 till:04/17/1952 text:"Quentin Paredes" color:LP from:04/17/1952 till:04/30/1952 text:"Camilo Osias" color:NP from:04/30/1952 till:04/17/1953 text:"Eulogio Rodriguez" color:NP from:04/30/1953 till:05/20/1953 text:"Camilo Osias" color:LP from:05/20/1953 till:12/30/1953 text:"Jose Zulueta" color:LP from:01/25/1954 till:04/03/1963 text:"Eulogio Rodriguez" color:NP barset:Marcos from:04/03/1963 till:04/01/1964 color:LP barset:break from:04/01/1964 till:12/30/1965 color:NP text:"Ferdinand Marcos" barset:sen2 from:01/17/1966 till:01/26/1967 text:"Arturo Tolentino" color:NP from:01/26/1967 till:11/23/1972 text:"Gil Puyat" color:NP from:11/23/1972 till:07/27/1987 text:"Abolished" color:abolished from:07/27/1987 till:01/18/1992 text:"Jovito Salonga" color:LP from:01/18/1992 till:01/18/1993 text:"Neptali Gonzales" color:UNIDO from:01/18/1993 till:08/28/1995 text:"Edgardo Angara" color:UNIDO from:08/29/1995 till:10/10/1996 text:"Neptali Gonzales" color:UNIDO from:10/10/1996 till:01/28/1998 text:"Ernesto Maceda" color:NPC from:01/26/1998 till:06/30/1998 text:"Neptali Gonzales" color:UNIDO from:07/27/1998 till:06/28/1999 text:"Marcelo Fernan" color:UNIDO from:06/29/1999 till:04/12/2000 text:"Blas Ople" color:LAMMP from:04/12/2000 till:11/13/2000 text:"Franklin Drilon" color:LAMMP from:11/13/2000 till:07/23/2001 text:"Aquilino Pimentel Jr." color:PDP barset:Drilon from:07/23/2001 till:07/24/2003 color:Ind barset:break from:07/24/2003 till:07/24/2006 color:LP text:"Franklin Drilon" barset:sen3 from:07/24/2006 till:11/17/2008 text:"Manny Villar" color:NP from:11/17/2008 till:06/05/2013 text:"Juan Ponce Enrile" color:LAMMP from:06/05/2013 till:07/22/2013 text:"Jinggoy Estrada" color:LAMMP from:07/22/2013 till:06/30/2016 text:"Franklin Drilon" color:LP from:07/22/2016 till:05/21/2018 text:"Aquilino Pimentel III" color:PDP from:05/21/2018 till:06/30/2022 text:"Vicente Sotto III" color:NPC from:07/25/2022 till:05/20/2024 text:"Juan Miguel Zubiri" color:Ind from:05/20/2024 till:09/08/2025 text:"Francis Escudero" color:NPC from:09/08/2025 till:05/11/2026 text:"Vicente Sotto III" color:NPC from:05/11/2026 till:06/03/2026 text:"Alan Peter Cayetano" color:Ind </timeline> ==Tingnan din== *[[Politika sa Pilipinas]] *[[Senado ng Pilipinas]] *[[Mga pinuno ng Floor sa Senado ng Pilipinas]] *[[Pro-Tempore ng Pangulo ng Senado ng Pilipinas]] *[[Pinuno ng Mayorya sa Senado ng Pilipinas]] *[[Pinuno ng Minorya sa Senado ng Pilipinas]] ==Mga sanggunian== {{Reflist}} ==Mga panlabas na kawil== *[http://www.senate.gov.ph/senators/senlist.htm Tala ng mga Senador ng Pilipinas] *[http://www.senate.gov.ph/senators/roll.htm Tala ng mga Pangulo ng Senado] *[http://www.senate.gov.ph Senate of the Philippines] {{Pangulo ng Senado ng Pilipinas}} {{Senado ng Pilipinas}} [[Kategorya:Senado ng Pilipinas]] [[Kategorya:Pangulo ng Senado ng Pilipinas]] qcwb8ehov14e13rno1q31zwj3jx3t4a 0 112060 2210048 2201431 2026-06-02T13:19:22Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210048 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Dante And Virgil In Hell (1850).jpg|thumb|right|250px|Isang paglalarawan ng isang kaganapan sa impiyerno.]] Sa maraming mga [[mitolohiya]] at tradisyong panrelihiyon, ang '''impiyerno''' ay isang lugar ng paghihirap at kaparusahang nasa [[kabilang buhay]], kalimitang nasa [[mundong ilalim]]. Kalimitang nilalarawan ng mga pananampalatayang may tuwirang kasaysayan ng [[kabanalan]] ang impiyerno bilang walang kawakasan. Sa mga relihiyong may [[reinkarnasyon]] o kasaysayang painug-inog, pabalik-balik, o paulit-ulit, kalimitang nilalarawan ang impiyerno bilang isang panahong pansamantala na nasa pagitan ng mga muling pagsilang ng kaluluwa sa ibang katauhan. ==Paglalarawan ng impiyerno sa mga mitolohiya== Ang impiyerno ay lumilitaw sa ilang mga [[mitolohiya]] at [[relihiyon]]. Ito ay karaniwang inilalarawan bilang tinatahanan ng mga [[demonyo]] at mga [[kaluluwa]] ng mga namatay na tao partikular na ang mga taong "[[kasamaan|masama]]". Sa mga relihiyong [[Kristiyanismo]] at [[Islam]], ang impiyerno ay tradisyonal na pinaniniwalaan bilang "maapoy" at puno ng paghihirap, kirot, at pagdurusa. Sa ibang mga tradisyon, ang impiyerno ay pinaniniwalaang malamig. Ang mga paglalarawang [[Budismo|Budista]] partikular na ang mga [[Budismong Tibetano|Budistang Tibetano]] ay nagtatanghal ng magkatumbas na bilang ng mga "mainit" at "malamig" na impiyerno. Sa [[Apocalipsis ni Pablo]] na mula ika-3 siglo CE, ang impiyerno ay mga ilog ng apoy at [[yelo]] para sa mga malalamig na puso. ===Sinaunang Malapit na Silangan=== Ang mga kultura ng [[Mesopotamia]] kabilang ang [[Sumeria]], [[imperyong Akkadian]], [[Babilonia]] at [[Assyria]], mga [[Hittite]] at mga [[Cananeo]]/[[Ugarit]] ay naghahayag ng ilan sa pinakamaagang ebidensiya sa ideya ng [[mundong ilalim]]. Sa mga ilang tekstong nakaligtas mula sa mga kabihasnang ito, ang ebidensiya ay lumilitaw sa [[Epiko ni Gilgamesh]], ang "Pagbaba ni [[Inanna]] sa mundong ilalim", "si [[Baal]] at [[mundong ilalim]]", "Ang pagbaba ni [[Ishtar]] at ang "Pangitain ni Kummâ." ===Sinaunang Ehipto=== Sa [[relihiyon ng Sinaunang Ehipto]], ang isang taong namatay ay haharap sa hukuman ng isang tribunal ng mga 42 makadiyos na hukom. Kung sila ay namuhay ayon sa mga patakaran ng diyosang si [[Maat]] na kumakatawan sa katotohanan at tamang pamumuhay, ang person ay tinatanggal sa dalawang mga parang. Kung natagpuang nagkasala, ito ay ihahagis sa isang maninila at hindi makikisalo sa walang hanggang buhay. Ang dinalang namatay sa maninila ay sumasailalim muan sa isang nakakatakot na kaparusahan at pagkatapos ay winawasak. Ang pagdadalisay ng mga itinuring na napawalang sala ay lumilitaw sa mga paglalarawan ng Islang Apoy kung saan ang tao ay nakakaranas ng pagwawagi sa kasamaan at muling kapanganakan. Sa mga napahamak, ang kumpletong pagkawasak sa isang estado ng hindi-pagiging nilalang ay naghihintay. Gayunpaman, walang mungkahi ng walang hanggang pagpapahirap. Ang pagtitimbang ng puso sa mitolohiyang Ehipto ay maaaring humantong sa [[anihilasyon]]. Ang kapatawan ng [[diyos]] sa paghuhukom ay palaging nananatiling isang sentral na pagkabahala para sa mga [[Sinaunang Ehipto]]. Ang modernong pagkaunawa ng mga nosyong Ehipsiyo ng impiyerno ay umaasa sa mga anim na sinaunang tekstong Ehipto: [[Ang Aklat ng mga Dalawang Daan]] *Ang [[Aklat ni Amduat]] *Ang [[Aklat ng mga Bakuran]] *Ang [[Aklat ng Namatay]] *Ang [[Aklat ng Mundo]] *Ang [[Aklat ng mga Yungib]] Ayon sa mga [[tekstong Kabaong]] at iba pang mga akda, ang [[mundong ilalim]] ay naglalaman ng maapoy na mga lawa at mga ilog gayundin mga apoy na demonyo na nagbabanta sa mga masasama. Ang mga representasyon ng mga lawang maapoy ng ikalimang oras o bahay ni [[Amduat]] ay nagpapakita sa mga ito sa anyo ng pamantayang hieroglipong tubigan o lawa ngunit may mga pulang apoy na linyang tubig at pinapaligiran sa lahat ng mga apat na gilid ng mga tandang apoy na hindi lamang tumutukoy sa kalikasang nagniningas kundi nagpapakain rin sa mga ito sa pamamagitan ng grapikong pagtulo ng mga apoy. Ang ilang mga tekstong templo ng Ehipto at mga modernong aklat ay nagsaad na ang Lawa ng Apoy sa [[relihiyon ng Sinaunang Ehipto]] ang lawa na dinadaanan ni [[Ra]] sa kanyang pang-araw araw na paglalakbay sa [[Duat]]. Siya ay pumapasok sa bakurang kanluran at lumalabas sa bakurang silangan at pagkatapos ay ang bangkay ay muling nababago.<ref>p.161. "Brazier." Richard H. Wilkinson. ''Reading Egyptian Art, A Hieroglyphic Guide to Ancient Painting and Sculpture''.1992. Thames & Hudson. London, quoted in [http://www.bibleorigins.net/hellsorigins.html Hell's Pre-Christian Origins]</ref> Ang imahen sa [[Papyrus ni Ani]](ca. 1250 BCE) na isang bersiyon ng [[Aklat ng Namatay]] ay nagpapakita ng apat na mga cynocephalous baboon na nakaupo sa mga apat na sulok ng isang rektanggular na tubigan. Sa bawat gilid ng tubigang ito ay isang nagniningas na [[brasero]]. ===Sinaunang Gresya=== Sa mitolohiyang Griyego, sa ilalim ng Langit, Mundo at Pontus ang [[Tartarus]] na isang malalim, mapanglaw na lugar, isang hukay o kalaliman na ginagamit bilang isang piitan ng pagpapahirap at pagdurusa sa nakatira sa loob ng [[Hades]]. Sa Gorgias ni [[Plato]] noong c. 400 BCE, ang mga kaluluwa ay hinuhukam pagkatapos ng kamatayan at ang mga nakatanggap ng kaparusahan ay ipinapada sa Tartarus. ===Europa=== Ang mga impiyerno ng Europa ay kinabibilangan ng mitolohiyang Breton na Anaon, mitolohiyang Seltiko na Uffern, mitolohiyang Slaviko na Peklo, impiyerno ng mitolohiyang Sami at Finnis na "tuonela" ("manala"). ===Asya=== Ang mga impiyerno ng Asya ay kinabibilangan ng Bagobong Gimokodan, at [[Kalichi]] o [[Naraka]] sa sinaunang mitolohiyang Indiano. Sa [[mga Ainu]], ang impiyerno ay isang lugar sa ilalim ng lupa na itinalaga para sa mga makasalang tao. Sa [[Shinto]], ang impiyerno ay kilala bilang ''Yomi''. Sa [[mitolohiyang Tsino]] at [[Taoismo]], ang impiyerno ay tinatawag na ''Diyu'', ito ay pinamamahalaan ni [[Yanluo Wang]], ang ''Hari ng impiyerno'', ang Diyu ay isang maze ng mga antas sa ilalim ng lupa at mga silid kung saan ang mga kaluluwa ay pinarurusahan para sa kanilang mga kasalanan sa buhay. ===Aprika=== Ang mga impiyernong Aprikanon ay kinabibilangan ng Hetgwauge sa mitolohiyang Haid at impiyerno sa mitolohiyang Swahili. Ang relihiyong [[Serer]] ay tumatakwil sa ideya ng langit at impiyerno. Sa Serer, ang pagtanggap ng mga ninuno na matagal nang pumanaw ay kasing lapit sa langit. Ang pagtakwil at pagiging lagalag ng kaluluwa ay kasing lapit ng impiyerno pagkatapos pumanaw. Ang mga kaluluwa ng namatay ay dapat sumulong sa Jaaniw na isang sagradong tirahan ng kaluluwa. Ang mga tanging mga namuhay nang ayon sa mga doktrinang Serer ang makapaglalakbay at kaya ay matatangap ng mga ninuno. Ang mga hindi nakapaglakbay ay nawawala at nagiging lagalag ngunit hindi sila nasusunog sa "apoy ng impiyerno". ===Oceaniko=== Ang mga impiyernong Oceaniko ay kinabibilangan ng “O le nu'u-o-nonoa” at mitolohiyang Samoan at mga imperyo sa mitoloiyang Bangka at mga kapuluang Caroline. ===Katutubong Amerikano=== Ang mga impiyerno ng [[Katutubong Amerikano]] ay kinabibilangan ng Mictlan ng [[relihiyong Aztec]], Adlivun ng [[relihiyon ng Inuit]] at Shobari Waka ng [[relihiyon ng Yanomani]]. Sa [[relihiyong Mayan]], ang Xibalbá ang mapanganib na [[mundong ilalim]] ng mga siyam na lebel ng mga demonyongVucub Caquix at Hun Came. Ang daan tungo at papalabas dito ay sinasabing matarik, matinik at napakabawal. Ang metnal ang pinakamababa at pinakanakakatakot ng mga siyam na impiyerno ng mundong ilalim na pinamumunuan ni Ah Puch. Ang mga manggagamot na ritwal ay magtotono ng mga panalanging pagpapagalin at pagpapatalsik ng mga sakit sa Metnal. The road into and out of it is said to be steep, thorny and very forbidding. Metnal is the lowest and most horrible of the nine Hells of the underworld, ruled by Ah Puch. Ritual healers would intone healing prayers banishing diseases to Metnal. Ang mga Aztec ay naniniwalang ang mga namatay ay naglalakbay sa Mictlan na isang neutral na lugar na matatagpuan nang malayo sa hilaga. May isa ring alamat ng isang lugar ng mga puting bulaklak na palaging madili at tahanan ng mga [[diyos ng kamatayan]] partikular na sina Mictlantecutli at asawa nitong si Mictlantecihuatl na literal na nangangahulugang "mga panginoong Mictlan". Ang paglalakbay sa Mictlan ay tumatagal ng apat na tao at ang mga naglalakbay ay dapat lumaban sa mga mahihirap na pagsubok gaya ng pagdaan sa isang saklaw na kabunduan kung saan ang mga bundok ay nagbabanggaan sa bawat isa, isang parang kung saan ang hangging ay tumatanggay ng mga kumakayod ng laman na mga kutsilyo at isang ilog ng dugo na may mga nakakatakot na jaguar. ===Mga relihiyong Abrahamiko=== ====Bibliya==== Sa Bagong Tipan, ang isinaling "impiyerno" ng mga tagapagsalin ng Bibliya ay tipikal na inilalarawan gamit ang mga salitang Griyegong [[Tartarus]] o [[Hades]](na isinalin sa [[Septuagint]] mula sa Hebreong [[Sheol]]) o ang salitang Hebreo na [[Gehenna]]. Pangkalahatang inaayunan ng mga skolar gayundin sa Hudaismo na ang ''sheol'' o ''hades'' ay hindi tumutukoy sa "lugar ng walang hanggang kaparusahan"(o impiyerno sa doktrinang [[Kristiyanismo]]) kundi sa "libingan", temporaryong tirahan ng mga namatay, at [[mundong ilalim]].<ref>New Bible Dictionary third edition, IVP 1996. Articles on "Hell", "Sheol".</ref> Ang kasunduan ng mga modernong skolar ay ang kanonikal na [[Lumang Tipan]] ay walang reperensiya sa isang imortal o "hindi namamatay na kaluluwa" na hindi nakasalalay sa katawan.<ref>"Twentieth century biblical scholarship largely agrees that the ancient Jews had little explicit notion of a personal afterlife until very late in the Old Testament period. Immortality of the soul was a typically Greek philosophical notion quite foreign to the thought of ancient Semitic peoples. Only the latest stratum of the Old Testament asserts even the resurrection of the body, a view more congenial to Semites.", Donelley, "Calvinism and Scholasticism in Vermigli's doctrine of man and grace", p. 99 (1976)</ref><ref>"Modern scholarship has underscored the fact that Hebrew and Greek concepts of soul were not synonymous. While the Hebrew thought world distinguished soul from body (as material basis of life), there was no question of two separate, independent entities. A person did not have a body but was an animated body, a unit of life manifesting itself in fleshly form—a psychophysical organism (Buttrick, 1962). Although Greek concepts of the soul varied widely according to the particular era and philosophical school, Greek thought often presented a view of the soul as a separate entity from body. Until recent decades Christian theology of the soul has been more reflective of Greek (compartmentalized) than Hebrew (unitive) ideas.", Moon, "Soul", in Benner & Hill (eds.), "Baker encyclopedia of psychology & counseling, p. 1148 (2nd ed. 1999)</ref><ref>"A broad consensus emerged among biblical and theological scholars that soul-body dualism is a Platonic, Hellenistic idea that is not found anywhere in the Bible. The Bible, from cover to cover, promotes what they call the "Hebrew concept of the whole person." G. C. Berkouwer writes that the biblical view is always holistic, that in the Bible the soul is never ascribed any special religious significance. Werner Jaeger writes that soul-body dualism is a bizarre idea that has been read into the Bible by misguided church fathers such as Augustine. Rudolf Bultmann writes that Paul uses the word soma (body) to refer to the whole person, the self, so that there is not a soul and body, but rather the body is the whole thing. This interpretation of Pauline anthropology has been a theme in much subsequent Pauline scholarship.", McMinn & Phillips, "Care for the soul: exploring the intersection of psychology & theology", pp. 107-108 (2001).</ref><ref>"The general consensus is that the Old Testament rejected any natural or innate immortality.", McNamara, "Beauty and the Priest: Finding God in the New Age", p. 64 (1997).</ref> Ang pananaw na ito ay konsistenteng kinakatawan ng isang malawak na saklaw ng mga akdang sangguniang pang-skolar.<ref name="Indeed p. 518">"Indeed, the salvation of the “immortal soul” has sometimes been a commonplace in preaching, but it is fundamentally unbiblical. Biblical anthropology is not dualistic but monistic: human being consists in the integrated wholeness of body and soul, and the Bible never contemplates the disembodied existence of the soul in bliss.", Myers (ed.), "The Eerdmans Bible Dictionary", p. 518 (1987).</ref><ref name="Hence 2001">"There is no suggestion in the OT of the transmigration of the soul as an immaterial, immortal entity. Man is a unity of body and soul—terms that describe not so much two separate entities in a person as much as one person from different standpoints. Hence, in the description of man’s creation in Genesis 2:7, the phrase “a living soul” (kjv) is better translated as “a living being.”", Elwell & Comfort (eds.), "Tyndale Bible dictionary", p. 1216 (2001)</ref><ref>"Barr is surely right to stress that the Genesis story as it now stands indicates that humans were not created immortal, but had (and lost) the chance to gain unending life.’, Wright, ‘The Resurrection of the Son of God’, p. 92 (2003); Wright himself actually interprets some passages of Scripture as indicating alternative beliefs, "The Bible offers a spectrum of belief about life after death", Wright, "The Resurrection of the Son of God", p. 129 (2003)</ref><ref>"In contrast to the two enigmatic references to Enoch and Elijah, there are ample references to the fact that death is the ultimate destiny for all human beings, that God has no contact with or power over the dead, and that the dead do not have any relationship with God (see, inter alia, Ps. 6:6, 30:9–10, 39:13–14, 49:6–13, 115:16–18, 146:2–4). If there is a conceivable setting for the introduction of a doctrine of the afterlife, it would be in Job, since Job, although righteous, is harmed by God in the present life. But Job 10:20–22 and 14:1–10 affirm the opposite.", Gillman, "Death and Afterlife, Judaic Doctrines Of", in Neusner, "The Encyclopedia of Judaism", volume 1, p. 176 (2000)</ref><ref>"“Who knows whether the breath of human beings rises up and the breath of an animal sinks down to the earth?” (Eccles 3:21). In Qohelet’s day there were perhaps people who were speculating that human beings would enjoy a positive afterlife, as animals would not. Qohelet points out that there is no evidence for this.", [[John Goldingay|Goldingay]], "Old Testament Theology", volume 2, p. 644 (2006)</ref><ref>"The life of a human being came more directly from God, and it is also evident that when someone dies, the breath (rûaḥ, e.g., Ps 104:29) or the life (nepeš, e.g., Gen 35:18) disappears and returns to the God who is rûaḥ. And whereas the living may hope that the absence of God may give way again to God’s presence, the dead are forever cut off from God’s presence.241 Death means an end to fellowship with God and to fellowship with other people. It means an end to the activity of God and the activity of other people. Even more obviously, it means an end to my own activity. It means an end to awareness.", [[John Goldingay|Goldingay]], "Old Testament Theology", volume 2, p. 640 (2006)</ref> Ang mga modernong skolar ay naniniwalang ang konsepto ng isang imortal o hindi namamatay na kaluluwa na tumutungo sa isang kaligayahan o pagpapahirap pagkatapos ng kamatayan ay pumasok sa nanaig na Hudaismo pagkatapos ng pagkakatapon.<ref>‘A second doctrine of the afterlife enters Judaism not in the Bible itself but in the intertestamental period, i.e., the first century B.C.E.-first century C.E. This doctrine teaches that every human being is a composite of two entities, a material body and a non-material soul; that the soul pre-exists the body and departs from the body at death; that, though the body disintegrates in the grave, the soul, by its very nature, is indestructible; and that it continues to exist for eternity. Not even a hint of this dualistic view of the human being appears in the Bible.’, Gillman, ‘Death and Afterlife, Judaic Doctrines Of’, in [[Jacob Neusner]], ‘The Encyclopedia of Judaism’, volume 1, p. 200 (2000)</ref> at umiral sa buong panahong ikalawang templo bagaman ang parehong "pagtulog na kaluluwa" at "kamatayan ng kaluluwa" ay pinaniwalaan rin <ref>‘As good creational monotheists, mainline Jews were not hoping to escape from the present universe into some Platonic realm of eternal bliss enjoyed by disembodied souls after the end of the space-time universe. If they died in the fight for the restoration of Israel, they hoped not to ‘go to heaven’, or at least not permanently, but to be raised to new bodies when the kingdom came, since they would of course need new bodies to enjoy the very much this-worldly shalom, peace and prosperity that was in store.’, [[N. T. Wright]], ‘The New Testament and the People of God’, p. 286</ref><ref>‘Some sages believed that the soul remains quiescent, with those of the righteous “hidden under the Throne of Glory”; others viewed the souls of the dead as having full consciousness.’, Eisenberg, ‘The JPS Guide to Jewish Traditions’, p. 116 (1st ed. 2004)</ref><ref>‘Two independent doctrines of the afterlife for the individual emerged in Judaism, probably during the last two centuries B.C.E.: the doctrine of the resurrection of bodies and that of the immortality of souls. In time (probably the first century C.E.), these two doctrines became conflated so as to yield the theory that, at the end of days, God will resurrect dead bodies, rejoin them with their souls, which never died, and the individual human being, reconstituted as he or she existed on earth, will come before God in judgment.’, Gillman, ‘Death and Afterlife, Judaic Doctrines Of’, in Neusner, ‘The Encyclopedia of Judaism’, volume 1, p. 196 (2000)</ref> Ang ideya na ang kaluluwa ay hindi imortal ay umiiral sa ilang mga akdang pseudepigrapikal ng panahong ikalawang templo<ref>'However, Strack and Billerbeck, noted authorities on Rabbinic literature, suggest that the pseudepigraphal references to eternal punishment simply denote everlasting annihilation. See Hermann L. Strack and Paul Billerbeck, Kommentar zum Neuen Testament aus Talmud und Midrasch (Munchen: C.H. Beck'sche Verlagsbuchhandlung, Oskar Beck, 1928), 2:1096.', Fudge, ‘The Old Testament’, in Fudge & Peterson, ‘Two views of hell: a biblical & theological dialogue’, p. 210 (2000)</ref><ref>'Psalms of Solomon 3:11–12; Sybilline Oracles 4:175–85; 4 Ezra 7:61; Pseudo-Philo 16:3. Other presumed annihilation texts may be found in Fudge, The Fire That Consumes, 125–54’, Walvoord, ‘The Metaphorical View’, in Crockett & Hayes (eds.), ‘Four Views on Hell’, p. 64 (1997)</ref> at kalaunan ay mga akdang rabinikal,<ref>‘Rabbi Shimon ben Lakish as well as his colleague Rabbi Yannai, said that there is no such thing as the popular concept of a hell, gehinnom, lasting a long time, but that at the time when G'd passes out judgment the wicked will be burned’, Chananel, et al., 'Hut ha-meshulash', p. 183 (2003)</ref><ref>‘Thus we have one Rabbi denying the very existence of hell. "There is no hell in the future world," says R. Simon ben Lakish.’, Darmesteter, ‘The Talmud’, p. 52 (2007)</ref> at sa mga panahong [[mediebal]] na [[rabbi]] gaya nina [[Abraham Ibn Ezra]] (1092–1167),<ref>'But Ibn Ezra held that the souls of the wicked perish with their bodies.', Davidson, ‘The Doctrine of Last Things Contained in the New Testament, Compared With Notions of the Jews and the Statements of Church Creeds’, p. 139 (1882)</ref> [[Maimonides]] (1135–1204),<ref>'Maimonides claims that since the greatest punishment would be to lose one's immortal soul, the souls of the wicked are destroyed along with their bodies.', Rudavsky, 'Maimonides', p. 105 (2010)</ref> at [[Joseph Albo]] (1380–1444).<ref>‘Maimonides’ views are reasserted by Joseph Albo (1380–1444) in his Book of Principles.’, Rudavsky, 'Maimonides', p. 206 (2010)</ref> =====Sheol===== Ang [[Sheol]] ([[Wikang Hebreo]] {{Hebrew|שְׁאוֹל}} ''Šʾôl'') na isinalin bilang "libingan", "hukay" o "tirahan ng mga namatay" ay ang kinikilalang [[tirahan ng mga patay]] o [[mundong ilalim]] sa paniniwalang Hudyo. Ito ang lugar na patutunguhan ng mga namatay(Kaw. 9:18) ng parehong mga matuwid(hal. Awit 49:15) at mga masama(hal. Awit 9:17).<ref name=Biblia>{{cite-Biblia|Tirahan ng mga patay, Seol}}, pahina 63.</ref> Sa saling Griyegong [[Septuagint]] ng Hebreong [[Tanakh]], ang sheol ay isinalin ng 61 sa 65 beses na Griyegong ''[[Hades]]'', 2 beses na thanatos(kamatayan) at 2 beses nang hindi isinalin. Sa ika-17 na siglong salin ng [[Bibliya]] sa Ingles na [[King James Version]], ang ''Sheol'' sa Lumang Tipan ay isinalin na "impiyerno"(hell) ng 31 beses,<ref>Deut. 32:22, Deut. 32:36a & 39, II Sam. 22:6, Job 11:8, Job 26:6, Psalm 9:17, Psalm 16:10, Psalm 18:5, Psalm 55:15, Psalm 86:13, Ps. 116:3, Psalm 139:8, Prov. 5:5, Prov. 7:27, Prov. 9:18, Prov. 15:11, Prov. 15:24, Prov. 23:14, Prov. 27:20, Isa. 5:14, Isa. 14:9, Isa. 14:15, Isa. 28:15, Isa. 28:18, Isa. 57:9, Ezek. 31:16, Ezek. 31:17, Ezek. 32:21, Ezk. 32:27, Amos 9:2, Jonah 2:2, Hab. 2:5</ref> "libingan"(grave) ng 31 beses<ref>Gen. 37:35, Gen. 42:38, Gen. 44:29, Gen. 44:31, I Sam. 2:6, I Kings 2:6, I Kings 2:9, Job 7:9, Job 14:13, Job 17:13, Job 21:13, Job 24:19, Psalm 6:5, Psalm 30:3, Psalm 31:17, Psalm 49:14, Psalm 49:14, Psalm 49:15, Psalm 88:3, Psalm 89:48, Prov. 1:12, Prov. 30:16, Ecc. 9:10, Song 8:6, Isa. 14:11, Isa. 38:10, Isa. 38:18, Ezek. 31:15, Hosea 13:14, Hosea 13:14, Psalm 141:7</ref> at "hukay"(pit) ng 3 beses.<ref>Num. 16:30, Num. 16:33, Job 17:16</ref> Sa mga modernong [[salin ng Bibliya]], ang sheol ay hindi isinalin na impiyerno kundi "libingan", "hukay" at "kamatayan". =====Hades===== Sa [[Mitolohiyang Griyego]], si [[Hades]] ang [[diyos]] ng [[mundong ilalim]]. Ang henitibong ᾍδου, Haidou, ay isang elisyon upang tukuyin ang lokalidad: "ang bahay/dominyon ni Hades". Kalaunan, ang nominatibo ay tumukoy sa "tahanan ng mga namatay". Sa [[Bagong Tipan]], ang pariralang "לא־תעזב נפשׁי לשׁאול" (hindi mo iiwan ang aking kaluluwa sa Sheol) sa Awit 16:10 ay sinipi sa Mga Gawa 2:27 bilang "οὐκ ἐγκαταλείψεις τὴν ψυχήν μου εἰς ᾅδου" (hindi mo iiwan ang kaluluwa ko sa Hades). Sa [[King James Version]], ang Mga Gawa 2:27 ay isinalin na "thou wilt not leave my soul in hell(impiyerno)". Sa [[textus receptus]] na pinagbasehan ng [[King James Version]], ang "ᾅδης" (Hades) ay lumitaw ng 11 beses. Sa bawat instansiya, isinalin ng King James Version ang Hades bilang "hell"(impiyerno) maliban sa 1 Cor. 15:55 kung saan ginamit ang "grave"(libingan). Sa mga edisyong kritikal ng 1 Cor. 15:55, ang "θάνατος" (kamatayan) ay pumalit sa "ᾅδης"(Hades).<ref>[http://www-user.uni-bremen.de/~wie/GNT/Corinth1.html Greek New Testament] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081108054407/http://www-user.uni-bremen.de/~wie/GNT/Corinth1.html |date=2008-11-08 }}; cf. [http://www.biblicaltheology.org/hades.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230331140650/http://www.biblicaltheology.org/hades.pdf |date=2023-03-31 }} The International Standard Bible Encyclopedia, Vol. II:1314-1315. [1915] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230331140650/http://www.biblicaltheology.org/hades.pdf |date=2023-03-31 }}.</ref> Sa mga modernong salin kung saan ay mayroon lamang 10 instansiya ng "ᾅδης" ay pangkalahatang tinranslitera bilang "Hades". Sa modernong salin na [[NIV]] ng Mga Gawa 2:27, ito ay isinalin na "you will not abandon me to the realm of the dead". Sa lahat ng mga paglitaw ng hades sa Bagong Tipan maliban sa isa, ang "ᾅδης"(hades) ay may kaunti kung meron mang anumang kaugnayan sa mga gantimpala o parusa sa [[kabilang buhay]]. Ang eksepsiyon nito ang Talinghaga ni Lazaro at isang mayaman(Lucas 16:19-31) kung saan ay natagpuan ng mayaman ang kanyang sarili sa Hades at nagdurusa. Ang ilang mga skolar ay naniniwala na ang talinghagang ito ay sumasalamin sa pananaw na Hudyo noong panahong [[intertestamental]] ng sheol o hades na naglalaman ng magkahiwalay na mga dibisyon para sa masama at matuwid.<ref>New Bible Dictionary 3rd edition, IVP Leicester 1996. "Sheol".</ref> Ayon sa Pahayag 20:14, "''Itinapon ng Diyos ang kamatayan at hades sa [[lawa ng apoy]]. Ito ang ikalawang kamatayan.''" =====Gehenna===== [[Image:Valley of Hinom PA180090.JPG|right|thumb|200px|"Impiyerno": [[Gehenna]], 2007]] Ang [[Gehenna]] sa mga saling Ingles ng Bibliya ay kumakatawan sa Griyegong Ge'enna (γέεννα) na isang ponetikong transkripsiyon ng [[Aramaiko]]ng Gēhannā (ܓܗܢܐ) na katumbas ng Hebreong ''Ge Hinnom'' na literal na "Lambak ng Hinnom". Ito ay isang lokasyon na orihinal na handugan ng mga tao sa diyos na si Moloch, ngunit kalaunang naging tambakan at sunugan ng basura at mga bangkay ng mga kriminal na nagkamit lamang ng kahulugang metaporikal noong panahong [[intertestamental]].<ref>http://classic.net.bible.org/dictionary.php?word=GEHENNA</ref> Sa Marcos 9:47-48, ang ''Gehenna''(na isinaling "impiyerno") ay inilarawan na "na doo'y hindi namamatay ang kanilang [[maggot]], at hindi namamatay ang apoy". Ayon sa {{bibleverse2||Mateo|5:29-30}}, ang buong katawan at ayon {{bibleverse2||Marcos|9:43-47}} ang dalawang mga kamay, mga paa at mata ang maibubulid sa Gehenna(na isinaling impiyerno). =====Tartarus===== Sa [[Mitolohiyang Griyego]], si/ang [[Tartarus]] ay parehong isang [[diyos]] at isang lugar sa [[mundong ilalim]]. Ayon as Theogony ni Hesiod noong ca. 700 BCE, si Tartarus ang ikatlo sa mga diyos na primordial kasunod ni [[Kaguluhan (kosmogoniya)|Kaguluhan]] at [[Gaia (mitolohiya)|Gaia]]. Bilang lugar, ito ay isang malalim, mapanglaw na lugar, isang hukay o isang kailaliman na ginagamit bilang piitan ng pagpapahirap at pagdurusa na nananahan sa ilalim ng mundong ilalim. Sa Gorgias, isinulat ni Plato(c. 400 BCE) na ang mga kaluluwa ay hinahatulan pagkatapos ng kamatayan at ang mga nakatanggap ng parusa ay ipinapadala sa Tartarus. Sa [[Bagong Tipan]] sa 2 Pedro 2:4, ang pangngalang ''Tartarus'' ay hindi umiiral kundi ang ''tartaroo'' (ταρταρόω, "ihagis sa Tartarus") na isang pinaiking anyo ng klasikong pandiwang Griyego na ''kata-tartaroo'' ("ihagis pababa sa Tartarus") sa . Si [[Liddell Scott]] ay nagbibigay ng mga ibang mga sanggunian para sa pinaikling anyo mula sa pandiwang ito kabilang sina [[Acusilaus]] (ika-5 siglo BCE), [[Joannes Laurentius Lydus]]at ang [[Scholiast]] tungkol kay [[Aeschylus]], [[Eumenides]] na nagbanggit kay [[Pindar]] na nagsalaysay kung paanong tinangka ng mundo na i-tartaro(ihagis pababa) su [[Apollo]] pagkatapos niyang talunin ang Python.<ref>A. cast into Tartarus or hell, Acus.8 J., 2 Ep.Pet.2.4, Lyd.Mens.4.158 (Pass.), Sch.T Il.14.296. Henry George Liddell. Robert Scott. A Greek-English Lexicon. revised and augmented throughout by. Sir Henry Stuart Jones. with the assistance of. Roderick McKenzie. Oxford. Clarendon Press. 1940.</ref> Sa mga tekstong klasiko, ang mas mahabang anyong ''kata-tartaroo'' ay kadalasang nauugnay sa paghahagis ng mga [[Titan]] pababa sa Tartarus.<ref>[[Apollodorus of Athens]], in Didymus' Scholia on Homer; [[Plutarch]] ''Concerning rivers''</ref> Maraming mga modernong salin ng 2 Pedro 2:4 ang nagsalin ng Tartarus sa "impiyerno" ngunit nagbibigay ng pagbasang Tartarus sa footnote.<ref>http://www.biblegateway.com/passage/?search=2+Peter+2&version=NIV#fen-NIV-30505a</ref> Ang Tartarus ay makikita sa [[Aklat ni Enoch|1 Enoch]] na may petsang mula 400 hanggang 200 BCE. Ito ay nagsaad na inilagay ng [[diyos]] ang arkanghel na si Uriel "na mangasiwa sa mundo at sa Tartarus](1 Enoch 20:2). Ang Tartarus ay pangkalahatang nauunawan bilang ang lugar kung saan ang mga 200 nahulog na tagamasid([[anghel]]) ay ibinilanggo. Ang Tartarus ay makikita rin sa mga seksiyon ng [[Sibylline Oracles]]. E.g. Sib. Or. 4:186. ====Hudaismo==== Ang maagang [[Hudaismo]] ay walang konsepto ng impiyerno. Ang konsepto ng [[kabilang buhay]] sa Hudaismo ay ipinakilala lang noong [[panahong Heleniko]] na maliwanag na hinango mula sa mga kapitbahay na relihiyong Helenistiko. Halimbawa dito ang nasa [[Aklat ni Daniel]] 12:2 na isinulat noong ika-2 siglo. Ang Hudaismo ay walang spesipikong doktrino tungkol sa kabilang buhay ngunit may tradisyong mistikal/ortodokso ng paglalarawan ng [[Gehenna]]. Ang Gehenna ay hindi impiyerno ngunit orihinal na [[libingan]]. Ang Gehenna ay itinuturing na isang tulad ng [[Purgatoryo]] na lugar kung saan ang ang mga masasama ay tutungo upang magdusa hanggang sa pagtitika ng kanilang mga kasalanan. Ang maksimum na halaga ng panahon na gugugol ang makasalanan sa Gehenna ay isang taon maliban sa mga limang tao na naroon sa lahat ng kawalang hanggan.<ref>Babylonian Talmud. [[Sanhedrin (Talmud)|Sanhedrin]] (7) Ch. 11 "Chelek"</ref> Ang Gehenna ay ipinaliwanag ng [[Kabbalah]] bilang isang "kwarto ng paghihintay" para sa mga lahat ng mga kaluluwa at hindi lamang mga masasama. Ang karamihan ng mga pananaw na [[Hudaismong Rabiniko|Rabiniko]] ay naniniwala na ang mga tao ay hindi nasa Gehenna nang walang hanggan o magpakailanman. Ang pinakamatagal na naroon ang isang tao ay 12 buwan ngunit may ilang eksepsisyon. Ayon sa mga katuruang Hudyo, ang impiyerno ay hindi buong pisikal na lugar. Sa halip, ito ay maaaring ihambing sa isang napakasidhing saloobin ng kahihiyan. Ang mga tao ay nahihiya sa kanilang mga kasalanan at ito ay bumubuo ng pagdudurusa na magpupunan para sa mga kasalanan. Kung ang isang tao ay labis na lumihis mula sa kalooban ng diyos, siya ay sinasabing nasa gehinom. Ito ay hindi nangangahulugang isang punto sa hinaharap kundi sa napakakasalukuyang sandali. Ang mga bakuran ng teshuva(pagbabalik) ay sinasabing palaging bukas at kaya ay maaaring iayon ang kanyang kalooban sa diyos sa anumang sandali. Ang hindi pag-ayon sa kalooban ng diyos ay mismong parusa ayon sa torah. ====Kristiyanismo==== Ang [[Simbahang Katoliko Romano]] ay naglalarawan ng impiyenro bilang "isang estado ng depinitibong hindi pagsasama ng sarili mula sa komunyon sa Diyos at mapalad". Ang isa ay nasa impiyerno dahil sa pagkamatay na nasa [[mortal na kasalanan]] nang hindi nagsisi at tumanggap sa mahabaging pag-ibig ng diyos na walang hanggang nawalay mula sa diyos sa pamamagitan ng [[malayang kalooban]] ng isang tao<ref>Catechism of the Catholic Church, Article 1033</ref> na agad pagkatapos ng kamatayan.<ref>Catechism of the Catholic Church, Article 1035</ref> Sa mga iba't ibang denominasyon ng Kristiyanismo kabilang ang Romano Katoliko, mga Baptist, Episcopalian at ilang mga simbahang [[Griyegong Ortodokso]],<ref>See Kallistos Ware, “Dare we hope for the salvation of all?" in The Inner Kingdom: Volume 1 of the Collected Works</ref> ang impiyerno ay pinaniwalaang ang impiyerno ang huling destinasyon ng mga hindi naging karapat-dapat pagkatapos ng [[resureksiyon]] at [[huling paghuhukom]] <ref>[http://www.biblegateway.com/passage/?search=Revelation+20:11-15 Revelation 20:11]</ref><ref>[http://www.biblegateway.com/passage/?search=romans+6:23 Romans 6:23]</ref><ref>Mt 25:31, 32, 46</ref> kung saan sila walang hanggang parurusahan para sa kanilang mga nagawang kasalanan at permanenteng nawalay mula sa diyos. Ang kalikasan ng paghuhukom na ito ay hindi umaayon sa katuruan ng maraming mga Protestante na ang pagliligtas ay nagmumula sa pagtanggap kay [[Hesus]] bilang kanilang tagapagligtas bagaman ang mga simbahang Katoliko at [[ortodoksong Griyego]] ay naniniwalang ang paghuhukom ay nakasalalay sa parehong pananampalataya at mga gawa. Ang mga [[Kristiayanong liberal]] sa buong mga simbahang liberal na Protestante at Anglikano ay naniniwala sa [[pangkalahatang pakikipagkasundo]] ng mga tao sa diyos.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/699929.stm | work=BBC| title=Hell - it's about to get hotter | date=4 Abril 2000 | accessdate=30 Abril 2012 | first1=Joe | last1=Gooden}}</ref> Ang ilang mga modernong teologong Kristiyano at mga ilang sektang Kristiyano kabilang ang Living Church of God, The Church of God International, at Seventh Day Adventist Church ay naniniwala sa doktrina na kondisyonal na imortalidad na paniniwalang ang kaluluwa ay namamatay kasama ng katawan at hindi muling mabubuhay hanggang sa [[resureksiyon]]. =====Walang hanggang kaparusahan ng mga masasama===== Ang tradisyonal na paniniwala ng maraming mga Kristiyano ay ang "impiyerno" ay isang walang hanggang kaparusahang pagpapahirap para sa mga masasama. Kanilang sinusuportahan ito ng mga talatang gaya ng Pahayag 14:10-11 na nagsasaad na "''Siya ay iinom ng alak ng poot ng Diyos, na ibinuhos niya na walang halo sa saro ng kaniyang poot. Pahihirapan siya sa apoy at nagniningas na asupre sa harapan ng mga banal na anghel at sa harapan ng Kordero. Ang usok ng kanilang paghihirap ay pumailanlang magpakailan pa man. Ang mga sumamba sa mabangis na hayop at kaniyang larawan ay walang kapahingahan araw at gabi. Gayundin ang mga tumanggap ng tatak ng pangalan nito ay walang kapahingahan.''" at Pahayag 20:10 na nagsasaad na "'' At ang diyablo na nanglinglang sa kanila ay itinapon sa lawa ng apoy at ng asupre, kung saan naroroon ang mabangis na hayop at ang bulaang propeta at doon sila ay pahihirapan araw at gabi, magpakailan pa man.''" Gayunpaman, ayon sa mga kritika ng doktrinang ito, ang doktrina ng walang hanggan o magpakailanmang kaparusahan sa impiyerno ay nakasalig sa mga maling salin at mga maling interpretasyon ng mga orihinal na Hebreo at Griyegong salita na Hades, Tartarus, Gehenna na maling isinalin at maling pinakahulugang "impiyerno" gayundin ang salitang Hebreong owlam at mga Griyegong aion at aionios na maling isinalin at maling pinakahulugang "mapagkailanman o walang hanggan". Ang olawm ay may dalawang natatanging mga kahulugan sa Bibliya. Ang una ay isang panahong magpakailanman na hindi na nagtatapos at walang hangganan at ang ikalawa ay isang panahon na nagsisimula at nagwawakas na nangangahulugang tumatagal sa isang panahon. Kabilang sa ikalawang kahulugan ng olawm ang matatagpuan sa Jonas 1:17, 2:6, 1 Sam. 1:22,28, Exo.40:15 Deut 23:3, 1 Kron. 28:4, Gen. 49:26, Bilang 25:13, Awit 24:7, 2 Hari 5:7, Isaias 34:9-10 at iba pa. Sa Septuagint, ang Griyegong Aion ang direktang salin ng owlam at ang salitang ginamit sa Pahayag 14:10-11, Pahayag 20:10, 19:2-3 at iba pa. Ayon sa mga kritiko ng doktrinang ito, ang mga Griyegong basanizo at aion sa Pahayag 20:10 ay maling isinaling pahihirapan magpakailanman na ang tamang salin ay dapat na sila ay ''dadalisayin'' para sa ''panahon ng mga panahon''. Ang mga kritiko ay nangatwirang ang eskpresyong "pananangis at pagngangalit ng mga ngipin" ay hindi nangangahulugang lugar ng walang hangganang paghihirap ngunit naghahayag ng pagtangis ng kalumbayan na sinamahan ng mga pambansang paghatol sa Israel(Isa. 22:12, 16:9, Jer. 9:1,48:32). Sa Mateo 8:5-12, ang pagtangis at pangangalit ng ngipin ay pag-atake sa kawalang pananampalataya ng Israel kay Hesus. Ang iba ay naniniwala na ito ay tumutukoy sa pagtangis ng galit at poot ng mga kalaban ni Hesus. Ang ekspresyong "pangangalit ng mga ngipin" ay naglalarawan sa isang umaatake sa biktima (Job 16:9, Awit 35:16,37:12, Pan. 2:16, Gawa 7:54). Ang "apoy at asupre" na binanggit sa Aklat ng Pahayag ay paglalarawan sa ibang mga talata ng Bibliya sa pagkawasak na pang-mundo ng mga masasama(Isa. 34:9, 30:33, Awit 11:6, Eze. 38:22). Ang Griyego ng asupre ay θεῖον na nangangahulugan ring [[:en:wikt:θεῖον|makadiyos]]. Ang asupre ay sinasabing sagrado sa mga [[sinaunang Griyego]] na ginagamit sa mga ritwal panrelihiyon at mga layuning pangkonsagra. Ang hininga ng diyos ay sinasabing asupre(Isa. 30:33) at ang mismong diyos ay sinalita bilang nagdadalisay na apoy(Mal. 3:2-3). =====Anihilasyon(pagkawasak) ng mga masasama===== Ang [[anihilasyonismo]] ang paniniwala ng ilang mga sektang Kristiyano, ang huling kaparusahan ng mga taong masasama ay isang buong pagkawasak(anihilasyon) sa halip na walang hanggang pagdurusa sa impiyerno. Ang doktrinang ito ay nauugnay sa doktrina ng kondisyonal na imortalidad na ang kaluluwa ng tao ay "hindi imortal"(hal. sa Ezekiel 18:4,20) malibang bigyan ng walang buhay ng diyos. Ang anihilasyonismo ay nagsasaad na kalaunang wawasakin ng diyos ang mga masasama na nag-iiwan lamang sa mga matutuwid na bigyan ng walang hanggang buhay at mabuhay ng imortal. Ang ilang mga anihilasyonista ay naniniwalang ang mga masasama ay parususahan sa kanilang mga kasalanan sa lawa ng apoy bago wasakin(halimbawa nito ang mga Seventh-day Adventist). Ang iba ay naniniwalang ang "impiyerno" ay isang maling doktrina na may pinagmulang pagano(halimbawa nito ang Jehovah's Witnesses). Ang doktrinang anihinilasyon ay sinusuportahan ng mga naniniwala dito ng mga talatang gaya ng Mateo 10:28, Awit 145:20, 37:38, 92:7, 2 Tes. 2:8-9, Roma 6:23, Filipos 3:18-19, Pahayag 21:1,4-5 at iba pa. Ang mga [[Jehovah's Witnesses]] ay naniniwalang ang kaluluwa ay tumitigil na umiral kapag namatay ang isang tao<ref name="bibleteach">"What Does the Bible Really Teach?", 2005, Published by Jehovah's Witnesses</ref> at kaya ang impiyerno(sheol o hades) ay isang estado ng kawalang-pag-iral.<ref name="bibleteach" /> Sa kanilang teolohiya, ang Gehenna ay iba mula sa Sheol o Hades sa kadahilanang dito ay walang pag-asa ng resureksiyon.<ref name="bibleteach" /> Pinapakahulugan ng mga Jehovah's Witnesses ang "lawa ng apoy" at "ikalawang kamatayan" sa Pahayag 20:14 bilang tumutukoy sa isang kumpleto at depinitibong anihilasyon o pagkawasak ng mga ibubulid dito. =====Pangkalahatang pakikipagkasundo ng lahat sa diyos===== Ang [[pangkalahatang pakikipagkasundo]](universal reconciliation) ang paniniwala ng ilang mga Unitarian-Universalista mga Kristiyano na ang lahat ng mga kaluluwa ng tao(kahit ang mga [[demonyo]] at mga nahulog na anghel) ay kalaunang makikipagkasundo sa diyos at lahat papasok sa langit.<ref>''New Bible Dictionary'', "Hell", InterVarsity Press, 1996.</ref><ref>''New Dictionary of Biblical Theology'', "Hell", InterVarsity Press, 2000.</ref><ref>[[Evangelical Alliance]] Commission on Truth and Unity Among Evangelicals, ''The Nature of Hell'', Paternoster, 2000.</ref> Kanilang sinusuportahan ang pananaw na ito ng mga talatang gaya ng Lucas 9:51-56, Colosas 1:15-20, 1 Juan 2:2, Gawa 3:19-21, 1 Corinto 15:28, Juan 3:16, Roma 5:6,5:18-19, Lucas 23:34, 1 Tim. 4:10, Filipos 2:9-11, Pahayag 5:13, 1 Timoteo 2:3-6,4:9-11, Lucas 19:9-10, Juan 12:32-33, Jeremias 3:12,9:24, Mat. 21:31, Awit 66:3-4,22:27-29, Mat. 5:43-44, Isaias 45:22-25, at iba pa. Pinapakahulugan ng mga Unibersalistang Kristiyano ang "lawa ng apoy"(Pahayag 20:14) na hindi isang literal na apoy dahil hindi posibleng ibulid ang kamatayan at hades sa lawa ng apoy. Sa halip, ito ay kanilang pinapakahulugan bilang isang instrumento ng pagdadalisay/pagpipino(hal. Mat. 3:11,12, Lucas 12:49, 1 Cor. 3:12-15, Jer. 23:29, 1 Pedro 4:12, Mal.3:1-3, 4:1-3) na magdadala sa lahat ng mga tao sa isang relasyon sa diyos. Ang salitang isinaling "pagpapahirap" sa Pahayag 14:10 ay ang Griyegong basanizo na may pangunahing kahulugan ng pagsubok sa isang batong hipuan. ====Islam==== [[Talaksan:The tree of Zaqqum (2012).jpg|thumb|right]] Ang mga Muslim ay naniniwala sa jahannam (Arabiko: جهنم). Sa [[Koran]], may mga literal na paglalarawan ng mga kinondena sa isang maapoy na impiyerno na salungat sa tulad ng [[Paraiso]]ng(jannah) na tinatamasa ng mga matuwid na mananampalataya. Sa karagdagan, ang Langit at Impiyerno ay nahahati sa maraming mga iba ibang lebel depende sa mga nagawa sa buhay kung saan ang kaparusahan ay ibinibigay depende sa lebel ng kasamaang nagawa sa buhay. Ang mabuti ay hiwalay sa iban gmga lebel depende kung paano sumunod ang isang tao habang nabubuhay. Ang bakuran ng impiyerno ay binabantayan ni Maalik na pinuno ng mga anghel na itinakdang maging mga bantay na kilala rin bilang Zabaaniyah. Bagaman, sa pangkalahatan, ang impiyerno ay kadalasang inilalarawna bilang isang mainit na sumisingaw at isang lugar ng pagpapahirap para sa mga makasalanan, may isang hukay ng impiyerno na inilalarawan nan giba mula sa ibang impiyerno sa tradisyong Islamiko. Ang Zamhareer ang Impiyerno ng sukdulang kalamigan ng mga hindi makakayang mga bagyo ng [[niyebe]] at yelo. Ang pinakamababang hukay ng impiyerno ang Hawiyah na para sa mga [[kapaimbabawan|ipokrito]] na malakas na nag-aangking naniniwala kay Allaha at kanyang sugo ngunit itinatakwil ito sa kanilang mga puso. Ang [[kapaimbabawan]] ay itinuturing na isa sa pinakamapanganib na mga kasalanan kasama ng shirk. ====Pananampalatayang Bahá'í==== Sa Pananampalatayang [[Bahá'í]], ang mga kumbensiyonal na paglalarawan ng Langit at Impiyerno ay itinuturing na mga simbolikong representasyon ng mga kondisyong espiritwal. Ang mga kasulatang Bahá'í ay naglalarawan sa pagiging malapit sa Diyos na langit at ang pagiging malayo sa diyos ang impiyerno. ===Budismo=== [[Talaksan:Ngaye (Naraka) in Burmese art.jpg|thumb|right|[[Naraka]] sa representasyong Burmese.]] Ang [[Budismo]] ay nagtuturo na may lima o minsan anim na mga sakop ng muling kapanganakan na mahahati pa sa mga digri ng pagdurusa o kaligayahan. Sa mga sakop na ito o Naraka ang pinakamababang sakop ng muling kapanganakana. Sa mga sakop na impiyerno, ang pinakamasahol ang Avīci o "walang katapusang pagdurusa". Ang alagad ni Buddha na si [[Devadatta]] na nagtangkang pumatay kay Buddha sa tatlong okasyon at lumikha ng pagkakabahagi sa orden na monastiko ay sinasabing muling ipinanganak sa impiyernong Avici. Gayunpaman, tulad ng lahat ng mga sakop ng muling kapanganakan, ang muling kapanganakan sa mga sakop ng impiyerno ay hindi permanente bagaman ang pagdurusa ay maaaring magpatuloy sa mga panahon bago muling ipinanganak muli. Sa [[Lotus Sutra]], itinuro ni Buddha na kalaunan kahit si Devaddata ay magiging mismong isang [[Pratyekabuddha]] na nagbibigay diin sa temporaryong kalikasan ng mga sakop ng impiyerno. Kaya ang Budismo ay nagtuturo ng pagtakas sa walang katapusang migrasyon ng mga muling kapanganakan(na parehong positibo at negatibo) sa pamamagitan ng pagkakamit ng [[Nirvana]]. Ang Bodhisattva Ksitigarbha ayon sa Ksitigarbha Sutra ay gumawa ng isang dakilang panata na bilang isang batang babae ay hindi aabot sa Nirvana hanggang sa ang lahat ng mga nilalang ay napalaya mula sa mga sakop ng impiyerno o iba pang mga malusog na muling kapanganakan. Sa popular na panitikan, si Ksitigarbha ay naglalakbay sa mga sakop ng impiyerno upang turuan at paginhawain ang mga nilalang sa kanilang pagdurusa. ===Hinduismo=== Ang [[Historikal na relihiyong Vediko|maagang relihiyong Vediko]] ay walang konsepto ng impiyerno. Ang [[rigveda]] ay nagbabanggit ng tatlong mga sakot na bhūr (ang mundo), svar (ang kalangitan) a bhuvas o antarikṣa (ang gitnang lugar, i.e. hangin o atmospero). Sa mga kalaunang panitikang [[Hinduismo|Hindu]], ang mas maraming mga sakop ang binabanggit kabilang ang isang katulad ng impiyerno na tinatawag na naraka (sa Devanāgarī: नरक). Si [[Yama]] na unang ipinanganak na tao(kasama ng kanyang kambal na kapatid na babaeng si Yamī) sa birtud ng pangunguna ang naging pinuno ng mga tao at isang hukom sa paglisan ng mga tao. Sa orihinal, siya ay nakatira sa [[langit]] ngunit ang mga kalaunan lalo na ang mga tradisyong [[mediebal]] ay nagbabangit ng kanyang korte sa naraka. Sa mga aklat ng batas([[smṛtis]] at [[dharma-sūtras]] tulad ng Manu-smṛti), ang naraka ay isang lugar ng kaparusahan para sa mga kasalanan. Ito ay isang mas mababang espiritwal na plano(na tinatawag na naraka-loka) kung saan ang espirito ay hinahatulan o ang mga parsiyal na bunga ng [[karma]] ay umaapekto sa susunod na buhay. Sa [[Mahabharata]], may pagbanggit ng mga [[Pandava]] at [[Kaurava]] na parehong pupunta sa langit. Sa simula, si Yudhisthir ay pupunta sa langit kung saan ay makikita sa Duryodhana na nagtatamasa sa langit. Sinabihan siya ni [[Indra]] na si Duryodhana ay nasa langit dahil sa ginawa niya ang kanyang mga tungkuling Kshatriya. Pagkatapos ay ipinakita niya kay Yudhisthir ang impiyerno kung saan ang kanyang mga kapatid na lalake ngunit kalaunang inihayaga na ito ay isang pagsubok para kay Yudhisthir at ang kanyang mga kapatid na lalake at mga Kaurava ay parehong nasa langit at parehong namumuhay ng maligaya sa tirahan ng mga diyos. Ang mga impiyerno ay binanggit rin sa iba't ibang mga [[Purana]] at mga iba pang kasulatan. Ang [[Garuda Purana]] ay nagbibigay ng isang detalyadong salaysay ng impiyerno. Ito ay nagpapakita at nagtatala ng kaparusahan para sa karamihan ng mga krimen tulad ng isang batas na parusa sa modernong panahon. Pinaniniwalaang ang mga taong nagkakasala ay pumupunta sa impiyerno at kailangang dumaan sa mga kaparusahan ayon sa mga kasalang kanilang ginawa. Ang diyos na si [[Yamarāja]] na isa ring [[diyos ng kamatayan]] ay nangangasiwa sa impiyerno. Ang mga detalyadong salaysay ng lahat ng mga kasalanang ginawa ng isang indibidwal ay iniingatan ni Chitragupta na taga-ingat ng talaan sa korte ni Yama. Binabasa ni Chitragupta ang mga kasalanang nagawa at inuutos ni Yama ang mga angkop na parusa na ibigay sa mga indibidwal. Ang mga kaparusahang ito ay kinabibilangan ng pagsawsaw sa kumukulong langis, pagsunog sa apoy, pagpapahirap gamit ang iba't ibang mga sandata at iba pa sa iba't ibang mga impiyerno. Ang mga indibidwal na nagtapos ng kanilang quote ng mga kaparusahan ay muling ipinapanganak ayon sa kanilang balanse ng [[karma]]. Ang lahat ng mga nilalang na nilalang ay hindi perpekto at kaya ay may hindi bababa sa isang kasalanan sa kanilang rekord. Gayunpaman, kung ang isa ay pangkalahatang namuhay ng isang banal na pamumuhay, ito ay umaakyat sa [[svarga]] na isang temporaryong sakop ng atas katulad ng [[paraiso]] pagkatapos ng isang maikling panahon ng pagtitika sa impiyerno at bago ang susunod na [[reinkarnasyon]] ayon sa batas ng karma. ===Jainismo=== Sa [[kosmolohiyang Jain]], ang [[naraka]](na isinaling impiyerno) ang pangalang ibinigay sa sakop ng pag-iral na mayroong malaking pagdurusa. Gayunpaman, ang isang Narka ay iba mula sa mga impiyerno ng mga relihiyong Abrahamiko dahil ang mga kaluluwa ay hindi ipinapadala sa Naraka bilang resulta ng isang hatol ng diyos at kaparusahan. Sa karagdagan, ang tagal ng pananatili sa isang Naraka ay hindi walang hanggan bagaman ito ay karaniwang napakatagal na sinusukat sa mga bilyong taon. Ang kaluluwa ay ipinapanganak sa isang Naraka bilang isang direktang resulta ng kanyang nakaraang [[karma]](mga aksiyon ng katawan, pananalita at isipan) at tumatahan doon para sa isang may hangganang tagal ng panahon hanggang sa makamit ng kanyang karma ang buong resulta. Pagkatapos maubos an gkanyang karma, siya ay maaaring muling ipanganak sa isa sa mga mas mataas na mundo bilang resulta ng isang mas maagang karma na hindi pa nahihinog. Ang mga impiyeron ay nasa mga pitong lupain sa mas mababang bahagi ng uniberso. Ang mga pitong lupaing ito ang Ratna prabha, Sharkara prabha, Valuka prabha, Panka prabha, Dhuma prabha, Tamaha prabha, Mahatamaha prabha. Ang mga malaimpiyernong nilalang ay isang uri ng mga kaluluwa na tumatahan sa mga iba't ibang impiyernong ito. Ang mga ito ay ipinanganak sa mga impiyerno sa pamamagitan ng biglaang pagpapamalas. Ang mga malaimpiyernong nilalang ay nag-aangkin ng katawang vaikriya(katawang protean na maaaring magbago ng sarili nito at kumuha ng iba't ibang mga anyo). Ang mga ito ay mayroong isang nakatakdang tagal ng buhay(mula mga sampung libo hanggang mga bilyon bilyong taon) sa mga respektibong impiyero kung saan sila nananahan. Ayon sa kasulatang [[Jain]], ang sumusunod ang mga sanhi ng kapanganakan sa impiyerno: *Pagpatay o pagsasanhi ng kirot ng may masidhing kasigasigan. *Labis na pagkagiliw sa mga bagay at makamundong kasayahan na may patuloy na pagpapakalayaw sa mga gawang malupit at marahas. *Walang panata at walang pigil na pamumuhay. ===Taoismo=== Ang sinaunang [[Taoismo]] ay walang konsepto ng impiyerno dahil ang [[moralidad]] ay nakikita bilang isang gawa ng taong pagtatangi at walang konsepto ng isang walang materyal na kaluluwa. Sa Tsina, ang sikat na paniniwala ay nagkakaloob ng impiyernong Taoista ng maraming mga diyos at espirito na nagpaparusa ng kasalanan sa iba't ibang mga nakakatakot na paraan. Ito ay tinuturing ring [[karma]] para sa Taoismo. ===Mga katutubong paniniwalang Tsino=== [[Talaksan:ROM-ChineseGallery-DemonSculpture.png|thumb|right|Isang iskultura ng "tagapagpahirap ng impiyerno", ika-16 siglo, [[Dinastiyang Ming]].]] Ang [[Diyu]] (pinasimpleng Tsino: 地狱; tradisyonal na Tsino: 地獄; pinyin: Dìyù; Wade–Giles: Ti-yü; Hapones: 地獄, jigoku; literal na "mundong bilangguan") ang sako ng mga namatay sa [[mitolohiyang Tsino]]. Ito ay napaluwag na nakabatay sa konseptong [[Budista]] ng [[Naraka]] na sinamahan ng mga paniniwala sa [[kabilang buhay]] na tradisyonal na Tsino at isang iba't ibang mga popular na pagpapalawig at muling pagpapakahulugan ng dalawang mga tradisyong ito. Ito ay pinamumunuan ni [[Yanluo Wang]] na hari ng impiyerno. Ang Diyu ay isang maze ng mga lebel sa ilalim ng lupain at mga lalagayan kung saan ang mga kaluluwa ay dinadala upang magtika sa kanilang mga kasalanan sa mundo. Ito ay nagsasama ng mga ideya mula sa [[Taoismo]] gayundin sa katutubong relihiyong Tsino. Ito ay isang uri ng [[purgatoryo]] na hindi lamang nagsisilbi upang magparusa kundi pati muling magpabago ng mga espiritong handa para sa susunod na [[inkarnasyon]]. Maraming mga diyos ang nauugnay sa lugar na ito. Ang eksaktong bilang ng mga lebel sa impiyernong Tsino at mga nauugnay na diyos dito ay iba iba ayon sa persepsiyong Budista o Taoista. Ang ilan ay nagsasalita ng tatlo hanggang apat na mga "korte" samantalang sa iba ay hanggang sampu. Ang mga sampung hukom ay kilala rin bilang ang mga sampung hari ng Yama. Ang bawat korte ay nakikitungo sa iba't ibang mga aspeto ng pagtitika. Halimbawa, ang pagpatay ay pinaparusahan sa isang korte at ang [[adulterya]] sa iba. Ayon sa ilang mga alamat na Tsino, may labingwalong mga lebel sa impiyerno. Ang pagpaparusa ay iba iba rin ayon sa paniniwala ngunit ang karamihan ng mga alamat ay nagsasalita ng mga lalagayan kung saan ang mga nagkakasala ay nilalagari sa dalawa, pinupugutan ng ulo, ihinahagis sa mga hukay ng karumihan o pinupwersang umakyat sa mga punong pinalalamutian ng mga matatalim na talim. Ayon sa karamihan ng mga alamat, kapat ang isang kaluluwa na karaniwang tinutukoy na [[multo]] ay nakapagtika na para sa kanilang mga kasalanan at nagsisi, ito ay binibigyan ng Inumin ng Pagkamalimutin ni Meng Po at pinapadalang pabalik sa mundo upang muling ipanganak posibleng isang hayop o isang mahirap na tao para sa karagdagang parusa. ===Zoroastrianismo=== Ang [[Zoroastrianismo]] ay nagmumungkahi ng ilang mga posibleng kapalaran ng mga masasama kabilang ang anihilasyon, purgasyon sa isang tinunaw na metal at walang hanggang kaparusahan. Ang eskatolohiyang Zoroastrian ay kinabibilangan ng paniniwala na ang mga masasamang kaluluwa ay mananatili sa impiyerno hanggang sa pagdating ng mga tatlong tagapagligtas sa libong taong mga interbal, pinagkasunod ni [[Ahura Maza]] ang mundo, winasak ang masama at [[resureksiyon]] ng mga pinahirapang kaluluwa tungo sa kasakdalan. Ang sagradong [[Gathas]] ay nagbabanggit ng isang "Bahay ng Kasinungalingan" para sa mga "ng dominyon ng masama, ng mga masasamang gawa, mga masasamang salita, masamang sarili, masamang pag-iiisp, at mga sinungaling." Ang [[Aklat ni Arda Viraf]] ay nagpapakita ng mga partikular na kaparusahan para sa mga partikular na kasalanan, halimbawa ang pagiging natapakan ng baka bilang parusa sa pagpapabaya sa mga pangangailangan ng mga hayop ng paggawa. Ang ibang mga paglalarawan ay matatagpuan sa Aklat ng mga Kasulatan(Hadhokht Nask), Mga Hatol na Relihiyoso(Dadestan-i Denig) at Aklat ng mga Hatol ng Espirito ng Karunungan(Mainyo-I-Khard). ==Problema ng Impiyerno== Ang problema ng impiyerno ang posibleng problemang [[etika]]l para sa ilang mga [[relihiyon]] na naniniwala sa Impiyerno bilang kaparusahang walang hanggan na malupit at puno ng pagdurusa at kaya ay sumasalungat sa mga konsepto ng isang "mahabagin", "mapagpatawad", "patas" at "moral" na [[diyos]] sa mga relihiyong ito. Ayon sa mga kritiko ng konseptong pang-mitolohiya o panrelihiyon na "Impiyerno", ang kaparusahan sa impiyerno ay hindi angkop sa anumang mga kasalanan na maaaring gawin. Dahil ang mga tao ay may hangganang buhay, ang mga ito ay makagagawa lamang ng kasalanan sa isang may hangganang bilang ng mga [[kasalanan]] ngunit ang impiyerno ay isang walang hangganang kaparusahan. Ang isang entidad na makapangyarihan sa lahat ayon sa depinisyon ay hindi mapipinsala. Kaya sa pagkokondena ng mga kaluluwa sa isang walang hanggang kaparusahan, ang diyos na ito ay nagpaparusa ng mga kaluluwa para sa mga aksiyong walang epekto sa kanya. Ayon sa ilan, ang tamang kaparusahan ay angkop sa mga layunin at sa pagkaunawa ng nagkasala. Ang isa pang problemang pang-hustiya ng impiyerno ang paniniwala ng ilang mga sekta ng Kristiyanismo na sa pamamagitan "lamang" ng pagtanggap kay [[Hesus]] bilang tagapagligtas ang makakapagligtas sa isang tao mula sa impiyerno. May maliwanag na kawalang hustisya sa pagiging pinarusahan para sa bagay na hindi alam ng isang tao na umiiral. Sa ilang mga sekta ng Kristiyanismo, ang isang tao ay hindi nagkakasala malibang alam niyang ang kanyang ginagawa ay mali o alam na ang kanyang ginagawa ay nakakapinsala. Ang isa pang argumento laban sa hustisya ng Impiyerno ay ang mga tao ay hindi masisisi sa pagkakasala dahil ang pagkakasala ay hindi nila maiiwasan(halimbawa sa Roma 7:18, 3:23). Itinuturo ng karamihan ng mga Krisityano ang pagkahilig na magkasala ng mga tao sa doktrina ng [[orihinal na kasalanan]]. Sa kabila ng "orihinal na kasalanan", ang ilang mga apolohistang Kristiyano ay nangatwirang ang mga kaparusahan sa Impiyerno ay maituturo sa [[malayang kalooban]](hal. Mat 7:21, Juan 15:6) ng mga tao at hindi sa isang depekto sa kabutihan ng diyos. Bagaman, ninais ng diyos na maligtas ang lahat ng tao, kanilang inaangkin na pinayagan pa rin ng diyos ang mga tao na kontrolin ang kanilang mga kapalaran. Ayon sa Juan 15:5, "Ang nananatili sa akin at ako sa kaniya ay magbubunga nang sagana ''sapagkat kung hiwalay kayo sa akin hindi kayo makakagawa ng anuman''". Ayon kay Hesus sa Juan 6:44, "''Walang taong makakalapit sa akin malibang ilapit siya ng Ama'' na nagsugo sa akin at ibabangon ko siya sa huling araw." Ayon sa ilang mga talata ng Bibliya, hinirang na ng diyos ang ilang mga tao na maligtas(hal. Juan 6:44, Roma 8:29-30, Efeso 1:4-5, Mat 22:14, Jer. 1:5) at sa ilang mga talata ay kanyang pinatigas ang puso ng ilan (halimbawa sa Roman 9:11-22, Exo.9:12) at sa ilan pang talata ay sinanhi ng diyos ang ilan na magkasala(hal. 2 Tes. 2:11-12, 1 Hari 22:23, 2 Kron. 18:22, Jer. 4:10). Ayon sa ilang mga kritiko ng konsepto ng walang hanggang parusa sa impiyerno, kahit pa ang impiyerno ay nakikita bilang "mapagpipilian" ng tao, hindi makatwiran para sa diyos na bigyan ang mga may depekto at mga mangmang na nilalang nang responsibilidad sa kanilang mga kapalaran sa walang hanggan. Hindi dapat palaging galangin ang mga "pagpili" ng mga tao kahit pa mga matanda ang mga ito halimbawa sa mga instansiya na ang mga "pagpiling" ito ay ginawa habang ang isa ay balisa o hindi maingat. Sa pananaw ni Kvanvig, walang taong pababayaan ang diyos hanggang sa makagawa sila ng isang huling desisyon sa ilalim ng mga kanais nais na sirkunstansiya na tumakwil sa diyos ngunit ang diyos ay gagalang sa mga pagpapasyang ginawa sa ilalim ng mga tamang sirkunstansiya. Ang katotohanang ang isang tao ay dapat maniwala sa diyos o sumailalim sa isang walang hanggang kaparusahan o anihilasyon kahit pa ito ay buong ginawa ng isang tao ay kadalasang natatanto bilang isang taktikang pananakot na hindi maiiwasang pipilit o tatakot sa isang tao na maniwala sa diyos. Ang diyos ay tila tiwali at masama sa pagsasabing "maniwala ka sa akin o hindi, ngunit hindi ka maniniwala ay magdurusa ka ng walang hanggan sa impiyerno". Ang diyos ay hindi nagbibigay ng ibang pagpipilian maliban sa paniniwala sa diyos upang pumasok sa langit na gagawa sa diyos na masama sa pamimilit ng pagsamba sa kanya sa pagbabanta ng walang hanggang kaparusahan sa impiyerno. Ang isa pang isyu ang pagiging mahabagin ng diyos na inaangkin sa mga kasulatang panrelihiyon gaya ng Bibliya at Koran. Halimbawa, ayon sa ilang mga talata, ang diyos ay mahabagin, mabuti at mapagpatawad(hal. Exo 33:6, Deut. 4:31, 2 Sam. 24:14, 1 Kron. 16:34, Awit 103:8, Jer. 3:12 at iba pa; Sa koran 39:53, 2:143, 2:173, 182, 192, 199, 218). Sa kabilang dako, ang ilang mga talata ay naghahayag ng pagiging malupit, walang habag at hindi mapagpatawad ng diyos(hal. Jer. 13:14, Ezekiel 9:5-6, Deut. 7:16, Sa koran 6:25, 4:116, 9:115). Sa {{bibleverse||Lucas|9:54-56}}, nang tanungin nina Santiago at Juan si Hesus kung nais niyang magpababa sila ng apoy at tupukin ang mga hindi sumasamplataya kay Hesus, sila ay sinuway ni Hesus at sinagot na: "''ang Anak ng Tao ay hindi naparito upang magwasak ng buhay ng mga tao kundi upang magligtas.''". Ayon naman sa {{bibleverse||Lucas|19:27}}, isinaad na :"''Subalit, itong aking mga kaaway na ayaw akong maghari sa kanila ay dalhin ninyo rito. Patayin ninyo sila sa aking harapan.''" ==Tingnan din== *[[Purgatoryo]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Hell}} [[Kategorya:Parusa]] [[Kategorya:Impiyerno]] [[Kategorya:Kabilang buhay]] [[Kategorya:Mga pook sa Bibliya]] [[Kategorya:Bagong Tipan]] hgm9cscywnx3zo2flblja1nttc5x08y 0 153108 2210161 2209826 2026-06-03T06:42:33Z ~2026-31456-69 162261 2210161 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Mayo 2021}} {{Infobox animanga/Header | name = Trapp Family Story | image = Sonrisas y lagrimas.JPG | caption = | ja_kanji = トラップ一家物語 | ja_romaji = Torappu Ikka Monogatari | genre = [[Drama]] }} {{Infobox animanga/Anime | title = | director = [[Kôzô Kusuha]] | studio = [[Nippon Animation]] | network = [[RTL 2]] | first = 13 Enero 1991 | last = 28 Disyembre 1991 | episodes = 40 }} {{Infobox animanga/Footer}} Ang {{nihongo|'''''Trapp Family Story'''''|トラップ一家物語|Torappu Ikka Monogatari}} ay isang [[Hapon]]es na seryeng [[anime]] ng [[Nippon Animation]]. Ito ay nakabase sa nobelang ''[[The Story of the Trapp Family Singers]]'' ni [[Maria von Trapp]], na kung saan ay nagbigay inspirasyon sa sikat na buong mundo na awit manunulat Richard Rogers at Oscar Hammerstien (Ang Tunong ng Musika) ''[[The Sound of Music]]'' Nakatitig ni Dane Julie Andrews, Christopher Plummer, Charmain Carr, Nicholas Hamond, Heather Menzies, Duane Chase, Angela Cartwright, Debbie Turner at Kym Karath. == Balankas == Nawalan ng dalawang magulang si Maria Kutschera sa murang edad at kinailangang harapin ang maraming paghihirap. Sa edad na labingwalong taon, pabalik mula sa kanyang pagtatapos mula sa paaralan ng pagsasanay ng mga guro, bigla siyang nagpasya na maging isang madre. Pumunta siya sa Salzburg at binisita ang Nonnberg Abbey, na kilala bilang pinakamahigpit na kumbento, kung saan siya nag-aplay at tinanggap bilang isang baguhan. Gayunpaman, ang masayahin at masiglang personalidad ni Maria at ang kanyang kawalang-bahala sa mga kaugalian at disiplina ay unti-unting nagtulak sa kanya na makita bilang isang problematikong presensya sa kumbento, dahil ang mga madre ay umaasa sa disiplina at wastong asal higit sa lahat. Sinubukan ni Maria na baguhin ang kanyang pamumuhay, ngunit hindi niya ito nagustuhan; mas gusto niyang parangalan ang kanyang Panginoon sa pamamagitan ng kagalakan at pasasalamat para sa buhay at lahat ng narito. Isang araw, ipinadala ng Ina Superior si Maria sa bahay ni Baron Georg von Trapp, isang bayani at aristokratang Austrian, sa loob ng siyam na buwan bilang governess ng kanyang pangalawang anak na babae, isang mahinang bata na nagngangalang Maria din. Ang Baron ay isang balo, at wala sa dalawampu't limang governess na dati niyang kinuha ang tinanggap ng kanyang pitong anak. Noong una, ang mga bata ay mahiyain at rebelde, ngunit unti-unti nilang nabuksan ang kanilang mga mata sa pagiging inosente at tapat ni Maria. Pagkaraan ng ilang panahon, sa pamamagitan ng kagalakan, awit, at tula, nakuha ni Maria ang puso at respeto ng mga bata, na pinupuno silang lahat ng kaligayahan. Nakuha rin ni Maria ang pagmamahal ng Baron. Napagtanto ni Georg na umiibig siya kay Maria at pinutol ang kanyang pakikipagtipan sa kanyang kasintahang si Lady Yvonne. Kalaunan, sa pagpupumilit ng kanyang mga anak, hiniling niya kay Maria na pakasalan siya, laban sa opinyon ni Baroness Matilda, isang aristokrata na namamahala sa sambahayan. Noong una, nag-alangan si Maria at bumalik sa kumbento nang ilang panahon, ngunit di-nagtagal ay naunawaan niya ang kanyang nararamdaman at bumalik upang pakasalan ang Baron at maging isang ina ng kanyang mga anak. Sa harap ng mga kahirapan sa pananalapi, ginawang panauhin ng pamilyang Trapp ang kanilang villa. Natuklasan ni Lotte Lehmann, isang bumibisitang mang-aawit ng opera, ang mga batang kumakanta at hinikayat silang magtanghal sa Salzburg Pista. Sa kabila ng pagiging baguhan, ang kanilang sigasig at mga awiting-bayan ay nakakuha ng puso ng mga manonood, na humantong sa mga paglabas sa radyo, isang pagtatanghal sa Kleine Halle ng Vienna, at isang pakikipagkita sa Amerikanong impresario na si Mr. Dennis Wagner, na nag-alok sa kanila ng isang paglilibot sa Estados Unidos ng Amerika, na kanilang tinanggihan noong una. Gayunpaman, lumitaw ang mga problema sa pagdating ng mga banta ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, habang kinontrol ng mga Nazi ang Austria, isang taon bago ang tunggalian. Hindi masaya ang pamilyang Trapp sa kanilang bagong buhay at nagalit sa katotohanan na si Adolf Hitler mismo ang nais na kumanta sila sa kanyang mga salu-salo. Si Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp, isang bayani ng digmaan at makabayan, ay tumangging makipagtulungan sa rehimen, at natuklasan nila na ang kanilang butler na si Hans ay isang tagasuporta ng Nazi na itinalaga upang bantayan sila. Dahil dito, nagpasya silang umalis sa Austria upang pumunta sa malayo upang simulan ang kanilang bagong buhay, malayo sa digmaan. Sa tulong ng pinagkakatiwalaang kaibigang si Franz, sina Georg, Maria (na ngayon ay buntis), at ang pitong anak ay palihim na tumakas sa kanilang tahanan, tumawid sa mga bundok patungong Italya, at kalaunan ay nakarating sa New York sa Estados Unidos, kung saan, sa tulong ni Wagner, sila ay sumikat sa pagtugtog ng kanilang mga katutubong awiting-bayan. == Adaptasyon == Nang ipadala si Maria sa pamilyang Von Trapp, siya ay 21 taong gulang ayon sa mga talaang pangkasaysayan at sa orihinal na talambuhay. Ang pagkakaiba sa edad nina Georg at Maria ay 25 taon (20 taon sa adaptasyong ito). Ang pagkakasunod-sunod ng mga bata ay bahagyang naiiba rin: sa katotohanan, ito ay: Rupert, Hedwig, Werner, Johanna, Martina, Agathe at Maria Agatha Fraziska Gorbetina 'Mitzi' samantalang ang adaptasyon ay muling nag-aayos sa kanila. Bukod pa rito, ang orihinal na pangalan ng ina ay Agathe. Sa kasaysayan, mahigit sampung taon ang lumipas sa pagitan ng kasal nina Georg at Maria at ng paglipat ng pamilya sa Estados Unidos (mga isang taon sa serye). Sa panahong iyon, nagkaroon sila ng dalawang anak na babae, sina Rosmarie at Eleonore. Si Maria ay buntis din noong pagtakas, at kalaunan ay nanganak sa bunsong anak, si Johannes. Ang mayordoma, si Hans Schweiger, ay isang miyembro ng partidong Nazi ngunit nakipagtulungan sa pamilya, binabalaan silang huwag pag-usapan ang politika sa harap niya at iminungkahi ang kanilang pagtakas kapag may mga pagkakataon sa konsiyerto sa Estados Unidos ng Amerika. Ang ilan pang mga pagkakaiba at detalye ay hiniram mula sa musikal na Richard Rodgers at Oscar Hammerstein Ang Ika-pangalawa Ang Tunong ng Musika o The Sound of Music. Sa parehong makasaysayang salaysay at sa orihinal na autobiography, si '''Maria''' '''Agusuta Kutschera von Trapp''' ay isang postulant pa rin nang siya ay ipadala upang maging isang governess, hindi isang baguhan. Gayunpaman, sa adaptasyong ito— tulad ng sa musikal na pelikula—siya ay ipinadala bilang isang baguhan na may pansamantalang appointment, kalaunan ay umalis sa kumbento at pinakasalan si Georg, kasunod ng parehong arko ng naratibo tulad ng pelikula. Sa anime, tinukso ni Maria si Georg ng isang saludong militar, isang detalyeng hiniram mula sa musikal at wala sa nobela. Sa nobela, tinanggap si Maria ng mga bata nang walang kahirap-hirap. Sa kabaligtaran, ang pelikula ay nagpapakilala ng paunang tensyon, lalo na kay Liesl (Hedwig sa anime), na lumaban sa bagong governess. Hiniram ng anime ang elementong ito mula sa pelikula, na ginagawa itong isang pangunahing tema. Sa episodyo 16 ng anime at sa musikal Ang Bahay na Walang Fräulein Maria, Si Maria Agathe Franiska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp hangganan mag-ulat sa ama Captain Georg Ritter von Trapp si Maria Augusta Kutschera von Trapp wala sa Villa Mansion panandaliang bumalik si Maria sa Nonnberg Abbey kumbento — pagkatapos ng muntik nang aksidente ni Martina sa ilog sa anime, at dahil napagtanto niyang mahal niya si Georg sa pelikula. Sa anime, tinangka nina Maria Agathe Franziska Gorbetina 'Mitzi' at Johanna Karoline Gorbetina von Trapp sa Nonnberg Abbey na bisitahin siya nang palihim ngunit hinarangan sila ng mga madre; sa pelikula, sinubukan ng lahat ng mga bata na maabot siya sa lungsod ngunit napigilan din sila. Sa nobela, hindi talaga umalis si Maria papunta sa kumbento, naisip niyang umalis nang mapansin niya ang pagmamahal ni Georg ngunit nahikayat siyang manatili kay Yvonne. Sa yugto 39 ng anime at sa pelikula Pagmamalaki at Paniniwala, tinanggal ni Georg ang bandila ng Nazi mula sa bintana ng villa at pinunit ito. Sa nobela, ang insidente ay hindi gaanong mahalaga, binanggit lamang nang palampas upang ipahiwatig na hindi ipinakita ni Georg ang bandila ayon sa iniutos ng mga Nazi. Bukod sa mga puntong ito, may iba pang maliliit na pagkakaiba, ngunit sa pangkalahatan, ang adaptasyon ay mas naaayon sa mga makasaysayang pangyayari kaysa sa bersyon ng musikal. Bukod pa rito, tulad ng musikal, inangkop lamang ng anime ang unang bahagi ng nobela. Gayunpaman, ang ilang mga eksena mula sa ikalawang bahagi ay isinama sa serye. Sa episodyo 35 Pag-awit sa Hangin, habang nasa isang pagtatanghal sa Kleine Halle sa Vienna, isang langaw ang pumasok sa bibig ng batang si Johanna, na nagtulak sa kanya na laktawan ang kanyang solo. Sa nobela, nangyari ang insidenteng ito kay Maria habang nasa isang konsiyerto sa Amerika, na lumikha ng tawanan at nakatulong sa koro ng pamilyang Trapp na kumonekta sa mga manonood. Sa episodyo 40 Paalam sa Aking Bansa ang huli episodyo, habang tumatakas ang pamilya mula sa Salzburg Austria, tinawid nila ang Oetzal Alps Tyrol na nakatago sa isang karwahe para sa libing. Sa nobela, isang katulad na yugto ang kinasasangkutan ng pamilya na nag-iimprovise ng transportasyon pagkatapos ng isang konsiyerto dahil sa pagtitipid noong panahon ng digmaan, gamit ang isang karwahe para sa libing upang makarating sa Austria Italya Krus ng Hangganan Brenner/Bennero Istasyon. == Boses Talento sa Haponesa at Filipino Tagalog == '''Maria Agusta Kutschera von Trapp''' (boses ni: Masako Katsuki sa Haponesa, Gloria 'Ollie' De Guzman at Rowena Benavidez sa Tagalog) edad 18 taon gulang Pagkatapos ng pagtatapos sa Vienna Normal Paaralan siya ay nagiging isang baguhan Madre sa Nonberg Abbey sa Salzburg Austria ipinadala sa von Trapp Mansion sa loob ng siyam na buwan upang maging dalawampu't anim governess ng Trapp pamilyang Siya ay tinatawag na ''''Fräulein Maria Augusta Kutschera'''<nowiki/>' Babae siya ay karaniwang palakaibigan at masayahin, at kung minsan ay malamya, ngunit matapang din siyang ipahayag ang kanyang mga opinyon nang walang pag-aatubili at tapat na aminin ang kanyang mga pagkakamali kapag nagawa niya ang mga ito. Sa Ginang Yvonne's Regalo episodyo ika-labingsiyam at Buhay ng Bawat Tao ika-dalawampu episodyo, Yvonne Bervedere napatilok ang formal panamit na mahaba palda bigla hulog sa hadanan bilang Maria Augusta Kutschera na surpresa si Yvonne Belvedere mahulog bigla na lang ligtas dahil sa bariles rolyo at sa huli Maria Agathe Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp makahilo o stun Guro Maria! Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp tinawag ni Yvonn Bervedere na bangon at napilayan ang bukung-bukong pero si Maria Augusta Kutschera traumatikong tama sa ulo pinsala binili ni Yvonne Bervedere at Maria Agusta Kutschera pumunta sa ospital. Sa episodyo 31 Diyos Decree Ika 5 AM maaga umaga sa Nonnburg Abbey Si Maria Augusta Kutschera von Trapp mga nagmamadaling bumaba ng hagdan mula anim Nonnbergstiege patungo sa Kaigasse Straße sa tabi Motzartplatz, Motzard Tulay at tinitingnan ang tanawin sa itaas sa Nonnberg Abbey, Ika 6 AM maaga umaga si Maria Augusta von Trapp pagbabalik sa von Trapp Villa Mansion sa Traunstraße 34, Aigen, 5026 pag-bukas pinto nakakagulat Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp pag-tayo upuan pag-hinatay ni Fräulein Maria Augusta von Trapp, Maria Augusta von Trapp tumakbo sa isang pagyakap na iyak lahat pito bata sina Rupert Georg Ritter 'Knight' von Trapp pagdadala Martina Alice Gorbetina von Trapp, Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp pagdadala Agathe Johanna Erwina Gorbetina von Trapp, Werner Georg Ritter 'Knight' von Trapp, Johanna Karolina Gorbetina von Trapp at Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp pag-gising ang padating ni Maria Augusta von Trapp, lahat na pito bata sina Rupert Georg Ritter 'Knight' von Trapp pagdadala Martina Alice Gorbetina von Trapp, Hedwig Adolphine Gorbetina pagdadala Agathe Johanna Erwina Gorbetina von Trapp, Werner Georg Gorbertus Ritter 'Knight' von Trapp, Johanna Karolina Gorbetina von Trapp at Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp gamiting salita Bumalik ka na po Maria Teacher, habang madali sila bilang si Maria Augusta von Trapp gamit salita Nakabalik na ako sa lahat! Habang madali sila pag-baba sa hagdanan sa likurang hanay Rupert Georg Ritter 'Knight' von Trapp pagdadala Martina Alice Gorbetina von Trapp at Hedwig Adolphine von Trapp pagdadala Agathe Johanna Erwina von Trapp sa harapang hanay si Johanna Karolina von Trapp, Maria Agathe Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp yakapin at sa huli ay si Werner Georg Ritter 'Knight' von Trapp muntik mahulog baba sa hagdanan. Pagkatapos ng kasal, nalampasan niya ang iba't ibang krisis na dumarating sa pamilya, at ipinakita ang kanyang sarili bilang isang mabuting asawa at ina. Pangunahing mang-aawit bokalista at Guitarista. '''Mga dekorasyon at parangal''' # 1949 – Medalyang Benemerenti (Papa Pio XII), bilang pagkilala sa mga benepisyo ng Tulong sa Austria ng Pamilyang Trapp para sa mga nangangailangang Austriyano. # 1952 – Dame ng ang Utos ng ang Banal Sepulchre (Batikano-Papa Pius XII) # 1956 – Katolikong Ina ng Taon sa Estados Unidos. Natatanggap ng mga kababaihan ang parangal na titulong ito, upang kilalanin ang huwarang pag-uugali. # 1957 – Dekorasyon ng Karangalan sa Ginto para sa mga Serbisyo sa Republika ng Austria. # 1962 – Medalya ng Siena – isang parangal na ibinibigay ng kapatiran ng kababaihan ng Theta Phi Alpha sa "isang natatanging babae upang kilalanin siya para sa kanyang pagtitiis at dakilang tagumpay." Ang medalya ang pinakamataas na parangal na ipinagkakaloob ng organisasyon sa isang hindi miyembro at ipinangalan kay Santa Catherine ng Siena. # 1967 – Austrian Krus ng Honour para sa Agham at Sining, unang baitang. # 2007 - Natanggap ng Pamilya von Trapp ang Egon Ranshofen Wertheimer Gantimpala sa Braunau am Inn. # 2012 - Pagpapangalan kay Maria Trapp-Platz sa Donaustadt (ika 22 Distrikto ng Vienna) '''Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp''' (boses ni: Katsunosuke Hori sa Haponesa, Richie Padilia at Danny Deopante sa Tagalog) edad 38 taon gulang Submarino Austriano Hukbong Dagat at nag alaga ng 7 bata bago siya namatay ang ina Agathe Whitehead von Trapp. Dahil naglingkod siya sa hukbong-dagat, tila mahilig siya sa dagat, at sa kuwento ay gumugol siya ng halos isang buwan sa paglalayag ng isang yate sa Dagat Mediteraneo at panghuhuli ng isda sa pamamagitan ng malayang pagsisida at Manggagawa Karpinteriya at Paggawa ng Muwebles. '''Mga dekorasyon at parangal''' # Krus ng Kabalyero ng Imperyal na Orden ng Leopold. # Kabalyero ng Ika-2 Klase ng Orden ng Bakal na Krus (1917) # Pilak Militar Merito Medalya ("Signum Laudis") # Militar Merito Krus. # 1898 Jubilee Medalya. # 1908 Jubilee Krus # Guera Medalya 1914–1918 may Espada. # Krus ng Mahabang Serbisyo (18 taon) # Bakal na Krus Ika 1 at Ika 2 Klase (Aleman Imperyo) # Lakat Medalya (Ottoman Imperyo) # Orden ng Santo Stanilaus (Russo Imperyo) * '''Werner Georg Ritter 'Knight' von Trapp''' (boses ni: Shinobu Adachi sa Haponesa at Rafael Miranda sa Tagalog) edad 14 taon gulang Pagkamatay ni Agatha, siya at ang kanyang mga nakababatang kapatid ang nanguna sa pagpigil sa gurong pumupunta sa sambahayan ng mga Trapp na maging malapit sa kanila. Siya ay responsable, seryoso, at kalmado, ngunit medyo mahiyain at madalas na natatalo ng kanyang matibay na loob na nakababatang kapatid na babae, si Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp. nag aral sa 'Universität die Innsbruck - Universidad de Inssbruck' Unibersidad ng Innsbruck Pangunahin Kampus sa Tyrol Estado matatagpuan isang daan at pitumpu't siyam na kilometro mula sa Salzburg sa kurso gamot at pumasa sa pagsusulit ganap na kwalipikadong doktor at lumipat sa Estados Unidos ng Amerika taon 1943 sumali sa Estados Unidos Hukbong Sandatahan ika 10 Bundok Dibisyon bilang Tekniko sa Ika-3/Ika-5 Baitang Siruhano Heneral kinita Dalawa Bronze Service Stars, Isa Bronze Star at Medalya Medikal para sa Labanan Tsapa at bumalik sa Stowe Vermont nagtapos Digri sa Medisina sa Unibersidad ng Vermont at nang tayo ng klinika sa 27 Main Street, Adamsville, Little Compton Rhode Island may Asawa ni Henriette Lajoie at nakataas anim bata, bokalista bass unang instrumento accordion at Paggawa ng Pilak na alahas. * '''Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp''' (boses ni: Maria Kawamura sa Haponesa at Vilma Borromeos sa Tagalog) edad 13 taon gulang Dahil nasa kanyang pagbibinata, siya ay matatag ang loob at madalas na iginigiit ang kanyang emosyonal na kalagayan, ngunit sa panimula ay isa siyang taong nakatuon sa pamilya. Tulad ng maraming tinedyer, madalas siyang magrebelde sa mga matatanda at may matinding pagmamalaki, kaya nahihirapan siyang maging tapat. Batay sa kanyang karanasan, hindi siya nagtitiwala sa mga governess at itinuturing silang mga kaaway, at noong una, siya ang nagrebelde laban sa kanya poot bago mga governess Madrasta ang pinakamarami sa kanyang mga kapatid. Gayunpaman, medyo natagalan siya kaysa sa kanyang mga kapatid, ngunit kalaunan ay nagsalita na siya kay Maria. Tinutulan din niya ang kasal ng kanyang ama kay Yvonne at tumakas pa sa bahay sa pagtatangkang putulin ang kanilang kasunduan, alto bokalista at Mga kagamitang gawa sa katad. * '''Werner Georg Ritter 'Knight' von Trapp''' (boses ni: Yōko Matsuoka sa Haponesa) edad 10 taon gulang Isa siyang masigla at pilyong batang lalaki, at dahil nasa edad '''<nowiki/>'''na siya na mahilig<nowiki/> maglaro, madalas niyang inuuna ang paggawa ng gusto niya at hindi sumusunod sa mga tagubilin, dahil kulang siya sa responsibilidad. Ang pinakaayaw niya sa mga aristokratikong kaugalian sa kanyang mga kapatid, siya ay isang napaka mapaglaro lalaki. Sa Niyebe ng Alps yugto ika dalawampu't lima nag-lakbay sa bayan ng Kitzbühel Tyrol Estado nag kasama si Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp, Rupert Georg Ritter von Trapp, Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp Johanna Karolina Gorbetina von Trapp, Martina Alice Gorbetina von Trapp, Agathe Johanna von Trapp, Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp at Maria Augusta Kutschera nag sakay pasahero bagon na tren mula 'Salzburg Bahnhof' Salzburg Estasyon sa 'Kitzbühel Bahnhof' Kitzbühel Estasyon habang nasa ski tunguhan sumusunod sa likuran si Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp pababa rampa ng niyebe pag-angat pero nahulog pagbagsak ang sanghi pilay sa bukung-bukong sa aksidente, kasama binili Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp at Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp patungo sa klinika, taon 1943 Pandaigdig Digmaan Dalawa ang kuya ni '''Rupert von Trapp''' ng von Trapp Mga Kapatid sumali sa Estados Unidos Hukbong Sandatahan ika10 Bundok Dibisyon elite ski pangkat Italiyano Kampanya sa Aleman Gothic Linya sa Apennine Bundok may Asawa ni Erika Klambauer at nakataas anim bata mga instrumento recorders, viola da gamba at spinet. * '''Maria Agathe Franziska Gorbetina''' '''<nowiki/>'<nowiki/>M<nowiki/>'''<nowiki/>'''itzi''''<nowiki/>'''<nowiki/>''' '''von Trapp''' (boses ni: Yuri Shiratori sa Haponesa at Charvie Abelete sa Tagalog) Edad 8 taon gulang upang maiba ba'''<nowiki/>'''bae siya kay Maria<nowiki/>. Babae Siya ang pinakamalapit sa kanyang ina sa mga bata. Dala'''<nowiki/>'''wang t<nowiki/>aon na ang<nowiki/> nakalilipas, nagkaroon siya ng iskarlata lagnat, ang parehong sakit na dinanas ng kanyang ina, mahina ang puso at umatras, tumangging kumain. Gayunpaman, pagkatapos makilala si Maria, mabilis siyang gumaling at sa loob ng ilang buwan ay naging sapat ang lakas upang tumakbo, Siya ay may mahinahon at maamo na personalidad, Anak na Babae sa tabi ni '''Maria Augusta Kutschera von Trapp''' Madrasta unang pangunahin instrumeto '''Violin''', piano, cello, clarinet, recorder, accordion, Pag-ukit sa Kahoy at Pag-iimprenta nang mag-isa. * '''Johanna Karolina Gobertina von Trapp''' (boses ni: Hiromi Ishikawa) edad 6 taon gulang May mga pekas siya sa kanyang mga pisngi. Siya ang mood-maker ng pamilyang Trapp. Siya ay masayahin at madaling maaliw, tumatawa sa pinakamaliit na bagay, at napaka-mausisa. Bukod pa rito, siya ay isang pilyong tomboy na madalas mapasama sa mga kakaibang pangyayari, tulad ng pagkaligaw, pagsusuot ng kakaibang gumawapataas, na madalas tumawa at isinailalim din sa pangangalaga ni Maria, sa Isang Nobya noong Hulyo yugto ika-tatlumpu't dalawa binili ni Maria Agathe Franziska Gorbetina 'Mitzi' at Johanna Karolina von Trapp nag-dala balde gumawa ng bangkito pumunta sa labas sa binta ng aklatan talakayan pag-uusap Baronesa Mathilda tungkol sa pag-pakasal Johanna Karolina Gorbetina von Trapp nag-desisyon gumawa ng sulat, una Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp bumaba sa balde bangkito pero si Johanna Karolina Gorbetina von Trapp nang walang balanse ang kanyang kaliwang paa, sumigaw, takpan bibig at natumba pag-bagsak, Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp pagsasabi Johanna Karolina Gorbetina von Trapp ayos lang! Binili sina Maria Augusta von Trapp at Captain Baron Georg Ludwig'''<nowiki/>''' R''<nowiki/>''itter von Trapp nakarinig ng malakas na ingay na pagkatok na timba ng pagbagsak sa la'''<nowiki/>'''ba'''<nowiki/>'''s binuksan bintana nakakagulat nalang binili ni Maria Augu<nowiki/>sta<nowiki/> vo''<nowiki/>''n Trapp at Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp abisong babala tinawag na Mga anak na babae na tomboy na ito! Binili ni Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp at Johanna Karolina Gorbetina von Trapp tinuro abisong babala na pag-ka busted sa pag-espiya, soprano mang-aawit at Pagguhit, Pagpipinta, at Paglililok. * '''Mar'''<nowiki/>'''t'''<nowiki/>'''ina''' '''Alice Gorbetina von Trapp''' (boses ni: Saori Suzuki sa Haponesa) 4 taon gulang kasa<nowiki/>ma niya saanman siya magpunta, at sinasabi ng kanyang pamilya, at kahit hindi siya masyadong nagsasalita, minsan ay nakakagulat ang mga sinasabi niya Laging niyang dinala ang Teddy Oso kanya si Nikola kahit saan, mang-aawit ikalawa suprano at Pagpipinta ng Kahoy. * '''Agathe Johanna Erwina Gorbetina von Trapp''' (boses ni: Naoto Watanabe) 3 taon gulang ang bunsong anak na babae ni Baron von Trapp Dahil siya ang bunso, pinalayaw siya, inosente, at mahilig magbiro, at mang-aawit unang suprano, piano at gutarista. ==Musika== ===Pambungad na Tema=== Ang pambungad na tema ay naiiba sa batay sa pagpapalabas. Ang unang ginamit ng serye ay ang "Doremi no Uta (Doremi Song)" bilang unang kanta, subalit, ang dvd at ang bersiyong bidyo ng serye ay ginamit ang "Hohemi no Mahou (Smile Magic)" bilang bagong pambungad na kanta. #"''Doremi Song'' [ドレミのうた] (Do-Re-Mi no Uta)" ni Eri Itoh at Children's Choir of the Forest (bersiyon ng unang pagpapalabas) manunulat ng kanta Richard Rogers at Oscar Hammerstein Ang pangalawa. #"''Magic of the Smile'' [ほほえみの魔法](Hohoemi no Mahou)" ni Eri Itoh (bidyo, dvd, at huling bersiyon ng pag'''<nowiki/>'''pa''<nowiki/>''palabas) ===Pangwakas na Tema=== # ''"With Outstretched Hands'''' [両手を広げて](Ryoute wo hiroge'''<nowiki/>'''te'''<nowiki/>''')" ni Eri Itoh == Ugnay Panlabas == *{{ann|anime|1758}} [[Kategorya:Dramang anime at manga]] [[Kategorya:Anime ng 1991]] [[Kategorya:Mga serye sa telebisyon]] {{anime-series-stub}} 7wwxbn3xtscxealt5gyilqcw50ycmif 2210166 2210161 2026-06-03T06:58:26Z ~2026-31456-69 162261 2210166 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Mayo 2021}} {{Infobox animanga/Header | name = Trapp Family Story | image = Sonrisas y lagrimas.JPG | caption = | ja_kanji = トラップ一家物語 | ja_romaji = Torappu Ikka Monogatari | genre = [[Drama]] }} {{Infobox animanga/Anime | title = | director = [[Kôzô Kusuha]] | studio = [[Nippon Animation]] | network = [[RTL 2]] | first = 13 Enero 1991 | last = 28 Disyembre 1991 | episodes = 40 }} {{Infobox animanga/Footer}} Ang {{nihongo|'''''Trapp Family Story'''''|トラップ一家物語|Torappu Ikka Monogatari}} ay isang [[Hapon]]es na seryeng [[anime]] ng [[Nippon Animation]]. Ito ay nakabase sa nobelang ''[[The Story of the Trapp Family Singers]]'' ni [[Maria von Trapp]], na kung saan ay nagbigay inspirasyon sa sikat na buong mundo na awit manunulat Richard Rogers at Oscar Hammerstien (Ang Tunong ng Musika) ''[[The Sound of Music]]'' Nakatitig ni Dane Julie Andrews, Christopher Plummer, Charmain Carr, Nicholas Hamond, Heather Menzies, Duane Chase, Angela Cartwright, Debbie Turner at Kym Karath. == Balankas == Nawalan ng dalawang magulang si Maria Kutschera sa murang edad at kinailangang harapin ang maraming paghihirap. Sa edad na labingwalong taon, pabalik mula sa kanyang pagtatapos mula sa paaralan ng pagsasanay ng mga guro, bigla siyang nagpasya na maging isang madre. Pumunta siya sa Salzburg at binisita ang Nonnberg Abbey, na kilala bilang pinakamahigpit na kumbento, kung saan siya nag-aplay at tinanggap bilang isang baguhan. Gayunpaman, ang masayahin at masiglang personalidad ni Maria at ang kanyang kawalang-bahala sa mga kaugalian at disiplina ay unti-unting nagtulak sa kanya na makita bilang isang problematikong presensya sa kumbento, dahil ang mga madre ay umaasa sa disiplina at wastong asal higit sa lahat. Sinubukan ni Maria na baguhin ang kanyang pamumuhay, ngunit hindi niya ito nagustuhan; mas gusto niyang parangalan ang kanyang Panginoon sa pamamagitan ng kagalakan at pasasalamat para sa buhay at lahat ng narito. Isang araw, ipinadala ng Ina Superior si Maria sa bahay ni Baron Georg von Trapp, isang bayani at aristokratang Austrian, sa loob ng siyam na buwan bilang governess ng kanyang pangalawang anak na babae, isang mahinang bata na nagngangalang Maria din. Ang Baron ay isang balo, at wala sa dalawampu't limang governess na dati niyang kinuha ang tinanggap ng kanyang pitong anak. Noong una, ang mga bata ay mahiyain at rebelde, ngunit unti-unti nilang nabuksan ang kanilang mga mata sa pagiging inosente at tapat ni Maria. Pagkaraan ng ilang panahon, sa pamamagitan ng kagalakan, awit, at tula, nakuha ni Maria ang puso at respeto ng mga bata, na pinupuno silang lahat ng kaligayahan. Nakuha rin ni Maria ang pagmamahal ng Baron. Napagtanto ni Georg na umiibig siya kay Maria at pinutol ang kanyang pakikipagtipan sa kanyang kasintahang si Lady Yvonne. Kalaunan, sa pagpupumilit ng kanyang mga anak, hiniling niya kay Maria na pakasalan siya, laban sa opinyon ni Baroness Matilda, isang aristokrata na namamahala sa sambahayan. Noong una, nag-alangan si Maria at bumalik sa kumbento nang ilang panahon, ngunit di-nagtagal ay naunawaan niya ang kanyang nararamdaman at bumalik upang pakasalan ang Baron at maging isang ina ng kanyang mga anak. Sa harap ng mga kahirapan sa pananalapi, ginawang panauhin ng pamilyang Trapp ang kanilang villa. Natuklasan ni Lotte Lehmann, isang bumibisitang mang-aawit ng opera, ang mga batang kumakanta at hinikayat silang magtanghal sa Salzburg Pista. Sa kabila ng pagiging baguhan, ang kanilang sigasig at mga awiting-bayan ay nakakuha ng puso ng mga manonood, na humantong sa mga paglabas sa radyo, isang pagtatanghal sa Kleine Halle ng Vienna, at isang pakikipagkita sa Amerikanong impresario na si Mr. Dennis Wagner, na nag-alok sa kanila ng isang paglilibot sa Estados Unidos ng Amerika, na kanilang tinanggihan noong una. Gayunpaman, lumitaw ang mga problema sa pagdating ng mga banta ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, habang kinontrol ng mga Nazi ang Austria, isang taon bago ang tunggalian. Hindi masaya ang pamilyang Trapp sa kanilang bagong buhay at nagalit sa katotohanan na si Adolf Hitler mismo ang nais na kumanta sila sa kanyang mga salu-salo. Si Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp, isang bayani ng digmaan at makabayan, ay tumangging makipagtulungan sa rehimen, at natuklasan nila na ang kanilang butler na si Hans ay isang tagasuporta ng Nazi na itinalaga upang bantayan sila. Dahil dito, nagpasya silang umalis sa Austria upang pumunta sa malayo upang simulan ang kanilang bagong buhay, malayo sa digmaan. Sa tulong ng pinagkakatiwalaang kaibigang si Franz, sina Georg, Maria (na ngayon ay buntis), at ang pitong anak ay palihim na tumakas sa kanilang tahanan, tumawid sa mga bundok patungong Italya, at kalaunan ay nakarating sa New York sa Estados Unidos, kung saan, sa tulong ni Wagner, sila ay sumikat sa pagtugtog ng kanilang mga katutubong awiting-bayan. == Adaptasyon == Nang ipadala si Maria sa pamilyang Von Trapp, siya ay 21 taong gulang ayon sa mga talaang pangkasaysayan at sa orihinal na talambuhay. Ang pagkakaiba sa edad nina Georg at Maria ay 25 taon (20 taon sa adaptasyong ito). Ang pagkakasunod-sunod ng mga bata ay bahagyang naiiba rin: sa katotohanan, ito ay: Rupert, Hedwig, Werner, Johanna, Martina, Agathe at Maria Agatha Fraziska Gorbetina 'Mitzi' samantalang ang adaptasyon ay muling nag-aayos sa kanila. Bukod pa rito, ang orihinal na pangalan ng ina ay Agathe. Sa kasaysayan, mahigit sampung taon ang lumipas sa pagitan ng kasal nina Georg at Maria at ng paglipat ng pamilya sa Estados Unidos (mga isang taon sa serye). Sa panahong iyon, nagkaroon sila ng dalawang anak na babae, sina Rosmarie at Eleonore. Si Maria ay buntis din noong pagtakas, at kalaunan ay nanganak sa bunsong anak, si Johannes. Ang mayordoma, si Hans Schweiger, ay isang miyembro ng partidong Nazi ngunit nakipagtulungan sa pamilya, binabalaan silang huwag pag-usapan ang politika sa harap niya at iminungkahi ang kanilang pagtakas kapag may mga pagkakataon sa konsiyerto sa Estados Unidos ng Amerika. Ang ilan pang mga pagkakaiba at detalye ay hiniram mula sa musikal na Richard Rodgers at Oscar Hammerstein Ang Ika-pangalawa Ang Tunong ng Musika o The Sound of Music. Sa parehong makasaysayang salaysay at sa orihinal na autobiography, si '''Maria''' '''Agusuta Kutschera von Trapp''' ay isang postulant pa rin nang siya ay ipadala upang maging isang governess, hindi isang baguhan. Gayunpaman, sa adaptasyong ito— tulad ng sa musikal na pelikula—siya ay ipinadala bilang isang baguhan na may pansamantalang appointment, kalaunan ay umalis sa kumbento at pinakasalan si Georg, kasunod ng parehong arko ng naratibo tulad ng pelikula. Sa anime, tinukso ni Maria si Georg ng isang saludong militar, isang detalyeng hiniram mula sa musikal at wala sa nobela. Sa nobela, tinanggap si Maria ng mga bata nang walang kahirap-hirap. Sa kabaligtaran, ang pelikula ay nagpapakilala ng paunang tensyon, lalo na kay Liesl (Hedwig sa anime), na lumaban sa bagong governess. Hiniram ng anime ang elementong ito mula sa pelikula, na ginagawa itong isang pangunahing tema. Sa episodyo 16 ng anime at sa musikal Ang Bahay na Walang Fräulein Maria, Si Maria Agathe Franiska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp hangganan mag-ulat sa ama Captain Georg Ritter von Trapp si Maria Augusta Kutschera von Trapp wala sa Villa Mansion panandaliang bumalik si Maria sa Nonnberg Abbey kumbento — pagkatapos ng muntik nang aksidente ni Martina sa ilog sa anime, at dahil napagtanto niyang mahal niya si Georg sa pelikula. Sa anime, tinangka nina Maria Agathe Franziska Gorbetina 'Mitzi' at Johanna Karoline Gorbetina von Trapp sa Nonnberg Abbey na bisitahin siya nang palihim ngunit hinarangan sila ng mga madre; sa pelikula, sinubukan ng lahat ng mga bata na maabot siya sa lungsod ngunit napigilan din sila. Sa nobela, hindi talaga umalis si Maria papunta sa kumbento, naisip niyang umalis nang mapansin niya ang pagmamahal ni Georg ngunit nahikayat siyang manatili kay Yvonne. Sa yugto 39 ng anime at sa pelikula Pagmamalaki at Paniniwala, tinanggal ni Georg ang bandila ng Nazi mula sa bintana ng villa at pinunit ito. Sa nobela, ang insidente ay hindi gaanong mahalaga, binanggit lamang nang palampas upang ipahiwatig na hindi ipinakita ni Georg ang bandila ayon sa iniutos ng mga Nazi. Bukod sa mga puntong ito, may iba pang maliliit na pagkakaiba, ngunit sa pangkalahatan, ang adaptasyon ay mas naaayon sa mga makasaysayang pangyayari kaysa sa bersyon ng musikal. Bukod pa rito, tulad ng musikal, inangkop lamang ng anime ang unang bahagi ng nobela. Gayunpaman, ang ilang mga eksena mula sa ikalawang bahagi ay isinama sa serye. Sa episodyo 35 Pag-awit sa Hangin, habang nasa isang pagtatanghal sa Kleine Halle sa Vienna, isang langaw ang pumasok sa bibig ng batang si Johanna, na nagtulak sa kanya na laktawan ang kanyang solo. Sa nobela, nangyari ang insidenteng ito kay Maria habang nasa isang konsiyerto sa Amerika, na lumikha ng tawanan at nakatulong sa koro ng pamilyang Trapp na kumonekta sa mga manonood. Sa episodyo 40 Paalam sa Aking Bansa ang huli episodyo, habang tumatakas ang pamilya mula sa Salzburg Austria, tinawid nila ang Oetzal Alps Tyrol na nakatago sa isang karwahe para sa libing. Sa nobela, isang katulad na yugto ang kinasasangkutan ng pamilya na nag-iimprovise ng transportasyon pagkatapos ng isang konsiyerto dahil sa pagtitipid noong panahon ng digmaan, gamit ang isang karwahe para sa libing upang makarating sa Austria Italya Krus ng Hangganan Brenner/Bennero Istasyon. == Boses Talento sa Haponesa at Filipino Tagalog == '''Maria Agusta Kutschera von Trapp''' (boses ni: Masako Katsuki sa Haponesa, Gloria 'Ollie' De Guzman at Rowena Benavidez sa Tagalog) edad 18 taon gulang Pagkatapos ng pagtatapos sa Vienna Normal Paaralan siya ay nagiging isang baguhan Madre sa Nonberg Abbey sa Salzburg Austria ipinadala sa von Trapp Mansion sa loob ng siyam na buwan upang maging dalawampu't anim governess ng Trapp pamilyang Siya ay tinatawag na ''''Fräulein Maria Augusta Kutschera'''<nowiki/>' Babae siya ay karaniwang palakaibigan at masayahin, at kung minsan ay malamya, ngunit matapang din siyang ipahayag ang kanyang mga opinyon nang walang pag-aatubili at tapat na aminin ang kanyang mga pagkakamali kapag nagawa niya ang mga ito. Sa Ginang Yvonne's Regalo episodyo ika-labingsiyam at Buhay ng Bawat Tao ika-dalawampu episodyo, Yvonne Bervedere napatilok ang formal panamit na mahaba palda bigla hulog sa hadanan bilang Maria Augusta Kutschera na surpresa si Yvonne Belvedere mahulog bigla na lang ligtas dahil sa bariles rolyo at sa huli Maria Agathe Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp makahilo o stun Guro Maria! Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp tinawag ni Yvonn Bervedere na bangon at napilayan ang bukung-bukong pero si Maria Augusta Kutschera traumatikong tama sa ulo pinsala binili ni Yvonne Bervedere at Maria Agusta Kutschera pumunta sa ospital. Sa episodyo 31 Diyos Decree Ika 5 AM maaga umaga sa Nonnburg Abbey Si Maria Augusta Kutschera von Trapp mga nagmamadaling bumaba ng hagdan mula anim Nonnbergstiege patungo sa Kaigasse Straße sa tabi Motzartplatz, Motzard Tulay at tinitingnan ang tanawin sa itaas sa Nonnberg Abbey, Ika 6 AM maaga umaga si Maria Augusta von Trapp pagbabalik sa von Trapp Villa Mansion sa Traunstraße 34, Aigen, 5026 pag-bukas pinto nakakagulat Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp pag-tayo upuan pag-hinatay ni Fräulein Maria Augusta von Trapp, Maria Augusta von Trapp tumakbo sa isang pagyakap na iyak lahat pito bata sina Rupert Georg Ritter 'Knight' von Trapp pagdadala Martina Alice Gorbetina von Trapp, Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp pagdadala Agathe Johanna Erwina Gorbetina von Trapp, Werner Georg Ritter 'Knight' von Trapp, Johanna Karolina Gorbetina von Trapp at Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp pag-gising ang padating ni Maria Augusta von Trapp, lahat na pito bata sina Rupert Georg Ritter 'Knight' von Trapp pagdadala Martina Alice Gorbetina von Trapp, Hedwig Adolphine Gorbetina pagdadala Agathe Johanna Erwina Gorbetina von Trapp, Werner Georg Gorbertus Ritter 'Knight' von Trapp, Johanna Karolina Gorbetina von Trapp at Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp gamiting salita Bumalik ka na po Maria Teacher, habang madali sila bilang si Maria Augusta von Trapp gamit salita Nakabalik na ako sa lahat! Habang madali sila pag-baba sa hagdanan sa likurang hanay Rupert Georg Ritter 'Knight' von Trapp pagdadala Martina Alice Gorbetina von Trapp at Hedwig Adolphine von Trapp pagdadala Agathe Johanna Erwina von Trapp sa harapang hanay si Johanna Karolina von Trapp, Maria Agathe Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp yakapin at sa huli ay si Werner Georg Ritter 'Knight' von Trapp muntik mahulog baba sa hagdanan. Pagkatapos ng kasal, nalampasan niya ang iba't ibang krisis na dumarating sa pamilya, at ipinakita ang kanyang sarili bilang isang mabuting asawa at ina. Pangunahing mang-aawit bokalista at Guitarista. '''Mga dekorasyon at parangal''' # 1949 – Medalyang Benemerenti (Papa Pio XII), bilang pagkilala sa mga benepisyo ng Tulong sa Austria ng Pamilyang Trapp para sa mga nangangailangang Austriyano. # 1952 – Dame ng ang Utos ng ang Banal Sepulchre (Batikano-Papa Pius XII) # 1956 – Katolikong Ina ng Taon sa Estados Unidos. Natatanggap ng mga kababaihan ang parangal na titulong ito, upang kilalanin ang huwarang pag-uugali. # 1957 – Dekorasyon ng Karangalan sa Ginto para sa mga Serbisyo sa Republika ng Austria. # 1962 – Medalya ng Siena – isang parangal na ibinibigay ng kapatiran ng kababaihan ng Theta Phi Alpha sa "isang natatanging babae upang kilalanin siya para sa kanyang pagtitiis at dakilang tagumpay." Ang medalya ang pinakamataas na parangal na ipinagkakaloob ng organisasyon sa isang hindi miyembro at ipinangalan kay Santa Catherine ng Siena. # 1967 – Austrian Krus ng Honour para sa Agham at Sining, unang baitang. # 2007 - Natanggap ng Pamilya von Trapp ang Egon Ranshofen Wertheimer Gantimpala sa Braunau am Inn. # 2012 - Pagpapangalan kay Maria Trapp-Platz sa Donaustadt (ika 22 Distrikto ng Vienna) '''Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp''' (boses ni: Katsunosuke Hori sa Haponesa, Richie Padilia at Danny Deopante sa Tagalog) edad 38 taon gulang Submarino Austriano Hukbong Dagat at nag alaga ng 7 bata bago siya namatay ang ina Agathe Whitehead von Trapp. Dahil naglingkod siya sa hukbong-dagat, tila mahilig siya sa dagat, at sa kuwento ay gumugol siya ng halos isang buwan sa paglalayag ng isang yate sa Dagat Mediteraneo at panghuhuli ng isda sa pamamagitan ng malayang pagsisida at Manggagawa Karpinteriya at Paggawa ng Muwebles. '''Mga dekorasyon at parangal''' # Krus ng Kabalyero ng Imperyal na Orden ng Leopold. # Kabalyero ng Ika-2 Klase ng Orden ng Bakal na Krus (1917) # Pilak Militar Merito Medalya ("Signum Laudis") # Militar Merito Krus. # 1898 Jubilee Medalya. # 1908 Jubilee Krus # Guera Medalya 1914–1918 may Espada. # Krus ng Mahabang Serbisyo (18 taon) # Bakal na Krus Ika 1 at Ika 2 Klase (Aleman Imperyo) # Lakat Medalya (Ottoman Imperyo) # Orden ng Santo Stanilaus (Russo Imperyo) * '''Werner Georg Ritter 'Knight' von Trapp''' (boses ni: Shinobu Adachi sa Haponesa at Rafael Miranda sa Tagalog) edad 14 taon gulang Pagkamatay ni Agatha, siya at ang kanyang mga nakababatang kapatid ang nanguna sa pagpigil sa gurong pumupunta sa sambahayan ng mga Trapp na maging malapit sa kanila. Siya ay responsable, seryoso, at kalmado, ngunit medyo mahiyain at madalas na natatalo ng kanyang matibay na loob na nakababatang kapatid na babae, si Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp. nag aral sa 'Universität die Innsbruck - Universidad de Inssbruck' Unibersidad ng Innsbruck Pangunahin Kampus sa Tyrol Estado matatagpuan isang daan at pitumpu't siyam na kilometro mula sa Salzburg sa kurso gamot at pumasa sa pagsusulit ganap na kwalipikadong doktor at lumipat sa Estados Unidos ng Amerika taon 1943 sumali sa Estados Unidos Hukbong Sandatahan ika 10 Bundok Dibisyon bilang Tekniko sa Ika-3/Ika-5 Baitang Siruhano Heneral kinita Dalawa Bronze Service Stars, Isa Bronze Star at Medalya Medikal para sa Labanan Tsapa at bumalik sa Stowe Vermont nagtapos Digri sa Medisina sa Unibersidad ng Vermont at nang tayo ng klinika sa 27 Main Street, Adamsville, Little Compton Rhode Island may Asawa ni Henriette Lajoie at nakataas anim bata, bokalista bass unang instrumento accordion at Paggawa ng Pilak na alahas. * '''Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp''' (boses ni: Maria Kawamura sa Haponesa at Vilma Borromeos sa Tagalog) edad 13 taon gulang Dahil nasa kanyang pagbibinata, siya ay matatag ang loob at madalas na iginigiit ang kanyang emosyonal na kalagayan, ngunit sa panimula ay isa siyang taong nakatuon sa pamilya. Tulad ng maraming tinedyer, madalas siyang magrebelde sa mga matatanda at may matinding pagmamalaki, kaya nahihirapan siyang maging tapat. Batay sa kanyang karanasan, hindi siya nagtitiwala sa mga governess at itinuturing silang mga kaaway, at noong una, siya ang nagrebelde laban sa kanya poot bago mga governess Madrasta ang pinakamarami sa kanyang mga kapatid. Gayunpaman, medyo natagalan siya kaysa sa kanyang mga kapatid, ngunit kalaunan ay nagsalita na siya kay Maria. Tinutulan din niya ang kasal ng kanyang ama kay Yvonne at tumakas pa sa bahay sa pagtatangkang putulin ang kanilang kasunduan, alto bokalista at Mga kagamitang gawa sa katad. * '''Werner Georg Ritter 'Knight' von Trapp''' (boses ni: Yōko Matsuoka sa Haponesa) edad 10 taon gulang Isa siyang masigla at pilyong batang lalaki, at dahil nasa edad '''<nowiki/>'''na siya na mahilig<nowiki/> maglaro, madalas niyang inuuna ang paggawa ng gusto niya at hindi sumusunod sa mga tagubilin, dahil kulang siya sa responsibilidad. Ang pinakaayaw niya sa mga aristokratikong kaugalian sa kanyang mga kapatid, siya ay isang napaka mapaglaro lalaki. Sa Niyebe ng Alps yugto ika dalawampu't lima nag-lakbay sa bayan ng Kitzbühel Tyrol Estado nag kasama si Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp, Rupert Georg Ritter von Trapp, Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp Johanna Karolina Gorbetina von Trapp, Martina Alice Gorbetina von Trapp, Agathe Johanna von Trapp, Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp at Maria Augusta Kutschera nag sakay pasahero bagon na tren mula 'Salzburg Bahnhof' Salzburg Estasyon sa 'Kitzbühel Bahnhof' Kitzbühel Estasyon habang nasa ski tunguhan sumusunod sa likuran si Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp pababa rampa ng niyebe pag-angat pero nahulog pagbagsak ang sanghi pilay sa bukung-bukong sa aksidente, kasama binili Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp at Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp patungo sa klinika, taon 1943 Pandaigdig Digmaan Dalawa ang kuya ni '''Rupert von Trapp''' ng von Trapp Mga Kapatid sumali sa Estados Unidos Hukbong Sandatahan ika10 Bundok Dibisyon elite ski pangkat Italiyano Kampanya sa Aleman Gothic Linya sa Apennine Bundok may Asawa ni Erika Klambauer at nakataas anim bata mga instrumento recorders, viola da gamba at spinet. * '''Maria Agathe Franziska Gorbetina''' '''<nowiki/>'<nowiki/>M<nowiki/>'''<nowiki/>'''itzi''''<nowiki/>'''<nowiki/>''' '''von Trapp''' (boses ni: Yuri Shiratori sa Haponesa at Charvie Abelete sa Tagalog) Edad 8 taon gulang upang maiba ba'''<nowiki/>'''bae siya kay Maria<nowiki/>. Babae Siya ang pinakamalapit sa kanyang ina sa mga bata. Dala'''<nowiki/>'''wang t<nowiki/>aon na ang<nowiki/> nakalilipas, nagkaroon siya ng iskarlata lagnat, ang parehong sakit na dinanas ng kanyang ina, mahina ang puso at umatras, tumangging kumain. Gayunpaman, pagkatapos makilala si Maria, mabilis siyang gumaling at sa loob ng ilang buwan ay naging sapat ang lakas upang tumakbo, Siya ay may mahinahon at maamo na personalidad, Anak na Babae sa tabi ni '''Maria Augusta Kutschera von Trapp''' Madrasta unang pangunahin instrumeto '''Violin''', piano, cello, clarinet, recorder, accordion, Pag-ukit sa Kahoy at Pag-iimprenta nang mag-isa. * '''Johanna Karolina Gobertina von Trapp''' (boses ni: Hiromi Ishikawa) edad 6 taon gulang May mga pekas siya sa kanyang mga pisngi. Siya ang mood-maker ng pamilyang Trapp. Siya ay masayahin at madaling maaliw, tumatawa sa pinakamaliit na bagay, at napaka-mausisa. Bukod pa rito, siya ay isang pilyong tomboy na madalas mapasama sa mga kakaibang pangyayari, tulad ng pagkaligaw, pagsusuot ng kakaibang gumawapataas, na madalas tumawa at isinailalim din sa pangangalaga ni Maria, sa Isang Nobya noong Hulyo yugto ika-tatlumpu't dalawa binili ni Maria Agathe Franziska Gorbetina 'Mitzi' at Johanna Karolina von Trapp nag-dala balde gumawa ng bangkito pumunta sa labas sa binta ng aklatan talakayan pag-uusap Baronesa Mathilda tungkol sa pag-pakasal Johanna Karolina Gorbetina von Trapp nag-desisyon gumawa ng sulat, una Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp bumaba sa balde bangkito pero si Johanna Karolina Gorbetina von Trapp nang walang balanse ang kanyang kaliwang paa, sumigaw, takpan bibig at natumba pag-bagsak, Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp pagsasabi Johanna Karolina Gorbetina von Trapp ayos lang! Binili Maria Augusta von Trapp at Captain Baron Georg Ludwig Ritt'''<nowiki/>'''er''<nowiki/>'' von Trapp nakarinig ng malakas na ingay na pagkatok na balde timba ng pagbagsak sa l'''<nowiki/>'''ab'''<nowiki/>'''as binuksan bintana nalang nakakagulat binili ni Maria Aug<nowiki/>ust<nowiki/>a v''<nowiki/>''on Trapp at Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp abisong babala tinawag na Mga anak na babae na tomboy na ito! Binili ni Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp at Johanna Karolina Gorbetina von Trapp tinuro abisong babala na pag-ka busted sa pag-espiya, soprano mang-aawit at Pagguhit, Pagpipinta, at Paglililok. * '''Mar'''<nowiki/>'''t'''<nowiki/>'''ina''' '''Alice Gorbetina von Trapp''' (boses ni: Saori Suzuki sa Haponesa) 4 taon gulang kasa<nowiki/>ma niya saanman siya magpunta, at sinasabi ng kanyang pamilya, at kahit hindi siya masyadong nagsasalita, minsan ay nakakagulat ang mga sinasabi niya Laging niyang dinala ang Teddy Oso kanya si Nikola kahit saan, mang-aawit ikalawa suprano at Pagpipinta ng Kahoy. * '''Agathe Johanna Erwina Gorbetina von Trapp''' (boses ni: Naoto Watanabe) 3 taon gulang ang bunsong anak na babae ni Baron von Trapp Dahil siya ang bunso, pinalayaw siya, inosente, at mahilig magbiro, at mang-aawit unang suprano, piano at gutarista. ==Musika== ===Pambungad na Tema=== Ang pambungad na tema ay naiiba sa batay sa pagpapalabas. Ang unang ginamit ng serye ay ang "Doremi no Uta (Doremi Song)" bilang unang kanta, subalit, ang dvd at ang bersiyong bidyo ng serye ay ginamit ang "Hohemi no Mahou (Smile Magic)" bilang bagong pambungad na kanta. #"''Doremi Song'' [ドレミのうた] (Do-Re-Mi no Uta)" ni Eri Itoh at Children's Choir of the Forest (bersiyon ng unang pagpapalabas) manunulat ng kanta Richard Rogers at Oscar Hammerstein Ang pangalawa. #"''Magic of the Smile'' [ほほえみの魔法](Hohoemi no Mahou)" ni Eri Itoh (bidyo, dvd, at huling bersiyon ng pag'''<nowiki/>'''pa''<nowiki/>''palabas) ===Pangwakas na Tema=== # ''"With Outstretched Hands'''' [両手を広げて](Ryoute wo hiroge'''<nowiki/>'''te'''<nowiki/>''')" ni Eri Itoh == Ugnay Panlabas == *{{ann|anime|1758}} [[Kategorya:Dramang anime at manga]] [[Kategorya:Anime ng 1991]] [[Kategorya:Mga serye sa telebisyon]] {{anime-series-stub}} e1px2l9i20rr1ei1zo09no6kxagg7j0 2210167 2210166 2026-06-03T07:07:08Z ~2026-31456-69 162261 2210167 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Mayo 2021}} {{Infobox animanga/Header | name = Trapp Family Story | image = Sonrisas y lagrimas.JPG | caption = | ja_kanji = トラップ一家物語 | ja_romaji = Torappu Ikka Monogatari | genre = [[Drama]] }} {{Infobox animanga/Anime | title = | director = [[Kôzô Kusuha]] | studio = [[Nippon Animation]] | network = [[RTL 2]] | first = 13 Enero 1991 | last = 28 Disyembre 1991 | episodes = 40 }} {{Infobox animanga/Footer}} Ang {{nihongo|'''''Trapp Family Story'''''|トラップ一家物語|Torappu Ikka Monogatari}} ay isang [[Hapon]]es na seryeng [[anime]] ng [[Nippon Animation]]. Ito ay nakabase sa nobelang ''[[The Story of the Trapp Family Singers]]'' ni [[Maria von Trapp]], na kung saan ay nagbigay inspirasyon sa sikat na buong mundo na awit manunulat Richard Rogers at Oscar Hammerstien (Ang Tunong ng Musika) ''[[The Sound of Music]]'' Nakatitig ni Dane Julie Andrews, Christopher Plummer, Charmain Carr, Nicholas Hamond, Heather Menzies, Duane Chase, Angela Cartwright, Debbie Turner at Kym Karath. == Balankas == Nawalan ng dalawang magulang si Maria Kutschera sa murang edad at kinailangang harapin ang maraming paghihirap. Sa edad na labingwalong taon, pabalik mula sa kanyang pagtatapos mula sa paaralan ng pagsasanay ng mga guro, bigla siyang nagpasya na maging isang madre. Pumunta siya sa Salzburg at binisita ang Nonnberg Abbey, na kilala bilang pinakamahigpit na kumbento, kung saan siya nag-aplay at tinanggap bilang isang baguhan. Gayunpaman, ang masayahin at masiglang personalidad ni Maria at ang kanyang kawalang-bahala sa mga kaugalian at disiplina ay unti-unting nagtulak sa kanya na makita bilang isang problematikong presensya sa kumbento, dahil ang mga madre ay umaasa sa disiplina at wastong asal higit sa lahat. Sinubukan ni Maria na baguhin ang kanyang pamumuhay, ngunit hindi niya ito nagustuhan; mas gusto niyang parangalan ang kanyang Panginoon sa pamamagitan ng kagalakan at pasasalamat para sa buhay at lahat ng narito. Isang araw, ipinadala ng Ina Superior si Maria sa bahay ni Baron Georg von Trapp, isang bayani at aristokratang Austrian, sa loob ng siyam na buwan bilang governess ng kanyang pangalawang anak na babae, isang mahinang bata na nagngangalang Maria din. Ang Baron ay isang balo, at wala sa dalawampu't limang governess na dati niyang kinuha ang tinanggap ng kanyang pitong anak. Noong una, ang mga bata ay mahiyain at rebelde, ngunit unti-unti nilang nabuksan ang kanilang mga mata sa pagiging inosente at tapat ni Maria. Pagkaraan ng ilang panahon, sa pamamagitan ng kagalakan, awit, at tula, nakuha ni Maria ang puso at respeto ng mga bata, na pinupuno silang lahat ng kaligayahan. Nakuha rin ni Maria ang pagmamahal ng Baron. Napagtanto ni Georg na umiibig siya kay Maria at pinutol ang kanyang pakikipagtipan sa kanyang kasintahang si Lady Yvonne. Kalaunan, sa pagpupumilit ng kanyang mga anak, hiniling niya kay Maria na pakasalan siya, laban sa opinyon ni Baroness Matilda, isang aristokrata na namamahala sa sambahayan. Noong una, nag-alangan si Maria at bumalik sa kumbento nang ilang panahon, ngunit di-nagtagal ay naunawaan niya ang kanyang nararamdaman at bumalik upang pakasalan ang Baron at maging isang ina ng kanyang mga anak. Sa harap ng mga kahirapan sa pananalapi, ginawang panauhin ng pamilyang Trapp ang kanilang villa. Natuklasan ni Lotte Lehmann, isang bumibisitang mang-aawit ng opera, ang mga batang kumakanta at hinikayat silang magtanghal sa Salzburg Pista. Sa kabila ng pagiging baguhan, ang kanilang sigasig at mga awiting-bayan ay nakakuha ng puso ng mga manonood, na humantong sa mga paglabas sa radyo, isang pagtatanghal sa Kleine Halle ng Vienna, at isang pakikipagkita sa Amerikanong impresario na si Mr. Dennis Wagner, na nag-alok sa kanila ng isang paglilibot sa Estados Unidos ng Amerika, na kanilang tinanggihan noong una. Gayunpaman, lumitaw ang mga problema sa pagdating ng mga banta ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, habang kinontrol ng mga Nazi ang Austria, isang taon bago ang tunggalian. Hindi masaya ang pamilyang Trapp sa kanilang bagong buhay at nagalit sa katotohanan na si Adolf Hitler mismo ang nais na kumanta sila sa kanyang mga salu-salo. Si Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp, isang bayani ng digmaan at makabayan, ay tumangging makipagtulungan sa rehimen, at natuklasan nila na ang kanilang butler na si Hans ay isang tagasuporta ng Nazi na itinalaga upang bantayan sila. Dahil dito, nagpasya silang umalis sa Austria upang pumunta sa malayo upang simulan ang kanilang bagong buhay, malayo sa digmaan. Sa tulong ng pinagkakatiwalaang kaibigang si Franz, sina Georg, Maria (na ngayon ay buntis), at ang pitong anak ay palihim na tumakas sa kanilang tahanan, tumawid sa mga bundok patungong Italya, at kalaunan ay nakarating sa New York sa Estados Unidos, kung saan, sa tulong ni Wagner, sila ay sumikat sa pagtugtog ng kanilang mga katutubong awiting-bayan. == Adaptasyon == Nang ipadala si Maria sa pamilyang Von Trapp, siya ay 21 taong gulang ayon sa mga talaang pangkasaysayan at sa orihinal na talambuhay. Ang pagkakaiba sa edad nina Georg at Maria ay 25 taon (20 taon sa adaptasyong ito). Ang pagkakasunod-sunod ng mga bata ay bahagyang naiiba rin: sa katotohanan, ito ay: Rupert, Hedwig, Werner, Johanna, Martina, Agathe at Maria Agatha Fraziska Gorbetina 'Mitzi' samantalang ang adaptasyon ay muling nag-aayos sa kanila. Bukod pa rito, ang orihinal na pangalan ng ina ay Agathe. Sa kasaysayan, mahigit sampung taon ang lumipas sa pagitan ng kasal nina Georg at Maria at ng paglipat ng pamilya sa Estados Unidos (mga isang taon sa serye). Sa panahong iyon, nagkaroon sila ng dalawang anak na babae, sina Rosmarie at Eleonore. Si Maria ay buntis din noong pagtakas, at kalaunan ay nanganak sa bunsong anak, si Johannes. Ang mayordoma, si Hans Schweiger, ay isang miyembro ng partidong Nazi ngunit nakipagtulungan sa pamilya, binabalaan silang huwag pag-usapan ang politika sa harap niya at iminungkahi ang kanilang pagtakas kapag may mga pagkakataon sa konsiyerto sa Estados Unidos ng Amerika. Ang ilan pang mga pagkakaiba at detalye ay hiniram mula sa musikal na Richard Rodgers at Oscar Hammerstein Ang Ika-pangalawa Ang Tunong ng Musika o The Sound of Music. Sa parehong makasaysayang salaysay at sa orihinal na autobiography, si '''Maria''' '''Agusuta Kutschera von Trapp''' ay isang postulant pa rin nang siya ay ipadala upang maging isang governess, hindi isang baguhan. Gayunpaman, sa adaptasyong ito— tulad ng sa musikal na pelikula—siya ay ipinadala bilang isang baguhan na may pansamantalang appointment, kalaunan ay umalis sa kumbento at pinakasalan si Georg, kasunod ng parehong arko ng naratibo tulad ng pelikula. Sa anime, tinukso ni Maria si Georg ng isang saludong militar, isang detalyeng hiniram mula sa musikal at wala sa nobela. Sa nobela, tinanggap si Maria ng mga bata nang walang kahirap-hirap. Sa kabaligtaran, ang pelikula ay nagpapakilala ng paunang tensyon, lalo na kay Liesl (Hedwig sa anime), na lumaban sa bagong governess. Hiniram ng anime ang elementong ito mula sa pelikula, na ginagawa itong isang pangunahing tema. Sa episodyo 16 ng anime at sa musikal Ang Bahay na Walang Fräulein Maria, Si Maria Agathe Franiska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp hangganan mag-ulat sa ama Captain Georg Ritter von Trapp si Maria Augusta Kutschera von Trapp wala sa Villa Mansion panandaliang bumalik si Maria sa Nonnberg Abbey kumbento — pagkatapos ng muntik nang aksidente ni Martina sa ilog sa anime, at dahil napagtanto niyang mahal niya si Georg sa pelikula. Sa anime, tinangka nina Maria Agathe Franziska Gorbetina 'Mitzi' at Johanna Karoline Gorbetina von Trapp sa Nonnberg Abbey na bisitahin siya nang palihim ngunit hinarangan sila ng mga madre; sa pelikula, sinubukan ng lahat ng mga bata na maabot siya sa lungsod ngunit napigilan din sila. Sa nobela, hindi talaga umalis si Maria papunta sa kumbento, naisip niyang umalis nang mapansin niya ang pagmamahal ni Georg ngunit nahikayat siyang manatili kay Yvonne. Sa yugto 39 ng anime at sa pelikula Pagmamalaki at Paniniwala, tinanggal ni Georg ang bandila ng Nazi mula sa bintana ng villa at pinunit ito. Sa nobela, ang insidente ay hindi gaanong mahalaga, binanggit lamang nang palampas upang ipahiwatig na hindi ipinakita ni Georg ang bandila ayon sa iniutos ng mga Nazi. Bukod sa mga puntong ito, may iba pang maliliit na pagkakaiba, ngunit sa pangkalahatan, ang adaptasyon ay mas naaayon sa mga makasaysayang pangyayari kaysa sa bersyon ng musikal. Bukod pa rito, tulad ng musikal, inangkop lamang ng anime ang unang bahagi ng nobela. Gayunpaman, ang ilang mga eksena mula sa ikalawang bahagi ay isinama sa serye. Sa episodyo 35 Pag-awit sa Hangin, habang nasa isang pagtatanghal sa Kleine Halle sa Vienna, isang langaw ang pumasok sa bibig ng batang si Johanna, na nagtulak sa kanya na laktawan ang kanyang solo. Sa nobela, nangyari ang insidenteng ito kay Maria habang nasa isang konsiyerto sa Amerika, na lumikha ng tawanan at nakatulong sa koro ng pamilyang Trapp na kumonekta sa mga manonood. Sa episodyo 40 Paalam sa Aking Bansa ang huli episodyo, habang tumatakas ang pamilya mula sa Salzburg Austria, tinawid nila ang Oetzal Alps Tyrol na nakatago sa isang karwahe para sa libing. Sa nobela, isang katulad na yugto ang kinasasangkutan ng pamilya na nag-iimprovise ng transportasyon pagkatapos ng isang konsiyerto dahil sa pagtitipid noong panahon ng digmaan, gamit ang isang karwahe para sa libing upang makarating sa Austria Italya Krus ng Hangganan Brenner/Bennero Istasyon. == Boses Talento sa Haponesa at Filipino Tagalog == '''Maria Agusta Kutschera von Trapp''' (boses ni: Masako Katsuki sa Haponesa, Gloria 'Ollie' De Guzman at Rowena Benavidez sa Tagalog) edad 18 taon gulang Pagkatapos ng pagtatapos sa Vienna Normal Paaralan siya ay nagiging isang baguhan Madre sa Nonberg Abbey sa Salzburg Austria ipinadala sa von Trapp Mansion sa loob ng siyam na buwan upang maging dalawampu't anim governess ng Trapp pamilyang Siya ay tinatawag na ''''Fräulein Maria Augusta Kutschera'''<nowiki/>' Babae siya ay karaniwang palakaibigan at masayahin, at kung minsan ay malamya, ngunit matapang din siyang ipahayag ang kanyang mga opinyon nang walang pag-aatubili at tapat na aminin ang kanyang mga pagkakamali kapag nagawa niya ang mga ito. Sa Ginang Yvonne's Regalo episodyo ika-labingsiyam at Buhay ng Bawat Tao ika-dalawampu episodyo, Yvonne Bervedere napatilok ang formal panamit na mahaba palda bigla hulog sa hadanan bilang Maria Augusta Kutschera na surpresa si Yvonne Belvedere mahulog bigla na lang ligtas dahil sa bariles rolyo at sa huli Maria Agathe Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp makahilo o stun Guro Maria! Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp tinawag ni Yvonn Bervedere na bangon at napilayan ang bukung-bukong pero si Maria Augusta Kutschera traumatikong tama sa ulo pinsala binili ni Yvonne Bervedere at Maria Agusta Kutschera pumunta sa ospital. Sa episodyo 31 Diyos Decree Ika 5 AM maaga umaga sa Nonnburg Abbey Si Maria Augusta Kutschera von Trapp mga nagmamadaling bumaba ng hagdan mula anim Nonnbergstiege patungo sa Kaigasse Straße sa tabi Motzartplatz, Motzard Tulay at tinitingnan ang tanawin sa itaas sa Nonnberg Abbey, Ika 6 AM maaga umaga si Maria Augusta von Trapp pagbabalik sa von Trapp Villa Mansion sa Traunstraße 34, Aigen, 5026 pag-bukas pinto nakakagulat Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp pag-tayo upuan pag-hinatay ni Fräulein Maria Augusta von Trapp, Maria Augusta von Trapp tumakbo sa isang pagyakap na iyak lahat pito bata sina Rupert Georg Ritter 'Knight' von Trapp pagdadala Martina Alice Gorbetina von Trapp, Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp pagdadala Agathe Johanna Erwina Gorbetina von Trapp, Werner Georg Ritter 'Knight' von Trapp, Johanna Karolina Gorbetina von Trapp at Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp pag-gising ang padating ni Maria Augusta von Trapp, lahat na pito bata sina Rupert Georg Ritter 'Knight' von Trapp pagdadala Martina Alice Gorbetina von Trapp, Hedwig Adolphine Gorbetina pagdadala Agathe Johanna Erwina Gorbetina von Trapp, Werner Georg Gorbertus Ritter 'Knight' von Trapp, Johanna Karolina Gorbetina von Trapp at Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp gamiting salita Bumalik ka na po Maria Teacher, habang madali sila bilang si Maria Augusta von Trapp gamit salita Nakabalik na ako sa lahat! Habang madali sila pag-baba sa hagdanan sa likurang hanay Rupert Georg Ritter 'Knight' von Trapp pagdadala Martina Alice Gorbetina von Trapp at Hedwig Adolphine von Trapp pagdadala Agathe Johanna Erwina von Trapp sa harapang hanay si Johanna Karolina von Trapp, Maria Agathe Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp yakapin at sa huli ay si Werner Georg Ritter 'Knight' von Trapp muntik mahulog baba sa hagdanan. Pagkatapos ng kasal, nalampasan niya ang iba't ibang krisis na dumarating sa pamilya, at ipinakita ang kanyang sarili bilang isang mabuting asawa at ina. Pangunahing mang-aawit bokalista at Guitarista. '''Mga dekorasyon at parangal''' # 1949 – Medalyang Benemerenti (Papa Pio XII), bilang pagkilala sa mga benepisyo ng Tulong sa Austria ng Pamilyang Trapp para sa mga nangangailangang Austriyano. # 1952 – Dame ng ang Utos ng ang Banal Sepulchre (Batikano-Papa Pius XII) # 1956 – Katolikong Ina ng Taon sa Estados Unidos. Natatanggap ng mga kababaihan ang parangal na titulong ito, upang kilalanin ang huwarang pag-uugali. # 1957 – Dekorasyon ng Karangalan sa Ginto para sa mga Serbisyo sa Republika ng Austria. # 1962 – Medalya ng Siena – isang parangal na ibinibigay ng kapatiran ng kababaihan ng Theta Phi Alpha sa "isang natatanging babae upang kilalanin siya para sa kanyang pagtitiis at dakilang tagumpay." Ang medalya ang pinakamataas na parangal na ipinagkakaloob ng organisasyon sa isang hindi miyembro at ipinangalan kay Santa Catherine ng Siena. # 1967 – Austrian Krus ng Honour para sa Agham at Sining, unang baitang. # 2007 - Natanggap ng Pamilya von Trapp ang Egon Ranshofen Wertheimer Gantimpala sa Braunau am Inn. # 2012 - Pagpapangalan kay Maria Trapp-Platz sa Donaustadt (ika 22 Distrikto ng Vienna) '''Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp''' (boses ni: Katsunosuke Hori sa Haponesa, Richie Padilia at Danny Deopante sa Tagalog) edad 38 taon gulang Submarino Austriano Hukbong Dagat at nag alaga ng 7 bata bago siya namatay ang ina Agathe Whitehead von Trapp. Dahil naglingkod siya sa hukbong-dagat, tila mahilig siya sa dagat, at sa kuwento ay gumugol siya ng halos isang buwan sa paglalayag ng isang yate sa Dagat Mediteraneo at panghuhuli ng isda sa pamamagitan ng malayang pagsisida at Manggagawa Karpinteriya at Paggawa ng Muwebles. '''Mga dekorasyon at parangal''' # Krus ng Kabalyero ng Imperyal na Orden ng Leopold. # Kabalyero ng Ika-2 Klase ng Orden ng Bakal na Krus (1917) # Pilak Militar Merito Medalya ("Signum Laudis") # Militar Merito Krus. # 1898 Jubilee Medalya. # 1908 Jubilee Krus # Guera Medalya 1914–1918 may Espada. # Krus ng Mahabang Serbisyo (18 taon) # Bakal na Krus Ika 1 at Ika 2 Klase (Aleman Imperyo) # Lakat Medalya (Ottoman Imperyo) # Orden ng Santo Stanilaus (Russo Imperyo) * '''Werner Georg Ritter 'Knight' von Trapp''' (boses ni: Shinobu Adachi sa Haponesa at Rafael Miranda sa Tagalog) edad 14 taon gulang Pagkamatay ni Agatha, siya at ang kanyang mga nakababatang kapatid ang nanguna sa pagpigil sa gurong pumupunta sa sambahayan ng mga Trapp na maging malapit sa kanila. Siya ay responsable, seryoso, at kalmado, ngunit medyo mahiyain at madalas na natatalo ng kanyang matibay na loob na nakababatang kapatid na babae, si Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp. nag aral sa 'Universität die Innsbruck - Universidad de Inssbruck' Unibersidad ng Innsbruck Pangunahin Kampus sa Tyrol Estado matatagpuan isang daan at pitumpu't siyam na kilometro mula sa Salzburg sa kurso gamot at pumasa sa pagsusulit ganap na kwalipikadong doktor at lumipat sa Estados Unidos ng Amerika taon 1943 sumali sa Estados Unidos Hukbong Sandatahan ika 10 Bundok Dibisyon bilang Tekniko sa Ika-3/Ika-5 Baitang Siruhano Heneral kinita Dalawa Bronze Service Stars, Isa Bronze Star at Medalya Medikal para sa Labanan Tsapa at bumalik sa Stowe Vermont nagtapos Digri sa Medisina sa Unibersidad ng Vermont at nang tayo ng klinika sa 27 Main Street, Adamsville, Little Compton Rhode Island may Asawa ni Henriette Lajoie at nakataas anim bata, bokalista bass unang instrumento accordion at Paggawa ng Pilak na alahas. * '''Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp''' (boses ni: Maria Kawamura sa Haponesa at Vilma Borromeos sa Tagalog) edad 13 taon gulang Dahil nasa kanyang pagbibinata, siya ay matatag ang loob at madalas na iginigiit ang kanyang emosyonal na kalagayan, ngunit sa panimula ay isa siyang taong nakatuon sa pamilya. Tulad ng maraming tinedyer, madalas siyang magrebelde sa mga matatanda at may matinding pagmamalaki, kaya nahihirapan siyang maging tapat. Batay sa kanyang karanasan, hindi siya nagtitiwala sa mga governess at itinuturing silang mga kaaway, at noong una, siya ang nagrebelde laban sa kanya poot bago mga governess Madrasta ang pinakamarami sa kanyang mga kapatid. Gayunpaman, medyo natagalan siya kaysa sa kanyang mga kapatid, ngunit kalaunan ay nagsalita na siya kay Maria. Tinutulan din niya ang kasal ng kanyang ama kay Yvonne at tumakas pa sa bahay sa pagtatangkang putulin ang kanilang kasunduan, alto bokalista at Mga kagamitang gawa sa katad. * '''Werner Georg Ritter 'Knight' von Trapp''' (boses ni: Yōko Matsuoka sa Haponesa) edad 10 taon gulang Isa siyang masigla at pilyong batang lalaki, at dahil nasa edad '''<nowiki/>'''na siya na mahilig<nowiki/> maglaro, madalas niyang inuuna ang paggawa ng gusto niya at hindi sumusunod sa mga tagubilin, dahil kulang siya sa responsibilidad. Ang pinakaayaw niya sa mga aristokratikong kaugalian sa kanyang mga kapatid, siya ay isang napaka mapaglaro lalaki. Sa Niyebe ng Alps yugto ika dalawampu't lima nag-lakbay sa bayan ng Kitzbühel Tyrol Estado nag kasama si Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp, Rupert Georg Ritter von Trapp, Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp Johanna Karolina Gorbetina von Trapp, Martina Alice Gorbetina von Trapp, Agathe Johanna von Trapp, Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp at Maria Augusta Kutschera nag sakay pasahero bagon na tren mula 'Salzburg Bahnhof' Salzburg Estasyon sa 'Kitzbühel Bahnhof' Kitzbühel Estasyon habang nasa ski tunguhan sumusunod sa likuran si Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp pababa rampa ng niyebe pag-angat pero nahulog pagbagsak ang sanghi pilay sa bukung-bukong sa aksidente, kasama binili Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp at Hedwig Adolphine Gorbetina von Trapp patungo sa klinika, taon 1943 Pandaigdig Digmaan Dalawa ang kuya ni '''Rupert von Trapp''' ng von Trapp Mga Kapatid sumali sa Estados Unidos Hukbong Sandatahan ika10 Bundok Dibisyon elite ski pangkat Italiyano Kampanya sa Aleman Gothic Linya sa Apennine Bundok may Asawa ni Erika Klambauer at nakataas anim bata mga instrumento recorders, viola da gamba at spinet. * '''Maria Agathe Franziska Gorbetina''' '''<nowiki/>'<nowiki/>M<nowiki/>'''<nowiki/>'''itzi''''<nowiki/>'''<nowiki/>''' '''von Trapp''' (boses ni: Yuri Shiratori sa Haponesa at Charvie Abelete sa Tagalog) Edad 8 taon gulang upang maiba ba'''<nowiki/>'''bae siya kay Maria<nowiki/>. Babae Siya ang pinakamalapit sa kanyang ina sa mga bata. Dala'''<nowiki/>'''wang t<nowiki/>aon na ang<nowiki/> nakalilipas, nagkaroon siya ng iskarlata lagnat, ang parehong sakit na dinanas ng kanyang ina, mahina ang puso at umatras, tumangging kumain. Gayunpaman, pagkatapos makilala si Maria, mabilis siyang gumaling at sa loob ng ilang buwan ay naging sapat ang lakas upang tumakbo, Siya ay may mahinahon at maamo na personalidad, Anak na Babae sa tabi ni '''Maria Augusta Kutschera von Trapp''' Madrasta unang pangunahin instrumeto '''Violin''', piano, cello, clarinet, recorder, accordion, Pag-ukit sa Kahoy at Pag-iimprenta nang mag-isa. * '''Johanna Karolina Gobertina von Trapp''' (boses ni: Hiromi Ishikawa) edad 6 taon gulang May mga pekas siya sa kanyang mga pisngi. Siya ang mood-maker ng pamilyang Trapp. Siya ay masayahin at madaling maaliw, tumatawa sa pinakamaliit na bagay, at napaka-mausisa. Bukod pa rito, siya ay isang pilyong tomboy na madalas mapasama sa mga kakaibang pangyayari, tulad ng pagkaligaw, pagsusuot ng kakaibang gumawapataas, na madalas tumawa at isinailalim din sa pangangalaga ni Maria, sa Isang Nobya noong Hulyo yugto ika-tatlumpu't dalawa binili ni Maria Agathe Franziska Gorbetina 'Mitzi' at Johanna Karolina von Trapp nag-dala balde gumawa ng bangkito pumunta sa labas sa binta ng aklatan talakayan pag-uusap Baronesa Mathilda tungkol sa pag-pakasal Johanna Karolina Gorbetina von Trapp nag-desisyon gumawa ng sulat, una Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp bumaba sa balde bangkito pero si Johanna Karolina Gorbetina von Trapp nang walang balanse ang kanyang kaliwang paa, sumigaw, takpan bibig at natumba pag-bagsak, Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp pagsasabi Johanna Karolina Gorbetina von Trapp ayos lang! Binili Maria Augusta von Trapp at Captain Baron Georg Ludwig Ritt'''<nowiki/>'''er''<nowiki/>'' von Trapp nakarinig kawan ng malakas na ingay na pagkatok na balde timba ng pagbagsa'''<nowiki/>'''k '''<nowiki/>'''sa labas binuksan bintana nalang nakakagulat binili ni Mar<nowiki/>ia <nowiki/>Aug''<nowiki/>''usta von Trapp at Captain Baron Georg Ludwig Ritter von Trapp abisong babala tinawag na Mga anak na babae na tomboy na ito! Binili ni Maria Agatha Franziska Gorbetina 'Mitzi' von Trapp at Johanna Karolina Gorbetina von Trapp tinuro abisong babala na pag-ka busted sa pag-espiya, soprano mang-aawit at Pagguhit, Pagpipinta, at Paglililok. * '''Mar'''<nowiki/>'''t'''<nowiki/>'''ina''' '''Alice Gorbetina von Trapp''' (boses ni: Saori Suzuki sa Haponesa) 4 taon gulang kasa<nowiki/>ma niya saanman siya magpunta, at sinasabi ng kanyang pamilya, at kahit hindi siya masyadong nagsasalita, minsan ay nakakagulat ang mga sinasabi niya Laging niyang dinala ang Teddy Oso kanya si Nikola kahit saan, mang-aawit ikalawa suprano at Pagpipinta ng Kahoy. * '''Agathe Johanna Erwina Gorbetina von Trapp''' (boses ni: Naoto Watanabe) 3 taon gulang ang bunsong anak na babae ni Baron von Trapp Dahil siya ang bunso, pinalayaw siya, inosente, at mahilig magbiro, at mang-aawit unang suprano, piano at gutarista. ==Musika== ===Pambungad na Tema=== Ang pambungad na tema ay naiiba sa batay sa pagpapalabas. Ang unang ginamit ng serye ay ang "Doremi no Uta (Doremi Song)" bilang unang kanta, subalit, ang dvd at ang bersiyong bidyo ng serye ay ginamit ang "Hohemi no Mahou (Smile Magic)" bilang bagong pambungad na kanta. #"''Doremi Song'' [ドレミのうた] (Do-Re-Mi no Uta)" ni Eri Itoh at Children's Choir of the Forest (bersiyon ng unang pagpapalabas) manunulat ng kanta Richard Rogers at Oscar Hammerstein Ang pangalawa. #"''Magic of the Smile'' [ほほえみの魔法](Hohoemi no Mahou)" ni Eri Itoh (bidyo, dvd, at huling bersiyon ng pag'''<nowiki/>'''pa''<nowiki/>''palabas) ===Pangwakas na Tema=== # ''"With Outstretched Hands'''' [両手を広げて](Ryoute wo hiroge'''<nowiki/>'''te'''<nowiki/>''')" ni Eri Itoh == Ugnay Panlabas == *{{ann|anime|1758}} [[Kategorya:Dramang anime at manga]] [[Kategorya:Anime ng 1991]] [[Kategorya:Mga serye sa telebisyon]] {{anime-series-stub}} lvnlpc3nh39e48oj7he5avtph2dbxnf 0 158746 2210096 2180855 2026-06-02T17:20:56Z Arko Blangko 155328 2210096 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement/Wikidata}} Ang '''Lisboa''' ay ang [[kabisera]] at pinakamalaking lungsod ng [[Portugal]]. Ang kasalukuyang populasyon nito ay 564,657<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://62.48.187.117/atlas/Cap2/Cap2d_2.html |access-date=2007-06-20 |archive-date=2007-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070620202240/http://62.48.187.117/atlas/Cap2/Cap2d_2.html |url-status=dead }}</ref> sa loob ng mismong lungsod, ngunit mahigit na 2.4 milyong katao sa Kalakhang Lisboa. Ito ay matatagpuan sa kanluraning bahagi ng [[Tangway ng Iberia]] sa [[Karagatang Atlantiko]], sa bibig ng [[Ilog Tajo]]. Ito ang himpilan ng Distrito ng Lisboa at ang sentro ng Kalakhang Lisboa. Ito rin ang sentrong pampolitika ng bansa, bilang kinalalagyan ng pamahalaan at ang tirahan ng [[Pangulo]]. Ang Lisboa ay kilala bilang isang ''alpha city'' dahil sa kahalagahan nito sa pinansiya, kalakalan, medya, aliwan, sining, edukasyon at turismo. Isa ito sa mga pangunahing sentrong pang-ekonomiya ng [[kontinente]], na may lumalagong sentrong pinansiyal at ang daungan nito ay ang pinakamalaki<ref>{{Cite web |url=http://www.garraioak.ejgv.euskadi.net/r41-430/es/contenidos/informacion/2935/es_4078/adjuntos/7_avanceplan.pdf |title=Archive copy |access-date=2011-02-01 |archive-date=2013-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130908215439/http://www.garraioak.ejgv.euskadi.net/r41-430/es/contenidos/informacion/2935/es_4078/adjuntos/7_avanceplan.pdf |url-status=dead }}</ref> sa "baybaying Atlantiko ng Europa." Mayroon dalawang gusali sa Lisboa na kinikilalang makasaysayan ng [[UNESCO]]: ang [[Tore ng Belem]] at ang [[Monasteryo ng mga Heronimos]]. Dito pinirmahan ang [[Tratado ng Lisboa]] noong 13 Disyembre 2007 at ipinatupad simula noong 1 Disyembre 2009.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://europa.eu/lisbon_treaty/index_en.htm |access-date=2011-02-01 |archive-date=2009-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091221061537/http://europa.eu/lisbon_treaty/index_en.htm |url-status=dead }}</ref> == Ekonomiya == Ang Kalakhang Lisboa ay pinakamayaman sa Portugal; ang [[GDP]] ng bawat tao ay 26,100 euros. Ito ang ika-sampung pinakamayamang kalakhan (base sa GDP) sa kontinente; 40% mas mataas kaysa pangkaraniwang GDP sa [[Unyong Europeo]] ng bawat tao. Ang lungsod ay ika-32 sa daigdig pagdating sa laki ng sahod.<ref>http://www.citymayors.com/economics/richest_cities.html</ref> Marami sa mga himpilan ng mga companyang internasyonal sa bansa ay matatagpuan sa Kalakhang Lisboa at ito ay ika-siyam sa daigdig pagdating sa dami ng mga pagpupulong internasyonal. Ang Lisboa ay ang ika-25 na madaling-tirhang lungsod sa daigdig, ayon sa magasinang ''Monocle''. Ito rin ay ang ika-pitong pinaka-dinadalaw na lungsod sa timog [[Europa]],<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.euromonitor.com/_Euromonitor_Internationals_Top_City_Destinations_Ranking |access-date=2011-02-01 |archive-date=2010-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111043452/http://www.euromonitor.com/_Euromonitor_Internationals_Top_City_Destinations_Ranking |url-status=dead }}</ref> sumunod sa [[Estambul]], [[Roma]], [[Barcelona]], [[Madrid]], [[Atenas]] at [[Milan]], na may humigit-kumulang na dalawang milyong turista bawat taon. == Transportasyon == [[Talaksan:Metro Lisboa Route Map.png|thumb|Mapa ng sistemang pang-ilalim (''Metro Lisboa'')]] Tatlong ahensiya ang namamahala sa pang-araw-araw na transportasyon ng mga Lisboeta. Ang ''Carris'' ay ang malawak na sistema ng mga bus at mga [[trambiya]]. Ang ''Metropolitano de Lisboa'' o ''Metro Lisboa'' ay ang sistema ng mga treng pang-ilalim.<ref>http://www.metrolisboa.pt/</ref> Ang ''Comboios de Portugal'' ay ang sistema ng mga treng pang-rehiyon at pambansa. Ang '''Paliparan ng Portela''' (''Aeroporto da Portela'') ay nagpapalakbay sa humigit-kumulang na 13 milyong pasahero bawat taon. Malawak din ang sistema ng mga daang-bayan at mga treng mabibilis (''Alfa Pendular'') na nag-uugnay sa mga matataong lungsod sa [[Portugal]]. Sa taong 2013<ref>{{Cite web |url=http://www.rave.pt/tabid/233/Default.aspx |title=Archive copy |access-date=2011-02-01 |archive-date=2010-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101004193127/http://www.rave.pt/tabid/233/Default.aspx |url-status=dead }}</ref> ay magkakaroon na ng mabilis na tren patungong [[Espanya]]. == Mga Larawan == <gallery> File:Torre_Bel%C3%A9m_April_2009-4a.jpg|Tore ng Belem File:Lisbon Praça do Comércio BW 2018-10-03 13-33-44 s.jpg|''Praça do Comércio'' File:LisbonCastle.jpg|Kastilyo ni San Jorge File:Jerónimos April 2009-4.jpg|Monasteryo ng mga Heronimos File:Lisbon (Lisboa) historic elevator Santa Justa Luca Galuzzi 2006.jpg|Santa Justa Lift File:Ponte25Abril1.jpg|Tulay ng ''25 de Abril'' File:Torre Vasco da Gama 02.JPG|Torre ni Vasco da Gama File:Rua Augusta Lisboa.JPG|Arkitekturang Pombalina (sa Baixa) File:Aqueduto das Águas Livres (1).jpg|[[Akwedukto]] ng ''Águas Livres'' File:Campo Pequeno Lisboa.JPG|[[Torohan]] ng ''Campo Pequeno'' File:Ponte Vasco da Gama.jpg|Tulay ni Vasco da Gama File:Carris tram bus.jpg|Bus at trambiya sa Lisboa File:Se de Lisboa Frente.JPG|Catedral (''Sé'') ng Lisboa File:Metro Lisboa Lisbon Terreiro do Paco platforms.jpg|Sistemang pang-ilalim </gallery> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga Kawing Panlabas == * http://www.visitlisboa.com/ [[Kategorya:Mga pamayanan sa Portugal]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa]] [[Kategorya:Portugal]] {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon|state=expanded}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} 6mdufmnjf5vxz8y6tvcvlt90ot2yuu7 5 165385 2210106 2209849 2026-06-02T21:08:03Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2210106 wikitext text/x-wiki == New real time list of missing articles == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> I suggest that you give a look to the [[m:Mix'n'match|Mix'n'match]] tool by Magnus Manske, and that you recommend it from this page. Thanks to Wikidata, it's able to tell you in real time what articles you're missing out of several reliable lists of relevant persons. --[[m:user:Nemo_bis|Nemo]] 17:06, 10 Oktubre 2014 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Nemo bis@metawiki using the list at http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Talk:Mix%27n%27match&oldid=10158766 --> :Ha? [[Tagagamit:OmegaAndromedae|OmegaAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:OmegaAndromedae|kausapin]]) 12:39, 18 Agosto 2025 (UTC) ::''Automatic message delivery'' ito kaya parang walang ''sense''. Tingnan mo ang orihinal na ''message delivery'' [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Talaan_ng_mga_artikulong_kailangang_mayroon_ang_bawat_Wikipedia&oldid=1445796 dito]. Ipinadala ang mensahe na 'yan para i-''suggest'' na puwede gumawa ng tala tulad nung nasa baba. [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia%3ATalaan_ng_mga_artikulong_kailangang_mayroon_ang_bawat_Wikipedia&diff=1670548&oldid=1445796 Si Bluemask ang gumawa ng talang 'yan], siya 'yun isa pang aktibong admin dito sa Wikipediang Tagalog. ''Hope'' na naliwanagan ka. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:04, 23 Oktubre 2025 (UTC) :::Ah, pero bakit may kulang? Ano ba nangyari sa Q6 hanggang Q14 at bakit nawala ang Q47, at kung na delete lang sila bakit wala ang Q613? Pero di ko man iyata magagamit ito, pero salamat nalang! [[Tagagamit:OmegaAndromedae|OmegaAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:OmegaAndromedae|kausapin]]) 04:37, 23 Oktubre 2025 (UTC) == Wikidata list == {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P5008 wd:Q5460604. } |columns=number:bilang,item:aytem,label/en:artikulo,label,P18 |section= |min_section=3 |sort=label |links=red |thumb=128 |autolist=fallback }} {| class='wikitable sortable' ! bilang ! aytem ! artikulo ! label ! larawan |- | style='text-align:right'| 1 | [[:d:Q9181|Q9181]] | Abraham | [[Abraham]] | [[Talaksan:PikiWiki Israel 47514 Samaritan museum on mount Grizim - Left.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[:d:Q91|Q91]] | Abraham Lincoln | [[Abraham Lincoln]] | [[Talaksan:Abraham Lincoln O-77 matte collodion print.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[:d:Q5670|Q5670]] | Abu Nuwas | [[Abu Nuwas]] | [[Talaksan:Abu Nuwas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[:d:Q9381|Q9381]] | Adam Smith | [[Adam Smith]] | [[Talaksan:AdamSmith.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[:d:Q12029|Q12029]] | addiction | [[adiksiyon]] | [[Talaksan:Alcoholism is a Prision.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[:d:Q352|Q352]] | Adolf Hitler | [[Adolf Hitler]] | [[Talaksan:Adolf Hitler cropped restored 3x4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[:d:Q889|Q889]] | Afghanistan | [[Apganistan|Afghanistan]] | [[Talaksan:Afghanistan - Location Map (2013) - AFG - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[:d:Q336|Q336]] | science | [[agham]] | [[Talaksan:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus (encircled).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[:d:Q11451|Q11451]] | agriculture | [[agrikultura]] | [[Talaksan:Unload wheat by the combine Claas Lexion 584.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[:d:Q8018|Q8018]] | Augustine of Hippo | [[Agustin ng Hipona]] | [[Talaksan:Saint Augustine by Philippe de Champaigne.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[:d:Q2102|Q2102]] | snake | [[ahas]] | [[Talaksan:A snake coiled in the cavity of a tree.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[:d:Q718|Q718]] | chess | [[ahedres]] | [[Talaksan:Chess game Staunton No. 6.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[:d:Q12199|Q12199]] | HIV/AIDS | [[AIDS]] | [[Talaksan:Human Immunodeficency Virus - stylized rendering.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[:d:Q8597|Q8597]] | Akbar | [[Akbar ang Dakila]] | [[Talaksan:Contemporary seated portrait of Akbar, 1605.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[:d:Q8006|Q8006]] | Akira Kurosawa | [[Akira Kurosawa]] | [[Talaksan:Akirakurosawa-onthesetof7samurai-1953-page88.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[:d:Q571|Q571]] | book | [[aklat]] | [[Talaksan:Americanstudbookvolume2open.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[:d:Q7075|Q7075]] | library | [[aklatan]] | [[Talaksan:Austria - Göttweig Abbey - 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[:d:Q9546|Q9546]] | Al-Ghazali | [[Al-Ghazali]] | [[Talaksan:Al Ghazali.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[:d:Q282|Q282]] | wine | [[alak]] | [[Talaksan:Red and white wine 12-2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[:d:Q7251|Q7251]] | Alan Turing | [[Alan Turing]] | [[Talaksan:Alan Turing (1951) (crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[:d:Q937|Q937]] | Albert Einstein | [[Albert Einstein]] | [[Talaksan:Albert Einstein Head cleaned.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[:d:Q5580|Q5580]] | Albrecht Dürer | [[Albrecht Dürer]] | [[Talaksan:Dürer Alte Pinakothek.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[:d:Q188|Q188]] | German | [[Wikang Aleman|Aleman]] | [[Talaksan:Legal status of German in the world.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[:d:Q183|Q183]] | Germany | [[Alemanya]] | [[Talaksan:Aerial view of Berlin (32881394137).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[:d:Q7318|Q7318]] | Nazi Germany | [[Alemanyang Nazi]] | |- | style='text-align:right'| 26 | [[:d:Q7374|Q7374]] | Alfred Hitchcock | [[Alfred Hitchcock]] | [[Talaksan:Hitchcock, Alfred 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[:d:Q37868|Q37868]] | algae | [[algae]] | [[Talaksan:Wlas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[:d:Q262|Q262]] | Algeria | [[Algeria]] | [[Talaksan:Algeria - Location Map (2013) - DZA - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[:d:Q8366|Q8366]] | algorithm | [[algoritmo]] | [[Talaksan:Flowchart procedural programming.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 30 | [[:d:Q3968|Q3968]] | algebra | [[alhebra]] | [[Talaksan:Quadratic formula.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 31 | [[:d:Q156|Q156]] | alcohols | [[alkohol]] | [[Talaksan:Lukastest etoh tbutoh.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[:d:Q8216|Q8216]] | Greek alphabet | [[alpabetong Griyego]] | [[Talaksan:Richtungsschild auf der Insel Ikaria, 2005.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 33 | [[:d:Q8229|Q8229]] | Latin script | [[Sulat Latin|alpabetong Latin]] | [[Talaksan:Abecedarium.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[:d:Q8209|Q8209]] | Cyrillic script | [[alpabetong Siriliko]] | [[Talaksan:Cyrillic alternates.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 35 | [[:d:Q1286|Q1286]] | Alps | [[Alpes]] | [[Talaksan:Alps 2007-03-13 10.10UTC 1px-250m.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 36 | [[:d:Q663|Q663]] | aluminium | [[aluminyo]] | [[Talaksan:Aluminium-4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[:d:Q10908|Q10908]] | Amphibia | [[Amphibia]] | [[Talaksan:Fire salamander (Salamandra Salamandra).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[:d:Q727|Q727]] | Amsterdam | [[Amsterdam]] | [[Talaksan:Amsterdam airphoto.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[:d:Q6199|Q6199]] | anarchism | [[anarkismo]] | [[Talaksan:Graffiti "No Gods, No Masters" and anarchy symbol at central bus station ZOB in Munich, Germany.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[:d:Q514|Q514]] | anatomy | [[anatomiya]] | [[Talaksan:Leonardo da vinci, Drawing of a Woman's Torso.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 41 | [[:d:Q5456|Q5456]] | Andes | [[Andes]] | [[Talaksan:Andes 70.30345W 42.99203S.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[:d:Q5603|Q5603]] | Andy Warhol | [[Andy Warhol]] | [[Talaksan:Andy Warhol at the Jewish Museum (by Bernard Gotfryd) – LOC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 43 | [[:d:Q8258|Q8258]] | One Thousand and One Nights | [[Ang Isang Libo't Isang Gabi|Ang Isanglibo't Isang mga Gabi]] | [[Talaksan:Sughrat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 44 | [[:d:Q8269|Q8269]] | The Tale of Genji | [[Ang Kuwento ni Genji]] | [[Talaksan:Genji emaki 01003 002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 45 | [[:d:Q8251|Q8251]] | The Art of War | [[Sining ng Pakikidigma|Ang Sining ng Pakikidigma]] | [[Talaksan:Bamboo book - closed - UCR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[:d:Q11352|Q11352]] | angle | [[anggulo]] | [[Talaksan:Coord Angle.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 47 | [[:d:Q12117|Q12117]] | cereal | [[angkak]] | [[Talaksan:Various grains edit2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 48 | [[:d:Q43473|Q43473]] | Angkor Wat | [[Angkor Wat]] | [[Talaksan:Angkor wat temple.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 49 | [[:d:Q11425|Q11425]] | animation | [[animasyon]] | [[Talaksan:Animated GIF from the 1919 Feline folies by Pat Sullivan.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[:d:Q51|Q51]] | Antarctica | [[Antartika|Antarctica]] | [[Talaksan:Antarctica 6400px from Blue Marble.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[:d:Q12187|Q12187]] | antibiotic | [[antibiyotiko]] | [[Talaksan:How do different antibiotics work?.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 52 | [[:d:Q5685|Q5685]] | Anton Chekhov | [[Anton Chekhov]] | [[Talaksan:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 53 | [[:d:Q1340|Q1340]] | Antonio Vivaldi | [[Antonio Vivaldi]] | [[Talaksan:Onbekend - Antonio Vivaldi - Bologna Museo Internationale e biblioteca della musica di bologna 28-04-2012 9-21-050.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[:d:Q7298|Q7298]] | Antonín Dvořák | [[Antonín Dvořák]] | [[Talaksan:Dvorak.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[:d:Q3196|Q3196]] | fire | [[apoy]] | [[Talaksan:FIRE 01.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 56 | [[:d:Q15|Q15]] | Africa | [[Aprika]] | [[Talaksan:Africa satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 57 | [[:d:Q1828555|Q1828555]] | Arabic script | [[Arabic script]] | [[Talaksan:Tawqi' script - Qur'anic verses - 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 58 | [[:d:Q8669|Q8669]] | Arab–Israeli conflict | [[Arab–Israeli conflict]] | [[Talaksan:Arab-Israeli Map.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 59 | [[:d:Q1357|Q1357]] | Araneae | [[Gagamba|Araneae]] | [[Talaksan:Spiders Diversity.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[:d:Q11376|Q11376]] | acceleration | [[arangkada]] | |- | style='text-align:right'| 61 | [[:d:Q11464|Q11464]] | plough | [[araro]] | [[Talaksan:04-09-12-Schaupflügen-Fahrenwalde-RalfR-IMG 1232.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 62 | [[:d:Q525|Q525]] | Sun | [[Araw (astronomiya)|Araw]] | [[Talaksan:The Sun in white light.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 63 | [[:d:Q573|Q573]] | day | [[Araw (panahon)|araw]] | [[Talaksan:GreenwUhrWelt.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 64 | [[:d:Q10872|Q10872]] | Archaea | [[Arkeya|Archaea]] | [[Talaksan:Archaea.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 65 | [[:d:Q8739|Q8739]] | Archimedes | [[Arkimedes|Archimedes]] | [[Talaksan:Retrato de un erudito (¿Arquímedes?), por Domenico Fetti.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 66 | [[:d:Q11500|Q11500]] | area | [[Sukat|area]] | |- | style='text-align:right'| 67 | [[:d:Q414|Q414]] | Argentina | [[Arhentina]] | [[Talaksan:Fitz Roy 1b.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[:d:Q868|Q868]] | Aristotle | [[Aristoteles]] | [[Talaksan:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 69 | [[:d:Q11205|Q11205]] | arithmetic | [[aritmetika]] | [[Talaksan:Basic arithmetic operators.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 70 | [[:d:Q12271|Q12271]] | architecture | [[arkitektura]] | [[Talaksan:Ray and Maria Stata Center (MIT).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[:d:Q12277|Q12277]] | arch | [[arko]] | [[Talaksan:Arch (PSF).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[:d:Q1360|Q1360]] | arthropod | [[Arthropoda]] | [[Talaksan:Asian forest scorpion in Khao Yai National Park.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 73 | [[:d:Q11660|Q11660]] | artificial intelligence | [[artipisyal na katalinuhan]] | [[Talaksan:Dall-e 3 (jan '24) artificial intelligence icon.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 74 | [[:d:Q11427|Q11427]] | steel | [[asero]] | [[Talaksan:Kaltbandcoils.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[:d:Q11158|Q11158]] | acid | [[asido]] | |- | style='text-align:right'| 76 | [[:d:Q11254|Q11254]] | table salt | [[asin]] | [[Talaksan:Salt shaker on white background.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[:d:Q12370|Q12370]] | salt | [[Asin (kimika)|asin]] | [[Talaksan:Ammonium-cerium(IV)-sulfate-sample.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[:d:Q144|Q144]] | dog | [[aso]] | [[Talaksan:Greenland 467 (35130903436) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 79 | [[:d:Q3863|Q3863]] | asteroid | [[asteroyd]] | [[Talaksan:Asteroidsscale.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 80 | [[:d:Q333|Q333]] | astronomy | [[astronomiya]] | [[Talaksan:Laser Towards Milky Ways Centre.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[:d:Q11002|Q11002]] | sugar | [[asukal]] | [[Talaksan:Sugar 2xmacro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 82 | [[:d:Q48|Q48]] | Asia | [[Asya]] | [[Talaksan:Asia satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 83 | [[:d:Q12152|Q12152]] | myocardial infarction | [[atake sa puso]] | [[Talaksan:Heart attack diagram.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 84 | [[:d:Q9368|Q9368]] | liver | [[atay]] | [[Talaksan:Leber Schaf.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[:d:Q7066|Q7066]] | atheism | [[ateismo]] | [[Talaksan:Ephesians 2,12 - Greek atheos.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 86 | [[:d:Q1524|Q1524]] | Athens | [[Atenas]] | [[Talaksan:Akropolis 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 87 | [[:d:Q542|Q542]] | athletics | [[Atletiks|atletika]] | [[Talaksan:Naisten 400 m aidat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 88 | [[:d:Q9121|Q9121]] | atom | [[atomo]] | [[Talaksan:Helium atom QM.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 89 | [[:d:Q408|Q408]] | Australia | [[Australya]] | [[Talaksan:Australia satellite plane.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[:d:Q40|Q40]] | Austria | [[Austria]] | [[Talaksan:Austria - Location Map (2019) - AUT - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 91 | [[:d:Q8011|Q8011]] | Avicenna | [[Avicenna]] | [[Talaksan:Pursina.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[:d:Q12542|Q12542]] | Aztec | [[Aztec]] | [[Talaksan:Reconstruction of Tenochtitlan2006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[:d:Q467|Q467]] | woman | [[babae]] | [[Talaksan:Woman.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[:d:Q787|Q787]] | pig | [[baboy]] | [[Talaksan:Sow with piglet.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 95 | [[:d:Q11411|Q11411]] | backgammon | [[Bakgamon|backgammon]] | [[Talaksan:Backgammon lg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 96 | [[:d:Q10876|Q10876]] | bacteria | [[Bakterya|bacteria]] | [[Talaksan:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 97 | [[:d:Q1530|Q1530]] | Baghdad | [[Baghdad]] | [[Talaksan:Bagdad collage.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 98 | [[:d:Q8092|Q8092]] | tropical cyclone | [[bagyo]] | [[Talaksan:Dramatic Views of Hurricane Florence from the International Space Station From 9 12 (42828603210) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 99 | [[:d:Q8068|Q8068]] | flood | [[baha]] | [[Talaksan:KatrinaNewOrleansFlooded edit2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[:d:Q7343|Q7343]] | Great Barrier Reef | [[Bahura ng Gran Barrera]] | [[Talaksan:GreatBarrierReef-EO.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[:d:Q830|Q830]] | cattle | [[baka]] | [[Talaksan:Cow female black white.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 102 | [[:d:Q677|Q677]] | iron | [[bakal]] | [[Talaksan:Iron electrolytic and 1cm3 cube.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 103 | [[:d:Q8091|Q8091]] | grammar | [[balarila]] | |- | style='text-align:right'| 104 | [[:d:Q1074|Q1074]] | skin | [[Balat (anatomiya)|balat]] | [[Talaksan:Komodo dragon skin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 105 | [[:d:Q321|Q321]] | Milky Way | [[Ariwanas|Balatas]] | [[Talaksan:Artist’s impression of the Milky Way.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 106 | [[:d:Q12548|Q12548]] | Holy Roman Empire | [[Banal na Imperyong Romano]] | |- | style='text-align:right'| 107 | [[:d:Q1861|Q1861]] | Bangkok | [[Bangkok]] | [[Talaksan:Temple of the Emerald of buddha or Wat Phra Kaew (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 108 | [[:d:Q7164|Q7164]] | World Bank | [[Bangkong Pandaigdig]] | [[Talaksan:World Bank building at Washington.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 109 | [[:d:Q9610|Q9610]] | Bangla | [[Wikang Bengali|Bangla]] | [[Talaksan:Bengali letters.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[:d:Q902|Q902]] | Bangladesh | [[Bangladesh]] | |- | style='text-align:right'| 111 | [[:d:Q11446|Q11446]] | ship | [[barko]] | [[Talaksan:DANA 2004 ubt.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 112 | [[:d:Q11193|Q11193]] | base | [[base]] | [[Talaksan:Sodium hydroxide solution.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[:d:Q12512|Q12512]] | St. Peter's Basilica | [[Basilika ni San Pedro]] | [[Talaksan:Basilica di San Pietro in Vaticano September 2015-1a.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 114 | [[:d:Q5372|Q5372]] | basketball | [[basketbol]] | [[Talaksan:Dream Team at the 1992 Summer Olympics.JPEG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 115 | [[:d:Q11475|Q11475]] | vacuum | [[basyo]] | [[Talaksan:Kolbenluftpumpe hg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 116 | [[:d:Q7569|Q7569]] | child | [[bata]] | [[Talaksan:Little girl of Don Som.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 117 | [[:d:Q12111|Q12111]] | Sorghum | [[batad]] | [[Talaksan:Sorghum bicolor - geograph.org.uk - 1070429.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 118 | [[:d:Q7748|Q7748]] | law | [[batas]] | [[Talaksan:JMR-Memphis1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 119 | [[:d:Q8063|Q8063]] | rock | [[Bato (heolohiya)|bato]] | [[Talaksan:Balanced Rock.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 120 | [[:d:Q11421|Q11421]] | magnet | [[batubalani]] | [[Talaksan:Bar magnet crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 121 | [[:d:Q956|Q956]] | Beijing | [[Beijing]] | [[Talaksan:Skyline of Beijing CBD with B-5906 approaching (20211016171955).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 122 | [[:d:Q11465|Q11465]] | velocity | [[Tulin|belosidad]] | [[Talaksan:Vector snelheid-Plain.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 123 | [[:d:Q313|Q313]] | Venus | [[Benus (planeta)|Benus]] | [[Talaksan:PIA23791-Venus-RealAndEnhancedContrastViews-20200608 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 124 | [[:d:Q64|Q64]] | Berlin | [[Berlin]] | [[Talaksan:Cityscape Berlin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 125 | [[:d:Q5369|Q5369]] | baseball | [[beysbol]] | [[Talaksan:Zack Greinke on July 29, 2009.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 126 | [[:d:Q11563|Q11563]] | number | [[bilang]] | [[Talaksan:Numbers grid in NY.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 127 | [[:d:Q2111|Q2111]] | speed of light in vacuum | [[bilis ng liwanag]] | |- | style='text-align:right'| 128 | [[:d:Q11442|Q11442]] | bicycle | [[bisikleta]] | [[Talaksan:00 8327 Historisches Fahrrad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 129 | [[:d:Q523|Q523]] | star | [[bituin]] | [[Talaksan:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 130 | [[:d:Q7094|Q7094]] | biochemistry | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Fat triglyceride shorthand formula.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 131 | [[:d:Q290|Q290]] | sex | [[biyolohikal na kasarian]] | [[Talaksan:Cromosomas X-Y y gametos.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 132 | [[:d:Q420|Q420]] | biology | [[biyolohiya]] | [[Talaksan:Biology-0001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 133 | [[:d:Q7108|Q7108]] | biotechnology | [[biyoteknolohiya]] | [[Talaksan:Biotecnologia Fase3.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 134 | [[:d:Q8355|Q8355]] | violin | [[biyulin]] | [[Talaksan:Violin VL100.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 135 | [[:d:Q9759|Q9759]] | blues | [[blues]] | [[Talaksan:B.B. King, 2006-06-26.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 136 | [[:d:Q2841|Q2841]] | Bogotá | [[Bogotá|Bogota]] | [[Talaksan:Centro internacional.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 137 | [[:d:Q441|Q441]] | botany | [[botanika]] | [[Talaksan:Diversity of plants image version q.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 138 | [[:d:Q202943|Q202943]] | Brahmagupta | [[Brahmagupta]] | |- | style='text-align:right'| 139 | [[:d:Q155|Q155]] | Brazil | [[Brasil|Brazil]] | [[Talaksan:Cidade Maravilhosa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 140 | [[:d:Q9530|Q9530]] | breathing | [[breathing]] | [[Talaksan:Diaphragmatic breathing.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 141 | [[:d:Q8680|Q8680]] | British Empire | [[Imperyong Britaniko|Britanikong Imperyo]] | |- | style='text-align:right'| 142 | [[:d:Q7391|Q7391]] | bee | [[bubuyog]] | [[Talaksan:(MHNT) Apis mellifera (female) - on viburnum tinus flowers.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 143 | [[:d:Q748|Q748]] | Buddhism | [[Budismo|Buddadamma]] | [[Talaksan:Large Gautama Buddha statue in Buddha Park of Ravangla, Sikkim.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 144 | [[:d:Q8081|Q8081]] | tornado | [[buhawi]] | [[Talaksan:F5 tornado Elie Manitoba 2007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 145 | [[:d:Q3|Q3]] | life | [[buhay]] | [[Talaksan:HumanNewborn.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 146 | [[:d:Q11457|Q11457]] | cotton | [[bulak]] | [[Talaksan:Cotton - പരുത്തി 03.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 147 | [[:d:Q506|Q506]] | flower | [[bulaklak]] | [[Talaksan:Flores.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 148 | [[:d:Q8072|Q8072]] | volcano | [[bulkan]] | [[Talaksan:Mount St. Helens erupting blue.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 149 | [[:d:Q12214|Q12214]] | smallpox | [[bulutong]] | [[Talaksan:Child with Smallpox Bangladesh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 150 | [[:d:Q8502|Q8502]] | mountain | [[bundok]] | [[Talaksan:Himalayas, Ama Dablam, Nepal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 151 | [[:d:Q513|Q513]] | Mount Everest | [[Bundok Everest]] | [[Talaksan:Mount Everest as seen from Drukair2 PLW edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 152 | [[:d:Q1364|Q1364]] | fruit | [[bunga]] | [[Talaksan:(MHNT) Geum urbanum - Fruit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 153 | [[:d:Q405|Q405]] | Moon | [[Buwan (astronomiya)|Buwan]] | [[Talaksan:FullMoon2010.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 154 | [[:d:Q8161|Q8161]] | tax | [[buwis]] | [[Talaksan:Pieter Brueghel the Younger, 'Paying the Tax (The Tax Collector)' oil on panel, 1620-1640. USC Fisher Museum of Art.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 155 | [[:d:Q85|Q85]] | Cairo | [[Cairo]] | [[Talaksan:Cairo Skyline (2020).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 156 | [[:d:Q16|Q16]] | Canada | [[Canada]] | [[Talaksan:Canada - Location Map (2013) - CAN - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 157 | [[:d:Q12284|Q12284]] | canal | [[canal]] | [[Talaksan:Saimaa canal at Lappeenranta Finland.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 158 | [[:d:Q5465|Q5465]] | Cape Town | [[Lungsod ng Cabo|Cape Town]] | [[Talaksan:Ciudad del Cabo desde Cabeza de León, Sudáfrica, 2018-07-22, DD 34.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 159 | [[:d:Q11358|Q11358]] | carbohydrate | [[Karbohidrata|carbohydrate]] | [[Talaksan:Carbohydrates.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 160 | [[:d:Q6722|Q6722]] | Carl Friedrich Gauss | [[Carl Friedrich Gauss]] | [[Talaksan:Carl Friedrich Gauss.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 161 | [[:d:Q1043|Q1043]] | Carl Linnaeus | [[Carl Linnaeus]] | [[Talaksan:Carl von Linné.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 162 | [[:d:Q3044|Q3044]] | Charlemagne | [[Carlomagno]] | [[Talaksan:Charlemagne denier Mayence 812 814.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 163 | [[:d:Q1405|Q1405]] | Augustus | [[Cesar Augusto]] | [[Talaksan:Augustus of Prima Porta (inv. 2290).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 164 | [[:d:Q160|Q160]] | Cetacea | [[Cetacea]] | [[Talaksan:Graywhale MMC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 165 | [[:d:Q9045|Q9045]] | Chanakya | [[Chanakya]] | [[Talaksan:Chanakya artistic depiction.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 166 | [[:d:Q1035|Q1035]] | Charles Darwin | [[Charles Darwin]] | [[Talaksan:Charles Darwin portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 167 | [[:d:Q2042|Q2042]] | Charles de Gaulle | [[Charles de Gaulle]] | [[Talaksan:General Charles de Gaulle in 1945.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 168 | [[:d:Q5686|Q5686]] | Charles Dickens | [[Charles Dickens]] | [[Talaksan:Dickens Gurney head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 169 | [[:d:Q882|Q882]] | Charlie Chaplin | [[Charlie Chaplin]] | [[Talaksan:Charlie Chaplin portrait Getty 1739411952.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 170 | [[:d:Q5809|Q5809]] | Che Guevara | [[Che Guevara]] | [[Talaksan:Che Guevara - Guerrillero Heroico by Alberto Korda.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 171 | [[:d:Q8201|Q8201]] | Chinese characters | [[Chinese characters]] | [[Talaksan:Hanzi.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 172 | [[:d:Q7322|Q7322]] | Christopher Columbus | [[Christopher Columbus]] | [[Talaksan:Ridolfo del Ghirlandaio - Ritratto di Cristoforo Colombo (1520).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 173 | [[:d:Q8423|Q8423]] | Cyrus the Great | [[Dakilang Ciro|Ciro ang Dakila]] | [[Talaksan:Great Men and Famous Women Volume 1 - Cyrus the Great.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 174 | [[:d:Q81513|Q81513]] | Citrus | [[Citrus]] | [[Talaksan:Mandarin tree closeup.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 175 | [[:d:Q8683|Q8683]] | Cold War | [[Digmaang Malamig|Cold War]] | [[Talaksan:US Army tanks face off against Soviet tanks, Berlin 1961.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 176 | [[:d:Q739|Q739]] | Colombia | [[Colombia]] | |- | style='text-align:right'| 177 | [[:d:Q4604|Q4604]] | Confucius | [[Confucio|Confucius]] | [[Talaksan:Confucius, fresco from a Western Han tomb of Dongping County, Shandong province, China.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 178 | [[:d:Q11382|Q11382]] | conservation of energy | [[conservation of energy]] | [[Talaksan:Blocked-pendulum-strobe.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 179 | [[:d:Q8413|Q8413]] | Constantine the Great | [[Dakilang Constantino|Constantino I]] | [[Talaksan:0 Gaius Flavius Valerius Constantinus, Palatino.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 180 | [[:d:Q753|Q753]] | copper | [[Tanso (elemento)|copper]] | [[Talaksan:Cuivre Michigan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 181 | [[:d:Q241|Q241]] | Cuba | [[Cuba]] | [[Talaksan:Santa Clara (Cuba).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 182 | [[:d:Q165|Q165]] | sea | [[dagat]] | [[Talaksan:Paracas National Reserve, Ica, Peru-3April2011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 183 | [[:d:Q545|Q545]] | Baltic Sea | [[Dagat Baltiko]] | [[Talaksan:SvetlogorskRauschen 05-2017 img11 beach.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 184 | [[:d:Q5484|Q5484]] | Caspian Sea | [[Dagat Kaspiyo|Dagat Caspian]] | [[Talaksan:Caspian Sea from orbit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 185 | [[:d:Q1693|Q1693]] | North Sea | [[Dagat Hilaga]] | [[Talaksan:North Sea 02 ubt.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 186 | [[:d:Q166|Q166]] | Black Sea | [[Dagat Itim]] | [[Talaksan:Black Sea Nasa May 25 2004.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 187 | [[:d:Q1247|Q1247]] | Caribbean Sea | [[Dagat Karibe]] | [[Talaksan:50 Shades Of Blue (187611681).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 188 | [[:d:Q37660|Q37660]] | South China Sea | [[Dagat Timog Tsina|Dagat Luzon]] | [[Talaksan:Mar de China Meridional - BM WMS 2004.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 189 | [[:d:Q4918|Q4918]] | Mediterranean Sea | [[Dagat Mediteraneo]] | [[Talaksan:Mediterranean Sea political map-en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 190 | [[:d:Q2|Q2]] | Earth | [[Daigdig]] | [[Talaksan:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 191 | [[:d:Q8409|Q8409]] | Alexander the Great | [[Alejandrong Dakila|Dakilang Aleksander]] | [[Talaksan:Alexander the Great mosaic (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 192 | [[:d:Q8698|Q8698]] | Great Depression | [[Malawakang Depresyon|Dakilang Depresyon]] | [[Talaksan:Lange-MigrantMother02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 193 | [[:d:Q11652|Q11652]] | frequency | [[dalasan]] | [[Talaksan:FrequencyAnimation.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 194 | [[:d:Q11651|Q11651]] | electric current | [[daloy ng kuryente]] | [[Talaksan:Magnetic field of a steady current.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 195 | [[:d:Q12323|Q12323]] | dam | [[dam]] | [[Talaksan:RappbodeLufts.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 196 | [[:d:Q3766|Q3766]] | Damascus | [[Damasco|Damascus]] | [[Talaksan:Damascus, Syria, Panorama at sunset.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 197 | [[:d:Q9415|Q9415]] | emotion | [[damdamin]] | [[Talaksan:Plutchik-wheel in arabic.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 198 | [[:d:Q1067|Q1067]] | Dante Alighieri | [[Dante Alighieri]] | [[Talaksan:Portrait de Dante.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 199 | [[:d:Q1653|Q1653]] | Danube | [[Danubio]] | [[Talaksan:Budapest from Gellert Hill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 200 | [[:d:Q41585|Q41585]] | David Hilbert | [[David Hilbert]] | [[Talaksan:Hilbert.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 201 | [[:d:Q1353|Q1353]] | Delhi | [[Delhi]] | [[Talaksan:Red Fort in Delhi 03-2016 img3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 202 | [[:d:Q7174|Q7174]] | democracy | [[demokrasya]] | [[Talaksan:Election MG 3455.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 203 | [[:d:Q974|Q974]] | Democratic Republic of the Congo | [[Demokratikong Republika ng Congo]] | [[Talaksan:DR Congo - collage.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 204 | [[:d:Q8514|Q8514]] | desert | [[desyerto]] | [[Talaksan:Libya 4608 Idehan Ubari Dunes Luca Galuzzi 2007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 205 | [[:d:Q1354|Q1354]] | Dhaka | [[Dhaka]] | [[Talaksan:Dhaka skyline1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 206 | [[:d:Q9453|Q9453]] | dialectic | [[Diyalektika|dialectic]] | [[Talaksan:Georg Pencz, Dialectic, NGA 33130.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 207 | [[:d:Q297|Q297]] | Diego Velázquez | [[Diego Velázquez]] | [[Talaksan:Diego Velázquez Autorretrato 45 x 38 cm - Colección Real Academia de Bellas Artes de San Carlos - Museo de Bellas Artes de Valencia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 208 | [[:d:Q198|Q198]] | war | [[digmaan]] | [[Talaksan:Thure de Thulstrup - L. Prang and Co. - Battle of Gettysburg - Restoration by Adam Cuerden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 209 | [[:d:Q2487|Q2487]] | Thirty Years' War | [[Tatlumpung Taong Digmaan|Digmaan ng Tatlumpung Taon]] | [[Talaksan:Magdeburg 1631.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 210 | [[:d:Q8740|Q8740]] | Vietnam War | [[Digmaang Biyetnam]] | [[Talaksan:VietnamMural.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 211 | [[:d:Q8465|Q8465]] | civil war | [[digmaang sibil]] | [[Talaksan:Battle of Gettysburg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 212 | [[:d:Q8676|Q8676]] | American Civil War | [[Digmaang Sibil ng Amerika|Digmaang Sibil ng Estados Unidos]] | [[Talaksan:CivilWarUSAColl.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 213 | [[:d:Q317|Q317]] | dictatorship | [[diktadura]] | [[Talaksan:Hitler Nürnberg 1935.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 214 | [[:d:Q12536|Q12536]] | Abbasid Caliphate | [[Kalipatong Abasida|Dinastiyang Abasida]] | [[Talaksan:Abbasid Caliphate-ar.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 215 | [[:d:Q7209|Q7209]] | Han dynasty | [[Dinastiyang Han]] | [[Talaksan:Summer Vacation 2007, 263, Watchtower In The Morning Light, Dunhuang, Gansu Province.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 216 | [[:d:Q9903|Q9903]] | Ming dynasty | [[Dinastiyang Ming]] | [[Talaksan:Ming Empire cca 1580 (en).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 217 | [[:d:Q8733|Q8733]] | Qing dynasty | [[Dinastiyang Qing]] | |- | style='text-align:right'| 218 | [[:d:Q9683|Q9683]] | Tang dynasty | [[Dinastiyang Tang]] | [[Talaksan:Tang Dynasty circa 700 CE.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 219 | [[:d:Q430|Q430]] | dinosaur | [[dinosauro]] | [[Talaksan:Various dinosaurs2.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 220 | [[:d:Q11656|Q11656]] | diode | [[Diodo|diode]] | [[Talaksan:Diode-closeup.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 221 | [[:d:Q1889|Q1889]] | diplomacy | [[diplomasya]] | [[Talaksan:2024-11-18-Headquarters of the United Nations-0605.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 222 | [[:d:Q4439|Q4439]] | hard disk | [[Hard disk drive|diskong matigas]] | [[Talaksan:Western Digital WD2500BB Hard Disk A.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 223 | [[:d:Q12206|Q12206]] | diabetes | [[diyabetes]] | [[Talaksan:Blue circle for diabetes.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 224 | [[:d:Q5283|Q5283]] | diamond | [[diyamante]] | [[Talaksan:Rough Diamond.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 225 | [[:d:Q190|Q190]] | God | [[Diyos]] | [[Talaksan:Schnorr von Carolsfeld Bibel in Bildern 1860 001.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 226 | [[:d:Q9106|Q9106]] | Dmitri Mendeleev | [[Dimitri Mendeleyev|Dmitri Mendeleev]] | [[Talaksan:Dmitri Mendeleev.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 227 | [[:d:Q7430|Q7430]] | deoxyribonucleic acid | [[DNA]] | [[Talaksan:DNA animation.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 228 | [[:d:Q4917|Q4917]] | United States dollar | [[dolyar ng Estados Unidos]] | [[Talaksan:USDnotes.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 229 | [[:d:Q11395|Q11395]] | domestication | [[domestikasyon]] | [[Talaksan:Domestication Timeline.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 230 | [[:d:Q612|Q612]] | Dubai | [[Dubai]] | [[Talaksan:Dubai Skyline mit Burj Khalifa (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 231 | [[:d:Q7873|Q7873]] | blood | [[dugo]] | [[Talaksan:Blood Test (15575812743).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 232 | [[:d:Q7953|Q7953]] | Zen | [[Zen|Dzen]] | [[Talaksan:Eiheiji gate.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 233 | [[:d:Q1063|Q1063]] | evolution | [[ebolusyon]] | [[Talaksan:L'origine de l'évolution.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 234 | [[:d:Q8434|Q8434]] | education | [[edukasyon]] | [[Talaksan:1887 Bettannier Der Schwarze Fleck anagoria.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 235 | [[:d:Q79|Q79]] | Egypt | [[Ehipto]] | [[Talaksan:All Gizah Pyramids.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 236 | [[:d:Q7150|Q7150]] | ecology | [[ekolohiya]] | [[Talaksan:Grib skov.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 237 | [[:d:Q8134|Q8134]] | economics | [[ekonomika]] | [[Talaksan:Economics circular flow cartoon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 238 | [[:d:Q11214|Q11214]] | differential equation | [[ekwasyong diperensiyal]] | [[Talaksan:Exemple d'eqüacion diferenciala.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 239 | [[:d:Q7939|Q7939]] | El Niño | [[El Niño]] | [[Talaksan:ENSO - El Niño.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 240 | [[:d:Q849919|Q849919]] | electromagnetic interaction | [[electromagnetic interaction]] | [[Talaksan:Feynmann Diagram Coulomb.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 241 | [[:d:Q9778|Q9778]] | electronic music | [[electronic music]] | [[Talaksan:1st commercial Moog synthesizer (1964, commissioned by the Alwin Nikolai Dance Theater of NY) @ Stearns Collection (Stearns 2035), University of Michigan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 242 | [[:d:Q12725|Q12725]] | electricity | [[elektrisidad]] | [[Talaksan:Lightning simulator questacon04.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 243 | [[:d:Q11650|Q11650]] | electronics | [[elektronika]] | [[Talaksan:Arduino ftdi chip-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 244 | [[:d:Q11344|Q11344]] | chemical element | [[Elemento (kimika)|elemento]] | [[Talaksan:Periodic table (32-col, enwiki), black and white.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 245 | [[:d:Q7207|Q7207]] | Elizabeth I of England | [[Elizabeth I ng Inglatera]] | [[Talaksan:Elizabeth1England.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 246 | [[:d:Q303|Q303]] | Elvis Presley | [[Elvis Presley]] | [[Talaksan:Elvis Presley Publicity Photo for The Trouble with Girls 1968.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 247 | [[:d:Q613|Q613]] | Emirate of Dubai | [[Emirate of Dubai]] | [[Talaksan:UAE Dubai Marina img1 asv2018-01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 248 | [[:d:Q11379|Q11379]] | energy | [[enerhiya]] | [[Talaksan:Electric power transmission.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 249 | [[:d:Q12739|Q12739]] | nuclear power | [[Enerhiyang nukleyar|enerhiyang nuklear]] | [[Talaksan:Nuclear Power Plant Cattenom.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 250 | [[:d:Q8753|Q8753]] | Enrico Fermi | [[Enrico Fermi]] | [[Talaksan:Enrico Fermi 1943-49.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 251 | [[:d:Q5292|Q5292]] | encyclopedia | [[ensiklopedya]] | [[Talaksan:Bertelsmann Lexikothek.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 252 | [[:d:Q8047|Q8047]] | enzyme | [[ensima]] | [[Talaksan:Enzyme inhibition.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 253 | [[:d:Q8272|Q8272]] | Epic of Gilgamesh | [[Epiko ni Gilgamesh]] | [[Talaksan:GilgameshTablet.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 254 | [[:d:Q41571|Q41571]] | epilepsy | [[epilepsiya]] | [[Talaksan:Spike-waves.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 255 | [[:d:Q9471|Q9471]] | epistemology | [[epistemolohiya]] | [[Talaksan:4 Pramanas, epistemology according to ancient Nyayasutras.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 256 | [[:d:Q9123|Q9123]] | Ernest Rutherford | [[Ernest Rutherford]] | [[Talaksan:Ernest Rutherford LOC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 257 | [[:d:Q9130|Q9130]] | Erwin Schrödinger | [[Erwin Schrödinger]] | [[Talaksan:Erwin Schrödinger - Narodowe Archiwum Cyfrowe (1-E-939).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 258 | [[:d:Q29|Q29]] | Spain | [[Espanya]] | [[Talaksan:Spain - Location Map (2013) - ESP - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 259 | [[:d:Q143|Q143]] | Esperanto | [[Esperanto]] | [[Talaksan:Flag of Esperanto.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 260 | [[:d:Q42527|Q42527]] | spice | [[Pampalasa|espesya]] | [[Talaksan:Spices1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 261 | [[:d:Q11455|Q11455]] | special relativity | [[Teorya ng natatanging relatibidad|espesyal na teoriya ng relatibidad]] | [[Talaksan:Gedankenexperiment Zeitdilitation.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 262 | [[:d:Q7432|Q7432]] | species | [[espesye]] | [[Talaksan:Heliconius mimicry.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 263 | [[:d:Q12483|Q12483]] | statistics | [[estadistika]] | [[Talaksan:Standard Normal Distribution-en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 264 | [[:d:Q7275|Q7275]] | state | [[estado]] | [[Talaksan:Leviathan frontispiece cropped British Library.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 265 | [[:d:Q30|Q30]] | United States | [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] | [[Talaksan:United States - Location Map (2013) - USA - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 266 | [[:d:Q9202|Q9202]] | Statue of Liberty | [[Estatwa ng Kalayaan]] | [[Talaksan:Statue of Liberty 7.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 267 | [[:d:Q153|Q153]] | ethanol | [[etanol]] | [[Talaksan:Sample of Absolute Ethanol.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 268 | [[:d:Q115|Q115]] | Ethiopia | [[Ethiopia]] | [[Talaksan:Ethiopia in its region.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 269 | [[:d:Q9465|Q9465]] | ethics | [[etika]] | [[Talaksan:Rage-and-anger-fresco.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 270 | [[:d:Q8747|Q8747]] | Euclid | [[Euclides|Euclid]] | [[Talaksan:Euklid2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 271 | [[:d:Q4916|Q4916]] | Euro | [[Euro]] | [[Talaksan:Euro Series Banknotes (2019) - centered.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 272 | [[:d:Q46|Q46]] | Europe | [[Europa]] | [[Talaksan:Europe satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 273 | [[:d:Q7371|Q7371]] | Federico Fellini | [[Federico Fellini]] | [[Talaksan:Federico Fellini NYWTS 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 274 | [[:d:Q1496|Q1496]] | Ferdinand Magellan | [[Fernando de Magallanes]] | [[Talaksan:Retrato de Hernando de Magallanes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 275 | [[:d:Q9764|Q9764]] | flamenco | [[flamenco]] | [[Talaksan:Sargent John Singer Spanish Dancer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 276 | [[:d:Q12748|Q12748]] | fossil fuel | [[fossil fuel]] | [[Talaksan:Combustibles fossiles.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 277 | [[:d:Q5432|Q5432]] | Francisco Goya | [[Francisco de Goya]] | [[Talaksan:Vicente López Portaña - el pintor Francisco de Goya.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 278 | [[:d:Q5604|Q5604]] | Frank Lloyd Wright | [[Frank Lloyd Wright]] | [[Talaksan:Frank Lloyd Wright LC-USZ62-36384.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 279 | [[:d:Q8007|Q8007]] | Franklin Delano Roosevelt | [[Franklin D. Roosevelt]] | [[Talaksan:FDR 1944 Color Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 280 | [[:d:Q905|Q905]] | Franz Kafka | [[Franz Kafka]] | [[Talaksan:Franz Kafka, 1923.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 281 | [[:d:Q7312|Q7312]] | Franz Schubert | [[Franz Schubert]] | [[Talaksan:Franz Schubert by Wilhelm August Rieder 1875 larger version.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 282 | [[:d:Q1268|Q1268]] | Frédéric Chopin | [[Frederic Francois Chopin]] | [[Talaksan:Frederic Chopin photo.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 283 | [[:d:Q5588|Q5588]] | Frida Kahlo | [[Frida Kahlo]] | [[Talaksan:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 284 | [[:d:Q9358|Q9358]] | Friedrich Nietzsche | [[Friedrich Nietzsche]] | [[Talaksan:Nietzsche187a.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 285 | [[:d:Q764|Q764]] | fungi | [[Halamang-singaw|Fungus]] | [[Talaksan:2006-08-09 Amanita citrina 46465 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 286 | [[:d:Q2736|Q2736]] | association football | [[futbol]] | [[Talaksan:Football in Bloomington, Indiana, 1995.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 287 | [[:d:Q125851781|Q125851781]] | Fâtih Sultan Mehemmed Han | [[Fâtih Sultan Mehemmed Han]] | |- | style='text-align:right'| 288 | [[:d:Q991|Q991]] | Fyodor Dostoyevsky | [[Feodor Dostoyevsky|Fëdor Dostoevskij]] | [[Talaksan:Vasily Perov - Портрет Ф.М.Достоевского - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 289 | [[:d:Q5878|Q5878]] | | [[Gabriel García Márquez]] | [[Talaksan:Gabriel Garcia Marquez.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 290 | [[:d:Q318|Q318]] | galaxy | [[Galaksiya|galaxy]] | [[Talaksan:NGC 4414 (NASA-med).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 291 | [[:d:Q8778|Q8778]] | Galen | [[Galen]] | [[Talaksan:Galenus.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 292 | [[:d:Q307|Q307]] | Galileo Galilei | [[Galileo Galilei]] | [[Talaksan:Galileo.arp.300pix.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 293 | [[:d:Q7191|Q7191]] | Nobel Prize | [[Gantimpalang Nobel]] | [[Talaksan:Marie Skłodowska-Curie's Nobel Prize in Chemistry 1911.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 294 | [[:d:Q11432|Q11432]] | gas | [[gas]] | [[Talaksan:Kinetic theory of gases.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 295 | [[:d:Q156103|Q156103]] | gastroenteritis | [[gastroenteritis]] | [[Talaksan:Gastroenteritis viruses.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 296 | [[:d:Q8495|Q8495]] | milk | [[gatas]] | [[Talaksan:Glass of Milk (33657535532).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 297 | [[:d:Q720|Q720]] | Genghis Khan | [[Genghis Khan]] | [[Talaksan:YuanEmperorAlbumGenghisPortrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 298 | [[:d:Q5683|Q5683]] | Geoffrey Chaucer | [[Geoffrey Chaucer]] | [[Talaksan:Portrait of Geoffrey Chaucer (4671380) (cropped) 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 299 | [[:d:Q9235|Q9235]] | Georg Wilhelm Friedrich Hegel | [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]] | [[Talaksan:Jakob Schlesinger - Hegel 1831.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 300 | [[:d:Q5679|Q5679]] | Lord Byron | [[George Byron, Ika-6 na Barong Byron]] | [[Talaksan:Byron 1813 by Phillips.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 301 | [[:d:Q7302|Q7302]] | George Frideric Handel | [[George Frideric Handel]] | [[Talaksan:George Frideric Handel by Balthasar Denner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 302 | [[:d:Q23|Q23]] | George Washington | [[George Washington]] | [[Talaksan:Gilbert Stuart Williamstown Portrait of George Washington.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 303 | [[:d:Q7311|Q7311]] | Giacomo Puccini | [[Giacomo Puccini]] | [[Talaksan:GiacomoPuccini.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 304 | [[:d:Q897|Q897]] | gold | [[ginto]] | [[Talaksan:Gold-crystals.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 305 | [[:d:Q179277|Q179277]] | Giovanni Pierluigi da Palestrina | [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] | [[Talaksan:Giovanni Pierluigi da Palestrina.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 306 | [[:d:Q6607|Q6607]] | guitar | [[gitara]] | [[Talaksan:Classical Guitar two views.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 307 | [[:d:Q12554|Q12554]] | Middle Ages | [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] | [[Talaksan:Friedrich-barbarossa-und-soehne-welfenchronik 1-1000x1540.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 308 | [[:d:Q7204|Q7204]] | Middle East | [[Gitnang Silangan]] | [[Talaksan:Colorful shaded map of Middle East.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 309 | [[:d:Q7317|Q7317]] | Giuseppe Verdi | [[Giuseppe Verdi]] | [[Talaksan:Giuseppi Verdi by Ferdinand Mulnier c1870.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 310 | [[:d:Q7181|Q7181]] | globalization | [[globalisasyon]] | |- | style='text-align:right'| 311 | [[:d:Q11413|Q11413]] | go | [[Go (laro)|go]] | [[Talaksan:Go board.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 312 | [[:d:Q5377|Q5377]] | golf | [[golf]] | [[Talaksan:Golfer swing.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 313 | [[:d:Q9047|Q9047]] | Gottfried Wilhelm Leibniz | [[Gottfried Leibniz]] | [[Talaksan:Christoph Bernhard Francke - Bildnis des Philosophen Leibniz (ca. 1695).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 314 | [[:d:Q11412|Q11412]] | gravity | [[grabedad]] | [[Talaksan:Solar sys.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 315 | [[:d:Q7347|Q7347]] | Great Lakes | [[Mga Malalaking Lawa|Gran Lagos]] | [[Talaksan:ISS-43 the Great Lakes of North America.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 316 | [[:d:Q4421|Q4421]] | forest | [[gubat]] | [[Talaksan:Brussels Zonienwoud.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 317 | [[:d:Q11004|Q11004]] | vegetable | [[gulay]] | [[Talaksan:Kleinmarkthalle Frankfurt Gemüsestand.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 318 | [[:d:Q446|Q446]] | wheel | [[gulong]] | [[Talaksan:Hub (PSF).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 319 | [[:d:Q9188|Q9188]] | Empire State Building | [[Gusaling Empire State]] | [[Talaksan:Empire State Building (aerial view).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 320 | [[:d:Q7304|Q7304]] | Gustav Mahler | [[Gustav Mahler]] | [[Talaksan:Photo of Gustav Mahler by Moritz Nähr 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 321 | [[:d:Q6240|Q6240]] | Hafez | [[Hafez]] | [[Talaksan:Anselm Feuerbach Hafis vor der Schenke (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 322 | [[:d:Q12506|Q12506]] | Hagia Sophia | [[Hagia Sophia]] | [[Talaksan:Hagia Sophia Mars 2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 323 | [[:d:Q9232|Q9232]] | Jainism | [[Hainismo]] | [[Talaksan:Shravanbelgola Gomateshvara feet prayer1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 324 | [[:d:Q756|Q756]] | plant | [[halaman]] | [[Talaksan:Thanh Long ở Ninh Thuận.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 325 | [[:d:Q8094|Q8094]] | wind | [[hangin]] | [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 183-1990-0206-324, Berlin, Passanten im Wind.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 326 | [[:d:Q8222|Q8222]] | Hangul | [[Hangul]] | [[Talaksan:Hangeul-basic.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 327 | [[:d:Q5673|Q5673]] | Hans Christian Andersen | [[Hans Christian Andersen]] | [[Talaksan:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 328 | [[:d:Q17|Q17]] | Japan | [[Hapon]] | [[Talaksan:Satellite image of Japan in May 2003.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 329 | [[:d:Q5287|Q5287]] | Japanese | [[Wikang Hapones|Hapones]] | [[Talaksan:Nihongo.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 330 | [[:d:Q729|Q729]] | hayop | [[hayop]] | [[Talaksan:Animal diversity.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 331 | [[:d:Q5589|Q5589]] | Henri Matisse | [[Henri Matisse]] | [[Talaksan:Portrait of Henri Matisse 1933 May 20.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 332 | [[:d:Q8768|Q8768]] | Henry Ford | [[Henry Ford]] | [[Talaksan:Henry ford 1919.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 333 | [[:d:Q1071|Q1071]] | geography | [[heograpiya]] | [[Talaksan:OrteliusWorldMap.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 334 | [[:d:Q1069|Q1069]] | geology | [[heolohiya]] | [[Talaksan:Mapa litológico de Genicera.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 335 | [[:d:Q8087|Q8087]] | geometry | [[heometriya]] | [[Talaksan:Westerner and Arab practicing geometry 15th century manuscript.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 336 | [[:d:Q7326|Q7326]] | Hernán Cortés | [[Hernán Cortés]] | [[Talaksan:Retrato de Hernán Cortés.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 337 | [[:d:Q1218|Q1218]] | Jerusalem | [[Herusalem]] | [[Talaksan:Dome of the Rock seen from the Mount of Olives (12395649153) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 338 | [[:d:Q302|Q302]] | Jesus Christ | [[Hesus]] | [[Talaksan:Spas vsederzhitel sinay (cropped1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 339 | [[:d:Q556|Q556]] | hydrogen | [[Idrohino|hidroheno]] | [[Talaksan:Hydrogen discharge tube.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 340 | [[:d:Q49|Q49]] | North America | [[Hilagang Amerika]] | [[Talaksan:North America satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 341 | [[:d:Q934|Q934]] | North Pole | [[Hilagang Polo]] | [[Talaksan:Noaa3-2006-0602-1206 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 342 | [[:d:Q8690|Q8690]] | Cultural Revolution | [[Himagsikang Pangkalinangan|Himagsikan sa Kultura]] | [[Talaksan:1967-02 1967年的红卫兵.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 343 | [[:d:Q6534|Q6534]] | French Revolution | [[Himagsikang Pranses]] | [[Talaksan:LouisXVIExecutionBig.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 344 | [[:d:Q8729|Q8729]] | Russian Revolution | [[Himagsikang Ruso (1917)|Himagsikang Ruso noong 1917]] | [[Talaksan:Revolución-marzo-rusia--russianbolshevik00rossuoft.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 345 | [[:d:Q5451|Q5451]] | Himalayas | [[Himalaya]] | [[Talaksan:Himalayas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 346 | [[:d:Q9089|Q9089]] | Hinduism | [[Hinduismo]] | [[Talaksan:A Hindu wedding ritual in progress b.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 347 | [[:d:Q2763|Q2763]] | The Holocaust | [[Holokausto|Holocaust]] | [[Talaksan:Selection on the ramp at Auschwitz-Birkenau, 1944 (Auschwitz Album) 1b.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 348 | [[:d:Q6691|Q6691]] | Homer | [[Homer]] | [[Talaksan:Homer bust, Farnese collection (Naples).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 349 | [[:d:Q8646|Q8646]] | Hong Kong | [[Hong Kong]] | [[Talaksan:Hong Kong from Victoria Peak1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 350 | [[:d:Q11364|Q11364]] | hormone | [[hormona]] | |- | style='text-align:right'| 351 | [[:d:Q9268|Q9268]] | Judaism | [[Hudaismo]] | [[Talaksan:Menorah 0307.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 352 | [[:d:Q11420|Q11420]] | judo | [[Judo|hudo]] | [[Talaksan:KOCIS Korea Judo Kim Jaebum London 36 (7696361164).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 353 | [[:d:Q8473|Q8473]] | military | [[hukbo]] | [[Talaksan:Composite images — Military - animated.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 354 | [[:d:Q12551|Q12551]] | Hundred Years' War | [[Digmaang Daang Taon|Hundred Years' War]] | [[Talaksan:Battle of crecy froissart.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 355 | [[:d:Q319|Q319]] | Jupiter | [[Hupiter (planeta)|Hupiter]] | [[Talaksan:Jupiter OPAL 2024.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 356 | [[:d:Q7331|Q7331]] | Ibn Battuta | [[Ibn Battuta]] | [[Talaksan:Bust of Ibn Battuta at Ibn Battuta museum.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 357 | [[:d:Q9294|Q9294]] | Ibn Khaldun | [[Ibn Khaldun]] | [[Talaksan:Bust of Ibn Khaldun (Casbah of Bejaia, Algeria).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 358 | [[:d:Q5113|Q5113]] | bird | [[ibon]] | [[Talaksan:Bird Diversity 2011.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 359 | [[:d:Q7257|Q7257]] | ideology | [[ideolohiya]] | [[Talaksan:War2.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 360 | [[:d:Q7314|Q7314]] | Igor Stravinsky | [[Igor Stravinsky]] | [[Talaksan:Igor Stravinsky LOC 32392u.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 361 | [[:d:Q362|Q362]] | World War II | [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] | [[Talaksan:Infobox collage for WWII.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 362 | [[:d:Q8275|Q8275]] | Iliad | [[Iliada]] | [[Talaksan:P. Oxy. 221.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 363 | [[:d:Q4022|Q4022]] | river | [[ilog]] | [[Talaksan:White Nile Fishermen (18156464842).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 364 | [[:d:Q3783|Q3783]] | Amazon | [[Ilog Amasona]] | [[Talaksan:Amazon CIAT (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 365 | [[:d:Q7355|Q7355]] | Yellow River | [[Ilog Dilaw]] | [[Talaksan:Yellow River - panoramio.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 366 | [[:d:Q5089|Q5089]] | Ganges | [[Ilog Ganges]] | [[Talaksan:View of Ghats across the Ganges, Varanasi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 367 | [[:d:Q7348|Q7348]] | Indus River | [[Ilog Indo]] | [[Talaksan:Indus near Skardu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 368 | [[:d:Q3503|Q3503]] | Congo | [[Ilog Congo|Ilog Konggo]] | [[Talaksan:Sunrise near Mossaka (Congo).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 369 | [[:d:Q1497|Q1497]] | Mississippi River | [[Ilog Mississippi]] | [[Talaksan:Efmo View from Fire Point.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 370 | [[:d:Q3542|Q3542]] | Niger River | [[Ilog Niger]] | [[Talaksan:Niger River View, Djenne (6861797).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 371 | [[:d:Q3392|Q3392]] | Nile | [[Ilog Nilo]] | [[Talaksan:Cairo skyline, Panoramic view, Egypt.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 372 | [[:d:Q584|Q584]] | Rhine | [[Ilog Rin]] | [[Talaksan:Loreleyblick Maria Ruh 2025.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 373 | [[:d:Q626|Q626]] | Volga | [[Ilog Volga]] | [[Talaksan:Вид на Кинешемский мост из села Воздвиженье.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 374 | [[:d:Q5413|Q5413]] | Yangtze | [[Ilog Yangtze]] | [[Talaksan:Qutang Gorge on Changjiang.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 375 | [[:d:Q7363|Q7363]] | nose | [[ilong]] | [[Talaksan:Dog nose.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 376 | [[:d:Q9312|Q9312]] | Immanuel Kant | [[Immanuel Kant]] | [[Talaksan:Immanuel Kant - Gemaelde 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 377 | [[:d:Q7260|Q7260]] | imperialism | [[imperyalismo]] | [[Talaksan:China imperialism cartoon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 378 | [[:d:Q11774|Q11774]] | Gupta Empire | [[Imperyong Gupta]] | |- | style='text-align:right'| 379 | [[:d:Q28573|Q28573]] | Inca Empire | [[Imperyong Inka|Imperyong Incaico]] | [[Talaksan:80 - Machu Picchu - Juin 2009 - edit.2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 380 | [[:d:Q184536|Q184536]] | Mali Empire | [[Imperyong Mali]] | [[Talaksan:Catalan Atlas BNF Sheet 6 Western Sahara.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 381 | [[:d:Q12557|Q12557]] | Mongol Empire | [[Imperyong Monggol]] | |- | style='text-align:right'| 382 | [[:d:Q12560|Q12560]] | Ottoman Empire | [[Imperyong Otomano]] | [[Talaksan:Rise of Ottoman empire.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 383 | [[:d:Q2277|Q2277]] | Roman Empire | [[Imperyong Romano]] | [[Talaksan:Inscription Theatre Leptis Magna Libya.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 384 | [[:d:Q11028|Q11028]] | information | [[impormasyon]] | [[Talaksan:Structure of the Universe.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 385 | [[:d:Q5325|Q5325]] | inductor | [[Panawit|indaktor]] | [[Talaksan:Electronic component inductors.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 386 | [[:d:Q668|Q668]] | India | [[Indiya|India]] | [[Talaksan:India-locator-map-blank.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 387 | [[:d:Q252|Q252]] | Indonesia | [[Indonesya|Indonesia]] | [[Talaksan:Indonesian Culture.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 388 | [[:d:Q11051|Q11051]] | Hindustani | [[Indostaniko]] | [[Talaksan:Hindustani.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 389 | [[:d:Q8148|Q8148]] | industrial sector | [[industriya]] | [[Talaksan:Valero Three Rivers Refinery Texas 2020.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 390 | [[:d:Q11388|Q11388]] | infrared radiation | [[infrared]] | [[Talaksan:Ir girl.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 391 | [[:d:Q1860|Q1860]] | English | [[Wikang Ingles|Ingles]] | [[Talaksan:William Shakespeare - Sonnet XXX - Rapenburg 30, Leiden (cropped).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 392 | [[:d:Q7546|Q7546]] | Ingmar Bergman | [[Ingmar Bergman]] | [[Talaksan:Ingmar Bergman (1966).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 393 | [[:d:Q11023|Q11023]] | engineering | [[inhenyeriya]] | [[Talaksan:PIA19664-MarsInSightLander-Assembly-20150430.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 394 | [[:d:Q11418|Q11418]] | weak interaction | [[interaksiyong mahina]] | [[Talaksan:PiPlus muon decay.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 395 | [[:d:Q11415|Q11415]] | strong interaction | [[interaksiyong malakas]] | [[Talaksan:Nuclear Force anim smaller.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 396 | [[:d:Q12757|Q12757]] | internal combustion engine | [[internal combustion engine]] | [[Talaksan:Diesel Engine (4 cycle running).gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 397 | [[:d:Q7801|Q7801]] | International Court of Justice | [[Pandaigdigang Hukumang Pangkatarungan|Internasyonal na Hukuman ng Katarungan]] | [[Talaksan:Friedenspalast Den Haag (100MP).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 398 | [[:d:Q75|Q75]] | Internet | [[Internet]] | [[Talaksan:Internet users per 100 and GDP per capita.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 399 | [[:d:Q794|Q794]] | Iran | [[Iran]] | [[Talaksan:Iran - Location Map (2013) - IRN - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 400 | [[:d:Q796|Q796]] | Iraq | [[Iraq]] | [[Talaksan:View of Sulaymaniyah (Slemani) City in Winter - Snow 2015.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 401 | [[:d:Q935|Q935]] | Isaac Newton | [[Isaac Newton]] | [[Talaksan:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 402 | [[:d:Q152|Q152]] | fish | [[isda]] | [[Talaksan:Fish-coll002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 403 | [[:d:Q450|Q450]] | mind | [[Isip]] | [[Talaksan:RobertFuddBewusstsein17Jh.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 404 | [[:d:Q432|Q432]] | Islam | [[Islam]] | [[Talaksan:Mosque.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 405 | [[:d:Q801|Q801]] | Israel | [[Israel]] | [[Talaksan:Часовая башня султана Абдул Хамида II - panoramio.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 406 | [[:d:Q406|Q406]] | Istanbul | [[Istanbul]] | [[Talaksan:Istanbul Montage 2016.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 407 | [[:d:Q38|Q38]] | Italy | [[Italya]] | [[Talaksan:Colosseo 2020.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 408 | [[:d:Q589|Q589]] | black hole | [[itim na butas]] | [[Talaksan:Black hole - Messier 87 crop max res.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 409 | [[:d:Q7321|Q7321]] | Jacques Cartier | [[Jacques Cartier]] | [[Talaksan:Jacques Cartier 1851-1852.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 410 | [[:d:Q3630|Q3630]] | Jakarta | [[Jakarta]] | [[Talaksan:Jakarta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 411 | [[:d:Q9095|Q9095]] | James Clerk Maxwell | [[James Clerk Maxwell]] | [[Talaksan:James-Clerk-Maxwell-1831-1879.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 412 | [[:d:Q7324|Q7324]] | James Cook | [[James Cook]] | [[Talaksan:Captainjamescookportrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 413 | [[:d:Q6882|Q6882]] | James Joyce | [[James Joyce]] | [[Talaksan:James Joyce by Alex Ehrenzweig, 1915 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 414 | [[:d:Q8962|Q8962]] | James Prescott Joule | [[James Prescott Joule]] | [[Talaksan:SS-joule.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 415 | [[:d:Q9041|Q9041]] | James Watt | [[James Watt]] | [[Talaksan:James Watt by Henry Howard.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 416 | [[:d:Q36322|Q36322]] | Jane Austen | [[Jane Austen]] | [[Talaksan:CassandraAusten-JaneAusten(c.1810) hires.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 417 | [[:d:Q1047|Q1047]] | Jawaharlal Nehru | [[Jawaharlal Nehru]] | [[Talaksan:Jawaharlal Nehru, circa 1925.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 418 | [[:d:Q8341|Q8341]] | jazz | [[jazz]] | [[Talaksan:Louis Armstrong restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 419 | [[:d:Q6527|Q6527]] | Jean-Jacques Rousseau | [[Jean-Jacques Rousseau]] | [[Talaksan:Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 420 | [[:d:Q9364|Q9364]] | Jean-Paul Sartre | [[Jean-Paul Sartre]] | [[Talaksan:Flickr - Government Press Office (GPO) - Jean Paul Sartre and Simone De Beauvoir welcomed by Avraham Shlonsky and Leah Goldberg (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 421 | [[:d:Q1339|Q1339]] | Johann Sebastian Bach | [[Johann Sebastian Bach]] | [[Talaksan:Johann Sebastian Bach.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 422 | [[:d:Q5879|Q5879]] | Johann Wolfgang von Goethe | [[Johann Wolfgang von Goethe]] | [[Talaksan:Goethe (Stieler 1828).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 423 | [[:d:Q7294|Q7294]] | Johannes Brahms | [[Johannes Brahms]] | [[Talaksan:JohannesBrahms.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 424 | [[:d:Q8958|Q8958]] | Johannes Gutenberg | [[Johannes Gutenberg]] | [[Talaksan:Gutenberg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 425 | [[:d:Q8963|Q8963]] | Johannes Kepler | [[Johannes Kepler]] | [[Talaksan:Johannes Kepler by Hans von Aachen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 426 | [[:d:Q9353|Q9353]] | John Locke | [[John Locke]] | [[Talaksan:JohnLocke.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 427 | [[:d:Q9317|Q9317]] | John Maynard Keynes | [[John Maynard Keynes]] | [[Talaksan:Keynes 1933.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 428 | [[:d:Q909|Q909]] | Jorge Luis Borges | [[Jorge Luis Borges]] | [[Talaksan:Jorge Luis Borges 1951, by Grete Stern (full).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 429 | [[:d:Q7349|Q7349]] | Joseph Haydn | [[Joseph Haydn]] | [[Talaksan:Joseph Haydn, målning av Thomas Hardy från 1792.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 430 | [[:d:Q855|Q855]] | Joseph Stalin | [[Joseph Stalin]] | [[Talaksan:StalinCropped1943.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 431 | [[:d:Q7226|Q7226]] | Joan of Arc | [[Juana ng Arko]] | [[Talaksan:Contemporaine afb jeanne d arc.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 432 | [[:d:Q1048|Q1048]] | Julius Caesar | [[Julio Cesar]] | [[Talaksan:Retrato de Julio César (26724093101) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 433 | [[:d:Q9081|Q9081]] | knowledge | [[kaalaman]] | [[Talaksan:Tetradrachm Athens 480-420BC MBA Lyon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 434 | [[:d:Q726|Q726]] | horse | [[kabayo]] | [[Talaksan:Biandintz eta zaldiak - modified2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 435 | [[:d:Q8432|Q8432]] | civilization | [[Kabihasnan]] | [[Talaksan:Egypt.Giza.Sphinx.02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 436 | [[:d:Q28567|Q28567]] | Maya civilization | [[Kabihasnang Maya]] | [[Talaksan:El Castillo, Chichén Itzá.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 437 | [[:d:Q7242|Q7242]] | beauty | [[Kagandahan]] | [[Talaksan:A Japanese Beauty (OAW).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 438 | [[:d:Q10294|Q10294]] | poverty | [[Kahirapan]] | [[Talaksan:Thomas Benjamin Kennington - Orphans.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 439 | [[:d:Q287|Q287]] | wood | [[kahoy]] | [[Talaksan:Arquitectura en madera.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 440 | [[:d:Q601401|Q601401]] | trade | [[Kalakalan]] | [[Talaksan:Fredmeyer edit 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 441 | [[:d:Q500|Q500]] | Citrus × limon | [[Lemon|kalamansî (punò)]] | [[Talaksan:Citrus x limon - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-041.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 442 | [[:d:Q7881|Q7881]] | skeleton | [[Kalansay]] | [[Talaksan:Skeletons.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 443 | [[:d:Q10856|Q10856]] | Columbidae | [[Kalapati]] | [[Talaksan:2019-03-17 Columba oenas, Jesmond Dene 8.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 444 | [[:d:Q12132|Q12132]] | calendar system | [[kalendaryo]] | [[Talaksan:Revolution kalendar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 445 | [[:d:Q12138|Q12138]] | Gregorian calendar | [[Kalendaryong Gregoryano]] | [[Talaksan:Ewiger Kalender gregorianisch.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 446 | [[:d:Q7011|Q7011]] | Kalidasa | [[Kalidasa]] | [[Talaksan:Kalidas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 447 | [[:d:Q12681|Q12681]] | calligraphy | [[kaligrapiya]] | [[Talaksan:Calligraphy word.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 448 | [[:d:Q7860|Q7860]] | nature | [[kalikasan]] | [[Talaksan:Desert Electric.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 449 | [[:d:Q11042|Q11042]] | culture | [[Kultura|Kalinangan]] | [[Talaksan:Nwodua wulana Alhassan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 450 | [[:d:Q9165|Q9165]] | soul | [[kaluluwa]] | [[Talaksan:Meister von Heiligenkreuz 001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 451 | [[:d:Q12147|Q12147]] | health | [[Kalusugan]] | [[Talaksan:Star of life2.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 452 | [[:d:Q4|Q4]] | death | [[kamatayan]] | [[Talaksan:Dead dog in Ulaanbaatar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 453 | [[:d:Q7375|Q7375]] | Camelus | [[Kamelyo]] | [[Talaksan:Chameau de bactriane.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 454 | [[:d:Q7350|Q7350]] | Panama Canal | [[Kanal ng Panama|Kanal Panama]] | [[Talaksan:Panama Canal Gatun Locks.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 455 | [[:d:Q899|Q899]] | Suez Canal | [[Kanal ng Suez|Kanal Suez]] | [[Talaksan:Suez Canal, Egypt (31596166706).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 456 | [[:d:Q12078|Q12078]] | cancer | [[kanser]] | [[Talaksan:Breast cancer cell (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 457 | [[:d:Q7366|Q7366]] | song | [[Awitin|kanta]] | [[Talaksan:Ademareuil1.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 458 | [[:d:Q12131|Q12131]] | disability | [[Kapansanan]] | [[Talaksan:MUTCD D9-6.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 459 | [[:d:Q5322|Q5322]] | capacitor | [[Kapasitor]] | [[Talaksan:JVC MX-J950R - power module-1112 (cropped) - Elna Silmic electrolytic capacitors.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 460 | [[:d:Q454|Q454]] | peace | [[Kapayapaan]] | [[Talaksan:Peace dove.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 461 | [[:d:Q8486|Q8486]] | coffee | [[kape]] | [[Talaksan:A small cup of coffee.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 462 | [[:d:Q6206|Q6206]] | capitalism | [[Kapitalismo]] | [[Talaksan:Anti-capitalism color.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 463 | [[:d:Q8660|Q8660]] | Karachi | [[Karachi]] | [[Talaksan:Karachi from above.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 464 | [[:d:Q9430|Q9430]] | ocean | [[karagatan]] | [[Talaksan:Ocean beach at low tide against the sun.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 465 | [[:d:Q788|Q788]] | Arctic Ocean | [[Karagatang Artiko]] | [[Talaksan:Arctic Ocean.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 466 | [[:d:Q97|Q97]] | Atlantic Ocean | [[Karagatang Atlantiko]] | [[Talaksan:Atlantic Ocean.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 467 | [[:d:Q1239|Q1239]] | Indian Ocean | [[Karagatang Indiyo|Karagatang Indiyano]] | [[Talaksan:Indian Ocean-CIA WFB Map.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 468 | [[:d:Q98|Q98]] | Pacific Ocean | [[Karagatang Pasipiko]] | [[Talaksan:Pacific Ocean.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 469 | [[:d:Q12136|Q12136]] | disease | [[Sakit|karamdaman]] | [[Talaksan:Mycobacterium tuberculosis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 470 | [[:d:Q12125|Q12125]] | common cold | [[Karaniwang sipon]] | [[Talaksan:Rhinovirus isosurface.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 471 | [[:d:Q8458|Q8458]] | human rights | [[Karapatang pantao]] | [[Talaksan:Declaration of the Rights of Man and of the Citizen in 1789.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 472 | [[:d:Q11419|Q11419]] | karate | [[Karatedo|Karate]] | [[Talaksan:WKF-Karate-World-Championships 2012 Paris 263.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 473 | [[:d:Q623|Q623]] | carbon | [[Karbon]] | [[Talaksan:Coal anthracite.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 474 | [[:d:Q9061|Q9061]] | Karl Marx | [[Karl Marx]] | [[Talaksan:Karl Marx 001 restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 475 | [[:d:Q10990|Q10990]] | meat | [[karne]] | [[Talaksan:FoodMeat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 476 | [[:d:Q309|Q309]] | history | [[kasaysayan]] | [[Talaksan:Nikolaos Gyzis - Historia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 477 | [[:d:Q1321|Q1321]] | Spanish | [[Wikang Kastila|Kastila]] | [[Talaksan:Eñe on keyboard - grey.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 478 | [[:d:Q12453|Q12453]] | measurement | [[Kasukatan]] | [[Talaksan:Taking measurements.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 479 | [[:d:Q11460|Q11460]] | clothing | [[kasuotan]] | [[Talaksan:Clothes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 480 | [[:d:Q12174|Q12174]] | obesity | [[Labis na katabaan|Katabaan]] | [[Talaksan:Obesity-waist circumference.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 481 | [[:d:Q8492|Q8492]] | juice | [[Katas (inumin)|katas]] | [[Talaksan:Juicing the lemons (6027988479).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 482 | [[:d:Q8253|Q8253]] | fiction | [[kathang-isip]] | [[Talaksan:Alice par John Tenniel 30.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 483 | [[:d:Q7354|Q7354]] | Southern Ocean | [[Katimugang Karagatan]] | [[Talaksan:Location Southern Ocean.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 484 | [[:d:Q7949|Q7949]] | truth | [[Katotohanan]] | |- | style='text-align:right'| 485 | [[:d:Q5586|Q5586]] | Katsushika Hokusai | [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] | [[Talaksan:Hokusai as an old man.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 486 | [[:d:Q205|Q205]] | infinity | [[Kawalang-hanggan|Kawalang hangganan]] | [[Talaksan:Infinite.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 487 | [[:d:Q10943|Q10943]] | cheese | [[keso]] | [[Talaksan:Hartkaese HardCheeses.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 488 | [[:d:Q7296|Q7296]] | Mount Kilimanjaro | [[Kilimanjaro]] | [[Talaksan:Mt. Kilimanjaro 12.2006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 489 | [[:d:Q11570|Q11570]] | kilogram | [[kilogramo]] | [[Talaksan:CGKilogram.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 490 | [[:d:Q7178|Q7178]] | International Red Cross and Red Crescent Movement | [[Kilusang Pandaigdig ng Krus na Pula at Gasuklay na Pula]] | [[Talaksan:Medilunaroja.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 491 | [[:d:Q2329|Q2329]] | chemistry | [[kimika]] | [[Talaksan:Chemicals in flasks.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 492 | [[:d:Q11165|Q11165]] | inorganic chemistry | [[kimikang inorganiko]] | |- | style='text-align:right'| 493 | [[:d:Q11372|Q11372]] | physical chemistry | [[kimikang makapisika]] | [[Talaksan:Lomonosov Chymiae Physicae 1752.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 494 | [[:d:Q11351|Q11351]] | organic chemistry | [[kimikang organiko]] | [[Talaksan:Organic synthesis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 495 | [[:d:Q3838|Q3838]] | Kinshasa | [[Kinshasa]] | [[Talaksan:Vue Kinshasa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 496 | [[:d:Q11397|Q11397]] | classical mechanics | [[Klasikong mekanika|klasikong mekaniks]] | [[Talaksan:Newtons cradle animation book.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 497 | [[:d:Q7937|Q7937]] | climate | [[klima]] | [[Talaksan:Köppen-Geiger Climate Classification Map (1980–2016) no borders.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 498 | [[:d:Q10285|Q10285]] | Colosseum | [[Koliseo]] | [[Talaksan:Colosseo 2020.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 499 | [[:d:Q1348|Q1348]] | Kolkata | [[Kolkata]] | [[Talaksan:Ketan donate4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 500 | [[:d:Q7167|Q7167]] | colonialism | [[kolonyalismo]] | [[Talaksan:RomanEmpire 117.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 501 | [[:d:Q3559|Q3559]] | comet | [[kometa]] | [[Talaksan:C2022 E3 (ZTF)- Alessandro Bianconi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 502 | [[:d:Q1004|Q1004]] | comics | [[komiks]] | [[Talaksan:Krazy Kat 1918-09-07.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 503 | [[:d:Q11173|Q11173]] | chemical compound | [[Kompuwestong pangkimika|kompuwesto]] | |- | style='text-align:right'| 504 | [[:d:Q68|Q68]] | computer | [[kompyuter]] | [[Talaksan:Apple II Plus, Museum of the Moving Image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 505 | [[:d:Q11024|Q11024]] | communication | [[Pakikipagtalastasan|Komunikasyon]] | |- | style='text-align:right'| 506 | [[:d:Q6186|Q6186]] | communism | [[Komunismo]] | [[Talaksan:Comunismo.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 507 | [[:d:Q9581|Q9581]] | Confucianism | [[Confucianismo|Konpusyanismo]] | [[Talaksan:Jiangyin wenmiao dachengdian.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 508 | [[:d:Q7169|Q7169]] | conservatism | [[Konserbatismo]] | [[Talaksan:Conservatism - K. LCCN2011647256 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 509 | [[:d:Q5107|Q5107]] | continent | [[kontinente]] | [[Talaksan:Continentes Wikipedia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 510 | [[:d:Q9176|Q9176]] | Korean | [[Wikang Koreano|Koreano]] | [[Talaksan:Hangugeo-Chosonmal.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 511 | [[:d:Q1420|Q1420]] | car | [[kotse]] | [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 183-J0711-0001-003, Warnemünde, Stau.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 512 | [[:d:Q5375|Q5375]] | cricket | [[Kriket]] | [[Talaksan:Muralitharan bowling to Adam Gilchrist.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 513 | [[:d:Q5043|Q5043]] | Christianity | [[Kristiyanismo]] | [[Talaksan:Jerusalem Holy-Sepulchre Jesus-Detail-01.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 514 | [[:d:Q12546|Q12546]] | Crusades | [[Mga Krusada|Krusada]] | [[Talaksan:Combat deuxième croisade.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 515 | [[:d:Q1075|Q1075]] | color | [[kulay]] | [[Talaksan:Colouring pencils.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 516 | [[:d:Q1390|Q1390]] | insect | [[Insekto|Kulisap]] | [[Talaksan:Insekter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 517 | [[:d:Q8620|Q8620]] | Kwame Nkrumah | [[Kwame Nkrumah]] | [[Talaksan:1989 CPA 6101.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 518 | [[:d:Q11402|Q11402]] | force | [[Puwersa|lakas]] | [[Talaksan:Force examples.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 519 | [[:d:Q8441|Q8441]] | man | [[lalaki]] | [[Talaksan:Pioneer plaque line-drawing of a human male.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 520 | [[:d:Q7367|Q7367]] | mosquito | [[Lamok]] | [[Talaksan:Mosquito on human skin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 521 | [[:d:Q7386|Q7386]] | Formicidae | [[langgam]] | [[Talaksan:Meat eater ant feeding on honey02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 522 | [[:d:Q9333|Q9333]] | Laozi | [[Lao-Tse|Laozi]] | [[Talaksan:Zhang Lu-Laozi Riding an Ox (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 523 | [[:d:Q11410|Q11410]] | game | [[Laro]] | [[Talaksan:Les joueurs de cartes de P. Cézanne (Fondation Vuitton, Paris) (33568651718).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 524 | [[:d:Q11422|Q11422]] | toy | [[Laruan]] | [[Talaksan:Child playing with a toy cart and horse. -front- (9726037522).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 525 | [[:d:Q41670|Q41670]] | Latin alphabet | [[Latin alphabet]] | |- | style='text-align:right'| 526 | [[:d:Q5513|Q5513]] | Lake Baikal | [[Lawa ng Baikal]] | [[Talaksan:Olkhon Island and Lake Baikal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 527 | [[:d:Q5511|Q5511]] | Lake Tanganyika | [[Lawa ng Tanganyika]] | [[Talaksan:Lake Tanganyika.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 528 | [[:d:Q5505|Q5505]] | Lake Victoria | [[Lawa ng Victoria]] | [[Talaksan:Getting out to fish at dusk.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 529 | [[:d:Q4724|Q4724]] | Le Corbusier | [[Le Corbusier]] | [[Talaksan:Le Corbusier (1964).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 530 | [[:d:Q7243|Q7243]] | Leo Tolstoy | [[Leo Tolstoy]] | [[Talaksan:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 531 | [[:d:Q762|Q762]] | Leonardo da Vinci | [[Leonardo da Vinci]] | [[Talaksan:Francesco Melzi - Portrait of Leonardo.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 532 | [[:d:Q7604|Q7604]] | Leonhard Euler | [[Leonhard Euler]] | [[Talaksan:Leonhard Euler.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 533 | [[:d:Q7071|Q7071]] | Li Bai | [[Li Bai]] | [[Talaksan:李白.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 534 | [[:d:Q6216|Q6216]] | liberalism | [[Liberalismo]] | [[Talaksan:Declaration of the Rights of Man and of the Citizen in 1789.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 535 | [[:d:Q7172|Q7172]] | League of Arab States | [[Ligang Arabe|Ligang Arabo]] | [[Talaksan:Arab Leage HQ 977.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 536 | [[:d:Q8065|Q8065]] | natural disaster | [[Likas na sakuna]] | [[Talaksan:Pinatubo91eruption plume.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 537 | [[:d:Q11435|Q11435]] | liquid | [[likido]] | [[Talaksan:Water drop 001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 538 | [[:d:Q7944|Q7944]] | earthquake | [[Lindol]] | [[Talaksan:Valdivia after earthquake, 1960.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 539 | [[:d:Q82571|Q82571]] | linear algebra | [[Alhebrang linyar|linear algebra]] | |- | style='text-align:right'| 540 | [[:d:Q8162|Q8162]] | linguistics | [[lingguwistika]] | |- | style='text-align:right'| 541 | [[:d:Q11367|Q11367]] | lipid | [[Lipido|Lipid]] | |- | style='text-align:right'| 542 | [[:d:Q8425|Q8425]] | society | [[Lipunan]] | [[Talaksan:Каменный век (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 543 | [[:d:Q8236|Q8236]] | literacy | [[Literasi]] | |- | style='text-align:right'| 544 | [[:d:Q11582|Q11582]] | litre | [[litro]] | [[Talaksan:CubeLitre.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 545 | [[:d:Q9128|Q9128]] | light | [[liwanag]] | [[Talaksan:Emanation.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 546 | [[:d:Q11197|Q11197]] | logarithm | [[logaritmo]] | [[Talaksan:Mplwp log2e10.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 547 | [[:d:Q8078|Q8078]] | logic | [[lohika]] | [[Talaksan:Discourse-into-the-night.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 548 | [[:d:Q84|Q84]] | London | [[Londres]] | [[Talaksan:London Skyline (125508655).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 549 | [[:d:Q65|Q65]] | Los Angeles | [[Los Angeles]] | [[Talaksan:Los Angeles with Mount Baldy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 550 | [[:d:Q1779|Q1779]] | Louis Armstrong | [[Louis Armstrong]] | [[Talaksan:Louis Armstrong restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 551 | [[:d:Q529|Q529]] | Louis Pasteur | [[Louis Pasteur]] | [[Talaksan:Louis Pasteur (1822 - 1895), microbiologist and chemist Wellcome V0026980.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 552 | [[:d:Q7742|Q7742]] | Louis XIV of France | [[Luis XIV ng Pransiya|Louis XIV ng Pransya]] | [[Talaksan:Louis XIV of France.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 553 | [[:d:Q255|Q255]] | Ludwig van Beethoven | [[Ludwig van Beethoven]] | [[Talaksan:Beethoven.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 554 | [[:d:Q9391|Q9391]] | Ludwig Wittgenstein | [[Ludwig Wittgenstein]] | [[Talaksan:Ludwig Wittgenstein.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 555 | [[:d:Q12493|Q12493]] | dome | [[Lungaw]] | [[Talaksan:Spb 06-2017 img07 Trinity Cathedral.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 556 | [[:d:Q515|Q515]] | city | [[lungsod]] | [[Talaksan:NYC wideangle south from Top of the Rock.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 557 | [[:d:Q237|Q237]] | Vatican City | [[Lungsod ng Vaticano|Lungsod ng Batikano]] | [[Talaksan:0 Basilique Saint-Pierre - Rome (1).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 558 | [[:d:Q239|Q239]] | Brussels | [[Bruselas|Lungsod ng Bruselas]] | [[Talaksan:Brussels view from Mont des Arts, Brussels, Belgium (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 559 | [[:d:Q1486|Q1486]] | Buenos Aires | [[Lungsod ng Buenos Aires]] | [[Talaksan:Vista aérea de la Plaza del Congreso 10.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 560 | [[:d:Q8673|Q8673]] | Lagos | [[Lagos|Lungsod ng Lagos]] | [[Talaksan:Skywater.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 561 | [[:d:Q1489|Q1489]] | Mexico City | [[Lungsod ng Mehiko]] | [[Talaksan:Sobrevuelos CDMX HJ2A5091 (40386338731).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 562 | [[:d:Q60|Q60]] | New York City | [[Lungsod ng New York]] | [[Talaksan:NYC Downtown Manhattan Skyline seen from Paulus Hook 2019-12-20 IMG 7347 FRD (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 563 | [[:d:Q2807|Q2807]] | Madrid | [[Madrid]] | [[Talaksan:Madrid (38624991251).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 564 | [[:d:Q8436|Q8436]] | family | [[Pamilya|mag-anak]] | [[Talaksan:Inupiat Family from Noatak, Alaska, 1929, Edward S. Curtis (restored).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 565 | [[:d:Q11408|Q11408]] | magnetic field | [[magnetic field]] | [[Talaksan:DipolMagnet.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 566 | [[:d:Q12501|Q12501]] | Great Wall of China | [[Mahabang Muog ng Tsina]] | [[Talaksan:The Great Wall of China at Jinshanling-edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 567 | [[:d:Q8276|Q8276]] | Mahabharata | [[Mahabharata]] | [[Talaksan:Kurukshetra.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 568 | [[:d:Q1001|Q1001]] | Mahatma Gandhi | [[Mahatma Gandhi]] | [[Talaksan:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 569 | [[:d:Q11575|Q11575]] | maize | [[Mais]] | [[Talaksan:Corn ready to produce.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 570 | [[:d:Q11019|Q11019]] | machine | [[Makina]] | [[Talaksan:Bonsack machine.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 571 | [[:d:Q12760|Q12760]] | steam engine | [[Makinang pinasisingawan]] | [[Talaksan:Горизонтальная стационарная паровая машина.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 572 | [[:d:Q11083|Q11083]] | large intestine | [[Malaking bituka]] | [[Talaksan:Blausen 0603 LargeIntestine Anatomy.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 573 | [[:d:Q323|Q323]] | Big Bang | [[Big Bang|Malaking Pagsabog]] | [[Talaksan:CMB Timeline300 no WMAP.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 574 | [[:d:Q12156|Q12156]] | malaria | [[malarya]] | [[Talaksan:Histopathology of malaria exoerythrocytic forms in liver 07G0024 lores.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 575 | [[:d:Q9476|Q9476]] | free will | [[Malayang kalooban]] | [[Talaksan:FreeWillTaxonomy4.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 576 | [[:d:Q11090|Q11090]] | small intestine | [[Maliit na bituka]] | [[Talaksan:Tractus intestinalis intestinum tenue.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 577 | [[:d:Q12167|Q12167]] | malnutrition | [[Malnutrisyon]] | [[Talaksan:Kwashiorkor 6180.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 578 | [[:d:Q7377|Q7377]] | mammal | [[Mamalya]] | |- | style='text-align:right'| 579 | [[:d:Q382441|Q382441]] | marine mammal | [[Mamalyang pandagat]] | [[Talaksan:Ursus maritimus 4 1996-08-04.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 580 | [[:d:Q11009|Q11009]] | nut | [[Nuwes|mani]] | [[Talaksan:Fancy raw mixed nuts macro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 581 | [[:d:Q780|Q780]] | chicken | [[Manok]] | [[Talaksan:Kruppert Cubalaya cropped.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 582 | [[:d:Q89|Q89]] | apple | [[mansanas]] | [[Talaksan:Honeycrisp.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 583 | [[:d:Q5816|Q5816]] | Mao Zedong | [[Mao Zedong]] | [[Talaksan:Mao Tse Tung.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 584 | [[:d:Q2346|Q2346]] | analytical chemistry | [[Mapanuring kimika]] | [[Talaksan:Gas Chromatography Laboratory.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 585 | [[:d:Q7199|Q7199]] | Marcel Proust | [[Marcel Proust]] | [[Talaksan:Marcel Proust 1895.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 586 | [[:d:Q6101|Q6101]] | Marco Polo | [[Marco Polo]] | [[Talaksan:Marco Polo Mosaic from Palazzo Tursi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 587 | [[:d:Q7186|Q7186]] | Marie Sklodowska-Curie | [[Marie Curie]] | [[Talaksan:Marie Curie (1900) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 588 | [[:d:Q4616|Q4616]] | Marilyn Monroe | [[Marilyn Monroe]] | [[Talaksan:Marilyn Monroe in How to Marry a Millionaire.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 589 | [[:d:Q7245|Q7245]] | Mark Twain | [[Mark Twain]] | [[Talaksan:MarkTwain.LOC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 590 | [[:d:Q4612|Q4612]] | Marlene Dietrich | [[Marlene Dietrich]] | [[Talaksan:Marlene Dietrich Ross-Verlag 0875(crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 591 | [[:d:Q111|Q111]] | Mars | [[Marte]] | [[Talaksan:Mars - August 30 2021 - Flickr - Kevin M. Gill.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 592 | [[:d:Q48301|Q48301]] | Martin Heidegger | [[Martin Heidegger]] | [[Talaksan:Heidegger 2 (1960).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 593 | [[:d:Q9554|Q9554]] | Martin Luther | [[Martin Luther]] | [[Talaksan:Lucas Cranach d.Ä. - Martin Luther, 1528 (Veste Coburg).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 594 | [[:d:Q8027|Q8027]] | Martin Luther King Jr. | [[Martin Luther King, Jr.]] | [[Talaksan:Martin Luther King, Jr. and Lyndon Johnson (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 595 | [[:d:Q7264|Q7264]] | Marxism | [[Marxismo]] | [[Talaksan:Marx and Engels.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 596 | [[:d:Q11423|Q11423]] | mass | [[Masa]] | [[Talaksan:2kg Gewicht freigeschnitten.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 597 | [[:d:Q11567|Q11567]] | complex number | [[Komplikadong bilang|masalimuot na bilang]] | |- | style='text-align:right'| 598 | [[:d:Q7365|Q7365]] | muscle | [[Kalamnan|Masel]] | [[Talaksan:Skeletal muscle.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 599 | [[:d:Q12800|Q12800]] | machine gun | [[Masinggan]] | [[Talaksan:De Mitrailleur 7.62mm MAG geplaatst op een grondaffuit (2009 D050713-X1083).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 600 | [[:d:Q7364|Q7364]] | eye | [[Mata]] | [[Talaksan:201405 eye.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 601 | [[:d:Q395|Q395]] | mathematics | [[matematika]] | [[Talaksan:Mathematics.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 602 | [[:d:Q7081|Q7081]] | materialism | [[Materyalismo]] | |- | style='text-align:right'| 603 | [[:d:Q5676|Q5676]] | Matsuo Bashō | [[Matsuo Bashō]] | [[Talaksan:Basho by Buson.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 604 | [[:d:Q9021|Q9021]] | Max Karl Ernst Ludwig Planck | [[Max Planck]] | [[Talaksan:Max Planck.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 605 | [[:d:Q9387|Q9387]] | Max Weber | [[Max Weber]] | [[Talaksan:Max Weber in 1918.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 606 | [[:d:Q12140|Q12140]] | medication | [[medication]] | [[Talaksan:VariousPills.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 607 | [[:d:Q11190|Q11190]] | medicine | [[medisina]] | [[Talaksan:Physical examination.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 608 | [[:d:Q96|Q96]] | Mexico | [[Mehiko]] | [[Talaksan:Ciudad.de.Mexico.City.Distrito.Federal.DF.Paseo.Reforma.Skyline.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 609 | [[:d:Q5806|Q5806]] | Mecca | [[Meka]] | [[Talaksan:Makkah Montage.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 610 | [[:d:Q944|Q944]] | quantum mechanics | [[Mekanikang quantum|mekaniks na kwantum]] | [[Talaksan:Ondaparticula.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 611 | [[:d:Q308|Q308]] | Mercury | [[Merkuryo (planeta)|Merkuryo]] | [[Talaksan:Mercury in color - Prockter07 centered.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 612 | [[:d:Q11767|Q11767]] | Mesopotamia | [[Mesopotamya|Mesopotamia]] | [[Talaksan:Statue Gudea Met 59.2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 613 | [[:d:Q1057|Q1057]] | metabolism | [[Metabolismo]] | [[Talaksan:Metabolism-en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 614 | [[:d:Q11426|Q11426]] | metal | [[metal]] | [[Talaksan:Métal Hurlant (84368201).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 615 | [[:d:Q11467|Q11467]] | metallurgy | [[Metalurhiya]] | [[Talaksan:VysokePece1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 616 | [[:d:Q11573|Q11573]] | metre | [[metro]] | [[Talaksan:Platinum-Iridium meter bar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 617 | [[:d:Q1065|Q1065]] | United Nations | [[Nagkakaisang Bansa|Mga Nagkakaisang Bansa]] | [[Talaksan:Secretary Kerry Addresses Delegates Before Signing the COP21 Climate Change Agreement on Earth Day in New York (26514585581).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 618 | [[:d:Q8750|Q8750]] | Michael Faraday | [[Michael Faraday]] | [[Talaksan:M Faraday Th Phillips oil 1842.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 619 | [[:d:Q2831|Q2831]] | Michael Jackson | [[Michael Jackson]] | [[Talaksan:Michael Jackson 1983 (3x4 cropped) (contrast).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 620 | [[:d:Q5592|Q5592]] | Michelangelo | [[Michelangelo Buonarroti]] | [[Talaksan:Michelangelo Daniele da Volterra (dettaglio).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 621 | [[:d:Q5682|Q5682]] | Miguel de Cervantes | [[Miguel de Cervantes]] | [[Talaksan:Cervantes Jáuregui.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 622 | [[:d:Q5600|Q5600]] | Mimar Sinan | [[Mimar Sinan]] | [[Talaksan:Mimar Sinan, architecte de Soliman le Magnifique.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 623 | [[:d:Q7946|Q7946]] | mineral | [[mineral]] | [[Talaksan:Amethyst sceptre2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 624 | [[:d:Q9134|Q9134]] | mythology | [[mitolohiya]] | [[Talaksan:Michel Corneille the Younger - Iris and Jupiter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 625 | [[:d:Q12684|Q12684]] | fashion | [[Moda]] | [[Talaksan:E1266601 (5398889640).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 626 | [[:d:Q9077|Q9077]] | Moses | [[Moises]] | [[Talaksan:Michelangelo's Moses in San Pietro in Vincoli.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 627 | [[:d:Q11369|Q11369]] | molecule | [[Molekula]] | |- | style='text-align:right'| 628 | [[:d:Q687|Q687]] | Molière | [[Molière]] | [[Talaksan:Pierre Mignard - Portrait de Jean-Baptiste Poquelin dit Molière (1622-1673) - Google Art Project (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 629 | [[:d:Q25326|Q25326]] | Mollusca | [[Mollusca]] | [[Talaksan:Mollusca.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 630 | [[:d:Q7269|Q7269]] | monarchy | [[monarkiya]] | [[Talaksan:Heraldic Royal Crown (Common).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 631 | [[:d:Q9159|Q9159]] | monotheism | [[monoteismo]] | |- | style='text-align:right'| 632 | [[:d:Q649|Q649]] | Moscow | [[Mosku|Moscow]] | [[Talaksan:Saint Basil's Cathedral and the Red Square.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 633 | [[:d:Q9458|Q9458]] | Muhammad | [[Muhammad]] | [[Talaksan:Mohammed.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 634 | [[:d:Q9038|Q9038]] | Muḥammad ibn Musa al-Khwarizmi | [[Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī]] | [[Talaksan:Madrid - Ciudad Universitaria, Monumento a Muhammad al-Juarismi (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 635 | [[:d:Q1156|Q1156]] | Mumbai | [[Mumbai]] | [[Talaksan:Panoramic view of Taj Palace Hotel and Taj Tower with the iconic Gateway of India in the background (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 636 | [[:d:Q11401|Q11401]] | hip-hop | [[Musikang hip hop]] | [[Talaksan:Afrika Bambaataa and DJ Yutaka (2004).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 637 | [[:d:Q9730|Q9730]] | classical music | [[musikang klasiko]] | |- | style='text-align:right'| 638 | [[:d:Q11399|Q11399]] | rock music | [[Musikang rock]] | [[Talaksan:Beatles ad 1965 just the beatles crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 639 | [[:d:Q5152|Q5152]] | Mustafa Kemal Atatürk | [[Mustafa Kemal Atatürk]] | [[Talaksan:Ataturk1930s.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 640 | [[:d:Q12705|Q12705]] | renewable energy | [[Nababagong enerhiya]] | |- | style='text-align:right'| 641 | [[:d:Q7176|Q7176]] | Naguib Mahfouz | [[Naguib Mahfouz]] | [[Talaksan:Nagib Mahfouz.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 642 | [[:d:Q171195|Q171195]] | Nagarjuna | [[Nagarjuna|Nagëddzunë]] | [[Talaksan:Nagarjuna at Samye Ling Monastery.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 643 | [[:d:Q3870|Q3870]] | Nairobi | [[Nairobi]] | [[Talaksan:Nairobi, view from KICC.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 644 | [[:d:Q11394|Q11394]] | endangered species | [[Espesyeng nanganganib|nanganganib na mga uri]] | [[Talaksan:Ostafrikanisches Spitzmaulnashorn.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 645 | [[:d:Q11468|Q11468]] | nanotechnology | [[Nanoteknolohiya]] | [[Talaksan:Fullerene Nanogears - GPN-2000-001535.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 646 | [[:d:Q517|Q517]] | Napoleon | [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon I ng Pransya]] | [[Talaksan:Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 647 | [[:d:Q7184|Q7184]] | NATO | [[Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko|NATO]] | [[Talaksan:НАТО Самит 2021 NATO Summit 2021 -14.06.2021- (51245988182).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 648 | [[:d:Q1615|Q1615]] | Neil Armstrong | [[Neil Armstrong]] | [[Talaksan:Neil Armstrong pose.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 649 | [[:d:Q13217298|Q13217298]] | Giza Necropolis | [[Nekropolis ng Giza]] | [[Talaksan:All Gizah Pyramids.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 650 | [[:d:Q8023|Q8023]] | Nelson Mandela | [[Nelson Mandela]] | [[Talaksan:Nelson Mandela 1994.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 651 | [[:d:Q5185|Q5185]] | Nematoda | [[Nematode]] | [[Talaksan:Soybean cyst nematode and egg SEM.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 652 | [[:d:Q332|Q332]] | Neptune | [[Neptuno]] | [[Talaksan:Neptune Voyager2 color calibrated.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 653 | [[:d:Q9620|Q9620]] | nerve | [[nerve]] | [[Talaksan:Nerves of the left upper extremity.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 654 | [[:d:Q55|Q55]] | Netherlands | [[Netherlands]] | |- | style='text-align:right'| 655 | [[:d:Q1399|Q1399]] | Niccolò Machiavelli | [[Niccolò Machiavelli]] | [[Talaksan:Portrait of Niccolò Machiavelli by Santi di Tito.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 656 | [[:d:Q619|Q619]] | Nicolaus Copernicus | [[Nicolaus Copernicus]] | [[Talaksan:Nikolaus Kopernikus MOT.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 657 | [[:d:Q1033|Q1033]] | Nigeria | [[Nigeria]] | [[Talaksan:The City Gate of Abuja.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 658 | [[:d:Q9036|Q9036]] | Nikola Tesla | [[Nikola Tesla]] | [[Talaksan:Tesla circa 1890.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 659 | [[:d:Q627|Q627]] | nitrogen | [[Nitroheno]] | [[Talaksan:Fluessiger Stickstoff.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 660 | [[:d:Q7561|Q7561]] | snow | [[Niyebe]] | [[Talaksan:Düsseldorf Hofgarten 2009.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 661 | [[:d:Q9049|Q9049]] | Noam Chomsky | [[Noam Chomsky]] | [[Talaksan:Noam Chomsky portrait 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 662 | [[:d:Q8261|Q8261]] | novel | [[nobela]] | |- | style='text-align:right'| 663 | [[:d:Q83201|Q83201]] | Non-Aligned Movement | [[Non-Aligned Movement]] | [[Talaksan:2019-10-25 Non-Aligned Movement in Baku 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 664 | [[:d:Q11216|Q11216]] | numerical analysis | [[Pagsusuring pambilang|numerikal na analisis]] | |- | style='text-align:right'| 665 | [[:d:Q12104|Q12104]] | Avena sativa | [[Obena]] | [[Talaksan:Avena sativa L.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 666 | [[:d:Q629|Q629]] | oxygen | [[Oksiheno]] | [[Talaksan:Liquid oxygen in a beaker 4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 667 | [[:d:Q8467|Q8467]] | Umar ibn Al-Khattāb | [[Umar|Omar]] | [[Talaksan:Rashidun Caliphs Umar ibn Al-Khattāb - عُمر بن الخطّاب ثاني الخلفاء الراشدين.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 668 | [[:d:Q1344|Q1344]] | opera | [[Opera]] | [[Talaksan:Giovanni Paolo Pannini - Fête musicale - 1747.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 669 | [[:d:Q9135|Q9135]] | operating system | [[operating system]] | |- | style='text-align:right'| 670 | [[:d:Q376|Q376]] | clock | [[orasan]] | [[Talaksan:Pendulum clock by Jacob Kock, antique furniture photography, IMG 0931 edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 671 | [[:d:Q7795|Q7795]] | Organization of the Petroleum Exporting Countries | [[Organisasyon ng mga Bansang Nagluluwas ng Langis]] | [[Talaksan:Wien - OPEC-Zentrale (a).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 672 | [[:d:Q7825|Q7825]] | World Trade Organization | [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|Organisasyon ng Pandaigdigang Pangangalakal]] | [[Talaksan:Fourth Global Review of Aid for Trade 1691 (9237986689).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 673 | [[:d:Q7239|Q7239]] | organism | [[organismo]] | [[Talaksan:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 674 | [[:d:Q55643|Q55643]] | Oceania | [[Oseaniya]] | [[Talaksan:Oceania satellite.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 675 | [[:d:Q8442|Q8442]] | Otto von Bismarck | [[Otto von Bismarck]] | [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 146-2005-0057, Otto von Bismarck.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 676 | [[:d:Q7198|Q7198]] | Ovid | [[Ovidio|Ovid]] | [[Talaksan:Ovid by an anonymous sculptor.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 677 | [[:d:Q5593|Q5593]] | Pablo Picasso | [[Pablo Picasso]] | [[Talaksan:1973 Dokfilm Picasso de Lucien Clergue Condor Films.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 678 | [[:d:Q8445|Q8445]] | marriage | [[pag-aasawa]] | [[Talaksan:Marriage symbol.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 679 | [[:d:Q316|Q316]] | love | [[pag-ibig]] | [[Talaksan:Frank Bernard Dicksee - Romeo and Juliet, 1884.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 680 | [[:d:Q9420|Q9420]] | thought | [[pag-iisip]] | [[Talaksan:Herkulaneischer Meister 002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 681 | [[:d:Q11034|Q11034]] | printing | [[Paglilimbag|Pag-imprenta]] | [[Talaksan:Close up of Block Printing at Halasur village, Karnataka.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 682 | [[:d:Q7942|Q7942]] | global warming | [[Pag-init ng daigdig]] | [[Talaksan:Change in Average Temperature With Fahrenheit.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 683 | [[:d:Q11398|Q11398]] | biological classification | [[Pag-uuring pambiyolohiya]] | |- | style='text-align:right'| 684 | [[:d:Q11995|Q11995]] | human pregnancy | [[Pagdadalantao|Pagdadalangtao]] | [[Talaksan:Pregnant asian woman.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 685 | [[:d:Q12128|Q12128]] | dentistry | [[Pagdedentista]] | [[Talaksan:Dental surgery aboard USS Eisenhower, January 1990.JPEG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 686 | [[:d:Q7935|Q7935]] | avalanche | [[Pagguho ng yelo|Pagguho]] | [[Talaksan:Laviin MAL-Pamir 85 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 687 | [[:d:Q12133|Q12133]] | deafness | [[pagkabingi]] | [[Talaksan:International Symbol for Deafness.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 688 | [[:d:Q10874|Q10874]] | blindness | [[pagkabulag]] | [[Talaksan:Blinde man zoekt zijn weg in de straten van de Joodse volkswijk, Bestanddeelnr 190-0054.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 689 | [[:d:Q2095|Q2095]] | food | [[pagkain]] | [[Talaksan:Good Food Display - NCI Visuals Online.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 690 | [[:d:Q6235|Q6235]] | nationalism | [[Pagkamakabansa]] | |- | style='text-align:right'| 691 | [[:d:Q5916|Q5916]] | spaceflight | [[Paglipad sa kalawakan]] | [[Talaksan:Sputnik asm.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 692 | [[:d:Q8452|Q8452]] | abortion | [[pagpapalaglag]] | [[Talaksan:23 674673M 001-detail.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 693 | [[:d:Q11642|Q11642]] | pottery | [[pagpapalayok]] | [[Talaksan:Pottenbakkersschijf.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 694 | [[:d:Q8707|Q8707]] | Meiji restoration | [[Pagpapanumbalik ng Meiji]] | [[Talaksan:MeijiJoukyou.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 695 | [[:d:Q11990|Q11990]] | reproduction | [[Pagpaparami]] | |- | style='text-align:right'| 696 | [[:d:Q10737|Q10737]] | suicide | [[pagpapatiwakal]] | [[Talaksan:Edouard Manet - Le Suicidé.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 697 | [[:d:Q81041|Q81041]] | water cycle | [[Pagpapaulit-ulit ng tubig]] | |- | style='text-align:right'| 698 | [[:d:Q11629|Q11629]] | painting | [[Pinta|pagpinta]] | [[Talaksan:Adriaen van Ostade 006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 699 | [[:d:Q7553|Q7553]] | translation | [[Pagsasalin|Pagsasalinwika]] | [[Talaksan:Rosetta Stone.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 700 | [[:d:Q7754|Q7754]] | mathematical analysis | [[pagsusuring matematikal]] | |- | style='text-align:right'| 701 | [[:d:Q169207|Q169207]] | discrimination | [[Pagtatangi]] | |- | style='text-align:right'| 702 | [[:d:Q11978|Q11978]] | digestion | [[Pagtunaw ng pagkain]] | [[Talaksan:Blausen 0316 DigestiveSystem.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 703 | [[:d:Q11032|Q11032]] | newspaper | [[pahayagan]] | [[Talaksan:2011 newspapers Tehran 6030393078.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 704 | [[:d:Q843|Q843]] | Pakistan | [[Pakistan]] | [[Talaksan:Blue Hour at Pakistan Monument.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 705 | [[:d:Q349|Q349]] | sport | [[palakasan]] | [[Talaksan:Youth-soccer-indiana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 706 | [[:d:Q5389|Q5389]] | Olympic Games | [[Palarong Olimpiko]] | [[Talaksan:Olympic flag.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 707 | [[:d:Q5090|Q5090]] | rice | [[palay]] | [[Talaksan:White, Brown, Red & Wild rice.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 708 | [[:d:Q219060|Q219060]] | Palestine | [[Estado ng Palestina|Palestina]] | [[Talaksan:Palestine - 20190204-DSC 0007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 709 | [[:d:Q9158|Q9158]] | email | [[palihamang elektroniko]] | |- | style='text-align:right'| 710 | [[:d:Q7188|Q7188]] | government | [[pamahalaan]] | [[Talaksan:De ministers die deel uitmaken van het derde kabinet Van Agt op de trappen van Paleis Huis ten Bosch in 's-Gravenhage. D - SFA001009248.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 711 | [[:d:Q11030|Q11030]] | journalism | [[pamamahayag]] | [[Talaksan:CBC journalists in Montreal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 712 | [[:d:Q12870|Q12870]] | explosive chemicals | [[Pampasabog]] | [[Talaksan:C4 plastic explosive.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 713 | [[:d:Q11471|Q11471]] | time | [[panahon]] | [[Talaksan:MontreGousset001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 714 | [[:d:Q11663|Q11663]] | weather | [[Panahon (meteorolohiya)|panahon]] | [[Talaksan:Wikinews weather.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 715 | [[:d:Q11764|Q11764]] | Iron Age | [[Panahong Bakal|Panahon ng Bakal]] | [[Talaksan:HMB Keltengrab Münsingen-Rain Grab 91.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 716 | [[:d:Q11759|Q11759]] | Stone Age | [[Panahong Bato|Panahon ng Bato]] | [[Talaksan:Ggantija Temples (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 717 | [[:d:Q12539|Q12539]] | Age of Enlightenment | [[Panahon ng Kaliwanagan]] | |- | style='text-align:right'| 718 | [[:d:Q11761|Q11761]] | Bronze Age | [[Panahong Bronse|Panahon ng Tansong Pula]] | [[Talaksan:Minoan copper ingot from Zakros, Crete.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 719 | [[:d:Q8142|Q8142]] | currency | [[Pananalapi (yunit ng palitan)|pananalapi]] | [[Talaksan:Billets de 5000.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 720 | [[:d:Q7813|Q7813]] | Universal Declaration of Human Rights | [[Pandaigdig na Pagpapahayag ng Karapatang Pantao|Pandaigdig na Pagpapahayag ng mga Karapatan ng Tao]] | [[Talaksan:Eleanor Roosevelt UDHR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 721 | [[:d:Q7804|Q7804]] | International Monetary Fund | [[Pondo ng Monetaryong Pandaigdig|Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] | [[Talaksan:IMF building HR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 722 | [[:d:Q12457|Q12457]] | International System of Units | [[Pandaigdigang Sistema ng mga Yunit]] | [[Talaksan:International prototype of the kilogram aka Le Grand K.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 723 | [[:d:Q12184|Q12184]] | pandemic | [[pandemya]] | [[Talaksan:The plague of Florence in 1348, as described in Boccaccio's Wellcome L0004057.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 724 | [[:d:Q8463|Q8463]] | slavery | [[Pang-aalipin]] | [[Talaksan:Official medallion of the British Anti-Slavery Society (1795).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 725 | [[:d:Q11538|Q11538]] | mathematical proof | [[Patibay pangmatematika|Pang-matematikang patibay]] | |- | style='text-align:right'| 726 | [[:d:Q8265|Q8265]] | Dream of the Red Chamber | [[Pangarap ng Pulang Silid]] | [[Talaksan:Hongloumeng2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 727 | [[:d:Q11033|Q11033]] | mass media | [[Midyang panlahat|pangmadlang media]] | [[Talaksan:Diarioeluniverso.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 728 | [[:d:Q8242|Q8242]] | literature | [[panitikan]] | [[Talaksan:Old book bindings.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 729 | [[:d:Q11634|Q11634]] | art of sculpture | [[Lilok|Panlililok]] | [[Talaksan:Discobolus in National Roman Museum Palazzo Massimo alle Terme.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 730 | [[:d:Q8188|Q8188]] | syllable | [[pantig]] | |- | style='text-align:right'| 731 | [[:d:Q482|Q482]] | poetry | [[Panulaan]] | [[Talaksan:LeidenWallPoemYeats (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 732 | [[:d:Q11472|Q11472]] | paper | [[papel]] | [[Talaksan:Paperball 2.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 733 | [[:d:Q90|Q90]] | Paris | [[Paris]] | [[Talaksan:La Tour Eiffel vue de la Tour Saint-Jacques, Paris août 2014 (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 734 | [[:d:Q10288|Q10288]] | Parthenon | [[Partenon|Parthenon]] | [[Talaksan:The Parthenon in Athens.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 735 | [[:d:Q7278|Q7278]] | political party | [[Partidong pampolitika|partidong politikal]] | |- | style='text-align:right'| 736 | [[:d:Q8454|Q8454]] | capital punishment | [[parusang kamatayan]] | [[Talaksan:ASC Leiden - F. van der Kraaij Collection - The Hanging of the Harper Seven, Liberia - 16 February 1979 - 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 737 | [[:d:Q6223|Q6223]] | fascism | [[Pasismo]] | [[Talaksan:Mussolini and Hitler 1940 (retouched).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 738 | [[:d:Q10998|Q10998]] | potato | [[patatas]] | [[Talaksan:234 Solanum tuberosum L.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 739 | [[:d:Q7372|Q7372]] | shark | [[Pating]] | [[Talaksan:Great white shark south africa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 740 | [[:d:Q11453|Q11453]] | agricultural irrigation | [[patubig]] | [[Talaksan:PivotIrrigationOnCotton.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 741 | [[:d:Q8479|Q8479]] | Peter the Great | [[Pedro ang Dakila ng Rusya]] | [[Talaksan:Inconnu d'après J.-M. Nattier, Portrait de Pierre Ier (musée de l’Ermitage).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 742 | [[:d:Q11424|Q11424]] | film | [[Pelikula]] | [[Talaksan:Muybridge race horse animated.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 743 | [[:d:Q7252|Q7252]] | feminism | [[Peminismo]] | [[Talaksan:Feminist Suffrage Parade in New York City, 1912.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 744 | [[:d:Q5599|Q5599]] | Peter Paul Rubens | [[Peter Paul Rubens]] | [[Talaksan:Sir Peter Paul Rubens - Portrait of the Artist - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 745 | [[:d:Q167|Q167]] | pi | [[Pi]] | [[Talaksan:Pi-unrolled-720.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 746 | [[:d:Q1090|Q1090]] | silver | [[pilak]] | [[Talaksan:Silver crystal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 747 | [[:d:Q928|Q928]] | Philippines | [[Pilipinas]] | |- | style='text-align:right'| 748 | [[:d:Q5891|Q5891]] | philosophy | [[pilosopiya]] | [[Talaksan:Hortus Deliciarum, Philosophy and the seven liberal arts (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 749 | [[:d:Q12516|Q12516]] | pyramid | [[Piramide]] | [[Talaksan:Great Pyramid of Giza - Pyramid of Khufu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 750 | [[:d:Q413|Q413]] | physics | [[pisika]] | [[Talaksan:CollageFisica.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 751 | [[:d:Q11429|Q11429]] | nuclear fission | [[Pisyong nukleyar]] | [[Talaksan:Kernspaltung.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 752 | [[:d:Q5994|Q5994]] | piano | [[Piyano]] | [[Talaksan:Steinway & Sons concert grand piano, model D-274, manufactured at Steinway's factory in Hamburg, Germany.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 753 | [[:d:Q634|Q634]] | planet | [[planeta]] | [[Talaksan:Montage of Our Solar System.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 754 | [[:d:Q10251|Q10251]] | plasma | [[plasma]] | [[Talaksan:Plasma-lamp.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 755 | [[:d:Q11474|Q11474]] | plastic | [[Plastik]] | [[Talaksan:Plastic objects.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 756 | [[:d:Q7950|Q7950]] | plate tectonics | [[Tektonikong plato|plate tectonics]] | [[Talaksan:Plates tect2 en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 757 | [[:d:Q859|Q859]] | Plato | [[Platon|Plato]] | [[Talaksan:Plato Silanion Musei Capitolini MC1377.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 758 | [[:d:Q11405|Q11405]] | flute | [[Bansi|plawta]] | [[Talaksan:Fluiers.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 759 | [[:d:Q9163|Q9163]] | polytheism | [[politeismo]] | [[Talaksan:Jacopo Zucchi - The Assembly of the Gods - WGA26036.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 760 | [[:d:Q7163|Q7163]] | politics | [[politika]] | [[Talaksan:RIAN archive 828797 Mikhail Gorbachev addressing UN General Assembly session.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 761 | [[:d:Q933|Q933]] | South Pole | [[Timog Polo|Polong Timog]] | [[Talaksan:Geographic Southpole crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 762 | [[:d:Q36|Q36]] | Poland | [[Polonya]] | [[Talaksan:Warsaw Old Town Market Square 10.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 763 | [[:d:Q12195|Q12195]] | poliomyelitis | [[Polio|Polyo]] | [[Talaksan:Polio sequelle.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 764 | [[:d:Q8183|Q8183]] | phoneme | [[ponema]] | |- | style='text-align:right'| 765 | [[:d:Q45|Q45]] | Portugal | [[Portugal]] | [[Talaksan:Carte du Portugal.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 766 | [[:d:Q11633|Q11633]] | photography | [[potograpiya]] | [[Talaksan:Winterswijk (NL), Woold, Boven Slinge -- 2014 -- 3170.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 767 | [[:d:Q11982|Q11982]] | photosynthesis | [[potosintesis]] | [[Talaksan:Leaves in iran برگ گلها و گیاهان ایرانی 32.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 768 | [[:d:Q150|Q150]] | French | [[Wikang Pranses|Pranses]] | [[Talaksan:JO199411392.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 769 | [[:d:Q142|Q142]] | France | [[Pransiya]] | [[Talaksan:Paris from the Arc de Triomphe, 17 October 2019.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 770 | [[:d:Q11756|Q11756]] | prehistory | [[Prehistorya|Prehistorikong kasaysayan]] | [[Talaksan:PSM V44 D647 Delineations on pieces of antler.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 771 | [[:d:Q7380|Q7380]] | primate | [[Primates|Primate]] | [[Talaksan:Primates - some families.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 772 | [[:d:Q12514|Q12514]] | Three Gorges Dam | [[Prinsa ng Tatlong Bangin]] | [[Talaksan:ThreeGorgesDam-China2009.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 773 | [[:d:Q9492|Q9492]] | probability | [[Probabilidad]] | [[Talaksan:Nuvola apps atlantik.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 774 | [[:d:Q7281|Q7281]] | propaganda | [[propaganda]] | [[Talaksan:Affiche émigration JP au BR-déb. XXe s..jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 775 | [[:d:Q23540|Q23540]] | Protestantism | [[Protestantismo]] | [[Talaksan:Lutherbibel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 776 | [[:d:Q8054|Q8054]] | protein | [[protina]] | [[Talaksan:Estruturas de proteínas.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 777 | [[:d:Q10892|Q10892]] | protist | [[Protista]] | [[Talaksan:DysnectesBrevis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 778 | [[:d:Q8137|Q8137]] | capital | [[Kapital (ekonomika)|Puhunan]] | |- | style='text-align:right'| 779 | [[:d:Q12861|Q12861]] | gunpowder | [[pulbura]] | [[Talaksan:2023 Czarny proch Vesuvit LC (3).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 780 | [[:d:Q12192|Q12192]] | pneumonia | [[Pulmonya]] | [[Talaksan:Pneumonia, mixed patterns, lobar and bronchopneumonia (3679096639).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 781 | [[:d:Q10987|Q10987]] | honey | [[Pulot-pukyutan|pulot]] | [[Talaksan:Runny hunny.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 782 | [[:d:Q9149|Q9149]] | fundamentalism | [[pundamentalismo]] | |- | style='text-align:right'| 783 | [[:d:Q10884|Q10884]] | tree | [[puno]] | [[Talaksan:Alnus glutinosa 011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 784 | [[:d:Q11348|Q11348]] | function | [[Punsiyon (matematika)|punsiyon]] | [[Talaksan:Exp re.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 785 | [[:d:Q146|Q146]] | cat | [[pusa]] | [[Talaksan:Cat grooming.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 786 | [[:d:Q1072|Q1072]] | heart | [[Puso (anatomiya)|puso]] | [[Talaksan:Heart numlabels.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 787 | [[:d:Q11518|Q11518]] | Pythagorean theorem | [[Teorema ni Pitagoras|Pythagorean theorem]] | [[Talaksan:Pythagorean.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 788 | [[:d:Q7315|Q7315]] | Pyotr Ilyich Tchaikovsky | [[Peter Ilyich Tchaikovsky|Pëtr Čajkovskij]] | [[Talaksan:Porträt des Komponisten Pjotr I. Tschaikowski (1840-1893).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 789 | [[:d:Q7241|Q7241]] | Rabindranath Tagore | [[Rabindranath Tagore]] | [[Talaksan:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 790 | [[:d:Q11448|Q11448]] | radioactivity | [[radioactivity]] | [[Talaksan:Alpha Decay.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 791 | [[:d:Q12969754|Q12969754]] | electromagnetic radiation | [[radyasyong elektromagnetiko]] | [[Talaksan:EM spectrumrevised.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 792 | [[:d:Q872|Q872]] | radio | [[Radyo]] | [[Talaksan:Biblis RFE RL 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 793 | [[:d:Q5597|Q5597]] | Raphael | [[Rafael Sanzio]] | [[Talaksan:Raffaello Sanzio.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 794 | [[:d:Q8461|Q8461]] | racism | [[rasismo]] | [[Talaksan:1943 Colored Waiting Room Sign.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 795 | [[:d:Q9510|Q9510]] | reality | [[reality]] | |- | style='text-align:right'| 796 | [[:d:Q2269|Q2269]] | Industrial Revolution | [[Rebolusyong Industriyal]] | [[Talaksan:Mémoires de la Société géologique de France (IA meymoiresdelaso00socig).pdf|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 797 | [[:d:Q128593|Q128593]] | reincarnation | [[reengkarnasyon]] | [[Talaksan:Reincarnation AS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 798 | [[:d:Q9794|Q9794]] | reggae | [[reggae]] | [[Talaksan:Buju Banton.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 799 | [[:d:Q9174|Q9174]] | religion | [[relihiyon]] | [[Talaksan:16 religionist symbols.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 800 | [[:d:Q5598|Q5598]] | Rembrandt | [[Rembrandt]] | [[Talaksan:Rembrandt van Rijn - Self-Portrait - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 801 | [[:d:Q4692|Q4692]] | Renaissance | [[Renasimiyento]] | [[Talaksan:'David' by Michelangelo JBU04.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 802 | [[:d:Q9191|Q9191]] | René Descartes | [[René Descartes]] | [[Talaksan:Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 803 | [[:d:Q12562|Q12562]] | Protestant Reformation | [[Repormang Protestante]] | [[Talaksan:95Thesen facsimile colour.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 804 | [[:d:Q10811|Q10811]] | Reptilia | [[Reptilya]] | [[Talaksan:Extant reptilia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 805 | [[:d:Q7270|Q7270]] | republic | [[Republika]] | [[Talaksan:Forms of government.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 806 | [[:d:Q148|Q148]] | People's Republic of China | [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] | [[Talaksan:Badaling China Great-Wall-of-China-01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 807 | [[:d:Q5321|Q5321]] | resistor | [[resistor]] | [[Talaksan:Electronic-Axial-Lead-Resistors-Array.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 808 | [[:d:Q472287|Q472287]] | respiration | [[Paghinga|Respirasyon]] | [[Talaksan:Bubble Blowing 15.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 809 | [[:d:Q1511|Q1511]] | Richard Wagner | [[Richard Wagner]] | [[Talaksan:RichardWagner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 810 | [[:d:Q8678|Q8678]] | Rio de Janeiro | [[Rio de Janeiro]] | [[Talaksan:Cidade Maravilhosa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 811 | [[:d:Q926|Q926]] | Roald Amundsen | [[Roald Amundsen]] | [[Talaksan:Amundsen in fur skins.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 812 | [[:d:Q11012|Q11012]] | robot | [[robot]] | [[Talaksan:Artaic Mosaic Fabrication Robot.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 813 | [[:d:Q5463|Q5463]] | Rocky Mountains | [[Bulubunduking Rocky|Rocky Mountains]] | [[Talaksan:Moraine Lake 17092005.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 814 | [[:d:Q10850|Q10850]] | Rodentia | [[Rodentia]] | [[Talaksan:Tamias striatus CT.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 815 | [[:d:Q220|Q220]] | Rome | [[Roma]] | [[Talaksan:Rome Skyline (8012016319).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 816 | [[:d:Q12544|Q12544]] | Byzantine Empire | [[Silangang Imperyong Romano|Romanong Imperyo sa Silangan]] | |- | style='text-align:right'| 817 | [[:d:Q7231|Q7231]] | Rosa Luxemburg | [[Rosa Luxemburg]] | [[Talaksan:Rosa Luxemburg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 818 | [[:d:Q5378|Q5378]] | rugby | [[Rugbi]] | [[Talaksan:USO - Saracens - 20151213 - Maro Itoje attacking.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 819 | [[:d:Q159|Q159]] | Russia | [[Rusya]] | [[Talaksan:Kremlin Moscow.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 820 | [[:d:Q503|Q503]] | banana | [[saging]] | [[Talaksan:Banana on whitebackground.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 821 | [[:d:Q6583|Q6583]] | Sahara | [[Sahara]] | [[Talaksan:Sahara real color.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 822 | [[:d:Q11081|Q11081]] | Alzheimer's disease | [[Sakit na Alzheimer]] | [[Talaksan:Auguste D aus Marktbreit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 823 | [[:d:Q12198|Q12198]] | sexually transmitted infection | [[sakit na naipapasa sa pakikipagtalik]] | [[Talaksan:Captain Condom and Lady Latex comic cover.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 824 | [[:d:Q86|Q86]] | headache | [[sakit ng ulo]] | [[Talaksan:The Headache (caricature) RMG PW3879.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 825 | [[:d:Q12135|Q12135]] | mental disorder | [[sakit sa pag-iisip]] | [[Talaksan:Gautier - Salpetriere.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 826 | [[:d:Q8581|Q8581]] | Saladin | [[Saladin]] | [[Talaksan:Al-Nasir I Salah al-Din Yusuf (Saladin). AH 564-589 (1169-1193 CE) Æ Dirham (30.1mm, 13.28 g, 6h). Without mint-name. Dated AH 586 (AD 1190-91). Sultan sitting facing, cross-legged, on high-backed throne (obverse).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 827 | [[:d:Q11469|Q11469]] | glass | [[Salamin (materyales)|salamin]] | [[Talaksan:Drinkware.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 828 | [[:d:Q1368|Q1368]] | money | [[salapi]] | [[Talaksan:Euro coins and banknotes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 829 | [[:d:Q7755|Q7755]] | constitution | [[saligang batas]] | [[Talaksan:A Carta Constitucional e a família real.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 830 | [[:d:Q8171|Q8171]] | word | [[salita]] | [[Talaksan:Codex claromontanus latin (The S.S. Teacher's Edition-The Holy Bible - Plate XXVIII).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 831 | [[:d:Q5577|Q5577]] | Salvador Dalí | [[Salvador Dalí]] | [[Talaksan:Salvador Dalí 1939.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 832 | [[:d:Q7768|Q7768]] | Association of Southeast Asian Nations | [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya]] | [[Talaksan:ASEAN HQ 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 833 | [[:d:Q7817|Q7817]] | World Health Organization | [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan|Samahan ng Pandaigdigang Kalusugan]] | [[Talaksan:World Health Organisation headquarters, Geneva, north and west sides 2007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 834 | [[:d:Q11403|Q11403]] | samba | [[samba]] | [[Talaksan:Funchal, Cortejo Alegórico de Carnaval (2026) 07.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 835 | [[:d:Q7785|Q7785]] | Commonwealth of Nations | [[Komonwelt ng mga Bansa|Sampamahalaan ng mga Bansa]] | [[Talaksan:Marlborough House.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 836 | [[:d:Q656|Q656]] | Saint Petersburg | [[San Petersburgo]] | [[Talaksan:Peter & Paul fortress in SPB 03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 837 | [[:d:Q728|Q728]] | weapon | [[sandata]] | [[Talaksan:Sabre bayonette carabine.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 838 | [[:d:Q12802|Q12802]] | nuclear weapon | [[Sandatang nukleyar|Sandatang nuklear]] | [[Talaksan:Nagasakibomb.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 839 | [[:d:Q12796|Q12796]] | firearm | [[Sandatang pumuputok]] | [[Talaksan:Gun from upper west region.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 840 | [[:d:Q1|Q1]] | universe | [[Uniberso|sansinukob]] | [[Talaksan:NASA-HS201427a-HubbleUltraDeepField2014-20140603.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 841 | [[:d:Q12171|Q12171]] | menstruation | [[Regla|Sapanahon]] | [[Talaksan:MenstrualCycle2 es.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 842 | [[:d:Q4605|Q4605]] | Sarah Bernhardt | [[Sarah Bernhardt]] | [[Talaksan:Face detail, Sarah Bernhardt as Doña Sol in Hernani (cropped).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 843 | [[:d:Q11436|Q11436]] | aircraft | [[Sasakyang panghimpapawid]] | [[Talaksan:Collection of military aircraft.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 844 | [[:d:Q193|Q193]] | Saturn | [[Saturno (planeta)|Saturno]] | [[Talaksan:8423 20181 1saturn2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 845 | [[:d:Q8873|Q8873]] | Satyajit Ray | [[Satyajit Ray]] | [[Talaksan:Satyajit Ray in New York (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 846 | [[:d:Q851|Q851]] | Saudi Arabia | [[Saudi Arabia]] | [[Talaksan:Saudi Arabia - Location Map (2013) - SAU - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 847 | [[:d:Q11639|Q11639]] | dance | [[sayaw]] | [[Talaksan:Dance-At-Bougival.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 848 | [[:d:Q11577|Q11577]] | Hordeum vulgare | [[Sebada]] | [[Talaksan:Barley.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 849 | [[:d:Q12099|Q12099]] | Secale cereale | [[Secale cereale]] | [[Talaksan:Ear of rye.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 850 | [[:d:Q11574|Q11574]] | second | [[segundo]] | |- | style='text-align:right'| 851 | [[:d:Q7868|Q7868]] | cell | [[Selula]] | [[Talaksan:Ventricaria ventricosa.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 852 | [[:d:Q11456|Q11456]] | semiconductor | [[Semikonduktor]] | [[Talaksan:Capteurs CCD et CMOS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 853 | [[:d:Q5300|Q5300]] | central processing unit | [[CPU|sentral na nagpoprosesong unit]] | [[Talaksan:2023 Intel Core i7 12700KF (3).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 854 | [[:d:Q8684|Q8684]] | Seoul | [[Seoul]] | [[Talaksan:경복궁 전경.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 855 | [[:d:Q44|Q44]] | beer | [[serbesa]] | [[Talaksan:NCI Visuals Food Beer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 856 | [[:d:Q8003|Q8003]] | Sergei Eisenstein | [[Sergei Eisenstein]] | [[Talaksan:Sergei Eisenstein 03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 857 | [[:d:Q8686|Q8686]] | Shanghai | [[Shanghai]] | [[Talaksan:20191222陆家嘴.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 858 | [[:d:Q7192|Q7192]] | Qin Shi Huang | [[Qin Shi Huang|Shih Huang Ti]] | [[Talaksan:Qinshihuang.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 859 | [[:d:Q9585|Q9585]] | Shia Islam | [[Shiismo]] | |- | style='text-align:right'| 860 | [[:d:Q812767|Q812767]] | Shinto | [[Shinto]] | [[Talaksan:Hakone Shrine Haiden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 861 | [[:d:Q8279|Q8279]] | Shahnameh | [[Shāhnāmeh]] | [[Talaksan:The Court of Gayumars (Cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 862 | [[:d:Q9441|Q9441]] | The Buddha | [[Gautama Buddha|Siddharta Gautama Buddha]] | [[Talaksan:Buddha in Sarnath Museum (Dhammajak Mutra).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 863 | [[:d:Q9215|Q9215]] | Sigmund Freud | [[Sigmund Freud]] | [[Talaksan:Sigmund Freud, by Max Halberstadt (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 864 | [[:d:Q9316|Q9316]] | Sikhism | [[Sikhismo]] | [[Talaksan:Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 865 | [[:d:Q9418|Q9418]] | psychology | [[sikolohiya]] | [[Talaksan:Greek uc psi icon.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 866 | [[:d:Q9372|Q9372]] | Sima Qian | [[Sima Qian]] | [[Talaksan:Si maqian.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 867 | [[:d:Q9592|Q9592]] | Catholic Church | [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika Romana]] | [[Talaksan:Saint Peter's Basilica facade, Rome, Italy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 868 | [[:d:Q12485|Q12485]] | symmetry | [[simetriya]] | [[Talaksan:Brügge-Liebfrauenkirche-Prunkgräber DSC0166.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 869 | [[:d:Q7197|Q7197]] | Simone de Beauvoir | [[Simone de Beauvoir]] | [[Talaksan:Simone de Beauvoir2.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 870 | [[:d:Q8605|Q8605]] | Simón Bolívar | [[Simón Bolívar]] | [[Talaksan:Simón Bolívar by Acevedo Bernal, 1922.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 871 | [[:d:Q11768|Q11768]] | Ancient Egypt | [[Sinaunang Ehipto]] | [[Talaksan:Egypt.Giza.Sphinx.02 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 872 | [[:d:Q11772|Q11772]] | Ancient Greece | [[Sinaunang Gresya]] | [[Talaksan:Sicily Selinunte Temple E (Hera).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 873 | [[:d:Q334|Q334]] | Singapore | [[Singapura|Singapore]] | [[Talaksan:Raffles Place.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 874 | [[:d:Q735|Q735]] | art | [[sining]] | [[Talaksan:Sebastiano Ricci 002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 875 | [[:d:Q11417|Q11417]] | martial arts | [[sining pandigma]] | [[Talaksan:Martial arts - Fragrant Hills.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 876 | [[:d:Q11210|Q11210]] | coordinate system | [[sistema ng koordinado]] | [[Talaksan:Coordinate-system-in-mirror.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 877 | [[:d:Q8192|Q8192]] | writing system | [[Sistema ng pagsulat|sistema sa pagsulat]] | [[Talaksan:World alphabets & writing systems.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 878 | [[:d:Q11078|Q11078]] | endocrine system | [[Sistemang endokrina]] | [[Talaksan:Endocrine English.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 879 | [[:d:Q1059|Q1059]] | immunity | [[Sistemang inmune|sistemang immuno]] | |- | style='text-align:right'| 880 | [[:d:Q9404|Q9404]] | nervous system | [[Sistemang nerbiyos]] | |- | style='text-align:right'| 881 | [[:d:Q11101|Q11101]] | sensory nervous system | [[Sistemang pandama]] | |- | style='text-align:right'| 882 | [[:d:Q544|Q544]] | Solar System | [[Sistemang Solar|Sistemang Pang-araw]] | [[Talaksan:Solar System true color.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 883 | [[:d:Q124794|Q124794]] | taste | [[Lasa|sistemang panlasa]] | [[Talaksan:Tongue-bitter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 884 | [[:d:Q9649|Q9649]] | human digestive system | [[Sistemang panunaw]] | [[Talaksan:Digestive system diagram en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 885 | [[:d:Q7895|Q7895]] | reproductive system | [[Sistemang reproduktibo]] | |- | style='text-align:right'| 886 | [[:d:Q7891|Q7891]] | respiratory system | [[Sistemang respiratoryo]] | [[Talaksan:Respiratory system complete en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 887 | [[:d:Q11068|Q11068]] | circulatory system | [[sistemang sirkulatoryo]] | [[Talaksan:Blutkreislauf.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 888 | [[:d:Q681949|Q681949]] | SM Sultan | [[SM Sultan]] | |- | style='text-align:right'| 889 | [[:d:Q913|Q913]] | Socrates | [[Sokrates|Socrates]] | [[Talaksan:Socrates Louvre.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 890 | [[:d:Q7397|Q7397]] | software | [[software]] | [[Talaksan:Kmail.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 891 | [[:d:Q11438|Q11438]] | solid | [[solido]] | [[Talaksan:Different minerals.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 892 | [[:d:Q12143|Q12143]] | time zone | [[sona ng oras]] | [[Talaksan:World Time Zones Map.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 893 | [[:d:Q7235|Q7235]] | Sophocles | [[Sopokles]] | [[Talaksan:Ny Carlsberg Glyptothek - Sophokles.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 894 | [[:d:Q332062|Q332062]] | Sorghum bicolor | [[Sorghum bicolor]] | [[Talaksan:Sorghum bicolor03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 895 | [[:d:Q9601|Q9601]] | Zoroastrianism | [[Zoroastrianismo|Soroastrismo]] | [[Talaksan:Faravahar.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 896 | [[:d:Q7272|Q7272]] | socialism | [[sosyalismo]] | |- | style='text-align:right'| 897 | [[:d:Q2001|Q2001]] | Stanley Kubrick | [[Stanley Kubrick]] | [[Talaksan:Stanley Kubrick (1949 portrait by Phillip Harrington - cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 898 | [[:d:Q11430|Q11430]] | state of matter | [[state of matter]] | [[Talaksan:Phase change - en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 899 | [[:d:Q8877|Q8877]] | Steven Spielberg | [[Steven Spielberg]] | [[Talaksan:Steven Spielberg 2025.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 900 | [[:d:Q12202|Q12202]] | stroke | [[stroke]] | [[Talaksan:MCA-Stroke-Brain-Humn-2A.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 901 | [[:d:Q2811|Q2811]] | submarine | [[Submarino]] | [[Talaksan:Submarine dive.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 902 | [[:d:Q1049|Q1049]] | Sudan | [[Sudan]] | [[Talaksan:Western Deffufa - Kerma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 903 | [[:d:Q9603|Q9603]] | Sufism | [[Sufismo]] | [[Talaksan:Tomb of Abdul Qadir Jilani, Baghdad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 904 | [[:d:Q11416|Q11416]] | gambling | [[sugal]] | [[Talaksan:Gambling image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 905 | [[:d:Q8196|Q8196]] | Arabic alphabet | [[Alpabetong Arabe|sulat Arabo]] | [[Talaksan:Arabic-script.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 906 | [[:d:Q8474|Q8474]] | Suleiman the Magnificent | [[Suleiman I]] | [[Talaksan:Suleyman (enthroned, receiving Barbarossa in 1533). Süleymanname (1558).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 907 | [[:d:Q35355|Q35355]] | Sumer | [[Sumerya|Sumeria]] | [[Talaksan:Orientmitja2300aC.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 908 | [[:d:Q8573|Q8573]] | Sun Yat-sen | [[Sun Yat-sen|Sun Yat Sen]] | [[Talaksan:孙中山肖像.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 909 | [[:d:Q8070|Q8070]] | tsunami | [[Sunami]] | [[Talaksan:Tsunami by hokusai 19th century.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 910 | [[:d:Q483654|Q483654]] | Sunni Islam | [[Sunismo]] | [[Talaksan:رسم تعبيري للفظ الجلالة ومن يجلهم أهل السنة.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 911 | [[:d:Q9103|Q9103]] | female breast | [[Suso]] | [[Talaksan:Breasts close-up (4).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 912 | [[:d:Q39|Q39]] | Switzerland | [[Suwisa]] | |- | style='text-align:right'| 913 | [[:d:Q6388|Q6388]] | swimming | [[swimming]] | [[Talaksan:Two people swimming outdoors.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 914 | [[:d:Q3130|Q3130]] | Sydney | [[Sidney|Sydney]] | [[Talaksan:00 3178 Sydney, Australia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 915 | [[:d:Q9734|Q9734]] | symphony | [[symphony]] | [[Talaksan:Eindhoven4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 916 | [[:d:Q174|Q174]] | São Paulo | [[São Paulo]] | [[Talaksan:Sao Paulo Skyline in Brazil.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 917 | [[:d:Q12791|Q12791]] | sword | [[tabak]] | [[Talaksan:Albion Hospitaller Medieval Sword 1 (6092737619) (II).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 918 | [[:d:Q1566|Q1566]] | tobacco | [[tabako]] | [[Talaksan:Tabak 9290019.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 919 | [[:d:Q3947|Q3947]] | house | [[Bahay|tahanan]] | [[Talaksan:Ranch style home in Salinas, California.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 920 | [[:d:Q7362|Q7362]] | ear | [[tainga]] | [[Talaksan:Closeup of a human ear.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 921 | [[:d:Q10693|Q10693]] | periodic table | [[Talahanayang peryodiko|talaang peryodiko]] | [[Talaksan:Periodic table (32-col, enwiki), black and white.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 922 | [[:d:Q199804|Q199804]] | chronic obstructive pulmonary disease | [[Talamak na nakakahawang sakit sa baga]] | [[Talaksan:Centrilobular emphysema 865 lores.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 923 | [[:d:Q11404|Q11404]] | drum | [[Tambol]] | [[Talaksan:DrumMozartRegiment.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 924 | [[:d:Q11635|Q11635]] | theatre | [[tanghalan]] | [[Talaksan:Ana Maria Ventura como Altisidora en "La enamorada del rey" (1988).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 925 | [[:d:Q12876|Q12876]] | tank | [[Tangke]] | [[Talaksan:Char T 34 noBG.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 926 | [[:d:Q924|Q924]] | Tanzania | [[Tanzania]] | [[Talaksan:Tanzania - Location Map (2013) - TZA - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 927 | [[:d:Q5|Q5]] | human | [[tao]] | [[Talaksan:Akha cropped hires.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 928 | [[:d:Q577|Q577]] | year | [[taon]] | [[Talaksan:Analemma fishburn.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 929 | [[:d:Q9598|Q9598]] | Taoism | [[Taoismo|Tawismo]] | [[Talaksan:Taoist ceremony at Xiao ancestral temple in Chaoyang, Shantou, Guangdong (daoshi) (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 930 | [[:d:Q3616|Q3616]] | Tehran | [[Teheran|Tehrān]] | [[Talaksan:North of tehran.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 931 | [[:d:Q11016|Q11016]] | technology | [[teknolohiya]] | [[Talaksan:Technologie.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 932 | [[:d:Q11661|Q11661]] | information technology | [[Teknolohiyang pang-impormasyon]] | [[Talaksan:Papertape3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 933 | [[:d:Q289|Q289]] | television | [[telebisyon]] | [[Talaksan:LG smart TV.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 934 | [[:d:Q11035|Q11035]] | telephone | [[Telepono]] | [[Talaksan:Telefon BW 2012-02-18 13-44-32.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 935 | [[:d:Q11466|Q11466]] | temperature | [[temperatura]] | [[Talaksan:Pakkanen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 936 | [[:d:Q847|Q847]] | tennis | [[Tennis|tenis]] | [[Talaksan:Roger Federer 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 937 | [[:d:Q12479|Q12479]] | number theory | [[Teorya ng bilang|teoriya ng bilang]] | [[Talaksan:Euclid's Orchard (large).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 938 | [[:d:Q12482|Q12482]] | set theory | [[Teorya ng pangkat|teoriya ng hanay]] | |- | style='text-align:right'| 939 | [[:d:Q11452|Q11452]] | general relativity | [[Teorya ng pangkalahatang relatibidad|teoriya ng pangkalahatang relatibidad]] | [[Talaksan:EinsteinLeiden4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 940 | [[:d:Q11473|Q11473]] | thermodynamics | [[termodinamika]] | [[Talaksan:Heat engine summary.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 941 | [[:d:Q7283|Q7283]] | terrorism | [[terorismo]] | [[Talaksan:North face south tower after plane strike 9-11.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 942 | [[:d:Q869|Q869]] | Thailand | [[Taylandiya|Thailand]] | [[Talaksan:Temple of the Emerald of buddha or Wat Phra Kaew (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 943 | [[:d:Q1299|Q1299]] | The Beatles | [[The Beatles]] | [[Talaksan:Beatles Trenter 1963.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 944 | [[:d:Q8743|Q8743]] | Thomas Edison | [[Thomas Edison]] | [[Talaksan:Thomas Edison2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 945 | [[:d:Q80|Q80]] | Tim Berners-Lee | [[Tim Berners-Lee]] | [[Talaksan:LS3 4919 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 946 | [[:d:Q18|Q18]] | South America | [[Timog Amerika]] | [[Talaksan:South America satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 947 | [[:d:Q258|Q258]] | South Africa | [[Timog Aprika]] | [[Talaksan:South Africa - Location Map (2013) - ZAF - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 948 | [[:d:Q11409|Q11409]] | apartheid | [[Aparteid|Timog Aprika sa ilalim ng apartheid]] | [[Talaksan:DurbanSign1989.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 949 | [[:d:Q884|Q884]] | South Korea | [[Timog Korea]] | [[Talaksan:South Korea - Location Map (2013) - KOR - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 950 | [[:d:Q8462|Q8462]] | Timur | [[Tamerlan|Timur]] | [[Talaksan:Timur seated (earliest known portrait), Timurid genealogy, 1405-1409, Samarkand (TSMK, H2152).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 951 | [[:d:Q1096|Q1096]] | tin | [[Lata|tin]] | [[Talaksan:Cín.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 952 | [[:d:Q7802|Q7802]] | bread | [[tinapay]] | [[Talaksan:Assorted bread.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 953 | [[:d:Q1490|Q1490]] | Tokyo | [[Tokyo]] | [[Talaksan:Skyscrapers of Shinjuku 2009 January (revised).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 954 | [[:d:Q9438|Q9438]] | Thomas Aquinas | [[Tomas ng Aquino]] | [[Talaksan:St-thomas-aquinasFXD.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 955 | [[:d:Q12518|Q12518]] | tower | [[Tore]] | [[Talaksan:Tour Eiffel Wikimedia Commons (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 956 | [[:d:Q243|Q243]] | Eiffel Tower | [[Toreng Eiffel]] | [[Talaksan:Tour Eiffel Wikimedia Commons.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 957 | [[:d:Q11022|Q11022]] | screw | [[Tornilyo]] | [[Talaksan:Black wood screw with flat Phillips head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 958 | [[:d:Q2840|Q2840]] | influenza | [[trangkaso]] | [[Talaksan:H1N1 Influenza Virus Particles (8411599236).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 959 | [[:d:Q5339|Q5339]] | transistor | [[Transistor]] | [[Talaksan:Transistors.agr.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 960 | [[:d:Q11658|Q11658]] | transformer | [[transpormador]] | [[Talaksan:Philips N4422 - power supply transformer-2098.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 961 | [[:d:Q7590|Q7590]] | transport | [[Transportasyon]] | [[Talaksan:PL Mirandola Czem chciał zostać Janek mały 1925 page19.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 962 | [[:d:Q8736|Q8736]] | Treaty of Versailles | [[Tratado sa Versalles (1919)|Tratado ng Versailles]] | [[Talaksan:Treaty of Versailles, English version.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 963 | [[:d:Q870|Q870]] | train | [[tren]] | [[Talaksan:UBTZ 2TE116UM-022 Cagaan Had - Sumangijn Zoo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 964 | [[:d:Q15645384|Q15645384]] | wheat | [[trigo]] | [[Talaksan:Wheat close-up.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 965 | [[:d:Q8084|Q8084]] | trigonometry | [[trigonometriya]] | [[Talaksan:Fotothek df tg 0000230 Geometrie ^ Trigonometrie.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 966 | [[:d:Q9595|Q9595]] | Trimurti | [[Trimurti]] | [[Talaksan:UgrataraTemple2 (cropped).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 967 | [[:d:Q8338|Q8338]] | trumpet | [[Trumpeta]] | [[Talaksan:Trumpet 1.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 968 | [[:d:Q6097|Q6097]] | tea | [[Tsaa]] | [[Talaksan:Tea in different grade of fermentation.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 969 | [[:d:Q195|Q195]] | chocolate | [[tsokolate]] | [[Talaksan:Cocoa Powder and Chocolate on Marble Background.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 970 | [[:d:Q9397|Q9397]] | Zhu Xi | [[Zhu Xi|Tsʻang-chou-ping-sou,]] | [[Talaksan:Zhu xi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 971 | [[:d:Q12204|Q12204]] | tuberculosis | [[tuberkulosis]] | [[Talaksan:Tuberculosis-x-ray-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 972 | [[:d:Q283|Q283]] | water | [[tubig]] | [[Talaksan:Ice water vapor.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 973 | [[:d:Q638|Q638]] | music | [[tugtugin]] | [[Talaksan:Op27 1 seg mov.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 974 | [[:d:Q12280|Q12280]] | bridge | [[tulay]] | [[Talaksan:Yavuz Sultan Selim Bridge Istanbul.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 975 | [[:d:Q676|Q676]] | prose | [[Tuluyan]] | [[Talaksan:Prose and Verse on one page.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 976 | [[:d:Q11345|Q11345]] | equation | [[Ekwasyon|tumbasan]] | [[Talaksan:First Equation Ever.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 977 | [[:d:Q11461|Q11461]] | sound | [[tunog]] | [[Talaksan:Utbredning av ljudvågor -- Onda sonora se propagando (mul).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 978 | [[:d:Q7368|Q7368]] | sheep | [[tupa]] | [[Talaksan:Berå Tirehaline x Timhadite.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 979 | [[:d:Q43|Q43]] | Turkey | [[Turkiya]] | [[Talaksan:Ankara (16290014657).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 980 | [[:d:Q9141|Q9141]] | Taj Mahal | [[Tāj Mahal]] | [[Talaksan:Taj Mahal, Agra, India edit3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 981 | [[:d:Q10978|Q10978]] | grape | [[Ubas (prutas)|ubas]] | [[Talaksan:Wine grapes03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 982 | [[:d:Q9332|Q9332]] | behavior | [[Ugali]] | [[Talaksan:Adams and Westlake (3092762993).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 983 | [[:d:Q212|Q212]] | Ukraine | [[Ukranya]] | [[Talaksan:Maidan Nezalezhnosti view.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 984 | [[:d:Q7925|Q7925]] | rain | [[Ulan]] | [[Talaksan:08152 Bukowsko (powiat sanocki).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 985 | [[:d:Q8074|Q8074]] | cloud | [[ulap]] | [[Talaksan:Cumulus cloud.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 986 | [[:d:Q11391|Q11391]] | ultraviolet radiation | [[ultrabiyoleta]] | [[Talaksan:Ozone altitude UV graph.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 987 | [[:d:Q1110560|Q1110560]] | Umm Kulthum | [[Umm Kulthum]] | [[Talaksan:Umm Kulthum as Fatimah.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 988 | [[:d:Q361|Q361]] | World War I | [[Unang Digmaang Pandaigdig]] | [[Talaksan:WWImontage.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 989 | [[:d:Q7809|Q7809]] | UNESCO | [[UNESCO]] | |- | style='text-align:right'| 990 | [[:d:Q145|Q145]] | United Kingdom | [[United Kingdom]] | [[Talaksan:Palace of Westminster from the dome on Methodist Central Hall.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 991 | [[:d:Q7159|Q7159]] | African Union | [[Unyong Aprikano]] | [[Talaksan:Map of the African Union with Suspended States.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 992 | [[:d:Q15180|Q15180]] | Soviet Union | [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] | |- | style='text-align:right'| 993 | [[:d:Q324|Q324]] | Uranus | [[Urano]] | [[Talaksan:Uranus Voyager2 color calibrated.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 994 | [[:d:Q1073|Q1073]] | brain | [[utak]] | [[Talaksan:Chimp Brain in a jar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 995 | [[:d:Q11006|Q11006]] | soybean | [[Balatong|utaw]] | [[Talaksan:Soybean.USDA.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 996 | [[:d:Q134808|Q134808]] | vaccine | [[vaccine]] | [[Talaksan:Smallpox vaccine.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 997 | [[:d:Q7328|Q7328]] | Vasco da Gama | [[Vasco da Gama]] | [[Talaksan:Ignoto portoghese, ritratto di un cavaliere dell'ordine di cristo, 1525-50 ca. 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 998 | [[:d:Q717|Q717]] | Venezuela | [[Venezuela]] | [[Talaksan:Embalse la Vueltosa 2022.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 999 | [[:d:Q1398|Q1398]] | Virgil | [[Virgilio|Vergilius]] | [[Talaksan:Parco della Grotta di Posillipo5 (crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1000 | [[:d:Q535|Q535]] | | [[Victor Hugo]] | [[Talaksan:Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1001 | [[:d:Q7889|Q7889]] | video game | [[Larong bidyo|video game]] | [[Talaksan:ArcadeGames.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1002 | [[:d:Q1741|Q1741]] | Vienna | [[Viena]] | [[Talaksan:Wien katedra sw Szczepana widok z wiezy 6.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1003 | [[:d:Q881|Q881]] | Vietnam | [[Biyetnam|Vietnam]] | [[Talaksan:Hanoi Temple of Literature.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1004 | [[:d:Q12567|Q12567]] | Vikings | [[Mga Viking|Viking]] | |- | style='text-align:right'| 1005 | [[:d:Q5582|Q5582]] | Vincent van Gogh | [[Vincent van Gogh]] | [[Talaksan:Self-portrait - Vincent van Gogh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1006 | [[:d:Q808|Q808]] | virus | [[Birus|virus]] | [[Talaksan:Сoronavirus. SARS-CoV-2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1007 | [[:d:Q1394|Q1394]] | Vladimir Lenin | [[Vladimir Lenin]] | [[Talaksan:Vladimir Lenin in July 1920 by Pavel Zhukov.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1008 | [[:d:Q9068|Q9068]] | Voltaire | [[Voltaire]] | [[Talaksan:Nicolas de Largillière - Portrait de Voltaire (1694-1778) en 1718 - P208 - Musée Carnavalet - 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1009 | [[:d:Q8704|Q8704]] | Walt Disney | [[Walt Disney]] | [[Talaksan:Walt Disney 1946.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1010 | [[:d:Q61|Q61]] | Washington, D.C. | [[Washington, D.C.]] | [[Talaksan:Aerial view of White House and downtown, Washington, D.C LCCN2010630891.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1011 | [[:d:Q315|Q315]] | language | [[wika]] | [[Talaksan:Girls learning sign language.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1012 | [[:d:Q13955|Q13955]] | Arabic | [[Wikang Arabe]] | [[Talaksan:Learning Arabic calligraphy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1013 | [[:d:Q9288|Q9288]] | Hebrew | [[Wikang Hebreo|Wikang Ebreo]] | [[Talaksan:1 QIsa example of damage col 12-13.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1014 | [[:d:Q9129|Q9129]] | Greek | [[Wikang Griyego]] | [[Talaksan:Pater noster in greek script.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1015 | [[:d:Q397|Q397]] | Latin | [[Wikang Latin]] | [[Talaksan:Arco Sisto V targa M.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1016 | [[:d:Q9143|Q9143]] | programming language | [[wikang pamprograma]] | [[Talaksan:C Hello World Program.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1017 | [[:d:Q9168|Q9168]] | Persian | [[Wikang Persa]] | [[Talaksan:Farsi.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1018 | [[:d:Q5146|Q5146]] | Portuguese | [[Wikang Portuges]] | [[Talaksan:Breve discurso em que se contem a conquista do Reyno de Pegu na Índia Oriental, pelos portuguezes em tempo do Viso-Rey Ayres de Saldanha; sendo capitam Salvador Ribeiro de Souza, chamado Massinga, natural de Guimaraens. Rei do Pegu.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1019 | [[:d:Q7737|Q7737]] | Russian | [[Wikang Ruso]] | [[Talaksan:Russian.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1020 | [[:d:Q11059|Q11059]] | Sanskrit | [[Wikang Sanskrito]] | [[Talaksan:Sanskrit in Siddham script.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1021 | [[:d:Q7838|Q7838]] | Swahili | [[Wikang Swahili]] | [[Talaksan:Manuscrit colonial kiswahili-Africa Museum.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1022 | [[:d:Q7850|Q7850]] | Chinese | [[Wikang Tsino]] | [[Talaksan:Chineselanguage.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1023 | [[:d:Q256|Q256]] | Turkish | [[Wikang Turko]] | [[Talaksan:Turkish alphabet.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1024 | [[:d:Q692|Q692]] | William Shakespeare | [[William Shakespeare]] | [[Talaksan:Shakespeare.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1025 | [[:d:Q8016|Q8016]] | Winston Churchill | [[Winston Churchill]] | [[Talaksan:Sir Winston Churchill - 19086236948 (restored).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1026 | [[:d:Q254|Q254]] | Wolfgang Amadeus Mozart | [[Wolfgang Amadeus Mozart]] | [[Talaksan:Wolfgang-amadeus-mozart 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1027 | [[:d:Q466|Q466]] | World Wide Web | [[World Wide Web]] | [[Talaksan:Alcalá de Henares (RPS 08-04-2017) Calle WWW, indicador.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1028 | [[:d:Q8146|Q8146]] | yen | [[Yen ng Hapon]] | [[Talaksan:JPY coin3.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1029 | [[:d:Q9350|Q9350]] | yoga | [[Yoga]] | [[Talaksan:Bharadwaja.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1030 | [[:d:Q7327|Q7327]] | Yuri Gagarin | [[Yuri Gagarin]] | [[Talaksan:Yuri Gagarin portrait (colored).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1031 | [[:d:Q458|Q458]] | European Union | [[Unyong Europeo|Yuropeong Unyon]] | |- | style='text-align:right'| 1032 | [[:d:Q7333|Q7333]] | Zheng He | [[Zheng He]] | [[Talaksan:2016 Malakka, Stadhuys (09).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1033 | [[:d:Q1631|Q1631]] | Édith Piaf | [[Édith Piaf]] | [[Talaksan:Piaf Harcourt 1946 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1034 | [[:d:Q8589|Q8589]] | Ashoka | [[Ashoka|Ësokë]] | [[Talaksan:Ashoka's visit to the Ramagrama stupa Sanchi Stupa 1 Southern gateway.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1035 | [[:d:Q7200|Q7200]] | Alexander Pushkin | [[Alexander Pushkin]] | [[Talaksan:Kiprensky Pushkin.jpg|center|128px]] |} {{Wikidata list end}} tuah7829sbbnceq86wckktnl56xw70w 0 169859 2210093 2167774 2026-06-02T16:42:49Z Coronadapont 156841 Removed auxiliary bishops. Cortez and Pabillo have been moved to other sees. Buhain has died. 2210093 wikitext text/x-wiki {{Infobox diyosesis | jurisdiction = Arkidiyosesis<!-- Type of jurisdiction: i.e. Diocese or Archdiocese --> | name = Maynila | latin = Archidioecesis Manilensis | local = | image = | image_size = frameless | image_alt = | caption = <!---- Locations ----> | country = [[Pilipinas]] | metropolitan = Maynila | territory = Mga lungsod ng [[Makati]], [[Mandaluyong]], [[Maynila]], [[Pasay]] at [[San Juan, Metro Manila|San Juan]]<ref>[http://www.cbcponline.org/jurisdictions/manila.html "Parishes." ''Catholic Bishops Conference of the Philippines.''] Web. 18 Dis. 2011. {{in lang|en}}</ref> | province = Maynila | suffragan diocese = [[Diyosesis ng Antipolo|Antipolo]], [[Diyosesis ng Cubao|Cubao]], [[Diyosesis ng Imus|Imus]], [[Diyosesis ng Kalookan|Kalookan]], [[Diyosesis ng Malolos|Malolos]], [[Diyosesis ng Novaliches|Novaliches]], [[Diyosesis ng Parañaque|Parañaque]], [[Diyosesis ng Pasig|Pasig]], [[Diyosesis ng San Pablo|San Pablo]] | coordinates = <!-- Use {{coord}} --> <!---- Statistics ----> | area_km2 = 102.11 <!-- Area in square kilometers, automatically converted --> | population = 3,670, 000 | population_as_of = | catholics = 3,212,781 <!-- Number of Catholics in the diocese --> | catholics_percent = 90.9 | parishes = 85<!-- Number of parishes in the diocese --> | churches = <!-- Number of churches in the diocese --> | congregations = <!-- Number of congregations in the diocese --> | schools = <!-- Number of church supported schools in the diocese --> | members = <!-- Number of members in the diocese --> <!---- Information ----> | denomination = [[Katoliko]] | rite = [[Ritong Romano]] | established = 6 Pebrero 1579 | archdiocese = 14 Agosto 1595 | cathedral = [[Katedral ng Maynila|Basilika ng Inmaculada Concepción]] | cocathedral = | patron = [[Inmaculada Concepcion]] | priests = <!-- Number of priests in the diocese --> <!---- Current leadership ----> | pope = [[Papa Leon XIV]] | metro_archbishop = Jose Cardinal Advincula | coadjutor = | administrator = [[Broderick Pabillo]] | auxiliary_bishops = | vicar_general = | auxiliary_emeritus_bishops = | emeritus_archbishops = [[Gaudencio Rosales]] <!---- Map ----> | map = | map_alt = | map_caption = <!---- Website ----> | website = [http://www.rcam.org/ www.rcam.org] | footnotes = }} [[file:Manila Cathedral exterior.jpg|thumbnail|Ang harapan ng Katedral ng Maynila, ang luklukan ng Primado ng Pilipinas.]] Ang '''Kalakhang Arkidiyosesis ng Maynila'''<ref>{{cite web | url = http://www.rcam.org/news/949-2012-macc-painting-competition-on-exhibit-at-museo-ng-arkidiyosesis-ng-maynila | title = 2012 MACC Painting Competition on exhibit at Museo ng Arkidiyosesis ng Maynila | language = Ingles | publisher = Roman Catholic Archdiocese of Manila | accessdate = 15 Oktubre 2015 | archive-date = 4 Marso 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160304232654/http://www.rcam.org/news/949-2012-macc-painting-competition-on-exhibit-at-museo-ng-arkidiyosesis-ng-maynila | url-status = dead }}</ref> ({{lang-la|Archidioecesis Manilensis}}) ay ang partikular na [[diyosesis]] ng [[Simbahang Katolika]] sa [[Pilipinas]] na sumasaklaw sa mga [[parokya]] sa mga [[mga lungsod sa Pilipinas|lungsod]] ng [[Maynila]], [[Makati]], [[Pasay]] at [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]] sa [[Kalakhang Maynila]]. Tinuturing itong [[primasyal]] na [[sede]] ng [[Pilipinas]] at pinamumunuan ng [[Arsobispo ng Maynila]]. Noong 1949 naluklok si Rufino Kardinal Santos na kauna-unahang Pilipino bilang Arsobispo at Primado ng Pilipinas mula nang ito'y maitatag bilang supraganeong diyosesis ng [[Arkidiyosesis ng Mexico|Mexico]] noong 1579.<ref name="cathheir" /> ==Pámunuan== Sa kasaysayan ng Arkidiyosesis, 32 ordinaryo ang namuno dito, na ang mga sumusunod:<ref name="cathheir">[http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dmanp.html "Manila (Archdiocese)."] ''Catholic-Hierarchy: Its Bishops and Dioceses, Current and Past.'' 20 Enero 2012. {{in lang|en}}</ref>. {|class=wikitable style="font-size:90%" |- !Blg. !! Ordinaryo !! Itinalaga!! Nagsilbi hanggang |- |1|| [[Domingo Salazar]], O.P. || 6 Pebrero 1579 || 4 Disyembre 1594^† |-style="background: #F0F0F0;" |2|| Ignacio Santibañez, O.F.M. || 30 Agosto 1595 || 14 Agosto 1598^† |- |3|| Miguel de Benavides, O.P. ||7 Oktubre 1602 || 26 Hulyo 1605^† |-style="background: #F0F0F0;" |4|| Diego Vazquez de Mercado || 28 Mayo 1608 || 12 Hunyo 1616^† |- |5|| Miguel Garcia Serrano, O.S.A. || 12 Pebrero 1618 || 14 Hunyo 1629^† |-style="background: #F0F0F0;" |6|| Fernando Guerrero, O.S.A. || 9 Enero 1634 || 1 Hulyo 1641^† |- |7|| Fernando Montero Espinosa || 5 Pebrero 1646 || 1648^† |-style="background: #F0F0F0;" |8|| Miguel de Poblete Casasola || 21 Hunyo 1649 || 8 Disyembre 1667^† |- |9|| Juan Lopez, O.P. || 14 Nobyembre 1672 || 12 Pebrero 1674^† |-style="background: #F0F0F0;" |10|| Felipe Fernandez de Pardo, O.P. || 8 Enero 1680 || 31 Disyembre 1689^† |- |11|| Diego Camacho || 28 Nobyembre 1695 || 14 Enero 1704<ref group="Tala" name="camacho">Itinalagang [[Arkidiyosesis ng Guadalajara|Arsobispo ng Guadalajara]]</ref> |-style="background: #F0F0F0;" |12|| Francisco de la Cuesta, O.S.H. ||28 Abril 1704|| 27 Setyembre 1723<ref group="Tala" name="cuesta">Itinalagang [[Arkidiyosesis ng Michoacan|Arsobispo ng Michoacan]]</ref> |- |13|| Carlos Bermudez de Castro || 20 Nobyembre 1724 || 13 Nobyembre 1729^† |-style="background: #F0F0F0;" |14|| Juan Angel Rodriguez, O.SS.T. || 17 Disyembre 1731 || 24 Hunyo 1742^† |- |15|| Pedro Martinez de Arizala, O.F.M. || 3 Pebrero 1744 || 28 Mayo 1755^† |-style="background: #F0F0F0;" |16|| Manuel Antonio Rojo || 19 Disyembre 1757 || 30 Enero 1764^† |- |17|| Basilio Tomas Sancho Hernando, Sch. P. || 14 Abril 1766 || 15 Disyembre 1787^† |-style="background: #F0F0F0;" |18|| Juan Antonio Gallego, O.F.M. || 15 Disyembre 1788 || 17 Mayo 1797^† |- |19||Juan Antonio Zulaibar, O.P. || 26 Marso 1804 || 4 Marso 1824^† |-style="background: #F0F0F0;" |20|| Hilarion Diez, O.S.A. || 3 Hulyo 1826|| 7 Mayo 1829^† |- |21||Jose Maria Segui, O.S.A. || 5 Hulyo 1830 || 4 Hulyo 1845^† |-style="background: #F0F0F0;" |22||Jose Aranguren, O.R.S.A. || 19 Enero 1846|| 18 Abril 1861^† |- |23||Gregorio Meliton Martinez || 23 Disyembre 1861|| 30 Setyembre 1875^‡ |-style="background: #F0F0F0;" |24|| Pedro Payo, O.P. || Enero, 28 1876 || 1 Enero 1889^† |- |25|| Bernardino Nozaleda, O.P. || 27 Mayo 1889|| Pebrero 1902^‡ |-style="background: #F0F0F0;" |26|| Jeremiah James Harty || 6 Hunyo 1903 || 16 Mayo 1916<ref group="Tala" name="harty">Itinalagang [[Arkidiyosesis ng Omaha|Arsobispo ng Omaha]]</ref> |- |27|| Michael James O’Doherty || 6 Setyembre 1916 || 13 Oktubre 1949^† |-style="background: #F0F0F0;" |28|| [[Gabriel Reyes]] || 13 Oktubre 1949 || 10 Oktubre 1952^† |- |29|| [[Rufino Santos]] || 10 Pebrero 1953 || 3 Setyembre 1973^† |-style="background: #F0F0F0;" |30|| [[Jaime Sin]] || 21 Enero 1974 || 21 Nobyembre2003^† |- |31|| [[Gaudencio Rosales]] || 21 Nobyembre 2003 || 12 Disyembre 2011^¶ |-style="background: #F0F0F0;" |32|| [[Luis Antonio Tagle]] || 12 Disyembre 2011 || 9 Pebrero 2020 |-style="background: #F0F0F0;" |33|| [[Jose Advincula]] || 21 Hunyo 2021 || ''kasalukuyan'' |} {{refbegin}} '''Mga Tala:'''&nbsp;&nbsp;&nbsp;† Pumanaw &nbsp;&nbsp;&nbsp;‡ Nagbitiw &nbsp;&nbsp;&nbsp;¶ Nagretiro<br> {{refend}} {{reflist|group=Tala}} ==Sanggunian== {{reflist}} {{Diyosesis sa Pilipinas}} ]] [[Kategorya:Mga diyosesis ng Simbahang Katolika Romana sa Pilipinas|Maynila]] https://www.ucanews.com/directory/statistics/philippines-manila/431 https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2021-03/pope-frncis-appoints-new-archbishop-manila-philippines-advincula.html 66qglfokb6pgkuey0n6g08ql2mx56dx 0 184867 2210085 2087115 2026-06-02T15:25:44Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210085 wikitext text/x-wiki :''Para sa anak ni [[Jacob]](tinawag na [[Israel]]), tingnan ang [[Juda]]'' {{Distinguish|Judea}} {{Infobox country | conventional_long_name = Kaharian ng Juda | common_name = Juda | native_name = <span style="font-weight: normal">𐤄{{lrm}}𐤃{{lrm}}𐤄{{lrm}}𐤉{{lrm}}</span> | image_coat = Lmlk-seal impression-h2d-gg22 2003-02-21.jpg | symbol_type = [[LMLK seal]] {{small|(700–586 BCE)}} | image_map =Kingdoms_around_Israel_830_map-pt.svg | capital = [[Herusalem]] | religion = [[Yahwismo]]/Sinaunang [[Hudaismo]]<br>[[Relihiyong Cananeo]]<ref name=Unearthed>{{cite book |title=The Bible Unearthed: Archaeology's New Vision of Ancient Israel and the Origin of Sacred Texts |url=https://archive.org/details/bibleunearthedar00silb |url-access=limited |first1=Israel |last1=Finkelstein |first2=Neil Asher |last2=Silberman |publisher=The Free Press |year=2001 |pages=[https://archive.org/details/bibleunearthedar00silb/page/n252 240]–243 |isbn=978-0743223386}}</ref> | demonym = Judaita | government_type = [[Monarkiya]] | area_rank = | status = Kaharian | status_text = <!--- A free text to describe status the top of the infobox. Use sparingly. ---> | empire = <!--- The empire or country to which the entity was in a state of dependency ---> | year_end = c. 587(Albright) o 586(Thiele)BCE | year_start = c. 922 (Albright) o 931 BCE(Thiele)<ref> {{cite book |last1= Pioske |first1= Daniel |chapter= 4: David's Jerusalem: The Early 10th Century BCE Part I: An Agrarian Community |title= David's Jerusalem: Between Memory and History |page= 180 |volume= 45 |publisher= Routledge |year= 2015 |quote= [...] the reading of ''bytdwd'' as "House of David" has been challenged by those unconvinced of the inscription's allusion to an eponymous David or the kingdom of Judah. |isbn= 9781317548911 |chapter-url= https://books.google.com/books?id=IrKgBgAAQBAJ |series= Routledge Studies in Religion |access-date= 2016-09-17}} </ref> | image_map_alt = | image_map_caption = Mapa ng rehiyon ng Kaharian ng Juda (dilaw) at [[Kaharian ng Israel (Samaria)]] (asul) ayon sa [[Bibliya]] | common_languages = [[Hebreong Biblikal]] | title_leader = [[Kings of Israel and Judah|Hari]] | year_leader1 = c. 931–913 BCE | leader1 = [[Rehoboam]] <small>(first)</small> | year_leader2 = c. 597–587 BCE | leader2 = [[Zedekias]] <small>(last)</small> | event_start =Paghihimagsik ni [[Jeroboam I]] | event_end = [[Pagpapatapon sa Babilonya]] (587 o 586 BCE) | p1 = Kaharian ng Israel (nagkakaisang monarkiya){{!}}Kaharian ng Israel | s1 = Imperyong Neo-Babilonya | flag_p1 = Kingdom of Israel 1020 map.svg | flag_s1 = Nebukadnessar II.jpg | s2 = Yehud (probinsiyang Babilonya) | today = {{ubl|[[Israel]]|[[West Bank]]}} | era = [[Panahong Bakal]] }} {{Bibliya}} Ang '''Kaharian ng Juda''' o '''Kahariang Timog''' ({{he|מַמְלֶכֶת יְהוּדָה}}, ''Mamlekhet Yehuda'') ay isang estado na itinatag sa [[Levant]] noong [[panahon ng bakal]]. Ito ay kadalsang tumutukoy sa "Katimugang Kaharian" upang itangi it mula sa hilagang [[Kaharian ng Israel (Samaria)]]. Ang Judea ay lumitaw bilang isang estado na malamang na hindi mas maaga sa ika-9 siglo BCE ngunit ito ay paksa ng labis na kontrobersiya sa mga kskolar.<ref>Grabbe 2008, pp. 225–6.</ref><ref>Lehman in Vaughn 1992, p. 149.</ref> Noong ika-7 siglo BCE, ang kabisera ng Kaharian na [[Herusalem]] ay naging isang siyudad na may populasyon na maraming beses na mas malaki bago nito at may maliwanag na pananaig sa mga kapitbahay nitong bansa na malamang bilang resulta ng kaayusang pakikipagtulungan sa mga [[Asiryo]] na nagnais na magtatag ng isang maka-Asiryong [[estadong basalyo]] na kumokontrol ng isang mahalagang industriya.<ref name=thompson410>Thompson 1992, pp. 410–1.</ref> Ang Juda ay lumago sa ilalim ng pagkabasalyo ng Assyria sa kabila ng nakapipinsalang paghihimagsik laban sa haring Asiryong si [[Sennacherib]]. Ang [[Imperyong Neo-Asirya]] ay bumagsak sa magkasanib ng puwersa ng [[Medes]] at [[Imperyong Babilonya]] noong 609 BCE, Ang kontrol ng [[Levant]] kabilang ang Kaharian ng Juda ay napailalim sa [[Imperyong Neo-Babilonya]] at sa paghihimagsik ni [[Jeconias]] ay ipinatapon ito at mga mamamayan ng Juda sa [[Lungsod ng Babilonya]]. Inilagay ng Babilonya si [[Zedekias]] na hari ng Kaharian ng Juda. Nang maghimagsik si Zedekias, ang Kaharian ng Juda ay winasak ng mga Babilonyo at ipinatapon sa [[Lungsod ng Babilonya]]. Noong 539 BCE, ang [[Imperyong Neo-Babilonya]] ay bumagsak sa Persiyanong [[Imperyong Akemenida]] at ang mga [[Pagpapatapon sa Babilonya|ipinatapon sa Babilonya]] na mga taga-Juda kasama ng ibang mga nasakop na bansa ng Persiya ay pinayagang makabalik sa kanilang mga bansa at itayong muli ang lugar ng kanilang mga [[kulto]]. Ang Kaharian ng Juda ay naging probinsiya ng mga Persiya bilang [[Yehud Medinata]] sa loob ng 203 taon at dito ay napakilala ang mga Hudyo sa mga paniniwalang [[Zoroastrianismo]] gaya ng [[dualismo]], [[monoteismo]], [[demonyo]] at mga [[anghel]]. ==Sa kasaysayan== {{seealso|Sinaunang Malapit na Silangan|Asirya|Yahweh|El (diyos)}} Nang pinalawig ni [[Ashurnasirpal II]] ang sakop ng [[Imperyong Neo-Asirya]], pinalawig niya ang mga sakop nito hanggang sa [[Arva]], [[Byblos]], [[Sidon]] at [[Tyre]] kung saan nagpataw siya ng mga [[tributo]] sa mga ito. Dahil sa pananakop ng mga Asiryo, ang mga kaharian sa Palestina, Lebanon at Syria ay bumuo ng isang koalisyon nang ang sumunod na haring si [[Shalmaneser III]] ay sumakop sa kanluran. Sa [[Labanan ng Qarqar]], hinarap ni Shalamaneser ang koalisyong ito kung saan ayon sa mga rekord na Asirya ay winasak ng mga Asiryo ang mga ito at nagwagi laban sa mga pinuno ng koalisyong ito na binubuo ng 12 hari kabilang ang mga hukbo ng [[Kaharian ng Israel (Samaria)]] ng haring si [[Ahab]]. ==Kuwento ayon sa Bibliya== {{seealso|Pagpapatapon sa Babilonya}} ===Buod=== Ayon sa [[Bibliya]], ang kaharian ng Juda ay nagresulta mula sa paghahati ng [[Kaharian ng Israel (nagkakaisang kaharian)|Kaharian ng Israel]] (1020 hanggang sa mga 930 BCE) na nilikha nina [[David]], [[Saul]], at [[Salomon]] na unyon ng 12 lipi ng Israel. Matapos na tanggihan ng mga hilagaang lipi ng Israel si Rehoboam na anak ni Solomon, si Rehoboam ay naging hari ng kaharian ng Juda. Sa simula, ang tanging lipi ni Juda ang nanatiling tapat sa bahay ni David ngunit sandaling pagkatapos nito, ang lipi ni Benjamin ay sumali sa Juda. Ang dalawang mga kaharian na Juda sa katimugan at Israel sa hilagaan ay nagkaroon ng hindi madaling pamumuhay sa bawat isa pagkatapos ng pagkakahating ito hanggang sa pagkakawasak ng hilagaang Israel ng mga Asiryo noong c.722/721 BCE na nag-iwan sa Juda bilang natatanging kaharian. Ang pangunahing tema ng salaysay ng Bibliya ang katapatan ng Juda lalo na ng mga hari nito kay [[Yahweh]] na [[diyos]] ng Israel. Ayon sa Bibliya, ang lahat ng mga hari ng Israel at halos lahat ng mga hari ng Juda ay "masama" na sa termino ng salaysay ng Bibliya ay nangangahulugang ang mga ito ay nabigong tanging sumamba sa diyos na si [[Yahweh]]. Sa mga mabuting hari, si [[Hezekias]] (727–698 BCE) ay binigyang pansin para sa kanyang mga pagsusumikap na burahin ang pagsamba sa [[Politeismo]] sa Kaharian ng Juda gaya ng pagsamba sa mgaa [[Diyos]] na sina [[Baal]] at [[Asherah]]. Sa panahon ng mga sumunod haring sina [[Manasses ng Juda]] (698–642 BCE) at [[Amon ng Juda]] (642–640 BCE) ay muling nilang binuhay [[Politeismo]] at pagsamba sa ibang mga [[Diyos]] nagdulot sa poot ni Yahweh sa kaharian ng Juda. Ibinalik muli ng haring [[Josias]] (640–609 BCE) ang tanging pagsamba kay Yahweh ngunit ang kanyang mga pagsusumikap ay huli na at ang kawalang katapatan ng Kaharian ng Juda sa tanging pagsamba kay [[Yahweh]] ang nagdulot kay Yahweh upang pahintulutan ang pagkakawasak ng kaharian ng Juda ng [[Imperyong Neo-Babilonya]] noong c.587/586 BCE. ===Mahabang kuwento=== Laban sa pananakop ng mga Asiryo, ang magkaaway na mga kahariang ng Syria at [[Kaharian ng Israel (Samaria)]] ay bumuo ng alyansa([[2 Hari]]) 22:1). Bago nito, humingi ng tulong si [[Ahab]] sa hari ng [[Kaharian ng Juda]] na si [[Jehoshaphat]] laban sa Syria(2 Kronika 18:3). Bagaman namatay si [[Ahab]], ipinagpatuloy ni Jehoshaphat ang pakikipagtulugan sa mga hari ng [[Kaharian ng Israel (Samaria)]] na sina [[Jehoram]] at [[Ahazias]]. Sa sumunod na [[siglo]], naging [[basalyo]] ng mga Asiryo ang mga hari ng Israel at Syria. Ang hari ng Israel na si Menahem ay pumayag na maging basalyo ng Asirya. Si [[Pekah]] na pinuno ng hukbo ng Israle sumunggab sa trono ni [[Pekaiah]] na anak ni Menahem. Tumanggi si Pekah na maging basalyo ng Asirya at kasama ng Syria ay naghimagsik laban sa Asirya. Gayunpaman, alam nilang ang kanilang koalisyon ay walang kakayahan na talunin ang mga Asiryo at sinikap na bumuo ng koalisyon sa ibang mga bansa. Tanging ang hari ng [[Kaharian ng Juda]] na si [[Ahaz]] ang tumanggi na sumapi sa koalisyong ito. Dahil dito, sinikap nina Pekah at hari ng Syria na si Rezin na palitan si [[Ahaz]] at ilagay ang anak ng isang taong nagngangalang Tabeal([[Aklat ni Isaias]] 7:6). Sinalakay ng dalawa ang Kaharian ng Juda(1 Cronica 28, [[2 Hari]] 16:6). Sa takot ni Ahaz, humingi siya ng tulong sa Asirya(2 Hari 16:7-8) at nagbigay ng [[tributo]] dito. Ayon sa [[2 Hari]] 16:9, pinatay ng hari ng Asirya si Rezin. Ito ay salungat sa [[2 Cronica]] 28:20-21 na nagsalaysay na hindi tinulungan ng Asirya si Ahaz. Ang Israel ay naging basalyo ng Asirya. Pinatalsik ni ni Tiglath Pileser si Pekah at ipinalit si [[Hoshea]] na pumayag na maging basalyo ng Asirya. Pinatay ni Hoshea si Pekah. Pagkatapos mamatay ni Tiglath Pileser, tumanggi si Hoshea na magbigay ng tributo sa Asirya. Kinulong ng sumunod na haring si [[Shalmaneser V]] si Hoshea at kinubkob ang [[Kaharian ng Israel (Samaria)]]. Ipinagpatuloy ng sumunod na haring si Sargon II ang pagsalakay sa Israel at ipinatapon ang mga mamamayan nito noong ca.722 BCE. Sinuportahan ni [[Paraon]] [[Necho II]] ang humihinang [[Imperyong Neo-Asirya]] laban sa lumalakas na [[Babilonya]] at [[Medes]]. Noong 609 BCE, si Necho II ay nagmartsa sa Syria upang tulungan ang pinuno (tinawag na hari ngunit hindi pinangalanan sa Bibliya) ng Asirya na si [[Ashur-uballit II]]. Ayon sa [[2 Hari]] 23, hinarang at pinilit ni [[Josias]] na hari ng [[Kaharian ng Juda]] na labanan si Neco II sa [[Megiddo]] kung saan pinatay ni Necho II si Josias. Ayon sa [[Tekstong Masoretiko]] ng 2 Hari 23:39, nilabanan ni Necho II ang hari ng Asirya. Dahil sa kamaliang ito, ito ay binago at ginawang "tinulungan ni Necho II ang hari ng Asirya" sa [[NIV]]. Ang mga hukbo ni Necho II at mga hukbo ng Asirya ay tumawid sa Ilog Eufrates upang bawiin ang Harran na itinatag ni Ashur-ubbalit II matapos bumagsak ang [[Nineveh]] sa magkasanib na puwersa ng Babilonya at Medes noong 612 BCE. Ang Asirya at Ehipto ay nabigo at umurong sa puwersang Babilonya at Medes na humantong sa pagtatapos ng Imperyong Neo-Asirya. Ayon sa 2 Hari, sa pagbalik ni Necho II sa Ehipto, pinalitan niya ang haring si [[Jehoahaz]] na anak ni Josias ng isa pang anak ni Josias na si [[Jehoiakim]]. Si Jehiakim ay naging isang [[basalyo]] ng Ehipto at nagbibigay ng [[tributo]] dito.(2 Hari 23:35). Nang matalo ang Ehipto ng Babilonya sa [[Labanan ng Carcemish]] noong 605 BCE, kinubkob ni [[Nabucodonosor II]] ang Herusalem na nagtulak kay Jehoiakim na lumipat ng katapatan tungo sa Babilonya at naging basalyo nito sa loob ng 3 taon. Nang mabigo ang mga Babilonyo na muling sakupin ang Ehipto, lumipat si Jehoiakim na katapatan tungo sa Ehipto. Noong 598 BCE, kinubkob ni Nabudonosor ang Herusalem sa loob ng 3 at si Jehoiakim ay tinakilaan upang dalhin ni Nabudonosor II sa Babilonya([[2 Kronika]] 36:6) ngunit namatay at hinalinhan ng kanyang anak na si [[Jeconias]]. Pagkatapos ng 3 buwan sa ika-7 ni Nabucodonosor II sa buwan ng [[Kislev]] 598 BCE, ipinatapon ni Nabucodonosor si Jeconias at mga mamamayan ng [[Kaharian ng Juda]] sa Babilonya at nilagay na kapalit ni Jeconias si [[Zedekias]] na maging hari ng [[Kaharian ng Juda]]. Si Zedekias ay nag-alsa laban sa [[Babilonya]] at nakipag-alyansa sa Paraong si [[Apries]]. Dahil dito, kinubkob ni Nabudonosor II ang Juda na tumagal ng 30 buwan at pagkatapos ng 11 taong paghahari ni Zedekias, nagwagi si Nabudonosor II sa pananakop sa Juda kung saan pinatay ni Nabucodonosor II ang mga anak ni Zedekias at si Zedekias ay binulag at tinakilaan at dinala sa Babilonya kung saan siya naging bilanggo hanggang sa kanyang kamatayan(Jeremias 52:10-14). Ang Herusalem at [[Templo ni Solomon]] ay winasak ng mga Babilonyo noong ca. 587/586 BCE(Jer 52:13-14).Pagkatapos bumagsak ang hari ng Babilonya na si [[Nabonidus]] kay [[Dakilang Ciro]] noong ca. 539 BCE, pinabalik niya ang mga taga-Juda sa Herusalem at pinayagan ang mga ito na muling itayo ang [[templo ni Solomon]] noong 516 BCE. Ang Juda ay naging probinsiya ng [[Imperyong Persiya]] bilang [[Yehud Medinata]]. Ayon sa mga iskolar, dito napakilala at naimpluwensiyahan ng mga Persiyano at relhiiyong [[Zoroastrianismo]] ang mga Hudyo sa kanilang mga paniniwalang gaya ng mga [[anghel]], [[demonyo]], [[dualismo]] at [[mesiyas]] at [[tagapagligtas]]([[Saoshyant]]). Sa unang animnapung mga taon, ang mga hari ng Juda ay sumubok na muling itatag ang kanilang autoridad sa hilagang kaharian ng [[Kaharian ng Israel (Samaria)]] at may patuloy na digmaan sa pagitan ng dalawang kahariang ito. Ang Israel(Kahariang Hilaga) at Juda (o Kahariang Timog) ay nasa estado ng digmaan sa buong 17 taong paghahari ni [[Rehoboam]]. Si Rehoboam ay nagtayo ng komplikadong mga pagtatangol at [[muog]] kasama ng mga pinagtibay na siyudad. Sa ika-5 taon ng paghahari ni Rehoboam, ang [[Paraon]] ng [[Sinaunang Ehipto]]ng si [[Shishaq]] ay nagdala ng isang malaking hukbo at sinakop ang maraming mga siyudad. Nang salakayin ng Ehipto ang Herusalem, ibinigay ni Rehoboam ang lahat ng mga kayaman ng [[Templo ni Solomon]] bilang regalo at ang Juda ay naging isang estadong basalyo ng Ehipto. Ipinagpatuloy ni [[Abijah]] na anak at kahalili ni Rehoboam ang mga pagsusumikap ng kanyang ama na dalhin ang Israel sa kanyang kontrol. Siya ay naglunsad ng isang malaking labanan laban kay [[Jeroboam]] ng Israel at nagwagi nang may mabigat na pagkawala ng buhay sa panig ng Israel. Tinalo ni Abijah at ng kanyang mga tao ang mga ito nang may dakilang pagpaslang upang 500,000 mga piniling lalake ng Israel ay napaslang <ref>{{bibleverse|2|Chronicles|13:17|HE}}</ref>. Pagkatapos nito, si Jeroboam ay nagdulot ng kaunting banta sa Juda sa natitira ng kanyang paghahari at ang hangganan ng [[lipi ni Benjamin]] ay naipanumbalik sa orihinal na hanggang pang-lipi.<ref>{{bibleverse|2|Chronicles|13:20|HE}}</ref> Nagpanatili ng kapayapaan ang anak at kahalili ni Abijah na si [[Asa ng Judah]] sa unang 35 taon ng kanyang paghahari<ref name="ReferenceA">{{bibleverse|2|Chronicles|16:1|HE}}</ref> kung saan kanyang muling itinayo at ipinatupad ang mga muog na orihinal na ipinatayo ng kanyang lolong si Rehoboam. Sa pananakop na sinuportahan ng Ehipto, ang Etiopianong hepeng si Zerah at ng milyong mga lalake nito at 300 kabalyero ay natalo ng 580,000 mga lalake ni Asa sa lambak ng Zephath malapit sa Mareshah.<ref>{{bibleverse|2|Chronicles|14:9-15|HE}}</ref> Hindi tinutukoy ng Bibliya kung si Zerah ay isang faraon ay isang heneral ng hukbo. Ang mga Etiopiano ay hinaboy hanggang sa Gerar sa baybaying kapatagan kung saan ang mga ito ay huminto dahil sa buong kapaguran. Ang nagresultang kapayapaan ang nagpanatili sa Juda na malaya mula sa mga panghihimasok ng Ehitpo hanggang sa panahon ni [[Josias]] mga ilang siglong pagkatapos nito. Sa kanyang ika-36 na paghahari, si Asa ay kinumpronta ni [[Baasha ng Israel]],<ref name="ReferenceA"/> na nagtayo ng isang muog sa Ramah sa hangganan ng hindi lalagpas ang 10 milya mula sa Herusalem. Ang resulta ay ang kabisera ay nasa ilalim ng pamimilit at ang sitwasyon ay hindi matatag. Kumuha si Asa ng ginto at pilak mula sa [[Templo ni Solomon]] at kanya itong ipinadala kay [[Ben-Hadad I]] na hari ng [[Aram-Damasco]] kapalit ng pagkakanseala ng kasunduang kapayapaan ng haring Damascene kay Baasha. Inatake ni Ben-Hadad ang Ijon, Dan, at marami pang mga mahalagang siyudad ng [[lipi ng Naphthali]] at si Baasha ay pwersang umurong mula sa Ramah.<ref>{{bibleverse|2|Chronicles|16:2-6|HE}}</ref> Binuwag ni Asa ang mga hindi pa tapos na muog at ginamit nito ang mga hilaw na materyal upang pagtibayin ang Geba at Mizpah sa kanyang panig ng hangganan.<ref>{{bibleverse|2|Chronicles|16:1-7|HE}}</ref> Pinalitan ng kahalili ni Asa na si [[Jehoshaphat]] ang patakaran tungo sa Israel at bagkus ay nagpursigi ng mga kasunduan at pakikipagtulugan sa hilagaang kaharian ng Israel. Ang alyansa kay Ahab ay batay sa kasal. Ang alyansang ito ay tumungo sa kapahamakan para sa kaharaian sa Labanan ng Ramoth Gilead.<ref>{{bibleverse|1|Kings|22:1-33|HE}}</ref> Pagkatapos nito, siya ay nakipagkasunduan kay [[Ahaziah ng Israel]] sa layunin ng pagpapatuloy ng kalakalang pandagat sa Ophira. Gayunpaman, ang armada na binigyan ng kasangkapan sa Ezion Gever ay mabilis na nawasak. Ang isang bagong armada ay itinayo nang walang tulong ng hari ng Israel at bagaman ito ay matagumpay, ang kalakalan ay hindi isinakdal.<ref>{{bibleverse|2|20:35-37|HE}}; {{bibleverse|1|Kings|22:48-49|HE}}</ref> Kalaunan ay sumali ito kay [[Jehoram ng Israel]] sa isang digmaan laban sa mga [[Moab]]ita na nasa ilalim ng tributo sa Israel. Ang digmaang ito ay matagumpay kung saan ang mga Moabita ay nasupil. Gayunpaman, sa pagkita ng akto ni [[Mesha]] ng paghahandog ng kanyang sariling anak sa isang [[paghahandog ng tao]] sa mga dingding ng [[Kir-haresheth]] ay nagpuno kay Jehoshaphat ng takot at ito ay umurong at bumalik sa sarili nitong lupain.<ref>{{bibleverse|2|Kings|3:4-27|HE}}</ref> Ang kahalili ni Jehoshaphat na si [[Jehoram ng Juda]] ay bumuo ng alyansa sa Israel sa pamamagitan ng pagpapaksal kay [[Athaliah]] na anak ni [[Ahab]]. Sa kabila ng alyansang ito sa mas malakas na hilagaang kaharian, ang pamumuno ni Jehoram ay hindi matatag. Ang [[Edom]] ay naghimagsik at napilitang kilalanin ang kanilang independiyensiya. Ang pananalakay ng mga filisteo at Etiopiano ang nagnakaw ng bahay ng hari at tinangay ang pamilya nito maliban sa pinakabata nitong anak na lalakeng si [[Ahaziah ng Judah]]. Bukod sa pagsaksi ng pagkawasak ng Israel at pagkakatapon ng populasyon nito, si Ahaz at kapwa hari nitong si [[Hezekias]] ay mga [[basalyo]] ng [[Imperyong Neo-Asirya]] at pinwersang magbigay ng taunang tributo. Matapos na maging pinuno si Hezekias noong c. 715 BCE, kanyang muling nabihag ang nasakop na lupain ng [[Mga Filisteo]] at bumuo ng mga alyansa sa [[Ashkelon]] at [[Sinaunang Ehipto]] at sumalungat sa Asirya sa pamamagitan ng pagbabayad ng tributo.<ref name="Peter J p255-256">[[Peter J. Leithart]], 1 & 2 Kings, Brazos Theological Commentary on the Bible, p255-256, [[Baker Publishing Group]], [[Grand Rapids, MI]] (2006)</ref> ({{bibleverse||Isaiah|30-31|HE}}; {{bibleverse-nb||Isaiah|36:6-9|HE}}) Bilang tugon, sinalakay ng haring Asiryong si [[Sennacherib]] ang mga siyudad ng Juda ({{bibleverse|2|Kings|18:13|HE}}). Si Hezekias ay nagbayad ng 300 mga talento ng pilak at 30 talento ng ginto sa Asirya — na nangailangan sa kanyang ubusin ang templo at kayamanang pang haring pilak at ginto mula sa mga poste ng pinto ng [[Templo ni Solomon]]({{bibleverse|2|Kings|18:14-16|HE}})<ref name="Peter J p255-256"/>. Gayunpaman, sinalakay ni Sennacherib ang Herusalem<ref>James B. Pritchard, ed., ''Ancient Near Eastern Texts Related to the Old Testament'' (Princeton, NJ: Princeton University Press, 1965) 287-288.</ref> ({{bibleverse|2|Kings|18:17|HE}}) noong 701 BCE at nagtayo ng mga bangko sa Herusalem at pinatahimik si Hezekias "tulad ng isang nakahawalang [[ibon]]" bagaman ang siyudad ay hindi kailanman nakuha. Sa panahon ng mahabang pamumuno ni [[Manasses ng Juda]], (c. 687/686 - 643/642 BCE),<ref name="Thiele">Edwin Thiele, ''[[The Mysterious Numbers of the Hebrew Kings]]'', (1st ed.; New York: Macmillan, 1951; 2d ed.; Grand Rapids: Eerdmans, 1965; 3rd ed.; Grand Rapids: Zondervan/Kregel, 1983). ISBN 0-8254-3825-X, 9780825438257</ref> ang Juda ay isang basalyo ng mga pinunong Asiryo na sina Sennacherib at mga kahalili nitong sina [[Esarhaddon]]<ref name=Bright>[http://books.google.com/books?id=0VG67yLs-LAC&pg=PA311&lpg=PA311&dq=assyrian+records,+manasseh,+esarhaddon&source=bl&ots=v_KphQuXE3&sig=zMwqXTAZvLsRCbxYtVo45ka_FPQ&hl=en&ei=LJoWS5vCCo-WtgfTvqj-BA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&ved=0CBUQ6AEwBQ#v=onepage&q=assyrian%20records%2C%20manasseh%2C%20esarhaddon&f=false A History of Israel, John Bright, p. 311, (1980)]</ref> at [[Ashurbanipal]] pagkatapos ng 669 BCE. Si Manasseh ay itinala bilang nangangailangang magbigay ng mga materyal para sa mga proyektong pang gusali ni Essarhaddon at bilang isa sa mga basalyo na tumulong sa kampanya ni Ashurbanipal laban sa Ehipto.<ref name=Bright /> Nang maging hari si [[Josias]] noong Juda noong c. 641/640 BCE,<ref name=Thiele /> ang sitwasyon sa [[Sinaunang Malapit na Silangan]] ay palaging nagbabago. Ang [[Imperyong Neo-Asirya]] ay nagsisimulang humina, ang [[imperyong Neo-Babilonya]] ay hindi pa umaakyat upang palitan ito at ang Ehipto sa kanluran ay nagpapagaling pa rin sa pamumuno ng Asirya. Sa panahong ito, nagawa ng Juda na pamahalaan ang sarili nito sa puntong ito nang walang panghihimasok ng dayuhan. Gayunpaman, sa tagsibol nang 609 BCE, ang [[Paraon]] na si [[Necho II]] ay personal na namuno sa isang malaking hukbo hanggang sa [[Ilog Eufrates]] upang tulungan ang mga huminang Asiryo.<ref>[http://bible.cc/2_kings/23-29.htm]</ref><ref name="google1">[http://books.google.com/books?id=zFhvECwNQD0C&pg=RA1-PA261&lpg=RA1-PA261&dq=josiah,+book+of+kings,+assyria&source=bl&ots=-skO_wCr7x&sig=A3eJN2mvKabtOIHGXyrXqhgKiKA&hl=en&ei=t4LaSuLKLejk8AbY69G3BQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CA0Q6AEwAA#v=onepage&q=josiah%2C%20book%20of%20kings%2C%20assyria&f=false]</ref> Sa pagkuha ng rutang baybaying Via Maris tungo sa Syria, dumaan si Necho sa mamabang mga trakto ng Philistia at Sharon. Gayunpaman, ang daan sa ibabaw ng tagaytay ng mga kabundukan na nagsasara sa timog ng dakilang lambak Jezreel ay hinarang ng hukbong ng Juda na ni [[Josias]] na maaring tumuring sa mga Asiryo at Ehipsiyo na humina dahil sa kamatayan ng Paraon na si [[Psamtik I]] isang taon lamang ng mas maaga(610 BCE).<ref name="google1"/> Sa pagpapalagay na pagtatangka na tulungan ang mga Asiryo laban sa [[Imperyong Neo-Babilonya]], tinangka ni Josias na harangin ang pagsulong ng hukbo ni [[Necho II]] sa [[Megiddo]] kung saan ang isang mabangis na labanan ay nangyari at kung saan si Josias ay pinatay ni Necho II.<ref>{{bibleverse|2|Kings|23:29|HE}}, {{bibleverse|2|Chronicles|35:20-24|HE}}</ref> Pagkatapos nito ay sumali si Necho sa mga pwersa ng Asiryong si [[Ashur-uballit II]] at pareho nilang tinawid ang Eufrates at tinangkang bawiin ang [[Harran]] na naging kabisera ng Imperyong Neo-Asirya matapos bumagsak ang kabisera nitong [[Nineveh]] sa mga Babilonyo at [[Medes]] noong 612 BCE. Ang pinagsamang mga pwersa ay nabigo na mabihag ang siyudad at si Necho ay umurong pabalik sa hilagaang Syria. Ang pangyayaring ito ay nagmarka rin sa pagbagsak ng [[Imperyong Neo-Asirya]].. Sa kanyang martsang pagbabalik sa Ehipto noong 608 BCE, nalaman ni Necho na si [[Jehoahaz ng Judah]] ay napili na humalili sa kanyang amang si Josias.<ref>{{bibleverse|2|Kings|23:31|HE}}</ref>Pinatalsik ni Necho si Jehoahaz na hari sa loob pa lamang ng 3 buwan at siya ay pinalitan ni Necho ng kanyang mas nakatatandang kapatid na si [[Jehoiakim]]. Nagpatupad si Necho ng tributo sa Juda ng 100 talentong mga pilak (mga 3{{fraction|3|4}} tonelada o mga 3.4 metrikong tonelada) at isang talento ng ginto (mga {{convert|34|kg}}). Pagkatapos nito ay muling dinala ni Necho si Jehoahaz pabalik sa Ehipto bilang bilanggo<ref>{{bibleverse|2|Chronicles|36:1-4|HE}}</ref> na hindi na kailanman nagbalik. Si Jehoiakim ay orihinal na namuno bilang isang basalyo ng mga Ehipsiyo na nagbabayad ng isang mabigat na tributo. Gayunpaman, nang ang mga Ehipsiyo ay natalo ng mga Babilonyo sa [[Labanan ng Carcemish]] noong 605 BCE, si Jehoiakim ay nagpalit ng mga katapatan na nagbayad ng tributo kay [[Nabucodonosor II]] ng [[Imperyong Neo-Babilonya]].. Noong 601 BCE sa kanyang ika-4 na paghahari, hindi matagumpay na nagtangka si Nebucodonozor na sakupin ang Ehipto at umurong nang may mabigat na pagkamatay ng mga tauhan. Ang pagkabigong ito ay nagtulak sa maraming mga paghihimagsik sa mga estado ng [[Levant]] na may utang ng katapatan sa [[Imperyong Neo-Babilonya]]. Si Jehoiakim ay huminto rin sa pagbabayad ng tributo kay Nabucodonosor II <ref>[http://www.drshirley.org/hist/hist05.html] The Divided Monarchy ca. 931 - 586 BC</ref> at kumuha ng isang posisyong maka-Ehipsiyo. Sa sandali nito ay sinupil ni Nabucodonosor II ang mga paghihimagsik. Si Jehoiakim ay namatay noong 598 BCE<ref>Dan Cohn-Sherbok, ''The Hebrew Bible'', Continuum International, 1996, page x. ISBN 0-304-33703-X</ref> sa panahon ng pagsalakay at sinundan ng kanyang anak na si [[Jeconias]] sa edad na walo o labingwalo.<ref>[http://www.rbvincent.com/BibleStudies/captivit.htm] Bible Studies website</ref> Ang siyudad ay bumagsak mga tatlong buwan pagkatapos nito,<ref>Philip J. King, ''Jeremiah: An Archaeological Companion'' (Westminster John Knox Press, 1993), page 23.</ref><ref>{{bibleverse|2|Chronicles|36:9|HE}}</ref> noong 2 [[Adar]] (Maso 16) 597 BCE. Ninakawan ni Nebuchadnezzar ang parehong Herusalem at ang Templo at dinala ang kanyang mga nakuha sa [[Lungsod ng Babilonya]] . Si Jeconiah at ang kanyang korte at iba pang mga kilalang mamamayan at trabahador kasama ng malaking bahagi ng populasyong Hudyo sa Juda na mga 10,000<ref>The Oxford History of the Biblical World, ed. by Michael D Coogan. Pub. by Oxford University Press, 1999. pg 350</ref> ay pinatapon mula sa lupain at nabihag sa [[Lungsod ng Babilonya]] ({{bibleverse|2|Kings|24:14|HE}}) Kasama sa mga ito si [[Ezekiel]]. Hinirang ni Nabucodonosor II si [[Zedekias]] na kapatid ni Jehoiakim na hari ng lumiit na kaharian na ginawang tributaryo ng Imperyong Neo-Babilonya. Sa kabila ng malakas na pagtutol nina [[Jeremias]] at iba pa, si Zedekias ay naghimagsik laban kay Nabucodonosor na huminto sa pagbabayad ng tributo dito at pumasok sa isang alyansa kay Paraon [[Apries|Hophra]] ng Ehipto. Noong 589 BCE, si Nabucodonosor II ay bumalik sa Juda at muling sinalakay ang Herusalem. Sa panahong ito, maraming mga Hudyo ang tumakas sa mga katabing [[Moab]], [[Ammon]], [[Edom]] at iba pang mga bansa upang maghanap ng mapagtataguan.<ref>{{bibleverse||Jeremiah|40:11-12|HE}}</ref> Ang siyudad ng Herusalem ay bumagsak pagkatapos ng 18 buwang pananalakay at muling ninakawan ni Nabucodonosor ang parehong Herusalem at ang [[Templo ni Solomon]] <ref name=Ezra>{{bibleverse||Ezra|5:14|HE}}</ref> at pagkatapos ay pareho itong winasak<ref>{{bibleverse||Jeremiah|52:10-13|HE}}</ref> Pagkatapos patayin ang lahat ng mga anak na lalake ni Zedekias, tinakilaan ni Nabucodonosor at binihag si Zedekias sa [[Lungsod ng Babilonya]] <ref>{{bibleverse||Jeremiah|52:10-11|HE}}</ref> na nagwawakas sa pag-iral ng Kaharian ng Juda. Sa karagdagan ng mga namatay sa pananakop sa mahabang panahon, ang ilang mga 4,600 Hudyo ay ipinatapon pagkatapos ng pagbagsak ng Juda.<ref name=Jer52>{{bibleverse||Jeremiah|52:29-30|HE}}</ref> Noong mga 586 BCE, ang Kaharian ng Juda ay nawasak at ang dating kaharian ay dumanas ng mabilis na pagguho sa parehong ekonomiya at populasyon.<ref name="books.google.com.au">[http://books.google.com.au/books?id=VK2fEzruIn0C&printsec=frontcover&dq=A+history+of+the+Jews+and+Judaism+in+the+Second+Temple+Period&source=bl&ots=Ta6PEZblV8&sig=YIrvxRfzqiIZAJG7cZgYJQt6UzE&hl=en&ei=tV3zS9v0B5WekQWvwfixDQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CBkQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Grabbe, Lester L. "A History of the Jews and Judaism in the Second Temple Period" (T&T Clark, 2004)] p.28</ref> Maliwanag na ang Herusalem ay nanatiling hindi tinatahan sa halos lahat ng ika-6 siglo BCE <ref name="books.google.com.au"/> at ang pinakamahalagang siyudad ay nalipat sa Benjamin na isang hindi napinsalang hilagaang seksiyon ng kaharian kung saan ang bayan ng [[Mizpah]] ay naging kabisera ng bagong probinsiyang Babilonyo na [[Yehud (probinsiya ng Babilonya)|Yehud]] para sa mga natitirang populasyong Hudyo sa isang bahagi ng dating kaharian.<ref>{{Cite web |title=Davies, Philip R., "The Origin of Biblical Israel", ''Journal of Hebrew Scriptures'' (art. 47, vol9, 2009) |url=http://www.arts.ualberta.ca/JHS/Articles/article_47.htm |access-date=2012-07-11 |archive-date=2008-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080528230034/http://www.arts.ualberta.ca/JHS/Articles/article_47.htm |url-status=dead }}</ref> Ito ang pamantayang pagsasanay Babilonia: nang ang siyudad na filisteong Ashkalon ay sinakop noong 604 BCE, ang pampolitika, relihiyoso at ekonomikong elitista(ngunit hindi ang malaking bahagi ng populason) ay ipinatapon at ang sentrong administratibo ay inilipat sa bagong lokasyon.<ref>[https://mylocationnow.io/ my location], By Asaf Shtull-Trauring (Haaretz, 6.10.2012)</ref><ref>[http://books.google.com.au/books?id=78nRWgb-rp8C&printsec=frontcover&dq=Lipschitz,+Oded+fall+and+rise&source=bl&ots=GUAbTs0pn3&sig=czGdEbsmEDhAVFJ-BmGsbtQ4xkc&hl=en&ei=rcUVTLCLM9yvcJ65yPUL&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CBQQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Lipschitz, Oded, "The Fall and Rise of Jerusalem" (Eisenbrauns, 2005)] p.48</ref> Si [[Gedaliah]] ay hinirang na gobernador na suportado ng isang bantay na [[Kaldea]]. Ang sentrong administratibo ng probinsiya ang [[Mizpah]],<ref>{{bibleverse|2|Kings|25:22-24|HE}}, {{bibleverse||Jeremiah|40:6-8|HE}}</ref> at hindi ang Herusalem. Sa pagkakarinig ng pagkakahirang na ito, ang mga Hudyo na nagtago sa mga kalapit na bansa ay bumalik sa Juda. ({{bibleverse||Jeremiah|40:11-12|HE}}) Gayunpaman, sa sandaling pagkatapos nito, si Gedaliah ay pinaslang ng isang kasapi ng bahay ng hari at ang mga sundalong Kaldeo ay pinatay. Ang populasyon na natira sa lupa at ang mga bumalik ay tumakas sa Ehitpo dahil sa takot sa paghihiganti ng Persiya sa ilalim ni Johanan na anak ni Kareah na hindi pinansin ang paghimok ni Jeremias laban sa pagkilos na ito.({{bibleverse|2|Kings|25:26|HE}}, {{bibleverse||Jeremiah|43:5-7|HE}}) Sa Ehipto ang mga takas ay tumira sa [[Migdol]], [[Tahpanhes]], [[Noph]], at [[Pathros]], ({{bibleverse||Jeremiah|44:1|HE}}) at si Jeremias ay sumama sa kanilang bilang guwardiyang moral. Ang bilang ng mga ipinatapon sa [[Lungsod ng Babilonya]] at ang mga tumungo sa Ehipto at mga natira sa lupain at kalapit na bansa ay paksa pa rin ng debateng akademiko. Ang [[Aklat ni Jeremias]] ay nagsalaysay na ang kabuuan ng mga ipinatapon sa Lungsod ng Babilonya ay 4,600 tao.<ref name="Jer52"/> Ang [[Mga Aklat ng mga Hari]] ay nagmungkahing 10,000 tao at pagktapos ay 8,000 tao. Ang arkeologong [[Israel]]i na si [[Israel Finkelstein]] ay nagmungkahing ang 4,600 ay kumakatawan sa mga hulo ng sambahayan at 8,000 ang kabuuan samantalang ang 10,000 ay isang pagpapaikot ng bilang pataas ng ikalawang bilang. Nagpahiwatig rin si Jeremias na ang katumbas na bilang ay maaaring tumakas sa Ehipto. Sa mga ibinigay na pigurang ito, si Finkelstein ay nagmungkahing ang 3/4&nbsp;ng populasyon ay natira. Noong 539 BCE, sinakop ng Persiyanong [[Imperyong Akemenida]] ang [[Imperyong Neo-Babilonya]] at pinayagan nito ang mga [[Pagpapatapon sa Babilonya|ipinatapong Hudyo sa Babilonya]] na bumali sa Herusalem at muling itayo ang kanilang templo na nakumpleto sa ika-6 taon ni Dario ayon ({{bibleverse||Ezra|6:15|HE}}) sa ilalim ni [[Zerubbabel]] na apo ng ikalawa sa huling haring si [[Jeconias]]. Ang probinsiyang [[Yehud Medinata]] ay isang mapayapang bahagi ng [[Imperyong Akemenida]] hanggang sa pagbagsak ng imperyong ito noong 333 BCE kay [[Dakilang Alejandro]] ng [[Kaharian ng Macedonia]]. Ang yugto ng pamumunong Persiyano pagkatapos ng pagtatayo ng [[Ikalawang Templo]] bagaman tinulungan ng mga hari nito at nagpahintulot sa [[Hudaismo]], ito ay itinuturing na ''Panahong Madilim ng Hudyo''(Jewish dark age) dahil walang kakontemporaryong(parehong panahon) na materyal historiko para sa yugtong ito. Ang Panahong Madilim ng Hudyo ay nagwakas noong 164 BCE nang ang mga [[Macabeo]] ay naghimagsik laban sa [[imperyong Seleucid]] at nagtagumpay sa muling pagtatag ng independiyenteng kahariang Hudyo sa lupain ng Israel. ==Kronolohiya== Ayon sa 1 Hari 14:21, si Rehoboam ay naghari ng 17 taon at si [[Abijam]] nang 3 taon(1 Hari 15:2) sa kabuuang 20 taon kaya si [[Asa]] ay dapat naghari noong ika-21 toan ni Jeroboam at hindi ika-20 taon ayon sa 1 Hari 15:9. Si Asa ay naghari nang 41 taon at ang kanyang kahalili na si [[Jehoshaphat]] ay dapat magsimulang maghari noong ika-12 taon ni [[Omri]] na 2 taon kasama ni Jeroboam, 2 taon kasama ni [[Nadab]], 24 kay [[Baasha]] at 11 taon kay [[Omri]] na kabuuang 41 taon ngunit siya ay naghari sa ika-4 na taon ni [[Ahab]](2 Hari 22:41) na mas marami nang 4 na taon. Si Jehoram ay humalili at si Jehoshaphat ay naghari nang 25 taon(2 Hari 22:42) sa ika-1 taon ni Jehoram ngunit ayon sa 2 Hari 8:16 ay naghari noong ika-5 taon ni [[Jehoram ng Israel]]. Si Jehoram ay naghari nang walong taon (2 Hari 8:16) at kaya ay si [[Ahazias]] ay dapat maghari noong ika-19 taon ni Jehoram at hindi ika-12 taon ni Jehoram(2 Hari 8:25) o ika-11 taon ni Jehoram(2 Hari 9:29). Si [[Jehoash]] ay dapat maghari sa ika-4 na taon ni [[Jehu]] dahil si [[Ahazias]] ay naghari nang 1 taon(2 Hari 12:1) at si [[Athaliah]] ay naghari nang 6 na taon (2 Hari 11:3) ngunit siya ay naghari sa ika-7 taon ni [[Jehu]](2 Hari 12:1). Si [[Amazias]] ay dapat maghari sa ika-16 taon ni [[Jehoahaz]] dahil si [[Jehoash]] ay naghari nang 40 taon(2 Hari 12:1) ngunit nagsimula sa ika-2 ni [[Jehoash]](2 Hari 14:1). Si [[Azarias]] ay dapat maghari sa ika-12 taon ni [[Jeroboam II]] dahil si Amazias ay naghari nang 29 taon(2 Hari 14:2) ngunit naghari sa ika-27 taon ni Jeroboam(2 Hari 15:1). Si [[Jotham]] ay dapat maghari sa ika-64 taon ni [[Jeroboam II]] ay naghari sa ika-2 taon ni [[Pekah]](2 Hari 15:32) dahil si [[Azarias]] ay naghari nang 16 taon(2 Hari 15:33). Kung si Jeroboam II ay naghari sa ika-15 ni [[Amaziah]] (2 Hari 14:23) na naghari ng 29 taon, si [[Uzziah]] ay naging hari sa ika-15 taon ni Jeroboam at hindi sa ika-27 ni Jeroboam (2 Hari 15:1). Si [[Ahaz]] ay dapat maghari sa ika-2 taon ni [[Pekah]] dahil si [[Jotham]] ay naghari nang 16 taon at naghari sa ika-17 taon ni Pekah(2 Hari 16:1). Kung si Jotham ay naghari ng 16 taon (2 Hari 15:33), hindi posibleng si Hoshea ay naging hari sa ika-20 taon ni Jotham (2 Hari 15:30).Kung si [[Menahem]] ay naging hari sa ika-39 taon ni Uzziah(2 Hari 15:17), at ang anak ni Menahem na si [[Pekaiah]] ay naging hari sa ika-50 taon ni Uzziah, si Menahem ay dapat naghari nang 12 taon at hindi 10 taon (2 Hari 15:17). Kung si Ahaz ay naging hari sa ika-17 taon ni Pekah(2 Hari 16:1) na naghari nang 20 taon(2 Hari 15:27) at si Hezekias ay naging hari sa ika-3 taon ni Hoshea (2 Hari 18:1), si Ahaz ay dapat naghari nang pitong tain at hindi 16 taon (2 Hari 16:2). Si [[Hezekias]] ay dapat magsimula sa ika-18 taon ni Pekah dahil si [[Ahab]] ay naghari nang 16 taon(2 Hari 16:2) at naghari sa ika-3 taon ni [[Hoshea]](2 Hari 18:1). Ayon sa Hari 17:1, si [[Hoshea]] na anak ni [[Elah]] ay naging hari ng Israel sa ika-22 taon ni [[Ahaz]] ng Juda at si Hoshea ay naghar nang 9 na taon. Ayon naman sa 2 Hari 18:1,9-10, si Hezekias ay naging hari sa ika-3 taon ni Hoshea. Si Ahazias ay naghari nang siya ay 22 taong gulang ayon sa 2 Hari 8:26 ay naghari sa edad na 42 taon ayon sa 2 Kronika 22:2 na mas matanda nang 2 taon sa kanyang ama. Si Jehoram ay namatay sa edad na 40 taon(2 Kronika 21:5) at ang kanyang anak na humalili sa kanya ay may edad na 42 taon. Si [[Athaliah]] ay apo o anak ni [[Omri]] at anak ni [[Ahab]] (2 Hari 9:20). Kung si Jehoash ay naging hari sa ika-7 taon ni [[Jehu]], at si Jehoahaz na anak ni Jehu ay naging hari sa ika-23 taon ni Jehoash (2 Hari 13:1), si Jehu ay dapat naghari nang 30 taon at hindi 28 taon (2Hari 10:36). Pinapatay ni Jehu ang lahat ng sambahayan ni [[Ahab]] kabilang sina Ahazias at lahat ng mga kasapi ng sambahayan ni Ahazias.(2 Hari 9, 2 Kronika 22:7-9, Hosea 1:4) Ayon sa 2 Hari 11:2 at 2 Kronika 22:10, pinapatay ni Athalia(naghari noong ca. 842-837 BCE o 842/841-835) ang lahat ng mga kasapi ng kaharian ng Juda upang siya ang maging reyna. Pagkatapos ng 6 na taon, ang [[saserdote]] ng paksiyong maka-[[Yahweh]] na si [[Jehoiada]] ay nagpakilala ng isang batang lalake na si [[Jehoash ng Juda]] na kanyang inangking isa sa mga kasapi ng sambahayang hari ng Juda at pinatay ni [[Jehoiada]] si Athalia. Kung si Jehoash ay naging hari sa ika-37 ni Jehoash at si [[Amaziah]] na anak ni Jehoash ng Juda ay naging hari sa ika-2 taon ni Jehoash ng Israel(2Hari 14:1), si Jehoash ay dapat naghari ng 38 taon at hindi 40 taon(2 Hari 12:2). Kung si Pekah ay naging hari sa ika-52 taon ni Uzziah(2 Hari 15:27) at si Jotham ay naging hari sa ika-2 taon ni Pekah(2 Hari 15:32), si Uzziah ay dapat naghari nang 53 taon at hindi 52 raon (2 Hari 15:2), Si [[Jehoash ng Israel]] ay dapat namatay sa ika-13 taon ni Ahazias na naghari ng 49 taon(2 Hari 14:2) at 3 taon sa paghahari ni Jehoash na naghari nang 40 taon(2 Hari 12:1) at dapat ay naghari ng 16 taon pagkatapos ng kamatayan ni Jehoash ng Juda ngunit ayon sa 2 Hari 14:17 at 2 Kronika 25:26 ay naghari nang 15 taon.Si Hoshea na huling hari ng [[Kaharian ng Israel (Samaria)]] ay naghari sa ika-12 taon ni Ahaz(2 Hari 17:1) na sa ika-20 taon ni Jotham ngunit ayon sa Bibliya ay ika-4 na taon ni Ahaz. Tinangka ni Carpente na pagkasunduin ang magkasalungat na mga teksto sa pagsasabing mula sa ika-4 na taon ni Ahaz hanggang sa ika-12 taon, si Hoshea ay soberanya samantalang sa ika-12 taon ay nagpailalim sa [[Asirya]]. Inangkin ni Tiglath Pileser III na ginawa niyang hari si Hoshea ngunit nagbibigay ng tributo. Ayon sa 2 Hari 17:1, si Hoshea ang hari ng Israel at naghari nang siyam na taon. Ayon naman sa 2 Hari 18:1, si [[Hezekias]] ay naghari sa ika-3 ni Hoshea. Si Pekah ay naghari sa ika-52 taon ni Azarias(2 Hari 17:7) na kanyang huling taon (2 Hari 15:2) at naghari ng 20 taon. Humalili si [[Jotham]] kay Azarias at naghari ng 16 taon (2 Hari 15:33) at kaya ay si Ahaz ay na naghari nang 9 na taon(2 Hari 18:1) ay dapat maghari sa ika-12 taon ni Ahaz. Salungat dito, sa kronolohiya ng mga hari ng [[Kaharian ng Israel (Samaria)]], si Hoshea ay hindi naghari sa ika-12 taon ni Ahaz ngunit sa ika-4 taon ni Hezekias. ==Arkeolohiya== Kaunting ebidensiyang arkeolohiyang ng isang malawak at makapangyarihang Kaharian ng Juda bago ang huli nang ika-8 siglo BCE ang natagpuan na nagtulak sa ilang mga arkeologo na pagdudahan ang sakop nito gaya ng inilalarawan sa [[Bibliya]]. Mula 1990 hanggang sa kasalukuyan, ang isang mahalagang pangkat ng mga arkeologo at iskolar ng [[bibliya]] ay bumuo ng pananaw na ang aktuwal na Kaharian ng Juda ay may kaunting pagkakatulad sa larawan ng [[bibliya]] ng isang makapangyarihang kaharian.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.middleeastmonitor.com/news/middle-east/2705-senior-israeli-archaeologist-casts-doubt-on-jewish-heritage-of-jerusalem |access-date=2012-07-11 |archive-date=2012-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103214436/http://www.middleeastmonitor.com/news/middle-east/2705-senior-israeli-archaeologist-casts-doubt-on-jewish-heritage-of-jerusalem |url-status=dead }}</ref> Ayon sa mga skolar na ito, ang kaharian ay hindi higit sa isang maliit na entidad na pang tribo. Ang ilan ay nagdududa kung ang kahariang ito gaya ng binabanggit sa bibliya ay umiral. Si [[Yosef Garfinkel]] <ref name="CNN">{{Cite web |title=Are these ruins of biblical City of David? (CNN, 14 Hulyo 2011) |url=http://articles.cnn.com/2011-07-14/world/israel.cityofdavid.archeology_1_animal-bones-archaeologists-judah?_s=PM:WORLD |access-date=2012-07-11 |archive-date=2012-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120723203240/http://articles.cnn.com/2011-07-14/world/israel.cityofdavid.archeology_1_animal-bones-archaeologists-judah?_s=PM:WORLD |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.haaretz.com/weekend/magazine/the-keys-to-the-kingdom-1.360222 The keys to the kingdom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150927135455/http://www.haaretz.com/weekend/magazine/the-keys-to-the-kingdom-1.360222 |date=2015-09-27 }}, By Asaf Shtull-Trauring (Haaretz, 6.5.2011)</ref> ay nag-aangking ang [[Khirbet Qeiyafa]] ay sumusuporta sa nosyon ng isang lipunang urbano na umiral na sa Juda sa huli ng ika-11 siglo BCE.<ref>[http://www.hadashot-esi.org.il/report_detail_eng.asp?id=1989 Khirbat Qeiyafa Preliminary Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120516105045/http://www.hadashot-esi.org.il/report_detail_eng.asp?id=1989 |date=2012-05-16 }} (Israel Antiquities Authority, 19/4/2012)</ref> Gayunpaman, ang ibang mga arkeologo ay nagsasabing ang identipikasyon ng Khirbet Qeiyafa bilang tirahang Hudyo ay hindi matiyak.<ref>{{cite news|title=Israeli Archaeologists Find Ancient Text|agency=Associated Press|date=30 Oktubre 2008|first=Matti|last=Friedman|newspaper=AOL news|url=http://news.aol.com/article/israeli-archaeologists-find-ancient-text/233027?icid=100214839x1212506023x1200749390|access-date=2012-07-11|archive-date=2008-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20081103152712/http://news.aol.com/article/israeli-archaeologists-find-ancient-text/233027?icid=100214839x1212506023x1200749390|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.haaretz.com/news/national/archaeological-find-stirs-debate-on-david-s-kingdom-1.429087 |title=Archaeological find stirs debate on David's kingdom (Haaretz, 9 Mayo 2012) |access-date=11 Hulyo 2012 |archive-date=8 Hulyo 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708022451/http://www.haaretz.com/news/national/archaeological-find-stirs-debate-on-david-s-kingdom-1.429087 |url-status=dead }}</ref> Ayon sa 2 Hari 18:13-16, si [[Hezekias]] ay sumuko kay [[Sennacherib]] na sumalakay sa Juda (2 Hari 18:13). Ayon naman sa 2 Hari 19-19 at [[Aklat ni Isaias]] 37, si Hezekias ay hindi nakinig sa banta ng pagsalakay ni Sennacherib at ang hukbo ni Sennacherib ay pinatay ni Yahweh at si Sennacherib ay bumalik sa kanyang bansa (2 Hari 19:35). Ayon sa [[mga Annal ni Sennacherib]], si Hezekias ay hindi sumuko at binihag ang mga lungsod ni Hezekias at nagwagi laban kay Hezekias. Salungat sa salaysay ng mga Asiryo na nagtayo ng mga bangko si Sennacherib sa Herusalem, isinaad sa 2 Hari 19:32-34 na "Hindi niya ito malulusob na may kalasag ni magtatayo ng mga bangko laban dito". Ayon sa [[Tekstong Masoretiko]] ng 2 Hari 23:29 sa panahon ni [[Josias]], si [[paraon]] [[Necho II]] na hari sa Egipto ay umahon '''laban sa hari ng Asirya''', sa ilog Eufrates: at ang haring Josias ay naparoon laban sa kaniya; at pinatay ni Necho II si Josias sa [[Megiddo]], nang makita niya siya.({{Bibleverse2|2|Kings|23:29|ASV}}, ASV). Ito ay salungat sa rekord ng Babilonya na tinangka ni Necho II na suportahan ang Asirya laban sa Babilonya, upang ilagay ang panggitnang estado sa pagitan ng Ehipto at Babilonya at upang makontrol ng Ehipto ang rehiyong Siro-Palestina. Ang 2 Hari 23:39 ay binago sa [[NIV]] at ginawang, "si [[Necho II]] ay tumungo sa ilog Eufrates '''upang tulungan ang hari ng Asirya''' ({{Bibleverse2|2|Kings|23:29|NIV}})(NIV). ==Mga hari ng Juda== *[[Rehoboam]](ca. 922-915 BCE ayon kay Albright, 931-913 BCE ayon kay Thiele) *[[Abijah]](ca. 915-913 BCE ayon kay Albright, 913-911 BCE ayon kay Thiele) *[[Asa ng Juda]](ca. 913-873 BCE ayon kay Albright, 911-870 BCE ayon kay Thiele) *[[Jehoshaphat]](ca. 873-849 BCE ayon kay Albright, 870-848 BCE ayon kay Thiele) *[[Jehoram ng Juda]](ca. 849-842 BCE ayon kay Albrigth, 848-841 BCE ayon kay Thiele) *[[Ahazias ng Juda]](ca.842-842 BCE ayon kay Albbright, 841-841 BCE ayon kay Thiele) *[[Ataliah]](ca. 842-837 BCE ayon kay Albright, 841-835 BCE ayon kay Thiele) *[[Jehoash ng Juda]](ca. 837-830 BCE ayon kay Albright, 835-796 BCE ayon kay Thiele) *[[Amaziah]](ca. 800-783 BCE ayon kay Albright, 796-767 BCE ayon kay Thiele) *[[Uzziah]](ca. 783-742 BCE ayon kay Albright, 767-740 BCE ayon kay Thiele) *[[Jotham]](ca. 742-735 BCE ayon kay Albright, 740-732 BCE ayon kay Thiele) *[[Ahaz]](ca. 735-715 BCE ayon kay Albright, 732-716 BCE ayon kay Thiele) *[[Hezekias]](ca. 715-687 BCE ayon kay Albright, 716-687 BCE ayon kay Thiele, 726-697 BCE ayon kay Galil) *[[Manasseh]](ca. 687-642 BCE ayon kay Albright, 687-643 BCE ayon kay Thiele, 687-642 BCE ayon kay Galil) *[[Amon ng Juda]](ca. 642-640 BCE ayon kay Albright, 643-641 BCE ayon kay Thiele) *[[Josias]](ca. 640-609 BCE ayon kay Albright, 641-609 BCE ayon kay Thiele) *[[Jehoahaz ng Juda]](ca. 609 BCE ayon kay Albright) *[[Jehoiakim]](ca. 609-598 BCE ayon kay Albright at Thiele) *[[Jeconias]](ca. 598 BCE ayon kay Albright at Thiele) *[[Zedekias]](ca. 597-587 BCE ayon kay Albright, 597-586 BCE ayon kay Thiele, kaharian ng Juda ay nawasak noong 587/586 BCE) ==Tingnan din== *[[Kaharian ng Israel (nagkakaisang monarkiya)]] *[[Kaharian ng Israel (Samaria)]] *[[Pagpapatapon sa Babilonya]] *[[Sinaunang Malapit na Silangan]] *[[Templo ni Solomon]] *[[Ikalawang Templo sa Herusalem]] *[[Wikang Hebreo]] *[[Wikang Aramaiko]] *[[David]] *[[Solomon]] *[[Israel]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Sinaunang Israel at Juda]] 9k03uycht1upjezm52n4f8r0r5t4ks6 0 228935 2210095 2109850 2026-06-02T17:09:33Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210095 wikitext text/x-wiki {{italic title|Katy! the Musical}} Ang '''''Katy! the Musical''''' ay isang Pilipinong musikal sa wikang [[Wikang Filipino|Filipino]] na batay sa buhay ni [[Katy de la Cruz]] ang tinaguriang "Reyna ng [[Bodabil]]" sa [[Pilipinas]]<ref>{{cite web| last = Mateo | first = Ibarra | title = Theater review: 'Katy' still works after 25 years | publisher = GMA News | date = | url = http://www.gmanetwork.com/news/story/291432/lifestyle/reviews/theater-review-katy-still-works-after-25-years | format = Web | date = 22 Jan. 2013 | accessdate = 22 Feb. 2014 | archivedate = }}</ref><ref>{{cite web | last = Jorge | first = Rome | title = Return, beloved: 'Katy! The Musical' | publisher = Rappler.com | date = 30 Jul. 2013 | url = http://www.rappler.com/life-and-style/arts-and-culture/theater/35214-katy-the-musical-review | format = Web | accessdate = 22 Feb. 2014 | archivedate = 2013-08-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130801055359/http://www.rappler.com/life-and-style/arts-and-culture/theater/35214-katy-the-musical-review | url-status = dead }}</ref> na isinamusika ni [[Ryan Cayabyab]] at isinulat at nilapatan ng titik ni [[Jose Javier Reyes]].<ref>{{cite web| last = | first = | title = Isay Alvarez topbills ‘Katy’ musical at CCP | publisher = Philippine Daily Inquirer | date = 6 Jan. 2013 | url = http://lifestyle.inquirer.net/84473/isay-alvarez-topbills-katy-musical-at-ccp | format = Web | date = 22 Jan. 2013 | accessdate = 22 Feb. 2014 }}</ref> == Sinopsis == === Act 1 === Dinalaw ni Katy ang lumang teatro kung saan siya dating nagtatanghal dito nakita niya ang kaniyang dating [[baul]]. Nang mapagalaman niyang ito'y ipasasara na, nanumbalik ang mga ala-ala ng kaniyang nakaraan ("Ang Entablado ay Mundo"). === Act 2 === == Mga tauhan ng musikal == {| class="wikitable" width="100%" style="text-align:center;" |- ! scope="col"| Karakter ! scope="col"| 1988 !1989 ! scope="col"| 2013 ! scope="col"| 2013 (rerun) |- ! [[Katy de la Cruz|Katy]] | colspan="2" |[[Mitch Valdez]] | colspan="2" | [[Isay Alvarez]] |- ! Dalagitang Katy | |Pam Gamboa | colspan="2" | [[Aicelle Santos]] |- ! Batang Katy | align="center"| [[Tenten Muñoz]] |Celeste San Jose / Mary Rose "Ten-Ten" Muñoz | colspan="2" | Yedda Lambujon / Leana Tabunar |- ! Olivia | colspan="2" | [[Celeste Legaspi]] | colspan="2" | [[Dulce]] |- ! Tatay | colspan="2" | [[Bernardo Bernardo]] | colspan="2" | [[Tirso Cruz III]] |- ! Peping | colspan="2" | [[Marco Sison]] | colspan="2" | [[Gian Magdangal]] |- ! [[Dolphy]] | colspan="2" | [[Robert Seña]] | colspan="2" | [[Epy Quizon]] |- ! [[Hanna San]] | colspan="2" | [[Pinky Marquez]] | colspan="2" | Tricia Jimenez |- ! [[Patsy Patchochay|Patsy]] | colspan="2" align="center" | Arlene Borja | colspan="2" | Celine Fabie |- ! [[Mary Walter]] | colspan="2" | Gigi Posadas | colspan="2" | CJ Mangahis |- !'''Direktor''' | |[[Lou Veloso]] | | |- !Titser/Ludy/Mensahero | |Beverly Salviejo | | |- ![[Gloria Romero]] | |Ellaine Carriedo | | |- ![[Bayani Casimiro]] | |[[Bayani Casimiro II|Jude Casimiro (Bayani Casimiro II)]] | | |- !Seksing "Modernong" Mananayaw | |[[Malou de Guzman|Malu de Guzman]] | | |- !Actor sa Dramang Pang-Semana Santa / Impressario | |Adrian Panganiban | | |- !Mga Batang Gumanap | |Clara Gallardo, Franco Roco, Kia San Jose | | |} {| class="wikitable" |+ !Mga Mananayaw sa 1989 na Produksyon |- |Mary Faith Abano [https://faradina.kuaquino.net/katy-the-musical-1989-ccp-production/ Fara Dina Aquino] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190213005841/https://faradina.kuaquino.net/katy-the-musical-1989-ccp-production/ |date=2019-02-13 }} Maristela Balbalosa Charlie Binias Paul Castillos Carolina Claro Oscar Dizon Ricky Mansarate Girly Mateo Jimmy Mateo Cherry Mojica Renato Salonga Elissa Venturina |} == Mga awitin == {{col-begin}} {{col-2}} ; Act I<ref name="acts">"[http://www.taralets.com/2012/12/katy-katy-dela-cruz-musical.html KATY (Katy Dela Cruz) - The Musical] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140227094738/http://www.taralets.com/2012/12/katy-katy-dela-cruz-musical.html |date=2014-02-27 }}". TaraLETS.com. Retrieved on 22 Feb. 2014.</ref> * "Ang Entablado ay Mundo" – Katy at Koro * "Tale, Tale" – Tatay at Batang Katy * "Pahiram ng Kanta" – Batang Katy * "Tupada" – Batang Katy * "Tale, Tale" (Reprise) – Tatay at Dalagitang Katy * "Pahiram ng Kanta" (Reprise) – Dalagitang Katy * "Bituing Tahimik" – Hanna at Patsy at Katy * "Sari-saring Babae" – Patsy, Hanna, Mary at Peping * "Minsan ang Minahal Ay Ako" – Olivia at Katy * "Makisig" – Patsy at Hanna * "Awit Ko Para Sa Iyo" – Katy at Peping * "Laruan Kong Langit" – Olivia at Katy * "Tanan" – Hanna, Patsy at Katy * "Balut" – Katy {{col-2}} ; Act II<ref name="acts" /> * "Saging" – Katy * "Luha sa Kinalimutang Lupa" – Olivia at Koro * "Aba, ba, ba, Boogie" – Katy at Koro * "Tingnan Mo Nga Naman" – Tatay & Katy * "Pasayaw-sayaw Na May Pakpak at Belo" – Dolphy at 2 Mananayaw * "Isa Na Namang Paalam" – Peping at Katy * "Basta’t Masasayaw" – Katy at Koro * "Bumalik Ka Man, O Hindi" – Katy at Koro * "Give Me A Song" – Katy * "Minsan Ang Minahal Ay Ako" – Katy at Buong Cast {{col-end}} == Mga pagtatanghal == {| class="wikitable" |- ! Produksiyon !! Lokasyon !! Unang Gabi !! Huling Gabi |- | 1988 Actors Studio East Production<ref>{{cite web | last = Marquez | first = Francine | title = ‘Katy’: Isay rocks, Dulce wows, and everyone wants a piece of Pip and Epy | publisher = InterAksyon.com | date = 19 Jan. 2013 | url = http://www.interaksyon.com/lifestyle/theater-in-katy-isay-rocks-dulce-wows-and-everyone-wants-a-piece-of-pip-and-epy | format = Web | accessdate = 22 Feb. 2014 | archive-date = 2014-03-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140301145758/http://www.interaksyon.com/lifestyle/theater-in-katy-isay-rocks-dulce-wows-and-everyone-wants-a-piece-of-pip-and-epy | url-status = dead }}</ref> || [[Rizal Theater]], [[Makati]] || || |- |1989 GR Creative<ref>Ma. Lourdes Maniquis (1994). "Philippine Theater". In Nicanor Tiongson. CCP Encyclopedia of Philippine Art V (1st ed.). Manila: Cultural Center of the Philippines. p. 287. ISBN 971-8546-30-8</ref> |[[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]], [[Maynila]] |Abril 20 |Abril 30 |- | rowspan="2" | 2013 Spotlight Artists Centre ||[[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]], [[Maynila]]|| Enero 17 || Enero 27 |- | [[Meralco Theater]], [[Pasig]] || Hulyo 25 || Agosto 4 |} == Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Musikal]] bdk4i1ongq7iidxbxjymspknd1uti3m 0 229231 2210112 2199836 2026-06-02T23:46:14Z Aubreyjanev 159817 Nagdagdag ng impormasyon na may sanggunian 2210112 wikitext text/x-wiki {{lowercase title}} {{Update}} {{Infobox information appliance |name=iPhone |image = [[File:IPhone 15 Vector.svg|186px]] |logo = |caption=Ang harapan ng iPhone 15 |developer=[[Apple Inc.]]|manufacturer=[[Foxconn]], [[Pegatron]]<br/>([[contract manufacturer]]s) |type=[[Smartphone]] |os=[[iOS]] |power={{plainlist| *Built-in rechargeable [[Lithium-ion battery]] *'''1st gen:''' {{nowrap|3.7 [[Volt|V]] 5.18&nbsp;[[Kilowatt hour|W·h]] (1400}}&nbsp;[[Ampere-hour|mA·h]]) *'''3G:''' {{nowrap|3.7 V}} {{nowrap|4.12 W·h}} (1150&nbsp;mA·h) *'''3GS''' {{nowrap|3.7 V}} {{nowrap|4.51 W·h}} (1219&nbsp;mA·h) *'''4:''' {{nowrap|3.7 V}} {{nowrap|5.25 W·h}} (1420&nbsp;mA·h) *'''4S:''' {{nowrap|3.7 V}} {{nowrap|5.3 W·h}} (1432&nbsp;mA·h) *'''5:''' {{nowrap|3.8 V}} {{nowrap|5.45 W·h}} (1440&nbsp;mA·h) *'''5C:''' {{nowrap|3.8 V}} {{nowrap|5.73 W·h}} (1510&nbsp;mA·h) *'''5S:''' {{nowrap|3.8 V}} {{nowrap|5.92 W·h}} (1560&nbsp;mA·h) *'''6:''' {{nowrap|3.82 V}} {{nowrap|6.91 W·h}} (1810&nbsp;mA·h) *'''6 Plus:''' {{nowrap|3.82 V}} {{nowrap|11.1 W·h}} (2915&nbsp;mA·h) *'''6S:''' {{nowrap|3.82 V}} {{nowrap|6.55 W·h}} (1715&nbsp;mA·h) *'''6S Plus:''' {{nowrap|3.8 V}} {{nowrap|10.45 W·h}} (2750&nbsp;mA·h) *'''SE:''' {{nowrap|3.82 V}} {{nowrap|6.21 W·h}} (1624&nbsp;mA·h) *'''7:''' {{nowrap|3.8 V}} {{nowrap|7.45 W·h}} (1960&nbsp;mA·h) *'''7 Plus:''' {{nowrap|3.82 V}} {{nowrap|11.10 W·h}} (2900&nbsp;mA·h) }} |soc={{plainlist| *'''1st gen''' and '''3G:''' [[List of Samsung System on Chips|S5L8900]] *'''3GS:''' [[List of Samsung System on Chips|S5PC100]] *'''4:''' [[Apple A4]] *'''4S:''' [[Apple A5]] *'''5''' / '''5C:''' [[Apple A6]] *'''5S:''' [[Apple A7]] *'''6 / 6 Plus:''' [[Apple A8]] *'''6S / 6S Plus''' and '''SE:''' [[Apple A9]] *'''7 / 7 Plus:''' [[Apple A10]] }}|cpu={{plainlist| *'''1st gen''' and '''3G:''' *[[Samsung]] [[32-bit]] [[Reduced instruction set computing|RISC]] [[ARM architecture|ARM]] 1176JZ(F)-S v1.0<ref>{{cite web|url=http://toucharcade.com/2008/07/07/under-the-hood-the-iphones-gaming-mettle |title=Under the Hood: The iPhone's Gaming Mettle |publisher=Touch Arcade |date=Hunyo 14, 2008 |accessdate=Hunyo 13, 2013}}</ref> *'''3GS:''' 600&nbsp;MHz [[ARM Cortex-A8]]<ref>{{cite web |url=http://www.anandtech.com/show/2782/2 |title=The iPhone 3GS Hardware Exposed & Analyzed |publisher=AnandTech |accessdate=Hunyo 13, 2013 |archive-date=Hunyo 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170614132329/http://www.anandtech.com/show/2782/2 |url-status=dead }}</ref> *'''4:''' 800&nbsp;MHz [[ARM Cortex-A8]]<ref>{{cite web|url=http://www.ifixit.com/Teardown/iPhone-4-Teardown/3130/2 |title=iPhone 4 Teardown – Page 2 |publisher=iFixit |accessdate=Hunyo 13, 2013}}</ref> *'''4S:''' 800&nbsp;MHz [[multi-core processor|dual-core]] [[ARM Cortex-A9]]<ref>{{cite web|last=Toor |first=Amar |url=http://www.engadget.com/2011/10/11/benchmarks-clock-iphone-4s-a5-cpu-at-800mhz-show-major-gpu-upg |title=Benchmarks clock iPhone 4S' A5 CPU at 800MHz, show major GPU upgrade over iPhone 4 |publisher=Engadget.com |date=Oktubre 11, 2011 |accessdate=Hunyo 13, 2013}}</ref> *'''5 / 5C:''' 1.3&nbsp;GHz dual-core Apple A6 *'''5S:''' 1.3&nbsp;GHz 64-bit dual-core Apple A7 *'''6 / 6 Plus:''' 1.4&nbsp;GHz 64-bit dual-core Apple A8 *'''6S / 6S Plus''' and '''SE:''' 1.85&nbsp;GHz 64-bit dual-core Apple A9 *'''7 / 7 Plus:''' 2.34&nbsp;GHz 64-bit quad-core Apple A10 (2x Hurricane + 2x Zephyr)<ref name="iPhone 7 & 7 Plus">{{cite web | url=http://www.gsmarena.com/compare.php3?idPhone1=8064&idPhone2=8065| publisher= GSMArena| title=iPhone 7 & 7 Plus| accessdate=14 Enero 2017}}</ref>}} |memory={{plainlist| *'''1st gen''' and '''3G:''' *128&nbsp;[[megabyte|MB]] [[LPDDR]] [[Random-access memory|RAM]] (137&nbsp;MHz) *'''3GS:''' {{nowrap|256 MB}} LPDDR RAM (200&nbsp;MHz) *'''4:''' {{nowrap|512 MB}} [[LPDDR2]] RAM (200&nbsp;MHz) *'''4S:''' {{nowrap|512 MB}} LPDDR2 RAM *'''5 / 5C:''' 1&nbsp;GB LPDDR2 RAM *'''5S''' and '''6 / 6 Plus:''' 1&nbsp;GB [[LPDDR3]] RAM *'''6S / 6S Plus, SE''' and '''7:''' 2&nbsp;GB LPDDR4 RAM *'''7 Plus:''' 3&nbsp;GB [[LPDDR4]] RAM }} |storage=4, 8, 16, 32, 64, 128, 256 or 512&nbsp;GB [[flash memory]]<ref>{{cite web|url=http://www.apple.com/iphone/specs.html |title=iPhone 5 - View all the technical specifications |publisher=Apple |accessdate=Hunyo 13, 2013}}</ref> |display={{plainlist| *'''1st gen''' and '''3G:''' *{{convert|3.5|in|mm|abbr=on}} *3:2 [[display aspect ratio|aspect ratio]], scratch-resistant<ref name="jun18PressRelease">{{cite press release|publisher=Apple Inc.|date=Hunyo 18, 2007|url=http://www.apple.com/pr/library/2007/06/18iphone.html|title=iPhone Delivers Up to Eight Hours of Talk Time}}</ref> glossy glass covered screen, 262,144-color ([[Color depth|18-bit]]) [[Liquid crystal display#Twisted nematic (TN)|TN]] LCD, 480 × 320&nbsp;[[pixel|px]] ([[HVGA]]) at 163&nbsp;[[pixel density|ppi]], 200:1 [[contrast ratio]] *'''3GS:''' *In addition to prior, features a fingerprint-resistant [[lipophobicity|oleophobic]] coating,<ref>{{cite web|first=Eric|last=Slivka|url=http://www.macrumors.com/2009/06/10/more-wwdc-tidbits-iphone-3g-s-oleophobic-screen-find-my-iphone-live|title=More WWDC Tidbits: iPhone 3G S Oleophobic Screen, "Find My iPhone" Live lLP|publisher=Mac Rumors|date=Hunyo 10, 2009|accessdate=Hulyo 3, 2009}}</ref> and 262,144-color (18-bit) TN LCD with hardware spatial dithering<ref name=edepot>{{cite web|url=http://www.edepot.com/iphone.html|title=iPhone Secrets and iPad Secrets and iPod Touch Secrets|author=Po-Han Lin|work=Technology Depot|accessdate=Disyembre 8, 2011|archive-date=Disyembre 8, 2012|archive-url=https://archive.today/20121208182655/http://www.edepot.com/iphone.html|url-status=dead}}</ref> *'''4''' and '''4S:''' *{{convert|3.5|in|mm|abbr=on}}; 3:2 aspect ratio, [[aluminosilicate]] glass covered 16,777,216-color (24-bit) [[In-plane switching|IPS]] LCD screen, 960 × 640&nbsp;px at 326&nbsp;[[pixels per inch|ppi]], 800:1 contrast ratio, 500 [[luminance|{{frac|cd|m²}}]] max brightness *'''5 / 5C / 5S / SE:''' *{{convert|4.0|in|mm|abbr=on}}; 16:9 aspect ratio; 1136 × 640&nbsp;px screen resolution at 326&nbsp;ppi *'''6 / 6S / 7:''' *{{convert|4.7|in|mm|abbr=on}}; 16:9 aspect ratio; 1334 × 750&nbsp;px screen resolution at 326&nbsp;ppi *'''6 Plus / 6S Plus / 7 Plus:''' *{{convert|5.5|in|mm|abbr=on}}; 16:9 aspect ratio; 1920 × 1080&nbsp;px screen resolution at 401&nbsp;ppi }} |graphics={{plainlist| *'''1st gen''' and '''3G:''' *[[PowerVR]] [[PowerVR#MBX|MBX]] Lite 3D [[graphics processing unit|GPU]]<ref name="GPUmbx">{{cite web|url=http://www.eetimes.com/news/semi/showArticle.jhtml?articleID=200900740|title=Update: UK graphics specialist confirms that iPhone design win|publisher=[[EE Times]]|access-date=2017-02-18|archive-date=2012-06-06|archive-url=https://www.webcitation.org/68DyboxOh?url=http://eetimes.com/electronics-news/4188648/IPhone-code-trail-points-to-MBX-graphics-core|url-status=dead}}</ref> (103&nbsp;MHz) *'''3GS:''' PowerVR [[PowerVR#Series 5 (SGX)|SGX535]] GPU *(150&nbsp;MHz)<ref name="3G_S_Processor">{{cite web|url=http://www.anandtech.com/gadgets/showdoc.aspx?i=3579&p=2|title=The iPhone 3GS Hardware Exposed & Analyzed|last=Shimpi|first=Anand|date=Hunyo 10, 2009|publisher=AnandTech|accessdate=Hunyo 10, 2009|archive-date=Marso 8, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100308085851/http://www.anandtech.com/gadgets/showdoc.aspx?i=3579&p=2|url-status=dead}}<br />{{cite news|url=http://www.wired.com/gadgetlab/2009/06/t-mobile-accidentally-posts-secret-iphone-3g-s-specs|title=Gadget Lab Hardware News and Reviews T-Mobile Accidentally Posts Secret iPhone 3G S Specs|last=Sorrel|first=Charlie|date=Hunyo 10, 2009|publisher=[[Wired (magazine)|Wired.com]]|accessdate=Hunyo 14, 2009}}</ref><ref name="4_Processor">{{cite web|url=http://www.ifixit.com/Teardown/Apple-A4-Teardown/2204/3|title=Apple A4 Teardown|date=Hunyo 10, 2009|publisher=ifixit.com|accessdate=Septyembre 9, 2010}}</ref> *'''4:''' PowerVR [[PowerVR#Series 5 (SGX)|SGX535]] GPU (200&nbsp;MHz)<ref name="3G_S_Processor" /><ref name="4_Processor" /> *'''4S:''' PowerVR [[PowerVR#Series 5 (SGX)|SGX543MP2]] (2-core) GPU *'''5 / 5C:''' PowerVR SGX543MP3 (3-core) GPU *'''5S:''' PowerVR G6430 (4-core) GPU *'''6 / 6 Plus:''' PowerVR GX6450 (4-core) GPU *'''6S / 6S Plus''' and '''SE:''' PowerVR GT7600 (6-core) GPU<ref>{{cite web|url=http://www.anandtech.com/show/9686/the-apple-iphone-6s-and-iphone-6s-plus-review/5|title=A9's GPU: Imagination PowerVR GT7600 - The Apple iPhone 6s and iPhone 6s Plus Review|publisher=AnandTech|date=Nobyembre 2, 2015|accessdate=Nobyembre 4, 2015|archive-date=2015-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20151105083304/http://www.anandtech.com/show/9686/the-apple-iphone-6s-and-iphone-6s-plus-review/5|url-status=dead}}</ref> *'''7 / 7 Plus:''' PowerVR Series 7XT Plus (6-core graphics)<ref name="iPhone 7 & 7 Plus"/> }} |sound={{flatlist| *[[Bluetooth]] *stereo speaker *microphone *3.5mm [[Phone connector (audio)|stereo audio jack]] (not available on iPhone 7) *lightning port }} |connectivity={{flatlist| '''1st gen''', '''3G''', and '''3GS:'''<br/> [[Wi-Fi]] ([[IEEE 802.11|802.11]] [[IEEE 802.11b-1999|b]]/[[IEEE 802.11g-2003|g]])<br/> '''4''', and '''4S:'''<br/> [[Wi-Fi]] ([[IEEE 802.11|802.11]] [[IEEE 802.11b-1999|b]]/[[IEEE 802.11g-2003|g]]/[[IEEE 802.11n-2009|n]])<br/> '''5''', '''5C''', and '''5S:'''<br/> [[Wi-Fi]] ([[IEEE 802.11|802.11]] [[IEEE 802.11a-1999|a]]/[[IEEE 802.11b-1999|b]]/[[IEEE 802.11g-2003|g]]/[[IEEE 802.11n-2009|n]])<br/> '''6 / 6 Plus''', '''6S / 6S Plus:''', and '''SE:'''<br/> [[Wi-Fi]] ([[IEEE 802.11|802.11]] [[IEEE 802.11a-1999|a]]/[[IEEE 802.11b-1999|b]]/[[IEEE 802.11g-2003|g]]/[[IEEE 802.11n-2009|n]]/[[IEEE 802.11ac|ac]]) '''1st gen''', '''3G''', '''3GS''', and '''4:'''<br/> [[Bluetooth v2.1+EDR|Bluetooth 2.1 + EDR]]<br/> '''4S''', '''5''', '''5C''', '''5S''', and '''6 / 6 Plus:'''<br/> [[Bluetooth v4.0|Bluetooth 4.0]]<br/> '''6S / 6S Plus''', '''SE''' and '''7 / 7 Plus:'''<br/> [[Bluetooth v4.2|Bluetooth 4.2]] [[GSM]] models also include: [[LTE (telecommunication)|LTE]] [[LTE frequency bands|700, 2100]]&nbsp;MHz {{allow wrap|[[Universal Mobile Telecommunications System|UMTS]] / [[High-Speed Downlink Packet Access|HSDPA]]/[[Evolved HSPA|HSPA+]] / [[Dual-Cell HSDPA|DC-HSDPA]]}} [[UMTS frequency bands|850, 900, 1900, 2100]]&nbsp;MHz {{allow wrap|[[GSM]] / [[Enhanced Data Rates for GSM Evolution|EDGE]]}} [[GSM frequency bands|850, 900, 1800, 1900]]&nbsp;MHz [[Code division multiple access|CDMA]] model also includes: [[LTE (telecommunication)|LTE]] [[LTE frequency bands|700]]&nbsp;MHz [[Code division multiple access|CDMA]]/[[Evolution-Data Optimized|EV-DO Rev. A]] [[Multi-band device|800, 1900]]&nbsp;MHz {{allow wrap|[[Universal Mobile Telecommunications System|UMTS]] / [[High-Speed Downlink Packet Access|HSDPA]]/[[Evolved HSPA|HSPA+]]/[[Dual-Cell HSDPA|DC-HSDPA]]}} [[UMTS frequency bands|850, 900, 1900, 2100]]&nbsp;MHz {{allow wrap|[[GSM]] / [[Enhanced Data Rates for GSM Evolution|EDGE]]}} [[GSM frequency bands|850, 900, 1800, 1900]]&nbsp;MHz }} |dimensions={{plainlist| *'''1st gen:''' *{{convert|115|mm|in|abbr=on}} H *{{convert|61|mm|in|abbr=on}} W *{{convert|11.6|mm|in|abbr=on}} D *'''3G''' & '''3GS:''' *{{convert|115.5|mm|in|abbr=on}} H *{{convert|62.1|mm|in|abbr=on}} W *{{convert|12.3|mm|in|abbr=on}} D *'''4''' & '''4S:''' *{{convert|115.2|mm|in|abbr=on}} H *{{convert|58.6|mm|in|abbr=on}} W *{{convert|9.3|mm|in|abbr=on}} D *'''5, 5S''' & '''SE:''' *{{convert|123.8|mm|in|abbr=on}} H *{{convert|58.6|mm|in|abbr=on}} W *{{convert|7.6|mm|in|abbr=on}} D *'''5C:''' *{{convert|124.4|mm|in|abbr=on}} H *{{convert|59.2|mm|in|abbr=on}} W *{{convert|8.97|mm|in|abbr=on}} D *'''6:''' *{{convert|138.1|mm|in|abbr=on}} H *{{convert|67|mm|in|abbr=on}} W *{{convert|6.9|mm|in|abbr=on}} D *'''6 Plus:''' *{{convert|158.1|mm|in|abbr=on}} H *{{convert|77.8|mm|in|abbr=on}} W *{{convert|7.1|mm|in|abbr=on}} D *'''6S''' & '''7:''' *{{convert|138.3|mm|in|abbr=on}} H *{{convert|67.1|mm|in|abbr=on}} W *{{convert|7.1|mm|in|abbr=on}} D *'''6S Plus''' & '''7 Plus:''' *{{convert|158.2|mm|in|abbr=on}} H *{{convert|77.9|mm|in|abbr=on}} W *{{convert|7.3|mm|in|abbr=on}} D }}|weight={{plainlist| *'''1st gen''' and '''3GS:''' *{{convert|135|g|oz|abbr=on}} *'''3G:''' {{convert|133|g|oz|abbr=on}} *'''4:''' {{convert|137|g|oz|abbr=on}} *'''4S:''' {{convert|140|g|oz|abbr=on}} *'''5''' and '''5S:''' *{{convert|112|g|oz|abbr=on}} *'''5C:''' {{convert|132|g|oz|abbr=on}} *'''6:''' {{convert|129|g|oz|abbr=on}} *'''6 Plus:''' {{convert|172|g|oz|abbr=on}} *'''6S:''' {{convert|143|g|oz|abbr=on}} *'''6S Plus:''' {{convert|192|g|oz|abbr=on}} *'''SE:''' {{convert|113|g|oz|abbr=on}} *'''7:''' {{convert|138|g|oz|abbr=on}} *'''7 Plus:''' {{convert|188|g|oz|abbr=on}} }} |related={{flatlist| *[[iPad]] *[[iPod Touch]] *([[List of iOS devices|Comparison]]) }} |website=[https://www.apple.com/iphone/ www.apple.com/iphone] |releasedate={{plainlist| *'''[[iPhone (1st generation)|1st gen]]''': {{Start date|2007|06|29}} *'''[[iPhone 3G|3G]]:''' {{Start date|2008|07|11}} *'''[[iPhone 3GS|3GS]]''': {{Start date|2009|06|19}} *'''[[iPhone 4|4]]''': {{Start date|2010|06|24}} *'''[[iPhone 4S|4S]]''': {{Start date|2011|10|14}} *'''[[iPhone 5|5]]''': {{Start date|2012|09|21}} *'''[[iPhone 5C|5C]]''', '''[[iPhone 5S|5S]]''': {{Start date|2013|09|20}} *'''[[iPhone 6|6 / 6 Plus]]''': {{Start date|2014|09|19}} *'''{{nowrap|[[iPhone 6S|6S / 6S Plus]]''': {{Start date|2015|9|25}}}} *'''{{nowrap|[[iPhone SE|SE]]''': {{Start date|2016|3|31}}}} *'''[[iPhone 7|7 / 7 Plus]]''': {{Start date|2016|09|16}} }} |unitssold=1 billion+ <ref name="auto">{{cite web|url= http://www.apple.com/newsroom/2016/07/apple-celebrates-one-billion-iphones.html |title= 1 billion iPhones have now been sold worldwide since 2007. |publisher= Apple Inc. |accessdate= 27 Hulyo 2016}}</ref> |service={{flatlist| *[[iTunes Store]] *[[App Store (iOS)|App Store]] *[[iCloud]] *[[iBooks]] *[[Podcast]] *[[Apple Music]] *[[Passbook (application)|Passbook]] }} }} Ang '''iPhone''' ay isang linya ng mga ''[[smartphone]]'' na ginawa at kinalakal ng [[Apple Inc.]] na gumagamit ng [[iOS]], ang sariling [[operating system]] na pangselular ng kumpanya. Unang [[teleponong selular]] ang unang iPhone na tumatanggap ng sabayang pagpindot. Sa [[#Kasaysayan|kasaysayan nito]], nakakuha ang iPhone ng mas malaki at mas malinaw na [[display]], katangiang pagkuha ng [[bidyo]], proteksyon sa paglangoy sa [[tubig]], at marami pang katangiang pang[[may-kapansanan]]. ==Kasaysayan== Ang pinakaunang iPhone ay inilabas noong 29 Hunyo 2007 sa halagang halos $600<ref>{{Cite web |title=Apple Reinvents the Phone with iPhone |url=https://www.apple.com/newsroom/2007/01/09Apple-Reinvents-the-Phone-with-iPhone/ |access-date=2026-06-02 |website=Apple Newsroom |language=en-US}}</ref>. Maraming ng sumunod na bersyon ng iPhone, gaya ng iPhone X na inanunsyo noong 12 Setyembre 2016. Ang ''user interface'' ay binuo sa paligid ng isang ''multi-touch'' na screen ng device, kabilang ang ang isang totoong keyboard na nagpapakita kapag kailangan mo ito. Ang iPhone ay may Wi-Fi at maaaring kumonekta sa cellular network. Ang isang iPhone ay maaaring kumuha ng video (bagaman ito ay hindi isang karaniwan na katangian hanggang sa iPhone 3GS), kumuha ng litrato, magpatugtog ng musika, magpadala at tumanggap ng email, mag-browse sa web, magpadala at tumanggap ng mga text na mensahe, sundin GPS navigation, gumawa ng mga tala, gumawa ng matematikong kalkulasyon , at makatanggap ng visual voicemail. Ang iba pang katangian (video games, mga reperensiyang akda, social networking, at iba pa) ay maaaring ma-gamit sa pamamagitan ng pag-download ng mobile apps. Pagdating ng Hunyo 2016, ang App Store ng Apple na nakapaloob higit sa 2 milyong mga application na magagamit para sa iPhone. Ang iPhone X (ika-sampu) ay isang cell phone na binubuo, nilikha, at na-promote ng Apple Inc. Ito ang panlabing-isa na bersyon ng iPhone. Inanunsyo ito noong 12 Setyembre 2017, na sumunod sa iPhone 8 at iPhone 8 Plus, sa Steve Jobs Theater sa lugar ng Apple Park. Ang telepono ay pinalabas noong 3 Nobyembre 2017, na tumutukoy sa ikasampung paggunita ng pag-aayos ng iPhone. Noong 2 Marso 2026, ipinakilala ng Apple Inc. ang iPhone 17e bilang isa sa pinakabagong unit<ref>{{Cite web |title=Apple introduces iPhone 17e |url=https://www.apple.com/newsroom/2026/03/apple-introduces-iphone-17e/ |access-date=2026-03-26 |website=Apple Newsroom |language=en-US}}</ref>. Sa US, ang iPhone ay ang humahawak sa pinakamalaking share ng smartphone market. Bilang ng Q4 2015, ang iPhone ay may isang 43.6% market share, na sinusundan ng Samsung (27.6%), LG (9.4%), at Motorola (4.8%). ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Apple Inc.]] lcg9vd5zu7ngywn5odfihywdnnwppsk 0 229694 2210114 2094365 2026-06-02T23:59:36Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210114 wikitext text/x-wiki {{coord|31|50|32.97|N|34|58|2.1|E|display=title}} [[File:PikiWiki Israel 558 Mini Israel בפארק מיני ישראל.JPG|thumb|280px|right|]] Ang '''Mini Israel''' ay isang munting [[liwasan]] na matatagpuan sa [[Lambak]] ng Ayalon, malapit Latrun, [[Israel]]. Binuksan noong Nobyembre 2002, naglalaman ang lugar ng replikang miniyatura (o munting kopya) ng daan-daang mga liwasan at makasaysayang lugar sa Israel. Binubuo ang atraksyong panturista ng 350 munting modelo ng tanyag na mga gusali. Nakakagawa ang eskalang 1:25 ng mga malalaking gusali na tinatakpan ang mga [[adulto]] at ang mga makasaysayang simbahan na mas matangkad sa isang bata.<ref>{{cite news|url=http://www.jewishjournal.com/travel/article/israel_a_summer_like_youve_never_experienced_before_20100528/|title=Israel: A Summer Like You’ve Never Experienced Before|last=Walz|first=Steve|date=28 Mayo 2010|work=The Jewish Journal of Greater Los Angeles|accessdate=14 Hunyo 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100603191424/http://www.jewishjournal.com/travel/article/israel_a_summer_like_youve_never_experienced_before_20100528/|archive-date=2010-05-28|language=en}}</ref><ref name=haaretz>{{cite news|url=http://www.haaretz.com/culture/travel/mini-israel-1.242614|title=Mini Israel|date=25 Marso 2008|work=Haaretz|accessdate=14 Hunyo 2010|language=en}}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Pang-kalahatang ideya== Ipinapakita ng permanenteng tanghalan ang pangunahing lugar at istraktura sa Israel na may kahalagaan sa [[Hudaismo]], [[Kristiyanismo]], at [[Islam]]. Ang lugar ay may kahalagaan din sa [[kasaysayan]], [[arkeolohiya]], [[kalinangan]], [[relihiyon]], at [[etniko|etnisidad]], na nilalarawan ang mga lugar at mga [[pangkat etniko]] na nakakabit sa mga ito, tulad ng iba't ibang pangkat pangkalinangang [[Muslim]], [[Hudyo]], at [[Kristiyano]] na naninirahan sa bansa, subalit mayroon ding Druze, Bedouin at iba pa.<ref name=jpost/> Nasa [[wikang Hebreo|Hebreo]], [[wikang Arabe|Arabe]], at [[wikang Ingles|Ingles]] ang mga karatula.<ref name=every/> Mga taga-Israel ang 95% ng bisita ng lugar.<ref name=every/> Sinasakop ng lugar ang 60,000 metro kuwadrado (14.8 [[akre (sukat)|akre]]),<ref name=every>{{cite book|last=Oestermann|first=Richard|title=Every second counts: true stories from Israel|url=https://books.google.com/books?id=R7_vveEYkScC&pg=PA123|year=2006|publisher=Gefen Publishing House Ltd|isbn=965-229-359-8|page=123|language=en}}</ref> na may mga modelong makikita sa higit sa 35,000 metro kuwadrado (8.6 akre). Nasa loob din ng liwasan ang isang tindahan ng tagapagpaalaala o ''souvenir shop'', ilang mga kainan, at pahingaan, at isang bulwagan para sa mga panayam at pagpupulong na kung saan makikita ang isang [[pelikula]] tungkol sa paglikha ng liwasan. Mayroon din isang gabay na naka-awdyo<ref name=jpost/> at mga demotor na andador (o ''buggy)''.<ref name=every/> Ang pamansag simula noong una pa ay "''See it all - small''" ("Tingnan ang lahat - ng maliit").<ref name=jpost>{{cite news|url=http://www.jpost.com/IsraelGuide/MuseumsInIsrael/Article.aspx?id=166751|title=Mini Israel|date=25 Enero 2010|work=Jerusalem Post|accessdate=14 Hunyo 2010|language=en}}</ref> ==Mga larawan== <gallery widths="150" heights="120"> File:PikiWiki Israel 5519 Landscapes of Israel Mini Israel.JPG| File:PikiWiki Israel 5530 Landscapes of Mini Israel .JPG| File:PikiWiki Israel 5521 Landscapes of Israel Mini Israel.JPG| </gallery> ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== {{Commonscat|Mini Israel}} * [http://www.minisrael.co.il/en Mini Israel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140425003418/http://www.minisrael.co.il/en |date=2014-04-25 }} [[Kategorya:Israel]] 006dqpns4s9p25u3bz50678qroohizz 0 239708 2210094 2090235 2026-06-02T17:04:35Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210094 wikitext text/x-wiki {{Katuruang panlipunan ng Santo Papa}} Ang '''Katuruang panlipunan ng Simbahang Katolika''' ay ang lupon ng doktrinang binuo ng [[Simbahang Katolika]] ukol sa [[katarungang panlipunan]], na may kinalaman sa [[kahirapan]] at [[yaman]], [[ekonomiks]], [[samahang panlipunan]], at gampanin ng [[estado]]. Kinikilalang naging sandigan nito ang [[ensiklika|liham ensiklika]] ni [[Papa Leo XIII]] na ''[[Rerum novarum]]'' noong 1891 na nagtaguyod ng ''economic distributism'' at nagkondena pareho sa [[kapitalismo]] at [[sosyalismo]], bagaman nag-uugat ito sa mga panulat ng mga pilosopong Katolikong sina [[Santo Tomas de Aquino]] at [[San Agustin ng Hippo]], humugot din ito ng mga konseptong makikita sa [[Bibliya]] at sa mga kultura ng [[sinaunang Malapit na Silangan]].<ref name=riseup>{{cite book|title=Rise Up, O Judge: A Study of Justice in the Biblical World|author=Enrique Nardoni, translated by Sean Martin|publisher=Baker Books|date=2004}}</ref> Ayon kay [[Papa Benedicto XVI]], ang layunin nito ay "upang makatulong sa pagpapadalisay ng katuwiran at makaambag, dito at ngayon, sa pagkilala at pagtamo ng kung ano man ang wasto. ... Kailangang gampanan [ng Simbahan] ang kaniyang tungkulin sa pamamagitan ng tuwid na pangangatuwiran at kailangan niyang muling mapukaw ang enerhiyang espirituwal na kung wala ito... hindi mananaig at magtatagumpay ang katarungan".<ref>(Pope Benedict XVI, Deus Caritas Est, 28).</ref> Ayon kay [[Papa Juan Pablo II]], ang sandigan nito'y "nakasalalay sa tatlong prinsipyo ng dangal ng tao, pagkakabuklod at pagbabalikatan".<ref>(John Paul II, 1999 Apostolic Exhortation, Ecclesia in America, 55).</ref> Sinasalamin ng mga ito ang [[Hudeo|Hudeong batas]] at aklat ng mga propeta sa [[Lumang Tipan]], at gumugunita sa mga pangaral ni [[Hesukristo]] na naitalâ sa [[Bagong Tipan]], gaya ng kaniyang ipinahayag na "tandaan ninyo, nang gawin ninyo ito sa isa sa mga alagad ko, siya man ang pinakahamak, ako ang inyong tinulungan."<ref name="ReferenceA">[[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]] 25:40.</ref> Kakaiba ang katuruang panlipunan ng Simbahang Katolika sa kaniyang konsistent na kritika ng modernong panlipunan at pampulitikang ideolohiya ng parehong kaliwa at kanan: ang [[liberalismo]], [[komunismo]], [[peminismo]],<ref name="Feminism">{{cite book|url = http://books.google.com/books?id=uuoTaLkWsxwC&pg=PA155&dq=feminist+catholic+church&hl=en&ei=mVPCTY-8I4SEtgfirvCMCw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=7&ved=0CEcQ6AEwBg#v=onepage&q=feminist%20catholic%20church&f=false|title =Feminist Activism in Academia: Essays on Personal, Political and Professional Change|publisher=[[McFarland & Company|McFarland]]|author=Ellen C. Mayock, Domnica Radulescu|quote=Catholic institutions are often dependent upon the generosity of benefactors who are politically and religiously conservative, wary of or outright disapproving of feminism. Catholic traditions and current official church stands are at odds with many feminist positions.|accessdate=2011-04-08}}</ref><ref name="Feminist">{{cite book|url = http://books.google.com/books?id=IclrAAAAMAAJ&q=catholic+church+feminism&dq=catholic+church+feminism&hl=en&ei=gVfCTfe-DtCltwe1haTDBQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=8&ved=0CFAQ6AEwBzigAQ|title =A Handbook of Feminist Therapy: Women's Issues in Psychotherapy|publisher = Wiley-Blackwell|author=Lynne Bravo Rosewater, [[Lenore E. Walker]] |quote=Other feminist concerns, such as changes in sexist language, have been an issue for almost a decade in the Roman Catholic Church and most other churches as well.|accessdate=2011-04-08}}</ref> [[ateismo]],<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=cymM4xEM76wC&pg=PA462&dq=atheism+catholic+church&hl=en&ei=ylTCTbejJoqatwe3xojTBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&ved=0CE0Q6AEwBQ#v=onepage&q&f=false|title =Catechism of the Catholic Church|publisher=[[Burns & Oates]]|quote=2123 'Many... of our contemporaries either do not at all perceive, or explicitly reject, this intimate and vital bond of man to God. Atheism must therefore be regarded as one of the most serious problems of our time.'|accessdate=2011-04-08}}</ref> [[sosyalismo]],<ref name="wydawnictwoumk.pl">[http://wydawnictwoumk.pl/czasopisma/index.php/CJFA/article/view/CJFA.2013.013/3189 S. Adamiak, E. Chojnacka, D. Walczak, Social security in Poland – cultural, historical and economical issues, Copernican Journal of Finance & Accounting, Vol 2, No 2, p. 16.]</ref> [[pasismo]], [[kapitalismo]],<ref name="wydawnictwoumk.pl"/> at [[Nazismo]] ay lahat tinuligsa sa kanila man lang purong anyo ng maraming Santo Papa simula noong huling bahagi ng ika-19 na siglo. Laging hinahanapan ng balanse ng doktrinang panlipunan ng Simbahang Katolika ang malasakit sa buong sambayanan, lalo na para sa mahihina't mahihirap, at paggalang sa layà ng tao, kasama rito ang karapatan sa pribadong pag-aari.<ref>{{Cite web |url=http://wydawnictwoumk.pl/czasopisma/index.php/CJFA/article/view/CJFA.2014.001/3213 |title=S. Adamiak, D. Walczak, Catholic social teaching, sustainable development and social solidarism in the context of social security, Copernican Journal of Finance & Accounting, Vol 3, No 1, p. 14. |access-date=2015-05-26 |archive-date=2014-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140416181657/http://wydawnictwoumk.pl/czasopisma/index.php/CJFA/article/view/CJFA.2014.001/3213 |url-status=dead }}</ref> == Kasaysayan == Bagaman higit na matanda ang pinagmulan ng mga prinsipyo ng turong panlipunang Katoliko, ito'y nagsimulang pag-isahin sa isang panuntunan noong huling bahagi ng ika-19 na siglo. Mula noon, nagdagdag at pinagyabong ng mga humaliling Santo Papa ang lupon ng turong panlipunan ng Simbahan, pangunahin dito ay sa pamamagitan ng mga [[ensiklika|liham ensiklika]]. ===''Rerum novarum''=== Ang paglathala ng ensiklika ni [[Papa Leo XIII]] na ''[[Rerum novarum]]'' noong 1891 ang naging hudyat ng pagkakaroon ng makikilálang lupon ng turong panlipunan ng Simbahang Katolika. Tinalakay nito ang hinggil sa mga tao, mga sistema at istruktura, ang tatlong uri ng modernong pagpapalaganap ng katarungan at kapayapaan, na ngayo'y matatag nang nakapaloob sa misyon ng Simbahan. Nang mga sumunod na taon, nagkaroon pa ng maraming ensiklika at mensahe patungkol sa mga paksaing panlipunan; mga nabuong pagkilos ng mga Katoliko sa iba't ibang panig ng mundo; at mga etikang panlipunang itinuturo sa mga paaralan at seminaryo. Upang gunitain ang ika-40 anibersaryo ng ''Rerum novarum'', inilibas ni [[Papa Pio XI]] ang ''[[Quadragesimo anno]]'' na nagpalawak sa ilang tema ng ''Rerum novarum''.<ref>For a summary of ''Rerum novarum'' and ''[[Quadragesimo anno]]''.</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Simbahang Katolika Romana]] [[Kategorya:Lipunan]] [[Kategorya:Katarungan]] 9e3p120883rqbnrb1wm7rjy14duxokr 0 242276 2210049 2168983 2026-06-02T13:42:20Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210049 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Irena Sendler | image = Irena Sendlerowa 1942.jpg | image_size = 240px | parents = [[Stanisław Krzyżanowski]]<br/>Janina Krzyżanowska | birth_name= Irena Krzyżanowska | birth_date = 15 Pebrero 1910 | birth_place = [[Otwock]], [[Congress Poland|Polonya]] | death_date = 12 Mayo 2008 (edad 98) | death_place = [[Warsaw|Barsobya]], Polonya | occupation = [[humanitarismo|kawanggawang pantao]] |spouse=Mieczyslaw Sendler (1931–1947; diborsyado)<br>Stefan Zgrzembski (1947–1959; diborsyado; 3 anak)<br>Mieczyslaw Sendler (1960s; diborsyado)}} Si '''Irena Stanisława Sendler''' (''Krzyżanowska''), na tinatawag ding ''Irena [[Pangalang Polako|Sendlerowa]]'' sa [[Polonya]], ''[[nom de guerre]]'' "Jolanta" (15 Pebrero 1910&nbsp;–&nbsp;12 Mayo 2008)<ref name="auschwitz">[http://www.auschwitz.dk/Sendler.htm Irena Sendler. An unsung heroine.] ''Lest We Forget.'' Retrieved 2 November 2012.</ref>, ay isang Polakang empermera (nars) at ''social worker'' na naglingkod sa ''[[Kilusang Paglaban ng mga Polako sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Polish Underground]]'' sa [[Pagkasakop ng Polonya (1939-1945)|Barsobya sa ilalim ng mga Aleman]] noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at naging pinuno ng seksyong pang-kabataan ng [[Żegota]]<ref>Mordecai Paldiel, The Path of the Righteous: Gentile Rescuers of Jews During the Holocaust, Ktav Publishing House (January 1993), ISBN 0-88125-376-6</ref><ref>[[Yad Vashem]] Shoa Resource Center, "Activites Żegota" PDF file, [https://www.yadvashem.org/righteous/resources/zegota-in-occupied-poland.html Żegota], page 4/34 of the Report.</ref>, ang Konsehong Polako sa Pag-alalay ng mga Hudyo ([[Wikang Polako|Polako]]: ''Rada Pomocy Żydom''), na naging aktibo mula 1942 hanggang 1945. Sa tulong ng higit pang dalawang dosenang mga kasapi ng Żegota, naitakas pa ni Sendler ang higit-kumulang na mga kabataang [[Hudyo]] palabas mula sa [[Geto ng Barsobya]] at binigyan sila ng mga[[Palsipikasyon ng dokumento ng pagkakakilanlan|palsipikadong dokumento ng pagkakakilanlan]] at binigyan ng mga tahanan sa labas ng mga geto, na nagligtas sa mga kabataang iyon mula sa pagkapughaw (''holocaust'')<ref>{{cite news|last=Baczynska|first=Gabriela|editor=Jon Boyle|title=Sendler, savior of Warsaw Ghetto children, dies|publisher=Reuters|date=12 May 2008|url=http://www.reuters.com/article/2008/05/12/idUSL12654106|accessdate=Sep 17, 2013|archive-date=2 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202235018/http://www.reuters.com/article/2008/05/12/idUSL12654106|url-status=dead}}</ref>. Kabilang ang eksepsyon ng mga diplomatikong nagbigay ng mga ''visa'' upang makalaya ang Hudyo mula sa Europa na sakop ng mga Nazi, nagligtas si Sendler ng mga Hudyo nang higit pa sa ibang indibidwal noong [[Pagkapuhaw]]<ref>http://blogs.yu.edu/news/rethinking-the-polish-underground/</ref>. Natuklasan din ng mga mananakop na Aleman ang kanyang mga gawa at siya ay pinadakip ng [[Gestapo]], pinahirapan nang labis, at binigyang parusa ng kamatayan, ngunit nagawa niyang tumakas mula sa naturang parusa at nabuhay noong panahon ng digmaan. Noong 1965, kinilala si Sendler ng [[Estado ng Israel]] bilang [[Matuwid sa mga Bansa]] (''Righteous among the Nations''). Pagkatapos ay ginawaran siya ng ''[[Order of the White Eagle (Polonya)|Order of the White Eagle]]'', ang pinakamataas na pagbibigay-dangal sa Polonya, para sa kanyang mga [[kawanggawa]] pantao noong panahon ng digmaan. ==Talambuhay== Ipinanganak si Irena Sendler bilang Irena Krzyżanowska noong ika-15&nbsp;ng Pebrero 1910 sa [[Otwock]], malapit sa [[Barsobya]],<ref name=JVL>{{cite web|url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/biography/irenasendler.html|title=Irena Sendler|work=jewishvirtuallibrary.org}}</ref> kay Dr. [[Stanisław Krzyżanowski]], isang manggagamot at sa asawa nitong si Janina.<ref name=spraw>{{cite web|url=http://www.sprawiedliwi.org.pl/pl/cms/biografia-83/|title=Polscy Sprawiedliwi - Przywracanie Pamięci|work=sprawiedliwi.org.pl|access-date=2015-09-16|archive-date=2015-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402132023/http://www.sprawiedliwi.org.pl/pl/cms/biografia-83/|url-status=dead}}</ref> Namatay ang kanyang ama sa sakit na [[tipus]] noong Pebrero 1917 dahil sa pagkahawa nito sa mga pasyenteng ginagamot.<ref name=tak>{{cite web|url=http://www.tak.opole.pl/index.php/szkola-podstawowa/o-szkole/biografia-ireny-sendlerowej/|title=Biografia Ireny Sendlerowej|work=tak.opole.pl|publisher=Zespół Szkół TAK im. Ireny Sendlerowej|access-date=2015-09-16|archive-date=2015-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402094550/http://www.tak.opole.pl/index.php/szkola-podstawowa/o-szkole/biografia-ireny-sendlerowej/|url-status=dead}}</ref> Pagkatapos ng kamatayan, nagbigay-alok ang komunidad ng mga Hudyo sa kanyang ina na bayaran ang edukasyon ni Sendler, baga ma't tinanggihan ng kanyang ina ang tulong.<ref name=spraw/> Nag-aral si Sendler ng Panitikang Polako sa [[University of Warsaw|Pamantasan ng Barsobya]], at sumali sa [[Partidong Sosyalistang Polako]].<ref name=spraw/> Mariin siyang sumalungat sa sistemang ''ghetto bench'' ([[Wikang Polako|Polako]]: ''getto ławkowe'') na umiral sa ibang mga pamantasang Polako bago ang digmaan at dinungisan ang kanyang ''grade card''. Bilang resulta ng protestang pampubliko, isinuspinde siya mula sa Pamantasan ng Barsobya sa loob ng 3 taon.<ref name="Economist"/> Pinakasalan niya si Mieczysław Sendler noong 1931,<ref name=spraw/> ngunit nag-diborsyo sila noong 1947.<ref name="Mieszkowska2011">{{cite book|author=Anna Mieszkowska|title=Irena Sendler: Mother of the Children of the Holocaust|url=http://books.google.com/books?id=RCgsAQAAMAAJ|date=January 2011|publisher=Praeger|isbn=978-0-313-38593-3|page=26}}</ref> Pinakasalan naman niya si Stefan Zgrzembski, isang kaibigang Hudyo noon pa sa pamantasan nila, at nagkaroon sila ng mga anak; si Janina, Andrzej (na namatay noong kapanganakan), at si Adam (na namatay sa sakit sa puso noong 1999). Noong 1959 ay diniborsyo niya si Zgrzembski at pinakasalang muli ang kanyang unang asawang si Mieczysław Sendler; ngunit sila ay nag-diborsyo muli.<ref>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/home/you/article-1037057/Irena-Sendler-Holocaust-heroine.html|title=Irena Sendler: we tell you the story of a Holocaust heroine|work=Mail Online}}</ref> ==Ikalawang Digmaang Pandaigdig== [[Talaksan:Afisz-kara śmierci za pomoc Żydom.jpg|thumb|left|Karatula ng Nazi sa Aleman at Polako (Barsobya, 1942) na nagbabanta ng kamatayan sa sino mang Polakong tumulong sa mga Hudyo]] Nagtungo si Sendler sa Barsobya bago sumiklab ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], at nag-trabaho para sa gawaing pangkawanggawang pang-munisipal.<ref name=spraw/> Nagsimula siyang tumulong sa mga Hudyo pagkatapos ang pananakop ng mga Aleman noong 1939,<ref name=spraw/> sa pamamagitan ng pamumuno ng isang pangkat ng mga katrabaho na lumikha ng higit-kumulang na 3,000 palsipikadong dokumento upang tulungan ang mga mag-anak na Hudyo.<ref name="tomaszewski"/> Naisagawa ang ganitong uri ng gawain nang may napakataas na panganib — simula pa noong Oktubre 1941 — sa pagbibigay ng ano mang uri ng tulong sa mga Hudyo sa [[Pagkasakop ng Polonya (1939-1945)|Polonya na nasa ilalim ng mga Aleman]] ay may kaparusahang kamatayan, hindi lang sa tao na nagbibigay ng tulong kundi para sa kanilang buong mag-anak o tahanan. Ang Polonya ang tanging sinakop ng Alemanya sa Europa na kung saan nagpataw ng parusang kamatayan.<ref name="Kurek2012">{{cite book|author=Ewa Kurek|title=Polish-Jewish Relations 1939-1945: Beyond the Limits of Solidarity|url=http://books.google.com/books?id=xDNpdbdhNIgC&pg=PA305|date=2 August 2012|publisher=iUniverse|isbn=978-1-4759-3832-6|page=305}}</ref> [[File:Bundesarchiv N 1576 Bild-003, Warschau, Bettelnde Kinder.jpg|thumb|right|200px|Mga kabataang Hudyo sa [[Geto ng Barsobya]]]] Noong Agosto 1943, si Sendler, na kinilala na noon sa kanyang ''[[nom de guerre]]'' na "Jolanta" ay hinirang ng [[Żegota]], isang organisasyon sa ilalim ng kalupaan na kilala rin bilang Konseho sa Pag-alalay ng mga Hudyo (''Council to Aid Jews''), upang pamunuan ang seksyong pang-kabataan ng mga Hudyo<ref name="tomaszewski"/>. Bilang empleyado ng Sangay ng Kapakanang Panlipunan, nagkaroon siya ng natatanging pahintulot sa pagpasok sa Geto ng Barsobya upang tingnan ang ano mang palatandaan ng [[tipus]], ang sakit na kinatatakutan ng mga Aleman na maaaring kumalat sa labas ng geto.<ref name="usnews"/> Sa mga pagdalaw niya, isinuot niya ang [[Bituin ni David]] bilang tanda ng kanyang pagkakaisa sa mamamayang Hudyo.<ref name=JVL/> Sa ilalim ng pagpapanggap ng pagsasagawa ng inspeksyon ng kalagayang pang-kalinisan sa loob ng Geto, nagtakas sila Sendler at mga ka-trabaho niya ng mga sanggol at batang paslit, minsan sa mga ambulansya at bagon (munting sasakyang panghakot), minsan ay sa parsela, bagahe at maging sa ''toolbox'', at gumamit ng iba pang mga pamamaraan.<ref name="Polish Holocaust hero dies at age 98"/> Dinala ang mga kabataang Hudyo sa mga pamilyang Polako, sa bahay-ampunang Polako ''[[Franciscan Sisters of the Family of Mary|Sisters of the Family of Mary]]'', o sa mga Romano Katolikong kumbento katulad ng ''Little Sister Servants of the Blessed Virgin Mary Conceived Immaculate'' (Mga Munting Madreng Tagapaglingkod ng Pinagpalang Birheng Mariang Pinaglihi nang Walang Dungis).<ref name="archive"/> Maiging nakipag-kawangga si Sendler sa isang pangkat na binubuo ng halos 30 boluntaryo, karamihan ay mga kababaihan, na kabilang sila [[Zofia Kossak-Szczucka]], isang magiting at manunulat sa pagsalungat, [[Matylda Getter]], ang ''madre provincial'' ng ''Franciscan Sisters of the Family of Mary'' (Mga Madreng Pransiskano ng Pamilya ni Maria).<ref name="reconciliation"/> {{Quote box|width=400px|align=right|quote=''"Ang bawat batang naligtas sa aking tulong ay ang pagbibigay-pantay ng aking pamumuhay sa daigidig na ito, at hindi isang titulo sa pagka-luwalhati."'' (Irena Sendler)}} Ayon sa Amerikanang mananalaysay na si [[Debórah Dwork]], si Sendler ang naging "inspirasyon at pangunahing puwersang tagapag-galaw para sa kabuuan ng kawing na nagligtas sa 2,500 kabataang iyon."<ref name=NYT>{{cite news|first1=Dennis|last1=Hevesi|title=Irena Sendler, Lifeline to Young Jews, Is Dead at 98|url=http://www.nytimes.com/2008/05/13/world/europe/13sendler.html|newspaper=The New York Times|date=13 May 2008|issn=0362-4331|accessdate=28 April 2015}}</ref> Halos 400 sa mga kabataan ang mga naitakas mismo ni Sendler.<ref name=NYT/> Inilibing niya at ng kanyang mga ka-trabaho ang talaan ng mga kabataang itinago sa mga banga upang masubaybayan ang kanilang mga pangunahin at bagong pagkakakilanlan. Layunin niyon ang ibalik ang mga kabataan sa kanilang mga tunay na mag-anak kapag natapos na ang digmaan.<ref name="Economist"/> Noong 1943 ay ipinadakip si Sendler ng [[Gestapo]] at labis siyang pinahirapan. Malupita siyang ipinabugbog, na ikinatamo niya ng praktura at bali sa kanyang mga paa at hita. Sa kabila noon, tumanggi siyang ipagkanulo ang sino man sa kanyang mga kasamahan o mga kabataang nailigtas niya, kaya hinatulan siya ng kamatayan sa pamamagitan ng pagpapaputok sa kanya. Nailigtas naman ang buhay niya ni Żegota sa pamamagitan ng pagbigay ng suhol sa mga bantay bago pa dumating ang paghatol sa kanya.<ref name=JVL/> Pagkatapos ng kanyang pagtakas, nagtago siya mula sa mga Aleman, at bumalik sa Barsobya sa ilalim ng di-totoong pangalan at nagpatuloy sa kanyang kabilangan kasama ni Żegota.<ref name="spraw" /> Noong nagaganap ang [[Pag-aalsa sa Barsobya]], nag-trabaho siya bilang nars sa isang pampublikong ospital, kung saan itinago niya ang limang Hudyo.<ref name="spraw" /> Nagpatuloy siyang nag-trabaho bilang empermera hanggang sa lisanin ng mga Aleman ang Barsobya, bago ang pag-abante ng hukbong Sobyet.<ref name="spraw" /> Pagkatapos ng digmaan, pinagtipon-tipon niya at ng kanyang mga ka-trabaho ang talaan ng mga kabataan at mga pinagtaguan ng mga kabataang Hudyo at ibinigay ang mga iyon sa kasama nila sa Żegota na si [[Adolf Berman]] at sa tauhan sa [[Komite Sentral para sa mga Polakong Hudyo]]. Subalit, halos lahat ng mga magulang ng mga kabataan ay pinatay sa [[Kampong Lupulan ng Treblinka]] (''Treblinka Extermination Camp'') o tuluyang nawala.<ref name="JVL" /><ref name="spraw" /> ===Komunistang Polonya=== Pagkatapos ng digmaan, ipinakulong si Sendler mula 1948-1949 at malupit siyang tinanong ng lihim ng kapulisang komunista ([[Urząd Bezpieczeństwa]]) dahil sa kanyang ugnayan sa pangunahing organisasyon sa pagtutol ng Polonya, ang ''[[Home Army]]'' (AK), na tapat sa [[Desteradong Pamahalaan ng Polonya]] noong panahon ng digmaan.<ref name=sixonefour>{{cite web |title=THE 614th Commandment Society |work=Aktualności. Irena Sendler ambasadorem Polski - cz.2 |url=http://www.the614thcs.com/37.1302.0.0.1.0.phtml |publisher=The614thcs.com |accessdate=27 April 2015 |archive-date=18 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518085049/http://www.the614thcs.com/37.1302.0.0.1.0.phtml |url-status=dead }}</ref><ref name=wiem>{{cite web |title=Sendler Irena - WIEM, darmowa encyklopedia |url=http://portalwiedzy.onet.pl/125310,,,,sendler_irena,haslo.html |publisher=PortalWiedzy.onet.pl |accessdate=27 April 2015 |archive-date=18 Mayo 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518071555/http://portalwiedzy.onet.pl/125310,,,,sendler_irena,haslo.html |url-status=dead }}</ref> At dahil doon, naging maaga ang pagluwal niya sa kanyang anak na si Andrzej, na hindi nabuhay.<ref name=spraw/><ref name=tak/><ref name=sixonefour/> Bagama't pinalaya rin siya at umayong sumali sa [[PZPR|komunistang partido]],<ref name=dzieje>{{cite web|title=Irena Stanisława Sendler (1910-2008) - dzieje.pl|url=http://dzieje.pl/postacie/irena-stanislawa-sendler|accessdate=27 April 2015}}</ref> ang kanyang ugnayan sa (AK) ay nangahulugang hindi siya gagawing isang bayani.<ref name=tak/><ref name=sixonefour/> Ang katotohanan, nang kilalanin si Sendler ni [[Yad Vashem]] bilang isa sa mga [[Polakong Makatuwiran sa mga Nasyon]] noong 1965,<ref name=JVL/> hindi siya pinayagan ng [[Pangmadlang Republika ng Polonya|komunistang pamahalaan ng Polonya]] na mag-ibayong-dagat noong panahong natanggap niya ang gantimpala sa [[Israel]]; nagawa lamang niya iyon noong 1983.<ref name=spraw/><ref>{{cite web|title=Irena Sendler, who saved 2,500 Jews from Holocaust, dies at 98|url=http://www.haaretz.com/news/irena-sendler-who-saved-2-500-jews-from-holocaust-dies-at-98-1.245653|accessdate=27 April 2015|archive-date=9 Pebrero 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160209200404/http://www.haaretz.com/news/irena-sendler-who-saved-2-500-jews-from-holocaust-dies-at-98-1.245653|url-status=dead}}</ref> Matapos, siya ay naging tagapagturo at pangalawang direktor sa iba't ibang paaralang pang-medisina sa Barsobya, at nagtrabaho para sa Ministeryo ng Edukasyon at Kalusugan.<ref name=wiem/><ref name=wywiad>{{cite web|title=To była matka całego świata - córka Ireny Sendler opowiedziała nam o swojej mamie|url=http://www.echodnia.eu/apps/pbcs.dll/article?AID=/20121209/POWIAT0104/121209223|accessdate=27 April 2015}}</ref> Naging aktibo rin siya sa mga programang pangkawanggawa . Tumulong siya sa pagsasa-ayos ng ilang mga bahay-ampunan at mga sentrong pangkalinga para sa mga kabataan, mga mag-anak at matatanda, pati na rin sa isang sentro para sa mga taong bayarán sa Henryków.<ref name=wiem/> Ngunit napilitan siyang umalis doon nang maaga para sa kanyang mga pampublikong pagpapahayag ng kanyang suporta para sa Israel sa [[Anim na Araw na Digmaan|Digmaang Arabe-Israeli]] (ang mga bansang [[Unyong Sobyet|kontrolado ng Sobyet]] na [[Silangang Bloke]] (''Eastern Bloc''), kabilang ang Polonya, ay pinatlangan ang kanilang relasyong diplomatiko sa Israel pagkatapos ng digmaang ito) noong 1967.<ref name=spraw/> Umalis si Sendler mula sa kanyang pagiging kasapi ng PZPR kasunod ng [[Krisis Politiko ng Polonya noong 1968|mga kaganapan noong Marso 1968]].<ref name=sixonefour/><ref name=dzieje/> Noong 1980 ay umanib siya sa [[Kilusang Pagkakaisa]] (''Solidarity Movement'').<ref name=spraw/> ===Buhay niya sa ibang pagkakataon=== Nanirahan si Irena Sendler sa Barsobya sa nalalabing buhay niya. Namatay siya noong ika-12&nbsp;ng Mayo 2008 at inilibing siya sa [[Libingan ng Powązki]] sa Barsobya.<ref name="Polish Holocaust hero dies at age 98"/><ref name=dzieje/><ref name="Harding">{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/home/you/article-1037057/Irena-Sendler-Holocaust-heroine.html|title=Irena Sendler: a Holocaust heroine|publisher=The Daily Mail online, Associated Newspapers|date=1 August 2008|accessdate=8 April 2013|author=Louette Harding}}</ref><ref name="Dastych">{{cite web|url=http://www.canadafreepress.com/index.php/article/3230|title=Irena Sendler: Compassion and Courage|publisher=CanadaFreePress.com|work=Editorial|date=May 16, 2008|accessdate=8 April 2013|author=David M. Dastych|archive-date=28 Hulyo 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130728020122/http://canadafreepress.com/index.php/article/3230|url-status=dead}}</ref> ==Pagkilala at Pagbigay-alaala== [[File:Irena Sendlerowa 2005.02.15 ceremony.jpg|thumb|Si Sendler kasama ang mga taong iniligtas niya noong kabataan pa nila, sa Barsobya, 2005]] Noong 1965, kinilala si Sendler ni [[Yad Vashem]] bilang isa sa mga [[Polakong Makatuwiran sa mga Nasyon]],<ref name=JVL/> at itinanim ang isang puno bilang pagbigay-dangal sa kanya sa pasukan o entrada sa ''[[Garden of the Righteous Among the Nations|the Avenue of the Righteous]]'' (Ang Abenida ng Makatuwiran).<ref name=spraw/><ref name="righteous/stories"/> Subalit, walang naging pagkilalang pampubliko sa kanyang pagsalungat noong digmaan at mga gawaing pangkawanggawa pagkatapos ng [[Rebolusyon ng 1989|pagbagsak ng pamumunong komunismo]] sa Polonya. Noong 1991, ginawang onoraryong mamayan ng Israel si Sendler.<ref name=JVL/> Noong ika-12&nbsp;ng Hunyo 1996, ginantimpalaan siya ng ''Commander's Cross'' ng [[Orden ng Polonya Restituta]].<ref>[http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WMP19960580538 .P. 1996 nr 58 poz. 538] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126080640/http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WMP19960580538 |date=2016-01-26 }}, citation: "za pełną poświęcenia i ofiarności postawę w niesienui pomocy dzieciom żydowskim oraz za działalnośċ spoleczną i zawodową"</ref><ref>{{Cite web|title = [Krzyz Komandorski Orderu Odrodzenia Polski...]|url = http://www.archiwum.wyborcza.pl/Archiwum/1,0,225859,19960920RP-DGW,Krzyz_Komandorski_Orderu_Odrodzenia_Polski,.html|accessdate = 2015-04-27}}</ref> Nakatanggap pa siya ng higit na mataas na anyo ng gantimpalang iyon, ang ''Commander's Cross'' na mayroon Bituin noong ika-7&nbsp;ng Nobyembre 2001.<ref>[http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WMP20020030055 M.P. 2002 nr 3 poz. 55] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126132829/http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WMP20020030055 |date=2016-01-26 }}, citation: "w uznanui wybitnych zasług w nieseniu pomocy potrzebującym"</ref> Ganoon pa man, nanatiling di-kilala sa mundo ang mga natamo ni Sendlern hanggang noong 1999, nang ang mga mag-aaral sa isang mataas na paaralan sa [[Uniontown, Kansas]], kasama ang kanilang tagapagturong si Norman Conrad, ay nagsagawa ng isang dula batay sa kanilang pagsasaliksik ng buhay ni Sendler, na pinamagatan nilang ''[[Life in a Jar]]'' (Buhay sa isang Banga). Nagtamo ito ng pambihirang tagumpay, na itinanghal nang halos 200 ulit sa Estados Unidos at sa ibang bansa, at malinaw na lalong nagbigay-kilanlan sa pagsasa-publiko ng kasaysayan ni Sendler sa maraming panig ng daigdig.<ref name=spraw/><ref name=tak/><ref name=sixonefour/><ref name=dzieje/><ref>{{cite web|title=About the Project - Life in a Jar|url=http://www.irenasendler.org/about-the-project/|accessdate=27 April 2015}}</ref> Noong Marso 2002, inihirap ng Templo ng B’nai Jehudah ng Lungsod ng Kansas kay Sendler, kayla Conrad at mga estudyante nagsagawa ng dula ang taunang paggawad ng gantimpalang “para sa mga ambag na nagawa para sa pagligtas ng daigdig” (Gantimpalang [[Tikkun Olam]]).<ref>[http://lubbockonline.com/stories/070102/edg_0701020016.shtml#.VU1MevhlDjs "''Jar Of Life'' - Teens discover heroic deeds of another 'Schindler'"] July 01, 2002, ''Lubbock Avalanche - Journal'' (retrieved May 8, 2015)</ref> Hinango ang dula para sa palabas pantelebisyon na ''[[The Courageous Heart of Irena Sendler]]'' (2009), sa ilalim ng direksyon ni [[John Kent Harrison]], kung saan ginampanan ni [[Anna Paquin]] ang papel ni Sendler.<ref>{{Cite web |title=''The Courageous Heart of Irena Sendler'' at CBS.com |url=http://www.cbs.com/specials/courageous_heart |access-date=2015-09-16 |archive-date=2012-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120721005255/http://www.cbs.com/specials/courageous_heart |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://newsroom.hallmark.com/Current-News/Hallmark-Hall-of-Fame-Presents-The-Courageous-Heart-of-Irena-Sendler|title=Hallmark Corporate Information - Error|work=hallmark.com|access-date=2015-09-16|archive-date=2012-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20120219041414/http://newsroom.hallmark.com/Current-News/Hallmark-Hall-of-Fame-Presents-The-Courageous-Heart-of-Irena-Sendler|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt1010278/|title=The Courageous Heart of Irena Sendler (TV Movie 2009)|author=Richard Maurer (ram-30)|date=19 April 2009|work=IMDb}}</ref> ==Sanggunian== {{reflist|2|refs= <ref name="auschwitz">[http://www.auschwitz.dk/Sendler.htm Irena Sendler. An unsung heroine.] ''Lest We Forget.'' Retrieved 2 November 2012.</ref> <ref>{{cite news|last=Baczynska|first=Gabriela|editor=Jon Boyle|title=Sendler, savior of Warsaw Ghetto children, dies|publisher=Reuters|date=12 May 2008|url=http://www.reuters.com/article/2008/05/12/idUSL12654106|accessdate=Sep 17, 2013}}</ref> <ref name="Economist">Staff writer (May 22nd 2008), [http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=11402658 ''The Economist'' obituary.] Retrieved April 8, 2013.</ref> <ref name="Polish Holocaust hero dies at age 98">{{cite news | url=http://usatoday30.usatoday.com/news/world/2008-05-12-1916156174_x.htm | title=Polish Holocaust hero dies at age 98 | accessdate=April 8, 2013| date=May 12, 2008 | author=Monika Scislowska, Associated Press Writer | publisher=USA Today}}</ref> <ref name="tomaszewski">Irene Tomaszewski & Tecia Werblowski, ''Zegota: The Council to Aid Jews in Occupied Poland 1942–1945'', Price-Patterson, ISBN 1-896881-15-7.{{page needed|date=March 2015}}</ref> <ref name="usnews">Richard Z. Chesnoff, [http://www.usnews.com/usnews/culture/articles/940321/archive_012603_2.htm "The Other Schindlers: Steven Spielberg's epic film focuses on only one of many unsung heroes"] ([https://web.archive.org/web/20131203033458/http://www.usnews.com/usnews/culture/articles/940321/archive_012603_2.htm archive]), ''U.S. News and World Report'', 13 March 1994.</ref> <ref name="archive">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://littleservantsisters.com/ |access-date=2019-08-16 |archive-date=2009-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091026222915/http://littleservantsisters.com/ |url-status=bot: unknown }}</ref> <ref name="reconciliation">Mordecai Paldiel "Churches and the Holocaust: unholy teaching, good samaritans, and reconciliation" pp. 209–10, KTAV Publishing House, Inc., 2006, ISBN 978-0-88125-908-7</ref> <ref name="righteous/stories">{{cite web|title=Smuggling Children out of the Ghetto. Irena Sendler. Poland|url=http://www.yadvashem.org/yv/en/exhibitions/righteous-women/sendler.asp|work=The Righteous Among the Nations|publisher=Yad Vashem The Holocaust Martyrs' and Heroes' Remembrance Authority|accessdate=2 November 2012|location=Jerusalem|year=2012|archive-date=15 Enero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180115185414/http://www.yadvashem.org/yv/en/exhibitions/righteous-women/sendler.asp|url-status=dead}}</ref>}} ==Kawing Panlabas== {{Commons category|Irena Sendlerowa}} {{Wikiquote}} * [http://www.pbs.org/programs/irena-sendler ''Irena Sendler: In the Name of Their Mothers''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170607133337/http://www.pbs.org/programs/irena-sendler/ |date=2017-06-07 }} ([[PBS]] documentary, first aired May 2011) * [http://www.yadvashem.org/yv/en/exhibitions/righteous-women/sendler.asp Irena Sendler] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180115185414/http://www.yadvashem.org/yv/en/exhibitions/righteous-women/sendler.asp |date=2018-01-15 }} – Righteous Among the Nations – Yad Vashem * [http://historysheroes.e2bn.org/hero/4332 Irena Sendlerowa on History's Heroes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150916010609/http://historysheroes.e2bn.org/hero/4332 |date=2015-09-16 }} – Illustrated story and timeline. * [http://www.irenasendler.org Life in a Jar: The Irena Sendler Project] * {{Find a Grave|26800705}} * [http://www.snopes.com/politics/war/sendler.asp Snopes discussion of an email regarding the Nobel Prize] [[Kategorya:Mga Polako]] [[Kategorya:Kasaysayan ng Polonya]] [[Kategorya:Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] syiwahg6xquftffj9z1w1jjezf3wwn4 0 242344 2210140 2091429 2026-06-03T03:51:35Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210140 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header |name = My Wife is the Student Council President |image = Okusama ga Seitokaichō! logo.png |caption = Logo ng serye |ja_kanji = おくさまが生徒会長！ |ja_romaji = Ang Asawa ko ay Presidente ng Konseho Estudyante |genre = [[:en:Sex comedy|Komedyang Erotika]]<ref name="AnimeAnnouncement" /><!-- Genres should be based on what reliable sources list them as and not on personal interpretations. Limit of the three most relevant genres in accordance with [[MOS:A&M]]. --> }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = Yumi Nakata | publisher = [[:en:Ichijinsha|Ichijinsha]] | demographic = ''[[Shōnen manga|Shōnen]]'' | magazine = [[Comic Rex]] | first = 21 Enero 2012 | last = | volumes = 8 | volume_list = #Manga }} {{Infobox animanga/Video | type = TV series | director = Hiroyuki Furukawa | producer = Dream Creation | writer = Yumi Nakata (orihinal na kwento) | music = Dax Production<br>Fuuga Hatori | studio = Seven | licensee = | network = [[AT-X]], [[TV Saitama|TVS]], [[Kyoto Broadcasting System|KBS]], [[:en:TV Kanagawa|tvk]], [[:en:Sun Television|SUN]] | first = 2 Hulyo 2015{{efn|name="after midnight"}} | last = 17 Setyembre 2015 | episodes = 12 | episode_list = #Episode list }} {{Infobox animanga/Footer}} {{Nihongo|'''''Ang Asawa ko ay Presidente ng Konseho Estudyante'''''|おくさまが生徒会長！|Okusama ga Seitokaichō!|lead=yes}} ay isang Hapones na seryeng [[manga]] na nilikha ni Yumi Nakata. Sinimulan itong i-seryalisa sa magasing [[shōnen manga|''shōnen'' manga]] ng [[:en:Ichijinsha|Ichijinsha]] na ''[[:en:Comic Rex|Comic Rex]]'' mula 2011 hanggang sa nakaabot ito sa pitong ''[[tankōbon]]'' na bolyum. Ang kwento ay orihinal na iprenisinta noong 2007 bilang {{Nihongo|''Okusama wa Seito Kaichō''|奥さまは生徒会長}}, na inilathala sa isang ''tankōbon'' na bolyum ng Jitsugyo no Nihon Sha, Ltd. noong 2007. Isang serye ng [[anime]] sa telebisyon ang ipinalabas ng Seven noong Hulyo 2015.<ref name="AnimeAnnouncement">{{cite web|url = http://www.animenewsnetwork.com/daily-briefs/2015-04-26/okusama-ga-seito-kaicho-tv-anime-to-premiere-in-july/.87542|title = ''Okusama ga Seito Kaichō!'' TV Anime to Premiere in July|publisher = [[Anime News Network]]|date = 26 Abril 2015|accessdate = 26 Abril 2015}}</ref> ==Banghay== Tumatakbo para sa pagka-presidente ng konseho estudyante si Hayato Izumi sa kanyang pinasukang paaralan, pero natalo siya kay Ui Wakana, isang masigla at karismadong babae na nangakong papalayain ang pag-ibig sa loob ng kampus, at nanghagis ng mga kondom sa madla habang ibinibigay ang kanyang pananalita sa eleksyon. Naging bise-presidente nalang si Hayato ng konseho. Malalaman din niya na dahil sa ginawang "pagsasaayos" ng kanilang mga magulang, si Ui ay kanyang magiging fiancée, at maninirahan sila nang magkasama. Sinusubukan nilang itago ang kanilang pagsasama mula sa paaralan at sa lahat nilang babaeng kasama sa konseho, habang iniiwasan ang progresibong pagmamahal at sekswal na ugali ni Ui sa kanyang bahay. Naakit niya ang atensyon ng ''disciplinary head'' na si Rin Misumi, na lilipat din malapit sa kanila kasama ang kanyang ate na si Kei, ang nars ng kanilang paaralan. ==Mga karakter== ;{{Nihongo|Ui Wakana|若菜 羽衣|Wakana Ui}} :{{Voiced by|[[:en:Ayana Taketatsu|Ayana Taketatsu]]<ref name="jp cast">{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2015-06-20/new-okusama-wa-seito-kaicho-ad-previews-anime-story/.89492|title=New Okusama wa Seito Kaichō! Ad Previews Anime's Story|author=|date=|work=Anime News Network|accessdate=18 Hulyo 2015}}</ref>}} (anime), [[:en:Natsumi Takamori|Natsumi Takamori]] (drama CD) :Ang masiglang, palakaibigang [[:en:title character|title character]] ng serye, naging presidente siya ng konseho estudyante matapos niyang ikumpanya na ikalat ang pag-ibig sa buong paaralan, kung saan nanghagis siya ng mga kondom. Nanirahan siya sa apartment ni Hayato bilang kanyang fiancée sa isang [[arranged marriage|inayos na kasal]]. Halata din siyang hindi seryoso sa "bahay", kung saan hindi siya marunong magluto mag-isa, laging nagtatamad-tamaran at dumi-depende nalang kay Hayato. May isang palagiang [[:en:gag|gag]] sa buong serye na kung saan may mga sisiw na lumalabas sa taas ng kanyang ulo kung siya ay nade-depres o nag-iisip. Sa buong serye, sinusubukan niyang paligayahin si Hayato sa romantik o sekswal na paraan, kahit kakaunti ang kanyang kaalaman sa mga bagay na ito. ;{{Nihongo|Hayato Izumi|和泉 隼人|Izumi Hayato}} :{{Voiced by|[[:en:Kazuyuki Okitsu|Kazuyuki Okitsu]]<ref name="jp cast"/>}} :Ang lalaking bida. Si Hayato ay isang medyo seryosong indibidwal kung saan siya ang bise-presidente ng konseho estudyante. Kasama niya si Ui Wakana sa isang inayos na kasal at kailangang magkasama sila sa kanyang apartment. Kahit tumataas ang kanyang respeto tungo kay Ui sa buong serye, nakakasama pa rin siya sa mga romantik at sekswal na gawain ni Ui, kung saan hindi siya kumportable ngunit siya'y pinupukaw. Si Hayato ay supisyente sa sarili, nakaluto na siya at nakalinis ng bahay bago pa umuwi si Ui. ;{{Nihongo|Ayane Niikura|新倉 あやね|Niikura Ayane}} :{{Voiced by|Aoi Fujimoto<ref name="jp cast"/>}} (anime), Yuki Horinaka (drama CD) :Ang sekretarya ng konseho estudyante. Mahilig siyang magbihis ng mga mapilegis na mga damit at tengang pusa. Siya ay medyo ''spacey'' at walang isip. ;{{Nihongo|Karen Fujisaki|藤咲 可憐|Fujisaki Karen}} :{{Voiced by|Yoshie Sugiyama<ref name="jp cast"/>}} (anime), [[:en:Asami Shimoda|Asami Shimoda]] (drama CD) :Ang tagaingat-yaman ng konseho estudyante. Siya ay maliit at sobrang tapat kay Ui, meron siyang malibog na interes sa kanya. Ayaw niya kay Hayato at palagi silang nag-aaway. ;{{Nihongo|Rin Misumi|三隅 倫|Misumi Rin}} :{{Voiced by|[[:en:Minami Tsuda|Minami Tsuda]]<ref name="jp cast"/>}} (anime), Yuri Komagata (drama CD) :Ang ulo ng komite ng pagdidisiplina. Ayaw ni Rin sa kumpanya ni Ui at lahat ng kanyang mga kabulastugan; gayunman, nadebelop ang kanyang pilings para kay Hayato pagkatapos niyang itrato ito nang maayos at tinutulungan din siya sa anumang sitwasyon. Siya at ang kanyang ate ay lumipat malapit kay Hayato. Sa anime, ipinaliwanag niya na sumali siya sa komite dahil gusto niyang ipagkaila ang isang tsismis na hinihikayat niya sa masama ang mga lalaki dahil sa kanyang malaking dibdib sa pamamagitan ng pagpapakita ng kanyang kabutihang asal. ;{{Nihongo|Makoto Sawatari|猿渡 真都|Sawatari Makoto}} :{{Voiced by|[[:en:Juri Nagatsuma|Juri Nagatsuma]]<ref name="jp cast"/>}} :Isang maliit na babae na kasama ni Rin katulad ng ginagawa ni Karen kay Ui. Meron siyang koleksyon ng mga litrato ni Rin sa mga nakakahiyang sitwasyon. ;{{Nihongo|Misato Wakana|若菜 みさと|Wakana Misato}} :{{Voiced by|[[:en:Tomoko Kaneda|Tomoko Kaneda]]<ref name="jp cast"/>}} :Si Misato ay ang masigla at palabirong nanay ni Ui. Dahil sa kanyang maliit na pangangatawan, akala ng ibang tao na siya'y kapatid ni Ui. ;{{Nihongo|Kei Misumi|三隅 慧|Misumi Kei}} :{{Voiced by|[[:en:Ryoko Shiraishi|Ryoko Shiraishi]]}} :Ang ate ni Rin ay ang nars ng kanilang paaralan na palaging sumusuot ng mga seksi na damit, ngunit ang kanyang ugali ay nakapangyayamot kay Rin. Siya at si Rin ay lumipat malapit sa apartment ni Hayato. Nalaman niya din ang kanilang pagsasama mula sa magulang ni Ui, pero hindi pa ito nalalaman ng kanyang kapatid. ;{{Nihongo|Ryuji Wakana|若菜 竜二|Wakana Ryuji}} :{{Voiced by|[[:en:Yuu Kobayashi|Yuu Kobayashi]]}} :Tatay ni Ui, kung saan dahil sa kanyang batang itsura, akala ng ibang tao siya ang kayang nakababatang kapatid. Siya ay mahigpit at strikto, ngunit 'pag siya ay nag-iisip, mga maliliit na daga ang lumalabas sa taas ng kanyang ulo, kagaya ng kanyang anak na puro sisiw. ==Pagtanggap== Si Chris Beveridge ng The Fandom Post ay nagbigay ng B+ sa unang palabas ng serye at nagsabing "Aaminin ko na ang konsepto ay medyo pamilyar at maloko, pero merong isang tiyak na kalidad na kaakit-akit, seksi at merong potensyal na tatawa ka talaga."<ref>{{cite web|url=http://www.fandompost.com/2015/07/06/my-wife-is-the-student-council-president-episode-01-anime-review/|title=My Wife is the Student Council President Episode #01 Anime Review|first=Chris|last=Beveridge|date=July 6, 2015|work=The Fandom Post|accessdate=18 Hulyo 2015}}</ref> Nag-reyt siya sa mga sumunod na episode ng B, habang sinasabi "parang sinusubukan ng palabas na maging medyo edukasyonal pero nahuhulog pa rin siya sa mga "pumupukaw na konsepto" hindi katulad ng iba."<ref>{{cite web|url=http://www.fandompost.com/2015/07/17/my-wife-is-the-student-council-president-episode-03-anime-review/|title=My Wife is the Student Council President Episode #03 Anime Review|first=Chris|last=Beveridge|date=July 17, 2015|work=The Fandom Post|accessdate=18 Hulyo 2015}}</ref> Sa kanyang pagsusuri sa ika-9 na palabas, sinulat niya na "hinihiwalay ng palabas ang tagapanuod sa reyalidad, sa mga karakter pa lang na iba ang ini-isip tungkol sa sekswalidad, tatawa ka na agad." at binuod ang serye bilang "Galgal at seryoso na may maraming ''fanservice'', liligaya ka talaga kung mapapanood mo 'to."<ref>{{cite web|url=http://www.fandompost.com/2015/08/28/my-wife-is-the-student-council-president-episode-09-anime-review/|title=My Wife is the Student Council President Episode #09 Anime Review|author=|date=28 Agosto 2015|work=The Fandom Post|accessdate=16 Setyembre 2015}}</ref> ==Medya== ===Manga=== Simula noong Hulyo 2015, inilabas na ito sa walong ''[[tankōbon]]'' na bolyum. {{Graphic novel list/header | OneLanguage = yes | LineColor = CCF | Width = 60% }} {{Graphic novel list | VolumeNumber = 1 | RelDate = 21 Enero 2012 | ISBN = 9784758062930 }} {{Graphic novel list | VolumeNumber = 2 | RelDate = 28 Hulyo 2012 | ISBN = 9784758063227 }} {{Graphic novel list | VolumeNumber = 3 | RelDate = 28 Hunyo 2013 | ISBN = 9784758063548 }} {{Graphic novel list | VolumeNumber = 4 | RelDate = 28 Hulyo 2013 | ISBN = 9784758063920 }} {{Graphic novel list | VolumeNumber = 5 | RelDate = 28 Hunyo 2014 | ISBN = 9784758064354 }} {{Graphic novel list | VolumeNumber = 6 | RelDate = 27 Hulyo 2014 | ISBN = 9784758064569 }} {{Graphic novel list | VolumeNumber = 7 | RelDate = 27 Abril 2015 | ISBN = 9784758065030 }} {{Graphic novel list | VolumeNumber = 8 | RelDate = 27 Hulyo 2015 | ISBN = 9784758065221 }} {{Graphic novel list/footer}} ===Anime=== Isang adaptasyon sa anime ang dinerek ni Hiroyuki Furukawa at ginawa ng Seven sa [[Hapon]] sa gabi ng 1 Hulyo 2015. Ang serye ay ipinapalabas online na merong Ingles na subtitulo sa [[Crunchyroll]]. Ang paunang musika tema ng palabas ay {{nihongo|"Koisuru☆Hiyoko"|恋する☆ひよこ}} ni [[Rekka Katakiri]]. ====Listahan ng palabas==== {|class="wikitable" style="width:100%; margin:auto; background:#FFF; table-layout:fixed;" |- style="border-bottom: 3px solid #CCF;" ! style="width:3em;" | No. ! Titulo ! style="width:10em;" | Petsa ng pagpapalabas {{efn|name="after midnight"|Bago maghating-gabi ipinapalabas ng AT-X ang seryeng ito. Ang unang palabas ay ipinaalam na ipapalabas sa gabi ng 1 Hulyo 2015 sa oras na 24:30, kung saan pareho din sa Hulyo 2 sa oras na 12:30am. Ang mga araw ng palabas sa artikulo ay pareho sa aktual na araw ng pagpapalabas.<ref>{{cite web|url=http://www.ichijinsha.co.jp/special/rex/okusama/|title=一迅社WEB - 「おくさまが生徒会長！」特設サイト|author=一迅社|date=|work=一迅社WEB - 「おくさまが生徒会長！」特設サイト|accessdate=29 Hulyo 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.at-x.com/program/31714|title=週間番組表(2015/07/01～2015/07/05) - AT-X ワンランク上のアニメ専門チャンネル|author=|date=|work=at-x.com|accessdate=29 Hulyo 2015|archive-date=5 Hulyo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150705235340/http://www.at-x.com/program/31714|url-status=dead}}</ref>}} |- {{Japanese episode list |EpisodeNumber = 1 |EnglishTitle = Ang Presidente Ikakasal sa isang Pamilya |KanjiTitle = 生徒会長の嫁ぎ先 |RomajiTitle = Seito Kaichō no Totsugisaki |OriginalAirDate = 2 Hulyo 2015 }} {{Japanese episode list |EpisodeNumber = 2 |EnglishTitle = Ang Presidente at ang Hapunan sa Bahay |KanjiTitle = 生徒会長とおうちごはん |RomajiTitle = Seito Kaichō to Ouchi Gohan |OriginalAirDate = 9 Hulyo 2015 }} {{Japanese episode list |EpisodeNumber = 3 |EnglishTitle = Ang Presidente at ang Eksperimento sa Paghahawak ng Kamay |KanjiTitle = 生徒会長と手つなぎ実験 |RomajiTitle = Seito Kaichō to Te Tsunagi Jikken |OriginalAirDate = 16 Hulyo 2015 }} {{Japanese episode list |EpisodeNumber = 4 |EnglishTitle = Pagsilong mula sa Ulan habang wala ang Presidente |KanjiTitle = 生徒会長がいないところで雨宿り |RomajiTitle = Seito kaichō ga inai tokoro de amayadori |OriginalAirDate = 23 Hulyo 2015 }} {{Japanese episode list |EpisodeNumber = 5 |EnglishTitle = Pakikipag-ayos sa Presidente |KanjiTitle = 生徒会長と仲直りのアレ |RomajiTitle = Seito kaichō to nakanaori no Are |OriginalAirDate = 30 Hulyo 2015 }} {{Japanese episode list |EpisodeNumber = 6 |EnglishTitle = Pamilya ng Presidente |KanjiTitle = 生徒会長と身内ちゃん |RomajiTitle = Seito kaichō to miuchi cha arimasen |OriginalAirDate = 6 Agosto 2015 }} {{Japanese episode list |EpisodeNumber = 7 |EnglishTitle = Palihim na Presidente |KanjiTitle = こそこそ生徒会長 |RomajiTitle = Kosokoso seito kaichō |OriginalAirDate = 13 Agosto 2015 }} {{Japanese episode list |EpisodeNumber = 8 |EnglishTitle = Ang Bise-Presidente at ang Dalawang Demonyang Nars |KanjiTitle = 副会長と保健室の悪魔2匹 |RomajiTitle = Fuku kaichō to hoken-shitsu no akuma 2-biki |OriginalAirDate = 20 Agosto 2015 }} {{Japanese episode list |EpisodeNumber = 9 |EnglishTitle = Presidente, Suhol, at Pagkakalantad |KanjiTitle = 生徒会長と賄賂と暴露 |RomajiTitle = Seito kaichō to wairo to bakuro |OriginalAirDate = 27 Agosto 2015 }} {{Japanese episode list |EpisodeNumber = 10 |EnglishTitle = Presentasyon ni Sawatari |KanjiTitle = 猿渡さんの真夏のプレゼン |RomajiTitle = Saruwatari-san no manatsu no purezen |OriginalAirDate = 3 Setyembre 2015 }} {{Japanese episode list |EpisodeNumber = 11 |EnglishTitle = Paglalabing-anim ng Presidente |KanjiTitle = 生徒会長16歳になる |RomajiTitle = Seito kaichō 16-sai ni naru |OriginalAirDate = 10 Setyembre 2015 }} {{Japanese episode list |EpisodeNumber = 12 |EnglishTitle = Iba pang Pamilya ng Presidente |KanjiTitle = 会長の身内くん |RomajiTitle = Kaichō no miuchi-kun |OriginalAirDate = 17 Setyembre 2015 }} |} ==Mga nota== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Panlabas na kawing== *[http://www.ichijinsha.co.jp/special/rex/okusama/ Opisyal na website] {{in lang|ja}} *[http://www.dreamcreation.co.jp/okusama/ Opisyal na anime website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160924122330/http://www.dreamcreation.co.jp/okusama/ |date=2016-09-24 }} {{in lang|ja}} *{{ann|manga|13275|Okusama ga Seitokaichō!}} [[Kategorya:Anime]] [[Kategorya:Mga ecchi anime at manga]] pbpsqsdcf2iuupud029l9gp466fc0z8 0 242943 2210208 2209617 2026-06-03T11:42:00Z Coronadapont 156841 2210208 wikitext text/x-wiki {{Infobox diyosesis | jurisdiction = Diyosesis | name = Kalookan | latin = Dioecesis Kalookana | local = | image = | image_size = | image_alt = | caption = Sagisag ng Diyosesis ng Kalookan <!---- Locations ----> | country = [[Pilipinas]] | metropolitan = [[Arkidiyosesis ng Maynila|Maynila]] | territory = [[Lungsod ng Caloocan|Lungsod ng Caloocan (Timog)]], [[Malabon]], [[Navotas]] | province = [[Arkidiyosesis ng Maynila|Maynila]] | coordinates = {{coord|14|35|9|N|120|58|22|E|region:PH|display=inline,title}} <!---- Statistics ----> | area_km2 = 55<!-- Area in square kilometers, automatically converted --> | population = 1,348,689 | population_as_of = 2011 | catholics = 1,200,334 | catholics_percent = 89 | parishes = 29 na Parokya, 2 Mala-parokya | churches = <!-- Number of churches in the diocese --> | congregations = <!-- Number of congregations in the diocese --> | schools = <!-- Number of church supported schools in the diocese --> | members = <!-- Number of members in the diocese --> <!---- Information ----> | denomination = [[Simbahang Katolika]] | sui_iuris_church = [[Simbahang Latin]] | rite = [[Ritong Romano]] | established = Hunyo 28, 2003 | cathedral = [[Kalookan Cathedral|Katedral ni San Roque]] | cocathedral = | patron = [[San Roque]] | priests = <!-- Number of priests in the diocese --> <!---- Current leadership ----> | pope = {{Incumbent pope}} <!-- DO NOT CHANGE. This will update the Popes Automatically as they change --> | bishop = Lubhang Kgg. Pablo Virgilio S. David, D.D. | metro_archbishop = [[Jose Advincula]] | coadjutor = | auxiliary_bishops = | vicar_general = Fr. Jeronimo Cruz | emeritus_bishops = Lubhang Kgg. Deogracias S. Iñiguez, Jr., D.D. <small> Bishop Emeritus (2003-2013)</small> <!---- Map ----> | map = | map_alt = | map_caption = <!---- Website ----> | website = https://dioceseofkalookan.ph/ | footnotes = }} Ang '''Diyosesis ng Kalookan''' ({{lang-la|Dioecesis Kalookana}}) ay ang diyosesis ng [[Simbahang Katolika]] sa [[Pilipinas]] na sumasaklaw sa [[Lungsod ng Caloocan]] (timog), [[Malabon]] at [[Navotas]]. Itinayo ang diyosesis noong 2003 mula sa mga nasasakupan ng [[Arkidiyosesis ng Maynila]]. Si Lubhang Kgg. Deogracias Iñiguez, noo'y [[Diyosesis ng Iba|Obispo ng Iba]], Zambales ang unang hinirang na obispo ng diyosesis, ngunit dahil sa kaniyang kalusugan ay nagretiro ng maaga na siya namang tinanggap ng noo'y si [[Papa Benedicto XVI]]. Si Lubhang Kgg. Pablo Virgilio David, D.D. ang Katuwang na [[Arkidiyosesis ng San Fernando|Obispo ng San Fernando]] sa Pampanga ay hinirang na ikalawang Obispo ng Kalookan noong Oktubre 14, 2015. {{Usbong}} [[Kategorya:Mga diyosesis ng Simbahang Katolika Romana sa Pilipinas]] biuuc9rom905ku5zuxvc5aso451ko1e 0 244775 2210110 2147529 2026-06-02T23:39:43Z Aubreyjanev 159817 Nagdagdag ng impormasyon na may sanggunian 2210110 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = Bundok Pico de Loro | other_name = Bundok Palay-Palay | photo = Mount Pico De Loro.jpg | photo_size = | photo_alt = | photo_caption = Ang Bundok Pico de Loro | elevation_m = | elevation_ref = | prominence_m = | prominence_ref = | listing = | range = | parent_peak = | location = [[Pilipinas]]<br /> ''[[Mounts Palay-Palay–Mataas-na-Gulod Protected Landscape]]'', [[Maragondon, Cavite|Maragondon]], [[Cavite province|Cavite]] at [[Nasugbu, Batangas|Nasugbu]], [[Batangas]], [[Luzon]]. | map = Philippines | map_alt = | map_caption = Location in the Philippines Cavite / Batangas | map_size = 250 | label = | label_position = left | coordinates_ref = | topo = | type = [[Stratovolcano|Estrato-bulkan]] | volcanic_arc/belt= Arko ng Bataan | age = | last_eruption = Walang tala | first_ascent = | easiest_route = }} Ang '''Pico de Loro''', na kilala ring '''Palay-Palay''' ay isang nahihimbing na [[bulkan]] sa [[Cavite]] at [[Batangas]]. Ang bundok na yaon ang isa sa mga sinaunang tampok na pambulkan ng [[Arko ng Bataan]].<ref>{{cite book|title=Tectonophysics|date=1990|publisher=Elsevier Science Publishers|location=Amsterdam|page=266|accessdate=17 January 2015}}</ref> ==Kasaysayan== Unang pinangalanan ang Pico de Loro ng mga mandaragat na Espanyol, na nangangahulugang "Tuka ng Loro". Ito ang karaniwang ginamit noon bilang hudyat sa mga mandaragat na pumasilangan upang makaabot sa Maynila.<ref name="pinoy mountaineer">{{cite web|title=Pico De Loro (664+)|url=http://www.pinoymountaineer.com/2007/08/mt-palay-palaypico-de-loro-664_9808.html|website=Pinoy Mountaineer|accessdate=17 January 2015}}</ref> Noong 2016, ito ay ipinasara sa publiko dahil sa dami ng basurang iniiwan ng mga turista. Muli naman itong binuksan ng DENR noong 2023<ref>{{Cite web |last=Inquirer |first=Philippine Daily |date=2023-01-13 |title=DENR reopens Mt. Pico de Loro after 6-year rehab |url=https://newsinfo.inquirer.net/1715953/denr-reopens-mt-pico-de-loro-after-6-year-rehab |access-date=2026-06-02 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref>. ==Sanggunian== {{reflist}} {{Commons category|Mount Pico De Loro}} [[Kategorya:Heograpiya ng Pilipinas]] {{Philippines-geo-stub}} 6o1dsdnvmqyvg5a63a4rvlqdygc4aep 0 254004 2210156 2147769 2026-06-03T06:08:55Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210156 wikitext text/x-wiki Ang [[Myanmar]] ay karamihang isang kamamayananang naniniwala sa pananampalatayang Buddhism. Ang mga Muslim sa Myanmar ay ang mga kaapu-apuhang mga dayuhang Muslim mula sa [[India]] (kabilang ang kung ano ang ngayo'y [[Bangladesh]]) at [[Tsina|China]] (ang ninuno ng mga Muslim na taga-China sa Myanmar ay dumating mula sa lalawigang [[Yunnan]]), pati na rin ang mga kaapu-apuhan ng mas maagang [[Arabe|Arabo]] at ang kinikilala Kamein at ang mga Rohingya, na nakipagkasal-kasalan sa mga lokal na katutubo ng Myanmar. Ayon sa Human Rights Watch ang pamahalaang Myanmar ay tinanggihan ng pagkamamamayan sa anumang mga Rohingya na hindi maaaring patunayan ang kanilang mga ninuno na nanirahan sa bansa bago 1823, ang simula ng pananakop ng mga kung ano ngayong Rakhine (kilala rin bilang ''Arakan'').<ref>Human Rights Watch, "The government could have stopped this", August 2012, pg. 5, http://www.hrw.org/sites/default/files/reports/burma0812webwcover_0.pdf</ref> == Kasaysayan == Ang mga [[Muslim]] ay nakatira sa [[Burma]] mula noong ika-11 siglo CE. Ang unang Muslim na dokumentado sa Burmese kasaysayan (naitala sa ''Hmannan Yazawin'' o ''Glass Palasyo Salaysay'') ay Byat Wi sa panahon ng paghari ng Mon, isang Hari ng Thaton, na humigit kumulang nasa 1050 CE.<ref>Pe Maung Tin and G. H. Luce, ''The Glass Palace Chronicle of the Kings of Burma'', Rangoon University Press, Rangoon, Burma, January 1960</ref> Ang dalawang anak ng Byat Wi, ang kapatid na lalaki Byat Ta, na kilala bilang Shwe Byin kapatid na lalaki, ay pinapatay bilang mga anak sa alinman dahil sa kanilang pananampalatayang Islam, o dahil sila ay tumanggi sa sapilitang paggawa.<ref>Yegar, Moshe ''The Muslims of Burma: a Study of a Minority Group'', Otto Harrassowitz, Wiesbaden, 1972; p. 2, paragraph 3</ref> Ito ay malinaw na nakatala sa Salaysay ng Glass Palace ng Hari ng Burma na sila ay hindi na pinagkatiwalaan.<ref>Pe Maung Tin and G. H. Luce, ''The Glass Palace Chronicle of the Kings of Burma'' p. 83 paragraph 3, lines 2&3</ref> sa isang panahon ng digmaan, si Hari Kyansittha ay nagpadala ng isang mangangaso bilang isang mamamaril na nakatago upang pumatay nang pataksil sa kanya.<ref>Yegar ''Muslims''; p. 2, lines 1&2</ref><ref>Pe Maung Tin and G. H. Luce, ''The Glass Palace Chronicle of the Kings of Burma'', p. 103, paragraph 3</ref> === Pre-modernong pag-uusig === Ang Haring Burmese na si Bayinnaung (1550-1581 CE) ay nagpapataw ng paghihigpit sa kanyang mga aliping Muslim, ngunit hindi totoong pag-uusig.<ref>Yegar ''Muslims''; p. 10, lines 11&12</ref> Sa 1559 CE, pagkatapos mapanakop ang Bago (Pegu), pinagbawalan ni Bayinnaung ang mga aklat ukol sa mga seremonyang pagpatay, at sa gayon ay nagbabawal sa mga Muslim mula sa pag-ubos ng mga halal ng mga kambing at manok. Siya rin ang nagpabawal [[Eid al-Adha|sa Eid al-Adha]] at Qurbani, tungkol sa pagpatay ng mga hayop sa pangalan ng relihiyon bilang isang malupit na custom.<ref>Yegar ''Muslims''; p. 10, lines 10-16</ref><ref>Hmanan Yazawin (The Glass Palace Chronicle) Vol II p.312</ref> Sa ika-17 siglo, ang mga Muslim na taga-India na nakatira sa Arakan ay pinapatay, na nagbibigay ng mga mapanganib at totoong pag-uusig. Ang mga Muslim ay nagkaroon ng kahusayan sa Shah Shuja, na tumakas sa India matapos mawala ang Mughal digmaan ng pagsusunud-sunod. Sa una, ang Arakan pirata Sandathudama (1652-1687 CE) na ang lokal na tulisang-dagat ng Chittagong at Arakan, pinapayagan Shuja at ang kanyang mga tagasunod upang manirahan doon. Ngunit isang hindi pagkakaunawaan lumitaw sa pagitan ng Sandatudama at Shuja, at Shuja unsuccessfully tinangka upang maghimagsik. Sandathudama pinatay ang karamihan ng Shuja ay mga tagasunod, kahit Shuja ang kanyang sarili escaped ang patayan.<ref>Yegar ''Muslims''; p. 21, paragraph 2; pp. 22-24.</ref><ref>Colonel Ba Shin, ''Coming of Islam to Burma down to 1700&nbsp;CE'', Lecture at the Asia History Congress.</ref><ref>H. R. Spearman, ''British Burma Gazetteer'' (Rangoon, 1880); I, pp. 293-294.</ref><ref>Hall, ''History of South East Asia'', pp. 33-341.</ref><ref>Desai, ''A Pageant of Burmese History'', pp. 61-63.</ref><ref>Harvey, G. E. “The fate of Shah Shuja”, 1661, ''JBRS'', XII (Aug 1922) pp. 107-112.</ref><ref>{{Cite book|title=The Peacock Throne: The Drama of Mogul India – Waldemar Hansen – Google Books|url=https://books.google.com/books?id=AV--abKg9GEC&pg=PA318&lpg=PA318&dq=Gulrukh+Banu&source=bl&ots=iI-jQ2IE3e&sig=Pl9_DYbWfN7JSzzOuEt4j6L4Oes&hl=en&sa=X&ei=iwQQUIC2H6iYmQWCpoGQCQ&ved=0CDkQ6AEwAQ#v=onepage&q=Gulrukh%20Banu&f=false|publisher=Books.google.co.in|access-date=10 March 2014}}</ref> Hari Alaungpaya (1752-1760) ipinagbabawal sa mga Muslim mula sa pagsasanay ang Islamic paraan ng pagpatay ng mga baka.<ref>Yegar ''Muslims''; p. 10, line 21</ref> Hari Bodawpaya (1782-1819) naaresto ng apat na kilalang mga Burmese Muslim Imams mula Myedu at pinatay ang mga ito sa Ava, ang kabisera, pagkatapos sila ay tumangging kumain ng baboy.<ref name="Yegar p. 12">Yegar ''Muslims''; p. 12, paragraph 3</ref> Ayon sa Myedu Muslim at Burma sa mga Muslim na bersyon, Bodawpaya mamaya apologized para sa mga killings at kinikilala ang mga Imams bilang mga banal.<ref>Siddiq Khan, M., “Captain George Sorrel’s Mission to the court of Amarapura, 1793-4", ''Journal of the Asiatic Society of Pakistan'' (Dacca); II (1957), pp. 132-140</ref> === Panunungkulang British === Bilang ng 1921, ang populasyon ng mga Muslim sa Burma ay sa paligid 500,000.<ref>Yegar ''Muslims''; p. 29 paragraph 1 and footnote 1; p. 31 lines 1, 2, 11</ref> sa Panahon ng British panuntunan, Burmese Muslim ay nakita bilang "Indian", pati na ang karamihan ng mga Indians nakatira sa Burma ay mga Muslim, kahit na ang mga Burmese Muslim ay iba ' t-ibang mula sa Indian Muslim. Kaya, ang mga Burmese ang mga Muslim, Hindu Muslim at Hindu Hindus ay sama-sama na kilala bilang "kala". Ang terminong "Kala" pahapyaw na isinasalin sa itim at ginamit bilang racially nakakasira paraan upang ilarawan ang mga ito.<ref name="Maurice Collis, Trials in Burma">Collis, Maurice, ''Trials in Burma''</ref> Pagkatapos ng ikalawang Digmaang pandaigdig, nagkaroon ng isang mabilis na pagtaas sa mga anti-Indian sentiments.<ref>Yegar ''Muslims''; p. 32</ref> Mayroong ilang mga dahilan ng anti-Indian at anti-Muslim na mga sentiments sa Burma. Sa Indya, maraming mga Buddhists ay inuusig sa pamamagitan ng [[Imperyong Mughal|Mughal empire]]. Nagkaroon ng makabuluhang trabaho kumpetisyon sa pagitan ng mga Indian sa mga migrante, na ay handa na upang gawin ang mga hindi kanais-nais na mga trabaho para sa mababa ang kita, at ang mga katutubong Burmese. Ang [[Matinding Depresyon|Great Depression]] intensified kumpetisyon na ito, nagpapalubha anti-Indian kuru-kuro.<ref>Yegar ''Muslims''; p.111, paragraph 4, lines 8-15; p. 27, paragraph 4, lines 5-7; p. 31, paragraph 2; p. 32, paragraph 4</ref> Sa 1930, anti-Indian pagra-riot ay sparked sa pamamagitan ng isang labour isyu sa [[Yangon]] port. Pagkatapos ng Indian manggagawa sa port nagpunta sa protesta, ang British kumpanya Stevedores sinubukan upang masira ang mga protesta sa pamamagitan ng pagkuha ng mga Burmese ang mga manggagawa. Napagtatanto gusto nila mawala ang kanilang mga trabaho, ang Indian manggagawa ibinalik sa trabaho, at Stevedores pagkatapos ay inilatag-off ang mga kamakailan-lamang na tinanggap Burmese mga manggagawa. Ang Burmese manggagawa blamed Indian manggagawa para sa kanilang mga pagkawala ng mga trabaho, at isang kagulo sinira out. Sa port, ng hindi bababa sa 200 Indian manggagawa ay massacred at dumped sa ilog. Isa pang 2,000 ang nasugatan. Awtoridad fired sa armadong rioters na tumangging upang ilapag ang kanilang mga armas, sa ilalim ng Seksyon 144&nbsp;ng Kriminal Code Pamamaraan. Ang pagra-riot mabilis na kumalat sa buong Burma, pag-target sa mga Indians at ang mga Muslim.<ref name="SciencePo">{{Cite web|last=Renaud|first=Egreteau|date=19 October 2009|title=Burma (Myanmar) 1930-2007|url=https://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/printpdf/2864|access-date=19 March 2017|publisher=Mass Violence and Resistance - Research Network|archive-date=24 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824062153/http://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/printpdf/2864|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170824062153/http://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/printpdf/2864 |date=24 Agosto 2017 }}</ref> Sa 1938, anti-Muslim na mga pagra-riot muli sinira ang out sa Burma. Moshe Yegar writes na ang pagra-riot ay fanned sa pamamagitan ng anti-British at makabayan sentiments, ngunit disguised bilang anti-Muslim kaya bilang hindi upang makapukaw ng isang tugon sa pamamagitan ng mga British. Gayunpaman, ang British pamahalaan ay tumugon sa pagra-riot at demonstrations. Ang pagtatalo laban sa mga Muslim at ang mga Briton ay humantong sa pamamagitan ng Burmese mga pahayagan.<ref>Democratic Voice of Burma, Media conference ( 19–20 July, Oslo) Burmese Media: Past, present and future by U Thaung (Mirror/Kyae Mon news paper Retired Chief Editor)</ref><ref>Yegar ''Muslims''; p. 32, paragraph 4; p. 36, paragraph 1, lines 6, 7, 8, 9, 11, 12, 14, 15</ref> Isa pang kaguluhan na nagsimula pagkatapos ng isang pamilihan basag-ulo sa pagitan ng Indians at Burmese. Sa panahon ng "Burma para sa Burmese" kampanya, isang marahas na demonstrasyon na naganap sa Surti Palengke, isang Muslim area.<ref>Yegar ''Muslims''; p. 36, paragraph 3.</ref> Kapag ang pulis, na ay ethnically Indian, sinubukan upang masira up ang demonstration, tatlong monghe ay nasugatan. Mga larawan ng mga monks na nasugatan sa pamamagitan ng ethnically Indian policemen ay circulated sa pamamagitan ng Burmese mga pahayagan, kagalit-galit pagra-riot.<ref>Yegar ''Muslims''; p. 36, paragraph 4; p. 37 lines 1, 2</ref> sa mga Muslim na mga katangian, kabilang ang mga tindahan at mga bahay ay dambong. Ayon sa opisyal na pinagkukunan, 204 mga Muslim ay namatay at mahigit sa 1,000 ay nasugatan. 113 moske ay nasira.<ref name="Yegar37">Yegar ''Muslims''; p. 37, paragraph 2.</ref> Sa ika-22&nbsp;ng setyembre 1938, ang British Gobernador-set up ang Pagtatanong Komite upang siyasatin ang mga pagra-riot.<ref>Yegar ''Muslims''; p. 38, line 1</ref> ang mga Ito ay tinutukoy na ang kawalang-kasiyahan ay sanhi ng pagkasira sa sociopolitical at pang-ekonomiyang mga kondisyon ng Burmese.<ref>Yegar ''Muslims''; p. 38, paragraph 2</ref> ang ulat na Ito mismo ay ginamit upang mag-udyok kasektahan sa pamamagitan ng Burmese mga pahayagan.<ref>Yegar ''Muslims''; p. 38, paragraph 2, lines 12-14</ref> === Panunungkulang Japan === Sa panahon [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ng ikalawang Digmaang PANDAIGDIG]], ang mga Hapon pumasa madali sa pamamagitan ng ang mga lugar sa ilalim ng Rohingyas.<ref>{{Cite book|author=Kurt Jonassohn|year=1999|title=Genocide and gross human rights violations: in comparative perspective|url=https://books.google.com/books?id=jIxCUXI38zcC&pg=PA263&dq=rohingya+japanese&hl=en&ei=kASlTamKAdGi0gHRyaHlCA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CCwQ6AEwAQ#v=onepage&q=rohingya%20japanese&f=false|page=263|publisher=Transaction Publishers|isbn=0-7658-0417-4|isbn=0-7658-0417-4|access-date=12 April 2011}}</ref><ref>{{Cite book|author=Howard Adelman|year=2008|title=Protracted displacement in Asia: no place to call home|url=https://books.google.com/books?id=oyzfkz1gcVsC&pg=PA86&dq=rohingya+japanese&hl=en&ei=kASlTamKAdGi0gHRyaHlCA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDEQ6AEwAg#v=onepage&q=rohingya%20japanese&f=false|page=86|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=0-7546-7238-7|isbn=0-7546-7238-7|access-date=12 April 2011}}</ref><ref>{{Cite book|author=Human Rights Watch (Organization)|year=2000|title=Burma/Bangladesh: Burmese refugees in Bangladesh: still no durable solution|url=https://books.google.com/books?id=gIOFAAAAMAAJ&q=Independence,+and+Rohingya+Flight+In+1942,+Japanese+forces+invaded+Burma+and+during+the+British+retreat+communal++22000+refugees&dq=Independence,+and+Rohingya+Flight+In+1942,+Japanese+forces+invaded+Burma+and+during+the+British+retreat+communal++22000+refugees&hl=en&ei=XCClTZbrE4TUgQfZqoSdCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCoQ6AEwAA|page=6|publisher=Human Rights Watch|access-date=12 April 2011}}</ref> Bagsak, 40,000 Rohingyas kalaunan ay tumakas sa Chittagong pagkatapos ng paulit-ulit massacres sa pamamagitan ng ang mga Burmese at mga pwersang Hapones.<ref>{{Cite book|year=1993|title=Asian profile, Volume 21|url=https://books.google.com/books?id=tdMtAQAAIAAJ&q=The+Burmans,+in+collaboration+with+the+Japanese,+massacred+many+Rohingyas+and+kicked+out+40000+refugees+to+Chittagong.11+In+the+post-colonial+period,+in+between+l959+and+l978,+there+were+multiple+major+Burmese+military+operations&dq=The+Burmans,+in+collaboration+with+the+Japanese,+massacred+many+Rohingyas+and+kicked+out+40000+refugees+to+Chittagong.11+In+the+post-colonial+period,+in+between+l959+and+l978,+there+were+multiple+major+Burmese+military+operations&hl=en&ei=wASlTYSFE4630QG25PWGCQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC4Q6AEwAA|page=312|publisher=Asian Research Service|access-date=12 April 2011}}</ref> === Mga Muslim sa ilalim ng General Ne Win === Kapag General [[Ne Win]] ang dumating sa kapangyarihan sa 1962, ang katayuan ng mga Muslim ay nagbago. Halimbawa, ang mga Muslim ay pinatalsik mula sa hukbo. Ang mas maka-diyos ng mga Muslim na komunidad na hiwalay ang kanilang sarili mula sa karamihan ng Buddhist nahaharap sa mas higit na paghihirap kaysa sa mga na integrated at tapos na ang kanilang pagtalima ng ang batas ng islam.<ref name="irrawaddy.org">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.irrawaddy.org/aviewer.asp?a=5380&z=102 |access-date=2017-04-06 |archive-date=2006-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061127183834/http://www.irrawaddy.org/aviewer.asp?a=5380&z=102 |url-status=dead }}</ref> Ang anti-Buddhist ng mga pagkilos ng ang mga [[Taliban]] sa Afghanistan (ang pagkawasak ng Buddhas ng Bamiyan) ay ginagamit din bilang isang dahilan upang magsagawa ng karahasan laban sa mga Muslim sa Burma sa pamamagitan ng Buddhist mobs. Human Rights Watch ang mga ulat na nagkaroon ng tumataas pag-igting sa pagitan ng mga Buddhist at Muslim na komunidad sa Taungoo para sa mga linggo bago ito erupted sa karahasan sa gitna ng Mayo 2001. Buddhist monghe demanded na ang mga Hantha Moske sa Taungoo nawasak sa "paghihiganti" para sa ang pagkawasak ng mga Buddhas ng Bamiyan.<ref>{{Cite web|title=Taungoo Violence (May 2001): Crackdown on Burmese Muslims (Human Rights Watch Briefing Paper, July 2002)|url=http://hrw.org/backgrounder/asia/burma-bck4.htm#P103_22688|access-date=10 March 2014|publisher=Hrw.org}}</ref> Kalayaan sa relihiyon para sa mga Muslim ay nabawasan. Pagmamanman at kontrol ng Islam undermines ang libreng exchange ng mga pananaw at mga ideya na nauugnay sa mga relihiyon na gawain.<ref>{{Cite web|title=Burma|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2001/5581.htm|access-date=10 March 2014|publisher=State.gov}}</ref> ang mga Accusations ng "terorismo" ay ginawa laban sa mga Muslim sa mga organisasyon tulad ng ang Lahat ng Burma sa mga Muslim Union.<ref name="irrawaddy.org"/> Malawak na ito ay kinatakutan na ang pag-uusig ng mga Muslim sa Burma ay maaaring mang-upat sa Islamic pagkasobra sa bansa. sa Maraming mga Muslim na sumali sa armadong paglaban ng mga grupo na pakikipaglaban para sa mas malawak na kalayaan sa Burma.<ref>[http://www.khrg.org/khrg2002/khrg0202.html] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312172250/http://www.khrg.org/khrg2002/khrg0202.html|date=12 March 2007}}</ref> === 1997 Paghihimagsik na Mandalay === Mga pangkat na panlahi igting ay lumago sa pagitan ng mga Buddhists at mga Muslim sa panahon ng pagkukumpuni ng isang Buddha rebulto. Ang tanso Buddha rebulto sa Maha Myatmuni pagoda, na orihinal na mula sa Arakan, dinala sa Mandalay sa pamamagitan ng Hari Bodawpaya sa 1784 ay renovated sa pamamagitan ng ang mga awtoridad. Ang Mahamyat Muni rebulto ay nasira bukas, nag-iiwan ng isang nakanganga butas sa rebulto, at sa pangkalahatan ito ay ituring na ang rehimen ay naghahanap para sa mga ang Padamya Myetshin, isang maalamat ruby na tinitiyak ang tagumpay sa digmaan sa mga taong nagtataglay nito.<ref>Houtman, Gustaaf.</ref> Sa 16 Marso 1997, sa Mandalay, ang isang nagkakagulong mga tao ng 1,000-1,500 Buddhist monghe at iba pa ay sumigaw ng anti-Muslim na mga slogans bilang sila ay naka-target sa moske, mga tindahan-bahay, at mga sasakyan na ay sa paligid ng moske para sa pagkawasak. Looting, ang pagsunog ng mga relihiyosong mga libro, mga gawa ng kalapastanganan, at vandalizing mga Muslim na pag-aari ng mga establishments ay karaniwan din. Hindi bababa sa tatlong mga tao ay namatay at sa paligid ng 100 mga monghe naaresto. Ang pagkabagabag sa Mandalay di-umano ' y nagsimula matapos ang mga ulat ng isang tangkang panggagahasa ng isang batang babae sa pamamagitan ng Muslim na lalaki.<ref>{{Cite web|date=20 June 2012|title=Riots In Burmese History|url=http://ireport.cnn.com/docs/DOC-805050|access-date=20 March 2017|publisher=CNN|quote=On 16 March 1997 beginning at about 3:30 p.m. a mob of 1,000-1,500 Buddhist monks and others shouted anti-Muslim slogans. They targeted the mosques first for attack, followed by Muslim shop-houses and transportation vehicles in the vicinity of mosques, damaging, destroying, looting, and trampling, burning religious books, committing acts of sacrilege. The area where the acts of damage, destruction, and lootings were committed was Kaingdan, Mandalay. The unrest in Mandalay allegedly began after reports of an attempted rape of a girl by Muslim men. At least three people were killed and around 100 monks arrested.|archive-date=20 Marso 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170320145445/http://ireport.cnn.com/docs/DOC-805050|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170320145445/http://ireport.cnn.com/docs/DOC-805050 |date=20 Marso 2017 }}</ref> Burma BuddhistYouth Wing asserts na ang mga opisyal na ginawa ang panggagahasa kuwento upang masakop up ang mga protesta sa loob ng custodial pagkamatay ng 16 na mga monghe. Ang militar ay tinanggihan ang mga Youths' paghahabol, na nagpapahayag na ang kabagabagan ay isang pamulitka motivated pagtatangka upang stall Burma ang entry sa [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya|ASEAN]].<ref name="UMD">{{Cite web|date=10 January 2007|title=Chronology for Rohingya (Arakanese) in Burma|url=http://www.mar.umd.edu/chronology.asp?groupId=77501|access-date=20 March 2017|publisher=The University of Maryland}}</ref> Pag-atake sa pamamagitan ng mga Buddhist monks kumalat sa pagkatapos ay ang kabisera ng Myanmar, [[Yangon|Rangoon]] pati na rin sa gitnang bayan ng Pegu, Prome, at Toungoo. Ang isang curfew ay nananatiling sa lakas sa Mandalay hanggang sa ngayon at ang hukbo ay patrols ang mga kalye sa maraming mga lungsod. Sa Mandalay nag-iisa, 18 moske ay nawasak at ang mga Muslim na pag-aari sa mga negosyo at mga ari-arian vandalized. Mga kopya ng Koran ay nasunog. Ang military junta na pinasiyahan sa Myanmar naka-isang bulag mata sa ang disturbances tulad ng daan-daan ng mga monks ay hindi tumigil mula sa ransacking moske. === Himagsikang Nagtatanggi ng mga Muslim sa Taungoo Noong 2001 === Sa 2001, ''Myo Pyauk Hmar Soe Kyauk Sa Yar'' (o) ''Ang Takot ng Pagkawala ng Isang Lahi'' at maraming iba pang mga anti-Muslim na mga polyeto ay malawak na ipinamamahagi sa pamamagitan ng mga monghe. Maraming mga Muslim ang pakiramdam na ito exacerbated ang anti-Muslim na mga damdamin na ay provoked sa pamamagitan ng ang pagkawasak ng Buddhas ng Bamiyan sa Afghanistan.<ref>Crackdown on Burmese Muslims, July 2002 http://hrw.org/backgrounder/asia/burmese_muslims.pdf</ref> Noong 15 Mayo 2001, anti-Muslim na mga riots nasira out sa Taungoo, Pegu division, na nagreresulta sa pagkamatay ng tungkol sa 200 mga Muslim, sa ang pagkawasak ng 11 mga moske at ang pagse-set naglalagablab ng higit sa 400 na mga bahay. Sa Mayo 15, ang unang araw ng anti-Muslim na mga uprisings, tungkol sa 20 mga Muslim na nagdarasal sa Han Tha moske ay namatay at ang ilan ay pinalo sa kamatayan sa pamamagitan ng pro-junta pwersa. Sa 17 Mayo, Lt. Pangkalahatang Manalo Myint, Sekretarya Walang. 3&nbsp;ng SPDC at deputy Tahanan at mga Relihiyosong ministro, dumating sa Taungoo at curfew ay ipapataw doon hanggang hulyo 12, 2001.<ref>Burma Net News:16 July 2001 http://www.burmalibrary.org/reg.burma/archives/200107/msg00034.html</ref> Buddhist monghe demanded na ang mga sinaunang Han Tha Moske sa Taungoo nawasak sa paghihiganti para sa ang pagkawasak sa Bamiyan.<ref name="hrw.org">Crackdown on Burmese Muslims, Human Rights Watch Briefing Paper http://hrw.org/backgrounder/asia/burma-bck4.htm</ref> Noong 18 Mayo, ang Han Tha moske at Taungoo Railway station moske ay razed sa lupa sa pamamagitan ng bulldozers pag-aari sa pamamagitan ng ang SPDC junta. Ang mga moske sa Taungoo nanatiling sarado ang bilang ng Mayo 2002. Ang mga muslim ay sapilitang upang sumamba sa kanilang mga tahanan. Ang mga lokal na lider ng mga Muslim magreklamo na ang mga ito ay pa rin ginigipit. Matapos ang karahasan, maraming mga lokal na mga Muslim inilipat ang layo mula sa Taungoo sa mga kalapit na bayan at sa bilang malayo bilang Yangon. Pagkatapos ng dalawang araw ng karahasan ng mga militar stepped sa at ang karahasan agad natapos. === 2012 Rakhine ng karahasan/paghihimagsik === Mula noong hunyo 2012, ng hindi bababa sa 166 mga Muslim at Rakhine ay naipatay sa mga taong may pangkatin karahasan sa estado.<ref>[http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/index.html] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120824010149/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/index.html|date=24 August 2012}}</ref><ref>[http://www.mofa.gov.mm/pressrelease/Press_Release_Rakhine_State_Affairs_Webversion%2821-08-12%29.pdf] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013140104/http://www.mofa.gov.mm/pressrelease/Press_Release_Rakhine_State_Affairs_Webversion%2821-08-12%29.pdf|date=13 October 2012}}</ref><ref>{{Cite web|date=22 August 2012|title=Myanmar gov't refutes accusations of religious persecution, discrimination in Rakhine incident – Xinhua &#124; English.news.cn|url=http://news.xinhuanet.com/english/world/2012-08/22/c_131800457.htm|access-date=10 March 2014|publisher=News.xinhuanet.com}}</ref> === 2013 Himagsikang Tutol sa mga Muslim sa gitnang Burma === Mula noong Marso 2013, pagra-riot ay maluwag up sa iba ' t-ibang mga lungsod sa central at silangang Burma. Ang karahasan ay coincided sa ang mag-alsa ng 969 Kilusan na kung saan ay isang Buddhist makabayan kilusan laban sa pag-agos ng Islam sa ayon sa kaugalian Buddhist Burma. Na humantong sa pamamagitan ng Sayadaw U Wirathu, "969" ay na-claim na siya/sila ay hindi pumukaw sa pag-atake laban sa mga Muslim na komunidad, bagaman ang ilang mga tao na tinatawag na sa kanya ''ang mga Buddhist Bin Laden"''.<ref>{{Cite news|date=13 July 2013|newspaper=The Telegraph|title=Burma's 'bin Laden of Buddhism'|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/burmamyanmar/10177815/Burmas-bin-Laden-of-Buddhism.html|access-date=25 May 2015}}</ref> Sa isang bukas na sulat, U Wirathu pag-angkin na siya itinuturing na ang parehong mga Beech{{Linawin|date=December 2015}} at photographer na may mabuting pakikitungo, at na siya "ay maaaring makita ang panlilinlang at makilala ang kanyang mga matatamis na salita para sa lahat ng mga tao alang-alang." Sa sulat, siya inaangkin na siya ay may paggalang sa ang Western media, ngunit na ang ORAS reporter misinterpreted kanyang mapayapang intensyon. "Ang aking pangangaral ay hindi nasusunog sa galit bilang sabihin mo," U Wirathu sabi sa Beech sa kanyang buksan ang sulat. Siya napupunta sa upang sabihin na siya ay "patawarin ang mga hindi pagkakaunawaan" kung siya ay nais na gawin ang isang tungkol sa-mukha sa mga artikulo. Gayunpaman, ang karamihan sa kanyang mga pampublikong speeches focus sa paghihiganti laban sa mga Muslim para sa panghihimasok sa bansa.<ref>[http://www.mizzima.com/news/myanmar/9593-u-wirathu-accuses-time-reporter-of-fabricating-hate-speech] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130629034258/http://www.mizzima.com/news/myanmar/9593-u-wirathu-accuses-time-reporter-of-fabricating-hate-speech|date=29 June 2013}}</ref> Michael Jerryson, may-akda ng ilang mga libro mabigat na kritikal ng Budismo tradisyonal na mapayapang perception, nakasaad na, "Ang mga Burmese Buddhist monghe ay hindi maaaring magkaroon ng pinasimulan ang karahasan ngunit sila ay sumakay ang mga wave at nagsimulang mag-udyok ng higit pa. Habang ang ideals ng Buddhist canonical na mga teksto i-promote ang kapayapaan at pasipismo, mga pagkakaiba sa pagitan ng katotohanan at mga utos madaling umunlad sa mga oras ng panlipunan, pampulitika at pang-ekonomiyang kawalan ng kapanatagan, tulad ng Myanmar ay kasalukuyang transition sa demokrasya."<ref>{{Cite web|work=IRINnews|title=Analysis: How to reverse Buddhism’s radical turn in Southeast Asia?|url=http://m.irinnews.org/Report/98423/Analysis-How-to-reverse-Buddhism-s-radical-turn-in-Southeast-Asia#.UqYO6PRDvTo|access-date=30 November 2014|archive-date=12 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212171215/http://m.irinnews.org/Report/98423/Analysis-How-to-reverse-Buddhism-s-radical-turn-in-Southeast-Asia#.UqYO6PRDvTo|url-status=dead}}</ref> === Paghihimagsik sa Mandalay sa 2014 === Sa hulyo sa isang Facebook post na lumitaw ng isang Buddhist babae na raped, parang sa pamamagitan ng isang Muslim na lalaki. Sa paghihiganti ng galit, mapaghiganti nagkakagulong mga tao ng mga 300 mga tao na nagsimula ibinabato ng mga bato at brick sa isang [[tsaa]] stall. Ang nagkakagulong mga tao ang nagpunta sa sa pag-atake sa mga Muslim na mga tindahan at mga sasakyan at sigaw slogans sa mga Muslim na mga lugar ng tirahan.<ref>{{Cite web|work=International Business Times UK|title=Wirathu's 'Buddhist Woman Raped' Facebook Post Stokes Anti-Muslim Violence in Mandalay|url=http://www.ibtimes.co.uk/wirathus-buddhist-woman-raped-facebook-post-stokes-anti-muslim-violence-mandalay-1455069|access-date=30 November 2014}}</ref> Dalawang lalaki — isang Buddhist at isa sa mga Muslim — ay namatay.<ref name="channelnewsasia">{{Cite web|title=Curfew imposed in Myanmar's second-largest city after riots – Channel NewsAsia|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705040123/http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/curfew-imposed-in-myanmar/1232870.html\|url\-status = dead|url=http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/curfew-imposed-in-myanmar/1232870.html|access-date=2 December 2014|archive-date=2014-07-05}}</ref><ref name="MandalayCurfew">{{Cite news|title=Curfew imposed in Myanmar as gang violence escalates|url=http://www.myanmarnews.net/index.php/sid/223558097/scat/c3891022f175b678/ht/Curfew-imposed-in-Myanmar-as-gang-violence-escalates|publisher=''Myanmar News. Net''|access-date=7 July 2014|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714201857/http://www.myanmarnews.net/index.php/sid/223558097/scat/c3891022f175b678/ht/Curfew-imposed-in-Myanmar-as-gang-violence-escalates|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714201857/http://www.myanmarnews.net/index.php/sid/223558097/scat/c3891022f175b678/ht/Curfew-imposed-in-Myanmar-as-gang-violence-escalates |date=14 Hulyo 2014 }}</ref> ng Halos isang dosenang mga tao ay nasugatan.<ref>{{Cite web|date=2 July 2014|title=Anti-Muslim Riots Turn Deadly in Myanmar’s Mandalay City|url=http://www.rfa.org/english/news/myanmar/riot-07022014164236.html|access-date=21 March 2017|publisher=Radio Free Asia|quote=Anti-Muslim riots in Myanmar’s second largest city Mandalay have left two people dead and about a dozen wounded, and motor vehicles and shops ablaze, according to eyewitnesses Wednesday, in the latest communal violence to hit the predominantly Buddhist country.|archive-date=22 Marso 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170322111813/http://www.rfa.org/english/news/myanmar/riot-07022014164236.html|url-status=dead}}</ref> ang Isang curfew ay ipapataw sa hulyo 3. === Pagsusunog sa mga Mosque sa 2016 === Sa hunyo, isang nagkakagulong mga tao buwag isang moske sa Bago Rehiyon, tungkol sa 60&nbsp;km hilagang-silangan ng ang kabisera Yangon.<ref name="AlJazeera">{{Cite web|date=2 July 2016|title=Mob burns down mosque in Myanmar|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/07/mob-burns-mosque-myanmar-160702100230049.html|access-date=17 January 2017|publisher=Al Jazeera}}</ref> Sa hulyo, ang mga pulis ay iniulat na maging pagguguwardiya ang village ng Hpakant sa Kachin estado, pagkatapos ng hindi pagtupad upang ihinto ang mga Buddhist villagers sa pagtatakda ng mga moske nasusunog.<ref>{{Cite web|date=3 July 2016|work=The New York Times|title=Mob Burns Down Mosque in Myanmar; U.N Urges Action on Attacks|url=https://www.nytimes.com/2016/07/03/world/asia/mob-burns-down-mosque-in-myanmar-un-urges-action-on-attacks.html|access-date=17 January 2017}}</ref> sa ilang sandali pagkatapos, ang isang pangkat ng mga tao na sisirain ang isang moske sa sentro ng Myanmar sa isang hindi pagkakaunawaan sa paglipas ng kanyang construction. === Pag-uusig sa mga Rohingya sa 2016 === Sa huli 2016, ang Myanmar sa mga pwersang militar at mga taong naniniwala sa pagka labis Buddhists nagsimula ang isang pangunahing crackdown sa mga Rohingya Muslim sa mga bansa sa kanlurang rehiyon ng Rakhine Estado. Ang crackdown ay bilang tugon sa pag-atake sa mga hangganan pulis kampo sa pamamagitan ng unidentified insurgents,<ref>{{Cite news|date=10 October 2016|newspaper=[[The Guardian]]|title=Myanmar says nine police killed by insurgents on Bangladesh border|url=https://www.theguardian.com/world/2016/oct/10/myanmar-nine-police-killed-insurgents-bangladesh-border}}</ref> at ay nagresulta sa malawak na-scale [[Karapatang pantao|sa mga karapatang pantao]] paglabag sa mga kamay ng mga pwersa ng seguridad, kabilang ang mga extrajudicial killings, gang rapes, arsons, at iba pang mga brutalities.<ref name="Lady-CNN">{{Cite web|author=James Griffiths|date=25 November 2016|work=CNN|title=Is The Lady listening? Aung San Suu Kyi accused of ignoring Myanmar's Muslims|url=http://edition.cnn.com/2016/11/17/asia/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi/|publisher=[[Cable News Network]]}}</ref><ref name="ethnic-cleansing">{{Cite news|date=24 November 2016|newspaper=The Guardian|title=Myanmar seeking ethnic cleansing, says UN official as Rohingya flee persecution|url=https://www.theguardian.com/world/2016/nov/24/rohingya-flee-to-bangladesh-to-escape-myanmar-military-strikes}}</ref><ref>{{Cite news|date=21 November 2016|newspaper=[[International Business Times]]|title=New wave of destruction sees 1,250 houses destroyed in Myanmar's Rohingya villages|url=http://www.ibtimes.co.uk/new-wave-destruction-sees-1250-houses-destroyed-myanmars-rohingya-villages-1592582|access-date=9 December 2016}}</ref> Ang militar na crackdown sa mga Rohingya na iginuhit pintas mula sa iba ' t ibang quarters kabilang ang [[Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations]], human rights group na Amnesty International, ang US Kagawaran ng Estado, at ang mga pamahalaan ng Malaysia.<ref name="Aljazeera-humanity">{{Cite news|date=19 December 2016|newspaper=Al Jazeera|title=Rohingya abuse may be crimes against humanity: Amnesty|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/12/rohingya-crimes-humanity-amnesty-161219045655733.html}}</ref><ref>{{Cite news|author=Oliver Holmes|date=19 December 2016|newspaper=The Guardian|title=Myanmar's Rohingya campaign 'may be crime against humanity'|url=https://www.theguardian.com/world/2016/dec/19/myanmars-rohingya-campaign-may-be-against-humanity}}</ref><ref name="NYT-Callous">{{Cite news|author=Nick Cumming-Bruce|date=16 December 2016|newspaper=[[The New York Times]]|title=Myanmar ‘Callous’ Toward Anti-Rohingya Violence, U.N. Says|url=https://www.nytimes.com/2016/12/16/world/asia/myanmar-rohingya-violence-united-nations.html}}</ref><ref>{{Cite web|date=16 December 2016|work=[[BBC]]|title=UN condemns Myanmar over plight of Rohingya|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-38345006}}</ref><ref>{{Cite news|author=Associated Press|date=4 December 2016|newspaper=[[Firstpost]]|title='Enough is enough': Malaysian PM Najib Razak asks Aung San Suu Kyi to prevent Rohingya violence|url=http://www.firstpost.com/world/enough-is-enough-malaysian-pm-najib-razak-asks-aung-san-suu-kyi-to-prevent-rohingya-violence-3138748.html|access-date=12 December 2016}}</ref> Ang mga de facto na mga pinuno ng pamahalaan [[Aung San Suu Kyi]] ay lalo na nai-criticized para sa kanyang hindi pagkibo at katahimikan sa paglipas ng ang isyu na ito at para sa hindi paggawa ng magkano upang maiwasan ang mga pang-aabuso ng militar.<ref>{{Cite web|author=Kevin Ponniah|date=5 December 2016|work=[[BBC]]|title=Who will help Myanmar's Rohingya?|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-38168917}}</ref> == Paglabag sa karapatang pantao laban sa mga Rohingya == === Pagpapahiwatig === [[Talaksan:Map of Rohingya people in Rakhine State.png|thumb|487x487px|Rohingya sa Rakhine]] Ang mga Rohingya Muslim ay ang pinaka-inuusig na minorya sa daigidig. Ayon sa Amnesty International, ang mga Rohingya Muslim ang mga taong patuloy na nagdurusa dahil sa paglabag ng [[Karapatang pantao|mga karapatang pantao]] sa ilalim ng Burmese junta noong 1978, at marami pa rin ang tumatakas sa kalapit na [[Bangladesh]] dahil dito.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18921960], Muslims in Burma's Rakhine state 'abused' – Amnesty, 20 July 2012</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8605669.stm], Desperate Plight of Burma's Rohingya people, 4 June 2010</ref> Gayunpaman, ang katotohanan ay ang mga Rohingya ay pinahihirapan nang matagalan bago ang 1978. Sila ay tumira sa [[Myanmar]] nang matagal ngunit ang mga alitan sa karamihang Buddhist ng Myanmar ay sanhi ng diskriminasyon at panliligalig. Mga kaso ng panggagahasa, labis na pagpapahirap, arbitrary detention, at karahasan laban sa mga Rohingya, na may maraming mga insidente ng mga opisyal mismong nananakit sa mga Rohingya. Ang mga may kasalanan ay hindi lamang nakakulong sa mga lokal na populasyon, kundi pati na rin isinasama sa mga awtoridad at mambabatas. Muling lumitaw ang mga alitan noong 2012, nang aniyang may tatlong Rohingyang lalaki ay nahatulan ng paggagahasa sa lokal na babaeng Rakhine Buddhist, na kung saan na humantong sa bakbakang noong 2012.<ref>[http://www.ibtimes.co.uk/death-sentences-muslims-accused-rape-murder-sparked-353800], Myanmar: Three Muslims Sentenced to Death for Rape and Murder of Buddhist Woman, 19 June 2012</ref> sa kasalukuyan ay may higit sa isang milyong mga Rohingyang naninirahan sa Myanmar, gayunpaman, sistematikong pang-aapi ay humantong sa isang pagtaas sa paglilipat mula sa bansa. Sa unang bahagi ng 2015 lang, may 25,000 pagpapakupkop laban-naghahanap, na binubuo ng mga Rohingya at mga taga-Bangladesh, na nanglayag mula sa Rakhine upang humingi ng kanlungan sa mga kalapit na bansa.<ref>{{cite magazine|title=The Rohingyas: The most persecuted people on Earth?|url=http://www.economist.com/news/asia/21654124-myanmars-muslim-minority-have-been-attacked-impunity-stripped-vote-and-driven|magazine=[[The Economist]]|date=13 June 2015}}</ref> Karamihan ng pagpapakupkop ay nangyari sa iba pang mga Timog-Silangang Asyang bansa tulad ng [[Thailand|Taylandiya]], ngunit din sa [[Malaysia]] at [[Indonesia]], na kung saan ay humihigit ang mga Muslim na bansa. Matindi ang alisan dahil sa pag-uusig at pangmalawakang karahasan, tulad ng sa 2012, 1978 at 1992, na may maraming mga nag-aalisang Rohingya sa pagiging mahirap at ibinukod. Ang mga ito ay madalas na hindi kinikilala at hindi protektado bilang mga refugee, at dahil dito, sila ay nakatira sa matinding kahirapan, at gumagawa na lang ng iligal na trabaho dahil mahina sila laban sa pagsasamantala.<ref>[http://www.equalrightstrust.org/ertdocumentbank/Equal%20Only%20in%20Name%20-%20Malaysia%20-%20Full%20Report.pdf], The Equal Rights Trust & Mahidol University ''Equal Only in Name: The Human Rights of Stateless Rohingya in Malaysia'' at [13].</ref> === Balangkas na Sumasang-ayon sa Batas === Ang mga Rohingya ay tinanggihan pagkamamamayang Burmese dahil ang Batas Pagkamamamayang Burmese ng 1982 (1982 Citizenship Act) ay nagsasaad nito.<ref name="rohingya">{{Cite news|author=Jonathan Head|date=5 February 2009|title=What drive the Rohingya to sea?|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7872635.stm|publisher=BBC|access-date=29 July 2012}}</ref> Ang Pamahalaan ng Myanmar ay nang-angkin sa mga Rohingya bilang mga ilegal na imigrante na dumating sa panahon ng British kolonyal, at ay katutubong taga-Bengali.<ref>[https://www.hrw.org/reports/2000/malaysia/maybr008-01.htm], Human Rights Watch Report on Malaysia (2000).</ref> Ang mga Rohingyang pinapayagang manatili sa Myanmar ay itinuturing na mamamayang dayuhan at hindi ang mga opisyal na mamamayan. Sila ay hindi pinapayagan na maglakbay nang walang opisyal na pahintulot na kinakailangan upang lumagda ng isang pangako na hindi magkaroon ng higit sa dalawang mga anak, kahit na ang batas ay hindi mahigpit na ipinapatupad. Maraming mga Rohingya ay hindi maaaring magkaroon ng kanilang kapanganakan nakarehistro, kaya nagiging [[Kawalan ng estado|taong walang-estado]] sila mula sa sandali na sila ay ipinanganak. Noong 1995, ang Pamahalaan ng Myanmar ay tumugon sa mga wikang opisyal ng presyon sa pamamagitan ng issuing ng mga pangunahing pagkakakilanlan, na kung saan ay hindi banggitin ang maydala ng lugar ng kapanganakan.<ref>[http://www.fmreview.org/sites/fmr/files/FMRdownloads/en/FMRpdfs/FMR32/11-13.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170908012511/http://www.fmreview.org/sites/fmr/files/FMRdownloads/en/FMRpdfs/FMR32/11-13.pdf |date=2017-09-08 }}, Chris Lewa ''North Arakan: An Open Prison for the Rohingya in Burma'' FMR 32 at [11].</ref> Nang walang tamang pagkakakilanlan at mga dokumento, ang mga Rohingya ang mga tao ay opisyal na stateless na walang proteksyon ng estado at ang kanilang mga paggalaw ay malubhang pinaghihigpitan. Bilang isang resulta, sila ay sapilitang upang manirahan sa iskuwater kampo at slums. === Pagtitipong Sandaigdigan === Myanmar, kung hindi man ay kilala bilang Burma sa oras, ay isa ng ang 48 mga bansa na bumoto para sa ang pag-aampon ng Universal Declaration of Human Rights (UDHR) sa pamamagitan ng United Nations General Assembly noong 1948.<ref>https://web.archive.org/web/20130927221000/http://unyearbook.un.org/1948-49YUN/1948-49_P1_CH5.pdf [Yearbook of the United Nations 1948–1949 at [535] Archived from the original (PDF) on September 27, 2013.</ref> Artikulo 2&nbsp;ng UDHR na estado na "ang Lahat ng tao ay karapat-dapat sa lahat ng karapatan at kalayaang nakalahad sa Pahayag na ito, nang walang pagtatangi ng anumang uri ng pagtatangi, gaya ng lahi, kulay, kasarian, wika, relihiyon, pampulitika o iba pang opinyon, pinagmulang bansa o lipunan, ari-arian, kapanganakan o iba pang katayuan." <ref>[http://www.un.org/en/universal-declaration-human-rights/] Universal Declaration of Human Rights, art. 2.</ref> Gayundin, Artikulo 5&nbsp;ng UDHR na ipinapahayag na "Walang isa ay dapat na sumailalim sa labis na pagpapahirap o malupit, hindi makatao o nakalalait na pakikitungo sa parusa." <ref>[http://www.un.org/en/universal-declaration-human-rights/], Universal Declaration of Human Rights, art. 5.</ref> Gayunpaman, ang United Nations Convention laban sa labis na Pagpapahirap na kung saan ay naglalayong upang maiwasan ang mga labis na pagpapahirap at iba pang mga gawa ng malupit, hindi makatao, o nakalalait na pakikitungo sa parusa, sa paligid ng mundo, ay hindi pa naka-sign o ratified sa pamamagitan ng Myanmar, tulad ng 2016.<ref>[http://www.ohchr.org/EN/ProfessionalInterest/Pages/CAT.aspx], United Nations Convention against Torture.</ref> Sa karagdagan, Myanmar ay din hindi isang partido sa Convention na may kaugnayan sa Katayuan ng Stateless Tao, na kung saan ay naglalayong upang protektahan ang stateless mga indibidwal<ref>[http://www.unhcr.org/3bbb25729.html], Convention relating to the Status of Stateless Persons.</ref> o ang Internasyonal na Tipan sa Sibil at politikal na mga Karapatan (ICCPR) na naglalayong upang matiyak na ang mga Estado paggalang sa mga indibidwal na mga sibil at pulitikal na karapatan, na kung saan kabilang ang ngunit hindi limitado sa, ang karapatan sa buhay at kalayaan ng relihiyon.<ref>[https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=IND&mtdsg_no=IV-4&chapter=4&lang=en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170408174039/https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=IND&mtdsg_no=IV-4&chapter=4&lang=en |date=2017-04-08 }}, Signatories of International Covenant on Civil and Political Rights.</ref><ref>[http://www.ohchr.org/en/professionalinterest/pages/ccpr.aspx], International Covenant on Civil and Political Rights.</ref> Na ang pagiging sinabi, ang isang bilang ng mga internasyonal na treaties ay ratified o sinang-ayunan ng Myanmar, lalo na ang Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women (CEDAW) at ang Kombensyon sa mga Karapatan ng Bata (UNCRC), sa ika-2&nbsp;ng hulyo 1997 at 15 hulyo 1991 ayon sa pagkakabanggit.<ref>[https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=IV-8&chapter=4&lang=en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150906035454/https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=IV-8&chapter=4&lang=en |date=2015-09-06 }}, Signatories of Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women.</ref><ref>[https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=IND&mtdsg_no=IV-11&chapter=4&lang=en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171003124707/https://treaties.un.org/pages/ViewDetails.aspx?src=IND&mtdsg_no=IV-11&chapter=4&lang=en |date=2017-10-03 }}, Signatories of Convention on the Rights of the Child.</ref> Doon ay mabagal ngunit positibong developments sa mga nakaraang taon. Halimbawa, Myanmar-sign (ngunit hindi ratified) ang Internasyonal na Tipan sa pang-Ekonomiya, Panlipunan at Kultural na mga Karapatan (ICESCR), na kung saan pinoprotektahan ang mga karapatan sa edukasyon, karapatan sa kalusugan, at ang karapatan sa isang sapat na pamantayan ng pamumuhay, sa hulyo 16, 2015.<ref>[https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=IV-3&chapter=4&lang=en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120917040858/http://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=IV-3&chapter=4&lang=en |date=2012-09-17 }}, Signatories of the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights.</ref> === Universal Periodic Review === Ang Universal Periodic Review (UPR) ay isang mekanismo ng [[Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations]] (UN) na mga review ng human rights records ng lahat ng UN member States. Ito ay isang natatanging proseso na ay nagtangka sa pamamagitan ng Human Rights Council, na kung saan ay nagbibigay-daan sa bawat Estado upang makilala ang mga pangunahing lugar ng mga isyu sa karapatang pantao na ay nagkaroon ng pag-unlad sa bansa, at din upang makilala ang mga karagdagang mga hakbang at pagsisikap na dadalhin upang matugunan ang kanilang mga internasyonal na obligasyon. Bilang isang miyembro ng UN, Myanmar ay nagpapasalamat upang maging kasangkot sa ang UPR proseso. Noong disyembre 23, 2015, isang Ulat ng Nagtatrabaho Grupo sa UPR sa Myanmar ay tumingin sa ang kasalukuyang sitwasyon karapatang pantao sa Myanmar at ng nabanggit na ang mga Pamahalaan ng Myanmar ay ginawa ng positibong paglago sa pampulitika, pang-administratibo, panlipunan at panghukuman reporma.<ref>[https://documents-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/G15/290/35/PDF/G1529035.pdf?OpenElement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170629103355/https://documents-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/G15/290/35/PDF/G1529035.pdf?OpenElement |date=2017-06-29 }}, Report of the Working Group on the Universal Periodic Review (Myanmar), 23 December 2015</ref> Gayunman, maraming mga Estado, tulad ng [[Sweden]], [[Suwisa|Switzerland]], [[Turkiya|Turkey]], [[United Kingdom]], nagpahayag ng pag-aalala tungkol sa, sa gitna ng iba pang mga bagay, paglabag sa karapatang pantao laban sa mga Rohingya, bilang doon ay pa rin magkano ang higit pang mga kuwarto para sa pagpapabuti sa lugar na ito. Halimbawa, [[Barein|Bahrain]] ipinahayag alalahanin tungkol sa etniko paglilinis at diskriminasyon laban sa mga Rohingya Muslim sa Rakhine Estado. Ito ay nabanggit din sa ulat na ang mga etniko mga karapatan sa proteksyon ng batas ng 2015 ay palawakin ang mga karapatan ng lahat ng mga etniko minorities sa Myanmar. Gayunpaman, ang Pamahalaan ng Myanmar reiterated ang kanilang paninindigan na walang komunidad na minorya sa Myanmar sa ilalim ng pangalan ng "Rohingya". Gayunman, ang mga resulta ng 2012 Rakhine Estado karahasan na humantong sa ang pagbuo ng isang Komisyon ng Pagtatanong, na kung saan ay inirerekomenda na ang isang sentral na komite-set up para sa ang pagpapatupad ng katatagan at pag-unlad. Simula noon, ang Pamahalaan ay ibinigay makatao pag-access, tulad ng pagkain, tubig at mga serbisyo sa edukasyon, sa mga displaced mga tao sa paligid Rakhine Estado. Sa karagdagan, ang isang proyekto para sa pagkamamamayan na pag-verify ay inilunsad, na kung saan nabigyan ng 900 displaced mga tao citizenships. Ang Ulat ay concluded sa pamamagitan ng iba ' t-ibang mga rekomendasyon mula sa mga miyembro Unidos, na may maraming ng mga Estado na nagmumungkahi na ang Myanmar pagtibayin iba pang mga pangunahing karapatang pantao treaties na ito ay hindi isang partido sa at upang higit pang mapahusay ang kanilang mga internasyonal na mga obligasyon patungo sa Rohingya. === Paglabag sa karapatang pantao === Sa kabila ng Myanmar pangako sa ilang mga internasyonal na mga convention, ang mga domestic mga batas malubhang oppresses iba ' t-ibang mga grupo ng minorya, lalo na ang mga Rohingya. Ang 1982 Pagkamamamayan Batas ay kumakatawan sa sistemikong diskriminasyon sa isang patakaran sa antas ng Pamahalaan ng Myanmar, na kung saan lantaran na denies ang mga Rohingya access sa mga pangunahing karapatang pantao tulad ng, pag-access sa edukasyon, trabaho, pag-aasawa, pag-aanak at kalayaan ng pagkilos.<ref name="burmacampaign.org.uk">[http://burmacampaign.org.uk/media/International-investigation-urgently-needed-into-human-rights-abuses-against-the-Rohingya.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161022141157/http://burmacampaign.org.uk/media/International-investigation-urgently-needed-into-human-rights-abuses-against-the-Rohingya.pdf |date=2016-10-22 }}, A Briefing by Burmese Rohingya Organisation UK (January 2015).</ref> Rohingya ay din sumailalim sa routine sapilitang paggawa. Karaniwan, ang mga Rohingya isang tao ay magkakaroon upang bigyan up ng isang araw sa isang linggo upang gumana sa militar o ng gobyerno ang mga proyekto, at isang gabi para sa mga nagbabantay duty. Ang mga Rohingya nawalan din ng maraming ng maaararong lupa, na kung saan ay hamig sa pamamagitan ng militar upang ibigay sa Buddhist mga settlers mula sa ibang lugar sa Myanmar.{{Sfn|Crisis Group|2014|p=19}} Ang mga kilusan ng mga Rohingya ang mga tao ay mahigpit na limitado sa mga lamang ng ilang mga nakapalibot na lugar at sa gayon, isang travel pass ay kinakailangan.<ref name="fmreview.org">[http://www.fmreview.org/sites/fmr/files/FMRdownloads/en/FMRpdfs/FMR32/11-13.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170908012511/http://www.fmreview.org/sites/fmr/files/FMRdownloads/en/FMRpdfs/FMR32/11-13.pdf |date=2017-09-08 }} Chris Lewa ''North Arakan: An Open Prison for the Rohingya in Burma'' FMR 32 at [12].</ref> Kung sila maglakbay nang walang pahintulot o manatiling lubhang matagal ang oras na pinahihintulutan sa kanilang mga paglalakbay pumasa, ang mga ito ay bukas sa pagiging prosecuted at maaaring kahit na makatanggap ng bilangguan pangungusap. Gayundin, sila ay tinanggihan entry pabalik sa kanilang village at ay napipilitang mabuhay ang layo mula sa kanilang mga pamilya. Kahit na sa panahon ng kagipitan, mayroon sila upang mag-aplay para sa isang paglalakbay sa pumasa, na kung saan ay kumakatawan sa isang malubhang paglabag sa mga karapatan ng Kalayaan ng pagkilos. Ang kalidad ng edukasyon at pangangalaga sa kalusugan sa Rakhine ay hindi maunlad at hindi sapat na, kumpara sa iba pang mga bahagi ng Myanmar. Sa kabila ng ito, ang mga Rohingya malubhang kakulangan ng mga pangunahing pag-access sa mga serbisyo at sa karagdagan, ang mga internasyonal na makatao ahensiya ay hindi pinapayagan upang sanayin ang mga Muslim sa kalusugan ng mga manggagawa. Bilang isang resulta, ang mga pamantayan ng kalusugan ay malubhang kulang sa panahon at ang kamangmangan rate sa gitna ng mga Rohingyas ay mataas na, tinatayang nasa 80%.<ref>[http://www.fmreview.org/sites/fmr/files/FMRdownloads/en/FMRpdfs/FMR32/11-13.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170908012511/http://www.fmreview.org/sites/fmr/files/FMRdownloads/en/FMRpdfs/FMR32/11-13.pdf |date=2017-09-08 }} Chris Lewa ''North Arakan: An Open Prison for the Rohingya in Burma'' FMR 32 at [13].</ref> May mga lumalaking mga alalahanin na ang isang [[pagpatay ng lahi]] ay nagaganap laban sa mga Rohingya sa Myanmar. Pananaliksik tapos na sa pamamagitan ng mga iskolar sa Yale Law School natagpuan ng mga empirical na katibayan na ang mga Rohingya kasaysayan pinagdudusahan malubhang at paulit-ulit na mga karapatang pantao mga pang-aabuso, at mga pagkilos na ito ay nadagdagan sa dalas sa mga nakaraang taon.<ref>[http://www.fortifyrights.org/downloads/Yale_Persecution_of_the_Rohingya_October_2015.pdf], Yale Law School Report ''Persecution of the Rohingya Muslims: Is Genocide Occurring in Myanmar's Rakhine State?''</ref> Dahil sa 2012, ang mga kondisyon ng pamumuhay at mga karapatang pantao mga pang-aabuso ay may worsened sa ulat ng pagpugot ng ulo, stabbings, killings, beatings, mass arrests at mga nayon at mga kapitbahayan pag-burn mo sa lupa, gayunpaman, doon ay nananatiling isang kawalan ng katarungan at pananagutan ng Pamahalaan ng Myanmar, sa gayon ay kumakatawan sa kabiguan ng estado proteksyon. Bilang ng 2005, ang UNHCR ay tumutulong sa pagpapabalik sa sariling bayan ng mga Rohingya mula sa Bangladesh, ngunit ang mga paratang ng mga karapatang pantao mga pang-aabuso sa mga refugee mga kampo ay nanganganib sa pagsisikap na ito.<ref>{{Cite web|date=21 May 2005|title=UNHCR threatens to wind up Bangladesh operations|url=http://www.newagebd.com/2005/may/21/front.html#9|access-date=25 April 2007|publisher=New Age BDNEWS, Dhaka|archive-date=25 April 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090425140346/http://www.newagebd.com/2005/may/21/front.html#9|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090425140346/http://www.newagebd.com/2005/may/21/front.html#9 |date=25 Abril 2009 }}</ref> sa Kabila ng mga naunang mga pagsisikap sa pamamagitan ng UN, ang malawak na karamihan ng mga refugee na Rohingya ay nanatili sa Bangladesh, hindi upang bumalik dahil sa ang rehimen sa Myanmar. Ngayon harapin nila ang mga problema sa Bangladesh kung saan hindi sila makatanggap ng suporta mula sa pamahalaan.<ref>{{Cite web|title=Burmese exiles in desperate conditions|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/7019882.stm|access-date=30 November 2014}}</ref> Kakulangan ng suporta mula sa mga Bangladeshi Pamahalaan at gayundin sa mga karapatang pantao mga pang-aabuso sa Bangladeshi refugee mga kampo ay humantong sa maraming mga pagpapakupkop laban-naghahanap upang ipagsapalaran ang kanilang buhay at sa paglalakbay sa karagdagang timog sa mga iba pang Timog-silangan Asian bansa. Ang mass paglalabasan sa 2015 ay may na humantong sa isang pang-internasyonal na makatao krisis dahil sa ang sinadya pagtanggi at di-umano ' y kawalan ng kakayahan ng mga mag-host ng mga Estado sa Timog-silangang Asya upang mapaunlakan ang malawak na bilang ng pagpapakupkop laban-naghahanap.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2015/may/14/migrant-crisis-south-east-asia-rohingya-malaysia-thailand], The Guardian ''South-east Asia faces its own migrant crisis as states play 'human ping-pong'' (14 May 2015).</ref> ang Karamihan ng mga ito ay din sumailalim sa [[Pangangalakal ng tao|trafficking ng tao]] sa pamamagitan ng organisadong krimen group operating sa Thailand at Malaysia. Ang mga traffickers samantalahin ng pagpapakupkop laban-naghahanap ng' pagkawalang-taros sa pamamagitan ng paggamit ng mga ito para sa pera, na may maraming ng kanilang mga biktima na pinalo, ibenta, o pumatay kung sila o ang kanilang mga pamilya ay hindi sumunod sa kanilang mga pangangailangan.<ref>[http://edition.cnn.com/2016/03/31/asia/myanmar-rohingya-camp/], CNN Report ''Myanmar's shame: Living inside Rohingya ghettos'' (1 April 2016).</ref> Ang 2015 Rohingya refugee krisis na naka-highlight ang mga bahid ng [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya|ASEAN]] community sa pagtugon sa mga humanitarian crises, pati na ang mga tugon mula sa mga bansang iyon ay hindi sapat at maantala.<ref>[http://thediplomat.com/2015/06/aseans-response-to-rohingya-crisis-falls-short/], The Diplomat ''ASEAN's Response to Rohingya Crisis Falls Short'' (2 June 2015).</ref> Paglabag sa karapatang pantao laban sa mga Rohingya ay hindi lamang nakakulong sa Myanmar at Bangladesh. Ang katayuan ng mga Rohingya ay hindi nakikilalang sa pinaka-Timog-silangan Asian bansa. Kahit na hindi sila makatanggap ng parehong pang-uusig sa mga bansa tulad ng Malaysia at Thailand, kaysa sa Myanmar, ang mga ito ay sumailalim sa mga pagbubukod at kahirapan. Mayroong humigit-kumulang 111,000 refugee makikita sa siyam na mga kampo kasama ang Thai-Myanmar hangganan. Nagkaroon ng mga singil na grupo ng mga ito ay naipadala na at towed out sa bukas na dagat mula sa Thailand, at ang natitira doon. Sa pebrero 2009, doon ay katibayan ng Thai army pagkuha sa hila ng isang boatload ng 190 mga refugee na Rohingya out sa dagat. Isang grupo ng mga refugees rescued sa pamamagitan ng mga awtoridad ng Indonesian din sa pebrero 2009 sinabi napakasakit na kuwento ng pagiging nakunan at pinalo sa pamamagitan ng ang Thai militar, at pagkatapos ay ang inabandunang sa bukas na dagat. Sa pamamagitan ng dulo ng pebrero, nagkaroon ng mga ulat na ng isang pangkat ng limang mga bangka ay towed out sa bukas na dagat, kung saan apat na mga bangka sank sa isang bagyo, at ang isa ay hugasan up sa baybayin. Sa pebrero 12, 2009 Thailand prime minister [[Abhisit Vejjajiva]] sinabi doon ay mga "ilang mga pagkakataon" sa kung saan Rohingya ay hunhon out sa dagat.<blockquote>"May mga pagtatangka, tingin ko, upang ipaalam sa mga tao na sumama sa agos sa iba pang mga baybayin. [...] kapag ang mga kasanayan na ito ay mangyari, ito ay tapos na sa pag-unawa na mayroong sapat na pagkain at tubig na ibinigay. [...] Ito ay hindi malinaw na ang trabaho na ito ay [...] ngunit kung ako ay ang katibayan kung sino ang eksaktong ay ito ako ay dalhin ang mga ito sa account." <ref>{{Cite web|author=Dan Rivers CNN|title=Thai PM admits boat people pushed out to sea – CNN.com|url=http://edition.cnn.com/2009/WORLD/asiapcf/02/12/thailand.refugees.admission/index.html|access-date=10 March 2014|publisher=Edition.cnn.com}}</ref></blockquote>Oktubre 2015, Al Jazeera's Mausisa Unit ay may natuklasan kung ano ang halaga sa malakas na katibayan ng isang [[pagpatay ng lahi]] coordinated sa pamamagitan ng ang [[Myanmar]] ng pamahalaan laban sa mga Rohingya. Batay sa maraming mga evidences, ang imbestigasyon concluded na ang Myanmar ng mga ahente ng gobyerno ay kasangkot sa nagti-trigger ng anti-Muslim na mga pagra-riot. Isang opisyal ng militar na dokumento na nagpapakita ng paggamit ng ilang mga paraan, kabilang ang mga na mapoot na salita at ang pagkuha ng mga thugs upang pukawin ang galit. Ang pagsisiyasat stressed na sa kaso ng mga Rohingya, at Rakhine Estado, na maaaring halaga sa krimen ng pagpatay ng lahi, ng ilang ng ang pinaka-makapangyarihang mga tao sa bansa ay dapat na makatwirang magiging paksa ng isang pang-internasyonal na pagsisiyasat sa mga situasyon na ito ng Rakhine Estado.<ref>{{Cite web|title=Exclusive: 'Strong evidence' of genocide in Myanmar|url=http://www.aljazeera.com/news/2015/10/exclusive-strong-evidence-genocide-myanmar-151024190547465.html|access-date=2016-08-22}}</ref> === Tugong Sandaigdigan === May ay isang kakulangan ng pakikipagtulungan sa pagitan ng Thailand, Malaysia at Indonesia, na may patungkol sa ang mga Rohingya krisis. Sa Mayo 2015, ang bilang ng maraming mga bilang 8,000 Rohingya "mga tao sa bangka" ay pinaniniwalaan na maiiwan tayo sa aalug-alog ng bangka sa dagat, na may maliit na pagkain at masama sa kalusugan kondisyon, at ay kaliwa sa kulungan bilang ng mga bansa tumanggi ang mga bangka sa dock.<ref>[https://www.hrw.org/news/2015/05/14/southeast-asia-end-rohingya-boat-pushbacks], Human Rights News ''Southeast Asia: End Rohingya Boat Pushbacks'' (14 May 2015).</ref> ang mga Kritiko na inakusahan South-east Asian pamahalaan ng paglalaro ng "human ping-pong" sa pamamagitan ng tinatanggihan ng pahintulot para sa mga refugee mga bangka sa lupa at sa halip, itulak ang mga ito pabalik out sa dagat sa direksyon ng iba pang mga bansa.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/malaysia/11596731/Malaysia-detains-more-than-a-thousand-Bangladeshi-and-Rohingya-refugees-after-rescue.html], The Telegraph ''Malaysia detains more than a thousand Bangladeshi and Rohingya refugees after rescue'' (11 May 2015).</ref> Kahit na sa iba ' t-ibang beses sa nakalipas na mga bansa ng flight ay ang pagtanggap ng mga refugee na Rohingya, karamihan sa kanila ay hindi naka-sign o ratified ang Convention na may kaugnayan sa Katayuan ng mga Refugee (1951 Refugee Convention) at ang mga Convention na may kaugnayan sa Katayuan ng Stateless Tao, kaya ang mga karapatan ng mga tao Rohingya bilang refugee ay hindi maaaring natiyak.<ref>[http://www.equalrightstrust.org/ertdocumentbank/Equal%20Only%20in%20Name%20-%20Malaysia%20-%20Full%20Report.pdf] The Equal Rights Trust & Mahidol University ''Equal Only in Name: The Human Rights of Stateless Rohingya in Malaysia'' at [18].</ref> Paglabag sa karapatang pantao na patuloy na nagaganap sa Malaysia at Thailand, na may kaunti hanggang sa walang proteksyon mula sa pamahalaan. Walang epektibong mekanismo sa mga bansa para sa proteksyon ng mga refugee na Rohingya. Sa halip, immigration crackdowns ay karaniwang at Rohingya bangka ang mga tao ay madalas na deportado sa labas ng mga bansang ito, ang mga bumabagsak na biktima sa pang-aalipin sa halip.<ref>North arakan article at 13</ref> Dahil sa kakulangan ng tamang dokumentasyon, maraming mga Rohingya ay umaasa sa smugglers at mga human traffickers upang tumakas ang mga ito mula sa pag-uusig sa Myanmar. Nagkaroon ng mga ulat na ang mga awtoridad sa Thailand at Malaysia na magkaroon ng mga koneksyon at mga kurbatang sa organisadong human-trafficking sa mga grupo at bilang isang resulta, ang karamihan ng mga Rohingya ay ibinebenta sa ang bonded labor at huwag makatanggap ng proteksyon bilang mga refugee.<ref>[http://www.equalrightstrust.org/ertdocumentbank/Equal%20Only%20in%20Name%20-%20Malaysia%20-%20Full%20Report.pdf] The Equal Rights Trust & Mahidol University ''Equal Only in Name: The Human Rights of Stateless Rohingya in Malaysia'' at [20]</ref> Noong pebrero 2009, maraming mga refugee na Rohingya ay nakatulong sa pamamagitan ng Acehnese [[Mandaragat|sailors]] sa [[Kipot ng Malaka|Kipot ng Malacca]], pagkatapos ng 21 araw sa dagat.<ref>{{Cite web|title=Kompas – VirtualNEWSPAPER|url=http://epaper.kompas.com/|access-date=10 March 2014|publisher=Epaper.kompas.com|archive-date=20 Hunyo 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130620111958/http://epaper.kompas.com/|url-status=dead}}</ref> sa kasamaang-Palad, ang tugon na ito mula sa ang mga awtoridad ng Indonesian ay hindi pare-pareho, na may maraming mga Rohingyas hindi pa rin tinanggap sa hangganan. Ang mga pamahalaan ng mga bansa, lalo na sa Malaysia at Indonesia, kumuha ng isang lalo na hardline diskarte sa mga refugee na dumarating sa pamamagitan ng bangka, ngunit sa isang mas mapagpasunod diskarte na kung sila ay nakarehistro sa pamamagitan ng ang UNHCR at dumating sa pamamagitan ng naaangkop na paraan. Ito ay tinatayang na ang Malaysia ay kasalukuyang hanggang sa 150,000 mga Rohingya sa loob ng teritoryo nito.<ref>[http://www.refugeesinternational.org/reports/2015/11/17/malaysia-rohingya-refugees-hope-for-little-and-receive-less] Refugees International ''Malaysia: Rohingya Refugees Hope For Little and Receive Less'' (17 November 2015)</ref> Rasheduzzaman, propesor ng mga internasyonal na relasyon sa Dhaka University, sinabi ng mga repormista pangangasiwa ng Myanmar ay sinabi na maging demokratikong; gayunman, doon ay walang mga palatandaan na ang diskarte sa mga Rohingya ay makita ang isang pagpapabuti sa lalong madaling panahon. Sa katunayan, kahit na ang pagsalungat democratic tagapanguna Aung San Suu Kyi, na ay itinatago sa ilalim ng aresto sa bahay para sa halos 15&nbsp;ng 21 taon mula 1989 hanggang 2010, ay tahimik na sa mga ito. Ito ay nagpapahiwatig na ang makatao krisis sa Rohingya isyu na nakikita ng mundo ngayon ay maaaring magkaroon ng walang katapusan sa paningin.<ref>{{Cite web|last1=Habib|last2=Palma|first1=Walid Bin|first2=Porimol|title=Rohingyas are the easy prey of human trafficking|url=http://www.thedailystar.net/frontpage/rohingyas-the-easy-prey-80514|access-date=27 May 2015|publisher=The Daily Star}}</ref> Sa pebrero 3, 2017, ang UN human rights office di-umano ' y na ang Myanmar militar ay mahaba ay nakikibahagi sa isang brutal na panggagahasa at etniko hugas kampanya laban sa mga bansa ng mga Rohingya Muslim.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.swissinfo.ch/eng/myanmar-army-killed-and-raped-in-rohingya-ethnic-cleansing---u-n-/42933748/ |access-date=2017-04-06 |archive-date=2017-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170706110456/http://www.swissinfo.ch/eng/myanmar-army-killed-and-raped-in-rohingya-ethnic-cleansing---u-n-/42933748/ |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170706110456/http://www.swissinfo.ch/eng/myanmar-army-killed-and-raped-in-rohingya-ethnic-cleansing---u-n-/42933748/ |date=2017-07-06 }}</ref> Sa pebrero 6, 2017, isang US Kagawaran ng Estado tagapagsalita nakasaad na ang US ay "malalim ang gusot" sa pamamagitan ng UN ang mga paratang at urged ang pamahalaan ng Myanmar upang gawin ang mga napag-alaman sineseryoso, ngunit na ang mga ito ay din pa rin sa pag-aaral kung paano tumpak ang mga ulat ay at ay hindi dumating sa anumang konklusyon.<ref>http://www.reuters.com/article/us-myanmar-rohingya-usa-idUSKBN15L2GJ?feedType=RSS&feedName=worldNewsOn</ref> Sa pebrero 8, 2017, Pope Francis opisyal na nahatulan ang pamahalaan ng Myanmar sa paggamot ng mga Rohingya Muslim at urged ang mga Muslim sa bansa na "mabuhay hanggang sa kanilang pananampalataya."<ref>http://www.independent.co.uk/news/world/asia/pope-francis-burma-myanmar-rohingya-muslims-genocide-claims-un-report-latest-a7568496.html</ref> == Tingnan din == * Islam sa Myanmar * 969 Kilusan * Rohingya paghihimagsik sa Western Myanmar * 2016-17 Hilagang Rakhine Estado clashes == Mga sanggunian == {{reflist|30em}} [[Kategorya:Politika ng Myanmar]] 779zp0yifthjcd640y8ltpe0bllj1y5 15 280863 2210172 2209918 2026-06-03T08:46:57Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2210172 wikitext text/x-wiki == Wala pang artikulo sa wikang Tagalog == '''Ang sumusunod ay talaan ng mga mamamayan ng Pilipinas na mayroon nang artikulo sa ibang bersiyon ng Wikipedia ngunit hindi pa nagagawan ng artikulo sa Tagalog Wikipedia:''' {{Wikidata list|sparql= SELECT DISTINCT ?item ?article_en ?linkcount WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5. ?item wdt:P27 wd:Q928. ?item wikibase:sitelinks ?linkcount . ?article_en schema:about ?item . ?article_en schema:inLanguage "en" . ?article_en schema:isPartOf <https://en.wikipedia.org/> FILTER (?linkcount >= 1) . # only include items with 1 or more sitelinks FILTER NOT EXISTS { ?article schema:about ?item . ?article schema:inLanguage "tl" . ?article schema:isPartOf <https://tl.wikipedia.org/> } } GROUP BY ?item ?linkcount ?article_en ORDER BY DESC(?linkcount) LIMIT 100 |columns=P18,label:Article,P106,P793,P800,P39,?article_en |section= |min_section= |sort=?linkcount |links=red |thumb=128 |autolist= |references=all }} {| class='wikitable sortable' ! larawan ! Article ! hanapbuhay ! significant event ! magnum opus ! nahawakang pwesto ! ?article_en |- | [[Talaksan:Alodia Gosiengfiao 2013-07-04 (2) a.jpg|center|128px]] | [[Alodia Gosiengfiao]] | [[modelo]]<br/>[[cosplayer]] | | | | [[:en:Alodia_Gosiengfiao|Alodia Gosiengfiao]] |- | [[Talaksan:Lav Diaz at 81st Venice International Film Festival.jpg|center|128px]] | [[Lav Diaz]] | [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<br/>[[editor ng pelikula]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[prodyuser ng pelikula]]<br/>[[screenwriter]]<br/>[[artista]]<br/>[[direktor]]<ref name="ref_9dcd9960024412bee88cb9de0f5ddf9229d4c663ed2ba8b4910cc05c78097c3a">https://cs.isabart.org/person/122314</ref><ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[film screenwriter]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[musiko]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[kritiko ng sine]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Lav_Diaz|Lav Diaz]] |- | [[Talaksan:Paul Mulders.jpg|center|128px]] | [[Paul Mulders]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Paul_Mulders|Paul Mulders]] |- | [[Talaksan:1960 Neile Adams.jpg|center|128px]] | [[Neile Adams]] | [[artista]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[mang-aawit]]<br/>[[artista sa telebisyon]]<br/>[[artista sa pelikula]]<br/>[[artista sa teatro]] | | | | [[:en:Neile_Adams|Neile Adams]] |- | [[Talaksan:Angel Guirado azkals 2011.jpg|center|128px]] | [[Ángel Guirado]] | [[futbolista]]<ref name="ref_29e115b4d8673aa55ed93f170246260cdb6ce2dbf55e09a234ed0993291e067f">''[[:d:Q5715639|BDFutbol]]''</ref> | | | | [[:en:%C3%81ngel_Guirado|%C3%81ngel Guirado]] |- | | [[Junrey Balawing]] | | | | | [[:en:Junrey_Balawing|Junrey Balawing]] |- | [[Talaksan:James Younghusband Oct 2013.jpg|center|128px]] | [[James Younghusband]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:James_Younghusband|James Younghusband]] |- | [[Talaksan:Chris Greatwich.JPG|center|128px]] | [[Chris Greatwich]] | [[futbolista]]<br/>[[association football manager]] | | | | [[:en:Chris_Greatwich|Chris Greatwich]] |- | [[Talaksan:Adolfo Tito Yllana, September 2021 (GPOABF 0882) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Adolfo Tito Yllana]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[titular archbishop]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Papua New Guinea]]<br/>[[Apostolic Nuncio to the Solomon Islands]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Pakistan]]<br/>[[Apostolic Nuncio to the Democratic Republic of the Congo]]<br/>[[apostolic nuncio to Israel]]<br/>[[Apostolic Delegate to Jerusalem and Palestine]]<br/>[[apostolic nuncio to Cyprus]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Australia]] | [[:en:Adolfo_Tito_Yllana|Adolfo Tito Yllana]] |- | [[Talaksan:Donnie Nietes.png|center|128px]] | [[Donnie Nietes]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref> | | | | [[:en:Donnie_Nietes|Donnie Nietes]] |- | | [[Dioscoro S. Rabor]] | [[soologo]]<ref name="ref_c5b160c8d062942dc63fae4cd18b5000d2e4309511b37a3761c11480d808103a">''[[:d:Q56114183|In Memoriam: Dioscoro S. Rabor, 1911-1996]]''</ref><br/>[[scientific collector]]<ref name="ref_96103d1bdc4401a014da17bd3b27b7311f90c94b2d4009870bb4218001e27e27">''[[:d:Q64446405|Bionomia]]''</ref> | | | | [[:en:Dioscoro_S._Rabor|Dioscoro S. Rabor]] |- | | [[Rachel Grant]] | [[artista]]<ref name="ref_829d37a31568b8478bf0c63a9a244a4d1f5285e71d8377ba0f75a6d875322f65">''[[:d:Q1204237|Deutsche Synchronkartei]]''</ref><br/>[[modelo]]<br/>[[artista sa pelikula]]<br/>[[scuba diver]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]] | | | | [[:en:Rachel_Grant|Rachel Grant]] |- | [[Talaksan:Andray Blatche.jpg|center|128px]] | [[Andray Blatche]] | [[basketbolista]]<ref name="ref_b316776bfd4d19b22b05d403d20bf7aa69dcd18a806d586c89f9100926aeab05">''[[:d:Q7300810|RealGM]]''</ref> | | | | [[:en:Andray_Blatche|Andray Blatche]] |- | | [[Oscar Cruz]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Oscar_Cruz|Oscar Cruz]] |- | [[Talaksan:Angelo Reyes.jpg|center|128px]] | [[Angelo Reyes]] | [[politiko]]<br/>[[military personnel]] | | | [[Kalihim ng Tanggulang Pambansa]]<br/>[[Kalihim ng Kapaligiran at Likas na Yaman]]<br/>[[Kalihim ng Enerhiya]]<br/>[[Kalihim ng Interyor at Pamahalaang Lokal]] | [[:en:Angelo_Reyes|Angelo Reyes]] |- | [[Talaksan:Archbishop Angel Lagdameo.jpg|center|128px]] | [[Angel Lagdameo]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[archbishop of Jaro]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Angel_Lagdameo|Angel Lagdameo]] |- | [[Talaksan:JfAniceto0456Pacianofvf 06.JPG|center|128px]] | [[Paciano Aniceto]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Catholic archbishop]] | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]] | [[:en:Paciano_Aniceto|Paciano Aniceto]] |- | [[Talaksan:Cardinal Ricardo Vidal.jpg|center|128px]] | [[Ricardo Tito Jamin Vidal]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[titular bishop]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Ricardo_Vidal|Ricardo Vidal]] |- | [[Talaksan:Orlando Quevedo 2016.jpg|center|128px]] | [[Orlando Beltran Quevedo]] | [[manunulat]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[Roman Catholic Archbishop of Nueva Segovia]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Orlando_Quevedo|Orlando Quevedo]] |- | | [[Angelito Lampon]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[titular bishop]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[vicar apostolic]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Angelito_Lampon|Angelito Lampon]] |- | [[Talaksan:Romulo Valles Balangiga bell turnover (cropped).jpg|center|128px]] | [[Romulo Valles]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Romulo_Valles|Romulo Valles]] |- | | [[Antonio Ledesma]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<br/>[[Arsobispo]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[Catholic theologian]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[coadjutor bishop]]<br/>[[bishop prelate]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Antonio_Ledesma|Antonio Ledesma]] |- | [[Talaksan:JfTobias0431Bishopfvf 02.JPG|center|128px]] | [[Antonio Realubin Tobias]] | [[teologo]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Antonio_Tobias|Antonio Tobias]] |- | [[Talaksan:Albert del Rosario.jpg|center|128px]] | [[Albert del Rosario]] | [[diplomata]]<br/>[[politiko]]<br/>[[negosyante]] | | | [[Kalihim ng Ugnayang Panlabas]]<br/>[[ambassador of the Philippines to the United States]] | [[:en:Albert_del_Rosario|Albert del Rosario]] |- | [[Talaksan:Arnel Pineda by Phey Palma.jpg|center|128px]] | [[Arnel Pineda]] | [[mang-aawit]]<br/>[[manunulat ng awitin]] | | | | [[:en:Arnel_Pineda|Arnel Pineda]] |- | [[Talaksan:Chadhugo (300dpi).jpg|center|128px]] | [[Chad Hugo]] | [[record producer]]<br/>[[piyanista]]<br/>[[manunulat ng awitin]]<br/>[[gitarista]]<br/>[[saxophonist]]<br/>[[kompositor]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Chad_Hugo|Chad Hugo]] |- | [[Talaksan:Bishop.Arturo.Bastes.jpg|center|128px]] | [[Arturo M. Bastes]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[coadjutor bishop]] | [[:en:Arturo_Bastes|Arturo Bastes]] |- | [[Talaksan:Ernie Chan at Super-Con 2009.JPG|center|128px]] | [[Ernie Chan]] | [[comics artist]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[Prodyuser sa telebisyon|produser sa telebisyon]]<br/>[[ilustrador]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[graphic artist]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[disenyador]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[alagad ng sining biswal]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref> | | | | [[:en:Ernie_Chan|Ernie Chan]] |- | [[Talaksan:Venus Raj.jpg|center|128px]] | [[Venus Raj]] | [[modelo]]<br/>[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]] | | | | [[:en:Venus_Raj|Venus Raj]] |- | [[Talaksan:Brian Yuzna (2007 crop).jpg|center|128px]] | [[Brian Yuzna]] | [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[prodyuser ng pelikula]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[screenwriter]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[artista]] | | | | [[:en:Brian_Yuzna|Brian Yuzna]] |- | | [[Leonardo Legaspi]] | [[propesor ng unibersidad]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Roman Catholic Archbishop of Caceres]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Leonardo_Legaspi|Leonardo Legaspi]] |- | [[Talaksan:Brillante Mendoza at the 69th Venice International Film Festival, September 2012.jpg|center|128px]] | [[Brillante Mendoza]] | [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<br/>[[cinematographer]]<ref name="ref_833b0ecf39cfd9c634b88c55346640b8ff53e5ec78e177b604b7a78346be027c">http://asianwiki.com/Brillante_Mendoza</ref><br/>[[screenwriter]]<ref name="ref_89d32ec69eda3ae30901972a23ca4c45d7f2c401e64244cc1c33b72d8976e7fa">https://lilokpelikula.wordpress.com/2009/10/21/lola-brillante-mendoza-2009/</ref><ref name="ref_df976a5955ea21883692f260e6765daa529da60de09340ac0bd712c56bd8c1ba">http://www.timeout.com/london/film/captive-2012</ref><ref name="ref_2cd4517100d2a9b21c471d3cc0520af58e84f86743a8b0f423ac62d628a710c6">''[[:d:Q105584|Rotten Tomatoes]]''</ref><ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[prodyuser ng pelikula]]<ref name="ref_b2d7a45e5d3180f042276aa6e9408760514212ca319bc04a9eaae19b89f7c331">http://www.nytimes.com/movies/movie/457936/Kinatay/details</ref><ref name="ref_2cd4517100d2a9b21c471d3cc0520af58e84f86743a8b0f423ac62d628a710c6">''[[:d:Q105584|Rotten Tomatoes]]''</ref><br/>[[production designer]]<br/>[[direktor]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Brillante_Mendoza|Brillante Mendoza]] |- | [[Talaksan:Pancho Villa BNF.jpeg|center|128px]] | [[Pancho Villa]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref> | | | | [[:en:Pancho_Villa_(boxer)|Pancho Villa (boxer)]] |- | [[Talaksan:Bishop Broderick Pabillo at the Manila Cathedral 2023-10-29.jpg|center|128px]] | [[Broderick Soncuaco Pabillo]] | [[teologo]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Broderick_Pabillo|Broderick Pabillo]] |- | [[Talaksan:Simeon Toribio.jpg|center|128px]] | [[Simeón Toribio]] | [[politiko]]<br/>[[atleta]] | | | [[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] | [[:en:Simeon_Toribio|Simeon Toribio]] |- | [[Talaksan:Julio Rosales.jpg|center|128px]] | [[Julio Rosales]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Julio_Rosales|Julio Rosales]] |- | [[Talaksan:Jerry Lucena.jpg|center|128px]] | [[Jerry Lucena]] | [[futbolista]]<br/>[[association football manager]] | | | | [[:en:Jerry_Lucena|Jerry Lucena]] |- | | [[David William Valencia Antonio]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[apostolic administrator]]<br/>[[Roman Catholic Archbishop of Nueva Segovia]] | [[:en:David_William_Antonio|David William Antonio]] |- | | [[Miguel White]] | [[atleta]] | | | | [[:en:Miguel_White|Miguel White]] |- | [[Talaksan:Fernando Capalla.jpg|center|128px]] | [[Fernando Capalla]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[coadjutor archbishop]]<br/>[[territorial prelate]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Fernando_Capalla|Fernando Capalla]] |- | [[Talaksan:Rolando Santos CM.jpg|center|128px]] | [[Rolando Crisostomo Santos]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]] | [[:en:Rolando_Santos|Rolando Santos]] |- | [[Talaksan:Archbishop Gilbert Garcera 2024-06-29.jpg|center|128px]] | [[Gilbert Garcera]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Archbishop of Lipa]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Gilbert_Garcera|Gilbert Garcera]] |- | | [[Meiling Melançon]] | [[artista]]<br/>[[modelo]]<br/>[[artista sa pelikula]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]] | | | | [[:en:Mei_Melan%C3%A7on|Mei Melan%C3%A7on]] |- | [[Talaksan:Archbishop John F. Du.png|center|128px]] | [[John F. Du]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Archbishop of Palo]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]] | [[:en:John_F._Du|John F. Du]] |- | [[Talaksan:Bishop Jose Romeo O. Lazo (2).jpg|center|128px]] | [[Jose Romeo Lazo]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Roman Catholic Bishop of San Jose de Antique]]<br/>[[archbishop of Jaro]] | [[:en:Jose_Romeo_Lazo|Jose Romeo Lazo]] |- | | [[Jose S. Palma]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Bishop of Calbayog]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[Archbishop of Palo]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Jos%C3%A9_S._Palma|Jos%C3%A9 S. Palma]] |- | | [[Mark Javier]] | [[archer]] | | | | [[:en:Mark_Javier|Mark Javier]] |- | [[Talaksan:D LIM.jpg|center|128px]] | [[Danilo Lim]] | [[politiko]]<br/>[[military personnel]] | | | | [[:en:Danilo_Lim|Danilo Lim]] |- | | [[Osvaldo Padilla]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[titular archbishop]]<br/>[[apostolic nuncio to Panama]]<br/>[[apostolic nuncio to Sri Lanka]]<br/>[[apostolic nuncio to Nigeria]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Costa Rica]]<br/>[[apostolic nuncio to South Korea]]<br/>[[apostolic nuncio to Mongolia]] | [[:en:Osvaldo_Padilla|Osvaldo Padilla]] |- | [[Talaksan:Pablo Virgilio David in 2014 (Retouched).jpg|center|128px]] | [[Pablo Virgilio Siongco David]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]<br/>[[cardinal priest]] | [[:en:Pablo_Virgilio_David|Pablo Virgilio David]] |- | | [[Rodolfo Tan Cardoso]] | [[ahedresista]] | | | | [[:en:Rodolfo_Tan_Cardoso|Rodolfo Tan Cardoso]] |- | | [[Leopoldo Serantes]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Leopoldo_Serantes|Leopoldo Serantes]] |- | [[Talaksan:Archbishop Ramon Argüelles.jpg|center|128px]] | [[Ramon Arguelles]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Archbishop of Lipa]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]] | [[:en:Ramon_Arguelles|Ramon Arguelles]] |- | [[Talaksan:Bishop Reynaldo G. Evangelista.jpg|center|128px]] | [[Reynaldo Evangelista]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[bishop of Imus]] | [[:en:Reynaldo_Evangelista|Reynaldo Evangelista]] |- | [[Talaksan:Dr Honoria Acosta-Sison.jpg|center|128px]] | [[Honoria Acosta-Sison]] | [[gynecologist]]<ref name="ref_2e1dc5b7c6c2a86eb86a2122d9352ef1f3c7714a1143fe7c1b3fc067eab931f7">''[[:d:Q28721132|The Biographical Dictionary of Women in Science]]''</ref><br/>[[propesor ng unibersidad]]<ref name="ref_2e1dc5b7c6c2a86eb86a2122d9352ef1f3c7714a1143fe7c1b3fc067eab931f7">''[[:d:Q28721132|The Biographical Dictionary of Women in Science]]''</ref><br/>[[obstetrician]] | | | | [[:en:Honoria_Acosta-Sison|Honoria Acosta-Sison]] |- | | [[Sergio Utleg]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[diocesan bishop]] | [[:en:Sergio_Utleg|Sergio Utleg]] |- | [[Talaksan:Teófilo Yldefonso 1928.jpg|center|128px]] | [[Teófilo Yldefonso]] | [[manlalangoy]]<br/>[[military personnel]] | | | | [[:en:Te%C3%B3filo_Yldefonso|Te%C3%B3filo Yldefonso]] |- | | [[Gabriel Reyes]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[Arsobispo ng Maynila]]<br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[titular archbishop]]<br/>[[bishop of Cebu]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Gabriel_Reyes|Gabriel Reyes]] |- | | [[Wenceslao Selga Padilla]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[titular bishop]]<br/>[[apostolic prefect]]<br/>[[superior]] | [[:en:Wenceslao_Padilla|Wenceslao Padilla]] |- | [[Talaksan:Melissa de la Cruz at LA Time Festival of Books 2013-cropped.jpg|center|128px]] | [[Melissa de la Cruz]] | [[manunulat]]<br/>[[children's writer]]<br/>[[nobelista]]<br/>[[editor]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[young adult author]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | [[Blue Bloods]] | | [[:en:Melissa_de_la_Cruz|Melissa de la Cruz]] |- | [[Talaksan:Shamcey Supsup on September 18, 2011.jpg|center|128px]] | [[Shamcey Supsup]] | [[modelo]]<br/>[[arkitekto]]<br/>[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]] | | | | [[:en:Shamcey_Supsup-Lee|Shamcey Supsup-Lee]] |- | [[Talaksan:Anthony Villanueva 2017 stamp of the Philippines.jpg|center|128px]] | [[Anthony Villanueva]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref><br/>[[artista]] | | | | [[:en:Anthony_Villanueva|Anthony Villanueva]] |- | | [[Roel Velasco]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Roel_Velasco|Roel Velasco]] |- | [[Talaksan:2013 AVN Awards - Mimi Miyagi (8396773441) (crop).jpg|center|128px]] | [[Mimi Miyagi]] | [[artistang pornograpiko]]<br/>[[modelo]]<br/>[[erotic photography model]]<br/>[[politiko]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]] | | | | [[:en:Mimi_Miyagi|Mimi Miyagi]] |- | | [[José Villanueva]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Jos%C3%A9_Villanueva_(boxer)|Jos%C3%A9 Villanueva (boxer)]] |- | | [[Isnilon Hapilon]] | [[militant]]<ref name="ref_3a050fe4a1b5cdc123941a4d809de3e4cbdf86aca7a47d00e70fc73396c7692f">http://www.reuters.com/article/us-philippines-militants-idUSBRE93F09K20130416</ref><br/>[[military personnel]] | | | [[Emir]] | [[:en:Isnilon_Hapilon|Isnilon Hapilon]] |- | | [[Satoshi Otomo]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Satoshi_%C5%8Ctomo|Satoshi %C5%8Ctomo]] |- | [[Talaksan:Pedro Abad Santos.jpg|center|128px]] | [[Pedro Abad Santos]] | [[politiko]] | | | [[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] | [[:en:Pedro_Abad_Santos|Pedro Abad Santos]] |- | [[Talaksan:Van Partible by Gage Skidmore.jpg|center|128px]] | [[Van Partible]] | [[animator]]<br/>[[screenwriter]]<br/>[[Prodyuser sa telebisyon|produser sa telebisyon]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<ref name="ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b">''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''</ref><br/>[[direktor sa telebisyon]]<ref name="ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b">''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''</ref><br/>[[film screenwriter]]<ref name="ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b">''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''</ref> | | | | [[:en:Van_Partible|Van Partible]] |- | [[Talaksan:Satine Phoenix Porn Star Karaoke 2007-05-01 1.jpg|center|128px]] | [[Satine Phoenix]] | [[artista]]<br/>[[artistang pornograpiko]]<br/>[[pintor]]<br/>[[modelo]]<br/>[[online streamer]] | | | | [[:en:Satine_Phoenix|Satine Phoenix]] |- | | [[Rosalina Abejo]] | [[Konduktor ng musika|konduktor]]<br/>[[kompositor]]<ref name="ref_115bb190520bffe7d3b11a69f9df49b7ce90dc74fcae0be2a25876d6fbd480ac">http://www.musicsack.com/personfmt_itempk.cfm?itempk=7</ref><ref name="ref_78ef1b4c4bfd98c1b57835278aa68bfb7a82f895c16dd08902a7241396b8dd66">http://philippinemusicregistry.com.ph/main/artist/view/8</ref> | | | | [[:en:Rosalina_Abejo|Rosalina Abejo]] |- | [[Talaksan:Carli de Murga 20191101 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Carlie de Murga]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Carli_de_Murga|Carli de Murga]] |- | | [[Gurdev Khush]] | [[henetista]]<ref name="ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731">''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''</ref><br/>[[magsasaka]]<ref name="ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731">''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''</ref><br/>[[agronomo]]<ref name="ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731">''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''</ref> | | | | [[:en:Gurdev_Khush|Gurdev Khush]] |- | [[Talaksan:MisaghBahadoranGlobal.jpg|center|128px]] | [[Misagh Bahadoran]] | [[dentist]]<br/>[[futsal player]]<br/>[[modelo]]<br/>[[futbolista]] | | | | [[:en:Misagh_Bahadoran|Misagh Bahadoran]] |- | [[Talaksan:Philippines Foreign Secretary Yasay Addresses Reporters at a News Conference (28502880421) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Perfecto R. Yasay, Jr.]] | [[negosyante]]<br/>[[abogado]]<ref name="ref_5d9f0275a9a10a2540c3b54d54876fcc3ca330edb427fb3d32e3b7d6b2c4ce30">https://cairope.dfa.gov.ph/site-administrator/embassy-news/150-perfecto-r-yasay-jr-secretary-of-foreign-affairs</ref><br/>[[politiko]] | | | [[chairperson]]<ref name="ref_a95020c6c926990cc42cba9158f1ffa3651c92e7a72951390e120a8a21ca0969">https://news.mb.com.ph/2020/06/12/former-dfa-sec-yasay-dies-73/</ref><br/>[[Kalihim ng Ugnayang Panlabas]]<ref name="ref_7911ff1da716d452199d6d0b838df2f94f6168b660ff4836baf6ac4a4d662d24">https://newsinfo.inquirer.net/878680/ca-rejects-appointment-of-yasay</ref> | [[:en:Perfecto_Yasay_Jr.|Perfecto Yasay Jr.]] |- | [[Talaksan:Ronnie del Carmen.jpg|center|128px]] | [[Ronnie del Carmen]] | [[animator]]<br/>[[screenwriter]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<br/>[[ilustrador]]<br/>[[comics artist]]<br/>[[artista]]<br/>[[graphic artist]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[alagad ng sining]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Ronnie_del_Carmen|Ronnie del Carmen]] |- | [[Talaksan:Álvaro Silva 20191101 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Álvaro Silva]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:%C3%81lvaro_Silva_(footballer)|%C3%81lvaro Silva (footballer)]] |- | [[Talaksan:Kevin Ray Mendoza 20120329.jpg|center|128px]] | [[Kevin Ray Mendoza Hansen]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Kevin_Ray_Mendoza|Kevin Ray Mendoza]] |- | | [[Natividad Almeda López]] | [[abogado]]<br/>[[hukom]] | | | | [[:en:Natividad_Almeda-L%C3%B3pez|Natividad Almeda-L%C3%B3pez]] |- | [[Talaksan:Geena Rocero for Chromat.jpg|center|128px]] | [[Geena Rocero]] | [[modelo]]<br/>[[LGBTQ rights activist]]<br/>[[Playmate]] | | | | [[:en:Geena_Rocero|Geena Rocero]] |- | [[Talaksan:Vicky Tauli-Corpuz in Kuala-Lumpur.jpg|center|128px]] | [[Victoria Tauli-Corpuz]] | [[indigenous rights activist]] | | | [[United Nations Special Rapporteur]] | [[:en:Victoria_Tauli-Corpuz|Victoria Tauli-Corpuz]] |- | [[Talaksan:Daisuke Sato After the Game - PHI vs AFG, September 12, 2023.png|center|128px]] | [[Daisuke Sato]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Daisuke_Sato_(footballer)|Daisuke Sato (footballer)]] |- | [[Talaksan:Cleveland Cavaliers vs. Brooklyn Nets (47112577701).jpg|center|128px]] | [[Jordan Clarkson]] | [[basketbolista]] | | | | [[:en:Jordan_Clarkson|Jordan Clarkson]] |- | [[Talaksan:Kevin Ingresso.jpg|center|128px]] | [[Kevin Ingreso]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Kevin_Ingreso|Kevin Ingreso]] |- | | [[Oscar Jaime Llaneta Florencio]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Oscar_Jaime_Florencio|Oscar Jaime Florencio]] |- | [[Talaksan:Rep. Geraldine Roman (19th Congress).jpg|center|128px]] | [[Geraldine Roman]] | [[mamamahayag]]<br/>[[estadista]]<br/>[[politiko]]<ref name="ref_70993855ad08fbce4b2a13f5728ccf26f2ab52af081a59aa31f17fdd9af2f41d">http://congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref><ref name="ref_d01d114b0423af7fdb7cb4885737a659fb2b6409f8acd63e037ff3f1958646bb">http://www.congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref> | | | [[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]]<ref name="ref_d01d114b0423af7fdb7cb4885737a659fb2b6409f8acd63e037ff3f1958646bb">http://www.congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref><br/>[[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]]<ref name="ref_70993855ad08fbce4b2a13f5728ccf26f2ab52af081a59aa31f17fdd9af2f41d">http://congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref><br/>[[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] | [[:en:Geraldine_Roman|Geraldine Roman]] |- | [[Talaksan:Kylie Verzosa 2022 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Kylie Verzosa]] | [[modelo]]<br/>[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]]<br/>[[artista]] | | | | [[:en:Kylie_Verzosa|Kylie Verzosa]] |- | | [[Tabinas Jefferson]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Jefferson_Tabinas|Jefferson Tabinas]] |- | [[Talaksan:Eumir felix marcial KL 2017.jpg|center|128px]] | [[Eumir Marcial]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref> | | | | [[:en:Eumir_Marcial|Eumir Marcial]] |- | [[Talaksan:Manny Jacinto at the 2018 Comic-Con International (42913094245) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Manny Jacinto]] | [[artista sa telebisyon]]<br/>[[mananayaw]]<br/>[[artista]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref> | | | | [[:en:Manny_Jacinto|Manny Jacinto]] |- | [[Talaksan:New Clark City Visit of Kayla Sanchez (cropped).jpg|center|128px]] | [[Kayla Sanchez]] | [[manlalangoy]]<ref name="ref_71088fd3015a897b4edb05c490dbd362f030de19fdf8997617b2579e42df444f">''[[:d:Q23439984|swimrankings.net]]''</ref> | | | | [[:en:Kayla_Sanchez|Kayla Sanchez]] |- | [[Talaksan:Karen Ibasco in MisOr (2018).jpg|center|128px]] | [[Karen Ibasco]] | [[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]]<br/>[[pisiko]] | | | | [[:en:Karen_Ibasco|Karen Ibasco]] |- | [[Talaksan:Sarina Bolden.png|center|128px]] | [[Sarina Bolden]] | [[futbolista]]<ref name="ref_a4daea7bcee446c1cbd0b6a142d0b95aeef218a10a1d147d8d274272a911d962">https://www.chicagotribune.com/sports/soccer/ct-world-cup-sarina-bolden-philippines-20230725-kihxntol2zb3nhmqhvhlgmqqci-story.html</ref> | | | | [[:en:Sarina_Bolden|Sarina Bolden]] |- | [[Talaksan:Margielyn Didal (cropped).jpg|center|128px]] | [[Margielyn Didal]] | [[skateboarder]] | | | | [[:en:Margielyn_Didal|Margielyn Didal]] |- | [[Talaksan:Louise Mabulo UN Young Champion of the Earth Award Ceremony Speech 3 (50750541351).jpg|center|128px]] | [[Louise Emmanuelle Mabulo]] | [[cook]]<br/>[[environmentalist]]<ref name="ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991">https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234</ref><br/>[[magsasaka]]<ref name="ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991">https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234</ref><br/>[[entrepreneur]]<ref name="ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991">https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234</ref> | | | | [[:en:Louise_Mabulo|Louise Mabulo]] |- | [[Talaksan:MitskiAPE180824 (13 of 116) (53941099308) (cropped 2).jpg|center|128px]] | [[Beabadoobee]] | [[mang-aawit-manunulat]]<ref name="ref_7f185c0ce88ceaf3e120d7aa46e91399685a365ee5391ffd639c3a94965f31df">https://www.theguardian.com/music/2024/nov/13/beabadoobee-review-02-academy-glasgow</ref><ref name="ref_bafb9b83290b96566f3ea036dee83e3d41462a1b08fd9520933aec511b33c32c">https://www.nme.com/news/music/beabadoobee-brits-interview-sabrina-carpenter-embracing-imperfection-3843092</ref> | | | | [[:en:Beabadoobee|Beabadoobee]] |- | | [[Marinel Sumook Ubaldo]] | [[climate activist]] | | | | [[:en:Marinel_Sumook_Ubaldo|Marinel Sumook Ubaldo]] |- | [[Talaksan:Bianca Bustamante 2024.jpg|center|128px]] | [[Bianca Bustamante]] | [[racing driver]]<br/>[[racecar driver]] | | | | [[:en:Bianca_Bustamante|Bianca Bustamante]] |- | [[Talaksan:Sophia Katseye.jpg|center|128px]] | [[Sophia Laforteza]] | [[mang-aawit]]<br/>[[artista]] | | | | [[:en:Sophia_Laforteza|Sophia Laforteza]] |- | [[Talaksan:PIA Leyte - Aira Villegas interview (cropped).jpg|center|128px]] | [[Aira Villegas]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Aira_Villegas|Aira Villegas]] |} {{Wikidata list end}} 92hqh1wcoctz9tplj2tpsvi7kso58xe 15 281597 2210174 2209791 2026-06-03T09:34:20Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2210174 wikitext text/x-wiki == Wala pang artikulo == {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?linkcount WHERE { ?item wdt:P106 ?occupation. ?occupation wdt:P279* wd:Q864503. ?item wikibase:sitelinks ?linkcount . } GROUP BY ?item ?linkcount ORDER BY DESC(?linkcount) LIMIT 200 |columns=number,item,label:Article,P569,P570,P101,P18 |section= |min_section= |sort= |links=red_only |thumb=128 |autolist=fallback |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! number ! item ! Article ! petsa ng kapanangakan ! petsa ng kamatayan ! field of work ! larawan |- | style='text-align:right'| 1 | [[:d:Q144535|Q144535]] | [[Herbert Spencer]] | data-sort-value="1820" | 1820-04-27<br/>1820-04-28 | data-sort-value="1903" | 1903-12-08 | [[botanika]] | [[Talaksan:Herbert Spencer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[:d:Q11826|Q11826]] | [[Al-Biruni]] | data-sort-value="973" | 973-09-04 | data-sort-value="1048" | 1048-12-09 | [[pisika]]<br/>[[matematika]]<br/>[[astronomiya]]<br/>[[likas na agham]]<br/>[[kasaysayan]]<br/>[[chronology]]<br/>[[laborer]]<br/>[[Indology]]<br/>[[agham pandaigdig]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[kartograpiya]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]]<br/>[[astrolohiya]]<br/>[[kimika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[sikolohiya]]<br/>[[teolohiya]]<br/>[[parmakolohiya]]<br/>[[history of religions]]<br/>[[mineralohiya]] | [[Talaksan:Al-Biruni.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[:d:Q131117|Q131117]] | [[Maria Montessori]] | data-sort-value="1870" | 1870-08-31 | data-sort-value="1952" | 1952-05-06 | [[pedagohiya]] | [[Talaksan:Maria Montessori (portrait).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[:d:Q185007|Q185007]] | [[Rita Levi-Montalcini]] | data-sort-value="1909" | 1909-04-22 | data-sort-value="2012" | 2012-12-30 | [[neurobiology]] | [[Talaksan:Rita Levi-Montalcini (1986).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[:d:Q7487|Q7487]] | [[Dorothy Hodgkin]] | data-sort-value="1910" | 1910-05-12 | data-sort-value="1994" | 1994-07-29 | [[X-ray crystallography]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[kimika]]<br/>[[kristalograpiya]] | [[Talaksan:Professor Dorothy Hodgkin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[:d:Q160362|Q160362]] | [[Theophrastus]] | data-sort-value="-371" | -371 | data-sort-value="-287" | -287 | [[botanika]] | [[Talaksan:Teofrasto Orto botanico head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[:d:Q102034|Q102034]] | [[Ronald Ross]] | data-sort-value="1857" | 1857-05-13 | data-sort-value="1932" | 1932-09-16 | [[parasitolohiya]]<br/>[[epidemiyolohiya]] | [[Talaksan:Ronald Ross.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[:d:Q60059|Q60059]] | [[Albertus Magnus]] | data-sort-value="1200" | 1200 | data-sort-value="1280" | 1280-11-15 | [[pilosopiya]] | [[Talaksan:Tommaso da modena, ritratti di domenicani (vescovo) 1352 150cm, treviso, ex convento di san niccolò, sala del capitolo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[:d:Q78496|Q78496]] | [[Konrad Zacharias Lorenz]] | data-sort-value="1903" | 1903-11-07 | data-sort-value="1989" | 1989-02-27 | [[etolohiya]]<br/>[[pilosopiya]] | [[Talaksan:Konrad Lorenz.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[:d:Q199654|Q199654]] | [[Barbara McClintock]] | data-sort-value="1902" | 1902-06-16 | data-sort-value="1992" | 1992-09-02 | [[henetika]]<br/>[[cytogenetics]] | [[Talaksan:Barbara McClintock (1902-1992) shown in her laboratory in 1947.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[:d:Q462843|Q462843]] | [[Tu Youyou]] | data-sort-value="1930" | 1930-12-30 | | [[parmakolohiya]]<br/>[[tradisyonal na panggagamot na Tsino]] | [[Talaksan:D810 4987 Tu Youyou, medicine (22945001843) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[:d:Q25820|Q25820]] | [[Thomas Young]] | data-sort-value="1773" | 1773-06-13 | data-sort-value="1829" | 1829-05-10 | [[pisika]]<br/>[[mekanika]]<br/>[[lingguwistika]]<br/>[[agham ng mga materyal]] | [[Talaksan:Thomas Young by Briggs.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[:d:Q229264|Q229264]] | [[Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon]] | data-sort-value="1707" | 1707-09-07 | data-sort-value="1788" | 1788-04-15 | [[biyolohiya]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[heolohiya]]<br/>[[political arithmetic]] | [[Talaksan:Georges-Louis Leclerc de Buffon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[:d:Q173441|Q173441]] | [[Abu Abdullah Muhammad al-Idrisi al-Qurtubi al-Hasani as-Sabti]] | data-sort-value="1110" | 1110 | data-sort-value="1166" | 1166<br/>1165 | [[kartograpiya]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[paglalakbay]] | [[Talaksan:Al-Idrisi, Sayr mulhimah min al-Sharq wa-al-Gharb.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[:d:Q70554|Q70554]] | [[Hermann Emil Fischer]] | data-sort-value="1852" | 1852-10-09 | data-sort-value="1919" | 1919-07-15 | [[kimika]] | [[Talaksan:Hermann Emil Fischer. Photograph by Atelier Victoria, 1895. Wellcome V0027668 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[:d:Q7426|Q7426]] | [[Ada Yonath]] | data-sort-value="1939" | 1939-06-22 | | [[kristalograpiya]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[ribosoma]]<br/>[[biyolohiyang estruktural]] | [[Talaksan:Ada E. Yonath.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[:d:Q204733|Q204733]] | [[Gerty Cori]] | data-sort-value="1896" | 1896-08-15 | data-sort-value="1957" | 1957-10-26 | [[biyokimika]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:Gerty Theresa Cori.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[:d:Q151564|Q151564]] | [[Frederick Sanger]] | data-sort-value="1918" | 1918-08-13 | data-sort-value="2013" | 2013-11-19 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Frederick Sanger2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[:d:Q213195|Q213195]] | [[B. F. Skinner]] | data-sort-value="1904" | 1904-03-20 | data-sort-value="1990" | 1990-08-18 | [[sikolohiya]]<br/>[[behavioral analytics]] | [[Talaksan:B.F. Skinner at Harvard circa 1950 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[:d:Q84405|Q84405]] | [[Karl Landsteiner]] | data-sort-value="1868" | 1868-06-14 | data-sort-value="1943" | 1943-06-26 | [[kimika]] | [[Talaksan:Karl Landsteiner nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[:d:Q214565|Q214565]] | [[Beatrix Potter]] | data-sort-value="1866" | 1866-07-28 | data-sort-value="1943" | 1943-12-22 | | [[Talaksan:Beatrix Potter by King cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[:d:Q107402|Q107402]] | [[Rosalyn Sussman Yalow]] | data-sort-value="1921" | 1921-07-19 | data-sort-value="2011" | 2011-05-30 | [[biyopisika]] | [[Talaksan:Rosalyn Yalow.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[:d:Q35703|Q35703]] | [[Gertrude B. Elion]] | data-sort-value="1918" | 1918-01-23 | data-sort-value="1999" | 1999-02-21 | [[parmakolohiya]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Gertrude Elion (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[:d:Q318750|Q318750]] | [[Stephen Hillenburg]] | data-sort-value="1961" | 1961-08-21 | data-sort-value="2018" | 2018-11-26 | [[biyolohiyang pandagat]]<br/>[[animasyon]]<br/>[[komiks]] | [[Talaksan:Stephen Hillenburg by Carlos Cazurro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[:d:Q60024|Q60024]] | [[Hermann von Helmholtz]] | data-sort-value="1821" | 1821-08-31 | data-sort-value="1894" | 1894-09-08 | [[pisika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[sikolohiya]] | [[Talaksan:Hermann von Helmholtz.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[:d:Q185777|Q185777]] | [[Alexis Carrel]] | data-sort-value="1873" | 1873-06-28 | data-sort-value="1944" | 1944-11-05 | [[Pag-oopera|pagtistis]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[pathophysiology]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[vascular surgery]] | [[Talaksan:Alexis Carrel 1912.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[:d:Q103844|Q103844]] | [[Françoise Barré-Sinoussi.]] | data-sort-value="1947" | 1947-07-30 | | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Françoise Barré-Sinoussi-press conference Dec 06th, 2008-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[:d:Q180468|Q180468]] | [[Albert von Szent-Györgyi Nagyrápolt]] | data-sort-value="1893" | 1893-09-16 | data-sort-value="1986" | 1986-10-22 | [[biyokimika]]<br/>[[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Albert Szent-Györgyi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[:d:Q200136|Q200136]] | [[Linda B. Buck]] | data-sort-value="1947" | 1947-01-29 | | [[biyolohiya]]<br/>[[neurosiyensiya]] | [[Talaksan:Linda Buck 2015 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 30 | [[:d:Q154824|Q154824]] | [[Norman Borlaug]] | data-sort-value="1914" | 1914-03-25 | data-sort-value="2009" | 2009-09-12 | [[agronomiya]] | [[Talaksan:Norman Borlaug.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 31 | [[:d:Q17280087|Q17280087]] | [[Emmanuelle Charpentier]] | data-sort-value="1968" | 1968-12-11 | | [[mikrobiyolohiya]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:Emmanuelle Charpentier.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[:d:Q80905|Q80905]] | [[Donald Arthur Glaser]] | data-sort-value="1926" | 1926-09-21 | data-sort-value="2013" | 2013-02-28 | [[pisika]] | [[Talaksan:Donald Glaser.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 33 | [[:d:Q102804|Q102804]] | [[Henri Moissan]] | data-sort-value="1852" | 1852-09-28 | data-sort-value="1907" | 1907-02-20 | [[kimika]] | [[Talaksan:Henri Moissan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[:d:Q177681|Q177681]] | [[Thomas Hunt Morgan]] | data-sort-value="1866" | 1866-09-25 | data-sort-value="1945" | 1945-12-04 | [[henetika]] | [[Talaksan:Thomas Hunt Morgan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 35 | [[:d:Q150630|Q150630]] | [[Camillo Golgi]] | data-sort-value="1843" | 1843-07-07 | data-sort-value="1926" | 1926-01-21 | [[malarya]]<br/>[[medisina]]<br/>[[histolohiya]]<br/>[[anatomiya]]<br/>[[patolohiya]]<br/>[[agham]] | [[Talaksan:Camillo Golgi nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 36 | [[:d:Q26322|Q26322]] | [[Carol Greider]] | data-sort-value="1961" | 1961-04-15 | | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:GREIDER Carol 2014 - Less vignetting.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[:d:Q43917|Q43917]] | [[Eduard Buchner]] | data-sort-value="1860" | 1860-05-20 | data-sort-value="1917" | 1917-08-13 | [[kimika]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Eduardbuchner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[:d:Q26321|Q26321]] | [[Elizabeth Blackburn]] | data-sort-value="1948" | 1948-11-26 | | [[biyolohiya]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[cytogenetics]] | [[Talaksan:Elizabeth Blackburn CHF Heritage Day 2012 Rush 001.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[:d:Q153159|Q153159]] | [[Elias Lönnrot]] | data-sort-value="1802" | 1802-04-09 | data-sort-value="1884" | 1884-03-19 | [[lingguwistika]]<br/>[[etnograpiya]]<br/>[[botanika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[pilolohiya]]<br/>[[collecting]]<br/>[[panitikan]] | [[Talaksan:Elias Lönnrot portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[:d:Q180350|Q180350]] | [[Frederick Banting]] | data-sort-value="1891" | 1891-11-14 | data-sort-value="1941" | 1941-02-21 | [[pisyolohiya]]<br/>[[parmakolohiya]] | [[Talaksan:Fredrick banting.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 41 | [[:d:Q234224|Q234224]] | [[Dian Fossey]] | data-sort-value="1932" | 1932-01-16 | data-sort-value="1985" | 1985-12-26 | [[etolohiya]] | [[Talaksan:Dian Fossey October 1968.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[:d:Q14279|Q14279]] | [[Giovanni Domenico Cassini]] | data-sort-value="1625" | 1625-06-08 | data-sort-value="1712" | 1712-09-14 | [[astronomiya]] | [[Talaksan:Giovanni Domenico Cassini.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 43 | [[:d:Q15118973|Q15118973]] | [[Aziz Sancar]] | data-sort-value="1946" | 1946-09-08 | | [[DNA repair]]<br/>[[Siklo ng selula|cell cycle]]<br/>[[circadian rhythm]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[DNA]] | [[Talaksan:Aziz Sancar 0060.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 44 | [[:d:Q4273363|Q4273363]] | [[Frances Arnold]] | data-sort-value="1956" | 1956-07-25 | | [[inhinyeriyang pangkimika]]<br/>[[biocatalysis]]<br/>[[protein engineering]]<br/>[[synthetic biology]] | [[Talaksan:Frances Arnold in 2021 at Caltech 01 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 45 | [[:d:Q107462|Q107462]] | [[Har Gobind Khorana]] | data-sort-value="1922" | 1922-01-09 | data-sort-value="2011" | 2011-11-09 | [[biyolohiyang molekular]] | [[Talaksan:Har Gobind Khorana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[:d:Q189488|Q189488]] | [[Willem Einthoven]] | data-sort-value="1860" | 1860-05-21 | data-sort-value="1927" | 1927-09-29 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Portrait of W. (Willem) Einthoven, professor of Physiology and Histology at Leiden University Icones 332.tiff|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 47 | [[:d:Q231402|Q231402]] | [[Jacques Monod]] | data-sort-value="1910" | 1910-02-09 | data-sort-value="1976" | 1976-05-31 | [[biyolohiya]]<br/>[[kontrasepsiyon]] | [[Talaksan:Jacques Monod 1971.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 48 | [[:d:Q60061|Q60061]] | [[Venkatraman Ramakrishnan]] | data-sort-value="1952" | 1952 | | [[biyokimika]]<br/>[[computational biology]]<br/>[[biyolohiyang molekular]] | [[Talaksan:Venki Ramakrishnan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 49 | [[:d:Q189006|Q189006]] | [[Charles Louis Alphonse Laveran]] | data-sort-value="1845" | 1845-06-18 | data-sort-value="1922" | 1922-05-18 | [[malarya]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:Charles Laveran nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[:d:Q104913|Q104913]] | [[Robert Edwards]] | data-sort-value="1925" | 1925-09-27 | data-sort-value="2013" | 2013-04-10 | [[reproductive medicine]] | [[Talaksan:Robert Geoffrey Edwards (2010).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[:d:Q8056214|Q8056214]] | [[Yoshinori Ohsumi]] | data-sort-value="1945" | 1945-02-09 | | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[autophagy]] | [[Talaksan:Nobel Laureates 7428 (30679389523) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 52 | [[:d:Q16196017|Q16196017]] | [[Tedros Adhanom Ghebreyesus]] | data-sort-value="1965" | 1965-03-03 | | [[community health]]<br/>[[kalusugang pampubliko]]<br/>[[international organization]]<br/>[[Pangangalagang pangkalusugan]]<br/>[[health administration]]<br/>[[mikrobiyolohiya]]<br/>[[politika]]<br/>[[Patakarang panlabas]] | [[Talaksan:Tedros Adhanom Ghebreyesus 2023.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 53 | [[:d:Q191026|Q191026]] | [[Francis Galton]] | data-sort-value="1822" | 1822-02-16 | data-sort-value="1911" | 1911-01-17 | [[Teorya ng probabilidad|probability theory]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]] | [[Talaksan:Sir Francis Galton, 1890s.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[:d:Q214851|Q214851]] | [[Charles Richet]] | data-sort-value="1850" | 1850-08-26 | data-sort-value="1935" | 1935-12-04 | [[medisina]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[allergology]]<br/>[[anapilaksis]]<br/>[[human physiology]]<br/>[[sikolohiya]]<br/>[[Esperanto]]<br/>[[ewhenesya]]<br/>[[Parasikolohiya]]<br/>[[creative and professional writing]]<br/>[[Tuluyan]]<br/>[[Drama]] | [[Talaksan:Charles Robert Richet nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[:d:Q6796222|Q6796222]] | [[May-Britt Moser]] | data-sort-value="1963" | 1963-01-04 | | [[neurosiyensiya]]<br/>[[grid neuron]] | [[Talaksan:May-Britt Moser (20902423978) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 56 | [[:d:Q232308|Q232308]] | [[Selman Abraham Waksman]] | data-sort-value="1888" | 1888-07-22 | data-sort-value="1973" | 1973-08-16 | [[biyokimika]]<br/>[[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:Selman Waksman NYWTS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 57 | [[:d:Q234463|Q234463]] | [[Sydney Brenner]] | data-sort-value="1927" | 1927-01-13 | data-sort-value="2019" | 2019-04-05 | [[biyolohiya]] | [[Talaksan:Sydney Brenner OIST 2008 (33208371153) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 58 | [[:d:Q189564|Q189564]] | [[Pierre Teilhard de Chardin]] | data-sort-value="1881" | 1881-05-01 | data-sort-value="1955" | 1955-04-10 | [[pilosopiya]]<br/>[[teolohiya]]<br/>[[pastoral care]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]]<br/>[[philosophical anthropology]]<br/>[[Christian philosophy]]<br/>[[heolohiya]] | [[Talaksan:TeilhardP 1955.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 59 | [[:d:Q5327|Q5327]] | [[Adolf Butenandt]] | data-sort-value="1903" | 1903-03-24 | data-sort-value="1995" | 1995-01-18 | [[biyokimika]]<br/>[[kimikang organiko]] | [[Talaksan:Bad Schachen Porträt; Adolf Butenandt - W134Nr.020182c - Willy Pragher (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[:d:Q106399|Q106399]] | [[John Howard Northrop]] | data-sort-value="1891" | 1891-07-05 | data-sort-value="1987" | 1987-05-27 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:John Howard Northrop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 61 | [[:d:Q12973|Q12973]] | [[Leopold III of Belgium]] | data-sort-value="1901" | 1901-11-03 | data-sort-value="1983" | 1983-09-25 | | [[Talaksan:Leopold III (1934).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 62 | [[:d:Q76727|Q76727]] | [[Ernst Jünger]] | data-sort-value="1895" | 1895-03-29 | data-sort-value="1998" | 1998-02-17 | [[pilosopiya]]<br/>[[Panitikang Aleman]]<br/>[[entomolohiya]] | [[Talaksan:Ernst Jünger vers 1920 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 63 | [[:d:Q55008046|Q55008046]] | [[Albert I of Belgium]] | data-sort-value="1875" | 1875-04-08 | data-sort-value="1934" | 1934-02-17 | | [[Talaksan:Albert I Koning der Belgen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 64 | [[:d:Q316371|Q316371]] | [[Vladimir Vernadsky]] | data-sort-value="1863" | 1863-02-28 | data-sort-value="1945" | 1945-01-06 | [[heolohiya]]<br/>[[kristalograpiya]]<br/>[[mineralohiya]]<br/>[[geochemistry]]<br/>[[radiogeology]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[biogeochemistry]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[history of geology]] | [[Talaksan:1934-V I Vernadsky.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 65 | [[:d:Q125057|Q125057]] | [[Richard Francis Burton]] | data-sort-value="1821" | 1821-03-19 | data-sort-value="1890" | 1890-10-20 | | [[Talaksan:Richard Francis Burton by Rischgitz, 1864.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 66 | [[:d:Q211029|Q211029]] | [[Edward O. Wilson]] | data-sort-value="1929" | 1929-06-10 | data-sort-value="2021" | 2021-12-26 | [[myrmecology]]<br/>[[sociobiology]]<br/>[[natural science]]<br/>[[soolohiya]]<br/>[[entomolohiya]]<br/>[[Saribuhay|biodiversity]]<br/>[[animal ecology]] | [[Talaksan:Edward O. Wilson, 2003 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 67 | [[:d:Q88608397|Q88608397]] | [[Katalin Karikó]] | data-sort-value="1955" | 1955-01-17 | | [[messenger RNA]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Katalin Karikó at the United States Embassy Sweden, 2023 Nobel Reception (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[:d:Q296047|Q296047]] | [[Sam Harris]] | data-sort-value="1967" | 1967-04-09 | | [[neurosiyensiya]]<br/>[[moralidad]]<br/>[[etika]]<br/>[[mindfulness]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[creative and professional writing]]<br/>[[criticism of religion]]<br/>[[Blog]]<br/>[[podcast show]]<br/>[[Meditasyon|pagninilay]] | [[Talaksan:Sam Harris 2016 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 69 | [[:d:Q154782|Q154782]] | [[Adelbert von Chamisso]] | data-sort-value="1781" | 1781-01-30 | data-sort-value="1838" | 1838-08-21 | [[botanika]]<br/>[[soolohiya]] | [[Talaksan:Chamisso Adelbert von 1781-1838.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 70 | [[:d:Q213504|Q213504]] | [[Charles Scott Sherrington]] | data-sort-value="1857" | 1857-11-27 | data-sort-value="1952" | 1952-03-04 | [[neurobiology]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[histolohiya]]<br/>[[bakteryolohiya]]<br/>[[patolohiya]] | [[Talaksan:Prof. Charles Scott Sherrington.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[:d:Q75847|Q75847]] | [[Harald zur Hausen]] | data-sort-value="1936" | 1936-03-11 | data-sort-value="2023" | 2023-05-29 | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Harald zur Hausen 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[:d:Q211787|Q211787]] | [[Jules Bordet]] | data-sort-value="1870" | 1870-06-13 | data-sort-value="1961" | 1961-04-06 | [[mikrobiyolohiya]]<br/>[[medisina]]<br/>[[bakteryolohiya]]<br/>[[immunology]] | [[Talaksan:Jules Bordet nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 73 | [[:d:Q57192|Q57192]] | [[Gerhard Domagk]] | data-sort-value="1895" | 1895-10-30 | data-sort-value="1964" | 1964-04-24 | [[patolohiya]] | [[Talaksan:Gerhard Domagk nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 74 | [[:d:Q77174|Q77174]] | [[Christiane Nüsslein-Volhard]] | data-sort-value="1942" | 1942-10-20 | | [[biyolohiya]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[genetic research]]<br/>[[developmental biology]]<br/>[[embriyolohiya]] | [[Talaksan:Christiane Nüsslein-Volhard mg 4372 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[:d:Q49347|Q49347]] | [[Melvin Calvin]] | data-sort-value="1911" | 1911-04-08 | data-sort-value="1997" | 1997-01-08 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Melvin Calvin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 76 | [[:d:Q58575|Q58575]] | [[Friedrich Wöhler]] | data-sort-value="1800" | 1800-07-31 | data-sort-value="1882" | 1882-09-23 | [[kimika]] | [[Talaksan:Friedrich Wöhler Litho.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[:d:Q157224|Q157224]] | [[Kary Mullis]] | data-sort-value="1944" | 1944-12-28 | data-sort-value="2019" | 2019-08-07 | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[kimika]] | [[Talaksan:Kary Mullis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[:d:Q157056|Q157056]] | [[Samuel Hahnemann]] | data-sort-value="1755" | 1755-04-10 | data-sort-value="1843" | 1843-07-02 | [[homeopatiya]] | [[Talaksan:Samuel Hahnemann 1841.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 79 | [[:d:Q233965|Q233965]] | [[Charles Nicolle]] | data-sort-value="1866" | 1866-09-21 | data-sort-value="1936" | 1936-02-28 | [[bakteryolohiya]] | [[Talaksan:Charles Jules Henri Nicolle. Photograph. Wellcome V0026919.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 80 | [[:d:Q170342|Q170342]] | [[Svante Pääbo]] | data-sort-value="1955" | 1955-04-20 | | [[paleogenetics]]<br/>[[evolutionary anthropology]]<br/>[[human evolutionary genetics]]<br/>[[henetika]]<br/>[[Biyolohiyang ebolutiba|ebolusyonaryong biyolohiya]]<br/>[[evolutionary genetics]] | [[Talaksan:Professor Svante Paabo ForMemRS (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[:d:Q115490|Q115490]] | [[Tadeusz Reichstein]] | data-sort-value="1897" | 1897-07-08 | data-sort-value="1996" | 1996-08-01 | | [[Talaksan:Thadeus Reichstein ETH-Bib Portr 10137.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 82 | [[:d:Q78478|Q78478]] | [[Robert Bárány]] | data-sort-value="1876" | 1876-04-22 | data-sort-value="1936" | 1936-04-08 | [[otolaryngology]] | [[Talaksan:Robert Bárány av Lars Emil Finn.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 83 | [[:d:Q92894|Q92894]] | [[Geoffrey Hinton]] | data-sort-value="1947" | 1947-12-06 | | [[deep learning]]<br/>[[pagkatuto ng makina]]<br/>[[neurosiyensiya]]<br/>[[artificial neural network]]<br/>[[applied psychology]]<br/>[[artipisyal na katalinuhan]] | [[Talaksan:Geoffrey Hinton in 2026.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 84 | [[:d:Q102379|Q102379]] | [[Paul Berg]] | data-sort-value="1926" | 1926-06-30 | data-sort-value="2023" | 2023-02-15 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Paul Berg in 1980.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[:d:Q170676|Q170676]] | [[Roger D. Kornberg]] | data-sort-value="1947" | 1947-04-24 | | [[biyolohiyang estruktural]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Roger Kornberg April 2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 86 | [[:d:Q205772|Q205772]] | [[Jared Diamond]] | data-sort-value="1937" | 1937-09-10 | | [[ekolohiya]]<br/>[[Biyolohiyang ebolutiba|ebolusyonaryong biyolohiya]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[biogeography]] | [[Talaksan:Jared diamond.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 87 | [[:d:Q218311|Q218311]] | [[François Jacob]] | data-sort-value="1920" | 1920-06-17 | data-sort-value="2013" | 2013-04-20 | [[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:François Jacob nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 88 | [[:d:Q234590|Q234590]] | [[Christian de Duve]] | data-sort-value="1917" | 1917-10-02 | data-sort-value="2013" | 2013-05-04 | [[biyolohiyang pangselula]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Christian de Duve.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 89 | [[:d:Q7442|Q7442]] | [[Carolyn Bertozzi]] | data-sort-value="1966" | 1966-10-10 | | [[kimika]]<br/>[[glycobiology]] | [[Talaksan:Carolyn Bertozzi IMG 9384.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[:d:Q189803|Q189803]] | [[Arthur Harden]] | data-sort-value="1865" | 1865-10-12 | data-sort-value="1940" | 1940-06-17 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:ArthurHarden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 91 | [[:d:Q76600|Q76600]] | [[Manfred Eigen]] | data-sort-value="1927" | 1927-05-09 | data-sort-value="2019" | 2019-02-06 | [[biyopisika]] | [[Talaksan:Eigen,Manfred 1996 Göttingen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[:d:Q105830|Q105830]] | [[Baruch Samuel Blumberg]] | data-sort-value="1925" | 1925-07-28 | data-sort-value="2011" | 2011-04-05 | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Baruch Samuel Blumberg by Tom Trower (NASA) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[:d:Q155764|Q155764]] | [[Robert Brown]] | data-sort-value="1773" | 1773-12-21 | data-sort-value="1858" | 1858-06-10 | [[botanika]]<br/>[[pisyolohiya ng halaman]]<br/>[[:Kategorya:Lumot]]<br/>[[mikroskopiya]] | [[Talaksan:Robert brown botaniker.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[:d:Q104607|Q104607]] | [[Andrew Huxley]] | data-sort-value="1917" | 1917-11-22 | data-sort-value="2012" | 2012-05-30 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Andrew Fielding Huxley nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 95 | [[:d:Q155375|Q155375]] | [[Archibald Hill]] | data-sort-value="1886" | 1886-09-26 | data-sort-value="1977" | 1977-06-03 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Archibald Vivian Hill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 96 | [[:d:Q232024|Q232024]] | [[John James Rickard Macleod]] | data-sort-value="1876" | 1876-09-06 | data-sort-value="1935" | 1935-03-16 | [[pisyolohiya]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:J.J.R. Macleod ca. 1928.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 97 | [[:d:Q59478|Q59478]] | [[George Gamow]] | data-sort-value="1904" | 1904-03-04 | data-sort-value="1968" | 1968-08-19 | [[Pisikang teoretikal|theoretical physics]]<br/>[[astropisika]]<br/>[[pisikang nuklear]]<br/>[[physical cosmology]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[literary activity]]<br/>[[scientific non-fiction literature]]<br/>[[popular science literature]]<br/>[[children's and young adult literature]] | [[Talaksan:格·安·伽莫夫.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 98 | [[:d:Q73093|Q73093]] | [[Paul Karrer]] | data-sort-value="1889" | 1889-04-21 | data-sort-value="1971" | 1971-06-18 | [[kimikang organiko]] | [[Talaksan:UAZ DOK.005.059 Karrer.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 99 | [[:d:Q137106|Q137106]] | [[Howard Florey]] | data-sort-value="1898" | 1898-09-24 | data-sort-value="1968" | 1968-02-21 | | [[Talaksan:Howard Walter Florey 1945.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[:d:Q157239|Q157239]] | [[Artturi Ilmari Virtanen]] | data-sort-value="1895" | 1895-01-15 | data-sort-value="1973" | 1973-11-11 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:A-I-Virtanen-portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[:d:Q158749|Q158749]] | [[Albert François Lebrun]] | data-sort-value="1871" | 1871-08-29 | data-sort-value="1950" | 1950-03-06 | [[politika]] | [[Talaksan:Albert Lebrun 1932 (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 102 | [[:d:Q202136|Q202136]] | [[Barry Marshall]] | data-sort-value="1951" | 1951-09-30 | | [[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:Barry J Marshall.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 103 | [[:d:Q155914|Q155914]] | [[Peter Simon Pallas]] | data-sort-value="1741" | 1741-09-22 | data-sort-value="1811" | 1811-09-08 | [[soolohiya]]<br/>[[botanika]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[heolohiya]]<br/>[[etnograpiya]]<br/>[[pilolohiya]] | [[Talaksan:Peter Simon Pallas. Stipple engraving by A. Tardieu after hi Wellcome V0004437.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 104 | [[:d:Q234949|Q234949]] | [[David Baltimore]] | data-sort-value="1938" | 1938-03-07 | data-sort-value="2025" | 2025-09-06 | [[biyokimika]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[birolohiya]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[henetika]]<br/>[[Inhenyeriyang henetiko]] | [[Talaksan:Dr. David Baltimore2 crop2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 105 | [[:d:Q57191|Q57191]] | [[Hans Krebs]] | data-sort-value="1900" | 1900-08-25 | data-sort-value="1981" | 1981-11-22 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Hans Adolf Krebs.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 106 | [[:d:Q151593|Q151593]] | [[Olivier Messiaen]] | data-sort-value="1908" | 1908-12-10 | data-sort-value="1992" | 1992-04-27 | | [[Talaksan:Lezing Franse compoist Olivier Messiaen in Koninklijk Conservatorium in Den Haa, Bestanddeelnr 933-8262.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 107 | [[:d:Q115478|Q115478]] | [[Emil Theodor Kocher]] | data-sort-value="1841" | 1841-08-25 | data-sort-value="1917" | 1917-07-27 | [[Pag-oopera|pagtistis]] | [[Talaksan:Emil Theodor Kocher.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 108 | [[:d:Q52878|Q52878]] | [[Gustaf VI Adolf of Sweden]] | data-sort-value="1882" | 1882-11-11 | data-sort-value="1973" | 1973-09-15 | [[arkeolohiya]]<br/>[[botanika]] | [[Talaksan:Gustaf VI Adolf of Sweden 1962.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 109 | [[:d:Q190626|Q190626]] | [[Aaron Klug]] | data-sort-value="1926" | 1926-08-11 | data-sort-value="2018" | 2018-11-20 | [[kimika]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Aaron Klug 1979.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[:d:Q216723|Q216723]] | [[Ronald Fisher]] | data-sort-value="1890" | 1890-02-17 | data-sort-value="1962" | 1962-07-29 | [[estadistika]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:Youngronaldfisher2.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 111 | [[:d:Q60060|Q60060]] | [[Karl von Frisch]] | data-sort-value="1886" | 1886-11-20 | data-sort-value="1982" | 1982-06-12 | [[etolohiya]] | [[Talaksan:Karl von Frisch - Atelier Veritas, c. 1926.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 112 | [[:d:Q152187|Q152187]] | [[August Krogh]] | data-sort-value="1874" | 1874-11-15 | data-sort-value="1949" | 1949-09-13 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:August Krogh Bain 32006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[:d:Q191963|Q191963]] | [[John Edward Gray]] | data-sort-value="1800" | 1800-02-12 | data-sort-value="1875" | 1875-03-07 | [[kalikasan]]<br/>[[soolohiya]]<br/>[[botanika]] | [[Talaksan:John Edward Gray. Photograph. Wellcome V0027572 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 114 | [[:d:Q70530|Q70530]] | [[Alois Alzheimer]] | data-sort-value="1864" | 1864-06-14 | data-sort-value="1915" | 1915-12-19 | [[sikiyatriya]]<br/>[[neuropathology]] | [[Talaksan:Alois Alzheimer 002.jpg|center|128px]] |} ---- &sum; 114 items. {{Wikidata list end}} jt48wdhjt5ng23p88p1t0vdvqb06dv3 0 287452 2210101 2119317 2026-06-02T17:47:28Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210101 wikitext text/x-wiki Ang '''Kitniyot''' ({{Lang-he|קִטְנִיּוֹת}}, ''qitniyyot'') ay isang salitang Hebreo na nangangahulugang [[legumbre]].<ref>{{Cite web|url=http://www.morfix.co.il/%D7%A7%D6%B4%D7%98%D6%B0%D7%A0%D6%B4%D7%99%D6%BC%D7%95%D6%B9%D7%AA|publisher=Morfix|accessdate=March 31, 2013|language=Hebrew}}</ref> Gayunman, sa panahon ng [[Pesaḥ|Paskuwa]], mas malawak ang kahulugan ng salitang kitniyot upang maisama ang mga butil at buto tulad ng kanin, mais, buto ng mirasol, buto ng linga, balatong, gisantes, at lentil, bukod pa sa mga legumbre.<ref name="oulist">{{Cite web|url=https://oukosher.org/passover/guidelines/food-items/kitniyot-list/|publisher=Orthodox Union|accessdate=24 April 2016}}</ref> Ayon sa [[Orthodox Judaism|Ortodoksiyang]] [[Ashkenazi]] at ilang mga [[Sephardic|Separdikong]] kaugalian, hindi maaaring kainin ang kitniyot sa panahon ng Paskuwa.<ref>{{Cite web|url=http://www.kashrut.com/Passover/Kitniyot/|title=What is Kitniyot?|work=kashrut.com|accessdate=24 April 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.yeshiva.org.il/midrash/243|title=מנהג איסור קטניות|accessdate=10 April 2018}}</ref> Kahit na pinapayagan ngayon ang pagkonsumo ng Kitniyot sa panahon ng Paskuwa ng [[Reform Judaism|Reporma]] at [[Conservative Judaism|Konserbatibong]] Hudaismong Ashkenazi, ang natatag na tradisyon sa mga ito at sa iba pang mga komunidad ay dapat umiwas sa kanilang pagkonsumo.<ref>{{Cite web|url=http://www.jpost.com/LandedPages/PrintArticle.aspx?id=307314|title=A plea for ‘kitniyot’|work=jpost.com|accessdate=24 April 2016}}</ref> Ayon kina [[Torat Eretz Yisrael]] at [[Siddur#Minhagei Eretz Yisrael|Minhagei Eretz Yisrael]], maaaring kumain ng kitniyot sa [[Pesaḥ|Paskuwa]] ang sinumang Hudyo sa buong mundo, anuman ang pinagmulan, at sa kabila ng kasanayan ng kanilang mga ninuno, sapagkat isang kasanayan ito na tinanggihan bilang isang hindi kinakailangang pananggol mula sa mga Halakhang awtoridad mula noong oras ng paglitaw nito.<ref name="JDFa">{{Cite news|title=Pesach Kitniyot Rebels Roil Rabbis As Some Ashkenazim Follow New, Permissive Ruling|url=http://forward.com/articles/104483/pesach-kitniyot-rebels-roil-rabbis-as-some-ashkena/?|accessdate=11 March 2015}}</ref><ref name="HDNa">{{Cite news|title=Efrat rabbi tilts against Passover food restrictions for Ashkenazi Jews|url=http://www.haaretz.com/weekend/anglo-file/efrat-rabbi-tilts-against-passover-food-restrictions-for-ashkenazi-jews-1.356076|accessdate=March 11, 2015|archive-date=Septiyembre 24, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924234641/http://www.haaretz.com/weekend/anglo-file/efrat-rabbi-tilts-against-passover-food-restrictions-for-ashkenazi-jews-1.356076|url-status=dead}}</ref> == Mga batas at kaugalian == Pinagbabawalan lamang ng [[Torah]]<ref>{{Taludtod ng Bibliya||Exodus|13:3|JPR}}</ref> sa mga Hudyo ang pagkakain ng [[chametz]] sa panahon ng [[Pesaḥ|Paskuwa]] . Ang chametz ay lebadura na ginawa mula sa "limang butil": [[trigo]], [[Spelt|nabalutan]], [[sebada]], ''[[Shibboleth|shibbolet]] shu'al'' ([[Sebada|barley]] na may dalawang hilera, ayon kay [[Maimonides]]; [[obena]] ayon kay [[Rashi]]) o [[Rye|senteno]]. May mga karagdagang [[Mitzvah#Rabbinical mitzvot|rabinkong pagbabawal]] sa pagkakain ng mga butil na ito sa anumang anyo maliban sa [[matsa]]. Kabilang sa Ortodoksiyang Ashkenazi at ilang Separdikong Hudyo, ang kaugalian (''[[minhag]]'') sa panahon ng Passover ay iwasan ang iba pang mga butil at mga legumbre bukod sa mga produkto ng limang buti. Iba-iba ang mga tradisyon ng kinabibilang sa kitniyot ayon sa komunidad ngunit sa pangkalahatan ay kinabibilangan ng [[mais]] (Amerikanong mais), pati na rin ang [[Palay|kanin]], mga [[Tsitsaro|tsitaro]], mga [[lentil]], at mga [[bean]]. Isinasama rin ng marami ang iba pang mga legumbre, tulad ng [[mani]] at [[balatong]], sa pagbabawal na ito.{{fact}} Itinuturing ni [[Chayei Adam]] ang [[patatas]] bilang di-kitniyot dahil hindi sila kilala sa panahong nilikha na ang pagbabawal, isang opinyon na sinusundan ngayon ng halos lahat ng awtoridad ng Ashkenazi.{{fact}} Hindi sumusunod ayon sa kaugalian ang ilang mga [[Sephardi Jews|Separdiko]] at Yemening Hudyo sa pagbabawal ng pagkakain ng kitniyot sa Paskuwa, bagaman nag-aabstinesya ang ilang mga grupo mula sa paggamit ng tuyong [[legumbre]] sa panahon ng Paskuwa. === Kahulugan ng kitniyot === Dahil nagiging chametz lamang ang harina ng trigo pagkatapos durugin at haluin sa tubig, maaaring isipin ng isang tao na hindi nagbabawal ang kostumbreng kitniyot sa kitniyot na hindi kailanman nadurog o hindi kailanman nahalo sa tubig. Sa pamamagitan ng lohika na ito, maaaring kumain ng sariwang kitniyot (tulad ng buong beans), o naprosesong kitniyot na hindi kailanman nahalo sa tubig (tulad ng ilang mga kinatas na langis o tostadong solido). Sa katunayan, sinabi ni Rabbi [[Mordechai Eliyahu]] na kumain ang Ashkenazim sa Israel ng sariwang kitniyot sa Pesach hanggang sa ika-17 siglo, nang nagdala ang mga bagong imigranteng Ashkenazi (ang mga estudyante ng Vilna Gaon at Baal Shem Tov) ng kaugaling hindi kumain ng sariwang kitniyot.<ref>https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3382886,00.html</ref> Pinapayagan ng mga konserbatibong rabbi ang sariwang kitniyot.<ref>"Isang Teshuvah Hinahayaan Ashkenazim sa Kumain Kitniyot sa Pesah", Amy Levin at Avram Israel Reisner, [https://www.sefaria.org.il/sheets/30492 pinagmulan]</ref> == Kasaysayan == Nagmula ang [[Halakha]]ng argumento (ang argumento ayon sa batas at tradisyon ng Hudyo) laban sa pagkakain ng kitniyot sa panahon ng Paskuwa sa [[Early medieval|unang bahagi ng medyebal]] na Pransya at Provence at umunlad kinamamayaan sa [[High medieval|mataas na medyebal na]] [[Ashkenazi Jews|Ashkenazi]] ([[Rhineland massacres|Rhineland]]) Alemanya. Hindi malinaw ang mga orihinal na kadahilanan sa likod ng mga kaugaliang hindi kumakain ng kitniyot sa panahon ng Paskwa, bagaman dalawang karaniwang mga teorya ay kadalasang ginagawa ang mga bagay na ito na maging mga produkto na kahawig ng [[chametz]] (hal. tinapay-mais), o karaniwang nakaimbak ang mga bagay na ito sa parehong mga sako ng mga limang butil at nag-aalala ang mga tao na maaaring makontaminado ang mga ito ng chametz. Posible rin na magreresulta ang [[Crop rotation|pagpapaikot ng pananim]] sa paglalaki ng ipinagbabawal na butil ng chametz sa parehong mga bukid, at sinamahan ng kitniyot. Iminungkahi ng mga awtoridad na nababahala sa tatlong isyu na ito na mas maiiwasan ang chametz sa pamamagitan ng pag-iwas sa pagkain ng kitniyot. Dahil medyo mahigpit ang Hudyong batas tungkol sa pagbabawal ng chametz sa bahay sa panahon ng Paskuwa, kahit na maliit na halaga, binuo ang isang tradisyon upang maiwasan ang mga produktong ito sa kabuuan.{{fact}} Nagpahayag si [[Vilna Gaon]] (Hagaos HaGra, ibid.) ng ibang pinagmulan para sa kaugaliang ito. Nagtala ang [[Gemara]] sa [[Pesahim|Pesachim]] (40b) na tumutol si [[Rava (amora)|Rava]] sa mga manggagawa ng [[Exilarch]] na nagluluto ng pagkain na tinatawag na ''chasisi'' sa Pesach, dahil maaari itong malito sa chametz. Nauunawaan ng Tosafot na lentil ang ''chasisi'', at sa gayon, nagtalo si Vilna Gaon, nagtatatag ng batayan para sa alapap para sa kitniyot. Sumisipi si Rabbi [[David Golinkin]] sa [[Conservative responsa|Responsa ng Kilusang Masorati (Konserbatibo)]] kay Rabbenu Manoah (Provence, ca 1265) na nagsulat ng isang opinyon sa kanyang komentaryo kay Maimonides (''Laws of Festivals and Holidays'' 5:1) na "Hindi dapat kumain ng kitniyot sa mga pista opisyal sapagkat nakasulat<ref>(in {{Taludtod ng Bibliya||Deuteronomy|16:14|JPR}}</ref> na 'magagalak ka sa iyong mga pagdiriwang' at walang kasiyahan sa pagkakain ng putahe na gawa sa kitniyot". Isang pagkain ng mga nagdadalamhati ang mga lentil. Kahit na sa lugar na ensayado ang pagbabawal sa kitniyot, sumalungat ang ilang [[Posek|poskim]] dito, kabilang rito si Rabbi Yeruham ng ika-14 siglo na Provence.<ref name="Golinkin page 10">Golinkin, "Ang Kitniyot Dilemma, Kolot Vol 6, No. 3, pahina 10, Spring 2013</ref><ref name="Golinkin">{{Cite web|last1=Golinkin|first1=David|authorlink1=David Golinkin|title=Eating ''Kitniyot'' (Legumes) on ''Pesach''|url=http://www.responsafortoday.com/engsums/3_4.htm|publisher=Schechter Institute of Jewish Studies|accessdate=24 April 2016|date=1989}}</ref> Hindi nagtaguyod ng pagpapabaya sa kaugalian ang iba, katulad ni Rav Moshe Feinstein, ngunit tinutulan niya ang pagpapalawak ng listahan ng ipinagbabawal na kitniyot.<ref>[[Igrot Moshe]], [[Orah Hayyim]] 3. 63</ref> == Modernong Hudaismo at kitniyot == Nagpasiya rin ang mga repormistang awtoridad ng mga Hudyo, tulad ng [[Central Conference of American Rabbis|Komite ng Kilusan ng Repormistang Hudyo]] para sa pangunahing organisasyon ng mga Reformistang rabbi sa Estados Unidos at Canada, sa pagpapahintulot sa kitniyot.<ref>{{Cite web|first=Eric|last=Berk|title=Food Restrictions on Passover Explained|work=Reform Judaism.org|url=http://www.reformjudaism.org/food-restrictions-passover-explained-chametz-and-kitniyot|access-date=2019-04-17|archive-date=2019-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417154727/https://reformjudaism.org/food-restrictions-passover-explained-chametz-and-kitniyot|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=PESACH KASHRUT AND REFORM JUDAISM|url=https://ccarnet.org/responsa/rr21-no-5756-9/|work=CCAR RESPONSA}}</ref> Noong ika-19 na siglo ang unang panahon na pormal na pinayagan ng Repormistang Hudaismo ang pagkakain ng ''kitniyot sa'' panahon ng Paskuwa.<ref>{{Cite news|last=Sanchez|first=Tatiana|title=Passover to include new food options this year|url=http://www.sandiegouniontribune.com/news/2016/apr/21/passover-kitniyot-jews/|work=The San Diego Union-Tribune|access-date=2019-04-17|archive-date=2016-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20160823013842/http://www.sandiegouniontribune.com/news/2016/apr/21/passover-kitniyot-jews/|url-status=dead}}</ref> Habang pinapraktis ng karamihan sa mga Konserbatibong Hudyo ang tradisyon ng pag-iwas sa ''kitniyot'' sa panahon ng Paskuwa, nagpalabas ang [[Committee on Jewish Law and Standards|Komite ng Hudyong Batas at Pamantayan]], isang mapanghahawakang awtoridad sa Konserbatibong Hudaismo, ng dalawang [[Conservative responsa|responsa]] noong Disyembre 2015 na nagsasabing pinahihintulutan na ngayon na kainin ang mga dating ipinagbabawal na pagkain sa buong mundo.<ref>{{Cite web|first=Lisa|last=Schoenfien|title=Conservative Movement Overturns 800-Year-Old Passover Ban on Rice and Legumes|work=The Forward|date=April 14, 2016|url=http://forward.com/culture/food/338525/conservative-movement-overturns-800-year-old-passover-ban-on-rice-and-legum/}}</ref><ref>{{Cite web|last=Golinkin|first=David|title=Rice, beans and ''kitniyot'' on Pesah – are they really forbidden?|url=http://www.rabbinicalassembly.org/sites/default/files/public/halakhah/teshuvot/2011-2020/Golinkin-Kitniyot.pdf|work=Committee on Jewish Law and Standards|date=24 December 2015}}</ref><ref>{{Cite web|last=Levin|first=Amy|title=A Teshuvah Permitting ''Ashkenazim'' to Eat Kitniyot on Pesa<u>h</u>|url=http://www.rabbinicalassembly.org/sites/default/files/public/halakhah/teshuvot/2011-2020/Levin-Reisner-Kitniyot.pdf|date=November 2015|work=Committee on Jewish Law and Standards}}</ref> Batay ang mga responsa sa isang responsa mula noong 1989&nbsp;ng [[Schechter Institute of Jewish Studies|Komiteng Responsa ng Konserbatibong Kilusan ng Israel]] na pinahintulutan na kumain ng ''kitniyot'' ang Konserbatibong mga Hudyo sa Israel.<ref name="Golinkin"/> Habang naging mas karaniwan ang pagkakain ng kitniyot sa Israel, dahil sa malaking impluwensya ng mga kaugalian ng mga Separdikong Hudyo, hindi pa malinaw kung yayakapin ng mga Konserbatibong Hudyo sa ibang bahagi ng mundo ang mga bagong pasya o kung patuloy na iiwasan ang kitniyot.<ref>{{Cite web|first=Ann|last=Green|title=To Kitniyot or Not to Kitniyot, Passover's New Question|work=Jewish Boston|date=April 16, 2016|url=http://www.jewishboston.com/to-kitniyot-or-not-to-kitniyot-passovers-new-question/}}</ref><ref>{{Cite web|first=David|last=Holzel|title=Rabbis Expand the Passover Menu-- But Will Conservative Jews Bite?|work=Jewish Telegraphic Agency (JTA)|date=April 12, 2016|url=http://www.jta.org/2016/04/12/life-religion/rabbis-expand-the-passover-menu-but-will-conservative-jews-bite}}</ref> Humimok ang ilang Ortodoksiyang rabbi, tulad ni [[David Bar-Hayim]] sa 'Beth HaWaad' [[beth din]] ng Machon Shilo at Konserbatibong Rabbi David Golinkin ng [[Schechter Institute of Jewish Studies|Suriang Schechter ng Araling Hudaismo]], na habang naaangkop ang pagbabawal ng ''kitniyot'' sa [[Silangang Europa]] kung saan nagsimula ang tradisyong Askenazi, hindi dapat ipraktis ito sa Estados Unidos o Israel.<ref name="Golinkin page 10">Golinkin, "Ang Kitniyot Dilemma, Kolot Vol 6, No. 3, pahina 10, Spring 2013</ref><ref name="Golinkin"/><ref>{{Cite news|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3869641,00.html|accessdate=24 April 2016|publisher=Ynetnews}}</ref><ref name="machon">{{Cite press release|url=http://machonshilo.org/content/view/70/1/|title=Archive copy|access-date=2019-04-17|archive-date=2007-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20070503054815/http://machonshilo.org/content/view/70/1/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://machonshilo.org/PDF/Machon_Shilo_Pesaq_Qitniyoth_2.pdf|language=Hebrew|title=Archive copy|access-date=2019-04-17|archive-date=2007-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928041738/http://machonshilo.org/PDF/Machon_Shilo_Pesaq_Qitniyoth_2.pdf|url-status=dead}}</ref> Ayon sa ''The Forward'', pumipili ang mga ibang Israeli ng mas mapagpahintulot na rabinikong interpretasyon ng kitniyot, na pumapayag sa pagkonsumo ng mas malawak na saklaw ng mga dating ipinagbawal na bagay,<ref>{{Cite web|url=http://forward.com/articles/104483/|accessdate=24 April 2016}}</ref><ref name="JDF">{{Cite news|url=http://forward.com/articles/104483/pesach-kitniyot-rebels-roil-rabbis-as-some-ashkena/?|accessdate=11 March 2015|publisher=The Forward Association, Inc.}}</ref><ref name="HDN">{{Cite news|url=http://www.haaretz.com/weekend/anglo-file/efrat-rabbi-tilts-against-passover-food-restrictions-for-ashkenazi-jews-1.356076|accessdate=11 March 2015|publisher=Haaretz Daily Newspaper Ltd.|title=Archive copy|archive-date=24 Septiyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924234641/http://www.haaretz.com/weekend/anglo-file/efrat-rabbi-tilts-against-passover-food-restrictions-for-ashkenazi-jews-1.356076|url-status=dead}}</ref> at hiniram ng ilang mga Hudyong [[Ashkenazi]] sa Israel na kasal sa mga Hudyong Separdiko ang tradisyong Separdiko. Gayunpaman, pinanatili pa rin ng [[Orthodox Union|Unyon ng Mga Kongregasyon ng Ortodoksiyang Hudyo ng Amerika]] at iba pang mga Ortodoksiyang organisasyon na dapat sundin ang pagbabawal ng lahat ng Hudyong Ashenazic sa buong mundo.<ref>{{Cite web|url=https://www.ou.org/jewish_action/03/2015/curious_about_kitniyot/|publisher=Orthodox Union|accessdate=24 April 2016}}</ref> Nagpapanatili ang Ortodoksiyang Unyon ng isang kitniyot [[hechsher]] na inilaan para sa mga di-Hudyong Ashkenazic na kumakain ng ''kitniyot'' sa Paskuwa.<ref>{{Cite press release|url=https://oukosher.org/blog/consumer-news/in-time-for-passover-2013-ou-kosher-announces-new-ou-kitniyot-certification-symbol/|publisher=Orthodox Union|accessdate=24 April 2016}}</ref> Noong dekada ng 1930, inupahan ng [[Maxwell House]] coffee ang kumpanyang pamadya ni Joseph Jacobs upang magtaguyod sa isang demograpikong Hudyo.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2011/04/09/nyregion/09haggadah.html|title=Giving a Haggadah a Makeover|last=Berger|first=Joseph|date=April 8, 2011|work=[[The New York Times]]|accessdate=March 23, 2013}}</ref> Nag-upa ang ahensya ng isang rabbi upang magsaliksik ng kape, na nagreresulta sa isang pagpapasiya na mas katulad ang buto ng kape sa isang berry kaysa sa isang ratiles, kaya kashrut ito para sa Paskuwa.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/03/22/AR2011032202119.html|title=New Maxwell House Haggadah out for Passover|first=Leanne|last=Italie|work=Washington Post|date=March 22, 2011|accessdate=April 12, 2011}}</ref> == Mga sanggunian == <references group="" responsive="0"></references> == Mga kawing panlabas == * [http://www.yeshiva.co/ask/?cat=205/ Yeshiva.co: Kitniyot] * [http://www.kashrut.com/passover/kitniot_list/ Kashrut.com: Kitniyot List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181006083313/http://www.kashrut.com/Passover/kitniot_list/ |date=2018-10-06 }} * [http://ph.yhb.org.il/en/category/pesah/09-kitniyot/ HaRav Eliezer Melamed: all about kitniyot on Passover] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] [[Kategorya:Halakha]] qg8ueot4ts60nvvcnl14mzj0ld5g61r 0 287906 2210157 2208968 2026-06-03T06:29:22Z GinawaSaHapon 102500 2210157 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa. --> {{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''katínig sa labì''' o '''labiál''' ang mga [[katinig]] na nabubuo gamit ang isa o parehong mga [[Labi (anatomiya)|labi]] bilang aktibong artikulador. Pinakakaraniwan sa mga ito ang mga [[katinig sa parehong labi]], na nabubuo gamit ang parehong labi, at [[katinig sa labi-ngipin]], na nabubuo naman gamit ang ibabang labi at itaas na [[ngipin]]. Bukod sa dalawang ito, meron ding [[katinig sa ngipin-labi]], na tanging naitala lamang sa [[wikang Groenlandes]] at madalas na naririnig sa mga may [[problema sa pananalita]]. Kinokonsidera rin bilang mga katinig sa labi ang mga [[katinig sa dila-labi]], bagamat mas karaniwang ginugrupo ang mga ito bilang mga [[katinig sa harapan]]. Sa [[wikang Tagalog]], {{IPA|[p]}} at {{IPA|[b]}} ang mga pangunahing katinig sa labi, na parehong katinig sa parehong labi. Bukod sa mga ito, makikita rin ang mga katinig sa labi-ngipin {{IPA|[f]}} at {{IPA|[v]}} sa wika, bagamat madalas itong nakikita sa mga [[hiram na salita]]. Isa ang wikang Tagalog sa maraming mga wika na hindi nagtatangi sa mga katinig sa labi at labi-ngipin, habang may pagtatangi naman sa [[wikang Ingles]]. Isang karaniwang katangian sa mga wika ang pagbibilog ng labi, o [[labialisasyon]]. May ganito sa wikang Tagalog, ang [[matunog na katinig na palapit sa labi't ngala-ngala]] {{IPA|[w]}}, na isang karaniwang ponema sa mga wika sa mundo kabilang rin ang wikang Ingles. ==Kakulangan ng mga Labyal== Habang ang karamihan sa mga wika ay gumagamit ng mga purong labyal na ponema, ang ilang mga wika sa pangkalahatan ay kulang sa mga ito. Ang mga halimbawa ay [[Wikang Tlingit|Tlingit]], [[Wikang Eyak|Eyak]] (parehong [[Wikang Na-Dene|Na-Dené]]), [[Wikang Wichita| Wichita]] ([[Mga Wikang Caddoan|Caddoan]]), at ng mga wikang [[Mga Wikang Iroquoian|Iroquoian]] maliban sa [[Wikang Cherokee|Cherokee]]. Nakita ng lahat ng mga wikang ito ang mga labyal na ipinakilala sa ilalim ng impluwensiya ng Ingles. Marami sa mga wikang ito ang na-transkribo sa {{IPA|/w/}} at may mga [[labyalisadong katinig]]. Gayunpaman, hindi laging malinaw kung hanggang saan ang mga labi ay kasangkot sa gayong mga tunog. Sa mga wikang Iroquoian, halimbawa, ang {{IPA|/w/}} ay may maliit na maliwanag na pag-ikot ng mga labi. Tingnan ang [[Wikang Tillamook]] para sa isang halimbawa ng isang wika na may mga "bilugan" na mga katinig at mga patinig na walang aktwal na labyalisasyon. == Tingnan din == * [[Labyalisasyon]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} === Lahatang sanggunian === * Ladefoged, Peter ; Maddieson, Ian (1996). Ang Mga Tunog ng Mga Wika sa Mundo . Oxford: Blackwell. ISBN   <bdi> 978-0-631-19815-4 </bdi>. * McDorman, Richard E. (1999). ''Labial kawalan ng katatagan sa Pagbabago ng Tunog: Mga Paliwanag para sa Pagkawala ng / p /'' . Chicago: Organizational Knowledge Press.   [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/0-9672537-0-5|0-9672537-0-5]] . [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] [[Kategorya:Mga katinig]] i46w0tjkqfl63zdflgqqdxmfignlp5a 0 299797 2210160 2089913 2026-06-03T06:39:35Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210160 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | title = Pagsabog sa Beirut ng 2020 | image = Damages after 2020 Beirut explosions 1.jpg | caption = Pinsala sa daungan ng Beirut pagkatapos ng pagsabog | time = 18:08:18 oras sa Silangang Europa (tag-init) (15:08:18 [[Coordinated Universal Time|UTC]]) (ikalawang pagsabog) | duration = <!-- {{duration|h=x|m=x|s=x}} or {{time interval|date1|date2|options}} --> | date = {{start date|2020|8|4|df=y}} | venue = Daungan ng Beirut | location = [[Beirut]], [[Lebanon]] | coordinates = {{coord|33.9010|35.5190|display=inline,title}} | type = Pagsabog ng ammonium nitrate | cause =Sunog | reported deaths = higit sa 207 | reported injuries = higit sa 6,500 | reported missing = higit sa 9 | reported property damage = higit sa USD15 bilyon <br><small>(PhP736.5 trilyon)</small> | displaced = ~300,000 }} Ang '''Pagsabog sa Beirut ng 2020''', kilala rin sa Ingles bilang '''2020 Beirut explosions''', ay isang serye ng mga malalakas at mapaminsalang pagsabog sa daungan ng Beirut na naganap noong ika-4&nbsp;ng Agosto 2020 bandang 6:08&nbsp;ng hapon (oras sa Silangang Europa sa tag-init). Gumawa ito ng isang malaking ulap-kabute (''mushroom cloud'') at nag-iwan ng mahigit sa 207 patay, mahigit 6,500 mga sugatan, mahigit na 10-15 bilyong [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] (491-736.15 trilyong [[Piso ng Pilipinas|piso]]) na napinsalang ari-arian, at tinatayang 300,000 mga taong nawalan ng tirahan. Sa nakalipas na anim na taon bago naganap ang pagsabog, itinabi nang walang pagtitiyak sa kaligtasan ang tinatayang 2,750 toneladang ammonium nitrate sa isang warehouse, matapos ito makumpiska ng mga awtoridad ng Lebanon sa inabandonang barkong ''MV Rhosus''. Bago naganap ang naturang pagsabog, iniulat ang isang sunog rito. Iniimbestigahan pa rin ang tiyak na dahilan ng pagsabog nito. Naramdaman ang naturang pagsabog sa kapitbahay na mga bansa ng Lebanon - [[Turkey]], [[Siriya]], [[Israel]], at [[Palestina]]. Umabot rin ang dama ng pagsabog hanggang sa isla ng [[Cyprus]], mahigit 250 kilometro mula Lebanon, at ilang bahagi ng [[Europa]]. Dahil sa lakas ng pagsabog, nakagawa ito isang maliit na lindol na rumehistro ng magnitude 3.3 ayon sa United States Geological Survey. Kinokonsidera rin ang naturang pagsabog bilang isa sa mga pinakamalalakas na pagsabog na hindi nukleyar sa kasaysayan. Dineklara ng pamahalaan ng Lebanon ang dalawang linggong state of emergency bilang tugon sa nangyari. Ilang araw pagkatapos, lalo pang tumindi ang mga malawakang protesta sa Lebanon kontra sa pamahalaan simula pa noong 2019. Noong ika-10&nbsp;ng Agosto 2020, bumaba sa puwesto ang Punong Ministro ng Lebanon na si Hassan Diab at ang buong gabinete niya dahil tindi ng presyur na nagawa ng nangyari. ==Ang pagsabog== [[Talaksan:Port of Beirut explosion aftermath 4 August 2020.jpg|thumb|Ang mga tipak mula sa gusali ng pagsabog sa Beirut ng Agosto 4, 2020]] Ang unang maliit na pagsabog ay nag-iwan ng malaking usok sa himpapawid at nagbubuga ng mga gramong apoy at lumikha ng mga pagkislap at gawa mula sa [[paputok]], Sumunod ang pangalawang pagsabog ay ginulantang at binulabog ng malakas ang pagsabog oras ay 18:08:18 sa [[Eastern European Summer Time|EEST]], Ay naglikha ng impak at napinsala ang mga gusali, sasakyan, sibilyan at iba pa, Ang pangalawang pagsabog ay umabot sa hilangang bahagi ng [[Cyprus]], higit (240 kilometro) mula sa pinangyarihan ng pagsabog (150 milya), Ang United States Geological Service ay nagsabi na ang pagyanif mula sa pagsabog ay katumbas ng magnitud 3.3 halintulad sa lindol.<ref>https://www.aljazeera.com/news/2020/08/huge-explosion-rocks-lebanon-capital-beirut-live-updates-200804163620414.html</ref> ==Sanhi== Ang sanhi ng mga pagsabog ay hindi agad natukoy. Una nang naiulat ng media ng estado ang mga pagsabog na naganap sa isang bodega ng paputok, habang ang iba ay iniulat na ito ay sa isang pasilidad ng imbakan ng langis o isang pasilidad ng imbakan ng kemikal. May mga bodega sa daungan na nakaimbak ng mga eksplosibo at kemikal kasama ang mga nitrates, karaniwang mga sangkap ng mga [[pataba]] at mga [[pasabog]]. Sinabi ng Direktor Heneral ng Public Security na ang pagsabog ay sanhi ng ammonium nitrate na nakumpiska at nakaimbak ng maraming taon. Kinumpiska ng Ammonium nitrate mula sa Moldavian na naka-flag na MV Rhosus (MMSI 214181621), isang 86-metro-haba na pangkalahatang barko ng kargamento, sa daungan ng Beirut noong 2014.<ref>https://www.nytimes.com/2020/08/04/world/middleeast/beirut-explosion-blast.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.haaretz.com/middle-east-news/massive-explosion-shakes-lebanese-capital-buildings-near-beirut-port-damaged-1.9046138 |title=Archive copy |access-date=2020-08-05 |archive-date=2020-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805065959/https://www.haaretz.com/middle-east-news/massive-explosion-shakes-lebanese-capital-buildings-near-beirut-port-damaged-1.9046138 |url-status=dead }}</ref> ==Pinsala== {{image frame | caption = Ang pagsabog ay naganap sa likuran ng elevator sa pagtingin na ito. | content = {{superimpose | base = North of Beirut Port.jpg | base_width = 350px | float = Locator Dot2.gif | float_width = 10px | float_caption = Explosion site | x = 163 | y = 20 }} }} {{^| <!-- hindi pangkaraniwang upang mapalawak ang mga lokasyon kung may isang lokasyon lamang upang mabuo --> {{overlay |image=North of Beirut Port.jpg |width=320 |float=right |height=214 |overlay1=The explosion occurred behind the [[grain elevator]] in this view. |overlay1top=10 |overlay1left=150 |overlay1tip=Explosion site |legendbox=no |columns=1 }} }} Ang footage ay nagpakita ng mga kotse na binawi at ang mga gusaling naka-bakal na bakal na natanggal sa kanilang pag-ikot. Sinabi ng mga Saksi na ang mga bahay na hanggang 10 kilometro (6 milya) ang layo ay nasira ng pagsabog. Ang mga helikopter ay ginamit upang mag-drop ng tubig sa mga nagresultang sunog. Ayon sa Pamahalaan ng Lebanese, ang pangalawang pinakamalaking pinakamalaking butil ng lungsod ay nawasak, pinalubha ang mga kakulangan sa pagkain na sanhi ng [[pandemya ng COVID-19]]. Dose-dosenang mga nasugatan na tao ang dinala sa kalapit na mga ospital ay hindi maaaring tanggapin dahil sa pinsala sa mga ospital. Ang Saint George Hospital, na matatagpuan mas mababa sa 2&nbsp;km (1.2&nbsp;mi) mula sa pagsabog, ay pinilit na gamutin ang mga pasyente sa kalye, dahil sa matinding pinsala sa pasilidad ng medikal.<ref>https://www.bbc.com/news/world-middle-east-53656220</ref><ref>https://www.usatoday.com/story/news/world/2020/08/04/beirut-lebanon-explosion-causes-destruction-people-wounded-near-port/3289423001</ref> ==Mga sugatan== [[File:Beirut Wakes Up to Scenes of Devastation (Source) - ap footage removed.webm|thumb|right|200px|Ang Beirut Wakes Hanggang sa Mga Eksena ng Pagpapahamak" {{Snd}} ulat ng balita sa video mula sa VOA News(portions removed due to copyright)]] <nowiki>**</nowiki>(Mangyaring isalin sa Tagalog/Filipino)** Following the explosions, at least 100 people were confirmed to be dead and more than 4,000 were injured. Marwan Abboud, the Governor of Beirut, stated that he arrived at the scene to search for firefighters who were on the site fighting the fire that broke out before the explosion.<ref>https://www.cbsnews.com/news/beirut-lebanon-explosions-today-2020-08-04</ref> The secretary-general of the Kataeb political party, Nazar Najarian, died from his injuries, and Kamal Hayek, chairman of the state-owned electricity company, was in a critical condition. ==Tingnan rin== * [[Pagsabog sa United Arab Emirates ng 2020]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:2020 sa Asya]] [[Kategorya:Mga kalamidad noong 2020]] 0fvq28wnubze2hbqadl279ytqy663jx 0 301119 2210173 2199168 2026-06-03T08:51:25Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210173 wikitext text/x-wiki {{Infobox tropical cyclone season | Basin = WPac | Year = 2020 | First storm formed = 8 Mayo 2020 – Ambo (Vongfong) | Last storm dissipated = 29 Disyembre 2020 – Vicky (Krovanh) | Track = 2020 Pacific typhoon season summary.png | Strongest storm name = Rolly (''Goni'') | Strongest storm pressure = 905 | Strongest storm winds = 120 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 32, 1 {{small|(di-opisyal)}} | Total storms = 23 | Total hurricanes = 10 | Total intense = 2 {{small|(di-opisyal)}} | Fatalities = 457 kabuuan | Damages = 4060 | Damagespost = [[Piso ng Pilipinas|PHP]]195.27 bilyon | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2018|2018]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2019|2019]], '''2020''', [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2021|2021]], ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]]'' <!-- TANGGALIN KAPAG MAY ARTIKULO NA. |Atlantic season=2020 Atlantic hurricane season |East Pacific season=2020 Pacific hurricane season |North Indian season=2020 North Indian Ocean cyclone season -->}} Ang '''panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2020''' ay isang medyo aktibong panahon sa taunang pamumuo ng mga [[bagyo]] sa hilagang-kanlurang bahagi ng [[Karagatang Pasipiko]]. Buong taon ito, kahit na madalas nabubuo ang mga bagyo mula Mayo hanggang Oktubre. Di natural ang katahimikan ng unang bahagi ng panahong ito, kung saan tanging 4 lamang na sistema at isang malakas na bagyo ang naitala pagsapit ng Hulyo. Dagdag pa rito, ito ang kauna-unahang panahon na walang naitalang ni isang bagyo sa buwan ng Hulyo simula pa noong unang nagsimula ang maasahang pagtatala sa mga ito. Ang unang bagyong nabuo sa rehiyon, si [[Bagyong Ambo (2020)|Bagyong Ambo]], ay nabuo noong 8 Mayo. Ang pagsisimulang ito ay ang pang-anim sa pinakanahuling simula sa kasaysayan - mas maaga lang nang kaunti kaysa noong taong 1973. Ito rin ang pinakanahuling simula simula pa noong 2016. Mas aktibo ang [[Karagatang Atlantiko]] kaysa rito, na tanging nangyari lamang noong taong 2010 at 2005. Bagamat di masyado aktibo ang panahon noong mga unang buwan nito, ang huling kalahati naman nito ay masyadong aktibo, na lalo pang pinalala ng [[pandemya ng COVID-19]]. Noong Agosto, magkakasunod na binayo ng tatlong malalakas na bagyo, sina Bagyong Igme (''Bavi''), Julian (''Maysak''), at Kristine (''Haishen'') ang [[Tangway ng Korea]]. Noong buwan naman ng Oktubre hanggang Nobyembre, magkakasunod ring binayo ang Pilipinas ng limang bagyo, sina Bagyong Pepito (''Saudel''), Quinta (''Molave''), Rolly (''Goni''), Siony (''Atsani''), Tonyo (''Etau''), at Ulysses (''Vamco''). Nalampasan ni Rolly si Yolanda pagdating sa pinakamalakas na bagyong base sa bilis ng hangin nito sa loob ng isang minuto na tumama sa kalupaan sa kasaysayan nang tumama ito sa isla ng [[Catanduanes]]. Samantala, kumitil naman ng 60 katao si Ulysses at nagpabaha sa malaking bahagi ng Luzon. Ang huling napangalanang bagyo, si [[Bagyong Vicky (2020)|Bagyong Vicky]] (''Krovanh''), ay nalusaw sa [[Dagat Timog Tsina]] noong 24 Disyembre. Limitado ang artikulong ito sa Karagatang Pasipikong nasa itaas ng [[ekwador]] sa pagitan ng 100° silangan at ika-180 meridyan. Sa loob ng bahaging ito ng Pasipiko, may dalawang pangunahing ahensiyang nagpapangalan sa mga bagyo na nagiging dahilan para magkaroon ng dalawang pangalan ang iisang bagyo. Papangalanan ng [[Japan Meteorological Agency|Ahensiyang Pampanahon ng Hapon]] (''Japan Meteorological Agency'', JMA) ang isang sama ng panahon kung ito ay may 10-minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 kilometro kada oras (40 milya kada oras) saanman sa nasasakupang lugar, samantalang pinapangalanan naman ng [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko, at Astronomiko]] (PAGASA) ang mga dumadaan na bagyo o nagiging depresyong tropikal (''tropical depression'') sa loob ng kanilang lugar ng responsibilidad sa pagitan ng 135° sa silangan hanggang 115° sa silangan at sa pagitan ng 5° hilaga hanggang 25° hilaga kahit na wala pang binibigay na pangalan ang JMA. Ang mga minamanmanan na depresyon ng Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ng [[Estados Unidos]] ay binibigyan ng isang numero at hulaping "W." Ginagamit ng artikulong ito ang pangalan na binigay ng PAGASA. Para naman sa mga bagyong di pinangalanan ng PAGASA, gagamitin ang pangalan nito sa buong mundo, nang ''nakapahilis''. ==Pagtataya== {| class="wikitable" |+Mga pagtataya sa panahong 2020 !Petsa ng pagtataya ng {{Abbr|TSR|Tropical Storm Risk (''Banta ng Tropikal na Bagyo'')}} !Bagyo !Malubhang bagyo !Matinding bagyo !{{Abbr|ACE|Accumulated Cyclone Energy (''Maiipong Lakas ng Bagyo'')}} !Sanggunian |- |<small>Kadalasan (1965–2019)</small> |26 |16 |9 |294 |<ref name="TSR May">{{cite report|date=21 Mayo 2020|author2=Lea, Adam|title=Extended Range Forecast for Northwest Pacific Typhoon Activity in 2020|publisher=Tropical Storm Risk Consortium|url=http://www.tropicalstormrisk.com/docs/TSRNWPForecastMay2020.pdf|accessdate=23 Oktubre 2020|author=Saunders, Mark|type=|language=en|trans-title=Pagtatayang Pinalawig ang Sakop para sa aktibidad ng mga bagyo sa Hilagang-kanlurang Pasipiko ng 2020}}</ref> |- |21 Mayo 2020 |26 |15 |8 |258 |<ref name="TSR May" /> |- |9 Hulyo 2020 |26 |14 |7 |216 |<ref name="TSR July">{{cite report|date=9 Hulyo 2020|author2=Lea, Adam|title=July Forecast Forecast Update for Northwest Pacific Typhoon Activity in 2020|publisher=Tropical Storm Risk Consortium|url=http://www.tropicalstormrisk.com/docs/TSRNWPForecastJul2020.pdf|accessdate=23 Oktubre 2020|author=Saunders, Mark|type=|language=en|trans-title=Pagtataya sa Hulyo Update sa Pagtataya para sa Aktibidad ng mga Bagyo sa Hilagang-kanlurang Pasipiko ng 2020}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |6 Agosto 2020 |21 |13 |5 |157 |<ref name="TSR Aug">{{cite report|date=6 Agosto 2020|author2=Lea, Adam|title=August Forecast Forecast Update for Northwest Pacific Typhoon Activity in 2020|publisher=Tropical Storm Risk Consortium|url=http://www.tropicalstormrisk.com/docs/TSRNWPForecastAug2020.pdf|accessdate=23 Oktubre 2020|author=Saunders, Mark|type=|trans-title=Pagtataya sa Agosto Update sa Pagtataya para sa Aktibidad ng mga Bagyo sa Hilagang-kanlurang Pasipiko ng 2020|language=en}}</ref> |- ! Petsa ng pagtataya ng PAGASA ! colspan="3" | Saklaw!! Mabubuong bagyo !Sanggunian |- | rowspan="2" |22 Enero 2020 | colspan="3" |Enero-Marso |0-4 |<ref name="PAG 1">{{cite report|title=121st Climate Forum March-August 2020|type=Seasonal Climate Outlook|url=http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/climps/climateforum/climateoutlook.pdf|publisher=[[PAGASA]]|date=22 Enero 2020|accessdate=23 Oktubre 2020|df=|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716173609/https://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/climps/climateforum/climateoutlook.pdf|archivedate=16 Hulyo 2019|language=en|trans-title=Ika-121 Forum sa Klima Marso-Agosto 2020}}</ref> |- | colspan="3" |Abril-Hunyo |2-5 |<ref name="PAG 1" /> |- | rowspan="2" |24 Hunyo 2020 | colspan="3" |Hulyo-Setyembre |6-10 |<ref name="PAG 2">{{cite report|title=125th Climate Forum July-December 2020|type=Seasonal Climate Outlook|url=https://za.opera.news/za/en/others-natural-disaster/653876879021ad678224110233c6ea2b?news_entry_id=1dfc9d41200625en_za|publisher=[[PAGASA]]|date=24 Hunyo 2020|accessdate=23 Oktubre 2020|df=|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716173609/https://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/climps/climateforum/climateoutlook.pdf|archivedate=16 Hulyo 2019|trans-title=Ika-125 Forum sa Klima Hulyo-Disyembre 2020|language=en}}</ref> |- | colspan="3" |Oktubre-Disyembre |4-7 |<ref name="PAG 2" /> |- ! Panahong 2020!! Ahensiya ! Bagyo !Mahinang bagyo !Matinding bagyo !Sanggunian |- |'''Aktwal na aktibidad''' |JMA |27 |20 |9 | |- |'''Aktwal na aktibidad''' |JTWC |22 |20 |11 | |- |'''Aktwal na aktibidad''' |PAGASA |18 |12 |6 | |} Taon-taon, naglalabas ang maraming mga pampanahong ahensiya at ahensiyang pang-agham ng iba't ibang bansa ng mga pagtataya kung ilan ang ang mabubuong sama ng panahon o bagyo sa isang panahon o di kaya'y ilang bagyo ang makakaapekto sa isang bansa. Ilan sa mga ahensiyang ito ay ang Tropical Storm Risk Consortium ng University College ng London, ang PAGASA, at ang Central Weather Bureau ng Taiwan. Unang inilabas ng PAGASA ang taunang pagtataya sa panahon ito noong 22 Enero, kung saan tinataya nito ang mangyayari sa unang kalahati ng taon, na nasa loob ng buwanang pagtingin nila sa klima ng panahon.<ref name="PAG 1" /> Inaasahan ng PAGASA na maaari wala o umabot sa apat na bagyo ang mabubuo sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas (''Philippine Area of Responsibility'', PAR) sa pagitan ng Enero hanggang Marso, habang inaasahan naman nila na may mabubuong lima hanggang walong bagyo sa buwan ng Abril hanggang Hunyo. Ito ay dahil sa patas na kondisyon ng El Niño-Katimugang Pag-indayog (''El Niño-Southern Oscillation'', ENSO) sa buong Pasipiko, at maaaring mangyari ito sa kalagitnaan ng taon.<ref name="PAG 1" /> Noong 21 Mayo, inilabas ng TSR ang kanilang pagtatayang pinalawig na sakop para sa taong 2020, kung saan inaasahan nilang mas mababa kaysa kadalasan ang aktibidad sa lugar, kung saan maaaring mabuo ang 26 na mahina, 15 malalakas, at 8 napakalakas na mga bagyo.<ref name="TSR May" /> Sinusuportahan ang mga bilang na ito ng mga kasalukuyang bilang mula sa Baligtaran ng Karagatang Indiyano (''Indian Ocean Dipole'', IOD), ang indeks ng Maiipong Enerhiya ng Bagyo (''Accumulated Cyclone Energy'', ACE), at ang temperatura ng ibabaw ng dagat sa 3.75 na rehiyon ng El Niño, na dahilan sa mas malakas kaysa normal na bilis ng ''trade winds'' sa kabuuan ng Kanlurang Pasipiko.<ref name="TSR May" /> Noong 24 Hunyo, naglabas ang PAGASA ng pagtataya sa klima, kung tinataya nila ang mabubuong bagyo para naman sa huling kalahati ng taon. Inaasahan nilang may mabubuong anim hanggang sampung bagyo sa pagitan ng Hulyo hanggang Setyembre, at apat hanggang pito naman sa buwan ng Oktubre hanggang Disyembre.<ref name="PAG 2" /> Noong 9 Hulyo, inilabas ng TSR ang pagtataya nila sa panahon, at umaasa ng isang mas mababa sa normal na panahon, kung saan 26 ang mapapangalanang bagyo, 14 na malakas, at 7 napakalakas na mga bagyo.<ref name="TSR July" /> Noong ika-6 naman ng Agosto, inilabas ng TSR ang ikatlo at huli nilang pagtataya para sa panahong ito, kung saan binaba nila ang inaasahang mabubuong bagyo sa 21 mapapangalanang bagyo, 13 malakas, at 5 napakalakas na mga bagyo.<ref name="TSR Aug" /> Binanggit nila na ang panahong 2020 ay magiging isa sa mga "pinakadi-aktibong panahon sa naitalang kasaysayan" (''least active typhoon seasons on record'') kung saan inaasahan lamang na aabot lang sa kalahati ng normal ang Maiipong Enerhiya ng Bagyo (ACE) at isang 96% na tyansang magiging isa itong mababa sa normal na panahon.<ref name="TSR Aug" /> ==Buod== {{center|1= <timeline> ImageSize = width:1030 height:280 PlotArea = top:10 bottom:80 right:20 left:20 Legend = columns:2 left:30 top:58 columnwidth:270 AlignBars = early DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:01/05/2020 till:01/01/2021 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMinor = grid:black unit:month increment:1 start:01/05/2020 Colors = id:canvas value:gray(0.88) id:GP value:red id:TD value:rgb(0.38,0.73,1) legend:Depresyon_=_≤62_km/h_(≤39_mph) id:TS value:rgb(0,0.98,0.96) legend:Bagyo_=_63-88_km/h_(39-54_mph) id:ST value:rgb(0.80,1,1) legend:Malubhang_bagyo_=_89-117_km/h_(55-73_mph) id:TY value:rgb(0.99,0.69,0.6) legend:Malakas_na_bagyo_=_≥118_km/h_(≥74_mph) Backgroundcolors = canvas:canvas BarData = barset:Hurricane bar:month PlotData = barset:Hurricane width:10 align:left fontsize:S shift:(4,-4) anchor:till from:08/05/2020 till:18/05/2020 color:TY text:"[[Bagyong Ambo (2020)| Ambo (Vongfong)]]" from:10/06/2020 till:14/06/2020 color:TS text:"Butchoy (Nuri)" from:11/07/2020 till:15/07/2020 color:TD text:"Carina" from:27/07/2020 till:29/07/2020 color:TD text:"TD" from:31/07/2020 till:03/08/2020 color:TS text:"[[Tropical Storm Sinlaku (2020)|Sinlaku]]" from:31/07/2020 till:05/08/2020 color:TY text:"[[Typhoon Hagupit (2020)|Dindo (Hagupit)]]" from:07/08/2020 till:10/08/2020 color:TS text:"Enteng (Jangmi)" from:09/08/2020 till:13/08/2020 color:TD text:"Gener (06W)" from:09/08/2020 till:11/08/2020 color:ST text:"Ferdie (Mekkhala)" from:16/08/2020 till:20/08/2020 color:ST text:"[[Tropical Storm Higos (2020)|Helen (Higos)]]" from:21/08/2020 till:27/08/2020 color:TY text:"[[Typhoon Bavi (2020)|Igme (Bavi)]]" from:27/08/2020 till:02/09/2020 color:TY text:"Julian (Maysak)" barset:break from:31/08/2020 till:02/09/2020 color:TY text:"Kristine (Haishen)" from:10/09/2020 till:12/09/2020 color:TD text:"12W" from:14/09/2020 till:19/09/2020 color:TS text:"Leon (Noul)" from:19/09/2020 till:24/09/2020 color:ST text:"Marce (Dolphin)" from:26/09/2020 till:30/09/2020 color:ST text:"Kujira" from:04/10/2020 till:16/10/2020 color:TY text:"Chan-hom" from:09/10/2020 till:12/10/2020 color:TS text:"Linfa" from:11/10/2020 till:16/10/2020 color:TS text:"Nika (Nangka)" from:13/10/2020 till:16/10/2020 color:TD text:"Ofel" from:16/10/2020 till:26/10/2020 color:TY text:"Pepito (Saudel)" from:19/10/2020 till:23/10/2020 color:TD text:"20W" from:23/10/2020 till:29/10/2020 color:TY text:"Quinta (Molave)" barset:break from:26/10/2020 till:06/11/2020 color:TY text:"Rolly (Goni)" from:29/10/2020 till:07/11/2020 color:ST text:"Siony (Atsani)" from:07/11/2020 till:11/11/2020 color:TS text:"Tonyo (Etau)" from:08/11/2020 till:13/11/2020 color:TY text:"Ulysses (Vamco)" from:17/12/2020 till:24/12/2020 color:TD text:"Vicky (Krovanh)" bar:Month width:5 align:center fontsize:S shift:(0,-20) anchor:middle color:canvas from:01/05/2020 till:01/06/2020 text:Mayo from:01/06/2020 till:01/07/2020 text:Hunyo from:01/07/2020 till:01/08/2020 text:Hulyo from:01/08/2020 till:01/09/2020 text:Agosto from:01/09/2020 till:01/10/2020 text:Setyembre from:01/10/2020 till:01/11/2020 text:Oktubre from:01/11/2020 till:01/12/2020 text:Nobyembre from:01/12/2020 till:01/01/2021 text:Disyembre </timeline> }} {{small|'''Paalala:''' Ginagamit sa ''timeline'' na ito ang mga pangalang binigay ng PAGASA, kung saan makikita sa loob ng mga panaklong ang pangalang internasyonal nito. Para naman sa mga bagyong may isang pangalan lamang, ginagamit ang pangalan ng PAGASA kung may binigay ito, kundi gagamitin ang pangalang internasyonal nito, una JMA bago ang JTWC.}} Napakatahimik ang bahaging ito ng [[Karagatang Pasipiko|Pasipiko]] mula Enero hanggang Abril, kung saan walang naitalang ni isang sama ng panahon sa mga buwang ito. Noong 8 Mayo, nabuo ang isang sama ng panahon na pinangalanang [[Bagyong Ambo (2020)|Ambo]] (''01W'') ng [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko, at Astronomiko|PAGASA]]. Ito ang ika-6 sa pinaka-nahuling pagsisimula ng isang panahon sa kasaysayan, at ang pinaka-nahuli simula pa noong 2016. Dalawang araw pagkatapos, lumakas ito at naging isang mahinang bagyong pinangalanang ''Vongfong''. Lalo pa itong lumakas habang papalapit sa [[Pilipinas]] at kalauna'y tumama sai isla ng [[Samar (pulo)|Samar]], dumaan sa apat pang mga isla, bago tuluyang tumama sa [[Luzon]]. Matapos ni Ambo, muling nanahimik ang lugar nang isang buwan. Noong 10 Hunyo, namataan ang isang depresyong tropikal na nabuo malapit sa isla ng Samar. Pinangalanan itong Butchoy (''Nuri'') ng PAGASA kinabukasan. Tumama si Butchoy sa Pilipinas, habang itinaas naman ng JTWC ang alerto sa pamumuo ng bagyo (''Tropical Cyclone Formation Alert'', ''TCFA''). Matapos dumaan sa Pilipinas, lumakas pa lalo ito habang ibinababa naman ng PAGASA ang lahat ng mga alerto. Naging isa itong mahinang bagyo habang tinatahak ang [[Dagat Kanlurang Pilipinas]] at pinangalanang ''Nuri'' ng [[Japan Meteorological Agency|JMA]]. Matapos itong malusaw pagkatama sa kalupaan ng [[Tsina]], nagkaroon muli ng katahimikan sa lugar, kung saan tanging ang depresyong tropikal na si Carina lang ang tanging nabuo. Ito ang kauna-unahang pagkakataong walang namuong mahinang bagyo sa buwan ng Hulyo simula pa noong unang nagsimula ang pagtatala at panununton sa mga ito. Pagsapit ng buwan ng Agosto, naging mas aktibo ang lugar. Unang nabuo ang mahinang bagyong si ''Sinlaku'', na sinundan kaagad ng pamumuo at paglakas ni Bagyong [[Bagyong Dindo|Dindo]] (''Hagupit''), ang kauna-unahang importanteng bagyong nabuo matapos ng lagpas dalawang buwan. Nanalasa ito sa Tsina, kung saan nakapagtala ito ng mahigit-kumulang [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]411 milyong ([[Piso ng Pilipinas|PhP]]21.35 bilyon) pinsala. Naging isang bagyong ekstratropikal si Dindo, at tumama sa [[Hilagang Korea]] at [[Rusya]]. Ilang araw pagkatapos, namuo ang isa na namang depresyong tropikal na pinangalanang Enteng (''Jangmi'') ng PAGASA. Namuo sa timog-silangan nito ang isang ''low-pressure area'' (LPA) na kalauna'y magiging isang malubhang bagyong tropikal na pinangalanang [[Bagyong Ferdie|Ferdie]] (''Mekkhala'') ng PAGASA. Umabot ito sa Tsina. Ilang araw pagkatapos nito, may nabuong depresyon sa [[Dagat Timog Tsina]], na pinangalanan naman ng PAGASA bilang si Helen (''Higos''). Lumakas ito pagkaraan upang maging isang malubhang bagyo, at tumama kalaunan din sa Tsina. Pagkatapos malusaw si Helen, may nabuong sama ng panahon sa silangan ng Pilipinas. Pinangalanan itong Igme (''Bavi'') ng PAGASA. Naging isang mahinang bagyo si Igme at lumakas pa nang husto sa karagatang sakop ng Taiwan. Magkasama halos na nabuo si Bagyong [[Bagyong Julian|Julian]] (''Maysak'') at si Superbagyong [[Bagyong Kristine|Kristine]] (''Haishen''), at parehong nanalasa sa bansang [[Hapon|Hapón]] at [[tangway ng Korea]]. Humina si Bagyong Julian pagsapit ng Setyembre habang papalapit ito sa Korea. Tinahak ni Superbagyong Kristine ang halos magkaparehong daan na tinahak ng naunang Julian at Igme. Tumama si Julian sa [[Timog Korea]] at dumiretso papuntang Hilagang Korea, habang naging kauna-unahang superbagyo ng taon si Kristine. Sa pagtatapos ng buwan, nabuo ang isang mahinang bagyong sa Dagat Timog Tsina at pinangalanang Leon (''Noul'') ng PAGASA. Tumama ito sa bansang [[Vietnam]], ngunit agad din itong nalusaw. Ilang araw pagkatapos, nabuo ang isa na namang mahinang bagyo sa silangan ng bansang Hapón at pinangalanang Marce (''Dolphin'') ng PAGASA. Sa mga huling araw ng Setyembre, nabuo malapit sa [[Hilagang Kapuluang Mariana]] ang isang malubhang bagyong pinangalanang ''Kujira''. Lumiko ito ng direksyon at nalusaw kalaunan dahil sa lamig ng tubig. Pagpasok ng buwan ng Oktubre, nabuo sa Pasipiko si Bagyong ''Chan-hom'', kung saan nambanta ito sa bansang Hapón bago lumiko at tuluyang malusaw. Ilang araw pagkatapos, nabuo sa silangang baybayin ng Pilipinas si Bagyong ''Linfa'', kung saan dumaan ito sa Pilipinas at tumama sa Vietnam. Isang araw pagkatapos malusaw si ''Linfa'' sa Vietnam, may nabuong bagyo ilang kilometro lang mula sa kanlurang baybayin ng Pilipinas. Pinangalanan itong Nika (''Nangka'') ng PAGASA, at dumiretso sa Vietnam. Samantala, noong 13 Oktubre, nabuo sa silangan ng Pilipinas ang bagyong papangalanang Ofel ng PAGASA. Limang araw pagkatapos mabuo si Ofel, may namataang sama ng panahon ang JMA sa silangan ng [[Palau]]. Lumakas ito upang maging malakas na bagyong pinangalanang Pepito (''Saudel'') ng PAGASA. Tumama ito sa Luzon kalaunan, at dumiretso at lalo pang lumakas habang tinatahak ang daan patungong Vietnam. Nalusaw ito bago pa man ito tumama sa naturang bansa. Noong 19 Oktubre, namataan ang isang depresyon sa Pasipiko, pero agad din itong nalusaw tatlong araw pagkatapos dahil sa di-paborableng kondisyon ng lugar. Pagkalusaw nito, nabuo ang isang depresyon sa hilaga ng [[Palau]]. Lumakas ito upang maging si [[Bagyong Quinta]] (''Molave''), at tumama kalaunan sa katimugang bahagi ng Luzon bago nanalasa sa Vietnam. Noong 27 Oktubre naman, namataan ng JMA ang isang sama ng panahon sa kanluran ng [[Kapuluang Mariana|Kapuluan ng Marianas]]. Lubha itong lumakas sa loob ng 24 na oras at pinangalanang [[Super Bagyong Rolly|Rolly]] (''Goni'') ng PAGASA. Bago ito tumama sa isla ng [[Catanduanes]], naging isang superbagyo ito, at sinira ang record ng pinakamalakas na bagyong tumama sa kalupaan na dati'y hawak-hawak ni [[Super Bagyong Yolanda|Superbagyong Yolanda]] (''Haiyan''). Humina ito pagkatama sa lupa, ngunit malaki ang pinlasa nito sa [[Bicol|rehiyon ng Bikol]], kung saan pinatindi ng lahar mula sa [[Bulkang Mayon]] ang bahang dulot ng bagyo. Kasabay nito, nabuo si Bagyong Siony (''Atsani'') sa hilagang-silangan ng Pilipinas, na nanalasa sa [[Batanes]] at sa katimugang bahagi ng [[Taiwan]]. Habang unti-unti itong nalulusaw, nagkaroon ng depresyon sa [[Kabisayaan]] na pinangalanang Tonyo (''Etau''). Noong 8 Nobyembre, nabuo sa silangang bahagi ng Pilipinas ang [[Bagyong Ulysses]] (''Vamco''), na kumitil ng di bababa sa 60 katao, karamihan sa [[Lambak ng Cagayan]], at nagpabaha sa malaking bahagi ng Luzon. <!-- Punan ang buod PAGKATAPOS malusaw ng naturang bagyo. -->==Mga sistema== === Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas === {{Main|Bagyo sa Pilipinas}} ====1. Bagyong Ambo (''Vongfong'')==== {{Infobox hurricane | name = Bagyong Ambo {{small|(''Vongfong'')}} | Basin = WPac | Formed = Mayo 8 | Dissipated = Mayo 18 | image = Vongfong 2020-05-14 0500Z.jpg | Track = Vongfong 2020 track.png | 10-min winds = 85 | 1-min winds = 100 | Pressure = 960 }} {{Pangunahing lathalain|Bagyong Ambo (2020)}} Matapos ng apat na buwang pananahimik ng rehiyon, namataan ng JTWC ang isang ''low-pressure area'' (LPA) noong 9 Mayo malapit sa [[Micronesia|Mikronesya]] at binigyan ng katamtamang tyansa na magiging isang ganap na bagyo ito.<ref>{{cite report|title=Significant Tropical Weather Advisory for the Western and South Pacific Oceans Reissued 090030Z-090600Z May 2020|url=https://www.wis-jma.go.jp/d/o/PGTW/Alphanumeric/Analysis/Miscellaneous/20200509/003000/A_ABPW10PGTW090030_C_RJTD_20200509003331_45.txt|publisher=Joint Typhoon Warning Center|location=Pearl Harbor, Hawaii, Amerika|date=9 Mayo 2020|language=en|trans-title=Mahalagang Abiso sa Panahong Tropikal para sa Kanluran at Timog Pasipiko Muling Inisyung 090030Z-090600Z Mayo 2020}}{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Matapos nito, dineklara ng JMA na naging isang depresyon ito habang papalapit ito sa [[Mindanao]].<ref name=":0">{{cite report|title=Warning and Summary 100000|url=https://www.wis-jma.go.jp/d/o/RJTD/Alphanumeric/Warning/Warnings_and_weather_summary/20200510/000000/A_WWJP27RJTD100000_C_RJTD_20200510022717_55.txt|publisher=Japan Meteorological Agency|location=Tokyo, Hapón|date=10 Mayo 2020|archive-url=https://archive.today/20200511154509/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/RJTD/Alphanumeric/Warning/Warnings_and_weather_summary/20200510/000000/A_WWJP27RJTD100000_C_RJTD_20200510022717_55.txt|archive-date=11 Mayo 2020|trans-title=Babala at Buod 100000|language=en}}</ref> Inaasahan itong mabagal na gagalaw pa-kanluran.<ref name=":0" /> Nag-isyu naman ang JTWC ng Babala sa Pamumuo ng Bagyo (''Tropical Cyclone Formation Alert'', TCFA) para sa naturang sistema ilang oras lamang matapos unti-unting tinatakpan ng mga ulap ang sentro nito dulot ng pag-ikot ng mainit na hangin.<ref>{{cite report|title=Tropical Cyclone Formation Alert (Invest 95W)|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp9520web.txt|publisher=Joint Typhoon Warning Center|accessdate=1 Nobyembre 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200510145035/https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp9520web.txt|archivedate=10 Mayo 2020|location=Pearl Harbor, Hawaii, Amerika|format=TXT|date=10 Mayo 2020|trans-title=Alerto sa Pamumuo ng Bagyo (''Invest'' 95W)|language=en}}</ref> Dineklara rin ng PAGASA ang naturang sistema bilang isang depresyon kalaunan at pinangalanang "Ambo," ang unang bagyo nabuo o pumasok sa sakop na responsibilidad ng [[Pilipinas]] sa taóng 2020.<ref>{{Cite web|title=First storm this year to hit Mindanao, PAGASA says|url=https://www.cnnphilippines.com/news/2020/5/10/pagasa-tropical-depression-ambo.html|last=|first=|date=10 Mayo 2020|website=[[CNN Philippines]]|access-date=1 Nobyembre 2020|language=en|trans-title=Tatama sa Mindanao ang unang bagyo ngayong taon, sabi ng PAGASA|archive-date=11 Mayo 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511104504/https://cnnphilippines.com/news/2020/5/10/pagasa-tropical-depression-ambo.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Severe Weather Bulletin #1 for Tropical Depression "Ambo"|url=http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%231.pdf|last=|first=|date=10 Mayo 2020|website=[[PAGASA]]|access-date=1 Nobyembre 2020|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon #1 para sa Depresyong Tropikal "Ambo"|language=en|url-status=dead|archive-date=2020-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200817231203/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%231.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200817231203/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%231.pdf |date=2020-08-17 }}</ref> Dahan-dahan umusad ang depresyon pa-kanluran sa mga sumunod na araw at lalo pang lumakas.<ref>{{cite web|title=Severe Weather Bulletin #3 for Tropical Depression "Ambo"|url=http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%234.pdf|last=|first=|date=|website=[[PAGASA]]|accessdate=1 Nobyembre 2020|language=en|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon #3 para sa Depresyong Tropikal "Ambo"|url-status=dead|archive-date=2020-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200515012723/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%234.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200515012723/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%234.pdf |date=2020-05-15 }}</ref> Kinabukasan, dineklara ng JTWC si Ambo bilang isang depresyon, at binigyan ng katagang ''01W''.<ref>{{Cite web|title=Tropical Depression 01W Warning Nr 1|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp0120web.txt|last=|first=|date=12 Abril 2020|website=Joint Typhoon Warning Center|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511233457/https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp0120web.txt|archive-date=11 Mayo 2020|access-date=|trans-title=Depresyong Tropikal 01W Babala Nr 1|language=en}}</ref> Lumakas pa lalo si Ambo nung araw na iyon; dahil rito, itinaas ng JMA ang antas ni Ambo bilang isang bagyo. Pinangalanan nila itong ''Vongfong''.<ref>{{Cite news|last1=Shu-fen|first1=Wang|last2=Hsin-Yin|first2=Lee|date=12 Mayo 2020|title=Tropical Storm Vongfong likely to approach Taiwan over weekend: CWB|work=Focus Taiwan|url=https://focustaiwan.tw/society/202005120023|access-date=|trans-title=Maaaring tahakin ng Mahinang Bagyong Vongfong ang Taiwan sa darating na weekend: CWB|language=en}}</ref> Inangat din ng JTWC ang antas nito bilang isang bagyo din.<ref>{{Cite web|title=Tropical Storm 01W (Vongfong) Warning Nr 004|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp0120web.txt|last=|first=|date=12 Mayo 2020|website=Joint Typhoon Warning Center|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200512144318/https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp0120web.txt|archive-date=12 Mayo 2020|access-date=|trans-title=Mahinang Bagyo 01W (Vongfong) Babala Nr 004|language=en}}</ref> Dahil sa napakapaborableng kondisyon ng katubigang dinadaanan nito, kung saan mababa lamang ang nagugupit na hangin (''wind shear'') at nasa 20–30&nbsp;°C ang temperatura, biglaang lumakas si Ambo pagpasok ng 13 Mayo.<ref name="WARNING10">{{cite web|title=Severe Weather Bulletin #10 – Typhoon "AMBO" (VONGFONG)|url=http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%2310.pdf|publisher=[[PAGASA]]|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon #10 – Bagyong "AMBO" (VONGFONG)|url-status=dead|language=en|access-date=2020-11-05|archive-date=2020-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031180833/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%2310.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201031180833/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%2310.pdf |date=2020-10-31 }}</ref> Itinaas ng JMA ang antas nito kalaunan, bilang isang malubhang bagyo. Matapos nito, itinaas ng JTWC ang antas ni Ambo bilang isang bagyong Kategorya 1 (mga bagyong may hangin na di bababa sa 130&nbsp;km/o (80mil/o) sa loob ng isang minuto dahil sa paghusay ng pag-ikot nito. Itinaas pareho ng PAGASA at JMA ang antas ni Ambo kalaunan, bilang isang ganap na malakas na bagyo.<ref name="WARNING10" /> Ilang oras matapos nito, agad na itinaas ng JTWC si Ambo sa Kategorya 2 dahil sa unti-unting pamumuo ng isang malinaw na mata. Naging Kategorya 3 agad ito ilang oras pagkatapos.<ref>{{Cite web|title=Typhoon 01W (Vongfong) Warning Nr 009|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp0120web.txt|last=|first=|date=13 Mayo 2020|website=Joint Typhoon Warning Center|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200513163517/https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp0120web.txt|archive-date=13 Mayo 2020|access-date=|trans-title=Bagyong 01W (Vongfong) Babala Nr 009|language=en}}</ref> Sumailalim agad ang bagyo sa siklo ng pagpapalit sa dingding ng mata (''eyewall replacement cycle''), na agad din nitong natapos na may pabago-bagong lakas.<ref name="ATCF01">{{cite web|title=bwp012020.dat|url=https://www.ssd.noaa.gov/PS/TROP/DATA/ATCF/JTWC/bwp012020.dat|author=Joint Typhoon Warning Center|publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration (Amerika)|date=17 Mayo 2020|accessdate=1 Nobyembre 2020|language=en}}</ref> Pagsapit ng 12:14&nbsp;ng tanghali, [[Pamantayang Oras ng Pilipinas|oras sa Pilipinas]], ng 14 Mayo, tumama sa [[San Policarpo, Silangang Samar]].<ref>{{Cite web|title=Severe Weather Bulletin #14 for Typhoon "Ambo" (Vongfong)|url=http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%2314.pdf|last=|first=|date=14 Mayo 2020|website=[[PAGASA]]|access-date=|url-status=dead|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon #14 para sa Bagyong "Ambo" (Vongfong)|language=en|archive-date=2019-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228075348/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%2314.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228075348/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%2314.pdf |date=2019-12-28 }}</ref> Dahil rito, mabilis na humina si Ambo habang tinatahak ang Kipot ng Ticao papasok sa Pilipinas.<ref>{{cite web|title=Severe Weather Bulletin #17 – Typhoon "AMBO" (VONGFONG)|url=http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%2317.pdf|publisher=[[PAGASA]]|accessdate=1 Nobyembre 2020|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon #17 – Bagyong "AMBO" (VONGFONG)|language=en|url-status=dead|archive-date=2020-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200515012724/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%2317.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200515012724/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%2317.pdf |date=2020-05-15 }}</ref> Kinabukasan, nakatala ang PAGASA ng lima pang pagtama sa lupa: isla ng [[San Antonio, Hilagang Samar|Dalupiri]] at [[Capul]] ng [[Hilagang Samar]], mga isla ng [[Ticao]] at [[Burias]] ng [[Masbate]], at sa bayan ng [[San Andres, Quezon|San Andres]] sa [[tangway ng Bondoc]] ng lalawigan ng [[Quezon]].<ref>{{Cite web|title=Severe Weather Bulletin #20 for Typhoon "Ambo" (Vongfong)|url=http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%2320.pdf|last=|first=|date=15 Mayo 2020|website=[[PAGASA]]|access-date=1 Nobyembre 2020|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon #20 para sa Bagyong "Ambo" (Vongfong)|url-status=dead|language=en|archive-date=2019-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228075417/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%2320.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228075417/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%2320.pdf |date=2019-12-28 }}</ref> Humina si Ambo dahil sa mga ito, at naging isang Kategorya 1, subalit nasa paborableng kondisyon ang lugar nito.<ref>{{cite report|title=Prognostic Reasoning for Typhoon 01W (Vongfong) Warning NR 013|publisher=Joint Typhoon Warning Center|location=Pearl Harbor, Hawaii, Amerika|date=14 Mayo 2020|url=https://mtarchive.geol.iastate.edu/2020/05/14/text/Severe/Severe_14.txt|access-date=1 Nobyembre 2020|via=Iowa Environmental Mesonet|trans-title=Maaaring Dahilan para sa Bagyong 01W (Vongfong) Babala NR 013|language=en|archive-date=13 Septiyembre 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200913082354/https://mtarchive.geol.iastate.edu/2020/05/14/text/Severe/Severe_14.txt|url-status=dead}}</ref> Lalo pang humina si Ambo noong 15 Mayo, at ibinaba pareho ng PAGASA at JMA ang antas nito at naging isa na lamang malubhang bagyo.<ref>{{cite report|title=Warning 150600|publisher=Japan Meteorological Agency|location=Tokyo, Hapón|date=15 Mayo 2020|url=https://mtarchive.geol.iastate.edu/2020/05/15/text/Severe/Severe_15.txt|access-date=1 Nobyembre 2020|via=Iowa Environmental Mesonet|trans-title=Babala 150600|language=en}}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=Severe Weather Bulletin #22 for Severe Tropical Storm "Ambo" (Vongfong)|url=http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf|last=|first=|date=15 Mayo 2020|website=[[PAGASA]]|access-date=1 Nobyembre 2020|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon #22 para sa Malubhang Bagyong "Ambo" (Vongfong)|language=en|archive-date=2020-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200828050055/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200828050055/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf |date=2020-08-28 }}</ref> Ibinaba rin ng JTWC ang antas nito at naging isang bagyo. Kasabay nito, tumama pa uli sa lupa si Ambo, sa [[Real, Quezon]].<ref>{{cite web|title=Severe Weather Bulletin #25 – Severe Tropical Storm "AMBO" (VONGFONG)|url=http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%2325.pdf|publisher=[[PAGASA]]|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon #25 – Malubhang Bagyong "AMBO" (VONGFONG)|language=en|access-date=2020-11-05|archive-date=2019-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228075347/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%2325.pdf|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228075347/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%2325.pdf |date=2019-12-28 }}</ref> Tuloy-tuloy ang paghina nito habang tinatahak nito ang mga kabundukan ng Luzon.<ref>{{cite news|title=Severe Tropical Storm Vongfong Takes Aim at Philippine Heartland|url=https://www.nytimes.com/2020/05/15/world/asia/typhoon-vongfong-philippines-luzon.html|accessdate=1 Nobyembre 2020|issue=15 Mayo 2020|work=The New York Times|trans-title=Tatahakin ng Malubhang Bagyong Vongfong ang puso ng Pilipinas|first=Jason|last=Gutierrez}}</ref> Pagkalabas sa Kipot Luzon, isa na lang itong bagyo.<ref>{{cite report|title=Warning 151800|publisher=Japan Meteorological Agency|location=Tokyo, Hapón|date=15 Mayo 2020|url=https://mtarchive.geol.iastate.edu/2020/05/15/text/Severe/Severe_15.txt|access-date=1 Nobyembre 2020|via=Iowa Environmental Mesonet|trans-title=Babala 151800|language=en}}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite report|title=Severe Weather Bulletin #26 for Tropical Storm "AMBO"|url=https://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/4045/update_re_severe_weather_bulletin_no26_for_tropical_storm_AMBO_issued_16_may_2020_2AM.pdf|date=16 Mayo 2020|publisher=[[NDRRMC]]|accessdate=1 Nobyembre 2020|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon #26 para sa Mahinang Bagyong "AMBO"|language=en}}</ref> Ibinaba pa nang husto ng JTWC ang antas nito anim na oras pagkatapos upang maging isang depresyon na lamang.<ref name=":1">{{cite report|title=Prognostic Reasoning for Tropical Depression 01W (Vongfong) Warning NR 019|publisher=Joint Typhoon Warning Center|location=Pearl Harbor, Hawaii, Amerika|date=May 16, 2020|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp0120web.txt|archive-url=https://web.archive.org/web/20200512204223/https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp0120web.txt|archive-date=12 Mayo 2020|access-date=1 Nobyembre 2020|trans-title=Maaaring Dahilan para sa Mahinang Bagyo 01W (Vongfong) Babala NR 019|language=en}}</ref> Binigay din ng JTWC ang huling abiso nila para sa bagyo.<ref name=":1" /> Sinundan ito ng PAGASA at JMA.<ref>{{cite report|title=Severe Weather Bulletin No. 32 for Tropical Storm "AMBO" (I.N VONGFONG)|url=https://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/4045/update_re_severe_weather_bulletin_no32_for_TS_AMBO_issue_on_16_may_2020_8PM.pdf|publisher=[[NDRRMC]]|date=16 Mayo 2020|accessdate=1 Nobyembre 2020|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon Blg. 32 para sa Mahinang Bagyong "AMBO (I.N VONGFONG)|language=en}}</ref><ref name="WTPQ20 RJTD 161800">{{cite report|title=TD Downgraded from TS 2001 Vongfong (2001)|type=RSMC Tropical Cyclone Advisory|location=Tokyo, Hapón|date=16 Mayo 2020|url=https://mtarchive.geol.iastate.edu/2020/05/16/text/Severe/Severe_16.txt|access-date=1 Nobyembre 2020|via=Iowa Environmental Mesonet|trans-title=TD [depresyon] binaba mula sa TS [mahinang bagyo] 2001 Vongfong (2001)|language=en|archive-date=13 Septiyembre 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200913071953/https://mtarchive.geol.iastate.edu/2020/05/16/text/Severe/Severe_16.txt|url-status=dead}}</ref> Nalusaw ang bagyo noong 17 Mayo, kung saan ibinaba ng PAGASA sa pagiging ''low-pressure area'' ang natirang kumpol ng sistema.<ref name="ATCF01" /><ref name="SWB37">{{cite report|title=Severe Weather Bulletin #37 for Typhoon "Ambo" (Vongfong)|url=http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%2337.pdf|date=17 Mayo 2020|publisher=[[PAGASA]]|access-date=1 Nobyembre 2020|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon #37 para sa Bagyong "Ambo" (Vongfong)|language=en}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Bilang paghahanda sa naturang bagyo, itinaas ng PAGASA ang Signal #3 sa mga lalawigan ng Hilagang Samar at sa hilagang bahagi ng [[Silangang Samar]].<ref>{{cite web|title=Severe Weather Bulletin #11 – Typhoon "AMBO" (VONGFONG)|url=http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%2311.pdf|publisher=[[PAGASA]]|accessdate=1 Nobyembre 2020|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon #11 – Bagyong "AMBO" (VONGFONG)|language=en}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ayon sa [[NDRRMC]], sinira ni Ambo ang agrikulturang nagkakahalaga ng PhP1.57 bilyon, at kumitil sa buhay ng limang katao.<ref name="AmboNDRRMC">{{cite web|title=Sitrep No.15 re Preparedness Measures and Effects for Typhoon "AMBO" (I.N. "VONGFONG")|url=http://www.ndrrmc.gov.ph/attachments/article/4048/Update_Sitrep_no_15_re_Preparedness_Measures_and_Effects_of_TY_AMBO_Issued_on_27May2020_12NN.pdf|date=27 Mayo 2020|publisher=[[National Disaster Risk Reduction and Management Council|NDRRMC]]|trans-title=Sitrep [ulat sa sitwasyon] Blg. 14 re Mga Paghahanda at Epekto ng Bagyong "AMBO" (I.N. "VONGFONG")|language=en}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Ambo1">{{cite web|title=5 dead, P80&nbsp;million lost in Typhoon 'Ambo' wake|url=https://manilastandard.net/news/national/323946/5-dead-p80-million-lost-in-typhoon-ambo-wake.html|date=18 Mayo 2020|publisher=Manila Standard|language=en|trans-title=Lima patay, P80 milyon nawala sa pag-alis ni Bagyong 'Ambo'}}</ref> Dahil sa iniwang pinsala ni Ambo sa Pilipinas, niretiro ng PAGASA ang pangalan ng bagyo at nakatakdang papalitan ng bago para sa taóng 2024. {{clear}} ====2. Bagyong Butchoy (''Nuri'')==== {{Infobox hurricane | name = Bagyong Butchoy {{small|(''Nuri'')}} | Basin = WPac | Formed = Hunyo 10 | Dissipated = Hunyo 14 | image = Nuri 2020-06-13 0530Z.jpg | Track = Nuri 2020 track.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 996 }} {{Pangunahing lathalain|Bagyong Butchoy (2020)}} Noong 10 Hunyo, sinimulang bantayán ng [[Japan Meteorological Agency|JMA]] ang isang mahinang depresyon namuo sa silangan ng isla ng [[Samar]] sa [[Pilipinas]].<ref>{{cite web|title=WWJP27 RJTD 10000|url=https://www.wis-jma.go.jp/d/o/RJTD/Alphanumeric/Warning/Warnings_and_weather_summary/20200610/000000/A_WWJP27RJTD100000_C_RJTD_20200610023117_60.txt|publisher=[[Japan Meteorological Agency]]|date=10 Hunyo 2020|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612151959/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/RJTD/Alphanumeric/Warning/Warnings_and_weather_summary/20200610/000000/A_WWJP27RJTD100000_C_RJTD_20200610023117_60.txt|archive-date=2020-06-12|accessdate=13 Nobyembre 2020|language=en}}</ref> Kinabukasan, sinimulan ding bantayan ng [[PAGASA]] ang naturang sistema at binigyan ng lokál na pangalang "Butchoy."<ref>{{Cite tweet|user=dost_pagasa|number=1270984584058945537|title=At 2pm today (11June2020), the LPA east southeast of Infanta, Quezon has developed into a Tropical Depression and was named "Butchoy". We will issue an initial severe weather bulletin at 5pm today.|language=en|trans-title=2 n.h. ngayong araw (11 Hunyo 2020), naging isang depresyon ang LPA na nasa silangang timog-silangan ng Infanta, Quezon at pinangalanang "Butchoy." Magbibigay kami ng panimulang ulat sa sama ng panahon ngayong 5 n.h.|author=[[PAGASA]]|date=11 Hunyo 2020|access-date=13 Nobyembre 2020}}</ref><ref>{{cite report|title=Severe Weather Bulletin No. 1 for Tropical Depression "Butchoy"|url=http://www.ndrrmc.gov.ph/attachments/article/4058/Update_SWB_1_issued_on_11JUNE2020_5PM.pdf|publisher=[[NDRRMC]]|date=11 Hunyo 2020|accessdate=13 Nobyembre 2020|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon Blg. 1 para sa Depresyong "Butchoy"|language=en}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tumama ito sa isla ng [[Polillo]] sa lalawigan ng [[Quezon]] noong 5:30&nbsp;ng hapon ([[Pamantayang Oras ng Pilipinas|oras sa Pilipinas]]) ng araw na iyon, na sinundan agad ng isa pagtama sa [[Infanta, Quezon]].<ref>{{cite report|title=Severe Weather Bulletin No. 02 for Tropical Depression "BUTCHOY"|url=http://www.ndrrmc.gov.ph/attachments/article/4058/Update_SWB_2_issued_on_11JUNE2020_8PM.pdf|publisher=[[NDRRMC]]|date=11 Hunyo 2020|accessdate=13 Nobyembre 2020|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon Blg. 02 para sa Depresyong "BUTCHOY"|language=en}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Matapos nito, naglabas ang [[Joint Tropical Warning Center|JTWC]] ng [[Babala sa Pamumuo ng Bagyo]] para sa naturang sistema.<ref>{{cite web|title=WTPN21 PGTW 111500|url=https://www.wis-jma.go.jp/d/o/PGTW/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200611/150000/A_WTPN21PGTW111500_C_RJTD_20200611142632_56.txt|publisher=Joint Typhoon Warning Center|date=11 Hunyo 2020|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612153949/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/PGTW/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200611/150000/A_WTPN21PGTW111500_C_RJTD_20200611142632_56.txt|archive-date=12 Hunyo 2020|accessdate=12 Hunyo 2020}}</ref> Itinaas ng JTWC ang antas ng sistema bilang isang depresyon, at pinangalanang ''02W''.<ref name="02W #01">{{cite report|title=Prognostic Reasoning for Tropical Depression 02W (Two) Warning NR 001|publisher=Joint Typhoon Warning Center|location=Pearl Harbor, Hawaii, Amerika|date=12 Hunyo 2020|url=https://mtarchive.geol.iastate.edu/2020/06/12/text/Severe/Severe_12.txt|access-date=13 Nobyembre 2020|via=Iowa Environmental Mesonet|trans-title=Maaaring Dahilan para sa Depresyong 02W (Two) Abiso NR 001|language=en}}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Dahil na rin sa paborableng lugar, kung saan may mababang patayong paghiwa sa hangin (''low vertical wind shear''), maayos-ayos na daanan ng hangin, at temperatura ng dagat na 30–31&nbsp;°C,<ref name="02W #01" /> lalo pang lumakas si Butchoy habang tinatahak nito ang [[Dagat Kanlurang Pilipinas]], na nagbigay-daan para itaas ng JMA ang antas nito bilang isang ganap na bagyo at pinangalanang ''Nuri''.<ref>{{cite report|title=TS NURI (2002) UPGRADED FROM TD|type=RSMC Tropical Cyclone Advisory|location=Tokyo, Hapón|date=12 Hunyo 2020|url=https://mtarchive.geol.iastate.edu/2020/06/12/text/Severe/Severe_12.txt|access-date=13 Nobyembre 2020|via=Iowa Environmental Mesonet|language=en|trans-title=TS NURI (2002) ITINAAS MULA TD|archive-date=13 Septiyembre 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200913083740/https://mtarchive.geol.iastate.edu/2020/06/12/text/Severe/Severe_12.txt|url-status=dead}}</ref> Nilabas naman ng PAGASA ang huli nitong ulat sa bagyo pagkaraang lumabas ito sa [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas]] (PAR).<ref>{{cite report|title=Severe Weather Bulletin No. 08 (FINAL) for Tropical Storm "BUTCHOY"|url=http://www.ndrrmc.gov.ph/attachments/article/4058/Update_SWB_8_FINAL_issued_on_12JUNE2020_11PM.pdf|publisher=[[NDRRMC]]|date=12 Hunyo 2020|access-date=13 Nobyembre 2020|language=en|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon Blg. 08 (HULÍ) para sa Mahinang Bagyong "BUTCHOY"}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Kinabukasan, lalo pang lumakas si Butchoy at kalaunan ay narating nito ang pinaka-tugatog na lakas nito, kung saan umabot ito ng 75 {{Abbr|km/o|kilometro kada oras}} (45 {{Abbr|mil/o|milya kada oras}}) ayon sa JMA.<ref>{{cite report|title=WTPQ20 RJTD 130000|type=RSMC Tropical Cyclone Advisory|location=Tokyo, Hapón|date=13 Hunyo 2020|url=https://mtarchive.geol.iastate.edu/2020/06/13/text/Severe/Severe_13.txt|access-date=13 Nobyembre 2020|via=Iowa Environmental Mesonet|archive-date=13 Septiyembre 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200913075533/https://mtarchive.geol.iastate.edu/2020/06/13/text/Severe/Severe_13.txt|url-status=dead}}</ref> Anim na oras pagkatapos, itinaas ng JTWC ang antas nito bilang isang bagyo.<ref>{{cite report|title=Prognostic Reasoning for Tropical Storm 02W (Nuri) NR 006|publisher=Joint Typhoon Warning Center|location=Pearl Harbor, Hawaii, Amerika|date=13 Hunyo 2020|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp0220web.txt|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613080007/https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp0220web.txt|archive-date=13 Hunyo 2020|access-date=13 Nobyembre 2020|trans-title=Maaaring Dahilan para sa Mahinang Bagyong 02W (Nuri) NR 006|language=en}}</ref> Gayunpaman, agad ding ibinalik sa pagiging depresyon ang bagyo ng JTWC dahil narating nito ang lugar na may matinding paghiwa sa hangin (''high vertical wind shear'').<ref>{{cite report|title=Prognostic Reasoning for Tropical Depression 02W (Nuri) NR 008|publisher=Joint Typhoon Warning Center|location=Pearl Harbor, Hawaii, Amerika|date=13 Hunyo 2020|url=https://mtarchive.geol.iastate.edu/2020/06/13/text/Severe/Severe_13.txt|access-date=13 Nobyembre 2020|via=Iowa Environmental Mesonet|trans-title=Maaaring Dahilan para sa Depresyong 02W (Nuri) NR 008|language=en|archive-date=13 Septiyembre 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200913075533/https://mtarchive.geol.iastate.edu/2020/06/13/text/Severe/Severe_13.txt|url-status=dead}}</ref> Ibinaba rin ng JMA ang antas nito pagkaraan.<ref>{{cite report|title=TD DOWNGRADED FROM TS NURI (2002)|type=RSMC Tropical Cyclone Advisory|location=Tokyo, Hapón|date=14 Hunyo 2020|url=https://mtarchive.geol.iastate.edu/2020/06/13/text/Severe/Severe_14.txt|access-date=13 Nobyembre 2020|via=Iowa Environmental Mesonet|trans-title=TD BUMABA MULA TS NURI (2002)|language=en}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Inilabas ng JTWC ang huli nitong abiso para sa bagyo pagkaraang tumama ito sa [[Yanjiang]], [[Tsina]].<ref>{{cite report|title=Tropical Depression 02W (Nuri) NR 009|publisher=Joint Typhoon Warning Center|location=Pearl Harbor, Hawaii, Amerika|date=13 Hunyo 2020|url=https://mtarchive.geol.iastate.edu/2020/06/13/text/Severe/Severe_13.txt|access-date=13 Nobyembre 2020|via=Iowa Environmental Mesonet|trans-title=Depresyong 02W (Nuri) NR 009|language=en|archive-date=13 Septiyembre 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200913075533/https://mtarchive.geol.iastate.edu/2020/06/13/text/Severe/Severe_13.txt|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Nuri: China's first tropical cyclone of the year is a wet mess|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/06/nuri-china-tropical-cyclone-year-wet-mess-200614070548024.html|publisher=Aljazeera.com|date=14 Hunyo 2020|language=en|trans-title=Nuri: Magulo't basâ ang unang bagyo ng Tsina ngayong taon}}</ref> Inilabas rin ng JMA ang huling abiso nito para sa sistema pagkatapos.<ref>{{cite report|title=WTPQ20 BABJ 140900 CA|type=RSMC Tropical Cyclone Advisory|location=Tokyo, Hapón|date=14 Hunyo 2020|url=https://mtarchive.geol.iastate.edu/2020/06/13/text/Severe/Severe_14.txt|access-date=14 Nobyembre 2020|via=Iowa Environmental Mesonet|language=en}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Itinaas ng PAGASA ang Babala sa Bagyo Blg. 1 para sa kanlurang bahagi ng [[Mindanao]], katimugang [[Luzon]], at [[Visayas]] noong 11 Hunyo habang papalapit ang bagyo sa bansa.<ref name="ButchoyLandfallQuezon">{{cite news|title=Tropical depression Butchoy makes landfall in Quezon|url=https://www.cnnphilippines.com/news/2020/6/11/Rainy-conditions-in-the-country-expected-for-the-next-24-hours-as-LPA-reaches-Luzon.html|accessdate=13 Nobyembre 2020|work=CNN Philippines|agency=CNN|date=11 Hunyo 2020|location=Maynila, Pilipinas|trans-title=Tumama sa Quezon si Depresyong Butchoy|archive-date=11 Hunyo 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611155432/https://www.cnnphilippines.com/news/2020/6/11/Rainy-conditions-in-the-country-expected-for-the-next-24-hours-as-LPA-reaches-Luzon.html|url-status=dead}}</ref> Nagpaulan ang bagyo, sa tulong na rin ng [[Habagat|hanging habagat]], sa iba't ibang bahagi ng Pilipinas.<ref name="LPAMayBecome">{{cite news|last1=Arayata|first1=Cristina|title=LPA may become tropical depression Thursday: PAGASA|url=https://www.pna.gov.ph/articles/1105566|accessdate=13 Nobyembre 2020|work=Philippine News Agency|publisher=Philippine News Agency|date=11 Hunyo 2020|location=Maynila, Pilipinas|language=en|trans-title=Pwedeng maging depresyon ang LPA sa Huwebes: PAGASA}}</ref> Dahil sa bagyong ito, opisyal na idineklara ng PAGASA ang simula ng [[tag-ulan]] sa Pilipinas noong 12 Hunyo.<ref>{{cite news|url=https://www.rappler.com/nation/special-coverage/weather-alert/263621-pagasa-rainy-season-philippines-2020|title=PAGASA declares start of rainy season in the Philippines|website=Rappler|date=12 Hunyo 2020|accessdate=13 Nobyembre 2020|language=en|trans-title=Dineklara ng PAGASA ang simula ng tag-ulan sa Pilipinas|last=Arceo|first=Acor}}</ref><ref>{{cite news|url=https://news.abs-cbn.com/news/06/12/20/rainy-season-is-here-pagasa-says-as-butchoy-dampens-independence-day|title=Rainy season is here, PAGASA says as 'Butchoy' dampens Independence Day|website=[[ABS-CBN News and Current Affairs|ABS-CBN News]]|date=12 Hunyo 2020|accessdate=13 Nobyembre 2020|last=Punzalan|first=Jamaine|language=en|trans-title=Tag-ulan na, sabi ng PAGASA habang pinapaulan ni 'Butchoy' ang Araw ng Kalayaan}}</ref> Sa [[Hong Kong]], nagbagsak si Butchoy ng malakas na pag-ulan. Isang tao ang naiulat na namatay dahil sa pagkalunod.<ref name="Nuri1">{{cite web|title=One drowning as first storm goes by|date=15 Hunyo 2020|url=https://www.thestandard.com.hk/section-news/section/4/219971/One-drowning-as-first-storm-goes-by|publisher=The Standard|last=Mok|first=Maisy|language=en|trans-title=Isa, nalunod habang dumadaan ang unang bagyo}}</ref>{{clear}} ====3. Depresyong Carina==== {{Infobox hurricane | name = Bagyong Carina | Basin = WPac | Formed = Hulyo 11 | Dissipated = Hulyo 15 | image = Carina 2020-07-13 0542Z.jpg | Track = Carina 2020 track.png | Prewinds = < | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1004 }} Matapos ng halos isang buwan na walang namuong sama ng panahon, itinaas ng [[Japan Meteorological Agency|JMA]] ang isang ''low-pressure area'' malapit sa [[Luzon]] bilang isang depresyon.<ref>{{cite report|title=WWJP27 RJTD 111200|type=RSMC High Seas Bulletin|location=Tokyo, Hapón|date=11 Hulyo 2020|url=https://mtarchive.geol.iastate.edu/2020/07/11/text/Severe/Severe_11.txt|access-date=14 Nobyembre 2020|via=Iowa Environmental Mesonet|language=en|archive-date=16 Nobiyembre 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116051038/https://mtarchive.geol.iastate.edu/2020/07/11/text/Severe/Severe_11.txt|url-status=dead}}</ref> Kinabukasan, idineklara ng [[JTWC]] ang sistema bilang isang ''invest'' at binigyan ng mababang tyansa ng pamumuo bilang bagyo, ngunit agad din itong itinaas sa katamtamang tyansa.<ref name="99W_ABPW10">{{cite web|title=WPAC: Depression 99W – Dissipated|url=http://www.storm2k.org/phpbb2/viewtopic.php?f=90&t=121004|publisher=Joint Typhoon Warning Center|date=14 Hulyo 2020|accessdate=14 Nobyembre 2020|via=Storm2K|trans-title=WPAC: Depresyong 99W – Nalusaw|language=en}}</ref> Kinabukasan, itinaas naman ng [[PAGASA]] ang sistema bilang isang depresyon at pinangalanang Carina.<ref>{{Cite web|title=Severe Weather Bulletin #1 Tropical Depression "Carina"|url=https://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/4074/Update_SWB_No_01_for_TD_CARINA_Issued_on_13JUL2020_5AM.pdf|last=|first=|date=13 Hulyo 2020|website=|access-date=14 Nobyembre 2020|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon #1 Depresyong "Carina"|language=en}}</ref> Tinahak ni Carina ang paborable lugar para lalo pang lumakas - may mababang paghiwa sa hangin, maayos-ayos na daloy ng hangin, at temperatura ng dagat na 28–29&nbsp;°C.<ref name="99W_ABPW10" /> Gumalaw ito pahilaga hilagang-kanluran hanggang tanghali ng 14 Hulyo, kung saan mabilis na humina si Carina at naging isang ''low-pressure area'' na lang, dahil sa di-paborableng lugar na may mataas na paghati ng hangin at mahirap tahaking daloy ng hangin pasilangan.<ref name="99W_ABPW10" /><ref>{{cite web|title=Carina weakens into low pressure area -PAGASA|url=https://www.gmanetwork.com/news/scitech/weather/746920/carina-weakens-into-low-pressure-area-pagasa/story/|publisher=[[GMA News and Public Affairs|GMA News]]|date=14 Hulyo 2020|accessdate=14 Nobyembre 2020|last=Casilao|first=Joahna Lei|language=en|trans-title=Humina si Carina, [at] naging low pressure area - PAGASA}}</ref> Dahil rito, binigay ng PAGASA ang huli nitong abiso para sa bagyo, at nalusaw ang mga kaulapaan nito kinabukasan, 15 Hulyo.<ref>{{cite report|title=Severe Weather Bulletin No. 13 ("FINAL") for Low Pressure Area (Formerly "Carina")|url=https://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/4074/Update_Severe_Weather_Bulletin_No_13_FINAL_for_LPA_Formerly_CARINA_14July2020_11PM.pdf|publisher=[[National Disaster Risk Reduction and Management Council]]|date=14 Hulyo 2020|accessdate=14 Nobyembre 2020|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon Blg. 13 ("HULÍ") para sa Low Pressure Area (Dati'y "Carina")|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=bwp992020.dat|url=https://www.ssd.noaa.gov/PS/TROP/DATA/ATCF/JTWC/bwp992020.dat|publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration|date=15 Hulyo 2020|url-status=|archive-url=https://archive.today/20200715150448/https://www.ssd.noaa.gov/PS/TROP/DATA/ATCF/JTWC/bwp992020.dat|archive-date=15 Hulyo 2020|accessdate=14 Nobyembre 2020|language=en}}</ref> Dahil naging isang depresyon si Carina noong tugatog nito, itinaas ng PAGASA ang Babala sa Bagyo Blg. 1 sa mga lalawigan ng [[Batanes]], at sa hilagang-silangang bahagi ng [[Cagayan]] kabilang na ang kapuluan ng [[Babuyan]].<ref>{{cite web|title=LPA develops into Tropical Depression Carina; Signal No. 1 up over Batanes, Babuyan, parts of Cagayan|url=https://www.gmanetwork.com/news/scitech/weather/746589/lpa-develops-into-tropical-depression-carina-signal-no-1-up-over-batanes-babuyan-parts-of-cagayan/story/|publisher=[[GMA News and Public Affairs|GMA News]]|date=13 Hulyo 2020|accessdate=14 Nobyembre 2020|trans-title=Naging Depresyong Carina ang LPA; Nakataas sa Batanes, Babuyan, bahagi ng Cagayan at Babala sa Bagyo Blg. 1|language=en}}</ref> Nagdala ito ng matinding pag-ulan sa mga lalawigan ng [[Ilocos Norte]], [[Abra]], at [[Isabela (lalawigan)|Isabela]].<ref>{{cite web|title=TD Carina causes damage in Ilocos Norte, Abra and Isabela|url=https://www.gmanetwork.com/news/news/regions/746904/td-carina-causes-damage-in-ilocos-norte-abra-isabela/story/|publisher=[[GMA News and Public Affairs|GMA News]]|date=14 Hulyo 2020|accessdate=14 Nobyembre 2020|language=en|trans-title=Naminsala ang TD Carina sa Ilocos Norte, Abra at Isabela}}</ref> {{clear}} ====5. Bagyong Dindo (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | name = Bagyong Dindo {{small|(''Hagupit'')}} | Basin = WPac | Formed = Hulyo 31 | Dissipated = Agosto 5 | image = Hagupit 2020-08-03 Suomi NPP.jpg | Track = Hagupit 2020 track.png | 10-min winds = 70 | 1-min winds = 75 | Pressure = 975 }} {{Pangunahing lathalain|Bagyong Dindo (2020)}} Noong 31 Hulyo, nagsimulang bantayan ng [[Japan Meteorological Agency|JMA]] ang isang mahinang depresyon sa [[Dagat Pilipinas]].<ref>{{cite web|title=WWJP27 RJTD 310600|type=RSMC High Seas Bulletin|url=https://www.wis-jma.go.jp/d/o/RJTD/Alphanumeric/Warning/Warnings_and_weather_summary/20200731/060000/A_WWJP27RJTD310600_C_RJTD_20200731083115_3.txt|publisher=[[Japan Meteorological Agency]]|date=31 Hulyo 2020|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20200801054559/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/RJTD/Alphanumeric/Warning/Warnings_and_weather_summary/20200731/060000/A_WWJP27RJTD310600_C_RJTD_20200731083115_3.txt|archive-date=2020-08-01|accessdate=20 Nobyembre 2020|language=en}}</ref> Pinangalanan agad ito ng [[PAGASA]] na Dindo.<ref>{{Cite tweet|number=1289208210633576449|user=dost_pagasa|title=At 8:00 PM today, the Low Pressure Area east of Cagayan develop into Tropical Depression #DindoPH. Severe Weather Bulletin will be issued starting at 11:00 PM tonight.|trans-title=Ngayong 8:00 n.g., naging si Depresyong #DindoPH ang low pressure area sa silangan ng Cagayan. Ilalabas na ang Abiso sa Sama ng Panahon simula ngayong 11:00 n.g.|language=en|author=[[PAGASA|PAGASA-DOST]]|link=https://twitter.com/dost_pagasa/status/1289208210633576449|date=31 Hulyo 2020|access-date=20 Nobyembre 2020}}</ref> Kinabukasan, binigyan ng JTWC ang sistema ng pangalang ''03W''.<ref name="PROG1">{{cite web|title=Tropical Depression 03W (Three) Warning NR 001|url=https://www.wis-jma.go.jp/d/o/PGTW/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200801/030000/A_WDPN31PGTW010300_C_RJTD_20200801040831_56.txt|publisher=Joint Typhoon Warning Center|date=1 Agosto 2020|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20200801055702/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/PGTW/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200801/030000/A_WDPN31PGTW010300_C_RJTD_20200801040831_56.txt|archive-date=2020-08-01|accessdate=20 Nobyembre 2020|trans-title=Depresyong 03W (Three) Babala NR 001|language=en}}</ref> Dahil na rin sa paborableng kondisyon: mababang paghati sa hangin,<ref name="PROG1" /> maayos na daloy ng mainit na hangin, at 31&nbsp;°C na temperatura ng dagat, naging isang ganap na bagyo ito tanghali ng araw ring iyon, na naging hudyat para ibigay ng JMA ang pangalang ''Hagupit'' sa sistema.<ref>{{cite web|title=TS 2004 HAGUPIT (2004) UPGRADED FROM TD|type=RSMC Tropical Cyclone Advisory|url=https://www.wis-jma.go.jp/d/o/RJTD/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200801/120000/A_WTPQ21RJTD011200_C_RJTD_20200801131704_94.txt|publisher=[[Japan Meteorological Agency]]|date=1 Agosto 2020|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20200801142448/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/RJTD/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200801/120000/A_WTPQ21RJTD011200_C_RJTD_20200801131704_94.txt|archive-date=2020-08-01|accessdate=20 Nobyembre 2020|trans-title=ITINAAS MULA SA TD ANG TS 2004 HAGUPIT (2004)|language=en}}</ref> Lalo pa itong lumakas sa Dagat Pilipinas, at pagsapit ng 2 Agosto, itinaas na ng JTWC ito sa antas na matinding bagyo.<ref>{{cite web|title=Typhoon 03W (Hagupit) Warning NR 010|url=https://www.wis-jma.go.jp/d/o/PGTW/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200803/090000/A_WTPN31PGTW030900_C_RJTD_20200803081402_2.txt|publisher=Joint Typhoon Warning Center|date=3 Agosto 2020|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20200804080550/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/PGTW/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200803/090000/A_WTPN31PGTW030900_C_RJTD_20200803081402_2.txt|archive-date=2020-08-04|accessdate=25 Nobyembre 2020|language=en|trans-title=Bagyong 03W (Hagupit) Babala NR 010}}</ref> Itinaas rin ng JMA ito sa antas na malubhang bagyo ilang oras bago matapos ang araw.<ref>{{cite web|title=STS 2004 HAGUPIT (2004) UPGRADED FROM TS|type=RSMC Tropical Cyclone Advisory|url=https://www.wis-jma.go.jp/d/o/RJTD/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200802/180000/A_WTPQ21RJTD021800_C_RJTD_20200802184917_22.txt|publisher=Japan Meteorological Agency|date=2 Agosto 2020|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20200803031447/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/RJTD/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200802/180000/A_WTPQ21RJTD021800_C_RJTD_20200802184917_22.txt|archive-date=2020-08-03|accessdate=25 Nobyembre 2020|language=en|trans-title=STS 2004 HAGUPIT (2004) ITINAAS MULA TS}}</ref> Habang papalabas na si Dindo sa [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas]], inisyu na ng PAGASA ang huli nilang abiso para sa bagyo.<ref>{{cite report|title=Severe Weather Bulletin No. 7 (FINAL) for Severe Tropical Storm "DINDO" (I.N. HAGUPIT)|url=http://www.ndrrmc.gov.ph/attachments/article/4078/Advisory_SWB_No_7_FINAL_for_STS_DINDO_Issued_on_03AUG2020_11AM.pdf|publisher=[[National Disaster Risk Reduction and Management Council|NDRRMC]]|date=3 Agosto 2020|accessdate=25 Nobyembre 2020|trans-title=Sama ng Panahon Abiso Blg. 7 (HULÍ) para sa Malubhang Bagyong "DINDO" (I.N. HAGUPIT)|language=en|archive-date=2021-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116155149/http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/4078/Advisory_SWB_No_7_FINAL_for_STS_DINDO_Issued_on_03AUG2020_11AM.pdf|url-status=dead}}</ref> Itinaas ng JMA ang antas nito bilang isang matinding bagyo noong 3 Agosto.<ref>{{cite web|title=TY 2004 HAGUPIT (2004) UPGRADED FROM STS|type=RSMC Tropical Cyclone Advisory|url=https://www.wis-jma.go.jp/d/o/RJTD/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200803/060000/A_WTPQ21RJTD030600_C_RJTD_20200803064918_99.txt|publisher=Japan Meteorological Agency|date=3 Agosto 2020|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20200804074813/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/RJTD/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200803/060000/A_WTPQ21RJTD030600_C_RJTD_20200803064918_99.txt|archive-date=2020-08-04|accessdate=25 Nobyembre 2020|trans-title=TY 2004 HAGUPIT (2004) ITINAAS MULA STS|language=en}}</ref> Sa araw na iyon, naabot ni Dindo ang pinakatugatog nito - presyur na 975 hPa.<ref>{{cite web|title=TY 2004 HAGUPIT (2004)|type=RSMC Tropical Cyclone Advisory|url=https://www.wis-jma.go.jp/d/o/RJTD/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200803/150000/A_WTPQ21RJTD031500_C_RJTD_20200803154702_50.txt|publisher=Japan Meteorological Agency|date=3 Agosto 2020|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20200804075655/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/RJTD/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200803/150000/A_WTPQ21RJTD031500_C_RJTD_20200803154702_50.txt|archive-date=2020-08-04|accessdate=25 Nobyembre 2020|language=en}}</ref> Bandang 3:30 n.u. (oras sa [[Tsina]], o 7:30 n.g. [[UTC]]), tumama si Dindo sa kalupaang sakop ng [[Wenzhou|Wenzhou, Tsina]], na may dalang 85 {{Abbr|km/o|kilometro kada oras}} na hangin at presyur na 975 hPa.<ref>{{cite news|last1=Blašković|first1=Teo|title=Typhoon "Hagupit" slams into China's Zhejiang|url=https://watchers.news/2020/08/03/typhoon-hagupit-zheijang-landfall-august-3-2020/|publisher=The Watchers|date=3 Agosto 2020|accessdate=25 Nobyembre 2020|language=en|trans-title=Tumama si Bagyong "Hagupit" [Dindo] sa Zhejiang ng Tsina}}</ref> Pagkatama, unti-unting humina si Dindo habang tinatahak nito ang kalupaan ng Tsina, at pagsapit ng 4 Agosto, ibinaba ng JTWC ang antas nito bilang isang mahinang bagyo na lamang.<ref>{{cite web|title=Tropical Storm 03W (Hagupit) Warning NR 013|url=https://www.wis-jma.go.jp/d/o/PGTW/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200804/030000/A_WTPN31PGTW040300_C_RJTD_20200804020617_74.txt|publisher=Joint Typhoon Warning Center|date=4 Agosto 2020|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20200804080917/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/PGTW/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200804/030000/A_WTPN31PGTW040300_C_RJTD_20200804020617_74.txt|archive-date=2020-08-04|accessdate=25 Nobyembre 2020|trans-title=Mahinang Bagyo 03W (Hagupit) Babala NR 013|language=en}}</ref> Bandang tanghali nung araw ding iyon, lalo pang ibinaba ng JTWC ito sa pagiging isang depresyon at naglabas ng kanilang huling abiso para rito.<ref>{{cite web|title=Tropical Depression 03W (Hagupit) Warning NR 015|url=https://www.wis-jma.go.jp/d/o/PGTW/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200804/150000/A_WTPN31PGTW041500_C_RJTD_20200804133617_78.txt|publisher=Joint Typhoon Warning Center|date=4 Agosto 2020|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20200805162500/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/PGTW/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200804/150000/A_WTPN31PGTW041500_C_RJTD_20200804133617_78.txt|archive-date=2020-08-05|accessdate=25 Nobyembre 2020|language=en|trans-title=Depresyong 03W (Hagupit) Babala NR 015}}</ref> Sinimulan ng bagyo ang proseso ng pagiging isang ekstratropikal na bagyo, na natapos noong 6 Agosto. Inilabas na ng JMA ang huling abiso nito para sa sistema noong ika-6 rin ng Agosto.<ref>{{cite web|title=DEVELOPING LOW FORMER TS 2004 HAGUPIT (2004)|type=RSMC Tropical Cyclone Advisory|url=https://www.wis-jma.go.jp/d/o/RJTD/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200806/000000/A_WTPQ21RJTD060000_C_RJTD_20200806004717_62.txt|publisher=Japan Meteorological Agency|date=6 Agosto 2020|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20200806154614/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/RJTD/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200806/000000/A_WTPQ21RJTD060000_C_RJTD_20200806004717_62.txt|archive-date=2020-08-06|accessdate=25 Nobyembre 2020|language=en|trans-title=NAMUMUONG ''LOW'' [NA] DATI'Y TS 2004 HAGUPIT (2004)}}</ref> Bilang paghahanda sa pagtama ng bagyo, inutos ng mga opisyales ng Tsina ang agarang paglilikas sa mga posibleng bahain na lugar.<ref>{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/world/typhoon-hagupit-eastern-china-evacuation-severe-weather-storm-flooding|title=Vulnerable eastern China areas evacuated ahead of Typhoon Hagupit|date=3 Agosto 2020|accessdate=25 Nobyembre 2020|publisher=Fox News|trans-title=Inilikas na ang mga nanganganib na lugar sa Silangang Tsina para sa [paparating na] Bagyong Hagupit|language=en}}</ref> Nagdala si Dindo ng malakas at matinding pag-ulan sa iba't ibang bahagi ng silangang Tsina, kung saan umabot sa 333&nbsp;mm (13.11 pulgada) ang naibagsak nito sa distrito ng Jingshan sa Wenzhou.<ref>{{Cite web|url=https://www.shine.cn/news/metro/2008053636/|title=Tropical storm heading away from the city|author1=Tian Shengjie|author2=Wu Ruofan|publisher=Shine|date=5 Agosto 2020|accessdate=25 Nobyembre 2020|trans-title=Papalayo na ang mahinang bagyo sa lungsod|language=en}}</ref> 15 katao ang naiulat na namatay dahil sa bagyo sa [[Timog Korea]], kung saan 6 sa kanila ay dahil sa pagguho ng lupa sa lalawigan ng [[Timog Chungcheong]]. 11 katao ang nawawala, habang 7 naman ang nasugatan dahil na rin sa pagguho.<ref>{{cite web|title=China, Korean Peninsula – Tropical Cyclone HAGUPIT update (GDACS, JTWC, DG ECHO, JMA, Floodlist, media) (ECHO Daily Flash of 05 August 2020)|url=https://reliefweb.int/report/china/china-korean-peninsula-tropical-cyclone-hagupit-update-gdacs-jtwc-dg-echo-jma-floodlist|publisher=European Commission's Directorate-General for European Civil Protection and Humanitarian Aid Operations|website=reliefweb.int|date=4 Agosto 2020|accessdate=25 Nobyembre 2020|trans-title=Tsina, Tangway ng Korea - Update sa Bagyong HAGUPIT (GDACS, JTWC, DG ECHO, JMA, Floodlist, midya) (Araw-araw na balita ng ECHO ng 05 Agosto 2020)|language=en}}</ref><ref name="koreadindo">{{cite news|last1=Ji-hye|first1=Jun|title=Gov't to declare heavy rain-hit regions special disaster zones|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2020/08/113_293867.html|publisher=The Korea Times|date=5 Agosto 2020|accessdate=25 Nobyembre 2020|trans-title=Idedeklara ng gobyerno ang mga matinding inulang rehiyon bilang mga espesyal na sonang pangsakuna|language=en}}</ref> Samantala, di bababa naman sa isa ang namatay sa Taiwan dahil sa bagyo.<ref name="dindotw">{{cite news|title=Taiwan: Typhoon Hagupit causes casualties and damage as it intensifies on August 3|url=https://www.garda.com/crisis24/news-alerts/365861/taiwan-typhoon-hagupit-causes-casualties-and-damage-as-it-intensifies-on-august-3|publisher=GardaWorld|date=3 Agosto 2020|accessdate=25 Nobyembre 2020|language=en|trans-title=Taiwan: Kumitil ng buhay at naminsala ang Bagyong Hagupit habang lumalakas ito ngayong Agosto 3|archive-date=27 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127081339/https://www.garda.com/crisis24/news-alerts/365861/taiwan-typhoon-hagupit-causes-casualties-and-damage-as-it-intensifies-on-august-3|url-status=dead}}</ref> {{clear}} ====6. Bagyong Enteng (''Jangmi'')==== {{Infobox hurricane | name = Bagyong Enteng {{small|(''Jangmi'')}} | Basin = WPac | Formed = Agosto 9 | Dissipated = Agosto 26 | image = Jangmi 2020-08-10 0230Z.jpg | Track = Jangmi 2020 track.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 45 | Pressure = 993 }}<!-- kasalukuyang walang artikulo ang pahinang ito -->Noong 9 Agosto, sinimulang bantayán ng PAGASA ang isang ''low-pressure area'' sa silangan ng [[Virac]], [[Catanduanes]].<ref>{{cite news|title=Public Weather Forecast Issued at 4:00&nbsp;pm August 06, 2020|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZL2FuSJsgPI|publisher=[[Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration|PAGASA]]|date=6 Agosto 2020|accessdate=29 Nobyembre 2020|via=[[YouTube]]|language=fil|trans-title=Pampublikong Pagtataya ng Panahon [na] inilabas noong 4:00&nbsp;n.h. 06 Agosto 2020}}</ref> Kinabukasan, itinaas ng JMA ang antas nito bilang isang mahinang depresyon.<ref>{{cite web|title=WWJP27 RJTD 070000|type=RSMC High Seas Bulletin|url=https://www.wis-jma.go.jp/d/o/RJTD/Alphanumeric/Warning/Warnings_and_weather_summary/20200807/000000/A_WWJP27RJTD070000_C_RJTD_20200807022517_55.txt|publisher=[[Japan Meteorological Agency]]|date=7 Agosto 2020|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20200807131611/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/RJTD/Alphanumeric/Warning/Warnings_and_weather_summary/20200807/000000/A_WWJP27RJTD070000_C_RJTD_20200807022517_55.txt|archive-date=2020-08-07|accessdate=29 Nobyembre 2020}}</ref> Kahit na malawak at mahaba-haba ang mababang lebel ng pag-ikot nito, unti-unti itong naging organisado, na naging dahilan upang itaas ng JTWC ang Babala sa Pamumuo ng Bagyo para sa depresyon.<ref name="Jangmi_TCFA">{{cite web|title=Tropical Cyclone Formation Alert (Invest 94W)|type=Tropical Cyclone Formation Alert|url=https://www.wis-jma.go.jp/d/o/PGTW/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200807/213000/A_WTPN21PGTW072130_C_RJTD_20200807214532_1.txt|publisher=Joint Typhoon Warning Center|date=7 Agosto 2020|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20200808102305/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/PGTW/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200807/213000/A_WTPN21PGTW072130_C_RJTD_20200807214532_1.txt|archive-date=2020-08-08|accessdate=29 Nobyembre 2020|trans-title=Babala sa Pamumuo ng Bagyo (''Invest'' 94W)}}</ref> Kinabukasan ng umaga, itinaas ng PAGASA ito bilang depresyon at pinangalanang "Enteng."<ref>{{cite news|last1=De Vera-Ruiz|first1=Ellalyn|title=LPA east of Luzon becomes TD 'Enteng'|url=https://mb.com.ph/2020/08/08/lpa-east-of-luzon-becomes-td-enteng/|publisher=[[Manila Bulletin]]|date=8 Agosto 2020|accessdate=29 Nobyembre 2020|trans-title=Naging si TD 'Enteng' ang LPA na nasa silangan ng Luzon}}</ref> Sa araw ding iyon, binigyan ng pangalan din ng JTWC ang depresyon, ''05W''.<ref>{{cite web|title=Tropical Depression 05W (Five) Warning NR 001|url=https://www.wis-jma.go.jp/d/o/PGTW/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200808/090000/A_WTPN31PGTW080900_C_RJTD_20200808091032_34.txt|publisher=Joint Typhoon Warning Center|date=1 Agosto 2020|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20200808102530/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/PGTW/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200808/090000/A_WTPN31PGTW080900_C_RJTD_20200808091032_34.txt|archive-date=2020-08-08|accessdate=29 Nobyembre 2020|trans-title=Depresyon 05W (Five) Babala NR 001}}</ref> Bago matapos ang araw na iyon, itinaas ng JMA ang antas ng sistema bilang isang ganap na bagyo, at pinangalanang ''Jangmi''. Itinaas ng JTWC ang antas ng sistema bilang isang ganap na bagyo noong 9 Agosto.<ref name="Jangmi_Prog1">{{cite web|title=Prognostic Reasoning for Tropical Storm 05W (Jangmi) Warning NR 05|url=https://www.wis-jma.go.jp/d/o/PGTW/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200809/090000/A_WDPN31PGTW090900_C_RJTD_20200809091219_1.txt|publisher=Joint Typhoon Warning Center|date=9 Agosto 2020|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20200809120339/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/PGTW/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200809/090000/A_WDPN31PGTW090900_C_RJTD_20200809091219_1.txt|archive-date=2020-08-09|accessdate=29 Nobyembre 2020|trans-title=Pagtataya para sa Bagyong 05W (Jangmi) Babala NR 05}}</ref> Kahit na nasa paborableng lugar ito, nahadlangan ang paglakas pa nito ng isang malamig na bagyo (''upper-level low'') na nasa kanluran nito.<ref name="Jangmi_Prog1" /> Kasabay nito, ibinaba na ng PAGASA ang mga babala nila habang lumalabas ang naturang bagyo sa Sakop na Responsibilidad nila.<ref>{{cite report|title=Severe Weather Bulletin No. 06 (FINAL) for Tropical Storm "ENTENG" (I.N. JANGMI)|url=https://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/4087/Advisory_SWB_No_6_FINAL_for_TS_ENTENG_issued_on_09_August_2020_5PM.pdf|publisher=[[National Disaster Risk Reduction and Management Council]]|date=9 Agosto 2020|accessdate=29 Nobyembre 2020|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon Blg. 06 (HULÍ) para sa Bagyong "ENTENG" (I.N. JANGMI)}}</ref> Gumagalaw pahilaga sa bilis na 23 knots,<ref name="Jangmi_Prog1" /> iniulat ng JMA na narating ng bagyo ang pinakatugatog nito sa 45 knots (50 kilometro/oras; 85 milya/oras) na bilis ng hangin.<ref>{{cite web|title=TS 2005 JANGMI (2005)|type=RSMC Tropical Cyclone Advisory|url=https://www.wis-jma.go.jp/d/o/RJTD/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200809/090000/A_WTPQ20RJTD090900_C_RJTD_20200809095019_86.txt|publisher=[[Japan Meteorological Agency]]|date=9 Agosto 2020|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20200809120413/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/RJTD/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200809/090000/A_WTPQ20RJTD090900_C_RJTD_20200809095019_86.txt|archive-date=2020-08-09|accessdate=29 Nobyembre 2020}}</ref> Bandang 2:50 n.h. (oras sa [[Timog Korea]], 5:50 UTC) ng 10 Agosto, tumama sa pinakatimog na bahagi ng Geojedo, [[Gyeongsang|lalawigan ng Gyeonsang]] sa Timog Korea ang bagyo.<ref>{{cite news|last1=Blašković|first1=Teo|title=Fast-moving Typhoon "Jangmi" hits South Korea's flood-stricken region|url=https://watchers.news/2020/08/10/typhoon-jangmi-south-korea-landfall-august-2020/|publisher=The Watchers|date=10 Agosto 2020|accessdate=29 Nobyembre 2020|trans-title=Tinamaan ng mabilis gumalaw na Bagyong "Jangmi" ang binahang rehiyon ng Timog Korea}}</ref> Madaling araw kinabukasan, nilabas na ng JTWC ang huli nilang abiso para sa sistema,<ref>{{cite web|title=Tropical Storm 05W (Jangmi) Warning NR 010|url=https://www.wis-jma.go.jp/d/o/PGTW/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200809/090000/A_WDPN31PGTW090900_C_RJTD_20200809091219_1.txt|publisher=Joint Typhoon Warning Center|date=9 Agosto 2020|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20200809120339/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/PGTW/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200809/090000/A_WDPN31PGTW090900_C_RJTD_20200809091219_1.txt|archive-date=2020-08-09|accessdate=29 Nobyembre 2020|trans-title=Bagyong 05W (Jangmi) Babala NR 010}}</ref> na sinundan ng JMA ilang oras pagkatapos.<ref>{{cite web|title=DEVELOPING LOW FORMER TS 2005 JANGMI (2005)|type=RSMC Tropical Cyclone Advisory|url=https://www.wis-jma.go.jp/d/o/RJTD/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200811/000000/A_WTPQ20RJTD110000_C_RJTD_20200811005017_61.txt|publisher=[[Japan Meteorological Agency]]|date=11 Agosto 2020|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20200811093929/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/RJTD/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200811/000000/A_WTPQ20RJTD110000_C_RJTD_20200811005017_61.txt|archive-date=2020-08-11|accessdate=29 Nobyembre 2020|trans-title=LUMALAKAS NA ''LOW'' [NA] DATI'Y TS 2005 JANGMI (2005)}}</ref> Nagpaulan si Enteng sa [[Kapuluan ng Ryukyu]] sa bansang [[Hapon|Hapón]], kung saan umabot ng 55.8 milimetro (2.2 pulgada) ang naitala sa isla ng [[Kumejima, Okinawa|Kumejima]]. Sa Timog Korea naman, umabot sa 66.04 na milimetro (2.6 na pulgada) ang taas ng naibagsak na ulan ni Enteng.<ref>{{cite web|url=https://www.accuweather.com/en/hurricane/tropical-storm-jangmi-continues-flood-threat-for-south-korea-japan/790394|title=Tropical Storm Jangmi continues flood threat for South Korea, Japan|publisher=Accuweather|date=August 12, 2020|accessdate=29 Nobyembre 2020|first=Courtney|last=Spamer|trans-title=Patuloy pa ring nagbabanta ng pagbaha ang Bagyong Jangmi sa Timog Korea, Hapón}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/08/south-korea-floods-landslides-kill-dozens-displace-thousands-200809034627417.html|title=South Korea floods, landslides kill dozens, displace thousands|date=9 Agosto 2020|accessdate=29 Nobyembre 2020|publisher=Al Jazeera|trans-title=Pagbaha sa Timog Korea, pagguho ng lupa, pumatay ng dose-dosena, libo-libo, pinalikas}}</ref>{{clear}} ====7. Depresyong Gener==== {{Infobox hurricane | name = Depresyong Gener | Basin = WPac | Formed = Agosto 9 | Dissipated = Agosto 13 | image = Tropical Storm 06W, 2020-08-10 0320Z.jpg | Track = Gener 2020 track.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = 45 | Pressure = 1012 }} <!-- kasalukuyang walang artikulo ang pahinang ito -->Noong 7 Agosto, namataan ang isang mahinang sama ng panahon sa timog ng [[Hapon|Hapón]] habang mabagal na gumagalaw pakanluran. Dahil sa bilis ng hanging taglay na nito, idineklara agad ng JTWC ang naturang sistema bilang isang bagyo noong 9 Agosto at binigyan ng pangalang ''06W''.<ref>{{Cite web|date=9 Agosto 2020|title=Joint Typhoon Warning Center (JTWC)|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/jtwc.html|access-date=3 Disyembre 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809215228/https://www.metoc.navy.mil/jtwc/jtwc.html|archive-date=9 Agosto 2020|language=en}}</ref> Kinabukasan, narating nito ang tugatog nito, sa bilis ng hangin na 56 na kilometro kada oras (35 milya kada oras) at di-normal na mataas na presyur na nasa 1012 mbar. Pagkatapos, unti-unting humina ang sistema. Noong 15:00 UTC (11:00 n.g. sa Pilipinas) ng 10 Agosto, ibinaba ng JTWC ang antas nito bilang isang depresyon.<ref>{{Cite web|date=10 Agosto 2020|title=Joint Typhoon Warning Center (JTWC)|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/jtwc.html|access-date=3 Disyembre 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200810174850/https://www.metoc.navy.mil/jtwc/jtwc.html|archive-date=10 Agosto 2020|language=en}}</ref> Habang kumikilos ito pakanluran, pumasok ito sa [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas]] bandang 4:00 n.u. (oras sa Pilipinas, 20:00 UTC) ng 13 Agosto, na nagbigay-hudyat naman sa PAGASA upang ibigay ang pangalang "Gener" sa sistema.<ref>{{Cite web|last=Arceo|first=Acor|date=13 Agosto 2020|title=Tropical Depression Gener enters PAR, but not a threat|url=https://rappler.com/nation/weather/tropical-depression-gener-pagasa-forecast-august-13-2020-11am|website=Rappler|access-date=3 Disyembre 2020|trans-title=Pumasok sa PAR ang Depresyong Gener, pero hindi isang banta|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=DOST-PAGASA Severe Weather Bulletin #1 for Tropical Depression "Gener"|url=http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%231.pdf|publisher=[[PAGASA]]|trans-title=DOST-PAGASA Ulat sa Sama ng Panahon #1 para sa Depresyong "Gener"|language=en|access-date=2020-11-05|archive-date=2020-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200817231203/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%231.pdf|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200817231203/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%231.pdf |date=2020-08-17 }}</ref> {{Clear}} ====8. Bagyong Ferdie (''Mekkhala'')==== {{Pangunahing lathalain|Bagyong Ferdie (2020)}}{{Infobox hurricane | name = Bagyong Ferdie {{small|(''Mekkhala'')}} | Basin = WPac | Formed = Agosto 9 | Dissipated = Agosto 11 | image = Mekkhala 2020-08-11 0320Z.jpg | Track = Mekkhala 2020 track.png | 10-min winds = 50 | 1-min winds = 70 | Pressure = 992 }} Noong 7 Agosto, may namataang sama ng panahon sa kanlurang bahagi ng [[Luzon]]. Wala itong tiyak na organisasyon, kahit na unti-unti itong nagiging dominante sa naturang lugar. Gayunpaman, umalis ito sa lugar at nagsimula maging organisado. Noong 9 Agosto, itinaas ng JTWC ang antas nito bilang isang depresyon.<ref>{{Cite web|date=9 Agosto 2020|title=Tropical Depression 07W warning NR 001|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp0720web.txt|access-date=13 Disyembre 2020|website=Joint Typhoon Warning Center|language=en|archive-date=2020-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200811074706/https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp0720web.txt|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811074706/https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp0720web.txt |date=11 Agosto 2020 }}</ref> Di nagtagal, idineklara ng [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko, at Astronomiko|PAGASA]] ito bilang isang depresyon at pinangalanan itong "Ferdie."<ref>{{Cite web|last=ABS-CBN News|date=9 Agosto 2020|title=Low pressure area intensifies into tropical depression Ferdie|url=https://news.abs-cbn.com/news/08/10/20/low-pressure-area-intensifies-into-tropical-depression-ferdie|access-date=13 Disyembre 2020|website=ABS-CBN News|language=en|trans-title=Naging si depresyong Ferdie ang low pressure area}}</ref> Gumalaw ito pahilaga tungo sa direksyon ng [[Tsina]], kung saan tumama ito sa kalupaang sakop ng Kondado ng Zhangpu sa [[Fujian]] bandang 7:30 {{Abbr|n.u.|ng umaga}} (oras sa Tsina), ilang oras matapos nito marating ang tugatog nito.<ref>{{cite web|author1=Xu Yinglong|title=Zhōngyāng qìxiàngtái 8 yuè 11 rì 07 shí 30 fēn fābù táifēng dēnglù xiāoxī|url=http://www.nmc.cn/publish/typhoon/warning.html|publisher=National Meteorological Center of CMA|accessdate=13 Disyembre 2020|archive-url=https://archive.today/20200811032739/http://www.nmc.cn/publish/typhoon/warning.html|archive-date=August 11, 2020|language=zh|date=August 10, 2020|trans-title=Naglabas ang Pambansang Sentrong Pampanahon ng balita ukol sa pagtama ng bagyo bandang 7:30 [n.u.] ng Agosto 11|script-title=zh:中央气象台8月11日07时30分发布台风登陆消息|url-status=live}}</ref> Dahil sa pamumuo ng bagyo, itinaas ang Babala sa Bagyo Blg. 1 sa Rehiyon ng [[Ilocos]].<ref name=":2">{{Cite web|last=Lalu|first=Gabriel Pabico|date=10 Agosto 2020|title=Signal No. 1 up over Ilocos as 'Ferdie,' monsoon bring rains, winds over Luzon|url=https://newsinfo.inquirer.net/1319216/td-ferdie-habagat-to-bring-rains-and-winds-in-luzon-signal-no-1-over-ilocos-region|access-date=13 Disyembre 2020|website=INQUIRER.net|language=en|trans-title=Itinaas sa Ilocos ang Babala sa Bagyo Blg. 1 habang nagdala si 'Ferdie,' habagat ng ulan, hangin sa Luzon}}</ref> Bagamat di ito tumama nang direkta, hinila nito ang hanging [[Habagat]], na nagpaulan naman sa Luzon.<ref name=":2" /> Nagpaulan rin ito sa Taiwan.<ref>{{cite web|url=https://focustaiwan.tw/society/202008110009|title=Taiwan lifts land, sea warnings for Tropical Storm Mekkhala|author1=Wang Shu-fen|author2=Chiang Yi-ching|date=11 Agosto 2020|accessdate=13 Disyembre 2020|language=en|trans-title=Ibinaba na ng Taiwan ang mga babala sa lupa, dagat para sa Bagyong Mekkhala}}</ref> Sa Tsina, sinuspinde ng mga otoridad ang serbisyong [[Ferry|lantsang pantawid]] (''ferry services'') at inabisuhan ang mga barko na dumaong muna sa pantalan bilang paghahanda sa pagtama ng bagyo.<ref>{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2020-08/10/c_139280063.htm|title=East China province braces for tropical storm Mekkhala|date=10 Agosto 2020|accessdate=13 Disyembre 2020|publisher=Xinhua Net|trans-title=Pinaghahandaan ng lalawigan sa Silangang Tsina para sa [pagtama ni] bagyong Mekkhala|language=en|archive-date=13 Septiyembre 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200913083557/http://www.xinhuanet.com/english/2020-08/10/c_139280063.htm|url-status=dead}}</ref> Naglabas ang Pangasiwaang Pampanahon ng Tsina (''China Meteorological Administration'') ng Antas III na babala (''level III emergency response''), at nagpadala rin ng mga tauhan sa mga lugar na binaha dahil sa bagyo.<ref>{{Cite web|url=https://www.taiwannews.com.tw/en/news/3984820|title=Tropical Storm Mekkhala brings rain to Taiwan, strikes China|website=Taiwan News|trans-title=Nagpaulan ang Bagyong Mekkhala sa Taiwan, tumama sa Tsina|first=Keoni|last=Everington|language=en|date=11 Agosto 2020|access-date=13 Disyembre 2020}}</ref> Malakas na ulan ang hinatid ni Ferdie sa Tsina, kung saan umabot ng 200 milimetro (7.874 pulgada) ang bahang naiulat sa ilang lugar. Pansamantalang itinigil muna ang operasyon ng mga tren at nagkansela rin ng ilang paglipad sa ilang paliparan dahil sa bagyo.<ref>{{cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2020-08/11/c_139282104.htm|title=Typhoon Mekkhala makes landfall in China's Fujian|publisher=Xinhua Net|date=11 Agosto 2020|accessdate=13 Disyembre 2020|language=en|trans-title=Tumama sa Fujian sa Tsina ang Bagyong Mekkhala|archive-date=13 Septiyembre 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200913094922/http://www.xinhuanet.com/english/2020-08/11/c_139282104.htm|url-status=dead}}</ref> Sa [[Fujian|Zhangzhou]], Fujian, umabot ng 1.1 bilyong yuan (8.09 bilyong piso) ang kabuuang pinsala dahil kay Ferdie.<ref name="Mekkhaladamage">{{cite web|language=zh|publisher=China Overseas Chinese Network|date=August 13, 2020|accessdate=August 24, 2020|title=Táifēng"mǐ kèlā"zhì fújiàn zhāngzhōu sǔnshī chāo 11 yì yuán|url=http://www.chinaqw.com/qx/2020/08-13/266389.shtml|script-title=zh:台风"米克拉"致福建漳州损失超11亿元|trans-title=Lagpas 1.1 bilyong yuan ang natamong pinsala sa Zhangzhou, Fujian dahil sa Bagyong Mekkhala|archive-date=18 Agosto 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818082945/http://www.chinaqw.com/qx/2020/08-13/266389.shtml|url-status=dead}}</ref> {{Clear}} ====9. Bagyong Helen (''Higos'')==== {{Infobox hurricane | name = Bagyong Helen {{small|(''Higos'')}} | Basin = WPac | Formed = Agosto 16 | Dissipated = Agosto 20 | image = Higos 2020-08-19 Suomi NPP.jpg | Track = Higos 2020 track.png | 10-min winds = 55 | 1-min winds = 60 | Pressure = 992 }} <!-- kasalukuyang walang artikulo ang pahinang ito --> {{Pangunahing lathalain|Bagyong Helen (2020)}} May namuong bagong depresyon sa Sona ng Pagtatagpong Intertropikal (ITCZ) sa silangan ng Luzon noong 16 Agosto. Binigyan ng [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko, at Astronomiko|PAGASA]] ito ng pangalan, "Helen," at agad na nagbigay ng mga ulat para sa depresyon. Binaba agad rin nila ito matapos nitong lumabas sa [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas]] apat na oras makalipas.<ref>{{Cite web|date=17 Agosto 2020|title=Severe Weather Bulletin #1 for Tropical Depression "Helen"|url=http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%231.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200817231203/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%231.pdf|archive-date=17 Agosto 2020|access-date=19 Disyembre 2020|publisher=PAGASA|language=en|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon #1 para sa Depresyong "Helen"}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200817231203/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%231.pdf |date=17 Agosto 2020 }}</ref><ref>{{Cite web|date=17 Agosto 2020|title=Severe Weather Bulletin #2-FINAL for Tropical Depression "Helen"|url=http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%232.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200817231618/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%232.pdf|archive-date=17 Agosto 2020|access-date=19 Disyembre 2020|publisher=PAGASA|language=en|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon #2-HULI para sa Depresyong "Helen"}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200817231618/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%232.pdf |date=17 Agosto 2020 }}</ref> Kinabukasan, lumakas pa nang husto ang depresyon at naging isang ganap na bagyo, kung saan pinangalanan ito ng JMA na ''Higos''. Itinaas rin ng JMA ang antas nito kalaunan, bilang isang malubhang bagyo, noong gabing rin iyon. Tumama sa kalupaang sakop ng [[Zhuhai]] sa lalawigan ng [[Guangdong|Guandong]] si Helen bandang 6:00 oras sa Tsina (6:00 din sa Pilipinas).<ref>{{cite web|author1=Xiang Xin|title=Táifēng "Hǎigāosī" dēnglù guǎngdōng zhūhǎi guǎngdōng děng dì zāo qiáng fēngyǔ chōngjí|url=http://www.nmc.cn/publish/weatherperday/index.htm|publisher=National Meteorological Center ng CMA|accessdate=19 Disyembre 2020|archive-url=https://archive.today/20200819032130/http://www.nmc.cn/publish/weatherperday/index.htm|archive-date=2020-08-19|location=Beijing, Tsina|language=zh|date=19 Agosto 2020|script-title=zh:台风"海高斯"登陆广东珠海 广东等地遭强风雨冲击|trans-title=Tumama sa Zhuhai, Guangdong ang Bagyong Higos at tinamaan ang ibang mga lugar ng matinding pag-ulan at hangin|url-status=live}}</ref> Bilang paghahanda sa pagtama ng bagyo, itinaas ng Obserbatoryo ng Hong Kong ang Babala sa Bagyo Blg. 9 sa Hong Kong para magbabala sa posibilidad ng mga hanging dala ng bagyo. Dahil sa impuwensiya ng sirkulasyon ni Helen, nakaranas ang katimugang bahagi ng Hong Kong ng mga hanging may lakas mula sigabo (''gale'') hanggang pambagyo. Samantala, naglabas naman ang Kawanihang Pampanahon at Heopisikal ng Macao ang Babala sa Bagyo Blg. 10, ang pinakamataas, bandang 5:00 {{Abbr|n.u.|ng umaga}}<ref>{{cite web|url=https://www.macaubusiness.com/typhoon-signal-no-10-hoisted/|title=Typhoon signal No.10 hoisted|publisher=Macau Business|date=19 Agosto 2020|accessdate=19 Disyembre 2020|language=en|trans-title=Itinaas na ang Babala sa Bagyo Blg. 10}}</ref> Di bababa sa 65,000 katao ang inilikas dahil sa bagyo, at nagsara muna ang mga paaralan sa mga apektadong lugar. Bagamat tinamaan ng bagyo ang mga matataong lungsod sa [[Tsina]], limitado lamang ang mga pinsalang naidulot nito sa mga natumbang puno at pagkawala ng kuryente.<ref>{{cite web|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/typhoon-higos-hits-china-weakens-tropical-storm-72462400|title=Typhoon adds to southern China's rain and flooding woes|author=The Associated Press|publisher=ABC News|date=19 Agosto 2020|accessdate=19 Disyembre 2020|language=en|trans-title=Nagdagdag ng pasakit ang bagyo sa alalahanin sa ulan at baha}}</ref> Nangailangan ng pagsagip ang dalawang ''camper'', na walang alam tungkol sa paparating na bagyo, sa isla ng Tap Mun noong 14 Agosto.<ref>{{Cite web|url=https://www.scmp.com/news/hong-kong/health-environment/article/3097995/camper-and-70-year-old-mum-rescued-after-being|title=Camper and 70-year-old mum rescued after being trapped on remote island while Typhoon Higos lashes Hong Kong|publisher=South China Morning Post|author1=Clifford Lo|author2=Ng Kang-chung|date=19 Agosto 2020|accessdate=19 Disyembre 2020|trans-title=Nailigtas ang isang camper at 70-taong gulang na nanay matapos nilang ma-trap sa isang malayong isla habang nananalasa ang Bagyong Higos sa Hong Kong}}</ref> Nag-iwan ang bagyo ng 7 patay at 45 bilyong [[Đồng ng Vietnam|đồng]] (PhP93.62 bilyon) halaga ng napinsala sa [[Vietnam]].<ref name="VietHi">{{Cite web|url=https://tuoitre.vn/mua-lu-phia-bac-lam-7-nguoi-chet-thiet-hai-hon-45-ti-dong-20200820104741839.htm|title=Tropical Storm number 4 caused 7 deaths and more than 45&nbsp;billion dong in damages|publisher=Tuổi Trẻ News|author=Danh Trong|date=20 Agosto 2020|accessdate=19 Disyembre 2020|trans-title=Nagtala ng 7 patay at mahigit sa 45&nbsp;bilyong dong na pinsala ang Bagyo Blg. 4}}</ref> {{Clear}} ====10. Bagyong Igme (''Bavi'')==== {{Infobox hurricane | name = Bagyong Igme {{small|(''Bavi'')}} | Basin = WPac | Formed = Agosto 21 | Dissipated = Agosto 27 | image = Bavi 2020-08-26 0230Z.jpg | Track = Bavi 2020 track.png | 10-min winds = 85 | 1-min winds = 100 | Pressure = 950 }} <!-- kasalukuyang walang artikulo ang pahinang ito --> Noong 19 Agosto, nagsimulang bantayan ng JTWC ang isang malawak na kaulapan na may mababang presyur ilang daang milya ang layo mula sa hilagang-silangang bahagi ng [[Luzon]]. Kinabukasan, mabilis na naging organisado ang sistema, at naglabas agad ng Babala sa Pamumuo ng Bagyo ang JTWC.<ref>{{Cite web|date=21 Agosto 2020|title=Tropical Cyclone Formation Alert WTPN21|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp9020web.txt|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200821034316/https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp9020web.txt|archive-date=21 Agosto 2020|access-date=27 Disyembre 2020|publisher=Joint Typhoon Warning Center|language=en|trans-title=Babala sa Pamumuo ng Bagyo WTPN21}}</ref> Noong 21 Agosto, naging isang depresyon ang sistema, at binigyan ng pangalang ''09W''. Bago matapos ang araw, itinuring na rin ito ng PAGASA bilang isang depresyon at pinangalanang "Igme."<ref>{{Cite web|date=22 Agosto 2020|title=Severe Weather Bulletin #1|url=http://bagong.pagasa.dost.gov.ph/tropical-cyclone/severe-weather-bulletin/2|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200822014647/http://bagong.pagasa.dost.gov.ph/tropical-cyclone/severe-weather-bulletin/2|archive-date=22 Agosto 2020|access-date=27 Disyembre 2020|publisher=[[PAGASA]]|language=en|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon #1}}</ref> Kinabukasan, naging ganap na bagyo ito ayon sa JMA, at binigyan ng pangalang ''Bavi''.<ref>{{Cite web|url=https://www.jma.go.jp/en/typh/200824.html|archive-url=https://archive.today/20200822120801/https://www.jma.go.jp/en/typh/200824.html|archive-date=2020-08-22|url-status=dead|title=Japan Meteorological Agency &#124; Tropical Cyclone Information|language=en|access-date=2020-12-27}}</ref> Dahil sa paborableng kondisyon, lumakas nang husto ang bagyo, at pagsapit ng 8:00 n.g. (oras sa Pilipinas), naging isang malubhang bagyo (''severe tropical storm'') ito. Lumabas rin ito sa [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas]] nung din araw na iyon.<ref>{{Cite web|date=22 Agosto 2020|title=SEVERE WEATHER BULLETIN #4-FINAL|url=http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%234-FINAL.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200823143215/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%234-FINAL.pdf|archive-date=23 Agosto 2020|access-date=27 Disyembre 2020|publisher=PAGASA|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon #4-HULI|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200823143215/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%234-FINAL.pdf |date=23 Agosto 2020 }}</ref> Bagamat mabilis na lumakas si Igme, bumagal ang paglakas nito kinabukasan, 23 Agosto. Gayunpaman, naging isang matinding bagyo (''typhoon'') ito kinabukasan. Ilang oras pagkatapos, inabot nito ang lakas ng isang Kategorya 2 na bagyo. Kinabukasan, lalo pa itong lumakas upang marating nito ang tugatog na Kategorya 3. Isa ang naitalang namatay dahil sa bagyo sa [[Jeju-do|isla ng Jeju]] sa [[Timog Korea]], habang tinatahak ng bagyo ang direksyon patungo sa [[Tangway ng Korea]].<ref name="SKB25">{{Cite web|title=Taepung Babi isdan pihae..mulnol-i 10dae samang-haneul·badasgil kkeunhgyeo[taepung babi gyeonglo]|url=http://www.sisa-news.com/news/article.html?no=133028|access-date=27 Disyembre 2020|website=www.sisa-news.com|language=ko|script-title=ko:태풍 바비 잇단 피해..물놀이 10대 사망-하늘·바닷길 끊겨[태풍 바비 경로]|trans-title=Sunod-sunod ang pinsala [na idinulot] ni Bagyong Bavi [Igme].. 10 patay sa paglalaro sa tubig- rutang pantubig, himpapawid, tigil muna}}</ref> Bandang 9:30 n.u. (oras sa Hilagang Korea), tumama ang bagyo sa lalawigan ng [[Lalawigan ng Hilagang Pyongan|Hilagang Pyongan]] sa [[Hilagang Korea]].<ref>{{cite web|author1=Wang Qian|title=Zhōngyāng qìxiàngtái 8 yuè 27 rì 8 shí 30 fēn fābù táifēng dēnglù xìnxī|url=http://www.nmc.cn/publish/typhoon/warning.html|publisher=National Meteorological Center of CMA|accessdate=27 Disyembre 2020|archive-url=https://archive.today/20200827032905/http://www.nmc.cn/publish/typhoon/warning.html|archive-date=2020-08-27|location=Beijing, China|language=zh|date=27 Agosto 2020|script-title=zh:中央气象台8月27日8时30分发布台风登陆信息|trans-title=Naglabas ang Obserbatoryong Pampanahon ng Tsina ng impormasyon tungkol sa pagtama sa lupa ng bagyo noong 8:30 n.u. ng Agosto 27|url-status=live}}</ref> Matapos nito, unti-unti humina ang bagyo at naging isang ekstratropikal habang binabagtas nito ang rehiyon ng [[Manchuria]] sa [[Tsina]]. {{Clear}} ====11. Bagyong Julian (''Maysak'')==== {{Infobox hurricane | name = Bagyong Julian {{small|(''Maysak'')}} | Basin = WPac | Formed = Agosto 27 | Dissipated = Setyembre 3 | image = Maysak 2020-09-01 0450Z.jpg | Track = Maysak 2020 track.png | 10-min winds = 95 | 1-min winds = 125 | Pressure = 935 }} {{Pangunahing lathalain|Bagyong Julian (2020)}} Naging isang depresyon ang isang ''low pressure area'' sa silangan ng Pilipinas noong 27 Agosto.<ref>{{cite web|title=WWJP27 RJTD 270600|url=https://www.wis-jma.go.jp/d/o/RJTD/Alphanumeric/Warning/Warnings_and_weather_summary/20200827/060000/A_WWJP27RJTD270600_C_RJTD_20200827082017_52.txt|publisher=Japan Meteorological Agency|accessdate=28 Disyembre 2020|archive-url=https://archive.today/20200827085155/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/RJTD/Alphanumeric/Warning/Warnings_and_weather_summary/20200827/060000/A_WWJP27RJTD270600_C_RJTD_20200827082017_52.txt|archive-date=2020-08-27|format=27 Agosto 2020|language=en|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Tropical Cyclone Formation Alert (Invest 94W)|url=https://www.wis-jma.go.jp/d/o/PGTW/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200827/090000/A_WTPN21PGTW270900_C_RJTD_20200827082316_2.txt|publisher=Joint Typhoon Warning Center|accessdate=28 Disyembre 2020|archive-url=https://archive.today/20200827084959/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/PGTW/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200827/090000/A_WTPN21PGTW270900_C_RJTD_20200827082316_2.txt|archive-date=2020-08-27|date=27 Agosto 2020|trans-title=Babala sa Pamumuo ng Bagyo (Invest 94W)|language=en|url-status=live}}</ref> Naglabas agad ng Babala sa Pamumuo ng Bagyo ang JTWC ng Amerika. Bago magtanghali kinabukasan, itinuring na ng [[PAGASA]] ito bilang isang depresyon, at pinangalanang "Julian."<ref>{{Cite web|date=28 Agosto 2020|title=Severe Weather Bulletin #1 for Tropical Depression "JULIAN"|url=http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200828050055/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf|archive-date=28 Agosto 2020|publisher=[[PAGASA|Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration]]|language=en|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon #1 para kay Depresyong "JULIAN"}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200828050055/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf |date=28 Agosto 2020 }}</ref> Matapos nito, itinaas ng JMA ang antas nito bilang isang ganap na bagyo, at pinangalanang ''Maysak''.<ref>{{cite web|title=WTPQ50 RJTD 280600|url=https://www.wis-jma.go.jp/d/o/RJTD/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200828/060000/A_WTPQ50RJTD280600_C_RJTD_20200828072404_91.txt|publisher=Japan Meteorological Agency|accessdate=28 Disyembre 2020|archive-url=https://archive.today/20200828101808/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/RJTD/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200828/060000/A_WTPQ50RJTD280600_C_RJTD_20200828072404_91.txt|archive-date=2020-08-28|date=28 Agosto 2020|language=en|url-status=live}}</ref> Itinaas rin kalaunan ng JTWC ang antas nito,<ref>{{cite web|title=Tropical Storm 10W (Maysak) Warning Nr 003|url=https://www.wis-jma.go.jp/d/o/PGTW/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200828/150000/A_WTPN31PGTW281500_C_RJTD_20200828141915_2.txt|publisher=Joint Typhoon Warning Center|accessdate=28 Disyembre 2020|archive-url=https://archive.today/20200829103341/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/PGTW/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200828/150000/A_WTPN31PGTW281500_C_RJTD_20200828141915_2.txt|archive-date=2020-08-29|date=28 Agosto 2020|language=en|url-status=live}}</ref> ngunit agad ding itinaas ng JMA ang antas ni Julian bilang isang malubhang bagyo.<ref>{{cite web|title=WTPQ50 RJTD 281800|url=https://www.wis-jma.go.jp/d/o/RJTD/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200828/180000/A_WTPQ50RJTD281800_C_RJTD_20200828184333_92.txt|publisher=Japan Meteorological Agency|accessdate=28 Disyembre 2020|archive-url=https://archive.today/20200829101911/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/RJTD/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200828/180000/A_WTPQ50RJTD281800_C_RJTD_20200828184333_92.txt|archive-date=2020-08-29|date=28 Agosto 2020|language=en|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Prognostic Reasoning for Tropical Storm 10W (Maysak) Warning Nr 04|url=https://www.wis-jma.go.jp/d/o/PGTW/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200828/210000/A_WDPN31PGTW282100_C_RJTD_20200828212945_55.txt|publisher=Joint Typhoon Warning Center|accessdate=28 Disyembre 2020|archive-url=https://archive.today/20200829103351/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/PGTW/Alphanumeric/Warning/Tropical_cyclone/20200828/210000/A_WDPN31PGTW282100_C_RJTD_20200828212945_55.txt|archive-date=2020-08-29|date=28 Agosto 2020|language=en|trans-title=Posibleng Dahilan sa Bagyong 10W (Maysak) Babala Nr 04|url-status=live}}</ref> Narating nito ang antas na matinding bagyo (''typhoon'') noong 29 Agosto.<ref>{{Cite web|date=30 Agosto 2020|title=Severe Weather Bulletin #7 for Typhoon Julian|url=http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200830001155/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf|archive-date=30 Agosto 2020|access-date=28 Disyembre 2020|publisher=Philippine Atmospheric, Geophysical, and Astronomical Services Administration|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon #7 para kay Bagyong Julian|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200828050055/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf |date=28 Agosto 2020 }}</ref> Ilang oras pagkatapos nito, naging bagyong nasa Kategorya 2 ito. Kinabukasan, lumakas pa ito nang husto at naging isang Kategorya 3, na kalaunan ay lalo pang itinaas sa tugatog nitong Kategorya 4. Gayunpaman, unti-unti ring humina ang bagyo habang tinatahak nito ang [[Dagat Silangang Tsina]], kung saan bumagsak ito sa pagiging Kategorya 3 na lamang.<ref>{{Cite web|date=5 Setyembre 2020|title=Typhoon Maysak Batters South Korea|url=https://earthobservatory.nasa.gov/images/147211/typhoon-maysak-batters-south-korea|publisher=EOS Project Science Office|trans-title=Nanalasa si Bagyong Maysak sa Timog Korea|language=en}}</ref> Tumama sa kalupaang malapit sa lungsod ng [[Busan]] sa [[Timog Korea]] si Julian bandang 2:20 n.u. (oras sa Timog Korea, 1:20 n.u. sa Pilipinas) ng 3 Setyembre bilang isang Kategorya 2 na bagyo, na may bilis ng hangin na di bababa sa 155 kilometro kada oras at presyur na 950 hPa.<ref name="maysak_landfall">{{cite web|title=[Gisangcheong Sogbo] 2020-nyeon 9-wol 3-il 2-si 30-bun|url=https://www.weather.go.kr/w/index.do|publisher=Korea Meteorological Administration|accessdate=28 Disyembre 2020|archive-url=https://archive.today/20200902182441/https://www.weather.go.kr/w/index.do|archive-date=2020-09-02|language=ko|date=2 Setyembre 2020|trans-title=[Breaking News sa Panahon] 3 Setyembre 2020 2:30 [ng umaga]|script-title=ko:[기상청 속보] 2020년 9월 3일 2시 30분|url-status=live}}</ref> Matapos nito, dumaan ito sa [[Dagat Hapon|Dagat Hapón]] (Dagat Silangan) at muling tumama sa pinakahilagang bahagi ng [[Hilagang Korea]] patungo sa lalawigan ng [[Jilin]] sa rehiyon ng [[Manchuria]] sa [[Tsina]]. Matapos nito, mabilis na humina ang bagyo at naging ekstratropikal sa hilagang-silangang Tsina. Dahil sa bagyo, lumubog ang isang barkong may dalang hayop at nakarehistro sa Panama na ''Gulf Livestock 1''. Nagpadala ito ng ''mayday'', kung saan nakuha ng mga otoridad ang isa sa mga ito. Lumubog ang barko sa kanluran ng isla ng Amami Ōshima sa bansang Hapón. Ayon sa Tanod Baybayin ng Hapón, lulan ng barko ang 39 mga Pilipino, 2 Awstralyano, at 2 taga-New Zealand. Bukod sa mga tripulante nito, may dala ring ito 6,867 na baka mula sa lungsod ng [[Napier, New Zealand|Napier]] sa [[New Zealand]], at ihahatid sana sa pantalan ng [[Jingtang]] sa [[Tangshan, Tsina]].<ref name="2020-09-03_ABC">{{Cite web|url=https://www.abc.net.au/news/2020-09-03/missing-live-export-ship-43-crew-typhoon-coastguard/12624472|title=Japanese coast guard looking for live export ship with 43 crew, thousands of cattle, missing during Typhoon Maysak|author1=Sturmer, Jake|author2=Asada, Yumi|date=3 Setyembre 2020|access-date=28 Disyembre 2020|language=en|trans-title=Hinahanap [ngayon] ng Tanod Baybayin ng Hapón ang isang barkong pang-live export na may 43 tripulante, libo-libong baka, na nawala habang [nanalasa ang] Bagyong Maysak|website=ABC News}}</ref> Samantala, dalawa ang namatay sa Timog Korea, kung saan 120,000 residente ang nakaranas ng pagkawala ng kuryente.<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-asia-storm-southkorea-northkorea-idUSKBN25U043|title=At least two people killed as Typhoon Maysak hits waterlogged Koreas|first=Josh|last=Smith|date=3 Setyembre 2020|trans-title=Di bababa sa dalawang katao, patay habang nanalasa ang Bagyong Maysak sa dalawang Korea na binaha|website=Reuters|language=en|access-date=28 Disyembre 2020}}</ref> Sa Hilagang Korea, nagbagsak si Julian ng 385 milimetrong ulan sa lungsod ng [[Wonsan]].<ref>{{Cite web|url=https://www.businesstimes.com.sg/government-economy/typhoon-maysak-drenches-north-and-south-korea|title=Typhoon Maysak drenches North and South Korea|date=3 Setyembre 2020|website=The Business Times|language=en|trans-title=Nagpaulan si Maysak sa Hilaga at Timog Korea|access-date=28 Disyembre 2020}}</ref> {{Clear}} ====12. Bagyong Kristine (''Haishen'')==== {{Infobox hurricane | name = Bagyong Kristine {{small|(''Haishen'')}} | Basin = WPac | Formed = Agosto 31 | Dissipated = Setyembre 7 | image = Haishen 2020-09-04 0352Z.jpg | Track = Haishen 2020 track.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 135 | Pressure = 920 }} {{Pangunahing lathalain|Bagyong Kristine (2020)}} Noong 30 Agosto, naglabas ang JTWC ng Babala sa Pamumuo ng Bagyo para sa isang kaulapang mabilis na nag-oorganisa ilang daang milya ang layo hilagang-silangan ng [[Guam]].<ref>{{Cite web|title=TROPICAL CYCLONE FORMATION ALERT (INVEST 95W)|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp9520web.txt|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200904185059/https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp9520web.txt|archive-date=4 Setyembre 2020|access-date=29 Disyembre 2020|website=Joint Typhoon Warning Center|trans-title=BABALA SA PAMUMUO NG BAGYO (INVEST 95W)|language=en}}</ref> Kinabukasan, naging isang depresyon ito. Habang tinatahak nito ang direksyong patimog-kanluran, lumakas pa ito at naging isang ganap na bagyo. Binigyan ito ng pangalang ''Haishen'' ng JMA, habang lumakas ito muli upang maging isang malubhang bagyo sa [[Dagat Pilipinas]]. Noong 3 Setyembre, umabot na ito sa antas ng isang matinding bagyo. Pumasok ito sa [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas]] nung ding araw na iyon, at binigyan ito ng pangalang "Kristine" ng [[PAGASA]].<ref>{{Cite web|date=3 Setyembre 2020|title=Tropical Cyclone Information – TY 2010 (Haishen)|url=https://www.jma.go.jp/en/typh/2010.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200903011750/https://www.jma.go.jp/en/typh/2010.html|archive-date=3 Setyembre 2020|access-date=29 Disyembre 2020|website=Japan Meteorological Agency|publisher=[[Japan Meteorological Agency]]|trans-title=Impormasyon sa Bagyo - TY 2010 (Haishen)|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=4 Setyembre 2020|title=Severe Weather Bulletin #2 – Typhoon "Kristine"|url=http://bagong.pagasa.dost.gov.ph/tropical-cyclone/severe-weather-bulletin/2|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200904184617/http://bagong.pagasa.dost.gov.ph/tropical-cyclone/severe-weather-bulletin/2|archive-date=4 Setyembre 2020|access-date=29 Disyembre 2020|website=PAGASA|publisher=[[PAGASA]]|language=en|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon #2 - Bagyong "Kristine"}}</ref> Noong umaga ng 4 Setyembre, itinuring na ito ng JTWC bilang isang Kategorya 4 na super bagyo, na may bilis ng hangin na di bababa sa 155 kilometro kada oras sa loob ng isang minuto.<ref>{{Cite web|date=4 Setyembre 2020|title=SUPER TYPHOON 11W (HAISHEN) WARNING NR 016|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp1120web.txt|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200904094527/https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp1120web.txt|archive-date=4 Setyembre 2020|access-date=29 Disyembre 2020|website=Joint Typhoon Warning Center|publisher=JTWC|language=en|trans-title=SUPER BAGYONG 11W (HAISHEN) BABALA NR 016}}</ref> Gayunpaman, kinabukasan, biglang bumaba ang init ng dagat na dinadaan ni Kristine, at dahil rito, humina ito.<ref>{{Cite web|date=5 Setyembre 2020|title=TYPHOON 11W (HAISHEN) WARNING NR 019|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp1120web.txt|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200905050426/https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp1120web.txt|archive-date=5 Setyembre 2020|access-date=29 Disyembre 2020|website=Joint Typhoon Warning Center|publisher=JTWC|trans-title=BAGYONG 11W (HAISHEN) BABALA NR 019|language=en}}</ref> Umalis rin ito sa PAR noong ding araw na iyon.<ref>{{Cite web|date=5 Setyembre 2020|title=Severe Weather Bulletin #4-FINAL for Typhoon "Kristine"|url=http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%234+-+FINAL.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200905160044/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf|archive-date=5 Setyembre 2020|access-date=29 Disyembre 2020|website=PAGASA|publisher=Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon #4-HULI para kay Bagyong "Kristine"|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200905160044/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf |date=5 Septiyembre 2020 }}</ref> Patuloy na humina ang bagyo habang papunta ito sa kapuluan ng [[Hapon|Hapón]] at naging isang Kategorya 3 na lamang. Lalo pa itong bumaba sa Kategorya 2 nang marating nito ang katimugang bahagi ng [[Kapuluan ng Ryukyu]]. Dahil sa banta ng bagyo, naglabas ng utos ang otoridad ng Hapón para sa kanlurang bahagi ng bansa.<ref>{{Cite news|date=7 Setyembre 2020|title=Typhoon Haishen batters South Korea|language=en-GB|work=BBC News|publisher=[[BBC News]]|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-54046150|access-date=29 Disyembre 2020|trans-title=Nanalasa si Bagyong Haishen sa Timog Korea}}</ref> Tumama ang mata ng bagyo sa lungsod ng [[Ulsan]] sa [[Timog Korea]] bandang 9:00 n.u. (oras sa Korea, 8:00 n.u. sa Pilipinas) ng 7 Setyembre.<ref name="haishen_ulsan">{{cite web|title=Typhoon Haishen making landfall in Ulsan, disrupting flights, train services, plants|url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20200907001252315|publisher=Yonhap News Agency|accessdate=29 Disyembre 2020|archive-url=https://archive.today/20200907044654/https://en.yna.co.kr/view/AEN20200907001252315|archive-date=2020-09-07|date=7 Setyembre 2020|language=en|trans-title=Tumama sa Ulsan si Bagyong Haishen, [na] nagpatigil sa mga lipad, serbisyong pantren, mga planta|url-status=live}}</ref> Matapos nito, lalo pang humina ang bagyo habang dumadaan ito sa [[Dagat Hapon|Dagat Hapón]] (Dagat Silangan) at muling tumama sa [[Hilagang Korea]], kung saan tuluyan itong nalusaw sa bahagi ng [[Manchuria]] sa [[Tsina]]. Dalawa ang namatay dahil sa bagyo sa bansang Hapón, habang apat naman ang nawawala dahil sa isang pagguho ng putik sa [[Prepektura ng Miyazaki]].<ref>{{Cite web|title=Typhoon Haishen threatens Korea after battering Japan|url=https://www.channelnewsasia.com/news/asia/typhoon-haishen-south-korea-jeju-busan-japan-13087704|access-date=29 Disyembre 2020|website=Channel News Asia|language=en|trans-title=Nambabanta naman sa Timog Korea si Bagyong Haishen matapos nitong hambalusin ang Hapón|archive-date=24 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210124153827/https://www.channelnewsasia.com/news/asia/typhoon-haishen-south-korea-jeju-busan-japan-13087704|url-status=dead}}</ref> Dalawa rin ang naitalang patay sa Timog Korea, habang malawakang pagbaha naman ang idinulot sa karatig-bansa nitong Hilagang Korea.<ref>{{Cite web|title=North Korea dispatches troops to rebuild after Typhoon Haishen|url=https://asia.nikkei.com/Economy/Natural-disasters/North-Korea-dispatches-troops-to-rebuild-after-Typhoon-Haishen|access-date=29 Disyembre 2020|website=Nikkei Asian Review|language=en-GB|trans-title=Nagpadala ng tropa ang Hilagang Korea para ayusin muli [ang mga napinsala] matapos ng Bagyong Haishen}}</ref> {{Clear}} ====14. Bagyong Leon (''Noul'')==== {{Infobox hurricane | name = Bagyong Leon {{small|(''Noul'')}} | Basin = WPac | Formed = Setyembre 14 | Dissipated = Setyembre 19 | image = Noul 2020-09-17 0540Z.jpg | caption = '''Bagyong Leon (Noul)''' | track = Noul 2020 track.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 52 | Pressure = 992 }} <!-- kasalukuyang walang artikulo ang pahinang ito --> {{Pangunahing lathalain|Bagyong Leon (2020)}} Noong umaga ng 15 Setyembre, naglabas ang JTWC ng Babala sa Pamumuo ng Bagyo para sa isang sistema sa [[Dagat Pilipinas]].<ref>{{Cite web|date=15 Setyembre 2020|title=Tropical Cyclone Formation Alert (90W)|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp9020web.txt|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915090435/https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp9020web.txt|archive-date=15 Setyembre 2020|access-date=2 Enero 2021|website=Joint Typhoon Warning Center|language=en|trans-title=Babala sa Pamumuo ng Bagyo (90W)}}</ref> Narating agad nito ang antas ng isang depresyon,<ref>{{Cite web|date=15 Setyembre 2020|title=Tropical Depression 13W (Thirteen) Warning No. 1|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp1320web.txt|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915164107/https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp1320web.txt|archive-date=15 Setyembre 2020|access-date=2 Enero 2021|website=[[Joint Typhoon Warning Center]]|language=en|trans-title=Depresyong 13W (Thirteen) Babala Blg. 1}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200915164107/https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp1320web.txt |date=15 Septiyembre 2020 }}</ref> at binigyan ng pangalang ''Noul'' ng JMA. Dahil nabuo ito sa loob mismo ng [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas]], agad ding pinangalanang ito ng PAGASA bilang "Leon."<ref>{{Cite web|title=Severe Weather Bulletin #1 for Tropical Depression "Leon"|url=http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915164312/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf|archive-date=15 Setyembre 2020|access-date=2 Enero 2021|website=[[PAGASA]]|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon #1 para kay Depresyong "Leon"|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200828050055/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf |date=28 Agosto 2020 }}</ref> Bandang 9:00 n.g. ng 16 Setyembre, umalis sa Pilipinas ang bagyo.<ref>{{Cite web|date=16 Setyembre 2020|title=Severe Weather Bulletin #5-FINAL for Tropical Storm "Leon"|url=http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200916235228/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf|archive-date=16 Setyembre 2020|access-date=2 Enero 2021|website=[[PAGASA]]|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon #5-HULI para kay Bagyong "Leon"|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200828050055/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf |date=28 Agosto 2020 }}</ref> Dalawang araw pagkatapos, 18 Setyembre, tumama ang bagyo sa pagitan ng mga lalawigan ng Quảng Trị at Thừa Thiên-Huế ng [[Vietnam]] noong 10:00 n.u. (11:00 n.u. sa Pilipinas). Inilabas ng JTWC ang huli nilang abiso para sa bagyo bandang 5:00 n.h. (oras sa Pilipinas).<ref>{{Cite web|date=18 Setyembre 2020|title=Tropical Storm 13W (Noul) Warning No. 12|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp1320web.txt|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918114427/https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp1320web.txt|archive-date=18 Setyembre 2020|access-date=2 Enero 2021|website=Joint Typhoon Warning Center|trans-title=Bagyong 13W (Noul) Babala Blg. 12|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200915164107/https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp1320web.txt |date=15 Septiyembre 2020 }}</ref> Matapos maging isang ''low-pressure area'' na lamang ang bagyo, tinahak nito ang kanlurang direksyon at tumungo sa [[Karagatang Indiyano]]. Ilang araw bago tumama ang bagyo sa Vietnam, pansamantalang sinara ng pamahalaan ng Vietnam ang tatlong paliparan at pinalikas ang mahigit sa isang milyong katao.<ref>{{Cite web|url=http://cand.com.vn/doi-song/Hon-1-trieu-dan-phai-so-tan-de-tranh-bao-so-5-do-bo-611930/|title=Bão số 5 tăng tốc, hơn 1 triệu dân phải sơ tán|website=Công an nhân dân Online|trans-title=Bagyo Blg. 5, bumilis; mahigit sa isang milyong tao, pinalikas|language=vi|date=17 Setyembre 2020|access-date=2 Enero 2021|archive-date=7 Oktubre 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201007173511/http://cand.com.vn/doi-song/Hon-1-trieu-dan-phai-so-tan-de-tranh-bao-so-5-do-bo-611930/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://e.vnexpress.net/news/news/storm-noul-shuts-down-central-vietnam-airports-4163508.html|title=Storm Noul shuts down central Vietnam airports|publisher=VnExpress|date=17 Setyembre 2020|access-date=2 Enero 2021|language=en|trans-title=Pinatigil ng Bagyong Noul ang mga paliparan sa gitnang Vietnam|last=Duy|first=Anh}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/vietnam-plans-to-evacuate-11-million-in-storms-path-media|title=Vietnam plans to evacuate 1.1&nbsp;million in storm's path: Media|publisher=The Straits Times|date=17 Setyembre 2020|access-date=2 Enero 2021|language=en|trans-title=Pinaplano ng Vietnam na palikasin ang 1.1&nbsp;milyon [katao] na nasa daanan ng bagyo: Midya}}</ref> Naminsala ang bagyo sa naturang bansa, kung saan nagpabagsak ito ng mga puno at linya ng kuryente sa lungsod ng [[Hue, Vietnam|Hue]].<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/09/tropical-storm-noul-pounds-vietnam-dead-dozens-injured-200918111116066.html|title=Tropical Storm Noul pounds Vietnam;one dead, dozens injured|website=Al Jazeera|date=18 Setyembre 2020|access-date=2 Enero 2021|language=en|trans-title=Nanalasa ang Bagyong Noul sa Vietnam; isa, patay, dose-dosena, sugatan}}</ref> Umabot sa 330 milimetro ang naibagsak na ulan sa lungsod ng [[Da Nang]].<ref>{{Cite web|url=https://www.accuweather.com/en/hurricane/noul-turns-deadly-while-making-landfall-in-vietnam/815923|title=Noul turns deadly while making landfall in Vietnam|website=Accuweather|date=18 Setyembre 2020|access-date=2 Enero 2021|language=en|last=Kelly|first=Maura|trans-title=Naging nakakamatay si Noul habang tumatama ito sa Vietnam}}</ref> Anim ang naitalang patay at aabot sa 705 bilyong [[Đồng ng Vietnam|đồng]] (USD30.4 milyon; PHP1.45 bilyon) ang kabuuang halaga ng pinsala dahil sa bagyo.<ref>{{cite web|url=https://vnexpress.net/6-nguoi-chet-do-bao-noul-4164682.html|title=6 người chết do bão Noul|publisher=VnExpress|date=20 Setyembre 2020|access-date=2 Enero 2021|language=vi|trans-title=6, patay dahil sa Bagyong Noul}}</ref><ref>{{cite web|url=https://m.thanhnien.vn/thoi-su/con-lu-di-qua-vung-cao-quang-nam-bi-thiet-hai-gan-200-ti-dong-1281448.amp|title=Cơn lũ đi qua, vùng cao Quảng Nam bị thiệt hại gần 200 tỉ đồng|publisher=Lao Động|date=20 Setyembre 2020|access-date=2 Enero 2021|language=vi|trans-title=Pagkahupa ng baha, aabot sa 200 bilyong đồng ang nawala sa bulubunduking rehiyon ng Quang Nam}}{{Dead link|date=Pebrero 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dantri.com.vn/xa-hoi/vi-sao-hang-tram-cot-dien-tai-thua-thien-hue-gay-do-trong-bao-so-5-20200921155807631.htm|title=Vì sao hàng trăm cột điện tại Thừa Thiên Huế gãy đổ trong bão số 5?|website=Dân Trí|trans-title=Bakit daan-daan ang nasirang linya ng kuryente sa Thua Thien Hue dahil kay Bagyo Blg. 5?|date=22 Setyembre 2020|access-date=2 Enero 2021}}</ref> {{Clear}} ====15. Bagyong Marce (''Dolphin'')==== {{Infobox hurricane | name = Bagyong Marce {{small|(''Dolphin'')}} |Basin=WPac |Formed=Setyembre 19 |Dissipated=Setyembre 24 |image=Noul 2020-09-17 0540Z.jpg |caption='''Bagyong Marce (Dolphin)''' |track=Dolphin 2020 track.png |10-min winds=60 |1-min winds=55 |Pressure=975 }}<!-- kasalukuyang walang artikulo ang pahinang ito -->Noong 20 Setyembre, namataan ng PAGASA ang isang sistemang lumalakas bandang 2:00 n.h. sa may dulong hilagang-silangang bahagi ng [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas]]. Dahil rito, itinaas ng ahensiya ang sistema sa antas na depresyon, at binigyan ito ng pangalang "Marce."<ref>{{Cite web|date=20 Setyembre 2020|title=Severe Weather Bulletin #1 on Tropical Depression Marce|url=http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920085642/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf|archive-date=20 Setyembre 2020|access-date=4 Enero 2021|website=[[PAGASA]]|language=en|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon #1 para kay Depresyong Marce}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200828050055/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf |date=28 Agosto 2020 }}</ref> Gayunpaman, itinuturing lang sa puntong iyon ng JTWC ang sistema bilang isang lugar ng konbeksyon, at nagbigay lamang ito ng katamtamang antas ng babala para sa sistema.<ref>{{Cite web|date=20 Setyembre 2020|title=Significant Tropical Weather Advisory for the Western and South Pacific Oceans|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/abpwweb.txt|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920090139/https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/abpwweb.txt|archive-date=20 Setyembre 2020|access-date=4 Enero 2021|website=Joint Typhoon Warning Center|language=en|trans-title=Mahahalagang Babala sa Sama ng Panahon para sa Kanluran at Katimugang Pasipiko}}</ref> Itinaas nila ang antas ni Marce bilang isang ganap na bagyo noong 8:00 n.g. ng parehong araw na iyon.<ref>{{Cite web|date=20 Setyembre 2020|title=Significant Tropical Weather Advisory for the Western and South Pacific Oceans|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/abpwweb.txt|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920225816/https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/abpwweb.txt|archive-date=20 Setyembre 2020|access-date=4 Enero 2021|website=Joint Typhoon Warning Center|language=en|trans-title=Mahahalagang Babala sa Sama ng Panahon para sa Kanluran at Katimugang Pasipiko}}</ref> Kinabukasan bago magtanghali, umalis si Marce sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas.<ref>{{Cite web|date=21 Setyembre 2020|title=Severe Weather Bulletin #3-FINAL for Tropical Storm "Marce"|url=http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921035924/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf|archive-date=21 Setyembre 2020|access-date=4 Enero 2021|website=[[PAGASA]]|language=en|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon #3-HULI para kay Bagyong Marce}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200828050055/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf |date=28 Agosto 2020 }}</ref> Pagkatapos nito, lalo pang lumakas ito habang tinatahak nito ang karagatang malapit sa Hapón, kaya itinaas ng JMA ang antas nito bilang isang ganap na bagyo at pinangalanang ''Dolphin''.<ref>{{Cite web|date=21 Setyembre 2020|title=Tropical Cyclone Information|url=https://www.jma.go.jp/en/typh/index.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921085231/https://www.jma.go.jp/en/typh/index.html|archive-date=21 Setyembre 2020|access-date=4 Enero 2021|website=[[Japan Meteorological Agency]]|trans-title=Impormasyon sa Bagyo|language=en}}</ref> Gayunpaman, agad ding humina ang sistema at naging isang ekstratropikal noong 24 Setyembre. Inilabas naman ng JTWC ang kanilang huling abiso patungkol sa bagyo noong 11:00 n.u. ng araw ding iyon.<ref>{{Cite web|date=24 Setyembre 2020|title=Tropical Storm 14W (Dolphin) Warning No. 15|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp1420web.txt|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924114004/https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp1420web.txt|archive-date=24 Setyembre 2020|access-date=4 Enero 2021|website=Joint Typhoon Warning Center|language=en|trans-title=Bagyong 14W (Dolphin) Babala Blg. 15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924114004/https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp1420web.txt |date=24 Septiyembre 2020 }}</ref> {{Clear}} ====19. Bagyong Nika (''Nangka'')==== {{Infobox hurricane | name = Bagyong Nika {{small|(''Nangka'')}} | Basin = WPac | Formed = Oktubre 11 | Dissipated = Oktubre 14 | image = Nangka 2020-10-13 0600Z.jpg | track = Nangka 2020 track.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 990 }} {{Pangunahing lathalain|Bagyong Nika (2020)}} Noong 11 Oktubre, sinimulang bantayan ng JMA ang isang depresyon sa kanlurang baybayin ng [[Luzon]].<ref>{{Cite web|date=11 Oktubre 2020|title=Tropical Cyclone Information|url=https://www.jma.go.jp/en/typh/c.html|website=[[Japan Meteorological Agency]]|trans-title=Impormasyon ng Bagyo|language=en}}</ref> Idineklara ito ng PAGASA bilang isang depresyon noong 8:00 n.g. at pinangalanang "Nika."<ref>{{Cite web|date=11 Oktubre 2020|title=Severe Weather Bulletin #1 for Tropical Depression Nika|url=http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011154612/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf|archive-date=11 Oktubre 2020|access-date=7 Enero 2021|website=[[PAGASA]]|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon #1 para kay Depresyong Nika|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200828050055/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf |date=28 Agosto 2020 }}</ref> Kinabukasan ng madaling-araw, nagsimulang magbabala rin ang JTWC.<ref>{{Cite web|date=11 Oktubre 2020|title=Tropical Depression 18W (Eighteen) Warning No. 1|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp1820web.txt|url-status=dead|archive-url=https://wiki.chlod.net/jtwc/text/2020-10-12-0250-wp1820web.txt|archive-date=12 Oktubre 2020|access-date=7 Enero 2021|website=Joint Typhoon Warning Center|language=en|trans-title=Depresyong 18W (Eighteen) Babala Blg. 1}}{{Dead link|date=Oktubre 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Lumakas si Nika nung ding araw na iyon; dahil rito, itinaas ng JMA ang antas bilang isang ganap na bagyo, at binigay ang pangalang "''Nangka''."<ref>{{Cite web|date=12 Oktubre 2020|title=Tropical Cyclone Information|url=https://www.jma.go.jp/en/typh/2016.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012075453/https://www.jma.go.jp/en/typh/2016.html|archive-date=12 Oktubre 2020|access-date=7 Enero 2021|website=[[Japan Meteorological Agency]]|trans-title=Impromasyon ng Bagyo|language=en}}</ref> Noong 5:00 n.h. ng araw na iyon, lumabas ang bagyo sa [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas]].<ref>{{Cite web|date=12 Oktubre 2020|title=Severe Weather Bulletin #3-FINAL for Tropical Storm "Nika" (Nangka)|url=http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012100740/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf|archive-date=12 Oktubre 2020|access-date=7 Enero 2021|website=[[PAGASA]]|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon #3-HULI para kay Bagyong "Nika" (Nangka)|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200828050055/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf |date=28 Agosto 2020 }}</ref> Kinabukasan ng 7:20 n.g., tumama ang bagyo sa [[Qionghai]] sa [[Hainan]], [[Tsina]].<ref>{{cite web|title=Zhōngyāng Qìxiàngtái 10-yuè 13-rì 19-shí 20-fēn fābù táifēng dēnglù xiāoxī|url=http://www.nmc.cn/publish/typhoon/warning.html|publisher=National Meteorological Center of CMA|accessdate=7 Enero 2021|archive-url=https://archive.today/20201013134418/http://www.nmc.cn/publish/typhoon/warning.html|archive-date=2020-10-13|language=zh|date=13 Oktubre 2020|script-title=zh:中央气象台10月13日19时20分发布台风登陆消息|trans-title=Inanunsyo ng Sentral na Obserbatoryong Pampanahon ang pagtama ng bagyo bandang 19:20 [7:20 n.g.] ng Oktubre 13.|url-status=live}}</ref> Pagkatapos tawirin ang Hainan, tinahak ng bagyo ang [[Golpo ng Tonkin]] at muling tumama sa lupa, sa lalawigan ng [[Thanh Hóa]] sa hilagang [[Vietnam]].<ref name="tincuoicung">{{Cite web|url=http://www.monre.gov.vn/Pages/tin-cuoi-cung-ve-con-bao-so-7.aspx|title=Bộ Tài nguyên và Môi trường – Bản tin|website=Ministro ng Likas-Yaman at Kalikasan ng Vietnam|language=vi|trans-title=Ministro ng Likas-yaman at Kalikasan - Balita|access-date=7 Enero 2021|date=14 Oktubre 2020}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Sa araw ding iyon, parehong nilabas ng JMA at JTWC ang huli nilang abiso para sa bagyo.<ref>{{Cite web|date=14 Oktubre 2020|title=Tropical Cyclone Information|url=https://www.jma.go.jp/en/typh/2016.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201014182608/https://www.jma.go.jp/en/typh/2016.html|archive-date=14 Oktubre 2020|access-date=7 Enero 2021|website=[[Japan Meteorological Agency]]|language=en|trans-title=Impormasyon ng Bagyo}}</ref> Nalusaw ito kinabukasan.<ref>{{Cite web|date=14 Oktubre 2020|title=Tropical Storm 18W (Nangka) Warning No. 11|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp1820web.txt|url-status=dead|archive-url=https://wiki.chlod.net/jtwc/text/2020-10-14-0810-wp1820web.txt|archive-date=14 Oktubre 2020|access-date=7 Enero 2021|website=Joint Typhoon Warning Center|trans-title=Bagyong 18W (Nangka) Babala Blg. 11|language=en}}{{Dead link|date=Oktubre 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Habang dumadaan ang bagyo sa Hainan, lumubog ang isang bangka na ikinamatay ng dalawang tao at apat na nawawala.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://reliefweb.int/report/viet-nam/vietnam-china-laos-tropical-storm-nangka-dg-echo-gdacs-jtwc-cma-dbqg-media-echo|title=Vietnam, China, Laos – Tropical Storm NANGKA (DG ECHO, GDACS, JTWC, CMA, DBQG, media) (ECHO Daily Flash of 14 October 2020) – Viet Nam|website=ReliefWeb|date=14 Oktubre 2020|access-date=7 Enero 2021|trans-title=Vietnam, Tsina, Laos - Bagyong NANGKA (DG ECHO, GDACS, JTWC, CMA, DBQG, midya) (ECHO Araw-araw na balita ng 14 Oktubre 2020) - Vietnam}}</ref> Sa hilagang Vietnam, dalawa ang patay sa [[Hòa Bìn]] habang isa ang naiulat na nawawala sa [[Yên Bái]].<ref>{{Cite web|url=http://phongchongthientai.mard.gov.vn/Pages/bao-cao-nhanh-cong-tac-truc-ban-pctt-ngay-18-10-2020.aspx|title=Báo cáo nhanh công tác trực ban PCTT ngày 17/10/2020|website=Pangasiwaan sa Pamamahala sa Sakuna ng Vietnam|trans-title=Mabilis na ulat sa mga trabaho sa pag-iwas at pagkontrol noong 17/10/2020|language=vi|access-date=7 Enero 2021|date=18 Oktubre 2020|archive-date=18 Oktubre 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018102050/http://phongchongthientai.mard.gov.vn/Pages/bao-cao-nhanh-cong-tac-truc-ban-pctt-ngay-18-10-2020.aspx|url-status=dead}}</ref> Nasira ng bagyo ang lagpas 585 na kabahayan, habang nasa 135,731 na katao ang naapektuhan ng baha sa gitnang Vietnam.<ref>{{cite web|title=Mưa lũ, thiệt hại do bão số 7 tại miền Trung vô cùng nặng nề: 36 người bị chết, 12 người mất tích, miền Trung cần cứu trợ khẩn cấp.|url=https://laodong.vn/xa-hoi/bao-so-7-gay-mua-lu-tai-trung-bo-48-nguoi-thiet-mang-va-mat-tich-844851.ldo|publisher=Báo Lao động|accessdate=7 Enero 2021|language=vi|date=14 Oktubre 2020|trans-title=Ulan, baha, at pinsalang nagawa sa gitnang Vietnam ng Bagyo Blg. 7, masyadong malaki: 36, patay, 12, nawawala, gitnang rehiyon, nangangailangan ng tulong}}</ref> {{Clear}} ====20. Depresyong Ofel==== {{Infobox hurricane | name = Depresyong Ofel | Basin = WPac | Formed = 13 Oktubre 2020 | Dissipated = 17 Oktubre 2020 | image = Ofel 2020-10-13 0500Z.jpg | track = Ofel 2020 track.png | 10-min winds = 20 | 1-min winds = 15 | Pressure = 880 }} {{Pangunahing lathalain|Bagyong Ofel (2020)}} Noong 13 Oktubre, nabuo ang isang ''low pressure area'' sa [[Dagat Pilipinas]], silangan ng [[Leyte]]. Idineklara kalaunan ito ng PAGASA bilang isang depresyon at pinangalanang "Ofel." INagtaas agad ang PAGASA ng mga babala para sa bagyo sa lalawigan ng [[Sorsogon]] at sa ilang bahagi ng [[Samar (lalawigan)|Samar]].<ref>{{Cite web|date=13 Oktubre 2020|title=Severe Weather Bulletin #1 for Tropical Depression "Ofel"|url=http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201013094215/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf|archive-date=13 Oktubre 2020|access-date=10 Enero 2021|website=[[PAGASA]]|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon #1 para kay Depresyong "Ofel"|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200828050055/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf |date=28 Agosto 2020 }}</ref> Tumama sa bayan ng [[Can-avid]], [[Silangang Samar]] si Ofel bandang 2:30 n.u. kinabukasan.<ref>{{Cite web|date=14 Oktubre 2020|title=Severe Weather Bulletin #5 for Tropical Depression "Ofel"|url=http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201014000721/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf?q=214123232|archive-date=14 Oktubre 2020|access-date=10 Enero 2021|website=[[PAGASA]]|language=en|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon #5 para kay Depresyong "Ofel"}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200828050055/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf |date=28 Agosto 2020 }}</ref> Noong 15 Oktubre, ibinaba ng PAGASA ang mga babala habang tinatahak ni Ofel ang [[Dagat Kanlurang Pilipinas]].<ref>{{Cite web|date=15 Oktubre 2020|title=Severe Weather Bulletin #14 for Tropical Depression "Ofel"|url=http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201015011632/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf?1|archive-date=15 Oktubre 2020|access-date=10 Enero 2021|website=[[PAGASA]]|language=en|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon #14 para kay Depresyong "Ofel"}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200828050055/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf |date=28 Agosto 2020 }}</ref> Tuluyang umalis si Ofel sa PAR bandang 4:00 n.u. kinabukasan.<ref>{{Cite web|date=16 Oktubre 2020|title=Severe Weather Bulletin #17-FINAL for Tropical Depression "Ofel"|url=http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201016075358/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf|archive-date=16 Oktubre 2020|access-date=10 Enero 2021|website=[[PAGASA]]|trans-title=Ulat sa Sama ng Panahon #17-HULI para kay Depresyong "Ofel"|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200828050055/http://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin.pdf |date=28 Agosto 2020 }}</ref> Naglabas ang JTWC ng Babala sa Pamumuo ng Bagyo para sa sistema noong 16 Oktubre,<ref>{{Cite web|date=15 Oktubre 2020|title=Tropical Cyclone Formation Alert (Invest 94W)|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp9420web.txt|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201214073017/https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp9420web.txt|archive-date=2020-12-14|access-date=10 Enero 2021|website=Joint Typhoon Warning Center|trans-title=Babala sa Pamumuo ng Bagyo (Invest 94W)|language=en}}</ref> ngunit agad din nila itong kinansela matapos pumasok ang bagyo sa isang di-paborableng lugar.<ref>{{Cite web|date=16 Oktubre 2020|title=Tropical Cyclone Formation Alert (Invest 94W) Cancellation|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp9420web.txt|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201214073017/https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp9420web.txt|archive-date=2020-12-14|access-date=10 Enero 2021|website=Joint Typhoon Warning Center|language=en|trans-title=Pagkansela sa Babala sa Pamumuo ng Bagyo (Invest 94W)}}</ref> Nalusaw si Ofel bandang 11:00 n.u. nung ding araw na iyon.<ref>{{Cite web|date=16 Oktubre 2020|title=Significant Tropical Weather Advisory for the Western and South Pacific Oceans|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/abpwweb.txt|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200518171103/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/PGTW/Alphanumeric/Analysis/Miscellaneous/20200513/180000/A_ABIO10PGTW131800_C_RJTD_20200513171946_85.txt|archive-date=2020-05-18|access-date=10 Enero 2021|website=Joint Typhoon Warning Center|language=en|trans-title=Mahahalagang Abiso sa Panahon para sa Kanluran at Katimugang Pasipiko}}</ref> May naiulat na pagbaha dahil sa ulang dulot ni Ofel sa Pilipinas. Ayon sa opisina ng Rehiyon 5&nbsp;ng [[Kagawaran ng Agrikultura (Pilipinas)|Kagawaran ng Agrikultura]], tinatayang nasa PhP9.1 milyong piso ang naitalang pinsala ng bagyo.<ref name="Ofel1">{{cite news|title=Ofel damage to agriculture now at P9&nbsp;million|url=https://www.gmanetwork.com/news/news/regions/760085/ofel-damage-to-agriculture-now-at-p9-million/story/|date=15 Oktubre 2020|website=GMA Network|language=en|trans-title=Pinsala ni Ofel sa agrikultura, P9&nbsp;na&nbsp;milyon na|access-date=10 Enero 2021|last=Casilao|first=Joahna Lei}}</ref> {{Clear}} ====21. Bagyong Pepito (''Saudel'')==== {{Infobox hurricane | name = Bagyong Pepito {{small|(''Saudel'')}} | Basin = WPac | Formed = 17 Oktubre 2020 | Dissipated = 26 Oktubre 2020 | image = Saudel 2020-10-23 0315Z.jpg | track = Saudel 2020 track.png | 10-min winds = 75 | 1-min winds = 80 | Pressure = 965 }} {{Pangunahing lathalain|Bagyong Pepito (2020)}} Noong 16 Oktubre, sinimulang bantayan ng JTWC ang isang konbeksyon 857 kilometro silangang timog-silangan ng Palau. Noong 19 Oktubre, idineklara ng PAGASA ito bilang isang depresyon bandang 5:00&nbsp;ng umaga. Pinangalanan nila itong "Pepito." Ilang oras pagkatapos, idineklara rin ito ng JMA bilang isang depresyon. Unti-unti itong lumalakas habang papunta sa hilagang Luzon; dahil dito, itinaas ng JMA ang antas nito bilang isang ganap ng bagyo. Binigyan nila ito ng pangalang ''Saudel''. Itinaas rin ng PAGASA ang antas nito pagkatapos, at nagbigay ng ng mga babala bilang sa paghahanda sa pagtama nito sa lupa. Tumama ito sa Casiguran, Aurora noong 20 Oktubre bandang 9:00&nbsp;ng gabi. Tinahak nito ang isla ng Luzon at lumabas patungo sa Dagat Kanlurang Pilipinas ilang oras pagkatapos. Itinaas ng PAGASA, JMA, at JTWC ang antas ng bagyo bilang isang matinding bagyo bago ito lumabas sa PAR. Iniulat ng NDRRMC na aabot sa PhP105.8 milyong piso ang kabuuang pinsala nito. {{Clear}} ====23. Bagyong Quinta (''Molave'')==== {{Infobox hurricane | name = Bagyong Quinta {{small|(''Molave'')}} | Basin = WPac | Formed = 23 Oktubre 2020 | Dissipated = 31 Oktubre 2020 | image = Molave 2020-10-27 0540Z.jpg | track = Molave 2020 track.png | 10-min winds = 85 | 1-min winds = 110 | Pressure = 950 }} {{Pangunahing lathalain|Bagyong Quinta}} Isang Low Pressure Area (LPA) ang namataan sa layong 1,880 kilometro sa silangan ng [[Hinatuan, Surigao del Sur]] at kumikilos sa bilis na 100 kilometro kanluran-hilagang kanluran, papasok ng Philippine Area of Responsibility, at kapag pumasok ito sa Pilipinas, Ito ay bibigyang pangalan ng [[PAGASA]] bilang "Quinta". Inaasahang sa Oktubre 25-26 mananalasa ang 'Bagyong Quinta o Molave' at tatawirin ang slope lying ng [[Albay]] at [[Sorsogon]] sa [[Rehiyon ng Bicol]] at inaasahang lalabas sa pagitan ng [[Batangas]]-[[Mindoro]] area sa Oktubre 28-29, 2020.<ref>https://newsinfo.inquirer.net/1351605/red-alert-raised-as-bicol-braces-for-typhoon-depression-quinta</ref> Ito ay inaasahang mag-lalandfall sa [[Rehiyon ng Bicol]] sa [[Albay]]-[[Sorsogon]] at tatawirin ang [[Calabarzon]] o [[Mimaropa]] sa mga sususnod na araw. Unang nag taas ng Public Storm Warning Advisory ang PAGASA ng Signal #.1 sa [[Catanduanes]] at ilan pang mga lalawigan ng [[Camarines Norte]], [[Camarines Sur]], [[Albay]], [[Sorsogon]], [[Quezon]], [[Romblon]], [[Marinduque]], [[Masbate]] at [[Hilagang Samar]] dahil sa pag-lapit ni 'Quinta' sa rehiyon. Ito ay inaasahang tatawid sa [[Pola, Oriental Mindoro|Pola]], [[Mamburao, Occidental Mindoro]] sa Mindoro habang tinatahak ang [[Kanlurang Dagat Pilipinas]]. {{Clear}} ====24. Superbagyong Rolly (''Goni'')==== {{Infobox hurricane | name = Superbagyong Rolly {{small|(''Goni'')}} | Basin = WPac | Formed = 28 Oktubre 2020 | Dissipated = 5 Nobyembre 2020 | image = Goni 2020-10-31 1655Z.jpg | track = Goni 2020 track.png | 10-min winds = 120 | 1-min winds = 170 | Pressure = 905 }} {{Pangunahing lathalain|Super Bagyong Rolly}} Mayroong isang potensyal na Low Pressure Area sa Silangang bahagi ng Pilipinas ito ay nasa [[Dagat ng Pilipinas]] at inaasahang mag lalandfall sa Oktubre 31-1 Nobyembre 2020 at tinatahak ang [[Rehiyon ng Bicol]], [[Quezon]] at [[Eastern Samar]], ito ay kumikilos sa direksyong kanluran at kapag nakapasok ito sa [[Philippine Area of Responsibility|PAR]], ito ay bibigyang pangalan ng [[PAGASA]] bilang "Rolly". Ito ay nag babadyang dumaan sa dinaanan ng nakarang bagyo ay pinaghahandaan muling mag gayak dahil sa papalapit na sama ng panahon, ito ay inaasahang magdadala ng malalakas na ulan at hangin sa mga dadanan nito matapos tawirin ang landmass sa bansa. Ang Bagyong Goni (Rolly) ay patuloy na kumikilos sa direksyong kanluran-hilagang kanluran sa Quezon-Metro Manila area o Aurora ay inaasahang manalasa sa unang araw ng Nobyembre at lalabas sa ikatlong araw, habang tinatahak ang [[Kanlurang Dagat Pilipinas]] at [[Timog Dagat Tsina]]. 30 Oktubre 1 am ng madaling araw ay pumasok sa PAR ang Bagyong Goni (Rolly) na nasa kategoryang 4 habang kumikilos sa direksyong kanluran sa bilis na 54 kilometro at 50 kilometro pa dausdos na galaw sa direksyong timog kanluran at tinutumbok ang "Lamon Bay" sa lalawigan ng [[Quezon]]. Mananalasa ang Bagyong Rolly, 1 Nobyembre 2020 sa [[Araw ng patay]] at inaasahang lalabas sa Pilipinas, 2 Nobyembre 2020 Ito ay nagdulot ng malawakang pinsala sa Rehiyon ng Bicol maging sa Calabarzon 4-A. Si Bagyong Rolly ay pinakamalakas na [[Bagyo]] sa 2020 sa pamamagitan ng hangin, hindi pressure. {{Clear}} ====24. Bagyong Siony (''Atsani'')==== {{Infobox hurricane | name = Bagyong Siony {{small|(''Atsani'')}} | Basin = WPac | Formed = 29 Oktubre 2020 | Dissipated = 7 Nobyembre 2020 | image = Atsani 2020-11-06 0505Z.jpg | track = Atsani 2020 track.png | 10-min winds = 50 | 1-min winds = 55 | Pressure = 994 }} {{Pangunahing lathalain|Bagyong Siony (2020)}} Isang sama ng panahon ang namuo sa [[Karagatang Pasipiko]] sunod kay 99W (Rolly) sa buwan ng Nobyembre 2020. Ito ay kumikilos, 75 kilometro mula sa kinaroroonan sa direksyong kanluran-hilagang kanluran habang patuloy na tinutumbok ang Hilagang Luzon. Ito ay malaking banta para sa Hilagang Luzon kasama ang [[Taiwan]] dahil sa lakas nito ito ay maaring umabot sa 265 kph, ayon sa ilang Weather agencies, Ito ay may kahalintulad sa [[Super Bagyong Ompong|Superbagyong Ompong]] na may lapad ng 900 kuwadrado, Ito ay namuo sa mahigit 2, 500 kilometro silangang bahagi ng [[Mindanao]]. Namuo ito sa [[Karagatang Pasipiko]], Oktubre 28 at inaasahang papasok sa PAR sa Nobyembre 1. Ito ay huling namataan sa layong 2, 144 silangan ng Mindanao, 6 Nobyembre 2020 ito ay lalabas ng PAR ang "Superbagyong Siony", Ito ay kumikilos sa direksyong Hilagang Kanluran sa bilis na 100 kilometro sa kategoryang "Tropical Storm". Si Bagyong Siony (Atsani) ay inaasahang mag-lalandfall sa vicinity ng Gonzaga, Cagayan at lalabas sa bayan ng Burgos, Ilocos Norte sa 6 Nobyembre 2020 Ang pangalang "Atsani" ay hango sa isang "Kidlat" ay kontribusyon sa bansang [[Thailand]]. {{Clear}} ====25. Bagyong Tonyo (''Etau'')==== <!-- kasalukuyang walang artikulo ang pahinang ito --> {{Infobox hurricane | name = Bagyong Tonyo {{small|(''Etau'')}} | Basin = WPac | Formed = Nobyemebre 1, 2020 | Dissipated = 11 Nobyembre 2020 | image = 24W Geostationary VIS-IR 2020.png | track = Etau 2020 track.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 996 }} {{Pangunahing lathalain|Bagyong Tonyo (2020)}} Isang Low Pressure Area 30% ang nagbabadyang pumasok sa [[Philippine Area of Responsibility]] (PAR) sa 6 Nobyembre 2020 habang tinatawid ng [[Bagyong Siony]]. Ito ay namuo noong Nobyembre 1 habang nanalasa ang "Bagyong Rolly" sa Kabikolan, Ang "Bagyong Siony" ay inaasahang tawirin ang "Extreme Northern Luzon", [[Timog Dagat Tsina]] patungo sa Vietnam, Ang LPA ay namataan sa layong 2, 100 kilometro silangan ng [[Mindanao]] at ito ay kumikilos sa bilis na 150 kilometro, kanluran-hilagang kanluran at tinatayang tutumbokin ang [[Silangang Kabisayaan]]-[[Caraga]] region at tatawid sa [[Timog Leyte]], [[Cebu]], [[Iloilo]], [[Antique]] at [[Coron, Palawan]]. Dahil sa panahon ng La Niña phenomenon ay nabuo ang bagyong si "Tonyo" (101W) Low Pressure ay namuo sa malayong bahagi ng [[Karagatang Pasipiko]] na malapit sa [[Palau]]. Si Tonyo ay inaasahang mag-lalandfall dadaan sa lalawigan ng [[Silangang Samar]], [[Masbate]], [[Romblon]], [[Aklan]], [[Oriental Mindoro]] hanggang sa ito ay makalabas sa PAR. Ito ay unang nag lanfall sa [[Dolores, Eastern Samar]] at mga sunod na dinaanan ay ang mga bayan ng [[Monreal, Masbate]], [[Torrijos, Marinduque]] at [[San Juan, Batangas]] hangga't sa ito'y lumabas sa landmass ng Pilipinas, at tahaking ang direksyong kanluran pa tungong "Tuy Hoa, Vietnam". 10 Nobyembre 2020 ay inaasahang mag lalandfall ang bagyong 'Tonyo' sa Gitnang Vietnam hanggang maka pasok sa bansang [[Cambodia]] sa susunod na araw. Nobyembre 7 ay isang ganap na bagyo si "Tonyo" (Etau), ay bahagyang lumakas ang bagyo sa [[Timog Dagat Tsina]] matapos daanan ang [[Timog Katagalugan]] at [[Silangang Kabisayaan]]. Nag-iwan si "Etau" ng 2 patay sa Quang Nam at Binh Dinh, Khan Hoa at Phu Yen, Si Etau ay nagpalipad ng mga yero, bumunot ng puno at nakapinsala sa mga gusali dahil sa lakas ng hangin, Marami rito ang naka recover dahil sa [[Bagyong Quinta]] at [[Super Bagyong Rolly|Superbagyong Rolly]], Ito ay nagdagdag sa kawalan ng suplay ng kuryente ay apektado sa lungod ng Tuy Hoa. {{Clear}} ====26. Bagyong Ulysses (''Vamco'')==== {{Infobox hurricane | name = Bagyong Ulysses {{small|(''Vamco'')}} | Basin = WPac | Formed = Nobyemebre 8, 2020 | Dissipated = 15 Nobyembre 2020 | image = Vamco 2020-11-14 0500Z.jpg | track = Vamco 2020 track.png | 10-min winds = 80 | 1-min winds = 115 | Pressure = 950 }} {{Pangunahing lathalain|Bagyong Ulysses}} Nobyembre 8 ay namataan sa layong 2,115 kilometro silangan ng [[Hinatuan, Surigao del Sur]] ng PAGASA ang isang Low Pressure Area na 30% na may posibilidad maging bagyo, matapos ang pagtawid ng bagyong si "Tonyo" sa Katimugang Luzon, Si Ulysses ay kumikilos sa bilis na 75 kilometro hilagang kanluran ito ay inaasahang tatawid sa [[Luzon]] matapos ang pananalasa ng "Super Typhoon Rolly" sa malakihang Luzon dulot ng pag lambot ng lupa, pagbaha at pagkasira ng mga kabahayan. Ito ay maagang nag paparamdam ng mga pag-ulan sa ilang bahagi ng Katimugang Luzon, bunsod ng paglapit nito sa kalupaan. Si Ulysses ay isa mga malalakas na bagyong nag paulan sa isla ng Luzon sa Pilipinas ay mala-bagyong Ondoy ang ibinuhos na ulan ana may kasamang bugso-bugsong hangin sa mga dinaanang rehiyon sa [[Calabarzon]], [[Kalakhang Maynila]], [[Gitnang Luzon]] at [[Rehiyon ng Bicol]] na nagpalala ng mga pagbaha, pag-apaw at pagtaas ng mga ilog, dam, lawa, taas ng daluyong at pagkasira ng mga ka-bahayan. ====27. Bagyong Vicky (''Krovanh'')==== {{Infobox hurricane | Name = Bagyong Vicky {{small|(''Krovanh'')}} | Basin = WPac | Formed = Disyembre 17 | Dissipated = Disyembre 24 | image = Krovanh 2020-12-20 0525Z.jpg | Track = Krovanh 2020 track.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 1000 }} {{Pangunahing lathalain|Bagyong Vicky (2020)}} Noong 17 Disyembre, sinimulan ng PAGASA na maglabas ng mga ulat para sa isang sistema 260 kilometro silangang timog-silangang ng Davao.<ref>{{Cite PAGASA|date=17 Disyembre 2020|name=Vicky|type=swb|no=1|category=TD|url=https://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin_vicky.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201218002234/https://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin_vicky.pdf}}</ref><ref>{{Cite web|date=17 Disyembre 2020|title=Significant Tropical Weather Advisory for the Western and South Pacific Oceans|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/abpwweb.txt|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200518171103/https://www.wis-jma.go.jp/d/o/PGTW/Alphanumeric/Analysis/Miscellaneous/20200513/180000/A_ABIO10PGTW131800_C_RJTD_20200513171946_85.txt|archive-date=2020-05-18|access-date=19 Disyembre 2020|website=Joint Typhoon Warning Center|trans-title=Importanteng mga Abiso sa Panahon para sa Kanluran at Katimugang Pasipiko}}</ref> Itinuturing na ng PAGASA ito bilang isang depresyon nung araw na iyon, ngunit isang ''low-pressure area'' pa rin ito ayon sa JMA.<ref>{{Cite web|date=17 Disyembre 2020|title=Weather Maps|url=https://www.jma.go.jp/en/g3/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201218003217/https://www.jma.go.jp/en/g3/|archive-date=18 Disyembre 2020|access-date=19 Disyembre 2020|website=[[Japan Meteorological Agency]]|trans-title=Mapang Pampanahon|language=en}}</ref> Gayunpaman, itinaas rin ng JMA ang antas nito kinabukasan.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=18 Disyembre 2020|title=Tropical Cyclone Information|url=https://www.jma.go.jp/en/typh/index.html|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20201218133409/https://www.jma.go.jp/en/typh/index.html|archive-date=2020-12-18|access-date=19 Disyembre 2020|website=[[Japan Meteorological Agency]]|trans-title=Impormasyon sa Bagyo|language=en}}</ref> Bandang 2:00 {{Abbr|n.h.|ng hapon}} (oras sa Pilipinas) noong 18 Disyembre, tumama si Vicky sa kalupaang sakop ng [[Baganga|Banganga]], [[Davao Oriental]],<ref>{{Cite news|title=Tropical Depression Vicky makes landfall in Davao Oriental|url=https://www.rappler.com/nation/weather/tropical-depression-vicky-pagasa-forecast-december-18-2020-5pm|trans-title=Tumama sa Davao Oriental ang Depresyong Vicky|language=en|date=18 Disyembre 2020|access-date=19 Disyembre 2020|first=Acor|last=Arceo|website=Rappler}}</ref> at noong 8:00 {{Abbr|n.g.|ng gabi}} (oras sa Pilipinas) ng 19 Disyembre 2020, tumama naman ito sa lungsod ng [[Puerto Princesa]], [[Palawan]].<ref name=":4">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2020/12/20/vicky-slightly-intensifies-after-crossing-palawan-makes-2nd-landfall-in-puerto-princesa/|title=‘Vicky’ slightly intensifies after crossing Palawan; makes 2nd landfall in Puerto Princesa|first=Ellalyn|last=De Vera-Ruiz|date=20 Disyembre 2020|access-date=20 Disyembre 2020|website=Manila Bulletin|language=en|trans-title=Medyo lumakas si 'Vicky' matapos [nitong] daanan ang Palawan; pangalawang pagtama sa lupa sa Puerto Princesa}}</ref><ref name=":5">{{Cite PAGASA|date=19 Disyembre 2020|type=swb|no=14|category=TD|name=Vicky|url=https://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%2314_vicky.pdf|access-date=20 Disyembre 2020}}</ref> Itinaas ng JMA ang antas nito bilang isang ganap na bagyo noong 3:00 {{Abbr|n.h.|ng hapon}} (oras sa Hapón, 2:00 {{Abbr|n.h.|ng hapon}} sa Pilipinas) ng 20 Disyembre 2020,<ref>{{Cite web|last=|first=|date=20 Disyembre 2020|title=Tropical Cyclone Information|url=https://www.jma.go.jp/en/typh/2023.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201220091737/https://www.jma.go.jp/en/typh/2023.html|archive-date=20 Disyembre 2020|access-date=21 Disyembre 2020|website=[[Japan Meteorological Agency|Pangasiwaang Pampanahon ng Hapón]]|language=en|trans-title=Impormasyon sa Bagyo}}</ref> na sinundan kalaunan ng PAGASA sa kanilang ulat sa 11:00 {{Abbr|n.g.|ng gabi}} ng araw ding iyon.<ref>{{Cite PAGASA|date=20 Disyembre 2020|no=20|type=swb|category=TS|name=Vicky|intl_name=Krovanh|url=https://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%2320_vicky.pdf|access-date=21 Disyembre 2020}}</ref> Ibinaba ng PAGASA at ng JMA ang antas nito sa kani-kanilang mga huling ulat tungkol sa bagyo kinabukasan bago magtanghali.<ref>{{Cite PAGASA|date=21 Disyembre 2020|type=swb|no=22-FINAL|category=TD|name=Vicky|intl_name=Krovanh|url=https://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%2322_vicky.pdf}}</ref><ref>{{Cite web|last=|first=|date=21 Disyembre 2020|title=Tropical Cyclone Information|url=https://www.jma.go.jp/en/typh/2023.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201221025339/https://www.jma.go.jp/en/typh/2023.html|archive-date=21 Disyembre 2020|access-date=21 Disyembre 2020|website=[[Japan Meteorological Agency]]|trans-title=Impormasyon sa Bagyo|language=en}}</ref> Kinabukasan, inilabas naman ng JTWC ang kanilang huling ulat para sa bagyo matapos masira dahil sa di-paborableng kondisyon ng dagat ang malaking bahagi ng sistema.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=22 Disyembre 2020|title=Tropical Depression 26W (Krovanh) Warning #11|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp2620web.txt|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201222155240/https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp2620web.txt|archive-date=22 Disyembre 2020|access-date=23 Disyembre 2020|website=Joint Typhoon Warning Center|language=en|trans-title=Depresyong 26W (Krovanh) Babala #11}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201222155240/https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp2620web.txt |date=22 Disyembre 2020 }}</ref> Dahil sa bagyo, sumailalim ang maraming lugar sa Visayas at Mindanao sa Babala sa Bagyo Blg. 1. Nagpabaha at nagpaguho ng lupa ang naturang bagyo sa [[Cebu]], [[Davao de Oro]], [[Agusan del Sur]], kung saan may isang namatay, at sa [[Leyte]], kung saan may dalawang namatay. Sa lungsod ng [[Lungsod ng Lapu-Lapu|Lapu-Lapu]], napilitang ilikas ang 6,000 residente matapos anurin ng bagyo ang 76 bahay sa dalampasigan.<ref name=":6">{{Cite news|url=https://newsinfo.inquirer.net/1373741/vicky-pummels-mindanao-in-scale-unseen-since-2014-seniang|trans-title=Nanalasa si Vicky sa Mindanao sa laking di nakita simula noong Seniang ng 2014|title=Vicky pummels Mindanao in scale unseen since 2014 Seniang|website=Inquirer|date=20 Disyembre 2020|access-date=20 Disyembre 2020}}</ref> Ayon sa [[Pambansang Tanggapan para sa Pagtugon ng Sakuna|NDDRMC]], tinatayang aabot sa PhP110 milyon ang pinsala dahil sa bagyo, at aabot naman sa 6,702 indibidwal ang direktang naapektuhan nito, kung saan 5,646 sa mga ito ay nasa mga evacuation center.<ref name="26W-Sitrep02">{{Cite web|last=|first=|date=19 Disyembre 2020|title=Sitrep No. 2 re Preparedness Measures and Effects for Tropical Depression "VICKY"|url=http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/4139/SitRep_no_2_re_TD_VICKY_as_of_20DEC2020.pdf.pdf|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=21 Disyembre 2020|website=[[Pambansang Tanggapan para sa Pagtugon ng Sakuna]]|language=en|trans-title=Sitrep [''situational report''] Blg. 2 re Mga hakbang sa Paghahanda at Epekto para sa Depresyong "VICKY"}}</ref> {{clear}} ==PAGASA== ===Pagretiro=== Ayon sa PAGASA, ika Pebrero 2021 ang mga pangalan ng bagyo sa taon 2020 ay apat na pangalan ang inalis ng PAGASA ito mga pangalang: ''[[Bagyong Ambo (2020)|Ambo]]'', ''[[Bagyong Quinta|Quinta]]'', ''[[Super Bagyong Rolly|Rolly]]'', at ''[[Bagyong Ulysses|Ulysses]]'' na pinalitan ng mga sumusunod: ''Aghon'', ''Querubin'', ''Romina'', at ''{{grey|Upang}}'' na ginamit sa taon'g. 2024. ==Mga bagyo sa bawat buwan== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan]]''' | '''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]''' |- | Mayo || Ambo |- | Hunyo || Butchoy |- | Hulyo || Carina, Dindo |- | Agosto || Enteng, Gener, Ferdie, Helen, Igme, Julian |- | Setyembre || Kristine, Leon, Marce |- | Oktubre || Nika, Ofel, Pepito, Quinta |- | Nobyembre || Rolly, Siony, Tonyo, Ulysses |- | Disyembre || Vicky |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ==== 4. Bagyong ''Sinlaku'' ==== Noong Hulyo 29 namuo ang Bagyong Sinlaku sa parte ng Pilipinas habang nasa kategoryang Low Pressure Area (LPA) habang papalabas ng Pilipinas ay naging isang ganap na bagyo ang Sinlaku na nanalasa sa mga bansang [[Tsina]] at [[Vietnam]]. ==== 13. Depresyong ''12W'' ==== Noong Setyembre 10 ito ay namataan sa timog silangan ng bansang [[Japan]] habang tinatahak ang direksyon hilagang silangan. ==== 16. Bagyong ''Kujira'' ==== Setyembre 29&nbsp;ng naging isang ganap na bagyo ang Sinlaku sa Hilagang Pasipiko malapit sa [[Japan]] ito ay nasa Kategoryang 1. ==== 17. Bagyong ''Chan-hom'' ==== Oktubre 2&nbsp;ng maging isang ganap na bagyo ang Chan-hom ay sandaling dumaplis sa pagitan ng [[Dagat Pilipinas]] at PAR na nasa Kategoryang 1 ==== 18. Bagyong ''Linfa'' ==== Oktubre 10&nbsp;ng maging bagyo ang Linfa na nasa [[Kanlurang Dagat Pilipinas]] o [[Timog Dagat Tsina]] habang tinutumbok ang [[Da Nang]], [[Vietnam]]. Nawala si "Linfa" sa Oktubre 12. Si Linfa ay gumawa ng landfall sa 11 Oktubre sa 03:00 sa hapon. Si Bagyong Linfa ay Ika-12 na pinakabasa na bagyo sa buong mundo. Hindi pinansin ng PAGASA si Linfa. ==== 22. Depresyong ''20W'' ==== Noong Oktubre 19 isang sama ng panahon ang namataan sa mahigit 1,075 kilometro Hilagang Silangan ng [[Luzon]], ayon sa JTWC ito tinatahak nito ang direksyon hilaga patungong [[Japan]]. == Pangalan == === Pilipinas === Ang mga bagyo na pumapasok sa Lugar ng Responsibilidad ng Pilipinas ay nabibigyan ng sarili nilang pangalan ng PAGASA. Ang mga pangalan na ito ay nauulit tuwing apat na taon. Pag naubusan ng pangalan, ang listahan ng mga dagdag na pangalan ang susunod na gagamitin hanggang dumating ang bagong taon. Taong 2020 sa unang pagkakataon na gamitin ang mga pangalang Kristine (Karen), Leon (Lawin), Pepito (Pablo) at Vicky (Violeta). na magagamit muli sa darating na taong 2024 kapag hindi ito'y mapaminsala. '''{{Color box|lightyellow|border=darkgray}}''' '''Mga bagong ipinangalan''' {| class="wikitable" style="float:right;" |- | ''[[Bagyong Ambo (2020)|AMBO]]'' || [[Bagyong Butchoy (2020)|BUTCHOY]] || CARINA || [[Bagyong Dindo (2020)|DINDO]] || ENTENG |- | [[Bagyong Ferdie (2020)|FERDIE]] || GENER || [[Bagyong Helen (2020)|HELEN]] || IGME || [[Bagyong Julian (2020)|JULIAN]] |- | [[Bagyong Kristine (2020)|KRISTINE]] || [[Bagyong Leon (2020)|LEON]] || MARCE || [[Bagyong Nika (2020)|NIKA]] || [[Bagyong Ofel (2020)|OFEL]] |- | [[Bagyong Pepito (2020)|PEPITO]] || ''[[Bagyong Quinta|QUINTA]]'' || ''[[Super Bagyong Rolly|ROLLY]]'' || [[Bagyong Siony (2020)|SIONY]] || [[Bagyong Tonyo (2020)|TONYO]] |- | ''[[Bagyong Ulysses|ULYSSES]]'' || [[Bagyong Vicky (2020)|VICKY]] || style="background-color:lightyellow;"|{{tcname unused|WARREN}} || {{tcname unused|YOYONG}} || {{tcname unused|ZOSIMO}} |- ! colspan=5|Auxiliary list |- | {{tcname unused|Alakdan}} || {{tcname unused|Baldo}} || {{tcname unused|Clara}} || {{tcname unused|Dencio}} || {{tcname unused|Estong}} |- | {{tcname unused|Felipe}} || {{tcname unused|Gomer}} || {{tcname unused|Heling}} || {{tcname unused|Ismael}} || {{tcname unused|Julio}} |} ==== Pagreretiro ==== Inanunsyo ng PAGASA sa dalawang magkahiwalay na petsa (Mayo 19 sa nauna, Nobyembre 13 sa natira) na tatanggalin na nila ang mga pangalang "[[Bagyong Ambo (2020)|Ambo]]," "[[Bagyong Quinta|Quinta]]," "[[Super Bagyong Rolly|Rolly]]," at "[[Bagyong Ulysses|Ulysses]]" sa kanilang listahan ng mga pangalan ng bagyo matapos umabot sa {{Ayos pera|100000000000|2|una=PhP}}ang kabuuang halaga ng pinsalang nagawa ng apat na bagyong nabanggit, kung saan nakapuwesto ang dalawa sa mga ito sa sampung mga pinakamagagastos na bagyong tumama sa Pilipinas sa kasaysayan (ika-7 si Rolly, ika-6 si Ulysses). Iaanunsyo ang mga pangalang papalit sa kanila sa 2021.<ref>{{Cite web|date=13 Nobyembre 2020|title=PAGASA to retire "Ulysses" from its list of tropical cyclone names|url=https://mb.com.ph/2020/11/13/pagasa-to-retire-ulysses-from-its-list-of-tropical-cyclone-names/|access-date=29 Disyembre 2020|website=Manila Bulletin|language=en-US|trans-title=Ireretiro na ng PAGASA ang [pangalang] "Ulysses" mula sa kanilang listahan ng mga pangalan ng bagyo}}</ref><ref>{{Cite web|date=19 Mayo 2020|title=PAGASA to retire destructive 'Ambo' from list of tropical cyclone names|url=https://mb.com.ph/2020/05/19/pagasa-to-retire-destructive-ambo-from-list-of-tropical-cyclone-names/|access-date=29 Disyembre 2020|website=Manila Bulletin|language=en-US|trans-title=Ireretiro na ng PAGASA ang mapaminsalang [pangalang] 'Ambo' mula sa kanilang listahan ng mga pangalan ng bagyo}}</ref> == Epekto == {{Kinukumpuni}} Ang talahanayan sa ibaba ay isang buod ng kabuuang epekto ng bawat bagyo sa rehiyon. Nakalagay din rito ang iba pang impormasyong tungkol sa bagyo tulad ng hangin at presyur ng mga ito. {{Pacific areas affected (Top)|year=2020}} |- | colspan="9" style="text-align: center;" | '''Mga pumasok o nabuo sa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas''' |- | Ambo (''Vongfong'') || {{Sort|200508|Mayo 8&nbsp;– 18}} || bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{Sort|3|Matinding bagyo}} || bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{Sort|155|155&nbsp;km/h (100&nbsp;mph)}} || bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{Sort|0960|960&nbsp;hPa (28.35&nbsp;inHg)}} || [[Palau]], [[Pilipinas]], [[Taiwan]] || {{ayos pera|50000000|una=$}} || {{nts|5}} || <ref name="AmboNDRRMC"/><ref name="Ambo1"/><ref name="GlobalCR">{{cite web|title=Global Catastrophe Recap September 2020|trans-title=Baliktanaw sa mga Sakuna sa Mundo Setyembre 2020|language=en|url=http://thoughtleadership.aonbenfield.com//Documents/20200810_analytics-if-september-global-recap.pdf|publisher=Aon|date=8 Oktubre 2020|accessdate=25 Nobyembre 2020|archive-date=8 Oktubre 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008154255/http://thoughtleadership.aonbenfield.com//Documents/20200810_analytics-if-september-global-recap.pdf|url-status=dead}}</ref> |- | Butchoy (''Nuri'') || {{Sort|200610|Hunyo 10&nbsp;– 14}} || bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{Sort|1|Bagyo}} || bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{Sort|075|75&nbsp;km/h (45&nbsp;mph)}} || bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{Sort|0996|996&nbsp;hPa (29.41&nbsp;inHg)}} || [[Pilipinas]], [[Tsina|Katimugang China]] || Di alam || {{nts|1}} || <ref name="Nuri1"/> |- | Carina || {{Sort|200711|Hulyo 11&nbsp;– 15}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|0|Depresyon}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|045|''Walang binigay''}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|1004|1004&nbsp;hPa (29.65&nbsp;inHg)}} || [[Pilipinas]], [[Taiwan]] || Maliit || Wala || |- | Dindo (''Hagupit'') || {{Sort|200731|Hulyo 31&nbsp;– Agosto 5}} || bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{Sort|3|Matinding bagyo}} || bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{Sort|130|130&nbsp;km/h (80&nbsp;mph)}} || bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{Sort|0975|975&nbsp;hPa (28.79&nbsp;inHg)}} || [[Kapuluan ng Ryukyu]], [[Taiwan]], [[Tsina|Silangang Tsina]], [[Tangway ng Korea]], [[Tangway ng Kamchatka]] || {{ayos pera|411000000|una=$}} || {{nts|17}} || <ref name="koreadindo"/><ref name="dindotw" /> |- | Enteng (''Jangmi'') || {{Sort|200807|Agosto 7&nbsp;– 11}} || bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{Sort|1|Bagyo}} || bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{Sort|085|85&nbsp;km/h (50&nbsp;mph)}} || bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{Sort|0996|996&nbsp;hPa (29.41&nbsp;inHg)}} ||[[Pilipinas]], [[Kapuluan ng Ryukyu]], [[Tangway ng Korea]]|| {{ayos pera|1000000|una=$}} || Wala || <ref name="GlobalCR" /> |- | Gener (''06W'') || {{Sort|200809|Agosto 9&nbsp;– 13}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|0|Depresyon}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|055|55&nbsp;km/h (35&nbsp;mph)}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|1012|1012&nbsp;hPa (29.88&nbsp;inHg)}} || [[Kapuluan ng Bonin]], [[Kapuluan ng Ryukyu]] || Wala || Wala || |- | Ferdie (''Mekkhala'') || {{Sort|200809|Agosto 9&nbsp;– 11}} || bgcolor=#{{storm color|STS}}|{{Sort|2|Malubhang bagyo}} || bgcolor=#{{storm color|STS}}|{{Sort|095|95&nbsp;km/h (60&nbsp;mph)}} || bgcolor=#{{storm color|STS}}|{{Sort|0992|992&nbsp;hPa (29.29&nbsp;inHg)}} || [[Pilipinas]], [[Taiwan]], [[Tsina|Silangang Tsina]] || {{ayos pera|159000000|una=$}} || Wala || <ref name="Mekkhaladamage"/><ref name="GlobalCR" /> |- | Helen (''Higos'') || {{Sort|200816|Agosto 16&nbsp;– 20}} || bgcolor=#{{storm color|STS}}|{{Sort|2|Malubhang bagyo}} || bgcolor=#{{storm color|STS}}|{{Sort|100|100&nbsp;km/h (65&nbsp;mph)}} || bgcolor=#{{storm color|STS}}|{{Sort|0992|992&nbsp;hPa (29.29&nbsp;inHg)}} || [[Pilipinas]], [[Tsina|Katimugang Tsina]], [[Vietnam|Hilagang Vietnam]] || {{ayos pera|142503089|una=$}} || {{nts|7}} || <ref name="VietHi" /><ref name="GlobalCR" /> |- | Igme (''Bavi'') || {{Sort|200820|Agosto 20&nbsp;– 27}} || bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{Sort|3|Matinding bagyo}} || bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{Sort|155|155&nbsp;km/h (100&nbsp;mph)}} || bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{Sort|0950|950&nbsp;hPa (28.05&nbsp;inHg)}} || [[Pilipinas]], [[Kapuluan ng Ryukyu]], [[Taiwan]], [[Tangway ng Korea]], [[Tsina|Hilagang Tsina]] || {{ayos pera|1000000|una=$}} || {{nts|1}} || <ref name="SKB25" /><ref name="GlobalCR" /> |- | Julian (''Maysak'') || {{Sort|200827|Agosto 27&nbsp;– Setyembre 3}} || bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{Sort|3|Matinding bagyo}} || bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{Sort|175|175&nbsp;km/h (110&nbsp;mph)}} || bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{Sort|0935|935&nbsp;hPa (27.61&nbsp;inHg)}} || [[Pilipinas]], [[Hapon|Hapón]], [[Tangway ng Korea]], [[Tsina|Hilagang-silangang Tsina]] || {{ayos pera|100000000|una=$}} || {{nts|32}} || <ref name="GlobalCR" /> |- | Kristine (''Haishen'') || {{Sort|200830|Agosto 30&nbsp;– Setyembre 7}} || bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{Sort|3|Matinding bagyo}} || bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{Sort|195|195&nbsp;km/h (120&nbsp;mph)}} || bgcolor=#{{storm color|TY}}|{{Sort|0910|910&nbsp;hPa (26.87&nbsp;inHg)}} || [[Kapuluan ng Marianas]], [[Tsina|Hilagang-silangang Tsina]], [[Hapon|Hapón]], [[Tangway ng Korea]] || {{ayos pera|100000000|una=$}} || {{nts|4}} || <ref name="GlobalCR"/><ref>{{Cite web|url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20200907_21/amp.html|title=Typhoon Haishen causes widespread damage &#124; NHK WORLD-JAPAN News|website=www3.nhk.or.jp|access-date=2020-12-29|archive-date=2020-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200907203526/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20200907_21/amp.html|url-status=dead}}</ref> |- | Leon (''Noul'') || {{Sort|200915|Setyembre 15&nbsp;– 19}} || bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{Sort|1|Bagyo}} || bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{Sort|085|85&nbsp;km/h (50&nbsp;mph)}} || bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{Sort|994|994&nbsp;hPa (29.35&nbsp;inHg)}} || [[Laos]], [[Thailand]], [[Myanmar]], [[Pilipinas]], [[Vietnam]] || {{ayos pera|175200000|una=$}} || {{nts|18}} || <ref name="GlobalCR" /><ref>{{cite news |title=Tropical storm Noul leaves 11 dead in Cambodia – it's havoc in South East Asia language=en|trans-title=Nag-iwan ang Bagyong Noul ng 11 patay sa Cambodia - malaki ang pinsala sa Timog-Silangang Asya|url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2020/09/22/tropical-storm-noul-leaves-11-dead-in-cambodia---it039s-havoc-in-south-east-asia |accessdate=3 Enero 2021 |agency=ASEANPLUS NEWS |work=The Star |date=22 Setyembre 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2020-09/20/c_139382859.htm|title=Typhoon kills 3 in central Vietnam|language=en|trans-title=3, patay sa gitnang Vietnam dahil sa bagyo|website=www.xinhuanet.com|access-date=2020-11-15|archive-date=2020-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031013312/http://www.xinhuanet.com/english/2020-09/20/c_139382859.htm|url-status=dead}}</ref> |- | Marce (''Dolphin'') || {{Sort|200919|Setyembre 19&nbsp;– 24}} || bgcolor=#{{storm color|STS}}|{{Sort|2|Malubhang bagyo}} || bgcolor=#{{storm color|STS}}|{{Sort|110|110&nbsp;km/h (70&nbsp;mph)}} || bgcolor=#{{storm color|STS}}|{{Sort|0975|975&nbsp;hPa (28.79&nbsp;inHg)}} || Wala || Wala || Wala || |- | Nika (''Nangka'') || {{Sort|201004|Oktubre 4&nbsp;– 14}} || bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{Sort|1|Bagyo}} || bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{Sort|085|85&nbsp;km/h (50&nbsp;mph)}} || bgcolor=#{{storm color|TS}}|{{Sort|0990|990&nbsp;hPa (29.23&nbsp;inHg)}} || [[Pilipinas]], [[Tsina|Katimugang Tsina]], [[Vietnam]], [[Laos]], [[Myanmar]] || {{ayos pera|16940000|una=$}} || {{nts|4}} || <ref name="auto"/><ref>{{Cite web|url=https://nongnghiep.vn/nam-dinh-bao-so-7-gay-thiet-hai-gan-68-ti-dong-d275885.html|website=Nong Nghiep|date=23 Oktubre 2020|access-date=8 Enero 2021|title=Nam Định: Bão số 7 gây thiệt hại gần 68 tỉ đồng|date=October 23, 2020|language=vi|trans-title=Nam Dinh: 68 bilyon dong ang halaga ng pinsala ng Bagyo Blg. 7}}</ref><ref name="AonOctober">{{cite web|title=Global Catastrophe Recap October 2020|trans-title=Baliktanaw sa mga Sakuna sa Mundo Oktubre 2020|language=en|url=http://thoughtleadership.aon.com/documents/20201111_analytics-if-october-global-recap.pdf|publisher=Aon]]|date=11 Nobyembre 2020|access-date=8 Enero 2021|archive-date=12 Nobiyembre 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112110151/http://thoughtleadership.aon.com/documents/20201111_analytics-if-october-global-recap.pdf|url-status=dead}}</ref> |- | Ofel || {{Sort|201013|Oktubre 13&nbsp;– 16}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|0|Depresyon}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|045|''Walang binigay''}} || bgcolor=#{{storm color|TD}}|{{Sort|1002|1002&nbsp;hPa (29.59&nbsp;inHg)}} || [[Pilipinas]], [[Vietnam]], [[Laos]] || {{ayos pera|187000|una=$}} || {{nts|10}} || <ref name="Ofel1"/><ref>{{Cite web|url=https://mb.com.ph/2020/10/15/ocd-reports-landslides-in-marinduque-due-to-ofel-evacuated-residents-begin-to-return-as-weather-improves/|title=OCD reports landslides in Marinduque due to 'Ofel,' evacuated residents begin to return as weather improves|trans-title=Iniulat ng OCD ang mga pagguho ng lupa sa Marinduque dahil kay 'Ofel.' Nagsimula magsibalikan [sa kanilang mga tahanan] ang mga inilikas dahil sa pagbuti ng panahon|date=15 Oktubre 2020|access-date=10 Enero 2021|language=en|website=Manila Bulletin|last=Recuenco|first=Aaron}}</ref> {{TC Areas affected (Bottom)|TC's=29&nbsp;systems|dates=Mayo 8&nbsp;– ''ngayon''|winds=220&nbsp;km/h (140&nbsp;mph)|pres=905&nbsp;hPa (26.72&nbsp;inHg)|damage={{ayos pera|3232463527.51|una=$}} <!-- to Etau: 3067258344 -->|deaths=<!-- to Etau: 401 --> 474|Refs=}} == Mga sanggunian == <references responsive="" /> [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] tid6rvrdzgmzzannd7j6kosnxt1552f 0 301938 2210137 2209775 2026-06-03T03:45:17Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2210137 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay talaan ng mga [[comune]] ng Lalawigan ng [[Lalawigan ng Ancona|Ancona]], [[Marche]], sa [[Italya]]. {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q747074 . ?item wdt:P131 wd:Q16114 . } |columns=P635:ISTAT,label/it:Comune,P2046:Lawak,P1082:Populasyon |section= |min_section= |sort=P635 |links=text |thumb= |autolist= |references=all |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! ISTAT ! Comune ! Lawak ! Populasyon |- | 042001 | Agugliano | 21.89 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4799<ref name="ref_204c1ab4d1a0f46b14b968d13f576127fa86a9e41d1d0ba263037aad950e7ebb">http://demo.istat.it/pop2018/index3.html</ref> |- | 042002 | Ancona | 124.84 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 98356<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042003 | Arcevia | 128.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4231<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042004 | Barbara | 11.04 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1271<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042005 | Belvedere Ostrense | 29.45 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2093<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042006 | Camerano | 20 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 7084<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042007 | Camerata Picena | 11.89 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2486<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042008 | Castelbellino | 6.05 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4919<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042010 | Castelfidardo | 33.39 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 18419<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042011 | Castelleone di Suasa | 15.92 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1552<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042012 | Castelplanio | 15.32 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3531<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042013 | Cerreto d'Esi | 16.91 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3374<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042014 | Chiaravalle | 17.6 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 14289<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042015 | Corinaldo | 49.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4767<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042016 | Cupramontana | 27.4 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4364<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042017 | Fabriano | 272.08 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 28918<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042018 | Falconara Marittima | 25.82 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 25530<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042019 | Filottrano | 71.2 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 8917<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042020 | Genga | 73.16 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1682<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042021 | Jesi | 108.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 39137<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042022 | Loreto | 17.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 12899<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042023 | Maiolati Spontini | 21.49 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5986<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042024 | Mergo | 7.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 996<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042025 | Monsano | 14.66 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3289<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042026 | Montecarotto | 24.39 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1836<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042027 | Montemarciano | 22.31 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 9762<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042029 | Monte Roberto | 13.51 kilometro kuwadrado<br/>13.57 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3027<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042030 | Monte San Vito | 21.81 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 6704<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042031 | Morro d'Alba | 19.46 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1798<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042032 | Numana | 10.94 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3741<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042033 | Offagna | 10.63 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2047<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042034 | Osimo | 106.74 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 34687<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042035 | Ostra | 47.25 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 6282<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042036 | Ostra Vetere | 30.02 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3110<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042037 | Poggio San Marcello | 13.36 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 672<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042038 | Polverigi | 24.98 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4582<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042040 | Rosora | 9.41 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1818<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042041 | San Marcello | 25.78 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1996<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042042 | San Paolo di Jesi | 10.11 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 894<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042043 | Santa Maria Nuova | 18.29 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3942<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042044 | Sassoferrato | 137.23 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 6841<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042045 | Senigallia | 117.77 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 44019<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042046 | Serra de' Conti | 24.54 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3559<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042047 | Serra San Quirico | 49.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2540<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042048 | Sirolo | 16.68 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4097<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042049 | Staffolo | 27.5 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2087<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042050 | Trecastelli | 38.66 kilometro kuwadrado | 7500<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |} ---- &sum; 47 items. {{Wikidata list end}} == Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya|Ancona]] 3nw4a0oh2v5nt7b6n338tqbx9vow1u0 0 309907 2210141 1857145 2026-06-03T04:49:54Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210141 wikitext text/x-wiki Si '''Nina Vankova Nikolova''' ay isang klimatolohista mula sa [[Bulgarya]] at isang propesor sa [[Unibersidad ng Sofia (Bulgaria)|Unibersidad ng Sofia]].<ref name="Топлийски">{{Cite web|last=Топлийски|first=Димитър|date=|title=Рецензия от проф. дгн Димитър Топлийски|url=https://www.uni-sofia.bg/index.php/bul/content/download/203583/1383647/version/1/file/%D0%A0%D0%B5%D1%86%D0%B5%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D1%8F+-+%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%84.+%D0%B4%D0%B3%D0%BD+%D0%94%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%82%D1%8A%D1%80+%D0%A2%D0%BE%D0%BF%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8+-+%D0%B4%D0%BE%D1%86.+%D0%B4-%D1%80+%D0%9D%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0.pdf|access-date=2019-05-19|website=|publisher=Софийски университет|language=bg|quote=|archive-date=2021-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210713105017/https://www.uni-sofia.bg/index.php/bul/content/download/203583/1383647/version/1/file/%D0%A0%D0%B5%D1%86%D0%B5%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D1%8F+-+%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%84.+%D0%B4%D0%B3%D0%BD+%D0%94%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%82%D1%8A%D1%80+%D0%A2%D0%BE%D0%BF%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8+-+%D0%B4%D0%BE%D1%86.+%D0%B4-%D1%80+%D0%9D%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="Матеева">{{Cite web|last=Матеева|first=Зоя|date=|title=Рецензия от проф. д-р Зоя Матеева|url=https://www.uni-sofia.bg/index.php/bul/content/download/203585/1383655/version/1/file/%D0%A0%D0%B5%D1%86%D0%B5%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D1%8F+-+%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%84.+%D0%B4-%D1%80+%D0%97%D0%BE%D1%8F+%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0+-+%D0%B4%D0%BE%D1%86.+%D0%B4-%D1%80+%D0%9D%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0.pdf|access-date=2019-05-19|website=|publisher=Софийски университет|language=bg|quote=|archive-date=2021-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210713105019/https://www.uni-sofia.bg/index.php/bul/content/download/203585/1383655/version/1/file/%D0%A0%D0%B5%D1%86%D0%B5%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D1%8F+-+%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%84.+%D0%B4-%D1%80+%D0%97%D0%BE%D1%8F+%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0+-+%D0%B4%D0%BE%D1%86.+%D0%B4-%D1%80+%D0%9D%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="Христова">{{Cite web|last=Христова|first=Нели|date=|title=Рецензия от проф. д-р Нели Христова|url=https://www.uni-sofia.bg/index.php/bul/content/download/203580/1383635/version/1/file/%D0%A0%D0%B5%D1%86%D0%B5%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D1%8F+-+%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%84.+%D0%B4-%D1%80+%D0%9D%D0%B5%D0%BB%D0%B8+%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0+-+%D0%B4%D0%BE%D1%86.+%D0%B4-%D1%80+%D0%9D%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0.pdf|access-date=2019-05-19|website=|publisher=Софийски университет|language=bg|quote=|archive-date=2021-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210713105022/https://www.uni-sofia.bg/index.php/bul/content/download/203580/1383635/version/1/file/%D0%A0%D0%B5%D1%86%D0%B5%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D1%8F+-+%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%84.+%D0%B4-%D1%80+%D0%9D%D0%B5%D0%BB%D0%B8+%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0+-+%D0%B4%D0%BE%D1%86.+%D0%B4-%D1%80+%D0%9D%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0.pdf|url-status=dead}}</ref> ==Talambuhay== Nagtapos si Nikolova sa [[Unibersidad ng Sofia (Bulgaria)|Unibersidad ng Sofia]] noong 1991 na may degree sa [[heograpiya]]. Ipinagtanggol niya ang disertasyon ng doktor na "Mga pagbabago sa temperatura ng hangin sa bulubunduking bahagi ng Bulgaria"{{Efn|{{lang|bg-BG|"Изменения на температурата на въздуха в извънпланинската част на България"}}}} noong 27 Pebrero 1991.<ref name="Топлийски" /><ref name="Матеева" /><ref name="Христова" /> Mula Pebrero 1999 hanggang Enero 2000, siya ay isang dalubhasa sa Meteorological Research Institute sa [[Tsukuba]], Japan, kung saan nagsagawa siya ng pananaliksik sa pandaigdigan at panrehiyong [[pagbabago ng klima]]. Mula noong 2001 ay hinirang siya bilang isang katuwang, at pagkatapos ay bilang isang punong katuwang sa Kagawaran ng Climatology, Hydrology at Geomorphology sa Faculty of Geology and Geography sa Sofia University.<ref name="Топлийски" /><ref name="Матеева" /><ref name="Христова" /> Noong 2001 ay hinirang siya bilang isang dalubhasang heograpo sa National Institute of Meteorology and Hydrology sa [[Bulgarian Academy of Science]]. Mula noong Abril 2008 siya ay naging isang doktor,,<ref name="Топлийски" /><ref name="Матеева" /><ref name="Христова" /> at noong 2018 siya ay naging isang propesor. Siya ay isang editor ng mga internasyonal na journal na [[Geographica Pannonica]], [[Forum Geografie]], [[Acta Hydrologica Slovaca]], ang [[Bulletin ng Serbian Geographic Society]], at [[Geographic Society ng Republika ng Srpska]] . Siya ay kasapi ng [[International Association for Urban Climate at International Association of Geomorphologists]] sa Bulgarya.<ref name="Топлийски" /><ref name="Матеева" /><ref name="Христова" /> Siya ang may-akda o kapwa may-akda ng higit sa 70 mga artikulo, pag-aaral, ulat, at aklat-aralin.<ref name="Топлийски" /><ref name="Матеева" /><ref name="Христова" /> ==Mga Sanggunian== <references /> {{reflist|group=lower-alpha}} ==Mga Panlabas na link== * [https://www.researchgate.net/profile/Nina-Nikolova-4 Nina Nikolova] sa [[ResearchGate]] * [https://scholar.google.bg/citations?user=VIDnWmAAAAAJ&hl=bg Ang mga publication ni Nina Nikolova] sa [[Google Scholar]] kin5as4boggszt75k3wsoz8p8h32i2w 0 310046 2210068 2146541 2026-06-02T14:35:12Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210068 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Disyembre 2021}} {{Infobox website|name=JewTube|logo=<!-- JewTube.png -->|screenshot=|caption=|revenue=|owner=[[Matthew Kwok]]|registration=Maaari<br />(kailangan upang mag-upload)|language=[[English language|Ingles]]|current_status=aktibo}}Ang '''JewTube''' ay isang libreng [[websayt]] para sa [[Pagbabahagi ng video|pagbabahagi ng mga bidyo]] na binubuo ng mga nilalamang nakaayon sa [[Hudaismo]]. Nag-aalok ito ng isang malawak na pagpipilian ng mga nalikhang bidyo para sa mga [[Hudyo]]. Ang JewTube ay itinatag ni Matthew Kwok, isang [[negosyante]] na nakabase sa [[Los Angeles]], at ni David Abitbol, ang nagtatag sa Jewlicious. Ang mga bumibisita sa websayt ay maaaring manood ng mga bidyo sa isang malawak na hanay ng mga nilalaman na may temang Hudaismo, na may mga paksa na sari-sari tulad ng mga pagkaing Hudyo at "kahaliling mga pagtatapos sa animasyon" ng pelikulang ''[[Borat (pelikula)|Borat]]'' ni [[Sacha Baron Cohen]] .<ref>Amiram Barkat. [https://www.haaretz.com/1.4950534 "Seeking a skullcap for your dog? Try www.JewTube.com"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210416163536/https://www.haaretz.com/1.4950534 |date=2021-04-16 }}. ''[[Ha'aretz]]'' (Haaretz.com). 8 July 2007. Retrieved 26 August 2020.</ref> Noong Setyembre 2007, hinamon ng [[Google]] ang isang kumpanya na nakabase sa [[New York City|New York]], ang NetParty, dahil sa paggamit ng pangalang "JewTube", na batayan ng kanilang rehistradong tatak, dahil sa palagay nila ang pangalan ay masyadong magkatulad sa [[YouTube]]. Ang NetParty ay hindi nauugnay o kaakibat sa websayt na JewTube.<ref>Elinor Mills: [https://www.huffpost.com/entry/google-jewtube-is-not-kos_n_64490?guccounter=1 "Google: JewTube Is Not Kosher"]. ''[[The Huffington Post]]''. 28 March 2008. Retrieved 26 August 2020.</ref> Matagumpay ang Google sa pagharang sa pagtatangka ng NetParty na gawing rehistradong tatak ang pangalan. == Mga Sanggunian == <references /> == Mga kawingang panlabas == * [http://jewtube.com/ Websayt]{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorya:Mga website]] 6v8xx9xnefr70ejmydjf7qjfjhxigc0 0 310610 2210053 1863868 2026-06-02T14:09:06Z Jojit fb 38 Inilipat ni Jojit fb ang pahinang [[Romanong numero]] sa [[Bilang Romano]] 1862274 wikitext text/x-wiki '''Ang mga numerong Romano''' ay isang sistema ng bilang na ginamit sa [[Sinaunang Roma|sinaunang Roma.]] '''Ang sistema ng pagnunumula''' na hindi '''digit na''' nangangahulugan na hindi mahalaga kung saan nakasulat ang bawat numero, palaging pare-pareho ang halaga nito. Ang Roman numeral system ay may mga sumusunod na simbolo. {| class="wikitable" !Ang simbolo |Ako |V |X |L |C |D |M |- !Ang halaga ng numero |1 |5 |10 |50 |100 |500 |1,000 |} [[Talaksan:Roman numerals on alarm clock (Unsplash).jpg|thumb|Romanong Numero sa Relo]] == Roman numeral system == === Pangunahing format ng decimal === Ang orihinal na form ng Roman numerals ay gumagamit ng mga simbolo IV at X (1, ​​5 at 10), na napakadaling mga simbolo. == Pagsulat ng mga Roman na numero == Pagsulat ng Roman numeral Ang mga positibong integer lamang ang maaaring kinatawan. Dahil sa sinaunang Roma walang mga simbolo para sa mga zero o decimal na numero  , na nakasulat mula sa napakataas at pababang simbolo hanggang sa hindi gaanong mahalaga na mga simbolo, tulad ng * Ang MCCCXXV ay katumbas ng 1000 + 300 + 20 + 5 = 1,325. * Ang MMMDLXVII ay katumbas ng 3,000 + 500 + 60 + 7 = 3,567. Kung ang simbolo ng mas mababang halaga ay nakasulat sa harap ng mas malaking simbolo Ang nagresultang numero ay katumbas ng mas malaking bilang na minus ng mas maliit na bilang. At magsusulat lamang ng isang pares ng mga simbolo sa bawat digit, halimbawa * Ang IX ay katumbas ng 10 - 1 = 9. * Ang XL ay katumbas ng 50 - 10 = 40. * Ang M '''CM''' LXXVII ay katumbas ng 1000 + (1,000 - 100) + 70 + 7 = 1,977. * Ang MM '''CD''' LXVIII ay katumbas ng 2000 + (500 - 100) + 60 + 8 = 2,468. Ang anumang bilang na lumampas sa itinakda ng simbolo na iyon ay minarkahan ng isang '''bar''' (dash) sa mga simbolong ito. Alin kung ang bar ay naayos sa anumang simbolo Ang simbolo ay kumakatawan sa isang numero na ang halaga ay katumbas ng simbolong iyon na pinarami ng 1,000, halimbawa: * Ang V ay katumbas ng 5 × 1,000 = 5,000. * Ang X ay katumbas ng 10 × 1,000 = 10,000. * Ang L ay katumbas ng 50 × 1,000 = 50,000. * Ang C ay katumbas ng 100 × 1,000 = 100,000. * Ang D ay katumbas ng 500 × 1,000 = 500,000. * Ang M ay katumbas ng 1,000 × 1,000 = 1,000,000. Bilang karagdagan, ang 1000 ay maaaring maisulat habang pinupuno ko ang bar ng isang halaga = 1 x 1,000 = 1000 = M, na mas karaniwang ginagamit na M. Karaniwan, ang mga may-akda ay nagsusulat ng mga Roman na bilang ay hindi pareho dahil sa katabing 4 o higit pa, maliban sa mukha ng orasan na gamitin ang IIII sa halip na sa alas-4 o 16 ng oras upang maiwasan ang pagkalito sa oras ng pagbabasa. === Halimbawa ng pagsulat ng mga Roman na numero === {| class="wikitable" !Romanong numero ![[Numero ng Arabe]] !Ang halaga ng numero !Romanong numero !Numero ng Arabe !Ang halaga ng numero |- |I |1 |isa |C |100 |Isang daan |- |II |2 |dalawa |CC |200 |Dalawang daan |- |III |3 |tatlo |CCC |300 |Tatlong daan |- |IV |4 |apat |CD |400 |Apat na raan |- |V |5 |lima |D |500 |Limang daan |- |VI |6 |anim |DC |600 |Anim na daan |- |VII |7 |pitong |DCC |700 |Pitong daan |- |VIII |8 |walong |DCCC |800 |Walong daan |- |IX |9 |siyam |CM |900 |Siyam na raan |- |X |10 |sampu |M |1,000 |Isang libo |- |XI |11 |Labing-isang |MM |2,000 |Dalawang libo |- |XII |12 |Labindalawa |MMXVIII |2,018 |Dalawang libo labing-walo |- |XX |20 |dalawampu |MMDLXI |2,561 |Dalawang libo at limang daan animnapu't isa |- |XXX |30 |tatlumpu |MMM |3,000 |Tatlong libo |- |XL |40 |Apatnapung |MMMCMXCIX |3,999 |Tatlong libo siyam na raan at siyam na siyam |- |L |50 |Limampu |M V |4,000 |Apat na libo |- |LX |60 |Animnapu | | | |- |LXX |70 |Pitumpu | | | |- |LXXX |80 |Walumpu | | | |- |XC |90 |Siyamnapu | | | |} [[Kategorya:Mga sistemang numeral]] i8o35pdooszz1cmqmqnbaiq7dliaz9p 2210057 2210053 2026-06-02T14:12:02Z Jojit fb 38 2210057 wikitext text/x-wiki '''Ang mga numerong Romano''' ay isang sistema ng bilang na ginamit sa [[Sinaunang Roma|sinaunang Roma.]] '''Ang sistema ng pagnunumula''' na hindi '''digit na''' nangangahulugan na hindi mahalaga kung saan nakasulat ang bawat numero, palaging pare-pareho ang halaga nito. Ang Roman numeral system ay may mga sumusunod na simbolo. {| class="wikitable" !Ang simbolo |Ako |V |X |L |C |D |M |- !Ang halaga ng numero |1 |5 |10 |50 |100 |500 |1,000 |} [[Talaksan:Roman numerals on alarm clock (Unsplash).jpg|thumb|Romanong Numero sa Relo]] == Sistemang bilang romano == === Pangunahing pormat ng desimal === Ang orihinal na form ng Roman numerals ay gumagamit ng mga simbolo IV at X (1, ​​5 at 10), na napakadaling mga simbolo. == Pagsulat ng mga Roman na numero == Pagsulat ng Roman numeral Ang mga positibong integer lamang ang maaaring kinatawan. Dahil sa sinaunang Roma walang mga simbolo para sa mga zero o decimal na numero  , na nakasulat mula sa napakataas at pababang simbolo hanggang sa hindi gaanong mahalaga na mga simbolo, tulad ng * Ang MCCCXXV ay katumbas ng 1000 + 300 + 20 + 5 = 1,325. * Ang MMMDLXVII ay katumbas ng 3,000 + 500 + 60 + 7 = 3,567. Kung ang simbolo ng mas mababang halaga ay nakasulat sa harap ng mas malaking simbolo Ang nagresultang numero ay katumbas ng mas malaking bilang na minus ng mas maliit na bilang. At magsusulat lamang ng isang pares ng mga simbolo sa bawat digit, halimbawa * Ang IX ay katumbas ng 10 - 1 = 9. * Ang XL ay katumbas ng 50 - 10 = 40. * Ang M '''CM''' LXXVII ay katumbas ng 1000 + (1,000 - 100) + 70 + 7 = 1,977. * Ang MM '''CD''' LXVIII ay katumbas ng 2000 + (500 - 100) + 60 + 8 = 2,468. Ang anumang bilang na lumampas sa itinakda ng simbolo na iyon ay minarkahan ng isang '''bar''' (dash) sa mga simbolong ito. Alin kung ang bar ay naayos sa anumang simbolo Ang simbolo ay kumakatawan sa isang numero na ang halaga ay katumbas ng simbolong iyon na pinarami ng 1,000, halimbawa: * Ang V ay katumbas ng 5 × 1,000 = 5,000. * Ang X ay katumbas ng 10 × 1,000 = 10,000. * Ang L ay katumbas ng 50 × 1,000 = 50,000. * Ang C ay katumbas ng 100 × 1,000 = 100,000. * Ang D ay katumbas ng 500 × 1,000 = 500,000. * Ang M ay katumbas ng 1,000 × 1,000 = 1,000,000. Bilang karagdagan, ang 1000 ay maaaring maisulat habang pinupuno ko ang bar ng isang halaga = 1 x 1,000 = 1000 = M, na mas karaniwang ginagamit na M. Karaniwan, ang mga may-akda ay nagsusulat ng mga Roman na bilang ay hindi pareho dahil sa katabing 4 o higit pa, maliban sa mukha ng orasan na gamitin ang IIII sa halip na sa alas-4 o 16 ng oras upang maiwasan ang pagkalito sa oras ng pagbabasa. === Halimbawa ng pagsulat ng mga Roman na numero === {| class="wikitable" !Romanong numero ![[Numero ng Arabe]] !Ang halaga ng numero !Romanong numero !Numero ng Arabe !Ang halaga ng numero |- |I |1 |isa |C |100 |Isang daan |- |II |2 |dalawa |CC |200 |Dalawang daan |- |III |3 |tatlo |CCC |300 |Tatlong daan |- |IV |4 |apat |CD |400 |Apat na raan |- |V |5 |lima |D |500 |Limang daan |- |VI |6 |anim |DC |600 |Anim na daan |- |VII |7 |pitong |DCC |700 |Pitong daan |- |VIII |8 |walong |DCCC |800 |Walong daan |- |IX |9 |siyam |CM |900 |Siyam na raan |- |X |10 |sampu |M |1,000 |Isang libo |- |XI |11 |Labing-isang |MM |2,000 |Dalawang libo |- |XII |12 |Labindalawa |MMXVIII |2,018 |Dalawang libo labing-walo |- |XX |20 |dalawampu |MMDLXI |2,561 |Dalawang libo at limang daan animnapu't isa |- |XXX |30 |tatlumpu |MMM |3,000 |Tatlong libo |- |XL |40 |Apatnapung |MMMCMXCIX |3,999 |Tatlong libo siyam na raan at siyam na siyam |- |L |50 |Limampu |M V |4,000 |Apat na libo |- |LX |60 |Animnapu | | | |- |LXX |70 |Pitumpu | | | |- |LXXX |80 |Walumpu | | | |- |XC |90 |Siyamnapu | | | |} [[Kategorya:Mga sistemang numeral]] q8wg3xsn9ueulw6x7nbizn4iajpi5ra 2210058 2210057 2026-06-02T14:12:30Z Jojit fb 38 /* Pagsulat ng mga Roman na numero */ 2210058 wikitext text/x-wiki '''Ang mga numerong Romano''' ay isang sistema ng bilang na ginamit sa [[Sinaunang Roma|sinaunang Roma.]] '''Ang sistema ng pagnunumula''' na hindi '''digit na''' nangangahulugan na hindi mahalaga kung saan nakasulat ang bawat numero, palaging pare-pareho ang halaga nito. Ang Roman numeral system ay may mga sumusunod na simbolo. {| class="wikitable" !Ang simbolo |Ako |V |X |L |C |D |M |- !Ang halaga ng numero |1 |5 |10 |50 |100 |500 |1,000 |} [[Talaksan:Roman numerals on alarm clock (Unsplash).jpg|thumb|Romanong Numero sa Relo]] == Sistemang bilang romano == === Pangunahing pormat ng desimal === Ang orihinal na form ng Roman numerals ay gumagamit ng mga simbolo IV at X (1, ​​5 at 10), na napakadaling mga simbolo. == Pagsulat ng mga numerong Romano == Pagsulat ng Roman numeral Ang mga positibong integer lamang ang maaaring kinatawan. Dahil sa sinaunang Roma walang mga simbolo para sa mga zero o decimal na numero  , na nakasulat mula sa napakataas at pababang simbolo hanggang sa hindi gaanong mahalaga na mga simbolo, tulad ng * Ang MCCCXXV ay katumbas ng 1000 + 300 + 20 + 5 = 1,325. * Ang MMMDLXVII ay katumbas ng 3,000 + 500 + 60 + 7 = 3,567. Kung ang simbolo ng mas mababang halaga ay nakasulat sa harap ng mas malaking simbolo Ang nagresultang numero ay katumbas ng mas malaking bilang na minus ng mas maliit na bilang. At magsusulat lamang ng isang pares ng mga simbolo sa bawat digit, halimbawa * Ang IX ay katumbas ng 10 - 1 = 9. * Ang XL ay katumbas ng 50 - 10 = 40. * Ang M '''CM''' LXXVII ay katumbas ng 1000 + (1,000 - 100) + 70 + 7 = 1,977. * Ang MM '''CD''' LXVIII ay katumbas ng 2000 + (500 - 100) + 60 + 8 = 2,468. Ang anumang bilang na lumampas sa itinakda ng simbolo na iyon ay minarkahan ng isang '''bar''' (dash) sa mga simbolong ito. Alin kung ang bar ay naayos sa anumang simbolo Ang simbolo ay kumakatawan sa isang numero na ang halaga ay katumbas ng simbolong iyon na pinarami ng 1,000, halimbawa: * Ang V ay katumbas ng 5 × 1,000 = 5,000. * Ang X ay katumbas ng 10 × 1,000 = 10,000. * Ang L ay katumbas ng 50 × 1,000 = 50,000. * Ang C ay katumbas ng 100 × 1,000 = 100,000. * Ang D ay katumbas ng 500 × 1,000 = 500,000. * Ang M ay katumbas ng 1,000 × 1,000 = 1,000,000. Bilang karagdagan, ang 1000 ay maaaring maisulat habang pinupuno ko ang bar ng isang halaga = 1 x 1,000 = 1000 = M, na mas karaniwang ginagamit na M. Karaniwan, ang mga may-akda ay nagsusulat ng mga Roman na bilang ay hindi pareho dahil sa katabing 4 o higit pa, maliban sa mukha ng orasan na gamitin ang IIII sa halip na sa alas-4 o 16 ng oras upang maiwasan ang pagkalito sa oras ng pagbabasa. === Halimbawa ng pagsulat ng mga Roman na numero === {| class="wikitable" !Romanong numero ![[Numero ng Arabe]] !Ang halaga ng numero !Romanong numero !Numero ng Arabe !Ang halaga ng numero |- |I |1 |isa |C |100 |Isang daan |- |II |2 |dalawa |CC |200 |Dalawang daan |- |III |3 |tatlo |CCC |300 |Tatlong daan |- |IV |4 |apat |CD |400 |Apat na raan |- |V |5 |lima |D |500 |Limang daan |- |VI |6 |anim |DC |600 |Anim na daan |- |VII |7 |pitong |DCC |700 |Pitong daan |- |VIII |8 |walong |DCCC |800 |Walong daan |- |IX |9 |siyam |CM |900 |Siyam na raan |- |X |10 |sampu |M |1,000 |Isang libo |- |XI |11 |Labing-isang |MM |2,000 |Dalawang libo |- |XII |12 |Labindalawa |MMXVIII |2,018 |Dalawang libo labing-walo |- |XX |20 |dalawampu |MMDLXI |2,561 |Dalawang libo at limang daan animnapu't isa |- |XXX |30 |tatlumpu |MMM |3,000 |Tatlong libo |- |XL |40 |Apatnapung |MMMCMXCIX |3,999 |Tatlong libo siyam na raan at siyam na siyam |- |L |50 |Limampu |M V |4,000 |Apat na libo |- |LX |60 |Animnapu | | | |- |LXX |70 |Pitumpu | | | |- |LXXX |80 |Walumpu | | | |- |XC |90 |Siyamnapu | | | |} [[Kategorya:Mga sistemang numeral]] en74vfik6wi61rrg8owz9re2xt1je4k 2210059 2210058 2026-06-02T14:12:50Z Jojit fb 38 2210059 wikitext text/x-wiki Ang mga '''numerong Romano''' ay isang sistema ng bilang na ginamit sa [[Sinaunang Roma|sinaunang Roma.]] '''Ang sistema ng pagnunumula''' na hindi '''digit na''' nangangahulugan na hindi mahalaga kung saan nakasulat ang bawat numero, palaging pare-pareho ang halaga nito. Ang Roman numeral system ay may mga sumusunod na simbolo. {| class="wikitable" !Ang simbolo |Ako |V |X |L |C |D |M |- !Ang halaga ng numero |1 |5 |10 |50 |100 |500 |1,000 |} [[Talaksan:Roman numerals on alarm clock (Unsplash).jpg|thumb|Romanong Numero sa Relo]] == Sistemang bilang romano == === Pangunahing pormat ng desimal === Ang orihinal na form ng Roman numerals ay gumagamit ng mga simbolo IV at X (1, ​​5 at 10), na napakadaling mga simbolo. == Pagsulat ng mga numerong Romano == Pagsulat ng Roman numeral Ang mga positibong integer lamang ang maaaring kinatawan. Dahil sa sinaunang Roma walang mga simbolo para sa mga zero o decimal na numero  , na nakasulat mula sa napakataas at pababang simbolo hanggang sa hindi gaanong mahalaga na mga simbolo, tulad ng * Ang MCCCXXV ay katumbas ng 1000 + 300 + 20 + 5 = 1,325. * Ang MMMDLXVII ay katumbas ng 3,000 + 500 + 60 + 7 = 3,567. Kung ang simbolo ng mas mababang halaga ay nakasulat sa harap ng mas malaking simbolo Ang nagresultang numero ay katumbas ng mas malaking bilang na minus ng mas maliit na bilang. At magsusulat lamang ng isang pares ng mga simbolo sa bawat digit, halimbawa * Ang IX ay katumbas ng 10 - 1 = 9. * Ang XL ay katumbas ng 50 - 10 = 40. * Ang M '''CM''' LXXVII ay katumbas ng 1000 + (1,000 - 100) + 70 + 7 = 1,977. * Ang MM '''CD''' LXVIII ay katumbas ng 2000 + (500 - 100) + 60 + 8 = 2,468. Ang anumang bilang na lumampas sa itinakda ng simbolo na iyon ay minarkahan ng isang '''bar''' (dash) sa mga simbolong ito. Alin kung ang bar ay naayos sa anumang simbolo Ang simbolo ay kumakatawan sa isang numero na ang halaga ay katumbas ng simbolong iyon na pinarami ng 1,000, halimbawa: * Ang V ay katumbas ng 5 × 1,000 = 5,000. * Ang X ay katumbas ng 10 × 1,000 = 10,000. * Ang L ay katumbas ng 50 × 1,000 = 50,000. * Ang C ay katumbas ng 100 × 1,000 = 100,000. * Ang D ay katumbas ng 500 × 1,000 = 500,000. * Ang M ay katumbas ng 1,000 × 1,000 = 1,000,000. Bilang karagdagan, ang 1000 ay maaaring maisulat habang pinupuno ko ang bar ng isang halaga = 1 x 1,000 = 1000 = M, na mas karaniwang ginagamit na M. Karaniwan, ang mga may-akda ay nagsusulat ng mga Roman na bilang ay hindi pareho dahil sa katabing 4 o higit pa, maliban sa mukha ng orasan na gamitin ang IIII sa halip na sa alas-4 o 16 ng oras upang maiwasan ang pagkalito sa oras ng pagbabasa. === Halimbawa ng pagsulat ng mga Roman na numero === {| class="wikitable" !Romanong numero ![[Numero ng Arabe]] !Ang halaga ng numero !Romanong numero !Numero ng Arabe !Ang halaga ng numero |- |I |1 |isa |C |100 |Isang daan |- |II |2 |dalawa |CC |200 |Dalawang daan |- |III |3 |tatlo |CCC |300 |Tatlong daan |- |IV |4 |apat |CD |400 |Apat na raan |- |V |5 |lima |D |500 |Limang daan |- |VI |6 |anim |DC |600 |Anim na daan |- |VII |7 |pitong |DCC |700 |Pitong daan |- |VIII |8 |walong |DCCC |800 |Walong daan |- |IX |9 |siyam |CM |900 |Siyam na raan |- |X |10 |sampu |M |1,000 |Isang libo |- |XI |11 |Labing-isang |MM |2,000 |Dalawang libo |- |XII |12 |Labindalawa |MMXVIII |2,018 |Dalawang libo labing-walo |- |XX |20 |dalawampu |MMDLXI |2,561 |Dalawang libo at limang daan animnapu't isa |- |XXX |30 |tatlumpu |MMM |3,000 |Tatlong libo |- |XL |40 |Apatnapung |MMMCMXCIX |3,999 |Tatlong libo siyam na raan at siyam na siyam |- |L |50 |Limampu |M V |4,000 |Apat na libo |- |LX |60 |Animnapu | | | |- |LXX |70 |Pitumpu | | | |- |LXXX |80 |Walumpu | | | |- |XC |90 |Siyamnapu | | | |} [[Kategorya:Mga sistemang numeral]] e6knggm4121fq2r7n838y32noosc9oj 2210060 2210059 2026-06-02T14:13:12Z Jojit fb 38 2210060 wikitext text/x-wiki Ang mga '''bilang na Romano''' ay isang sistema ng bilang na ginamit sa [[Sinaunang Roma|sinaunang Roma.]] '''Ang sistema ng pagnunumula''' na hindi '''digit na''' nangangahulugan na hindi mahalaga kung saan nakasulat ang bawat numero, palaging pare-pareho ang halaga nito. Ang Roman numeral system ay may mga sumusunod na simbolo. {| class="wikitable" !Ang simbolo |Ako |V |X |L |C |D |M |- !Ang halaga ng numero |1 |5 |10 |50 |100 |500 |1,000 |} [[Talaksan:Roman numerals on alarm clock (Unsplash).jpg|thumb|Romanong Numero sa Relo]] == Sistemang bilang romano == === Pangunahing pormat ng desimal === Ang orihinal na form ng Roman numerals ay gumagamit ng mga simbolo IV at X (1, ​​5 at 10), na napakadaling mga simbolo. == Pagsulat ng mga numerong Romano == Pagsulat ng Roman numeral Ang mga positibong integer lamang ang maaaring kinatawan. Dahil sa sinaunang Roma walang mga simbolo para sa mga zero o decimal na numero  , na nakasulat mula sa napakataas at pababang simbolo hanggang sa hindi gaanong mahalaga na mga simbolo, tulad ng * Ang MCCCXXV ay katumbas ng 1000 + 300 + 20 + 5 = 1,325. * Ang MMMDLXVII ay katumbas ng 3,000 + 500 + 60 + 7 = 3,567. Kung ang simbolo ng mas mababang halaga ay nakasulat sa harap ng mas malaking simbolo Ang nagresultang numero ay katumbas ng mas malaking bilang na minus ng mas maliit na bilang. At magsusulat lamang ng isang pares ng mga simbolo sa bawat digit, halimbawa * Ang IX ay katumbas ng 10 - 1 = 9. * Ang XL ay katumbas ng 50 - 10 = 40. * Ang M '''CM''' LXXVII ay katumbas ng 1000 + (1,000 - 100) + 70 + 7 = 1,977. * Ang MM '''CD''' LXVIII ay katumbas ng 2000 + (500 - 100) + 60 + 8 = 2,468. Ang anumang bilang na lumampas sa itinakda ng simbolo na iyon ay minarkahan ng isang '''bar''' (dash) sa mga simbolong ito. Alin kung ang bar ay naayos sa anumang simbolo Ang simbolo ay kumakatawan sa isang numero na ang halaga ay katumbas ng simbolong iyon na pinarami ng 1,000, halimbawa: * Ang V ay katumbas ng 5 × 1,000 = 5,000. * Ang X ay katumbas ng 10 × 1,000 = 10,000. * Ang L ay katumbas ng 50 × 1,000 = 50,000. * Ang C ay katumbas ng 100 × 1,000 = 100,000. * Ang D ay katumbas ng 500 × 1,000 = 500,000. * Ang M ay katumbas ng 1,000 × 1,000 = 1,000,000. Bilang karagdagan, ang 1000 ay maaaring maisulat habang pinupuno ko ang bar ng isang halaga = 1 x 1,000 = 1000 = M, na mas karaniwang ginagamit na M. Karaniwan, ang mga may-akda ay nagsusulat ng mga Roman na bilang ay hindi pareho dahil sa katabing 4 o higit pa, maliban sa mukha ng orasan na gamitin ang IIII sa halip na sa alas-4 o 16 ng oras upang maiwasan ang pagkalito sa oras ng pagbabasa. === Halimbawa ng pagsulat ng mga Roman na numero === {| class="wikitable" !Romanong numero ![[Numero ng Arabe]] !Ang halaga ng numero !Romanong numero !Numero ng Arabe !Ang halaga ng numero |- |I |1 |isa |C |100 |Isang daan |- |II |2 |dalawa |CC |200 |Dalawang daan |- |III |3 |tatlo |CCC |300 |Tatlong daan |- |IV |4 |apat |CD |400 |Apat na raan |- |V |5 |lima |D |500 |Limang daan |- |VI |6 |anim |DC |600 |Anim na daan |- |VII |7 |pitong |DCC |700 |Pitong daan |- |VIII |8 |walong |DCCC |800 |Walong daan |- |IX |9 |siyam |CM |900 |Siyam na raan |- |X |10 |sampu |M |1,000 |Isang libo |- |XI |11 |Labing-isang |MM |2,000 |Dalawang libo |- |XII |12 |Labindalawa |MMXVIII |2,018 |Dalawang libo labing-walo |- |XX |20 |dalawampu |MMDLXI |2,561 |Dalawang libo at limang daan animnapu't isa |- |XXX |30 |tatlumpu |MMM |3,000 |Tatlong libo |- |XL |40 |Apatnapung |MMMCMXCIX |3,999 |Tatlong libo siyam na raan at siyam na siyam |- |L |50 |Limampu |M V |4,000 |Apat na libo |- |LX |60 |Animnapu | | | |- |LXX |70 |Pitumpu | | | |- |LXXX |80 |Walumpu | | | |- |XC |90 |Siyamnapu | | | |} [[Kategorya:Mga sistemang numeral]] 0mwh52nn5w14h7qqlmsxiu4uxdtzj98 2210061 2210060 2026-06-02T14:13:21Z Jojit fb 38 Inilipat ni Jojit fb ang pahinang [[Bilang Romano]] sa [[Bilang na Romano]] 2210060 wikitext text/x-wiki Ang mga '''bilang na Romano''' ay isang sistema ng bilang na ginamit sa [[Sinaunang Roma|sinaunang Roma.]] '''Ang sistema ng pagnunumula''' na hindi '''digit na''' nangangahulugan na hindi mahalaga kung saan nakasulat ang bawat numero, palaging pare-pareho ang halaga nito. Ang Roman numeral system ay may mga sumusunod na simbolo. {| class="wikitable" !Ang simbolo |Ako |V |X |L |C |D |M |- !Ang halaga ng numero |1 |5 |10 |50 |100 |500 |1,000 |} [[Talaksan:Roman numerals on alarm clock (Unsplash).jpg|thumb|Romanong Numero sa Relo]] == Sistemang bilang romano == === Pangunahing pormat ng desimal === Ang orihinal na form ng Roman numerals ay gumagamit ng mga simbolo IV at X (1, ​​5 at 10), na napakadaling mga simbolo. == Pagsulat ng mga numerong Romano == Pagsulat ng Roman numeral Ang mga positibong integer lamang ang maaaring kinatawan. Dahil sa sinaunang Roma walang mga simbolo para sa mga zero o decimal na numero  , na nakasulat mula sa napakataas at pababang simbolo hanggang sa hindi gaanong mahalaga na mga simbolo, tulad ng * Ang MCCCXXV ay katumbas ng 1000 + 300 + 20 + 5 = 1,325. * Ang MMMDLXVII ay katumbas ng 3,000 + 500 + 60 + 7 = 3,567. Kung ang simbolo ng mas mababang halaga ay nakasulat sa harap ng mas malaking simbolo Ang nagresultang numero ay katumbas ng mas malaking bilang na minus ng mas maliit na bilang. At magsusulat lamang ng isang pares ng mga simbolo sa bawat digit, halimbawa * Ang IX ay katumbas ng 10 - 1 = 9. * Ang XL ay katumbas ng 50 - 10 = 40. * Ang M '''CM''' LXXVII ay katumbas ng 1000 + (1,000 - 100) + 70 + 7 = 1,977. * Ang MM '''CD''' LXVIII ay katumbas ng 2000 + (500 - 100) + 60 + 8 = 2,468. Ang anumang bilang na lumampas sa itinakda ng simbolo na iyon ay minarkahan ng isang '''bar''' (dash) sa mga simbolong ito. Alin kung ang bar ay naayos sa anumang simbolo Ang simbolo ay kumakatawan sa isang numero na ang halaga ay katumbas ng simbolong iyon na pinarami ng 1,000, halimbawa: * Ang V ay katumbas ng 5 × 1,000 = 5,000. * Ang X ay katumbas ng 10 × 1,000 = 10,000. * Ang L ay katumbas ng 50 × 1,000 = 50,000. * Ang C ay katumbas ng 100 × 1,000 = 100,000. * Ang D ay katumbas ng 500 × 1,000 = 500,000. * Ang M ay katumbas ng 1,000 × 1,000 = 1,000,000. Bilang karagdagan, ang 1000 ay maaaring maisulat habang pinupuno ko ang bar ng isang halaga = 1 x 1,000 = 1000 = M, na mas karaniwang ginagamit na M. Karaniwan, ang mga may-akda ay nagsusulat ng mga Roman na bilang ay hindi pareho dahil sa katabing 4 o higit pa, maliban sa mukha ng orasan na gamitin ang IIII sa halip na sa alas-4 o 16 ng oras upang maiwasan ang pagkalito sa oras ng pagbabasa. === Halimbawa ng pagsulat ng mga Roman na numero === {| class="wikitable" !Romanong numero ![[Numero ng Arabe]] !Ang halaga ng numero !Romanong numero !Numero ng Arabe !Ang halaga ng numero |- |I |1 |isa |C |100 |Isang daan |- |II |2 |dalawa |CC |200 |Dalawang daan |- |III |3 |tatlo |CCC |300 |Tatlong daan |- |IV |4 |apat |CD |400 |Apat na raan |- |V |5 |lima |D |500 |Limang daan |- |VI |6 |anim |DC |600 |Anim na daan |- |VII |7 |pitong |DCC |700 |Pitong daan |- |VIII |8 |walong |DCCC |800 |Walong daan |- |IX |9 |siyam |CM |900 |Siyam na raan |- |X |10 |sampu |M |1,000 |Isang libo |- |XI |11 |Labing-isang |MM |2,000 |Dalawang libo |- |XII |12 |Labindalawa |MMXVIII |2,018 |Dalawang libo labing-walo |- |XX |20 |dalawampu |MMDLXI |2,561 |Dalawang libo at limang daan animnapu't isa |- |XXX |30 |tatlumpu |MMM |3,000 |Tatlong libo |- |XL |40 |Apatnapung |MMMCMXCIX |3,999 |Tatlong libo siyam na raan at siyam na siyam |- |L |50 |Limampu |M V |4,000 |Apat na libo |- |LX |60 |Animnapu | | | |- |LXX |70 |Pitumpu | | | |- |LXXX |80 |Walumpu | | | |- |XC |90 |Siyamnapu | | | |} [[Kategorya:Mga sistemang numeral]] 0mwh52nn5w14h7qqlmsxiu4uxdtzj98 2210063 2210061 2026-06-02T14:13:48Z Jojit fb 38 2210063 wikitext text/x-wiki Ang mga '''bilang na Romano''' ay isang sistema ng [[bilang]] na ginamit sa [[Sinaunang Roma|sinaunang Roma.]] '''Ang sistema ng pagnunumula''' na hindi '''digit na''' nangangahulugan na hindi mahalaga kung saan nakasulat ang bawat numero, palaging pare-pareho ang halaga nito. Ang Roman numeral system ay may mga sumusunod na simbolo. {| class="wikitable" !Ang simbolo |Ako |V |X |L |C |D |M |- !Ang halaga ng numero |1 |5 |10 |50 |100 |500 |1,000 |} [[Talaksan:Roman numerals on alarm clock (Unsplash).jpg|thumb|Romanong Numero sa Relo]] == Sistemang bilang romano == === Pangunahing pormat ng desimal === Ang orihinal na form ng Roman numerals ay gumagamit ng mga simbolo IV at X (1, ​​5 at 10), na napakadaling mga simbolo. == Pagsulat ng mga numerong Romano == Pagsulat ng Roman numeral Ang mga positibong integer lamang ang maaaring kinatawan. Dahil sa sinaunang Roma walang mga simbolo para sa mga zero o decimal na numero  , na nakasulat mula sa napakataas at pababang simbolo hanggang sa hindi gaanong mahalaga na mga simbolo, tulad ng * Ang MCCCXXV ay katumbas ng 1000 + 300 + 20 + 5 = 1,325. * Ang MMMDLXVII ay katumbas ng 3,000 + 500 + 60 + 7 = 3,567. Kung ang simbolo ng mas mababang halaga ay nakasulat sa harap ng mas malaking simbolo Ang nagresultang numero ay katumbas ng mas malaking bilang na minus ng mas maliit na bilang. At magsusulat lamang ng isang pares ng mga simbolo sa bawat digit, halimbawa * Ang IX ay katumbas ng 10 - 1 = 9. * Ang XL ay katumbas ng 50 - 10 = 40. * Ang M '''CM''' LXXVII ay katumbas ng 1000 + (1,000 - 100) + 70 + 7 = 1,977. * Ang MM '''CD''' LXVIII ay katumbas ng 2000 + (500 - 100) + 60 + 8 = 2,468. Ang anumang bilang na lumampas sa itinakda ng simbolo na iyon ay minarkahan ng isang '''bar''' (dash) sa mga simbolong ito. Alin kung ang bar ay naayos sa anumang simbolo Ang simbolo ay kumakatawan sa isang numero na ang halaga ay katumbas ng simbolong iyon na pinarami ng 1,000, halimbawa: * Ang V ay katumbas ng 5 × 1,000 = 5,000. * Ang X ay katumbas ng 10 × 1,000 = 10,000. * Ang L ay katumbas ng 50 × 1,000 = 50,000. * Ang C ay katumbas ng 100 × 1,000 = 100,000. * Ang D ay katumbas ng 500 × 1,000 = 500,000. * Ang M ay katumbas ng 1,000 × 1,000 = 1,000,000. Bilang karagdagan, ang 1000 ay maaaring maisulat habang pinupuno ko ang bar ng isang halaga = 1 x 1,000 = 1000 = M, na mas karaniwang ginagamit na M. Karaniwan, ang mga may-akda ay nagsusulat ng mga Roman na bilang ay hindi pareho dahil sa katabing 4 o higit pa, maliban sa mukha ng orasan na gamitin ang IIII sa halip na sa alas-4 o 16 ng oras upang maiwasan ang pagkalito sa oras ng pagbabasa. === Halimbawa ng pagsulat ng mga Roman na numero === {| class="wikitable" !Romanong numero ![[Numero ng Arabe]] !Ang halaga ng numero !Romanong numero !Numero ng Arabe !Ang halaga ng numero |- |I |1 |isa |C |100 |Isang daan |- |II |2 |dalawa |CC |200 |Dalawang daan |- |III |3 |tatlo |CCC |300 |Tatlong daan |- |IV |4 |apat |CD |400 |Apat na raan |- |V |5 |lima |D |500 |Limang daan |- |VI |6 |anim |DC |600 |Anim na daan |- |VII |7 |pitong |DCC |700 |Pitong daan |- |VIII |8 |walong |DCCC |800 |Walong daan |- |IX |9 |siyam |CM |900 |Siyam na raan |- |X |10 |sampu |M |1,000 |Isang libo |- |XI |11 |Labing-isang |MM |2,000 |Dalawang libo |- |XII |12 |Labindalawa |MMXVIII |2,018 |Dalawang libo labing-walo |- |XX |20 |dalawampu |MMDLXI |2,561 |Dalawang libo at limang daan animnapu't isa |- |XXX |30 |tatlumpu |MMM |3,000 |Tatlong libo |- |XL |40 |Apatnapung |MMMCMXCIX |3,999 |Tatlong libo siyam na raan at siyam na siyam |- |L |50 |Limampu |M V |4,000 |Apat na libo |- |LX |60 |Animnapu | | | |- |LXX |70 |Pitumpu | | | |- |LXXX |80 |Walumpu | | | |- |XC |90 |Siyamnapu | | | |} [[Kategorya:Mga sistemang numeral]] 7ubqr2vosgpr3eaz27mmk7yp6itnqhv 2210065 2210063 2026-06-02T14:18:33Z Jojit fb 38 2210065 wikitext text/x-wiki Ang mga '''bilang na Romano''' ay isang sistema ng [[bilang]] na ginamit sa [[sinaunang Roma]] at nanatiling karaniwang paraan ng pagsusulat ng bilang sa buong [[Europa]] hanggang [[Gitnang Panahon|Huling Gitnang Panahon]]. Ang modernong istilo ng pagnunumerong Romano ay gumagamit lamang ng pitong titik mula sa alpabetong Latin at ipinapakita ito sa sumusunod na tala: {| class="wikitable" !Ang simbolo |I |V |X |L |C |D |M |- !Ang halaga ng numero |1 |5 |10 |50 |100 |500 |1,000 |} [[Talaksan:Roman numerals on alarm clock (Unsplash).jpg|thumb|Romanong Numero sa Relo]] == Sistemang bilang romano == === Pangunahing pormat ng desimal === Ang orihinal na form ng Roman numerals ay gumagamit ng mga simbolo IV at X (1, ​​5 at 10), na napakadaling mga simbolo. == Pagsulat ng mga numerong Romano == Pagsulat ng Roman numeral Ang mga positibong integer lamang ang maaaring kinatawan. Dahil sa sinaunang Roma walang mga simbolo para sa mga zero o decimal na numero  , na nakasulat mula sa napakataas at pababang simbolo hanggang sa hindi gaanong mahalaga na mga simbolo, tulad ng * Ang MCCCXXV ay katumbas ng 1000 + 300 + 20 + 5 = 1,325. * Ang MMMDLXVII ay katumbas ng 3,000 + 500 + 60 + 7 = 3,567. Kung ang simbolo ng mas mababang halaga ay nakasulat sa harap ng mas malaking simbolo Ang nagresultang numero ay katumbas ng mas malaking bilang na minus ng mas maliit na bilang. At magsusulat lamang ng isang pares ng mga simbolo sa bawat digit, halimbawa * Ang IX ay katumbas ng 10 - 1 = 9. * Ang XL ay katumbas ng 50 - 10 = 40. * Ang M '''CM''' LXXVII ay katumbas ng 1000 + (1,000 - 100) + 70 + 7 = 1,977. * Ang MM '''CD''' LXVIII ay katumbas ng 2000 + (500 - 100) + 60 + 8 = 2,468. Ang anumang bilang na lumampas sa itinakda ng simbolo na iyon ay minarkahan ng isang '''bar''' (dash) sa mga simbolong ito. Alin kung ang bar ay naayos sa anumang simbolo Ang simbolo ay kumakatawan sa isang numero na ang halaga ay katumbas ng simbolong iyon na pinarami ng 1,000, halimbawa: * Ang V ay katumbas ng 5 × 1,000 = 5,000. * Ang X ay katumbas ng 10 × 1,000 = 10,000. * Ang L ay katumbas ng 50 × 1,000 = 50,000. * Ang C ay katumbas ng 100 × 1,000 = 100,000. * Ang D ay katumbas ng 500 × 1,000 = 500,000. * Ang M ay katumbas ng 1,000 × 1,000 = 1,000,000. Bilang karagdagan, ang 1000 ay maaaring maisulat habang pinupuno ko ang bar ng isang halaga = 1 x 1,000 = 1000 = M, na mas karaniwang ginagamit na M. Karaniwan, ang mga may-akda ay nagsusulat ng mga Roman na bilang ay hindi pareho dahil sa katabing 4 o higit pa, maliban sa mukha ng orasan na gamitin ang IIII sa halip na sa alas-4 o 16 ng oras upang maiwasan ang pagkalito sa oras ng pagbabasa. === Halimbawa ng pagsulat ng mga Roman na numero === {| class="wikitable" !Romanong numero ![[Numero ng Arabe]] !Ang halaga ng numero !Romanong numero !Numero ng Arabe !Ang halaga ng numero |- |I |1 |isa |C |100 |Isang daan |- |II |2 |dalawa |CC |200 |Dalawang daan |- |III |3 |tatlo |CCC |300 |Tatlong daan |- |IV |4 |apat |CD |400 |Apat na raan |- |V |5 |lima |D |500 |Limang daan |- |VI |6 |anim |DC |600 |Anim na daan |- |VII |7 |pitong |DCC |700 |Pitong daan |- |VIII |8 |walong |DCCC |800 |Walong daan |- |IX |9 |siyam |CM |900 |Siyam na raan |- |X |10 |sampu |M |1,000 |Isang libo |- |XI |11 |Labing-isang |MM |2,000 |Dalawang libo |- |XII |12 |Labindalawa |MMXVIII |2,018 |Dalawang libo labing-walo |- |XX |20 |dalawampu |MMDLXI |2,561 |Dalawang libo at limang daan animnapu't isa |- |XXX |30 |tatlumpu |MMM |3,000 |Tatlong libo |- |XL |40 |Apatnapung |MMMCMXCIX |3,999 |Tatlong libo siyam na raan at siyam na siyam |- |L |50 |Limampu |M V |4,000 |Apat na libo |- |LX |60 |Animnapu | | | |- |LXX |70 |Pitumpu | | | |- |LXXX |80 |Walumpu | | | |- |XC |90 |Siyamnapu | | | |} [[Kategorya:Mga sistemang numeral]] fuv5t85ofdcy64dxtm0xqsvj8cpigp3 2210066 2210065 2026-06-02T14:18:47Z Jojit fb 38 2210066 wikitext text/x-wiki Ang mga '''bilang na Romano''' ay isang sistema ng [[bilang]] na ginamit sa [[sinaunang Roma]] at nanatiling karaniwang paraan ng pagsusulat ng bilang sa buong [[Europa]] hanggang [[Gitnang Panahon|Huling Gitnang Panahon]]. Ang modernong istilo ng pagnunumerong Romano ay gumagamit lamang ng pitong titik mula sa [[alpabetong Latin]] at ipinapakita ito sa sumusunod na tala: {| class="wikitable" !Ang simbolo |I |V |X |L |C |D |M |- !Ang halaga ng numero |1 |5 |10 |50 |100 |500 |1,000 |} [[Talaksan:Roman numerals on alarm clock (Unsplash).jpg|thumb|Romanong Numero sa Relo]] == Sistemang bilang romano == === Pangunahing pormat ng desimal === Ang orihinal na form ng Roman numerals ay gumagamit ng mga simbolo IV at X (1, ​​5 at 10), na napakadaling mga simbolo. == Pagsulat ng mga numerong Romano == Pagsulat ng Roman numeral Ang mga positibong integer lamang ang maaaring kinatawan. Dahil sa sinaunang Roma walang mga simbolo para sa mga zero o decimal na numero  , na nakasulat mula sa napakataas at pababang simbolo hanggang sa hindi gaanong mahalaga na mga simbolo, tulad ng * Ang MCCCXXV ay katumbas ng 1000 + 300 + 20 + 5 = 1,325. * Ang MMMDLXVII ay katumbas ng 3,000 + 500 + 60 + 7 = 3,567. Kung ang simbolo ng mas mababang halaga ay nakasulat sa harap ng mas malaking simbolo Ang nagresultang numero ay katumbas ng mas malaking bilang na minus ng mas maliit na bilang. At magsusulat lamang ng isang pares ng mga simbolo sa bawat digit, halimbawa * Ang IX ay katumbas ng 10 - 1 = 9. * Ang XL ay katumbas ng 50 - 10 = 40. * Ang M '''CM''' LXXVII ay katumbas ng 1000 + (1,000 - 100) + 70 + 7 = 1,977. * Ang MM '''CD''' LXVIII ay katumbas ng 2000 + (500 - 100) + 60 + 8 = 2,468. Ang anumang bilang na lumampas sa itinakda ng simbolo na iyon ay minarkahan ng isang '''bar''' (dash) sa mga simbolong ito. Alin kung ang bar ay naayos sa anumang simbolo Ang simbolo ay kumakatawan sa isang numero na ang halaga ay katumbas ng simbolong iyon na pinarami ng 1,000, halimbawa: * Ang V ay katumbas ng 5 × 1,000 = 5,000. * Ang X ay katumbas ng 10 × 1,000 = 10,000. * Ang L ay katumbas ng 50 × 1,000 = 50,000. * Ang C ay katumbas ng 100 × 1,000 = 100,000. * Ang D ay katumbas ng 500 × 1,000 = 500,000. * Ang M ay katumbas ng 1,000 × 1,000 = 1,000,000. Bilang karagdagan, ang 1000 ay maaaring maisulat habang pinupuno ko ang bar ng isang halaga = 1 x 1,000 = 1000 = M, na mas karaniwang ginagamit na M. Karaniwan, ang mga may-akda ay nagsusulat ng mga Roman na bilang ay hindi pareho dahil sa katabing 4 o higit pa, maliban sa mukha ng orasan na gamitin ang IIII sa halip na sa alas-4 o 16 ng oras upang maiwasan ang pagkalito sa oras ng pagbabasa. === Halimbawa ng pagsulat ng mga Roman na numero === {| class="wikitable" !Romanong numero ![[Numero ng Arabe]] !Ang halaga ng numero !Romanong numero !Numero ng Arabe !Ang halaga ng numero |- |I |1 |isa |C |100 |Isang daan |- |II |2 |dalawa |CC |200 |Dalawang daan |- |III |3 |tatlo |CCC |300 |Tatlong daan |- |IV |4 |apat |CD |400 |Apat na raan |- |V |5 |lima |D |500 |Limang daan |- |VI |6 |anim |DC |600 |Anim na daan |- |VII |7 |pitong |DCC |700 |Pitong daan |- |VIII |8 |walong |DCCC |800 |Walong daan |- |IX |9 |siyam |CM |900 |Siyam na raan |- |X |10 |sampu |M |1,000 |Isang libo |- |XI |11 |Labing-isang |MM |2,000 |Dalawang libo |- |XII |12 |Labindalawa |MMXVIII |2,018 |Dalawang libo labing-walo |- |XX |20 |dalawampu |MMDLXI |2,561 |Dalawang libo at limang daan animnapu't isa |- |XXX |30 |tatlumpu |MMM |3,000 |Tatlong libo |- |XL |40 |Apatnapung |MMMCMXCIX |3,999 |Tatlong libo siyam na raan at siyam na siyam |- |L |50 |Limampu |M V |4,000 |Apat na libo |- |LX |60 |Animnapu | | | |- |LXX |70 |Pitumpu | | | |- |LXXX |80 |Walumpu | | | |- |XC |90 |Siyamnapu | | | |} [[Kategorya:Mga sistemang numeral]] gmgfadurcitccvzm5umorzutapa11br 2210067 2210066 2026-06-02T14:19:17Z Jojit fb 38 2210067 wikitext text/x-wiki Ang mga '''bilang na Romano''' ay isang sistema ng [[bilang]] na ginamit sa [[sinaunang Roma]] at nanatiling karaniwang paraan ng pagsusulat ng bilang sa buong [[Europa]] hanggang [[Gitnang Panahon|Huling Gitnang Panahon]]. Ang modernong istilo ng pagnunumerong Romano ay gumagamit lamang ng pitong titik mula sa [[alpabetong Latin]] at ipinapakita ito sa sumusunod na tala: {| class="wikitable" !Ang simbolo |I |V |X |L |C |D |M |- !Ang halaga ng numero |1 |5 |10 |50 |100 |500 |1,000 |} [[Talaksan:Roman numerals on alarm clock (Unsplash).jpg|thumb|Bilang na Romano sa [[Relos|relo]]]] == Sistemang bilang romano == === Pangunahing pormat ng desimal === Ang orihinal na form ng Roman numerals ay gumagamit ng mga simbolo IV at X (1, ​​5 at 10), na napakadaling mga simbolo. == Pagsulat ng mga numerong Romano == Pagsulat ng Roman numeral Ang mga positibong integer lamang ang maaaring kinatawan. Dahil sa sinaunang Roma walang mga simbolo para sa mga zero o decimal na numero  , na nakasulat mula sa napakataas at pababang simbolo hanggang sa hindi gaanong mahalaga na mga simbolo, tulad ng * Ang MCCCXXV ay katumbas ng 1000 + 300 + 20 + 5 = 1,325. * Ang MMMDLXVII ay katumbas ng 3,000 + 500 + 60 + 7 = 3,567. Kung ang simbolo ng mas mababang halaga ay nakasulat sa harap ng mas malaking simbolo Ang nagresultang numero ay katumbas ng mas malaking bilang na minus ng mas maliit na bilang. At magsusulat lamang ng isang pares ng mga simbolo sa bawat digit, halimbawa * Ang IX ay katumbas ng 10 - 1 = 9. * Ang XL ay katumbas ng 50 - 10 = 40. * Ang M '''CM''' LXXVII ay katumbas ng 1000 + (1,000 - 100) + 70 + 7 = 1,977. * Ang MM '''CD''' LXVIII ay katumbas ng 2000 + (500 - 100) + 60 + 8 = 2,468. Ang anumang bilang na lumampas sa itinakda ng simbolo na iyon ay minarkahan ng isang '''bar''' (dash) sa mga simbolong ito. Alin kung ang bar ay naayos sa anumang simbolo Ang simbolo ay kumakatawan sa isang numero na ang halaga ay katumbas ng simbolong iyon na pinarami ng 1,000, halimbawa: * Ang V ay katumbas ng 5 × 1,000 = 5,000. * Ang X ay katumbas ng 10 × 1,000 = 10,000. * Ang L ay katumbas ng 50 × 1,000 = 50,000. * Ang C ay katumbas ng 100 × 1,000 = 100,000. * Ang D ay katumbas ng 500 × 1,000 = 500,000. * Ang M ay katumbas ng 1,000 × 1,000 = 1,000,000. Bilang karagdagan, ang 1000 ay maaaring maisulat habang pinupuno ko ang bar ng isang halaga = 1 x 1,000 = 1000 = M, na mas karaniwang ginagamit na M. Karaniwan, ang mga may-akda ay nagsusulat ng mga Roman na bilang ay hindi pareho dahil sa katabing 4 o higit pa, maliban sa mukha ng orasan na gamitin ang IIII sa halip na sa alas-4 o 16 ng oras upang maiwasan ang pagkalito sa oras ng pagbabasa. === Halimbawa ng pagsulat ng mga Roman na numero === {| class="wikitable" !Romanong numero ![[Numero ng Arabe]] !Ang halaga ng numero !Romanong numero !Numero ng Arabe !Ang halaga ng numero |- |I |1 |isa |C |100 |Isang daan |- |II |2 |dalawa |CC |200 |Dalawang daan |- |III |3 |tatlo |CCC |300 |Tatlong daan |- |IV |4 |apat |CD |400 |Apat na raan |- |V |5 |lima |D |500 |Limang daan |- |VI |6 |anim |DC |600 |Anim na daan |- |VII |7 |pitong |DCC |700 |Pitong daan |- |VIII |8 |walong |DCCC |800 |Walong daan |- |IX |9 |siyam |CM |900 |Siyam na raan |- |X |10 |sampu |M |1,000 |Isang libo |- |XI |11 |Labing-isang |MM |2,000 |Dalawang libo |- |XII |12 |Labindalawa |MMXVIII |2,018 |Dalawang libo labing-walo |- |XX |20 |dalawampu |MMDLXI |2,561 |Dalawang libo at limang daan animnapu't isa |- |XXX |30 |tatlumpu |MMM |3,000 |Tatlong libo |- |XL |40 |Apatnapung |MMMCMXCIX |3,999 |Tatlong libo siyam na raan at siyam na siyam |- |L |50 |Limampu |M V |4,000 |Apat na libo |- |LX |60 |Animnapu | | | |- |LXX |70 |Pitumpu | | | |- |LXXX |80 |Walumpu | | | |- |XC |90 |Siyamnapu | | | |} [[Kategorya:Mga sistemang numeral]] 7o1es4nmzyftcfb7f5elonec17jv7zy 2210069 2210067 2026-06-02T14:39:04Z Jojit fb 38 2210069 wikitext text/x-wiki Ang mga '''bilang na Romano''' ay isang sistema ng [[bilang]] na ginamit sa [[sinaunang Roma]] at nanatiling karaniwang paraan ng pagsusulat ng bilang sa buong [[Europa]] hanggang [[Gitnang Panahon|Huling Gitnang Panahon]]. Ang modernong istilo ng pagnunumerong Romano ay gumagamit lamang ng pitong titik mula sa [[alpabetong Latin]] at ipinapakita ito sa sumusunod na tala: {| class="wikitable" !Ang simbolo |I |V |X |L |C |D |M |- !Ang halaga ng numero |1 |5 |10 |50 |100 |500 |1,000 |} [[Talaksan:Roman numerals on alarm clock (Unsplash).jpg|thumb|Bilang na Romano sa [[Relos|relo]]]] == Paglalarawan == Gumagamit ang mga numerong Romano ng magkakaibang simbolo para sa bawat kapangyarihan ng sampu, at wala itong simbolo para sa [[sero]] (z, taliwas sa notasyong panghalagang-posisyon (place value notation) ng mga numerong Arabe, kung saan ang mga serong nagsisilbing pananda ng puwesto ay nagpapahintulot sa iisang tambillang na kumatawan sa magkakaibang kapangyarihan ng sampu. Dahil dito, may kaunting kakayahang umangkop sa notasyon, at hindi kailanman nagkaroon ng opisyal o pangkalahatang tinatanggap na pamantayan para sa mga numerong Romano. Malaki ang pagkakaiba-iba ng paggamit nito sa sinaunang Roma at naging lubhang magulo noong Gitnang Panahon. Ang mas kamakailang pagbabalik sa isang higit na klasiko na notasyon ay naging popular sa ilan, samantalang ang mga baryanteng anyo ay ginagamit naman ng ilang makabagong manunulat na naghahangad ng higit na "kakayahang umangkop". Maaari ring ituring ang mga numerong Romano bilang legal na may-bisang pagpapahayag ng isang bilang, gaya ng sa batas ng [[Karapatang-sipi|karapatang-ari]] (copyright) ng [[Estados Unidos]] bago ang pagpapatupad ng Batas ng Papapatupad ng Kumbensyog Berne ng Convention Implementation Act of 1988, kung saan ang isang "mali" o hindi malinaw na numerong ginamit sa paunawa ng [[karapatang-ari]] ay maaaring magpawalang-bisa sa paghahabol sa karapatang-ari o makaapekto sa petsa ng pagwawakas ng panahon ng proteksiyon nito.\ == Pagsulat ng mga numerong Romano == Pagsulat ng Roman numeral Ang mga positibong integer lamang ang maaaring kinatawan. Dahil sa sinaunang Roma walang mga simbolo para sa mga zero o decimal na numero  , na nakasulat mula sa napakataas at pababang simbolo hanggang sa hindi gaanong mahalaga na mga simbolo, tulad ng * Ang MCCCXXV ay katumbas ng 1000 + 300 + 20 + 5 = 1,325. * Ang MMMDLXVII ay katumbas ng 3,000 + 500 + 60 + 7 = 3,567. Kung ang simbolo ng mas mababang halaga ay nakasulat sa harap ng mas malaking simbolo Ang nagresultang numero ay katumbas ng mas malaking bilang na minus ng mas maliit na bilang. At magsusulat lamang ng isang pares ng mga simbolo sa bawat digit, halimbawa * Ang IX ay katumbas ng 10 - 1 = 9. * Ang XL ay katumbas ng 50 - 10 = 40. * Ang M '''CM''' LXXVII ay katumbas ng 1000 + (1,000 - 100) + 70 + 7 = 1,977. * Ang MM '''CD''' LXVIII ay katumbas ng 2000 + (500 - 100) + 60 + 8 = 2,468. Ang anumang bilang na lumampas sa itinakda ng simbolo na iyon ay minarkahan ng isang '''bar''' (dash) sa mga simbolong ito. Alin kung ang bar ay naayos sa anumang simbolo Ang simbolo ay kumakatawan sa isang numero na ang halaga ay katumbas ng simbolong iyon na pinarami ng 1,000, halimbawa: * Ang V ay katumbas ng 5 × 1,000 = 5,000. * Ang X ay katumbas ng 10 × 1,000 = 10,000. * Ang L ay katumbas ng 50 × 1,000 = 50,000. * Ang C ay katumbas ng 100 × 1,000 = 100,000. * Ang D ay katumbas ng 500 × 1,000 = 500,000. * Ang M ay katumbas ng 1,000 × 1,000 = 1,000,000. Bilang karagdagan, ang 1000 ay maaaring maisulat habang pinupuno ko ang bar ng isang halaga = 1 x 1,000 = 1000 = M, na mas karaniwang ginagamit na M. Karaniwan, ang mga may-akda ay nagsusulat ng mga Roman na bilang ay hindi pareho dahil sa katabing 4 o higit pa, maliban sa mukha ng orasan na gamitin ang IIII sa halip na sa alas-4 o 16 ng oras upang maiwasan ang pagkalito sa oras ng pagbabasa. === Halimbawa ng pagsulat ng mga Roman na numero === {| class="wikitable" !Romanong numero ![[Numero ng Arabe]] !Ang halaga ng numero !Romanong numero !Numero ng Arabe !Ang halaga ng numero |- |I |1 |isa |C |100 |Isang daan |- |II |2 |dalawa |CC |200 |Dalawang daan |- |III |3 |tatlo |CCC |300 |Tatlong daan |- |IV |4 |apat |CD |400 |Apat na raan |- |V |5 |lima |D |500 |Limang daan |- |VI |6 |anim |DC |600 |Anim na daan |- |VII |7 |pitong |DCC |700 |Pitong daan |- |VIII |8 |walong |DCCC |800 |Walong daan |- |IX |9 |siyam |CM |900 |Siyam na raan |- |X |10 |sampu |M |1,000 |Isang libo |- |XI |11 |Labing-isang |MM |2,000 |Dalawang libo |- |XII |12 |Labindalawa |MMXVIII |2,018 |Dalawang libo labing-walo |- |XX |20 |dalawampu |MMDLXI |2,561 |Dalawang libo at limang daan animnapu't isa |- |XXX |30 |tatlumpu |MMM |3,000 |Tatlong libo |- |XL |40 |Apatnapung |MMMCMXCIX |3,999 |Tatlong libo siyam na raan at siyam na siyam |- |L |50 |Limampu |M V |4,000 |Apat na libo |- |LX |60 |Animnapu | | | |- |LXX |70 |Pitumpu | | | |- |LXXX |80 |Walumpu | | | |- |XC |90 |Siyamnapu | | | |} [[Kategorya:Mga sistemang numeral]] h5ega5vx53ejr00vskh4rnvi39l42r2 2210070 2210069 2026-06-02T14:39:35Z Jojit fb 38 2210070 wikitext text/x-wiki Ang mga '''bilang na Romano''' ay isang sistema ng [[bilang]] na ginamit sa [[sinaunang Roma]] at nanatiling karaniwang paraan ng pagsusulat ng bilang sa buong [[Europa]] hanggang [[Gitnang Panahon|Huling Gitnang Panahon]]. Ang modernong istilo ng pagnunumerong Romano ay gumagamit lamang ng pitong titik mula sa [[alpabetong Latin]] at ipinapakita ito sa sumusunod na tala: {| class="wikitable" !Ang simbolo |I |V |X |L |C |D |M |- !Ang halaga ng numero |1 |5 |10 |50 |100 |500 |1,000 |} [[Talaksan:Roman numerals on alarm clock (Unsplash).jpg|thumb|Bilang na Romano sa [[Relos|relo]]]] == Paglalarawan == Gumagamit ang mga numerong Romano ng magkakaibang simbolo para sa bawat kapangyarihan ng sampu, at wala itong simbolo para sa [[sero]] (z, taliwas sa notasyong panghalagang-posisyon (place value notation) ng mga numerong Arabe, kung saan ang mga serong nagsisilbing pananda ng puwesto ay nagpapahintulot sa iisang tambillang na kumatawan sa magkakaibang kapangyarihan ng sampu. Dahil dito, may kaunting kakayahang umangkop sa notasyon, at hindi kailanman nagkaroon ng opisyal o pangkalahatang tinatanggap na pamantayan para sa mga numerong Romano. Malaki ang pagkakaiba-iba ng paggamit nito sa sinaunang Roma at naging lubhang magulo noong Gitnang Panahon. Ang mas kamakailang pagbabalik sa isang higit na klasiko na notasyon ay naging popular sa ilan, samantalang ang mga baryanteng anyo ay ginagamit naman ng ilang makabagong manunulat na naghahangad ng higit na "kakayahang umangkop". Maaari ring ituring ang mga numerong Romano bilang legal na may-bisang pagpapahayag ng isang bilang, gaya ng sa batas ng [[Karapatang-sipi|karapatang-ari]] (copyright) ng [[Estados Unidos]] bago ang pagpapatupad ng Batas ng Papapatupad ng Kumbensyog Berne ng Convention Implementation Act of 1988, kung saan ang isang "mali" o hindi malinaw na numerong ginamit sa paunawa ng [[karapatang-ari]] ay maaaring magpawalang-bisa sa paghahabol sa karapatang-ari o makaapekto sa petsa ng pagwawakas ng panahon ng proteksiyon nito. == Pagsulat ng mga numerong Romano == Pagsulat ng Roman numeral Ang mga positibong integer lamang ang maaaring kinatawan. Dahil sa sinaunang Roma walang mga simbolo para sa mga zero o decimal na numero  , na nakasulat mula sa napakataas at pababang simbolo hanggang sa hindi gaanong mahalaga na mga simbolo, tulad ng * Ang MCCCXXV ay katumbas ng 1000 + 300 + 20 + 5 = 1,325. * Ang MMMDLXVII ay katumbas ng 3,000 + 500 + 60 + 7 = 3,567. Kung ang simbolo ng mas mababang halaga ay nakasulat sa harap ng mas malaking simbolo Ang nagresultang numero ay katumbas ng mas malaking bilang na minus ng mas maliit na bilang. At magsusulat lamang ng isang pares ng mga simbolo sa bawat digit, halimbawa * Ang IX ay katumbas ng 10 - 1 = 9. * Ang XL ay katumbas ng 50 - 10 = 40. * Ang M '''CM''' LXXVII ay katumbas ng 1000 + (1,000 - 100) + 70 + 7 = 1,977. * Ang MM '''CD''' LXVIII ay katumbas ng 2000 + (500 - 100) + 60 + 8 = 2,468. Ang anumang bilang na lumampas sa itinakda ng simbolo na iyon ay minarkahan ng isang '''bar''' (dash) sa mga simbolong ito. Alin kung ang bar ay naayos sa anumang simbolo Ang simbolo ay kumakatawan sa isang numero na ang halaga ay katumbas ng simbolong iyon na pinarami ng 1,000, halimbawa: * Ang V ay katumbas ng 5 × 1,000 = 5,000. * Ang X ay katumbas ng 10 × 1,000 = 10,000. * Ang L ay katumbas ng 50 × 1,000 = 50,000. * Ang C ay katumbas ng 100 × 1,000 = 100,000. * Ang D ay katumbas ng 500 × 1,000 = 500,000. * Ang M ay katumbas ng 1,000 × 1,000 = 1,000,000. Bilang karagdagan, ang 1000 ay maaaring maisulat habang pinupuno ko ang bar ng isang halaga = 1 x 1,000 = 1000 = M, na mas karaniwang ginagamit na M. Karaniwan, ang mga may-akda ay nagsusulat ng mga Roman na bilang ay hindi pareho dahil sa katabing 4 o higit pa, maliban sa mukha ng orasan na gamitin ang IIII sa halip na sa alas-4 o 16 ng oras upang maiwasan ang pagkalito sa oras ng pagbabasa. === Halimbawa ng pagsulat ng mga Roman na numero === {| class="wikitable" !Romanong numero ![[Numero ng Arabe]] !Ang halaga ng numero !Romanong numero !Numero ng Arabe !Ang halaga ng numero |- |I |1 |isa |C |100 |Isang daan |- |II |2 |dalawa |CC |200 |Dalawang daan |- |III |3 |tatlo |CCC |300 |Tatlong daan |- |IV |4 |apat |CD |400 |Apat na raan |- |V |5 |lima |D |500 |Limang daan |- |VI |6 |anim |DC |600 |Anim na daan |- |VII |7 |pitong |DCC |700 |Pitong daan |- |VIII |8 |walong |DCCC |800 |Walong daan |- |IX |9 |siyam |CM |900 |Siyam na raan |- |X |10 |sampu |M |1,000 |Isang libo |- |XI |11 |Labing-isang |MM |2,000 |Dalawang libo |- |XII |12 |Labindalawa |MMXVIII |2,018 |Dalawang libo labing-walo |- |XX |20 |dalawampu |MMDLXI |2,561 |Dalawang libo at limang daan animnapu't isa |- |XXX |30 |tatlumpu |MMM |3,000 |Tatlong libo |- |XL |40 |Apatnapung |MMMCMXCIX |3,999 |Tatlong libo siyam na raan at siyam na siyam |- |L |50 |Limampu |M V |4,000 |Apat na libo |- |LX |60 |Animnapu | | | |- |LXX |70 |Pitumpu | | | |- |LXXX |80 |Walumpu | | | |- |XC |90 |Siyamnapu | | | |} [[Kategorya:Mga sistemang numeral]] q8yyrdmtwfj2iih1qf5pedrbgy5pfdc 2210071 2210070 2026-06-02T14:41:12Z Jojit fb 38 2210071 wikitext text/x-wiki Ang mga '''bilang na Romano''' ay isang sistema ng [[bilang]] na ginamit sa [[sinaunang Roma]] at nanatiling karaniwang paraan ng pagsusulat ng bilang sa buong [[Europa]] hanggang [[Gitnang Panahon|Huling Gitnang Panahon]]. Ang modernong istilo ng pagnunumerong Romano ay gumagamit lamang ng pitong titik mula sa [[alpabetong Latin]] at ipinapakita ito sa sumusunod na tala: {| class="wikitable" !Ang simbolo |I |V |X |L |C |D |M |- !Ang halaga ng numero |1 |5 |10 |50 |100 |500 |1,000 |} [[Talaksan:Roman numerals on alarm clock (Unsplash).jpg|thumb|Bilang na Romano sa [[Relos|relo]]]] == Paglalarawan == Gumagamit ang mga numerong Romano ng magkakaibang simbolo para sa bawat kapangyarihan ng sampu, at wala itong simbolo para sa [[sero]] (z, taliwas sa notasyong panghalagang-posisyon (place value notation) ng mga numerong Arabe, kung saan ang mga serong nagsisilbing pananda ng puwesto ay nagpapahintulot sa iisang tambillang na kumatawan sa magkakaibang kapangyarihan ng sampu. Dahil dito, may kaunting kakayahang umangkop sa notasyon, at hindi kailanman nagkaroon ng opisyal o pangkalahatang tinatanggap na pamantayan para sa mga numerong Romano. Malaki ang pagkakaiba-iba ng paggamit nito sa sinaunang Roma at naging lubhang magulo noong Gitnang Panahon. Ang mas kamakailang pagbabalik sa isang higit na klasiko na notasyon ay naging popular sa ilan, samantalang ang mga baryanteng anyo ay ginagamit naman ng ilang makabagong manunulat na naghahangad ng higit na "kakayahang umangkop".<ref name="adams">{{Cite web |last=Adams |first=Cecil |date=23 Pebrero 1990 |title=What is the proper way to style Roman numerals for the 1990s? |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1371/what-is-the-proper-way-to-style-roman-numerals-for-the-1990s |website=The Straight Dope |language=en}}</ref> Maaari ring ituring ang mga numerong Romano bilang legal na may-bisang pagpapahayag ng isang bilang, gaya ng sa batas ng [[Karapatang-sipi|karapatang-ari]] (copyright) ng [[Estados Unidos]] bago ang pagpapatupad ng Batas ng Papapatupad ng Kumbensyog Berne ng Convention Implementation Act of 1988, kung saan ang isang "mali" o hindi malinaw na numerong ginamit sa paunawa ng [[karapatang-ari]] ay maaaring magpawalang-bisa sa paghahabol sa karapatang-ari o makaapekto sa petsa ng pagwawakas ng panahon ng proteksiyon nito. == Pagsulat ng mga numerong Romano == Pagsulat ng Roman numeral Ang mga positibong integer lamang ang maaaring kinatawan. Dahil sa sinaunang Roma walang mga simbolo para sa mga zero o decimal na numero  , na nakasulat mula sa napakataas at pababang simbolo hanggang sa hindi gaanong mahalaga na mga simbolo, tulad ng * Ang MCCCXXV ay katumbas ng 1000 + 300 + 20 + 5 = 1,325. * Ang MMMDLXVII ay katumbas ng 3,000 + 500 + 60 + 7 = 3,567. Kung ang simbolo ng mas mababang halaga ay nakasulat sa harap ng mas malaking simbolo Ang nagresultang numero ay katumbas ng mas malaking bilang na minus ng mas maliit na bilang. At magsusulat lamang ng isang pares ng mga simbolo sa bawat digit, halimbawa * Ang IX ay katumbas ng 10 - 1 = 9. * Ang XL ay katumbas ng 50 - 10 = 40. * Ang M '''CM''' LXXVII ay katumbas ng 1000 + (1,000 - 100) + 70 + 7 = 1,977. * Ang MM '''CD''' LXVIII ay katumbas ng 2000 + (500 - 100) + 60 + 8 = 2,468. Ang anumang bilang na lumampas sa itinakda ng simbolo na iyon ay minarkahan ng isang '''bar''' (dash) sa mga simbolong ito. Alin kung ang bar ay naayos sa anumang simbolo Ang simbolo ay kumakatawan sa isang numero na ang halaga ay katumbas ng simbolong iyon na pinarami ng 1,000, halimbawa: * Ang V ay katumbas ng 5 × 1,000 = 5,000. * Ang X ay katumbas ng 10 × 1,000 = 10,000. * Ang L ay katumbas ng 50 × 1,000 = 50,000. * Ang C ay katumbas ng 100 × 1,000 = 100,000. * Ang D ay katumbas ng 500 × 1,000 = 500,000. * Ang M ay katumbas ng 1,000 × 1,000 = 1,000,000. Bilang karagdagan, ang 1000 ay maaaring maisulat habang pinupuno ko ang bar ng isang halaga = 1 x 1,000 = 1000 = M, na mas karaniwang ginagamit na M. Karaniwan, ang mga may-akda ay nagsusulat ng mga Roman na bilang ay hindi pareho dahil sa katabing 4 o higit pa, maliban sa mukha ng orasan na gamitin ang IIII sa halip na sa alas-4 o 16 ng oras upang maiwasan ang pagkalito sa oras ng pagbabasa. === Halimbawa ng pagsulat ng mga Roman na numero === {| class="wikitable" !Romanong numero ![[Numero ng Arabe]] !Ang halaga ng numero !Romanong numero !Numero ng Arabe !Ang halaga ng numero |- |I |1 |isa |C |100 |Isang daan |- |II |2 |dalawa |CC |200 |Dalawang daan |- |III |3 |tatlo |CCC |300 |Tatlong daan |- |IV |4 |apat |CD |400 |Apat na raan |- |V |5 |lima |D |500 |Limang daan |- |VI |6 |anim |DC |600 |Anim na daan |- |VII |7 |pitong |DCC |700 |Pitong daan |- |VIII |8 |walong |DCCC |800 |Walong daan |- |IX |9 |siyam |CM |900 |Siyam na raan |- |X |10 |sampu |M |1,000 |Isang libo |- |XI |11 |Labing-isang |MM |2,000 |Dalawang libo |- |XII |12 |Labindalawa |MMXVIII |2,018 |Dalawang libo labing-walo |- |XX |20 |dalawampu |MMDLXI |2,561 |Dalawang libo at limang daan animnapu't isa |- |XXX |30 |tatlumpu |MMM |3,000 |Tatlong libo |- |XL |40 |Apatnapung |MMMCMXCIX |3,999 |Tatlong libo siyam na raan at siyam na siyam |- |L |50 |Limampu |M V |4,000 |Apat na libo |- |LX |60 |Animnapu | | | |- |LXX |70 |Pitumpu | | | |- |LXXX |80 |Walumpu | | | |- |XC |90 |Siyamnapu | | | |} [[Kategorya:Mga sistemang numeral]] cehujb6rflmk150o2ewk38jm2o5gnbh 2210072 2210071 2026-06-02T14:41:40Z Jojit fb 38 2210072 wikitext text/x-wiki Ang mga '''bilang na Romano''' ay isang sistema ng [[bilang]] na ginamit sa [[sinaunang Roma]] at nanatiling karaniwang paraan ng pagsusulat ng bilang sa buong [[Europa]] hanggang [[Gitnang Panahon|Huling Gitnang Panahon]]. Ang modernong istilo ng pagnunumerong Romano ay gumagamit lamang ng pitong titik mula sa [[alpabetong Latin]] at ipinapakita ito sa sumusunod na tala: {| class="wikitable" !Ang simbolo |I |V |X |L |C |D |M |- !Ang halaga ng numero |1 |5 |10 |50 |100 |500 |1,000 |} [[Talaksan:Roman numerals on alarm clock (Unsplash).jpg|thumb|Bilang na Romano sa [[Relos|relo]]]] == Paglalarawan == Gumagamit ang mga numerong Romano ng magkakaibang simbolo para sa bawat kapangyarihan ng sampu, at wala itong simbolo para sa [[sero]] (z, taliwas sa notasyong panghalagang-posisyon (place value notation) ng mga numerong Arabe, kung saan ang mga serong nagsisilbing pananda ng puwesto ay nagpapahintulot sa iisang tambillang na kumatawan sa magkakaibang kapangyarihan ng sampu. Dahil dito, may kaunting kakayahang umangkop sa notasyon, at hindi kailanman nagkaroon ng opisyal o pangkalahatang tinatanggap na pamantayan para sa mga numerong Romano. Malaki ang pagkakaiba-iba ng paggamit nito sa sinaunang Roma at naging lubhang magulo noong Gitnang Panahon. Ang mas kamakailang pagbabalik sa isang higit na klasiko na notasyon ay naging popular sa ilan, samantalang ang mga baryanteng anyo ay ginagamit naman ng ilang makabagong manunulat na naghahangad ng higit na "kakayahang umangkop".<ref name="adams">{{Cite web |last=Adams |first=Cecil |date=23 Pebrero 1990 |title=What is the proper way to style Roman numerals for the 1990s? |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1371/what-is-the-proper-way-to-style-roman-numerals-for-the-1990s |website=The Straight Dope |language=en}}</ref> Maaari ring ituring ang mga numerong Romano bilang legal na may-bisang pagpapahayag ng isang bilang, gaya ng sa batas ng [[Karapatang-sipi|karapatang-ari]] (copyright) ng [[Estados Unidos]] bago ang pagpapatupad ng Batas ng Papapatupad ng Kumbensyog Berne ng Convention Implementation Act of 1988, kung saan ang isang "mali" o hindi malinaw na numerong ginamit sa paunawa ng [[karapatang-ari]] ay maaaring magpawalang-bisa sa paghahabol sa karapatang-ari o makaapekto sa petsa ng pagwawakas ng panahon ng proteksiyon nito. == Pagsulat ng mga numerong Romano == Pagsulat ng Roman numeral Ang mga positibong integer lamang ang maaaring kinatawan. Dahil sa sinaunang Roma walang mga simbolo para sa mga zero o decimal na numero  , na nakasulat mula sa napakataas at pababang simbolo hanggang sa hindi gaanong mahalaga na mga simbolo, tulad ng * Ang MCCCXXV ay katumbas ng 1000 + 300 + 20 + 5 = 1,325. * Ang MMMDLXVII ay katumbas ng 3,000 + 500 + 60 + 7 = 3,567. Kung ang simbolo ng mas mababang halaga ay nakasulat sa harap ng mas malaking simbolo Ang nagresultang numero ay katumbas ng mas malaking bilang na minus ng mas maliit na bilang. At magsusulat lamang ng isang pares ng mga simbolo sa bawat digit, halimbawa * Ang IX ay katumbas ng 10 - 1 = 9. * Ang XL ay katumbas ng 50 - 10 = 40. * Ang M '''CM''' LXXVII ay katumbas ng 1000 + (1,000 - 100) + 70 + 7 = 1,977. * Ang MM '''CD''' LXVIII ay katumbas ng 2000 + (500 - 100) + 60 + 8 = 2,468. Ang anumang bilang na lumampas sa itinakda ng simbolo na iyon ay minarkahan ng isang '''bar''' (dash) sa mga simbolong ito. Alin kung ang bar ay naayos sa anumang simbolo Ang simbolo ay kumakatawan sa isang numero na ang halaga ay katumbas ng simbolong iyon na pinarami ng 1,000, halimbawa: * Ang V ay katumbas ng 5 × 1,000 = 5,000. * Ang X ay katumbas ng 10 × 1,000 = 10,000. * Ang L ay katumbas ng 50 × 1,000 = 50,000. * Ang C ay katumbas ng 100 × 1,000 = 100,000. * Ang D ay katumbas ng 500 × 1,000 = 500,000. * Ang M ay katumbas ng 1,000 × 1,000 = 1,000,000. Bilang karagdagan, ang 1000 ay maaaring maisulat habang pinupuno ko ang bar ng isang halaga = 1 x 1,000 = 1000 = M, na mas karaniwang ginagamit na M. Karaniwan, ang mga may-akda ay nagsusulat ng mga Roman na bilang ay hindi pareho dahil sa katabing 4 o higit pa, maliban sa mukha ng orasan na gamitin ang IIII sa halip na sa alas-4 o 16 ng oras upang maiwasan ang pagkalito sa oras ng pagbabasa. === Halimbawa ng pagsulat ng mga Roman na numero === {| class="wikitable" !Romanong numero ![[Numero ng Arabe]] !Ang halaga ng numero !Romanong numero !Numero ng Arabe !Ang halaga ng numero |- |I |1 |isa |C |100 |Isang daan |- |II |2 |dalawa |CC |200 |Dalawang daan |- |III |3 |tatlo |CCC |300 |Tatlong daan |- |IV |4 |apat |CD |400 |Apat na raan |- |V |5 |lima |D |500 |Limang daan |- |VI |6 |anim |DC |600 |Anim na daan |- |VII |7 |pitong |DCC |700 |Pitong daan |- |VIII |8 |walong |DCCC |800 |Walong daan |- |IX |9 |siyam |CM |900 |Siyam na raan |- |X |10 |sampu |M |1,000 |Isang libo |- |XI |11 |Labing-isang |MM |2,000 |Dalawang libo |- |XII |12 |Labindalawa |MMXVIII |2,018 |Dalawang libo labing-walo |- |XX |20 |dalawampu |MMDLXI |2,561 |Dalawang libo at limang daan animnapu't isa |- |XXX |30 |tatlumpu |MMM |3,000 |Tatlong libo |- |XL |40 |Apatnapung |MMMCMXCIX |3,999 |Tatlong libo siyam na raan at siyam na siyam |- |L |50 |Limampu |M V |4,000 |Apat na libo |- |LX |60 |Animnapu | | | |- |LXX |70 |Pitumpu | | | |- |LXXX |80 |Walumpu | | | |- |XC |90 |Siyamnapu | | | |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga sistemang numeral]] 9w9i4bym55v9c62hl9bpz0m7clqviyp 2210073 2210072 2026-06-02T14:43:25Z Jojit fb 38 /* Paglalarawan */ 2210073 wikitext text/x-wiki Ang mga '''bilang na Romano''' ay isang sistema ng [[bilang]] na ginamit sa [[sinaunang Roma]] at nanatiling karaniwang paraan ng pagsusulat ng bilang sa buong [[Europa]] hanggang [[Gitnang Panahon|Huling Gitnang Panahon]]. Ang modernong istilo ng pagnunumerong Romano ay gumagamit lamang ng pitong titik mula sa [[alpabetong Latin]] at ipinapakita ito sa sumusunod na tala: {| class="wikitable" !Ang simbolo |I |V |X |L |C |D |M |- !Ang halaga ng numero |1 |5 |10 |50 |100 |500 |1,000 |} [[Talaksan:Roman numerals on alarm clock (Unsplash).jpg|thumb|Bilang na Romano sa [[Relos|relo]]]] == Paglalarawan == Gumagamit ang mga numerong Romano ng magkakaibang simbolo para sa bawat kapangyarihan ng sampu, at wala itong simbolo para sa [[sero]] (z, taliwas sa notasyong panghalagang-posisyon (place value notation) ng mga numerong Arabe, kung saan ang mga serong nagsisilbing pananda ng puwesto ay nagpapahintulot sa iisang tambillang na kumatawan sa magkakaibang kapangyarihan ng sampu. Dahil dito, may kaunting kakayahang umangkop sa notasyon, at hindi kailanman nagkaroon ng opisyal o pangkalahatang tinatanggap na pamantayan para sa mga numerong Romano. Malaki ang pagkakaiba-iba ng paggamit nito sa sinaunang Roma at naging lubhang magulo noong Gitnang Panahon. Ang mas kamakailang pagbabalik sa isang higit na klasiko na notasyon ay naging popular sa ilan, samantalang ang mga baryanteng anyo ay ginagamit naman ng ilang makabagong manunulat na naghahangad ng higit na "kakayahang umangkop".<ref name="adams">{{Cite web |last=Adams |first=Cecil |date=23 Pebrero 1990 |title=What is the proper way to style Roman numerals for the 1990s? |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1371/what-is-the-proper-way-to-style-roman-numerals-for-the-1990s |website=The Straight Dope |language=en}}</ref> Maaari ring ituring ang mga numerong Romano bilang legal na may-bisang pagpapahayag ng isang bilang, gaya ng sa batas ng [[Karapatang-sipi|karapatang-ari]] (copyright) ng [[Estados Unidos]] bago ang pagpapatupad ng Batas ng Papapatupad ng Kumbensyog Berne ng Convention Implementation Act of 1988, kung saan ang isang "mali" o hindi malinaw na numerong ginamit sa paunawa ng [[karapatang-ari]] ay maaaring magpawalang-bisa sa paghahabol sa karapatang-ari o makaapekto sa petsa ng pagwawakas ng panahon ng proteksiyon nito.<ref name="adams2">{{Cite web |last=Adams |first=Cecil |date=23 Pebrero 1990 |title=What is the proper way to style Roman numerals for the 1990s? |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1371/what-is-the-proper-way-to-style-roman-numerals-for-the-1990s |website=The Straight Dope |language=en}}</ref> == Pagsulat ng mga numerong Romano == Pagsulat ng Roman numeral Ang mga positibong integer lamang ang maaaring kinatawan. Dahil sa sinaunang Roma walang mga simbolo para sa mga zero o decimal na numero  , na nakasulat mula sa napakataas at pababang simbolo hanggang sa hindi gaanong mahalaga na mga simbolo, tulad ng * Ang MCCCXXV ay katumbas ng 1000 + 300 + 20 + 5 = 1,325. * Ang MMMDLXVII ay katumbas ng 3,000 + 500 + 60 + 7 = 3,567. Kung ang simbolo ng mas mababang halaga ay nakasulat sa harap ng mas malaking simbolo Ang nagresultang numero ay katumbas ng mas malaking bilang na minus ng mas maliit na bilang. At magsusulat lamang ng isang pares ng mga simbolo sa bawat digit, halimbawa * Ang IX ay katumbas ng 10 - 1 = 9. * Ang XL ay katumbas ng 50 - 10 = 40. * Ang M '''CM''' LXXVII ay katumbas ng 1000 + (1,000 - 100) + 70 + 7 = 1,977. * Ang MM '''CD''' LXVIII ay katumbas ng 2000 + (500 - 100) + 60 + 8 = 2,468. Ang anumang bilang na lumampas sa itinakda ng simbolo na iyon ay minarkahan ng isang '''bar''' (dash) sa mga simbolong ito. Alin kung ang bar ay naayos sa anumang simbolo Ang simbolo ay kumakatawan sa isang numero na ang halaga ay katumbas ng simbolong iyon na pinarami ng 1,000, halimbawa: * Ang V ay katumbas ng 5 × 1,000 = 5,000. * Ang X ay katumbas ng 10 × 1,000 = 10,000. * Ang L ay katumbas ng 50 × 1,000 = 50,000. * Ang C ay katumbas ng 100 × 1,000 = 100,000. * Ang D ay katumbas ng 500 × 1,000 = 500,000. * Ang M ay katumbas ng 1,000 × 1,000 = 1,000,000. Bilang karagdagan, ang 1000 ay maaaring maisulat habang pinupuno ko ang bar ng isang halaga = 1 x 1,000 = 1000 = M, na mas karaniwang ginagamit na M. Karaniwan, ang mga may-akda ay nagsusulat ng mga Roman na bilang ay hindi pareho dahil sa katabing 4 o higit pa, maliban sa mukha ng orasan na gamitin ang IIII sa halip na sa alas-4 o 16 ng oras upang maiwasan ang pagkalito sa oras ng pagbabasa. === Halimbawa ng pagsulat ng mga Roman na numero === {| class="wikitable" !Romanong numero ![[Numero ng Arabe]] !Ang halaga ng numero !Romanong numero !Numero ng Arabe !Ang halaga ng numero |- |I |1 |isa |C |100 |Isang daan |- |II |2 |dalawa |CC |200 |Dalawang daan |- |III |3 |tatlo |CCC |300 |Tatlong daan |- |IV |4 |apat |CD |400 |Apat na raan |- |V |5 |lima |D |500 |Limang daan |- |VI |6 |anim |DC |600 |Anim na daan |- |VII |7 |pitong |DCC |700 |Pitong daan |- |VIII |8 |walong |DCCC |800 |Walong daan |- |IX |9 |siyam |CM |900 |Siyam na raan |- |X |10 |sampu |M |1,000 |Isang libo |- |XI |11 |Labing-isang |MM |2,000 |Dalawang libo |- |XII |12 |Labindalawa |MMXVIII |2,018 |Dalawang libo labing-walo |- |XX |20 |dalawampu |MMDLXI |2,561 |Dalawang libo at limang daan animnapu't isa |- |XXX |30 |tatlumpu |MMM |3,000 |Tatlong libo |- |XL |40 |Apatnapung |MMMCMXCIX |3,999 |Tatlong libo siyam na raan at siyam na siyam |- |L |50 |Limampu |M V |4,000 |Apat na libo |- |LX |60 |Animnapu | | | |- |LXX |70 |Pitumpu | | | |- |LXXX |80 |Walumpu | | | |- |XC |90 |Siyamnapu | | | |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga sistemang numeral]] 3krnrd624nwcomci891s3b7s5alg9c8 2210074 2210073 2026-06-02T14:45:09Z Jojit fb 38 /* Pagsulat ng mga numerong Romano */ 2210074 wikitext text/x-wiki Ang mga '''bilang na Romano''' ay isang sistema ng [[bilang]] na ginamit sa [[sinaunang Roma]] at nanatiling karaniwang paraan ng pagsusulat ng bilang sa buong [[Europa]] hanggang [[Gitnang Panahon|Huling Gitnang Panahon]]. Ang modernong istilo ng pagnunumerong Romano ay gumagamit lamang ng pitong titik mula sa [[alpabetong Latin]] at ipinapakita ito sa sumusunod na tala: {| class="wikitable" !Ang simbolo |I |V |X |L |C |D |M |- !Ang halaga ng numero |1 |5 |10 |50 |100 |500 |1,000 |} [[Talaksan:Roman numerals on alarm clock (Unsplash).jpg|thumb|Bilang na Romano sa [[Relos|relo]]]] == Paglalarawan == Gumagamit ang mga numerong Romano ng magkakaibang simbolo para sa bawat kapangyarihan ng sampu, at wala itong simbolo para sa [[sero]] (z, taliwas sa notasyong panghalagang-posisyon (place value notation) ng mga numerong Arabe, kung saan ang mga serong nagsisilbing pananda ng puwesto ay nagpapahintulot sa iisang tambillang na kumatawan sa magkakaibang kapangyarihan ng sampu. Dahil dito, may kaunting kakayahang umangkop sa notasyon, at hindi kailanman nagkaroon ng opisyal o pangkalahatang tinatanggap na pamantayan para sa mga numerong Romano. Malaki ang pagkakaiba-iba ng paggamit nito sa sinaunang Roma at naging lubhang magulo noong Gitnang Panahon. Ang mas kamakailang pagbabalik sa isang higit na klasiko na notasyon ay naging popular sa ilan, samantalang ang mga baryanteng anyo ay ginagamit naman ng ilang makabagong manunulat na naghahangad ng higit na "kakayahang umangkop".<ref name="adams">{{Cite web |last=Adams |first=Cecil |date=23 Pebrero 1990 |title=What is the proper way to style Roman numerals for the 1990s? |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1371/what-is-the-proper-way-to-style-roman-numerals-for-the-1990s |website=The Straight Dope |language=en}}</ref> Maaari ring ituring ang mga numerong Romano bilang legal na may-bisang pagpapahayag ng isang bilang, gaya ng sa batas ng [[Karapatang-sipi|karapatang-ari]] (copyright) ng [[Estados Unidos]] bago ang pagpapatupad ng Batas ng Papapatupad ng Kumbensyog Berne ng Convention Implementation Act of 1988, kung saan ang isang "mali" o hindi malinaw na numerong ginamit sa paunawa ng [[karapatang-ari]] ay maaaring magpawalang-bisa sa paghahabol sa karapatang-ari o makaapekto sa petsa ng pagwawakas ng panahon ng proteksiyon nito.<ref name="adams2">{{Cite web |last=Adams |first=Cecil |date=23 Pebrero 1990 |title=What is the proper way to style Roman numerals for the 1990s? |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1371/what-is-the-proper-way-to-style-roman-numerals-for-the-1990s |website=The Straight Dope |language=en}}</ref> == Pagsulat ng mga numerong Romano == Ang mga positibong [[buumbilang]] lamang ang maaaring kinatawan. Dahil sa sinaunang Roma walang mga simbolo para sa mga zero o decimal na numero  , na nakasulat mula sa napakataas at pababang simbolo hanggang sa hindi gaanong mahalaga na mga simbolo, tulad ng * Ang MCCCXXV ay katumbas ng 1000 + 300 + 20 + 5 = 1,325. * Ang MMMDLXVII ay katumbas ng 3,000 + 500 + 60 + 7 = 3,567. Kung ang simbolo ng mas mababang halaga ay nakasulat sa harap ng mas malaking simbolo Ang nagresultang numero ay katumbas ng mas malaking bilang na minus ng mas maliit na bilang. At magsusulat lamang ng isang pares ng mga simbolo sa bawat digit, halimbawa * Ang IX ay katumbas ng 10 - 1 = 9. * Ang XL ay katumbas ng 50 - 10 = 40. * Ang M '''CM''' LXXVII ay katumbas ng 1000 + (1,000 - 100) + 70 + 7 = 1,977. * Ang MM '''CD''' LXVIII ay katumbas ng 2000 + (500 - 100) + 60 + 8 = 2,468. Ang anumang bilang na lumampas sa itinakda ng simbolo na iyon ay minarkahan ng isang '''bar''' (dash) sa mga simbolong ito. Alin kung ang bar ay naayos sa anumang simbolo Ang simbolo ay kumakatawan sa isang numero na ang halaga ay katumbas ng simbolong iyon na pinarami ng 1,000, halimbawa: * Ang V ay katumbas ng 5 × 1,000 = 5,000. * Ang X ay katumbas ng 10 × 1,000 = 10,000. * Ang L ay katumbas ng 50 × 1,000 = 50,000. * Ang C ay katumbas ng 100 × 1,000 = 100,000. * Ang D ay katumbas ng 500 × 1,000 = 500,000. * Ang M ay katumbas ng 1,000 × 1,000 = 1,000,000. Bilang karagdagan, ang 1000 ay maaaring maisulat habang pinupuno ko ang bar ng isang halaga = 1 x 1,000 = 1000 = M, na mas karaniwang ginagamit na M. Karaniwan, ang mga may-akda ay nagsusulat ng mga Roman na bilang ay hindi pareho dahil sa katabing 4 o higit pa, maliban sa mukha ng orasan na gamitin ang IIII sa halip na sa alas-4 o 16 ng oras upang maiwasan ang pagkalito sa oras ng pagbabasa. === Halimbawa ng pagsulat ng mga Roman na numero === {| class="wikitable" !Romanong numero ![[Numero ng Arabe]] !Ang halaga ng numero !Romanong numero !Numero ng Arabe !Ang halaga ng numero |- |I |1 |isa |C |100 |Isang daan |- |II |2 |dalawa |CC |200 |Dalawang daan |- |III |3 |tatlo |CCC |300 |Tatlong daan |- |IV |4 |apat |CD |400 |Apat na raan |- |V |5 |lima |D |500 |Limang daan |- |VI |6 |anim |DC |600 |Anim na daan |- |VII |7 |pitong |DCC |700 |Pitong daan |- |VIII |8 |walong |DCCC |800 |Walong daan |- |IX |9 |siyam |CM |900 |Siyam na raan |- |X |10 |sampu |M |1,000 |Isang libo |- |XI |11 |Labing-isang |MM |2,000 |Dalawang libo |- |XII |12 |Labindalawa |MMXVIII |2,018 |Dalawang libo labing-walo |- |XX |20 |dalawampu |MMDLXI |2,561 |Dalawang libo at limang daan animnapu't isa |- |XXX |30 |tatlumpu |MMM |3,000 |Tatlong libo |- |XL |40 |Apatnapung |MMMCMXCIX |3,999 |Tatlong libo siyam na raan at siyam na siyam |- |L |50 |Limampu |M V |4,000 |Apat na libo |- |LX |60 |Animnapu | | | |- |LXX |70 |Pitumpu | | | |- |LXXX |80 |Walumpu | | | |- |XC |90 |Siyamnapu | | | |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga sistemang numeral]] kzsp1cbr1m4x4veyqp3lpbcb6h4tqwq 2210148 2210074 2026-06-03T05:10:57Z Jojit fb 38 2210148 wikitext text/x-wiki Ang mga '''bilang na Romano''' ay isang sistema ng [[bilang]] na ginamit sa [[sinaunang Roma]] at nanatiling karaniwang paraan ng pagsusulat ng bilang sa buong [[Europa]] hanggang [[Gitnang Panahon|Huling Gitnang Panahon]]. Ang modernong istilo ng pagnunumerong Romano ay gumagamit lamang ng pitong titik mula sa [[alpabetong Latin]] at ipinapakita ito sa sumusunod na tala: {| class="wikitable" !Ang simbolo |I |V |X |L |C |D |M |- !Ang halaga ng numero |1 |5 |10 |50 |100 |500 |1,000 |} [[Talaksan:Roman numerals on alarm clock (Unsplash).jpg|thumb|Bilang na Romano sa [[Relos|relo]]]] == Paglalarawan == Gumagamit ang mga numerong Romano ng magkakaibang simbolo para sa bawat kapangyarihan ng sampu, at wala itong simbolo para sa [[sero]] (z, taliwas sa notasyong panghalagang-posisyon (place value notation) ng mga numerong Arabe, kung saan ang mga serong nagsisilbing pananda ng puwesto ay nagpapahintulot sa iisang tambillang na kumatawan sa magkakaibang kapangyarihan ng sampu. Dahil dito, may kaunting kakayahang umangkop sa notasyon, at hindi kailanman nagkaroon ng opisyal o pangkalahatang tinatanggap na pamantayan para sa mga numerong Romano. Malaki ang pagkakaiba-iba ng paggamit nito sa sinaunang Roma at naging lubhang magulo noong Gitnang Panahon. Ang mas kamakailang pagbabalik sa isang higit na klasiko na notasyon ay naging popular sa ilan, samantalang ang mga baryanteng anyo ay ginagamit naman ng ilang makabagong manunulat na naghahangad ng higit na "kakayahang umangkop".<ref name="adams">{{Cite web |last=Adams |first=Cecil |date=23 Pebrero 1990 |title=What is the proper way to style Roman numerals for the 1990s? |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1371/what-is-the-proper-way-to-style-roman-numerals-for-the-1990s |website=The Straight Dope |language=en}}</ref> Maaari ring ituring ang mga numerong Romano bilang legal na may-bisang pagpapahayag ng isang bilang, gaya ng sa batas ng [[Karapatang-sipi|karapatang-ari]] (copyright) ng [[Estados Unidos]] bago ang pagpapatupad ng Batas ng Papapatupad ng Kumbensyog Berne ng Convention Implementation Act of 1988, kung saan ang isang "mali" o hindi malinaw na numerong ginamit sa paunawa ng [[karapatang-ari]] ay maaaring magpawalang-bisa sa paghahabol sa karapatang-ari o makaapekto sa petsa ng pagwawakas ng panahon ng proteksiyon nito.<ref name="adams2">{{Cite web |last=Adams |first=Cecil |date=23 Pebrero 1990 |title=What is the proper way to style Roman numerals for the 1990s? |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1371/what-is-the-proper-way-to-style-roman-numerals-for-the-1990s |website=The Straight Dope |language=en}}</ref> === Karaniwang anyo === Ipinapakita ng sumusunod na talahanayan kung paano karaniwang isinusulat ang mga numerong Romano sa makabagong panahon: {| class="wikitable" |+Indibiduwal na halagang desimal ! !Libuhan !Daanan !Sampuan !Mga yunit |- |1 |{{rn|M}} |{{rn|C}} |{{rn|X}} |{{rn|I}} |- |2 |{{rn|MM}} |{{rn|CC}} |{{rn|XX}} |{{rn|II}} |- |3 |{{rn|MMM}} |{{rn|CCC}} |{{rn|XXX}} |{{rn|III}} |- |4 | |{{rn|CD}} |{{rn|XL}} |{{rn|IV}} |- |5 | |{{rn|D}} |{{rn|L}} |{{rn|V}} |- |6 | |{{rn|DC}} |{{rn|LX}} |{{rn|VI}} |- |7 | |{{rn|DCC}} |{{rn|LXX}} |{{rn|VII}} |- |8 | |{{rn|DCCC}} |{{rn|LXXX}} |{{rn|VIII}} |- |9 | |{{rn|CM}} |{{rn|XC}} |{{rn|IX}} |} == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga sistemang numeral]] ovca89yiqfxjwzh3xmo86jys5dynlnp 2210150 2210148 2026-06-03T05:13:18Z Jojit fb 38 /* Paglalarawan */ 2210150 wikitext text/x-wiki Ang mga '''bilang na Romano''' ay isang sistema ng [[bilang]] na ginamit sa [[sinaunang Roma]] at nanatiling karaniwang paraan ng pagsusulat ng bilang sa buong [[Europa]] hanggang [[Gitnang Panahon|Huling Gitnang Panahon]]. Ang modernong istilo ng pagnunumerong Romano ay gumagamit lamang ng pitong titik mula sa [[alpabetong Latin]] at ipinapakita ito sa sumusunod na tala: {| class="wikitable" !Ang simbolo |I |V |X |L |C |D |M |- !Ang halaga ng numero |1 |5 |10 |50 |100 |500 |1,000 |} [[Talaksan:Roman numerals on alarm clock (Unsplash).jpg|thumb|Bilang na Romano sa [[Relos|relo]]]] == Paglalarawan == Gumagamit ang mga numerong Romano ng magkakaibang simbolo para sa bawat kapangyarihan ng sampu, at wala itong simbolo para sa [[sero]] (z, taliwas sa notasyong panghalagang-posisyon (place value notation) ng mga numerong Arabe, kung saan ang mga serong nagsisilbing pananda ng puwesto ay nagpapahintulot sa iisang tambillang na kumatawan sa magkakaibang kapangyarihan ng sampu. Dahil dito, may kaunting kakayahang umangkop sa notasyon, at hindi kailanman nagkaroon ng opisyal o pangkalahatang tinatanggap na pamantayan para sa mga numerong Romano. Malaki ang pagkakaiba-iba ng paggamit nito sa sinaunang Roma at naging lubhang magulo noong Gitnang Panahon. Ang mas kamakailang pagbabalik sa isang higit na klasiko na notasyon ay naging popular sa ilan, samantalang ang mga baryanteng anyo ay ginagamit naman ng ilang makabagong manunulat na naghahangad ng higit na "kakayahang umangkop".<ref name="adams">{{Cite web |last=Adams |first=Cecil |date=23 Pebrero 1990 |title=What is the proper way to style Roman numerals for the 1990s? |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1371/what-is-the-proper-way-to-style-roman-numerals-for-the-1990s |website=The Straight Dope |language=en}}</ref> Maaari ring ituring ang mga numerong Romano bilang legal na may-bisang pagpapahayag ng isang bilang, gaya ng sa batas ng [[Karapatang-sipi|karapatang-ari]] (copyright) ng [[Estados Unidos]] bago ang pagpapatupad ng Batas ng Papapatupad ng Kumbensyog Berne ng Convention Implementation Act of 1988, kung saan ang isang "mali" o hindi malinaw na numerong ginamit sa paunawa ng [[karapatang-ari]] ay maaaring magpawalang-bisa sa paghahabol sa karapatang-ari o makaapekto sa petsa ng pagwawakas ng panahon ng proteksiyon nito.<ref name="adams2">{{Cite web |last=Adams |first=Cecil |date=23 Pebrero 1990 |title=What is the proper way to style Roman numerals for the 1990s? |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1371/what-is-the-proper-way-to-style-roman-numerals-for-the-1990s |website=The Straight Dope |language=en}}</ref> === Karaniwang anyo === Ipinapakita ng sumusunod na talahanayan kung paano karaniwang isinusulat ang mga numerong Romano sa makabagong panahon:<ref>{{Cite book |last1=Reddy |first1=Indra K. |url=https://books.google.com/books?id=U3QY7gz0C2cC |title=Essential Math and Calculations for Pharmacy Technicians |last2=Khan |first2=Mansoor A. |date=2003 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-203-49534-6 |page=3 |language=en |chapter=1 (Working with Arabic and Roman numerals) |quote="Table 1-1 Roman and Arabic numerals (table very similar to the table here, apart from inclusion of Vinculum notation."}}</ref> {| class="wikitable" |+Indibiduwal na halagang desimal ! !Libuhan !Daanan !Sampuan !Mga yunit |- |1 |{{rn|M}} |{{rn|C}} |{{rn|X}} |{{rn|I}} |- |2 |{{rn|MM}} |{{rn|CC}} |{{rn|XX}} |{{rn|II}} |- |3 |{{rn|MMM}} |{{rn|CCC}} |{{rn|XXX}} |{{rn|III}} |- |4 | |{{rn|CD}} |{{rn|XL}} |{{rn|IV}} |- |5 | |{{rn|D}} |{{rn|L}} |{{rn|V}} |- |6 | |{{rn|DC}} |{{rn|LX}} |{{rn|VI}} |- |7 | |{{rn|DCC}} |{{rn|LXX}} |{{rn|VII}} |- |8 | |{{rn|DCCC}} |{{rn|LXXX}} |{{rn|VIII}} |- |9 | |{{rn|CM}} |{{rn|XC}} |{{rn|IX}} |} == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga sistemang numeral]] kl7rme7xsr478q03hbrxzz4f7os5u04 2210151 2210150 2026-06-03T05:14:05Z Jojit fb 38 /* Paglalarawan */ 2210151 wikitext text/x-wiki Ang mga '''bilang na Romano''' ay isang sistema ng [[bilang]] na ginamit sa [[sinaunang Roma]] at nanatiling karaniwang paraan ng pagsusulat ng bilang sa buong [[Europa]] hanggang [[Gitnang Panahon|Huling Gitnang Panahon]]. Ang modernong istilo ng pagnunumerong Romano ay gumagamit lamang ng pitong titik mula sa [[alpabetong Latin]] at ipinapakita ito sa sumusunod na tala: {| class="wikitable" !Ang simbolo |I |V |X |L |C |D |M |- !Ang halaga ng numero |1 |5 |10 |50 |100 |500 |1,000 |} [[Talaksan:Roman numerals on alarm clock (Unsplash).jpg|thumb|Bilang na Romano sa [[Relos|relo]]]] == Paglalarawan == Gumagamit ang mga numerong Romano ng magkakaibang simbolo para sa bawat kapangyarihan ng sampu, at wala itong simbolo para sa [[sero]] (z, taliwas sa notasyong panghalagang-posisyon (place value notation) ng mga numerong Arabe, kung saan ang mga serong nagsisilbing pananda ng puwesto ay nagpapahintulot sa iisang tambillang na kumatawan sa magkakaibang kapangyarihan ng sampu. Dahil dito, may kaunting kakayahang umangkop sa notasyon, at hindi kailanman nagkaroon ng opisyal o pangkalahatang tinatanggap na pamantayan para sa mga numerong Romano. Malaki ang pagkakaiba-iba ng paggamit nito sa sinaunang Roma at naging lubhang magulo noong Gitnang Panahon. Ang mas kamakailang pagbabalik sa isang higit na klasiko na notasyon ay naging popular sa ilan, samantalang ang mga baryanteng anyo ay ginagamit naman ng ilang makabagong manunulat na naghahangad ng higit na "kakayahang umangkop".<ref name="adams">{{Cite web |last=Adams |first=Cecil |date=23 Pebrero 1990 |title=What is the proper way to style Roman numerals for the 1990s? |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1371/what-is-the-proper-way-to-style-roman-numerals-for-the-1990s |website=The Straight Dope |language=en}}</ref> Maaari ring ituring ang mga numerong Romano bilang legal na may-bisang pagpapahayag ng isang bilang, gaya ng sa batas ng [[Karapatang-sipi|karapatang-ari]] (copyright) ng [[Estados Unidos]] bago ang pagpapatupad ng Batas ng Papapatupad ng Kumbensyog Berne ng Convention Implementation Act of 1988, kung saan ang isang "mali" o hindi malinaw na numerong ginamit sa paunawa ng [[karapatang-ari]] ay maaaring magpawalang-bisa sa paghahabol sa karapatang-ari o makaapekto sa petsa ng pagwawakas ng panahon ng proteksiyon nito.<ref name="Hayes">{{Cite web |last=Hayes |first=David P. |title=Guide to Roman Numerals |url=https://chart.copyrightdata.com/ch02.html#Roman |website=Copyright Registration and Renewal Information Chart and Web Site |language=en}}</ref> === Karaniwang anyo === Ipinapakita ng sumusunod na talahanayan kung paano karaniwang isinusulat ang mga numerong Romano sa makabagong panahon:<ref>{{Cite book |last1=Reddy |first1=Indra K. |url=https://books.google.com/books?id=U3QY7gz0C2cC |title=Essential Math and Calculations for Pharmacy Technicians |last2=Khan |first2=Mansoor A. |date=2003 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-203-49534-6 |page=3 |language=en |chapter=1 (Working with Arabic and Roman numerals) |quote="Table 1-1 Roman and Arabic numerals (table very similar to the table here, apart from inclusion of Vinculum notation."}}</ref> {| class="wikitable" |+Indibiduwal na halagang desimal ! !Libuhan !Daanan !Sampuan !Mga yunit |- |1 |{{rn|M}} |{{rn|C}} |{{rn|X}} |{{rn|I}} |- |2 |{{rn|MM}} |{{rn|CC}} |{{rn|XX}} |{{rn|II}} |- |3 |{{rn|MMM}} |{{rn|CCC}} |{{rn|XXX}} |{{rn|III}} |- |4 | |{{rn|CD}} |{{rn|XL}} |{{rn|IV}} |- |5 | |{{rn|D}} |{{rn|L}} |{{rn|V}} |- |6 | |{{rn|DC}} |{{rn|LX}} |{{rn|VI}} |- |7 | |{{rn|DCC}} |{{rn|LXX}} |{{rn|VII}} |- |8 | |{{rn|DCCC}} |{{rn|LXXX}} |{{rn|VIII}} |- |9 | |{{rn|CM}} |{{rn|XC}} |{{rn|IX}} |} == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga sistemang numeral]] 5qd1sj0du11uzxuge0ykbmy2nzig1r3 2210152 2210151 2026-06-03T05:15:13Z Jojit fb 38 2210152 wikitext text/x-wiki Ang mga '''bilang na Romano''' ay isang sistema ng [[bilang]] na ginamit sa [[sinaunang Roma]] at nanatiling karaniwang paraan ng pagsusulat ng bilang sa buong [[Europa]] hanggang [[Gitnang Panahon|Huling Gitnang Panahon]]. Ang modernong istilo ng pagnunumerong Romano ay gumagamit lamang ng pitong titik mula sa [[alpabetong Latin]] at ipinapakita ito sa sumusunod na tala: {| class="wikitable" !Ang simbolo |{{rn|I}} |{{rn|V}} |{{rn|X}} |{{rn|L}} |{{rn|C}} |{{rn|D}} |{{rn|M}} |- !Ang halaga ng numero |1 |5 |10 |50 |100 |500 |1,000 |} [[Talaksan:Roman numerals on alarm clock (Unsplash).jpg|thumb|Bilang na Romano sa [[Relos|relo]]]] == Paglalarawan == Gumagamit ang mga numerong Romano ng magkakaibang simbolo para sa bawat kapangyarihan ng sampu, at wala itong simbolo para sa [[sero]] (z, taliwas sa notasyong panghalagang-posisyon (place value notation) ng mga numerong Arabe, kung saan ang mga serong nagsisilbing pananda ng puwesto ay nagpapahintulot sa iisang tambillang na kumatawan sa magkakaibang kapangyarihan ng sampu. Dahil dito, may kaunting kakayahang umangkop sa notasyon, at hindi kailanman nagkaroon ng opisyal o pangkalahatang tinatanggap na pamantayan para sa mga numerong Romano. Malaki ang pagkakaiba-iba ng paggamit nito sa sinaunang Roma at naging lubhang magulo noong Gitnang Panahon. Ang mas kamakailang pagbabalik sa isang higit na klasiko na notasyon ay naging popular sa ilan, samantalang ang mga baryanteng anyo ay ginagamit naman ng ilang makabagong manunulat na naghahangad ng higit na "kakayahang umangkop".<ref name="adams">{{Cite web |last=Adams |first=Cecil |date=23 Pebrero 1990 |title=What is the proper way to style Roman numerals for the 1990s? |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1371/what-is-the-proper-way-to-style-roman-numerals-for-the-1990s |website=The Straight Dope |language=en}}</ref> Maaari ring ituring ang mga numerong Romano bilang legal na may-bisang pagpapahayag ng isang bilang, gaya ng sa batas ng [[Karapatang-sipi|karapatang-ari]] (copyright) ng [[Estados Unidos]] bago ang pagpapatupad ng Batas ng Papapatupad ng Kumbensyog Berne ng Convention Implementation Act of 1988, kung saan ang isang "mali" o hindi malinaw na numerong ginamit sa paunawa ng [[karapatang-ari]] ay maaaring magpawalang-bisa sa paghahabol sa karapatang-ari o makaapekto sa petsa ng pagwawakas ng panahon ng proteksiyon nito.<ref name="Hayes">{{Cite web |last=Hayes |first=David P. |title=Guide to Roman Numerals |url=https://chart.copyrightdata.com/ch02.html#Roman |website=Copyright Registration and Renewal Information Chart and Web Site |language=en}}</ref> === Karaniwang anyo === Ipinapakita ng sumusunod na talahanayan kung paano karaniwang isinusulat ang mga numerong Romano sa makabagong panahon:<ref>{{Cite book |last1=Reddy |first1=Indra K. |url=https://books.google.com/books?id=U3QY7gz0C2cC |title=Essential Math and Calculations for Pharmacy Technicians |last2=Khan |first2=Mansoor A. |date=2003 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-203-49534-6 |page=3 |language=en |chapter=1 (Working with Arabic and Roman numerals) |quote="Table 1-1 Roman and Arabic numerals (table very similar to the table here, apart from inclusion of Vinculum notation."}}</ref> {| class="wikitable" |+Indibiduwal na halagang desimal ! !Libuhan !Daanan !Sampuan !Mga yunit |- |1 |{{rn|M}} |{{rn|C}} |{{rn|X}} |{{rn|I}} |- |2 |{{rn|MM}} |{{rn|CC}} |{{rn|XX}} |{{rn|II}} |- |3 |{{rn|MMM}} |{{rn|CCC}} |{{rn|XXX}} |{{rn|III}} |- |4 | |{{rn|CD}} |{{rn|XL}} |{{rn|IV}} |- |5 | |{{rn|D}} |{{rn|L}} |{{rn|V}} |- |6 | |{{rn|DC}} |{{rn|LX}} |{{rn|VI}} |- |7 | |{{rn|DCC}} |{{rn|LXX}} |{{rn|VII}} |- |8 | |{{rn|DCCC}} |{{rn|LXXX}} |{{rn|VIII}} |- |9 | |{{rn|CM}} |{{rn|XC}} |{{rn|IX}} |} == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga sistemang numeral]] p29gexixo7kag3wi0ht7t6gw48r1qfy 2210178 2210152 2026-06-03T09:39:52Z Jojit fb 38 /* Karaniwang anyo */ 2210178 wikitext text/x-wiki Ang mga '''bilang na Romano''' ay isang sistema ng [[bilang]] na ginamit sa [[sinaunang Roma]] at nanatiling karaniwang paraan ng pagsusulat ng bilang sa buong [[Europa]] hanggang [[Gitnang Panahon|Huling Gitnang Panahon]]. Ang modernong istilo ng pagnunumerong Romano ay gumagamit lamang ng pitong titik mula sa [[alpabetong Latin]] at ipinapakita ito sa sumusunod na tala: {| class="wikitable" !Ang simbolo |{{rn|I}} |{{rn|V}} |{{rn|X}} |{{rn|L}} |{{rn|C}} |{{rn|D}} |{{rn|M}} |- !Ang halaga ng numero |1 |5 |10 |50 |100 |500 |1,000 |} [[Talaksan:Roman numerals on alarm clock (Unsplash).jpg|thumb|Bilang na Romano sa [[Relos|relo]]]] == Paglalarawan == Gumagamit ang mga numerong Romano ng magkakaibang simbolo para sa bawat kapangyarihan ng sampu, at wala itong simbolo para sa [[sero]] (z, taliwas sa notasyong panghalagang-posisyon (place value notation) ng mga numerong Arabe, kung saan ang mga serong nagsisilbing pananda ng puwesto ay nagpapahintulot sa iisang tambillang na kumatawan sa magkakaibang kapangyarihan ng sampu. Dahil dito, may kaunting kakayahang umangkop sa notasyon, at hindi kailanman nagkaroon ng opisyal o pangkalahatang tinatanggap na pamantayan para sa mga numerong Romano. Malaki ang pagkakaiba-iba ng paggamit nito sa sinaunang Roma at naging lubhang magulo noong Gitnang Panahon. Ang mas kamakailang pagbabalik sa isang higit na klasiko na notasyon ay naging popular sa ilan, samantalang ang mga baryanteng anyo ay ginagamit naman ng ilang makabagong manunulat na naghahangad ng higit na "kakayahang umangkop".<ref name="adams">{{Cite web |last=Adams |first=Cecil |date=23 Pebrero 1990 |title=What is the proper way to style Roman numerals for the 1990s? |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1371/what-is-the-proper-way-to-style-roman-numerals-for-the-1990s |website=The Straight Dope |language=en}}</ref> Maaari ring ituring ang mga numerong Romano bilang legal na may-bisang pagpapahayag ng isang bilang, gaya ng sa batas ng [[Karapatang-sipi|karapatang-ari]] (copyright) ng [[Estados Unidos]] bago ang pagpapatupad ng Batas ng Papapatupad ng Kumbensyog Berne ng Convention Implementation Act of 1988, kung saan ang isang "mali" o hindi malinaw na numerong ginamit sa paunawa ng [[karapatang-ari]] ay maaaring magpawalang-bisa sa paghahabol sa karapatang-ari o makaapekto sa petsa ng pagwawakas ng panahon ng proteksiyon nito.<ref name="Hayes">{{Cite web |last=Hayes |first=David P. |title=Guide to Roman Numerals |url=https://chart.copyrightdata.com/ch02.html#Roman |website=Copyright Registration and Renewal Information Chart and Web Site |language=en}}</ref> === Karaniwang anyo === Ipinapakita ng sumusunod na talahanayan kung paano karaniwang isinusulat ang mga numerong Romano sa makabagong panahon:<ref>{{Cite book |last1=Reddy |first1=Indra K. |url=https://books.google.com/books?id=U3QY7gz0C2cC |title=Essential Math and Calculations for Pharmacy Technicians |last2=Khan |first2=Mansoor A. |date=2003 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-203-49534-6 |page=3 |language=en |chapter=1 (Working with Arabic and Roman numerals) |quote="Table 1-1 Roman and Arabic numerals (table very similar to the table here, apart from inclusion of Vinculum notation."}}</ref> {| class="wikitable" |+Indibiduwal na halagang desimal ! !Libuhan !Daanan !Sampuan !Mga yunit |- |1 |{{rn|M}} |{{rn|C}} |{{rn|X}} |{{rn|I}} |- |2 |{{rn|MM}} |{{rn|CC}} |{{rn|XX}} |{{rn|II}} |- |3 |{{rn|MMM}} |{{rn|CCC}} |{{rn|XXX}} |{{rn|III}} |- |4 | |{{rn|CD}} |{{rn|XL}} |{{rn|IV}} |- |5 | |{{rn|D}} |{{rn|L}} |{{rn|V}} |- |6 | |{{rn|DC}} |{{rn|LX}} |{{rn|VI}} |- |7 | |{{rn|DCC}} |{{rn|LXX}} |{{rn|VII}} |- |8 | |{{rn|DCCC}} |{{rn|LXXX}} |{{rn|VIII}} |- |9 | |{{rn|CM}} |{{rn|XC}} |{{rn|IX}} |} Ang mga bilang na 4 (IV) at 9 (IX) ay isinusulat gamit ang notasyong pagbabawas, kung saan ang mas maliit na simbolo (I) ay ibinabawas sa mas malaking simbolo (V o X), sa halip na isulat bilang IIII at VIIII. Ginagamit din ang notasyong ito para sa 40 (XL), 90 (XC), 400 (CD), at 900 (CM). Ito lamang ang mga anyong pagbabawas na karaniwang ginagamit sa pamantayang pagsulat. Ang isang bilang na binubuo ng dalawa o higit pang digit na desimal ay nabubuo sa pamamagitan ng pagsasama ng katumbas na numerong Romano ng bawat halaga, mula sa pinakamalaki hanggang sa pinakamaliit, gaya ng mga sumusunod na halimbawa: * 39 = XXX + IX = '''XXXIX''' * 246 = CC + XL + VI = '''CCXLVI''' * 789 = DCC + LXXX + IX = '''DCCLXXXIX''' * 2,421 = MM + CD + XX + I = '''MMCDXXI''' Ang anumang nawawalang puwesto (na kinakatawan ng [[sero]] sa katumbas nitong notasyong halaga ng puwesto) ay hindi na isinusulat, tulad din sa pagsasalita sa [[Wikang Latin|Latin]]: * 160 = C + LX = '''CLX''' * 207 = CC + VII = '''CCVII''' * 1,009 = M + IX = '''MIX''' * 1,066 = M + LX + VI = '''MLXVI''' Ang pinakamalaking bilang na maaaring katawanin sa paraang ito ay 3,999 '''(MMMCMXCIX)''', ngunit sapat na ito para sa karamihan ng mga gamit ng mga numerong Romano sa kasalukuyan, gaya ng pagsulat ng mga taon: * 1776 = M + DCC + LXX + VI = '''MDCCLXXVI''' (ang petsang nakasulat sa aklat na hawak ng Statue of Liberty) * 1918 = M + CM + X + VIII = '''MCMXVIII''' (ang unang taon ng pandemya ng Spanish flu) * 1944 = M + CM + XL + IV = '''MCMXLIV''' (maling abiso ng karapatang-ari sa pelikulang The Last Time I Saw Paris)[2] * 2026 = '''MMXXVI''' (ang kasalukuyang taon)[b] Para sa mas malalaking bilang (4,000 pataas), kapuwa bago at matapos ipakilala ang mga numerong Arabe sa Kanluran, mula pa noong sinaunang panahon hanggang sa Gitnang Panahon at [[makabagong panahon]], gumamit ang mga gumagamit ng mga numerong Romano ng iba't ibang paraan upang maisulat ang mas malalaking bilang. == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga sistemang numeral]] 4tihbsluerxn41zvf5673ezkpqqhcq8 2210179 2210178 2026-06-03T09:42:51Z Jojit fb 38 /* Karaniwang anyo */ 2210179 wikitext text/x-wiki Ang mga '''bilang na Romano''' ay isang sistema ng [[bilang]] na ginamit sa [[sinaunang Roma]] at nanatiling karaniwang paraan ng pagsusulat ng bilang sa buong [[Europa]] hanggang [[Gitnang Panahon|Huling Gitnang Panahon]]. Ang modernong istilo ng pagnunumerong Romano ay gumagamit lamang ng pitong titik mula sa [[alpabetong Latin]] at ipinapakita ito sa sumusunod na tala: {| class="wikitable" !Ang simbolo |{{rn|I}} |{{rn|V}} |{{rn|X}} |{{rn|L}} |{{rn|C}} |{{rn|D}} |{{rn|M}} |- !Ang halaga ng numero |1 |5 |10 |50 |100 |500 |1,000 |} [[Talaksan:Roman numerals on alarm clock (Unsplash).jpg|thumb|Bilang na Romano sa [[Relos|relo]]]] == Paglalarawan == Gumagamit ang mga numerong Romano ng magkakaibang simbolo para sa bawat kapangyarihan ng sampu, at wala itong simbolo para sa [[sero]] (z, taliwas sa notasyong panghalagang-posisyon (place value notation) ng mga numerong Arabe, kung saan ang mga serong nagsisilbing pananda ng puwesto ay nagpapahintulot sa iisang tambillang na kumatawan sa magkakaibang kapangyarihan ng sampu. Dahil dito, may kaunting kakayahang umangkop sa notasyon, at hindi kailanman nagkaroon ng opisyal o pangkalahatang tinatanggap na pamantayan para sa mga numerong Romano. Malaki ang pagkakaiba-iba ng paggamit nito sa sinaunang Roma at naging lubhang magulo noong Gitnang Panahon. Ang mas kamakailang pagbabalik sa isang higit na klasiko na notasyon ay naging popular sa ilan, samantalang ang mga baryanteng anyo ay ginagamit naman ng ilang makabagong manunulat na naghahangad ng higit na "kakayahang umangkop".<ref name="adams">{{Cite web |last=Adams |first=Cecil |date=23 Pebrero 1990 |title=What is the proper way to style Roman numerals for the 1990s? |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1371/what-is-the-proper-way-to-style-roman-numerals-for-the-1990s |website=The Straight Dope |language=en}}</ref> Maaari ring ituring ang mga numerong Romano bilang legal na may-bisang pagpapahayag ng isang bilang, gaya ng sa batas ng [[Karapatang-sipi|karapatang-ari]] (copyright) ng [[Estados Unidos]] bago ang pagpapatupad ng Batas ng Papapatupad ng Kumbensyog Berne ng Convention Implementation Act of 1988, kung saan ang isang "mali" o hindi malinaw na numerong ginamit sa paunawa ng [[karapatang-ari]] ay maaaring magpawalang-bisa sa paghahabol sa karapatang-ari o makaapekto sa petsa ng pagwawakas ng panahon ng proteksiyon nito.<ref name="Hayes">{{Cite web |last=Hayes |first=David P. |title=Guide to Roman Numerals |url=https://chart.copyrightdata.com/ch02.html#Roman |website=Copyright Registration and Renewal Information Chart and Web Site |language=en}}</ref> === Karaniwang anyo === Ipinapakita ng sumusunod na talahanayan kung paano karaniwang isinusulat ang mga numerong Romano sa makabagong panahon:<ref>{{Cite book |last1=Reddy |first1=Indra K. |url=https://books.google.com/books?id=U3QY7gz0C2cC |title=Essential Math and Calculations for Pharmacy Technicians |last2=Khan |first2=Mansoor A. |date=2003 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-203-49534-6 |page=3 |language=en |chapter=1 (Working with Arabic and Roman numerals) |quote="Table 1-1 Roman and Arabic numerals (table very similar to the table here, apart from inclusion of Vinculum notation."}}</ref> {| class="wikitable" |+Indibiduwal na halagang desimal ! !Libuhan !Daanan !Sampuan !Mga yunit |- |1 |{{rn|M}} |{{rn|C}} |{{rn|X}} |{{rn|I}} |- |2 |{{rn|MM}} |{{rn|CC}} |{{rn|XX}} |{{rn|II}} |- |3 |{{rn|MMM}} |{{rn|CCC}} |{{rn|XXX}} |{{rn|III}} |- |4 | |{{rn|CD}} |{{rn|XL}} |{{rn|IV}} |- |5 | |{{rn|D}} |{{rn|L}} |{{rn|V}} |- |6 | |{{rn|DC}} |{{rn|LX}} |{{rn|VI}} |- |7 | |{{rn|DCC}} |{{rn|LXX}} |{{rn|VII}} |- |8 | |{{rn|DCCC}} |{{rn|LXXX}} |{{rn|VIII}} |- |9 | |{{rn|CM}} |{{rn|XC}} |{{rn|IX}} |} Ang mga bilang na 4 (IV) at 9 (IX) ay isinusulat gamit ang notasyong pagbabawas, kung saan ang mas maliit na simbolo (I) ay ibinabawas sa mas malaking simbolo (V o X), sa halip na isulat bilang IIII at VIIII. Ginagamit din ang notasyong ito para sa 40 (XL), 90 (XC), 400 (CD), at 900 (CM). Ito lamang ang mga anyong pagbabawas na karaniwang ginagamit sa pamantayang pagsulat. Ang isang bilang na binubuo ng dalawa o higit pang digit na desimal ay nabubuo sa pamamagitan ng pagsasama ng katumbas na numerong Romano ng bawat halaga, mula sa pinakamalaki hanggang sa pinakamaliit, gaya ng mga sumusunod na halimbawa: * 39 = {{rn|XXX}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|XXXIX}}'''. * 246 = {{rn|CC}} + {{rn|XL}} + {{rn|VI}} = '''{{rn|CCXLVI}}'''. * 789 = {{rn|DCC}} + {{rn|LXXX}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|DCCLXXXIX}}'''. * 2,421 = {{rn|MM}} + {{rn|CD}} + {{rn|XX}} + {{rn|I}} = '''{{rn|MMCDXXI}}'''. Ang anumang nawawalang puwesto (na kinakatawan ng [[sero]] sa katumbas nitong notasyong halaga ng puwesto) ay hindi na isinusulat, tulad din sa pagsasalita sa [[Wikang Latin|Latin]]: * 160 = C + LX = '''CLX''' * 207 = CC + VII = '''CCVII''' * 1,009 = M + IX = '''MIX''' * 1,066 = M + LX + VI = '''MLXVI''' Ang pinakamalaking bilang na maaaring katawanin sa paraang ito ay 3,999 '''(MMMCMXCIX)''', ngunit sapat na ito para sa karamihan ng mga gamit ng mga numerong Romano sa kasalukuyan, gaya ng pagsulat ng mga taon: * 1776 = M + DCC + LXX + VI = '''MDCCLXXVI''' (ang petsang nakasulat sa aklat na hawak ng Statue of Liberty) * 1918 = M + CM + X + VIII = '''MCMXVIII''' (ang unang taon ng pandemya ng Spanish flu) * 1944 = M + CM + XL + IV = '''MCMXLIV''' (maling abiso ng karapatang-ari sa pelikulang The Last Time I Saw Paris)[2] * 2026 = '''MMXXVI''' (ang kasalukuyang taon)[b] Para sa mas malalaking bilang (4,000 pataas), kapuwa bago at matapos ipakilala ang mga numerong Arabe sa Kanluran, mula pa noong sinaunang panahon hanggang sa Gitnang Panahon at [[makabagong panahon]], gumamit ang mga gumagamit ng mga numerong Romano ng iba't ibang paraan upang maisulat ang mas malalaking bilang. == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga sistemang numeral]] j115fph722tiu0h6fk82ji1040ghua0 2210180 2210179 2026-06-03T09:43:21Z Jojit fb 38 /* Karaniwang anyo */ 2210180 wikitext text/x-wiki Ang mga '''bilang na Romano''' ay isang sistema ng [[bilang]] na ginamit sa [[sinaunang Roma]] at nanatiling karaniwang paraan ng pagsusulat ng bilang sa buong [[Europa]] hanggang [[Gitnang Panahon|Huling Gitnang Panahon]]. Ang modernong istilo ng pagnunumerong Romano ay gumagamit lamang ng pitong titik mula sa [[alpabetong Latin]] at ipinapakita ito sa sumusunod na tala: {| class="wikitable" !Ang simbolo |{{rn|I}} |{{rn|V}} |{{rn|X}} |{{rn|L}} |{{rn|C}} |{{rn|D}} |{{rn|M}} |- !Ang halaga ng numero |1 |5 |10 |50 |100 |500 |1,000 |} [[Talaksan:Roman numerals on alarm clock (Unsplash).jpg|thumb|Bilang na Romano sa [[Relos|relo]]]] == Paglalarawan == Gumagamit ang mga numerong Romano ng magkakaibang simbolo para sa bawat kapangyarihan ng sampu, at wala itong simbolo para sa [[sero]] (z, taliwas sa notasyong panghalagang-posisyon (place value notation) ng mga numerong Arabe, kung saan ang mga serong nagsisilbing pananda ng puwesto ay nagpapahintulot sa iisang tambillang na kumatawan sa magkakaibang kapangyarihan ng sampu. Dahil dito, may kaunting kakayahang umangkop sa notasyon, at hindi kailanman nagkaroon ng opisyal o pangkalahatang tinatanggap na pamantayan para sa mga numerong Romano. Malaki ang pagkakaiba-iba ng paggamit nito sa sinaunang Roma at naging lubhang magulo noong Gitnang Panahon. Ang mas kamakailang pagbabalik sa isang higit na klasiko na notasyon ay naging popular sa ilan, samantalang ang mga baryanteng anyo ay ginagamit naman ng ilang makabagong manunulat na naghahangad ng higit na "kakayahang umangkop".<ref name="adams">{{Cite web |last=Adams |first=Cecil |date=23 Pebrero 1990 |title=What is the proper way to style Roman numerals for the 1990s? |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1371/what-is-the-proper-way-to-style-roman-numerals-for-the-1990s |website=The Straight Dope |language=en}}</ref> Maaari ring ituring ang mga numerong Romano bilang legal na may-bisang pagpapahayag ng isang bilang, gaya ng sa batas ng [[Karapatang-sipi|karapatang-ari]] (copyright) ng [[Estados Unidos]] bago ang pagpapatupad ng Batas ng Papapatupad ng Kumbensyog Berne ng Convention Implementation Act of 1988, kung saan ang isang "mali" o hindi malinaw na numerong ginamit sa paunawa ng [[karapatang-ari]] ay maaaring magpawalang-bisa sa paghahabol sa karapatang-ari o makaapekto sa petsa ng pagwawakas ng panahon ng proteksiyon nito.<ref name="Hayes">{{Cite web |last=Hayes |first=David P. |title=Guide to Roman Numerals |url=https://chart.copyrightdata.com/ch02.html#Roman |website=Copyright Registration and Renewal Information Chart and Web Site |language=en}}</ref> === Karaniwang anyo === Ipinapakita ng sumusunod na talahanayan kung paano karaniwang isinusulat ang mga numerong Romano sa makabagong panahon:<ref>{{Cite book |last1=Reddy |first1=Indra K. |url=https://books.google.com/books?id=U3QY7gz0C2cC |title=Essential Math and Calculations for Pharmacy Technicians |last2=Khan |first2=Mansoor A. |date=2003 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-203-49534-6 |page=3 |language=en |chapter=1 (Working with Arabic and Roman numerals) |quote="Table 1-1 Roman and Arabic numerals (table very similar to the table here, apart from inclusion of Vinculum notation."}}</ref> {| class="wikitable" |+Indibiduwal na halagang desimal ! !Libuhan !Daanan !Sampuan !Mga yunit |- |1 |{{rn|M}} |{{rn|C}} |{{rn|X}} |{{rn|I}} |- |2 |{{rn|MM}} |{{rn|CC}} |{{rn|XX}} |{{rn|II}} |- |3 |{{rn|MMM}} |{{rn|CCC}} |{{rn|XXX}} |{{rn|III}} |- |4 | |{{rn|CD}} |{{rn|XL}} |{{rn|IV}} |- |5 | |{{rn|D}} |{{rn|L}} |{{rn|V}} |- |6 | |{{rn|DC}} |{{rn|LX}} |{{rn|VI}} |- |7 | |{{rn|DCC}} |{{rn|LXX}} |{{rn|VII}} |- |8 | |{{rn|DCCC}} |{{rn|LXXX}} |{{rn|VIII}} |- |9 | |{{rn|CM}} |{{rn|XC}} |{{rn|IX}} |} Ang mga bilang na 4 (IV) at 9 (IX) ay isinusulat gamit ang notasyong pagbabawas, kung saan ang mas maliit na simbolo (I) ay ibinabawas sa mas malaking simbolo (V o X), sa halip na isulat bilang IIII at VIIII. Ginagamit din ang notasyong ito para sa 40 (XL), 90 (XC), 400 (CD), at 900 (CM). Ito lamang ang mga anyong pagbabawas na karaniwang ginagamit sa pamantayang pagsulat. Ang isang bilang na binubuo ng dalawa o higit pang digit na desimal ay nabubuo sa pamamagitan ng pagsasama ng katumbas na numerong Romano ng bawat halaga, mula sa pinakamalaki hanggang sa pinakamaliit, gaya ng mga sumusunod na halimbawa: * 39 = {{rn|XXX}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|XXXIX}}'''. * 246 = {{rn|CC}} + {{rn|XL}} + {{rn|VI}} = '''{{rn|CCXLVI}}'''. * 789 = {{rn|DCC}} + {{rn|LXXX}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|DCCLXXXIX}}'''. * 2,421 = {{rn|MM}} + {{rn|CD}} + {{rn|XX}} + {{rn|I}} = '''{{rn|MMCDXXI}}'''. Ang anumang nawawalang puwesto (na kinakatawan ng [[sero]] sa katumbas nitong notasyong halaga ng puwesto) ay hindi na isinusulat, tulad din sa pagsasalita sa [[Wikang Latin|Latin]]: * 160 = {{rn|C}} + {{rn|LX}} = '''{{rn|CLX}}''' * 207 = {{rn|CC}} + {{rn|VII}} = '''{{rn|CCVII}}''' * 1,009 = {{rn|M}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|MIX}}''' * 1,066 = {{rn|M}} + {{rn|LX}} + {{rn|VI}} = '''{{rn|MLXVI}}''' Ang pinakamalaking bilang na maaaring katawanin sa paraang ito ay 3,999 '''(MMMCMXCIX)''', ngunit sapat na ito para sa karamihan ng mga gamit ng mga numerong Romano sa kasalukuyan, gaya ng pagsulat ng mga taon: * 1776 = M + DCC + LXX + VI = '''MDCCLXXVI''' (ang petsang nakasulat sa aklat na hawak ng Statue of Liberty) * 1918 = M + CM + X + VIII = '''MCMXVIII''' (ang unang taon ng pandemya ng Spanish flu) * 1944 = M + CM + XL + IV = '''MCMXLIV''' (maling abiso ng karapatang-ari sa pelikulang The Last Time I Saw Paris)[2] * 2026 = '''MMXXVI''' (ang kasalukuyang taon)[b] Para sa mas malalaking bilang (4,000 pataas), kapuwa bago at matapos ipakilala ang mga numerong Arabe sa Kanluran, mula pa noong sinaunang panahon hanggang sa Gitnang Panahon at [[makabagong panahon]], gumamit ang mga gumagamit ng mga numerong Romano ng iba't ibang paraan upang maisulat ang mas malalaking bilang. == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga sistemang numeral]] 2q0w994ht78ki6xtc592s7dk1j9t2zy 2210182 2210180 2026-06-03T09:45:55Z Jojit fb 38 /* Karaniwang anyo */ 2210182 wikitext text/x-wiki Ang mga '''bilang na Romano''' ay isang sistema ng [[bilang]] na ginamit sa [[sinaunang Roma]] at nanatiling karaniwang paraan ng pagsusulat ng bilang sa buong [[Europa]] hanggang [[Gitnang Panahon|Huling Gitnang Panahon]]. Ang modernong istilo ng pagnunumerong Romano ay gumagamit lamang ng pitong titik mula sa [[alpabetong Latin]] at ipinapakita ito sa sumusunod na tala: {| class="wikitable" !Ang simbolo |{{rn|I}} |{{rn|V}} |{{rn|X}} |{{rn|L}} |{{rn|C}} |{{rn|D}} |{{rn|M}} |- !Ang halaga ng numero |1 |5 |10 |50 |100 |500 |1,000 |} [[Talaksan:Roman numerals on alarm clock (Unsplash).jpg|thumb|Bilang na Romano sa [[Relos|relo]]]] == Paglalarawan == Gumagamit ang mga numerong Romano ng magkakaibang simbolo para sa bawat kapangyarihan ng sampu, at wala itong simbolo para sa [[sero]] (z, taliwas sa notasyong panghalagang-posisyon (place value notation) ng mga numerong Arabe, kung saan ang mga serong nagsisilbing pananda ng puwesto ay nagpapahintulot sa iisang tambillang na kumatawan sa magkakaibang kapangyarihan ng sampu. Dahil dito, may kaunting kakayahang umangkop sa notasyon, at hindi kailanman nagkaroon ng opisyal o pangkalahatang tinatanggap na pamantayan para sa mga numerong Romano. Malaki ang pagkakaiba-iba ng paggamit nito sa sinaunang Roma at naging lubhang magulo noong Gitnang Panahon. Ang mas kamakailang pagbabalik sa isang higit na klasiko na notasyon ay naging popular sa ilan, samantalang ang mga baryanteng anyo ay ginagamit naman ng ilang makabagong manunulat na naghahangad ng higit na "kakayahang umangkop".<ref name="adams">{{Cite web |last=Adams |first=Cecil |date=23 Pebrero 1990 |title=What is the proper way to style Roman numerals for the 1990s? |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1371/what-is-the-proper-way-to-style-roman-numerals-for-the-1990s |website=The Straight Dope |language=en}}</ref> Maaari ring ituring ang mga numerong Romano bilang legal na may-bisang pagpapahayag ng isang bilang, gaya ng sa batas ng [[Karapatang-sipi|karapatang-ari]] (copyright) ng [[Estados Unidos]] bago ang pagpapatupad ng Batas ng Papapatupad ng Kumbensyog Berne ng Convention Implementation Act of 1988, kung saan ang isang "mali" o hindi malinaw na numerong ginamit sa paunawa ng [[karapatang-ari]] ay maaaring magpawalang-bisa sa paghahabol sa karapatang-ari o makaapekto sa petsa ng pagwawakas ng panahon ng proteksiyon nito.<ref name="Hayes">{{Cite web |last=Hayes |first=David P. |title=Guide to Roman Numerals |url=https://chart.copyrightdata.com/ch02.html#Roman |website=Copyright Registration and Renewal Information Chart and Web Site |language=en}}</ref> === Karaniwang anyo === Ipinapakita ng sumusunod na talahanayan kung paano karaniwang isinusulat ang mga numerong Romano sa makabagong panahon:<ref>{{Cite book |last1=Reddy |first1=Indra K. |url=https://books.google.com/books?id=U3QY7gz0C2cC |title=Essential Math and Calculations for Pharmacy Technicians |last2=Khan |first2=Mansoor A. |date=2003 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-203-49534-6 |page=3 |language=en |chapter=1 (Working with Arabic and Roman numerals) |quote="Table 1-1 Roman and Arabic numerals (table very similar to the table here, apart from inclusion of Vinculum notation."}}</ref> {| class="wikitable" |+Indibiduwal na halagang desimal ! !Libuhan !Daanan !Sampuan !Mga yunit |- |1 |{{rn|M}} |{{rn|C}} |{{rn|X}} |{{rn|I}} |- |2 |{{rn|MM}} |{{rn|CC}} |{{rn|XX}} |{{rn|II}} |- |3 |{{rn|MMM}} |{{rn|CCC}} |{{rn|XXX}} |{{rn|III}} |- |4 | |{{rn|CD}} |{{rn|XL}} |{{rn|IV}} |- |5 | |{{rn|D}} |{{rn|L}} |{{rn|V}} |- |6 | |{{rn|DC}} |{{rn|LX}} |{{rn|VI}} |- |7 | |{{rn|DCC}} |{{rn|LXX}} |{{rn|VII}} |- |8 | |{{rn|DCCC}} |{{rn|LXXX}} |{{rn|VIII}} |- |9 | |{{rn|CM}} |{{rn|XC}} |{{rn|IX}} |} Ang mga bilang na 4 ({{rn|IV}}) at 9 ({{rn|IX}}) ay isinusulat gamit ang notasyong pagbabawas, kung saan ang mas maliit na simbolo ({{rn|I}}) ay ibinabawas sa mas malaking simbolo ({{rn|V}} o {{rn|X}}), sa halip na isulat bilang {{rn|IIII}} at {{rn|VIII}}. Ginagamit din ang notasyong ito para sa 40 ({{rn|XL}}), 90 ({{rn|XC}}), 400 ({{rn|CD}}), at 900 ({{rn|CM}}). Ito lamang ang mga anyong pagbabawas na karaniwang ginagamit sa pamantayang pagsulat. Ang isang bilang na binubuo ng dalawa o higit pang digit na desimal ay nabubuo sa pamamagitan ng pagsasama ng katumbas na numerong Romano ng bawat halaga, mula sa pinakamalaki hanggang sa pinakamaliit, gaya ng mga sumusunod na halimbawa: * 39 = {{rn|XXX}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|XXXIX}}'''. * 246 = {{rn|CC}} + {{rn|XL}} + {{rn|VI}} = '''{{rn|CCXLVI}}'''. * 789 = {{rn|DCC}} + {{rn|LXXX}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|DCCLXXXIX}}'''. * 2,421 = {{rn|MM}} + {{rn|CD}} + {{rn|XX}} + {{rn|I}} = '''{{rn|MMCDXXI}}'''. Ang anumang nawawalang puwesto (na kinakatawan ng [[sero]] sa katumbas nitong notasyong halaga ng puwesto) ay hindi na isinusulat, tulad din sa pagsasalita sa [[Wikang Latin|Latin]]: * 160 = {{rn|C}} + {{rn|LX}} = '''{{rn|CLX}}''' * 207 = {{rn|CC}} + {{rn|VII}} = '''{{rn|CCVII}}''' * 1,009 = {{rn|M}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|MIX}}''' * 1,066 = {{rn|M}} + {{rn|LX}} + {{rn|VI}} = '''{{rn|MLXVI}}''' Ang pinakamalaking bilang na maaaring katawanin sa paraang ito ay 3,999 '''(MMMCMXCIX)''', ngunit sapat na ito para sa karamihan ng mga gamit ng mga numerong Romano sa kasalukuyan, gaya ng pagsulat ng mga taon: * 1776 = M + DCC + LXX + VI = '''MDCCLXXVI''' (ang petsang nakasulat sa aklat na hawak ng Statue of Liberty) * 1918 = M + CM + X + VIII = '''MCMXVIII''' (ang unang taon ng pandemya ng Spanish flu) * 1944 = M + CM + XL + IV = '''MCMXLIV''' (maling abiso ng karapatang-ari sa pelikulang The Last Time I Saw Paris)[2] * 2026 = '''MMXXVI''' (ang kasalukuyang taon)[b] Para sa mas malalaking bilang (4,000 pataas), kapuwa bago at matapos ipakilala ang mga numerong Arabe sa Kanluran, mula pa noong sinaunang panahon hanggang sa Gitnang Panahon at [[makabagong panahon]], gumamit ang mga gumagamit ng mga numerong Romano ng iba't ibang paraan upang maisulat ang mas malalaking bilang. == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga sistemang numeral]] 7r9d9e1ld89es2xivct9ig2yo393qmn 2210184 2210182 2026-06-03T09:48:24Z Jojit fb 38 /* Karaniwang anyo */ 2210184 wikitext text/x-wiki Ang mga '''bilang na Romano''' ay isang sistema ng [[bilang]] na ginamit sa [[sinaunang Roma]] at nanatiling karaniwang paraan ng pagsusulat ng bilang sa buong [[Europa]] hanggang [[Gitnang Panahon|Huling Gitnang Panahon]]. Ang modernong istilo ng pagnunumerong Romano ay gumagamit lamang ng pitong titik mula sa [[alpabetong Latin]] at ipinapakita ito sa sumusunod na tala: {| class="wikitable" !Ang simbolo |{{rn|I}} |{{rn|V}} |{{rn|X}} |{{rn|L}} |{{rn|C}} |{{rn|D}} |{{rn|M}} |- !Ang halaga ng numero |1 |5 |10 |50 |100 |500 |1,000 |} [[Talaksan:Roman numerals on alarm clock (Unsplash).jpg|thumb|Bilang na Romano sa [[Relos|relo]]]] == Paglalarawan == Gumagamit ang mga numerong Romano ng magkakaibang simbolo para sa bawat kapangyarihan ng sampu, at wala itong simbolo para sa [[sero]] (z, taliwas sa notasyong panghalagang-posisyon (place value notation) ng mga numerong Arabe, kung saan ang mga serong nagsisilbing pananda ng puwesto ay nagpapahintulot sa iisang tambillang na kumatawan sa magkakaibang kapangyarihan ng sampu. Dahil dito, may kaunting kakayahang umangkop sa notasyon, at hindi kailanman nagkaroon ng opisyal o pangkalahatang tinatanggap na pamantayan para sa mga numerong Romano. Malaki ang pagkakaiba-iba ng paggamit nito sa sinaunang Roma at naging lubhang magulo noong Gitnang Panahon. Ang mas kamakailang pagbabalik sa isang higit na klasiko na notasyon ay naging popular sa ilan, samantalang ang mga baryanteng anyo ay ginagamit naman ng ilang makabagong manunulat na naghahangad ng higit na "kakayahang umangkop".<ref name="adams">{{Cite web |last=Adams |first=Cecil |date=23 Pebrero 1990 |title=What is the proper way to style Roman numerals for the 1990s? |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1371/what-is-the-proper-way-to-style-roman-numerals-for-the-1990s |website=The Straight Dope |language=en}}</ref> Maaari ring ituring ang mga numerong Romano bilang legal na may-bisang pagpapahayag ng isang bilang, gaya ng sa batas ng [[Karapatang-sipi|karapatang-ari]] (copyright) ng [[Estados Unidos]] bago ang pagpapatupad ng Batas ng Papapatupad ng Kumbensyog Berne ng Convention Implementation Act of 1988, kung saan ang isang "mali" o hindi malinaw na numerong ginamit sa paunawa ng [[karapatang-ari]] ay maaaring magpawalang-bisa sa paghahabol sa karapatang-ari o makaapekto sa petsa ng pagwawakas ng panahon ng proteksiyon nito.<ref name="Hayes">{{Cite web |last=Hayes |first=David P. |title=Guide to Roman Numerals |url=https://chart.copyrightdata.com/ch02.html#Roman |website=Copyright Registration and Renewal Information Chart and Web Site |language=en}}</ref> === Karaniwang anyo === Ipinapakita ng sumusunod na talahanayan kung paano karaniwang isinusulat ang mga numerong Romano sa makabagong panahon:<ref>{{Cite book |last1=Reddy |first1=Indra K. |url=https://books.google.com/books?id=U3QY7gz0C2cC |title=Essential Math and Calculations for Pharmacy Technicians |last2=Khan |first2=Mansoor A. |date=2003 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-203-49534-6 |page=3 |language=en |chapter=1 (Working with Arabic and Roman numerals) |quote="Table 1-1 Roman and Arabic numerals (table very similar to the table here, apart from inclusion of Vinculum notation."}}</ref> {| class="wikitable" |+Indibiduwal na halagang desimal ! !Libuhan !Daanan !Sampuan !Mga yunit |- |1 |{{rn|M}} |{{rn|C}} |{{rn|X}} |{{rn|I}} |- |2 |{{rn|MM}} |{{rn|CC}} |{{rn|XX}} |{{rn|II}} |- |3 |{{rn|MMM}} |{{rn|CCC}} |{{rn|XXX}} |{{rn|III}} |- |4 | |{{rn|CD}} |{{rn|XL}} |{{rn|IV}} |- |5 | |{{rn|D}} |{{rn|L}} |{{rn|V}} |- |6 | |{{rn|DC}} |{{rn|LX}} |{{rn|VI}} |- |7 | |{{rn|DCC}} |{{rn|LXX}} |{{rn|VII}} |- |8 | |{{rn|DCCC}} |{{rn|LXXX}} |{{rn|VIII}} |- |9 | |{{rn|CM}} |{{rn|XC}} |{{rn|IX}} |} Ang mga bilang na 4 ({{rn|IV}}) at 9 ({{rn|IX}}) ay isinusulat gamit ang notasyong pagbabawas, kung saan ang mas maliit na simbolo ({{rn|I}}) ay ibinabawas sa mas malaking simbolo ({{rn|V}} o {{rn|X}}), sa halip na isulat bilang {{rn|IIII}} at {{rn|VIII}}. Ginagamit din ang notasyong ito para sa 40 ({{rn|XL}}), 90 ({{rn|XC}}), 400 ({{rn|CD}}), at 900 ({{rn|CM}}). Ito lamang ang mga anyong pagbabawas na karaniwang ginagamit sa pamantayang pagsulat. Ang isang bilang na binubuo ng dalawa o higit pang digit na desimal ay nabubuo sa pamamagitan ng pagsasama ng katumbas na numerong Romano ng bawat halaga, mula sa pinakamalaki hanggang sa pinakamaliit, gaya ng mga sumusunod na halimbawa: * 39 = {{rn|XXX}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|XXXIX}}'''. * 246 = {{rn|CC}} + {{rn|XL}} + {{rn|VI}} = '''{{rn|CCXLVI}}'''. * 789 = {{rn|DCC}} + {{rn|LXXX}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|DCCLXXXIX}}'''. * 2,421 = {{rn|MM}} + {{rn|CD}} + {{rn|XX}} + {{rn|I}} = '''{{rn|MMCDXXI}}'''. Ang anumang nawawalang puwesto (na kinakatawan ng [[sero]] sa katumbas nitong notasyong halaga ng puwesto) ay hindi na isinusulat, tulad din sa pagsasalita sa [[Wikang Latin|Latin]]: * 160 = {{rn|C}} + {{rn|LX}} = '''{{rn|CLX}}''' * 207 = {{rn|CC}} + {{rn|VII}} = '''{{rn|CCVII}}''' * 1,009 = {{rn|M}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|MIX}}''' * 1,066 = {{rn|M}} + {{rn|LX}} + {{rn|VI}} = '''{{rn|MLXVI}}''' Ang pinakamalaking bilang na maaaring katawanin sa paraang ito ay 3,999 ('''{{rn|MMMCMXCIX}}'''), subalit sapat na ito para sa karamihan ng mga gamit ng mga numerong Romano sa kasalukuyan, gaya ng pagsulat ng mga taon: * 1776 = M + DCC + LXX + VI = '''MDCCLXXVI''' (ang petsang nakasulat sa aklat na hawak ng Statue of Liberty) * 1918 = M + CM + X + VIII = '''MCMXVIII''' (ang unang taon ng pandemya ng Spanish flu) * 1944 = M + CM + XL + IV = '''MCMXLIV''' (maling abiso ng karapatang-ari sa pelikulang The Last Time I Saw Paris)[2] * 2026 = '''MMXXVI''' (ang kasalukuyang taon)[b] Para sa mas malalaking bilang (4,000 pataas), kapuwa bago at matapos ipakilala ang mga numerong Arabe sa Kanluran, mula pa noong sinaunang panahon hanggang sa Gitnang Panahon at [[makabagong panahon]], gumamit ang mga gumagamit ng mga numerong Romano ng iba't ibang paraan upang maisulat ang mas malalaking bilang. == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga sistemang numeral]] 28xd4e4c8oci6qjroq6zlyh2tkk83wy 2210185 2210184 2026-06-03T09:50:36Z Jojit fb 38 /* Karaniwang anyo */ 2210185 wikitext text/x-wiki Ang mga '''bilang na Romano''' ay isang sistema ng [[bilang]] na ginamit sa [[sinaunang Roma]] at nanatiling karaniwang paraan ng pagsusulat ng bilang sa buong [[Europa]] hanggang [[Gitnang Panahon|Huling Gitnang Panahon]]. Ang modernong istilo ng pagnunumerong Romano ay gumagamit lamang ng pitong titik mula sa [[alpabetong Latin]] at ipinapakita ito sa sumusunod na tala: {| class="wikitable" !Ang simbolo |{{rn|I}} |{{rn|V}} |{{rn|X}} |{{rn|L}} |{{rn|C}} |{{rn|D}} |{{rn|M}} |- !Ang halaga ng numero |1 |5 |10 |50 |100 |500 |1,000 |} [[Talaksan:Roman numerals on alarm clock (Unsplash).jpg|thumb|Bilang na Romano sa [[Relos|relo]]]] == Paglalarawan == Gumagamit ang mga numerong Romano ng magkakaibang simbolo para sa bawat kapangyarihan ng sampu, at wala itong simbolo para sa [[sero]] (z, taliwas sa notasyong panghalagang-posisyon (place value notation) ng mga numerong Arabe, kung saan ang mga serong nagsisilbing pananda ng puwesto ay nagpapahintulot sa iisang tambillang na kumatawan sa magkakaibang kapangyarihan ng sampu. Dahil dito, may kaunting kakayahang umangkop sa notasyon, at hindi kailanman nagkaroon ng opisyal o pangkalahatang tinatanggap na pamantayan para sa mga numerong Romano. Malaki ang pagkakaiba-iba ng paggamit nito sa sinaunang Roma at naging lubhang magulo noong Gitnang Panahon. Ang mas kamakailang pagbabalik sa isang higit na klasiko na notasyon ay naging popular sa ilan, samantalang ang mga baryanteng anyo ay ginagamit naman ng ilang makabagong manunulat na naghahangad ng higit na "kakayahang umangkop".<ref name="adams">{{Cite web |last=Adams |first=Cecil |date=23 Pebrero 1990 |title=What is the proper way to style Roman numerals for the 1990s? |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1371/what-is-the-proper-way-to-style-roman-numerals-for-the-1990s |website=The Straight Dope |language=en}}</ref> Maaari ring ituring ang mga numerong Romano bilang legal na may-bisang pagpapahayag ng isang bilang, gaya ng sa batas ng [[Karapatang-sipi|karapatang-ari]] (copyright) ng [[Estados Unidos]] bago ang pagpapatupad ng Batas ng Papapatupad ng Kumbensyog Berne ng Convention Implementation Act of 1988, kung saan ang isang "mali" o hindi malinaw na numerong ginamit sa paunawa ng [[karapatang-ari]] ay maaaring magpawalang-bisa sa paghahabol sa karapatang-ari o makaapekto sa petsa ng pagwawakas ng panahon ng proteksiyon nito.<ref name="Hayes">{{Cite web |last=Hayes |first=David P. |title=Guide to Roman Numerals |url=https://chart.copyrightdata.com/ch02.html#Roman |website=Copyright Registration and Renewal Information Chart and Web Site |language=en}}</ref> === Karaniwang anyo === Ipinapakita ng sumusunod na talahanayan kung paano karaniwang isinusulat ang mga numerong Romano sa makabagong panahon:<ref>{{Cite book |last1=Reddy |first1=Indra K. |url=https://books.google.com/books?id=U3QY7gz0C2cC |title=Essential Math and Calculations for Pharmacy Technicians |last2=Khan |first2=Mansoor A. |date=2003 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-203-49534-6 |page=3 |language=en |chapter=1 (Working with Arabic and Roman numerals) |quote="Table 1-1 Roman and Arabic numerals (table very similar to the table here, apart from inclusion of Vinculum notation."}}</ref> {| class="wikitable" |+Indibiduwal na halagang desimal ! !Libuhan !Daanan !Sampuan !Mga yunit |- |1 |{{rn|M}} |{{rn|C}} |{{rn|X}} |{{rn|I}} |- |2 |{{rn|MM}} |{{rn|CC}} |{{rn|XX}} |{{rn|II}} |- |3 |{{rn|MMM}} |{{rn|CCC}} |{{rn|XXX}} |{{rn|III}} |- |4 | |{{rn|CD}} |{{rn|XL}} |{{rn|IV}} |- |5 | |{{rn|D}} |{{rn|L}} |{{rn|V}} |- |6 | |{{rn|DC}} |{{rn|LX}} |{{rn|VI}} |- |7 | |{{rn|DCC}} |{{rn|LXX}} |{{rn|VII}} |- |8 | |{{rn|DCCC}} |{{rn|LXXX}} |{{rn|VIII}} |- |9 | |{{rn|CM}} |{{rn|XC}} |{{rn|IX}} |} Ang mga bilang na 4 ({{rn|IV}}) at 9 ({{rn|IX}}) ay isinusulat gamit ang notasyong pagbabawas, kung saan ang mas maliit na simbolo ({{rn|I}}) ay ibinabawas sa mas malaking simbolo ({{rn|V}} o {{rn|X}}), sa halip na isulat bilang {{rn|IIII}} at {{rn|VIII}}. Ginagamit din ang notasyong ito para sa 40 ({{rn|XL}}), 90 ({{rn|XC}}), 400 ({{rn|CD}}), at 900 ({{rn|CM}}). Ito lamang ang mga anyong pagbabawas na karaniwang ginagamit sa pamantayang pagsulat. Ang isang bilang na binubuo ng dalawa o higit pang digit na desimal ay nabubuo sa pamamagitan ng pagsasama ng katumbas na numerong Romano ng bawat halaga, mula sa pinakamalaki hanggang sa pinakamaliit, gaya ng mga sumusunod na halimbawa: * 39 = {{rn|XXX}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|XXXIX}}'''. * 246 = {{rn|CC}} + {{rn|XL}} + {{rn|VI}} = '''{{rn|CCXLVI}}'''. * 789 = {{rn|DCC}} + {{rn|LXXX}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|DCCLXXXIX}}'''. * 2,421 = {{rn|MM}} + {{rn|CD}} + {{rn|XX}} + {{rn|I}} = '''{{rn|MMCDXXI}}'''. Ang anumang nawawalang puwesto (na kinakatawan ng [[sero]] sa katumbas nitong notasyong halaga ng puwesto) ay hindi na isinusulat, tulad din sa pagsasalita sa [[Wikang Latin|Latin]]: * 160 = {{rn|C}} + {{rn|LX}} = '''{{rn|CLX}}''' * 207 = {{rn|CC}} + {{rn|VII}} = '''{{rn|CCVII}}''' * 1,009 = {{rn|M}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|MIX}}''' * 1,066 = {{rn|M}} + {{rn|LX}} + {{rn|VI}} = '''{{rn|MLXVI}}''' Ang pinakamalaking bilang na maaaring katawanin sa paraang ito ay 3,999 ('''{{rn|MMMCMXCIX}}'''), subalit sapat na ito para sa karamihan ng mga gamit ng mga numerong Romano sa kasalukuyan, gaya ng pagsulat ng mga taon: * 1776 = {{rn|M}} + {{rn|DCC}} + {{rn|LXX}} + {{rn|VI}} = '''{{rn|MDCCLXXVI}}''' (ang petsang nakasulat sa aklat na hawak ng Estatwa ng Libertad) * 1918 = M + CM + X + VIII = '''MCMXVIII''' (ang unang taon ng pandemya ng Spanish flu) * 1944 = M + CM + XL + IV = '''MCMXLIV''' (maling abiso ng karapatang-ari sa pelikulang The Last Time I Saw Paris)[2] * 2026 = '''MMXXVI''' (ang kasalukuyang taon)[b] Para sa mas malalaking bilang (4,000 pataas), kapuwa bago at matapos ipakilala ang mga numerong Arabe sa Kanluran, mula pa noong sinaunang panahon hanggang sa Gitnang Panahon at [[makabagong panahon]], gumamit ang mga gumagamit ng mga numerong Romano ng iba't ibang paraan upang maisulat ang mas malalaking bilang. == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga sistemang numeral]] sx0yertm49crncg80freztmx4z7yunu 2210189 2210185 2026-06-03T09:54:57Z Jojit fb 38 /* Karaniwang anyo */ 2210189 wikitext text/x-wiki Ang mga '''bilang na Romano''' ay isang sistema ng [[bilang]] na ginamit sa [[sinaunang Roma]] at nanatiling karaniwang paraan ng pagsusulat ng bilang sa buong [[Europa]] hanggang [[Gitnang Panahon|Huling Gitnang Panahon]]. Ang modernong istilo ng pagnunumerong Romano ay gumagamit lamang ng pitong titik mula sa [[alpabetong Latin]] at ipinapakita ito sa sumusunod na tala: {| class="wikitable" !Ang simbolo |{{rn|I}} |{{rn|V}} |{{rn|X}} |{{rn|L}} |{{rn|C}} |{{rn|D}} |{{rn|M}} |- !Ang halaga ng numero |1 |5 |10 |50 |100 |500 |1,000 |} [[Talaksan:Roman numerals on alarm clock (Unsplash).jpg|thumb|Bilang na Romano sa [[Relos|relo]]]] == Paglalarawan == Gumagamit ang mga numerong Romano ng magkakaibang simbolo para sa bawat kapangyarihan ng sampu, at wala itong simbolo para sa [[sero]] (z, taliwas sa notasyong panghalagang-posisyon (place value notation) ng mga numerong Arabe, kung saan ang mga serong nagsisilbing pananda ng puwesto ay nagpapahintulot sa iisang tambillang na kumatawan sa magkakaibang kapangyarihan ng sampu. Dahil dito, may kaunting kakayahang umangkop sa notasyon, at hindi kailanman nagkaroon ng opisyal o pangkalahatang tinatanggap na pamantayan para sa mga numerong Romano. Malaki ang pagkakaiba-iba ng paggamit nito sa sinaunang Roma at naging lubhang magulo noong Gitnang Panahon. Ang mas kamakailang pagbabalik sa isang higit na klasiko na notasyon ay naging popular sa ilan, samantalang ang mga baryanteng anyo ay ginagamit naman ng ilang makabagong manunulat na naghahangad ng higit na "kakayahang umangkop".<ref name="adams">{{Cite web |last=Adams |first=Cecil |date=23 Pebrero 1990 |title=What is the proper way to style Roman numerals for the 1990s? |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1371/what-is-the-proper-way-to-style-roman-numerals-for-the-1990s |website=The Straight Dope |language=en}}</ref> Maaari ring ituring ang mga numerong Romano bilang legal na may-bisang pagpapahayag ng isang bilang, gaya ng sa batas ng [[Karapatang-sipi|karapatang-ari]] (copyright) ng [[Estados Unidos]] bago ang pagpapatupad ng Batas ng Papapatupad ng Kumbensyog Berne ng Convention Implementation Act of 1988, kung saan ang isang "mali" o hindi malinaw na numerong ginamit sa paunawa ng [[karapatang-ari]] ay maaaring magpawalang-bisa sa paghahabol sa karapatang-ari o makaapekto sa petsa ng pagwawakas ng panahon ng proteksiyon nito.<ref name="Hayes">{{Cite web |last=Hayes |first=David P. |title=Guide to Roman Numerals |url=https://chart.copyrightdata.com/ch02.html#Roman |website=Copyright Registration and Renewal Information Chart and Web Site |language=en}}</ref> === Karaniwang anyo === Ipinapakita ng sumusunod na talahanayan kung paano karaniwang isinusulat ang mga numerong Romano sa makabagong panahon:<ref>{{Cite book |last1=Reddy |first1=Indra K. |url=https://books.google.com/books?id=U3QY7gz0C2cC |title=Essential Math and Calculations for Pharmacy Technicians |last2=Khan |first2=Mansoor A. |date=2003 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-203-49534-6 |page=3 |language=en |chapter=1 (Working with Arabic and Roman numerals) |quote="Table 1-1 Roman and Arabic numerals (table very similar to the table here, apart from inclusion of Vinculum notation."}}</ref> {| class="wikitable" |+Indibiduwal na halagang desimal ! !Libuhan !Daanan !Sampuan !Mga yunit |- |1 |{{rn|M}} |{{rn|C}} |{{rn|X}} |{{rn|I}} |- |2 |{{rn|MM}} |{{rn|CC}} |{{rn|XX}} |{{rn|II}} |- |3 |{{rn|MMM}} |{{rn|CCC}} |{{rn|XXX}} |{{rn|III}} |- |4 | |{{rn|CD}} |{{rn|XL}} |{{rn|IV}} |- |5 | |{{rn|D}} |{{rn|L}} |{{rn|V}} |- |6 | |{{rn|DC}} |{{rn|LX}} |{{rn|VI}} |- |7 | |{{rn|DCC}} |{{rn|LXX}} |{{rn|VII}} |- |8 | |{{rn|DCCC}} |{{rn|LXXX}} |{{rn|VIII}} |- |9 | |{{rn|CM}} |{{rn|XC}} |{{rn|IX}} |} Ang mga bilang na 4 ({{rn|IV}}) at 9 ({{rn|IX}}) ay isinusulat gamit ang notasyong pagbabawas, kung saan ang mas maliit na simbolo ({{rn|I}}) ay ibinabawas sa mas malaking simbolo ({{rn|V}} o {{rn|X}}), sa halip na isulat bilang {{rn|IIII}} at {{rn|VIII}}. Ginagamit din ang notasyong ito para sa 40 ({{rn|XL}}), 90 ({{rn|XC}}), 400 ({{rn|CD}}), at 900 ({{rn|CM}}). Ito lamang ang mga anyong pagbabawas na karaniwang ginagamit sa pamantayang pagsulat. Ang isang bilang na binubuo ng dalawa o higit pang digit na desimal ay nabubuo sa pamamagitan ng pagsasama ng katumbas na numerong Romano ng bawat halaga, mula sa pinakamalaki hanggang sa pinakamaliit, gaya ng mga sumusunod na halimbawa: * 39 = {{rn|XXX}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|XXXIX}}'''. * 246 = {{rn|CC}} + {{rn|XL}} + {{rn|VI}} = '''{{rn|CCXLVI}}'''. * 789 = {{rn|DCC}} + {{rn|LXXX}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|DCCLXXXIX}}'''. * 2,421 = {{rn|MM}} + {{rn|CD}} + {{rn|XX}} + {{rn|I}} = '''{{rn|MMCDXXI}}'''. Ang anumang nawawalang puwesto (na kinakatawan ng [[sero]] sa katumbas nitong notasyong halaga ng puwesto) ay hindi na isinusulat, tulad din sa pagsasalita sa [[Wikang Latin|Latin]]: * 160 = {{rn|C}} + {{rn|LX}} = '''{{rn|CLX}}''' * 207 = {{rn|CC}} + {{rn|VII}} = '''{{rn|CCVII}}''' * 1,009 = {{rn|M}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|MIX}}''' * 1,066 = {{rn|M}} + {{rn|LX}} + {{rn|VI}} = '''{{rn|MLXVI}}''' Ang pinakamalaking bilang na maaaring katawanin sa paraang ito ay 3,999 ('''{{rn|MMMCMXCIX}}'''), subalit sapat na ito para sa karamihan ng mga gamit ng mga numerong Romano sa kasalukuyan, gaya ng pagsulat ng mga taon: * 1776 = {{rn|M}} + {{rn|DCC}} + {{rn|LXX}} + {{rn|VI}} = '''{{rn|MDCCLXXVI}}''' (ang petsang nakasulat sa aklat na hawak ng Estatwa ng Libertad) * 1918 = {{rn|M}} + {{rn|CM}} + {{rn|X}} + {{rn|VIII}} = '''{{rn|MCMXVIII}}''' (ang unang taon ng [[pandemya]] ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]]) * 1944 = {{rn|M}} + {{rn|CM}} + {{rn|XL}} + {{rn|IV}} = '''{{rn|MCMXLIV}}''' (maling abiso ng [[karapatang-sipi]] sa pelikulang ''The Last Time I Saw Paris'') * 2026 = '''MMXXVI''' (ang kasalukuyang taon)[b] Para sa mas malalaking bilang (4,000 pataas), kapuwa bago at matapos ipakilala ang mga numerong Arabe sa Kanluran, mula pa noong sinaunang panahon hanggang sa Gitnang Panahon at [[makabagong panahon]], gumamit ang mga gumagamit ng mga numerong Romano ng iba't ibang paraan upang maisulat ang mas malalaking bilang. == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga sistemang numeral]] nk6z7zh695koyvtc97wqyypfcc0dnre 2210190 2210189 2026-06-03T09:58:02Z Jojit fb 38 /* Karaniwang anyo */ 2210190 wikitext text/x-wiki Ang mga '''bilang na Romano''' ay isang sistema ng [[bilang]] na ginamit sa [[sinaunang Roma]] at nanatiling karaniwang paraan ng pagsusulat ng bilang sa buong [[Europa]] hanggang [[Gitnang Panahon|Huling Gitnang Panahon]]. Ang modernong istilo ng pagnunumerong Romano ay gumagamit lamang ng pitong titik mula sa [[alpabetong Latin]] at ipinapakita ito sa sumusunod na tala: {| class="wikitable" !Ang simbolo |{{rn|I}} |{{rn|V}} |{{rn|X}} |{{rn|L}} |{{rn|C}} |{{rn|D}} |{{rn|M}} |- !Ang halaga ng numero |1 |5 |10 |50 |100 |500 |1,000 |} [[Talaksan:Roman numerals on alarm clock (Unsplash).jpg|thumb|Bilang na Romano sa [[Relos|relo]]]] == Paglalarawan == Gumagamit ang mga numerong Romano ng magkakaibang simbolo para sa bawat kapangyarihan ng sampu, at wala itong simbolo para sa [[sero]] (z, taliwas sa notasyong panghalagang-posisyon (place value notation) ng mga numerong Arabe, kung saan ang mga serong nagsisilbing pananda ng puwesto ay nagpapahintulot sa iisang tambillang na kumatawan sa magkakaibang kapangyarihan ng sampu. Dahil dito, may kaunting kakayahang umangkop sa notasyon, at hindi kailanman nagkaroon ng opisyal o pangkalahatang tinatanggap na pamantayan para sa mga numerong Romano. Malaki ang pagkakaiba-iba ng paggamit nito sa sinaunang Roma at naging lubhang magulo noong Gitnang Panahon. Ang mas kamakailang pagbabalik sa isang higit na klasiko na notasyon ay naging popular sa ilan, samantalang ang mga baryanteng anyo ay ginagamit naman ng ilang makabagong manunulat na naghahangad ng higit na "kakayahang umangkop".<ref name="adams">{{Cite web |last=Adams |first=Cecil |date=23 Pebrero 1990 |title=What is the proper way to style Roman numerals for the 1990s? |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1371/what-is-the-proper-way-to-style-roman-numerals-for-the-1990s |website=The Straight Dope |language=en}}</ref> Maaari ring ituring ang mga numerong Romano bilang legal na may-bisang pagpapahayag ng isang bilang, gaya ng sa batas ng [[Karapatang-sipi|karapatang-ari]] (copyright) ng [[Estados Unidos]] bago ang pagpapatupad ng Batas ng Papapatupad ng Kumbensyog Berne ng Convention Implementation Act of 1988, kung saan ang isang "mali" o hindi malinaw na numerong ginamit sa paunawa ng [[karapatang-ari]] ay maaaring magpawalang-bisa sa paghahabol sa karapatang-ari o makaapekto sa petsa ng pagwawakas ng panahon ng proteksiyon nito.<ref name="Hayes">{{Cite web |last=Hayes |first=David P. |title=Guide to Roman Numerals |url=https://chart.copyrightdata.com/ch02.html#Roman |website=Copyright Registration and Renewal Information Chart and Web Site |language=en}}</ref> === Karaniwang anyo === Ipinapakita ng sumusunod na talahanayan kung paano karaniwang isinusulat ang mga numerong Romano sa makabagong panahon:<ref>{{Cite book |last1=Reddy |first1=Indra K. |url=https://books.google.com/books?id=U3QY7gz0C2cC |title=Essential Math and Calculations for Pharmacy Technicians |last2=Khan |first2=Mansoor A. |date=2003 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-203-49534-6 |page=3 |language=en |chapter=1 (Working with Arabic and Roman numerals) |quote="Table 1-1 Roman and Arabic numerals (table very similar to the table here, apart from inclusion of Vinculum notation."}}</ref> {| class="wikitable" |+Indibiduwal na halagang desimal ! !Libuhan !Daanan !Sampuan !Mga yunit |- |1 |{{rn|M}} |{{rn|C}} |{{rn|X}} |{{rn|I}} |- |2 |{{rn|MM}} |{{rn|CC}} |{{rn|XX}} |{{rn|II}} |- |3 |{{rn|MMM}} |{{rn|CCC}} |{{rn|XXX}} |{{rn|III}} |- |4 | |{{rn|CD}} |{{rn|XL}} |{{rn|IV}} |- |5 | |{{rn|D}} |{{rn|L}} |{{rn|V}} |- |6 | |{{rn|DC}} |{{rn|LX}} |{{rn|VI}} |- |7 | |{{rn|DCC}} |{{rn|LXX}} |{{rn|VII}} |- |8 | |{{rn|DCCC}} |{{rn|LXXX}} |{{rn|VIII}} |- |9 | |{{rn|CM}} |{{rn|XC}} |{{rn|IX}} |} Ang mga bilang na 4 ({{rn|IV}}) at 9 ({{rn|IX}}) ay isinusulat gamit ang notasyong pagbabawas, kung saan ang mas maliit na simbolo ({{rn|I}}) ay ibinabawas sa mas malaking simbolo ({{rn|V}} o {{rn|X}}), sa halip na isulat bilang {{rn|IIII}} at {{rn|VIII}}. Ginagamit din ang notasyong ito para sa 40 ({{rn|XL}}), 90 ({{rn|XC}}), 400 ({{rn|CD}}), at 900 ({{rn|CM}}). Ito lamang ang mga anyong pagbabawas na karaniwang ginagamit sa pamantayang pagsulat. Ang isang bilang na binubuo ng dalawa o higit pang digit na desimal ay nabubuo sa pamamagitan ng pagsasama ng katumbas na numerong Romano ng bawat halaga, mula sa pinakamalaki hanggang sa pinakamaliit, gaya ng mga sumusunod na halimbawa: * 39 = {{rn|XXX}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|XXXIX}}'''. * 246 = {{rn|CC}} + {{rn|XL}} + {{rn|VI}} = '''{{rn|CCXLVI}}'''. * 789 = {{rn|DCC}} + {{rn|LXXX}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|DCCLXXXIX}}'''. * 2,421 = {{rn|MM}} + {{rn|CD}} + {{rn|XX}} + {{rn|I}} = '''{{rn|MMCDXXI}}'''. Ang anumang nawawalang puwesto (na kinakatawan ng [[sero]] sa katumbas nitong notasyong halaga ng puwesto) ay hindi na isinusulat, tulad din sa pagsasalita sa [[Wikang Latin|Latin]]: * 160 = {{rn|C}} + {{rn|LX}} = '''{{rn|CLX}}''' * 207 = {{rn|CC}} + {{rn|VII}} = '''{{rn|CCVII}}''' * 1,009 = {{rn|M}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|MIX}}''' * 1,066 = {{rn|M}} + {{rn|LX}} + {{rn|VI}} = '''{{rn|MLXVI}}''' Ang pinakamalaking bilang na maaaring katawanin sa paraang ito ay 3,999 ('''{{rn|MMMCMXCIX}}'''), subalit sapat na ito para sa karamihan ng mga gamit ng mga numerong Romano sa kasalukuyan, gaya ng pagsulat ng mga taon: * 1776 = {{rn|M}} + {{rn|DCC}} + {{rn|LXX}} + {{rn|VI}} = '''{{rn|MDCCLXXVI}}''' (ang petsang nakasulat sa aklat na hawak ng Estatwa ng Libertad) * 1918 = {{rn|M}} + {{rn|CM}} + {{rn|X}} + {{rn|VIII}} = '''{{rn|MCMXVIII}}''' (ang unang taon ng [[pandemya]] ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]]) * 1944 = {{rn|M}} + {{rn|CM}} + {{rn|XL}} + {{rn|IV}} = '''{{rn|MCMXLIV}}''' (maling abiso ng [[karapatang-sipi]] sa pelikulang ''The Last Time I Saw Paris'') * {{#time:Y}} = '''{{rn|{{#time:xrY}}}}''' (this year){{efn|Ito ang taon sa ''[[Coordinated Universal Time]]'' (UTC) kung kailan huling mabago ang ''cache'' ng [[Wikipedia]] para sa pahinang ito, kaya maaaring hindi ito ganap na napapanahon at maaaring nahuhuli nang ilang oras sa kasalukuyang datos.}} Para sa mas malalaking bilang (4,000 pataas), kapuwa bago at matapos ipakilala ang mga numerong Arabe sa Kanluran, mula pa noong sinaunang panahon hanggang sa Gitnang Panahon at [[makabagong panahon]], gumamit ang mga gumagamit ng mga numerong Romano ng iba't ibang paraan upang maisulat ang mas malalaking bilang. == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga sistemang numeral]] 00n1ar4oduq7810pgck944hznci366m 2210191 2210190 2026-06-03T09:58:47Z Jojit fb 38 /* Mga sanggunian */ 2210191 wikitext text/x-wiki Ang mga '''bilang na Romano''' ay isang sistema ng [[bilang]] na ginamit sa [[sinaunang Roma]] at nanatiling karaniwang paraan ng pagsusulat ng bilang sa buong [[Europa]] hanggang [[Gitnang Panahon|Huling Gitnang Panahon]]. Ang modernong istilo ng pagnunumerong Romano ay gumagamit lamang ng pitong titik mula sa [[alpabetong Latin]] at ipinapakita ito sa sumusunod na tala: {| class="wikitable" !Ang simbolo |{{rn|I}} |{{rn|V}} |{{rn|X}} |{{rn|L}} |{{rn|C}} |{{rn|D}} |{{rn|M}} |- !Ang halaga ng numero |1 |5 |10 |50 |100 |500 |1,000 |} [[Talaksan:Roman numerals on alarm clock (Unsplash).jpg|thumb|Bilang na Romano sa [[Relos|relo]]]] == Paglalarawan == Gumagamit ang mga numerong Romano ng magkakaibang simbolo para sa bawat kapangyarihan ng sampu, at wala itong simbolo para sa [[sero]] (z, taliwas sa notasyong panghalagang-posisyon (place value notation) ng mga numerong Arabe, kung saan ang mga serong nagsisilbing pananda ng puwesto ay nagpapahintulot sa iisang tambillang na kumatawan sa magkakaibang kapangyarihan ng sampu. Dahil dito, may kaunting kakayahang umangkop sa notasyon, at hindi kailanman nagkaroon ng opisyal o pangkalahatang tinatanggap na pamantayan para sa mga numerong Romano. Malaki ang pagkakaiba-iba ng paggamit nito sa sinaunang Roma at naging lubhang magulo noong Gitnang Panahon. Ang mas kamakailang pagbabalik sa isang higit na klasiko na notasyon ay naging popular sa ilan, samantalang ang mga baryanteng anyo ay ginagamit naman ng ilang makabagong manunulat na naghahangad ng higit na "kakayahang umangkop".<ref name="adams">{{Cite web |last=Adams |first=Cecil |date=23 Pebrero 1990 |title=What is the proper way to style Roman numerals for the 1990s? |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1371/what-is-the-proper-way-to-style-roman-numerals-for-the-1990s |website=The Straight Dope |language=en}}</ref> Maaari ring ituring ang mga numerong Romano bilang legal na may-bisang pagpapahayag ng isang bilang, gaya ng sa batas ng [[Karapatang-sipi|karapatang-ari]] (copyright) ng [[Estados Unidos]] bago ang pagpapatupad ng Batas ng Papapatupad ng Kumbensyog Berne ng Convention Implementation Act of 1988, kung saan ang isang "mali" o hindi malinaw na numerong ginamit sa paunawa ng [[karapatang-ari]] ay maaaring magpawalang-bisa sa paghahabol sa karapatang-ari o makaapekto sa petsa ng pagwawakas ng panahon ng proteksiyon nito.<ref name="Hayes">{{Cite web |last=Hayes |first=David P. |title=Guide to Roman Numerals |url=https://chart.copyrightdata.com/ch02.html#Roman |website=Copyright Registration and Renewal Information Chart and Web Site |language=en}}</ref> === Karaniwang anyo === Ipinapakita ng sumusunod na talahanayan kung paano karaniwang isinusulat ang mga numerong Romano sa makabagong panahon:<ref>{{Cite book |last1=Reddy |first1=Indra K. |url=https://books.google.com/books?id=U3QY7gz0C2cC |title=Essential Math and Calculations for Pharmacy Technicians |last2=Khan |first2=Mansoor A. |date=2003 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-203-49534-6 |page=3 |language=en |chapter=1 (Working with Arabic and Roman numerals) |quote="Table 1-1 Roman and Arabic numerals (table very similar to the table here, apart from inclusion of Vinculum notation."}}</ref> {| class="wikitable" |+Indibiduwal na halagang desimal ! !Libuhan !Daanan !Sampuan !Mga yunit |- |1 |{{rn|M}} |{{rn|C}} |{{rn|X}} |{{rn|I}} |- |2 |{{rn|MM}} |{{rn|CC}} |{{rn|XX}} |{{rn|II}} |- |3 |{{rn|MMM}} |{{rn|CCC}} |{{rn|XXX}} |{{rn|III}} |- |4 | |{{rn|CD}} |{{rn|XL}} |{{rn|IV}} |- |5 | |{{rn|D}} |{{rn|L}} |{{rn|V}} |- |6 | |{{rn|DC}} |{{rn|LX}} |{{rn|VI}} |- |7 | |{{rn|DCC}} |{{rn|LXX}} |{{rn|VII}} |- |8 | |{{rn|DCCC}} |{{rn|LXXX}} |{{rn|VIII}} |- |9 | |{{rn|CM}} |{{rn|XC}} |{{rn|IX}} |} Ang mga bilang na 4 ({{rn|IV}}) at 9 ({{rn|IX}}) ay isinusulat gamit ang notasyong pagbabawas, kung saan ang mas maliit na simbolo ({{rn|I}}) ay ibinabawas sa mas malaking simbolo ({{rn|V}} o {{rn|X}}), sa halip na isulat bilang {{rn|IIII}} at {{rn|VIII}}. Ginagamit din ang notasyong ito para sa 40 ({{rn|XL}}), 90 ({{rn|XC}}), 400 ({{rn|CD}}), at 900 ({{rn|CM}}). Ito lamang ang mga anyong pagbabawas na karaniwang ginagamit sa pamantayang pagsulat. Ang isang bilang na binubuo ng dalawa o higit pang digit na desimal ay nabubuo sa pamamagitan ng pagsasama ng katumbas na numerong Romano ng bawat halaga, mula sa pinakamalaki hanggang sa pinakamaliit, gaya ng mga sumusunod na halimbawa: * 39 = {{rn|XXX}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|XXXIX}}'''. * 246 = {{rn|CC}} + {{rn|XL}} + {{rn|VI}} = '''{{rn|CCXLVI}}'''. * 789 = {{rn|DCC}} + {{rn|LXXX}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|DCCLXXXIX}}'''. * 2,421 = {{rn|MM}} + {{rn|CD}} + {{rn|XX}} + {{rn|I}} = '''{{rn|MMCDXXI}}'''. Ang anumang nawawalang puwesto (na kinakatawan ng [[sero]] sa katumbas nitong notasyong halaga ng puwesto) ay hindi na isinusulat, tulad din sa pagsasalita sa [[Wikang Latin|Latin]]: * 160 = {{rn|C}} + {{rn|LX}} = '''{{rn|CLX}}''' * 207 = {{rn|CC}} + {{rn|VII}} = '''{{rn|CCVII}}''' * 1,009 = {{rn|M}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|MIX}}''' * 1,066 = {{rn|M}} + {{rn|LX}} + {{rn|VI}} = '''{{rn|MLXVI}}''' Ang pinakamalaking bilang na maaaring katawanin sa paraang ito ay 3,999 ('''{{rn|MMMCMXCIX}}'''), subalit sapat na ito para sa karamihan ng mga gamit ng mga numerong Romano sa kasalukuyan, gaya ng pagsulat ng mga taon: * 1776 = {{rn|M}} + {{rn|DCC}} + {{rn|LXX}} + {{rn|VI}} = '''{{rn|MDCCLXXVI}}''' (ang petsang nakasulat sa aklat na hawak ng Estatwa ng Libertad) * 1918 = {{rn|M}} + {{rn|CM}} + {{rn|X}} + {{rn|VIII}} = '''{{rn|MCMXVIII}}''' (ang unang taon ng [[pandemya]] ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]]) * 1944 = {{rn|M}} + {{rn|CM}} + {{rn|XL}} + {{rn|IV}} = '''{{rn|MCMXLIV}}''' (maling abiso ng [[karapatang-sipi]] sa pelikulang ''The Last Time I Saw Paris'') * {{#time:Y}} = '''{{rn|{{#time:xrY}}}}''' (this year){{efn|Ito ang taon sa ''[[Coordinated Universal Time]]'' (UTC) kung kailan huling mabago ang ''cache'' ng [[Wikipedia]] para sa pahinang ito, kaya maaaring hindi ito ganap na napapanahon at maaaring nahuhuli nang ilang oras sa kasalukuyang datos.}} Para sa mas malalaking bilang (4,000 pataas), kapuwa bago at matapos ipakilala ang mga numerong Arabe sa Kanluran, mula pa noong sinaunang panahon hanggang sa Gitnang Panahon at [[makabagong panahon]], gumamit ang mga gumagamit ng mga numerong Romano ng iba't ibang paraan upang maisulat ang mas malalaking bilang. ==Mga pananda== {{noteslist}} == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga sistemang numeral]] ndfp1j977gbdt3uew9dbvuisq4a5vb2 2210193 2210191 2026-06-03T09:59:58Z Jojit fb 38 /* Karaniwang anyo */ 2210193 wikitext text/x-wiki Ang mga '''bilang na Romano''' ay isang sistema ng [[bilang]] na ginamit sa [[sinaunang Roma]] at nanatiling karaniwang paraan ng pagsusulat ng bilang sa buong [[Europa]] hanggang [[Gitnang Panahon|Huling Gitnang Panahon]]. Ang modernong istilo ng pagnunumerong Romano ay gumagamit lamang ng pitong titik mula sa [[alpabetong Latin]] at ipinapakita ito sa sumusunod na tala: {| class="wikitable" !Ang simbolo |{{rn|I}} |{{rn|V}} |{{rn|X}} |{{rn|L}} |{{rn|C}} |{{rn|D}} |{{rn|M}} |- !Ang halaga ng numero |1 |5 |10 |50 |100 |500 |1,000 |} [[Talaksan:Roman numerals on alarm clock (Unsplash).jpg|thumb|Bilang na Romano sa [[Relos|relo]]]] == Paglalarawan == Gumagamit ang mga numerong Romano ng magkakaibang simbolo para sa bawat kapangyarihan ng sampu, at wala itong simbolo para sa [[sero]] (z, taliwas sa notasyong panghalagang-posisyon (place value notation) ng mga numerong Arabe, kung saan ang mga serong nagsisilbing pananda ng puwesto ay nagpapahintulot sa iisang tambillang na kumatawan sa magkakaibang kapangyarihan ng sampu. Dahil dito, may kaunting kakayahang umangkop sa notasyon, at hindi kailanman nagkaroon ng opisyal o pangkalahatang tinatanggap na pamantayan para sa mga numerong Romano. Malaki ang pagkakaiba-iba ng paggamit nito sa sinaunang Roma at naging lubhang magulo noong Gitnang Panahon. Ang mas kamakailang pagbabalik sa isang higit na klasiko na notasyon ay naging popular sa ilan, samantalang ang mga baryanteng anyo ay ginagamit naman ng ilang makabagong manunulat na naghahangad ng higit na "kakayahang umangkop".<ref name="adams">{{Cite web |last=Adams |first=Cecil |date=23 Pebrero 1990 |title=What is the proper way to style Roman numerals for the 1990s? |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1371/what-is-the-proper-way-to-style-roman-numerals-for-the-1990s |website=The Straight Dope |language=en}}</ref> Maaari ring ituring ang mga numerong Romano bilang legal na may-bisang pagpapahayag ng isang bilang, gaya ng sa batas ng [[Karapatang-sipi|karapatang-ari]] (copyright) ng [[Estados Unidos]] bago ang pagpapatupad ng Batas ng Papapatupad ng Kumbensyog Berne ng Convention Implementation Act of 1988, kung saan ang isang "mali" o hindi malinaw na numerong ginamit sa paunawa ng [[karapatang-ari]] ay maaaring magpawalang-bisa sa paghahabol sa karapatang-ari o makaapekto sa petsa ng pagwawakas ng panahon ng proteksiyon nito.<ref name="Hayes">{{Cite web |last=Hayes |first=David P. |title=Guide to Roman Numerals |url=https://chart.copyrightdata.com/ch02.html#Roman |website=Copyright Registration and Renewal Information Chart and Web Site |language=en}}</ref> === Karaniwang anyo === Ipinapakita ng sumusunod na talahanayan kung paano karaniwang isinusulat ang mga numerong Romano sa makabagong panahon:<ref>{{Cite book |last1=Reddy |first1=Indra K. |url=https://books.google.com/books?id=U3QY7gz0C2cC |title=Essential Math and Calculations for Pharmacy Technicians |last2=Khan |first2=Mansoor A. |date=2003 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-203-49534-6 |page=3 |language=en |chapter=1 (Working with Arabic and Roman numerals) |quote="Table 1-1 Roman and Arabic numerals (table very similar to the table here, apart from inclusion of Vinculum notation."}}</ref> {| class="wikitable" |+Indibiduwal na halagang desimal ! !Libuhan !Daanan !Sampuan !Mga yunit |- |1 |{{rn|M}} |{{rn|C}} |{{rn|X}} |{{rn|I}} |- |2 |{{rn|MM}} |{{rn|CC}} |{{rn|XX}} |{{rn|II}} |- |3 |{{rn|MMM}} |{{rn|CCC}} |{{rn|XXX}} |{{rn|III}} |- |4 | |{{rn|CD}} |{{rn|XL}} |{{rn|IV}} |- |5 | |{{rn|D}} |{{rn|L}} |{{rn|V}} |- |6 | |{{rn|DC}} |{{rn|LX}} |{{rn|VI}} |- |7 | |{{rn|DCC}} |{{rn|LXX}} |{{rn|VII}} |- |8 | |{{rn|DCCC}} |{{rn|LXXX}} |{{rn|VIII}} |- |9 | |{{rn|CM}} |{{rn|XC}} |{{rn|IX}} |} Ang mga bilang na 4 ({{rn|IV}}) at 9 ({{rn|IX}}) ay isinusulat gamit ang notasyong pagbabawas,<ref name="deha1997">{{Cite book |last=Dehaene |first=Stanislas |title=The Number Sense : How the Mind Creates Mathematics |date=1997 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780199723096 |language=en}} 288 pahina.</ref> kung saan ang mas maliit na simbolo ({{rn|I}}) ay ibinabawas sa mas malaking simbolo ({{rn|V}} o {{rn|X}}), sa halip na isulat bilang {{rn|IIII}} at {{rn|VIII}}. Ginagamit din ang notasyong ito para sa 40 ({{rn|XL}}), 90 ({{rn|XC}}), 400 ({{rn|CD}}), at 900 ({{rn|CM}}). Ito lamang ang mga anyong pagbabawas na karaniwang ginagamit sa pamantayang pagsulat. Ang isang bilang na binubuo ng dalawa o higit pang digit na desimal ay nabubuo sa pamamagitan ng pagsasama ng katumbas na numerong Romano ng bawat halaga, mula sa pinakamalaki hanggang sa pinakamaliit, gaya ng mga sumusunod na halimbawa: * 39 = {{rn|XXX}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|XXXIX}}'''. * 246 = {{rn|CC}} + {{rn|XL}} + {{rn|VI}} = '''{{rn|CCXLVI}}'''. * 789 = {{rn|DCC}} + {{rn|LXXX}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|DCCLXXXIX}}'''. * 2,421 = {{rn|MM}} + {{rn|CD}} + {{rn|XX}} + {{rn|I}} = '''{{rn|MMCDXXI}}'''. Ang anumang nawawalang puwesto (na kinakatawan ng [[sero]] sa katumbas nitong notasyong halaga ng puwesto) ay hindi na isinusulat, tulad din sa pagsasalita sa [[Wikang Latin|Latin]]: * 160 = {{rn|C}} + {{rn|LX}} = '''{{rn|CLX}}''' * 207 = {{rn|CC}} + {{rn|VII}} = '''{{rn|CCVII}}''' * 1,009 = {{rn|M}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|MIX}}''' * 1,066 = {{rn|M}} + {{rn|LX}} + {{rn|VI}} = '''{{rn|MLXVI}}''' Ang pinakamalaking bilang na maaaring katawanin sa paraang ito ay 3,999 ('''{{rn|MMMCMXCIX}}'''), subalit sapat na ito para sa karamihan ng mga gamit ng mga numerong Romano sa kasalukuyan, gaya ng pagsulat ng mga taon: * 1776 = {{rn|M}} + {{rn|DCC}} + {{rn|LXX}} + {{rn|VI}} = '''{{rn|MDCCLXXVI}}''' (ang petsang nakasulat sa aklat na hawak ng Estatwa ng Libertad) * 1918 = {{rn|M}} + {{rn|CM}} + {{rn|X}} + {{rn|VIII}} = '''{{rn|MCMXVIII}}''' (ang unang taon ng [[pandemya]] ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]]) * 1944 = {{rn|M}} + {{rn|CM}} + {{rn|XL}} + {{rn|IV}} = '''{{rn|MCMXLIV}}''' (maling abiso ng [[karapatang-sipi]] sa pelikulang ''The Last Time I Saw Paris'') * {{#time:Y}} = '''{{rn|{{#time:xrY}}}}''' (this year){{efn|Ito ang taon sa ''[[Coordinated Universal Time]]'' (UTC) kung kailan huling mabago ang ''cache'' ng [[Wikipedia]] para sa pahinang ito, kaya maaaring hindi ito ganap na napapanahon at maaaring nahuhuli nang ilang oras sa kasalukuyang datos.}} Para sa mas malalaking bilang (4,000 pataas), kapuwa bago at matapos ipakilala ang mga numerong Arabe sa Kanluran, mula pa noong sinaunang panahon hanggang sa Gitnang Panahon at [[makabagong panahon]], gumamit ang mga gumagamit ng mga numerong Romano ng iba't ibang paraan upang maisulat ang mas malalaking bilang. ==Mga pananda== {{noteslist}} == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga sistemang numeral]] 8bp4vy7zb171pj6sng983d36g8mv3b4 2210194 2210193 2026-06-03T10:02:12Z Jojit fb 38 /* Karaniwang anyo */ 2210194 wikitext text/x-wiki Ang mga '''bilang na Romano''' ay isang sistema ng [[bilang]] na ginamit sa [[sinaunang Roma]] at nanatiling karaniwang paraan ng pagsusulat ng bilang sa buong [[Europa]] hanggang [[Gitnang Panahon|Huling Gitnang Panahon]]. Ang modernong istilo ng pagnunumerong Romano ay gumagamit lamang ng pitong titik mula sa [[alpabetong Latin]] at ipinapakita ito sa sumusunod na tala: {| class="wikitable" !Ang simbolo |{{rn|I}} |{{rn|V}} |{{rn|X}} |{{rn|L}} |{{rn|C}} |{{rn|D}} |{{rn|M}} |- !Ang halaga ng numero |1 |5 |10 |50 |100 |500 |1,000 |} [[Talaksan:Roman numerals on alarm clock (Unsplash).jpg|thumb|Bilang na Romano sa [[Relos|relo]]]] == Paglalarawan == Gumagamit ang mga numerong Romano ng magkakaibang simbolo para sa bawat kapangyarihan ng sampu, at wala itong simbolo para sa [[sero]] (z, taliwas sa notasyong panghalagang-posisyon (place value notation) ng mga numerong Arabe, kung saan ang mga serong nagsisilbing pananda ng puwesto ay nagpapahintulot sa iisang tambillang na kumatawan sa magkakaibang kapangyarihan ng sampu. Dahil dito, may kaunting kakayahang umangkop sa notasyon, at hindi kailanman nagkaroon ng opisyal o pangkalahatang tinatanggap na pamantayan para sa mga numerong Romano. Malaki ang pagkakaiba-iba ng paggamit nito sa sinaunang Roma at naging lubhang magulo noong Gitnang Panahon. Ang mas kamakailang pagbabalik sa isang higit na klasiko na notasyon ay naging popular sa ilan, samantalang ang mga baryanteng anyo ay ginagamit naman ng ilang makabagong manunulat na naghahangad ng higit na "kakayahang umangkop".<ref name="adams">{{Cite web |last=Adams |first=Cecil |date=23 Pebrero 1990 |title=What is the proper way to style Roman numerals for the 1990s? |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1371/what-is-the-proper-way-to-style-roman-numerals-for-the-1990s |website=The Straight Dope |language=en}}</ref> Maaari ring ituring ang mga numerong Romano bilang legal na may-bisang pagpapahayag ng isang bilang, gaya ng sa batas ng [[Karapatang-sipi|karapatang-ari]] (copyright) ng [[Estados Unidos]] bago ang pagpapatupad ng Batas ng Papapatupad ng Kumbensyog Berne ng Convention Implementation Act of 1988, kung saan ang isang "mali" o hindi malinaw na numerong ginamit sa paunawa ng [[karapatang-ari]] ay maaaring magpawalang-bisa sa paghahabol sa karapatang-ari o makaapekto sa petsa ng pagwawakas ng panahon ng proteksiyon nito.<ref name="Hayes">{{Cite web |last=Hayes |first=David P. |title=Guide to Roman Numerals |url=https://chart.copyrightdata.com/ch02.html#Roman |website=Copyright Registration and Renewal Information Chart and Web Site |language=en}}</ref> === Karaniwang anyo === Ipinapakita ng sumusunod na talahanayan kung paano karaniwang isinusulat ang mga numerong Romano sa makabagong panahon:<ref>{{Cite book |last1=Reddy |first1=Indra K. |url=https://books.google.com/books?id=U3QY7gz0C2cC |title=Essential Math and Calculations for Pharmacy Technicians |last2=Khan |first2=Mansoor A. |date=2003 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-203-49534-6 |page=3 |language=en |chapter=1 (Working with Arabic and Roman numerals) |quote="Table 1-1 Roman and Arabic numerals (table very similar to the table here, apart from inclusion of Vinculum notation."}}</ref> {| class="wikitable" |+Indibiduwal na halagang desimal ! !Libuhan !Daanan !Sampuan !Mga yunit |- |1 |{{rn|M}} |{{rn|C}} |{{rn|X}} |{{rn|I}} |- |2 |{{rn|MM}} |{{rn|CC}} |{{rn|XX}} |{{rn|II}} |- |3 |{{rn|MMM}} |{{rn|CCC}} |{{rn|XXX}} |{{rn|III}} |- |4 | |{{rn|CD}} |{{rn|XL}} |{{rn|IV}} |- |5 | |{{rn|D}} |{{rn|L}} |{{rn|V}} |- |6 | |{{rn|DC}} |{{rn|LX}} |{{rn|VI}} |- |7 | |{{rn|DCC}} |{{rn|LXX}} |{{rn|VII}} |- |8 | |{{rn|DCCC}} |{{rn|LXXX}} |{{rn|VIII}} |- |9 | |{{rn|CM}} |{{rn|XC}} |{{rn|IX}} |} Ang mga bilang na 4 ({{rn|IV}}) at 9 ({{rn|IX}}) ay isinusulat gamit ang notasyong pagbabawas,<ref name="deha1997">{{Cite book |last=Dehaene |first=Stanislas |title=The Number Sense : How the Mind Creates Mathematics |date=1997 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780199723096 |language=en}} 288 pahina.</ref> kung saan ang mas maliit na simbolo ({{rn|I}}) ay ibinabawas sa mas malaking simbolo ({{rn|V}} o {{rn|X}}), sa halip na isulat bilang {{rn|IIII}} at {{rn|VIII}}. Ginagamit din ang notasyong ito para sa 40 ({{rn|XL}}), 90 ({{rn|XC}}), 400 ({{rn|CD}}), at 900 ({{rn|CM}}).<ref name="ema1990">{{Cite encyclopedia |title=Numbers, Representations of |encyclopedia=Encyclopaedia of Mathematics |publisher=Springer |url=https://books.google.com/books?id=kwMdtnhtUMMC&dq=%22Roman+numerals%22+additive&pg=PA502 |date=1990 |editor-last=Hazewinkel |editor-first=Michiel |volume=6 |page=502 |language=en |isbn=9781556080050}} 546 pahina.</ref> Ito lamang ang mga anyong pagbabawas na karaniwang ginagamit sa pamantayang pagsulat. Ang isang bilang na binubuo ng dalawa o higit pang digit na desimal ay nabubuo sa pamamagitan ng pagsasama ng katumbas na numerong Romano ng bawat halaga, mula sa pinakamalaki hanggang sa pinakamaliit, gaya ng mga sumusunod na halimbawa: * 39 = {{rn|XXX}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|XXXIX}}'''. * 246 = {{rn|CC}} + {{rn|XL}} + {{rn|VI}} = '''{{rn|CCXLVI}}'''. * 789 = {{rn|DCC}} + {{rn|LXXX}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|DCCLXXXIX}}'''. * 2,421 = {{rn|MM}} + {{rn|CD}} + {{rn|XX}} + {{rn|I}} = '''{{rn|MMCDXXI}}'''. Ang anumang nawawalang puwesto (na kinakatawan ng [[sero]] sa katumbas nitong notasyong halaga ng puwesto) ay hindi na isinusulat, tulad din sa pagsasalita sa [[Wikang Latin|Latin]]: * 160 = {{rn|C}} + {{rn|LX}} = '''{{rn|CLX}}''' * 207 = {{rn|CC}} + {{rn|VII}} = '''{{rn|CCVII}}''' * 1,009 = {{rn|M}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|MIX}}''' * 1,066 = {{rn|M}} + {{rn|LX}} + {{rn|VI}} = '''{{rn|MLXVI}}''' Ang pinakamalaking bilang na maaaring katawanin sa paraang ito ay 3,999 ('''{{rn|MMMCMXCIX}}'''), subalit sapat na ito para sa karamihan ng mga gamit ng mga numerong Romano sa kasalukuyan, gaya ng pagsulat ng mga taon: * 1776 = {{rn|M}} + {{rn|DCC}} + {{rn|LXX}} + {{rn|VI}} = '''{{rn|MDCCLXXVI}}''' (ang petsang nakasulat sa aklat na hawak ng Estatwa ng Libertad) * 1918 = {{rn|M}} + {{rn|CM}} + {{rn|X}} + {{rn|VIII}} = '''{{rn|MCMXVIII}}''' (ang unang taon ng [[pandemya]] ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]]) * 1944 = {{rn|M}} + {{rn|CM}} + {{rn|XL}} + {{rn|IV}} = '''{{rn|MCMXLIV}}''' (maling abiso ng [[karapatang-sipi]] sa pelikulang ''The Last Time I Saw Paris'') * {{#time:Y}} = '''{{rn|{{#time:xrY}}}}''' (this year){{efn|Ito ang taon sa ''[[Coordinated Universal Time]]'' (UTC) kung kailan huling mabago ang ''cache'' ng [[Wikipedia]] para sa pahinang ito, kaya maaaring hindi ito ganap na napapanahon at maaaring nahuhuli nang ilang oras sa kasalukuyang datos.}} Para sa mas malalaking bilang (4,000 pataas), kapuwa bago at matapos ipakilala ang mga numerong Arabe sa Kanluran, mula pa noong sinaunang panahon hanggang sa Gitnang Panahon at [[makabagong panahon]], gumamit ang mga gumagamit ng mga numerong Romano ng iba't ibang paraan upang maisulat ang mas malalaking bilang. ==Mga pananda== {{noteslist}} == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga sistemang numeral]] 06caiol4gydkzanp6n74kv0p5hdbgln 2210195 2210194 2026-06-03T10:04:08Z Jojit fb 38 /* Karaniwang anyo */ 2210195 wikitext text/x-wiki Ang mga '''bilang na Romano''' ay isang sistema ng [[bilang]] na ginamit sa [[sinaunang Roma]] at nanatiling karaniwang paraan ng pagsusulat ng bilang sa buong [[Europa]] hanggang [[Gitnang Panahon|Huling Gitnang Panahon]]. Ang modernong istilo ng pagnunumerong Romano ay gumagamit lamang ng pitong titik mula sa [[alpabetong Latin]] at ipinapakita ito sa sumusunod na tala: {| class="wikitable" !Ang simbolo |{{rn|I}} |{{rn|V}} |{{rn|X}} |{{rn|L}} |{{rn|C}} |{{rn|D}} |{{rn|M}} |- !Ang halaga ng numero |1 |5 |10 |50 |100 |500 |1,000 |} [[Talaksan:Roman numerals on alarm clock (Unsplash).jpg|thumb|Bilang na Romano sa [[Relos|relo]]]] == Paglalarawan == Gumagamit ang mga numerong Romano ng magkakaibang simbolo para sa bawat kapangyarihan ng sampu, at wala itong simbolo para sa [[sero]] (z, taliwas sa notasyong panghalagang-posisyon (place value notation) ng mga numerong Arabe, kung saan ang mga serong nagsisilbing pananda ng puwesto ay nagpapahintulot sa iisang tambillang na kumatawan sa magkakaibang kapangyarihan ng sampu. Dahil dito, may kaunting kakayahang umangkop sa notasyon, at hindi kailanman nagkaroon ng opisyal o pangkalahatang tinatanggap na pamantayan para sa mga numerong Romano. Malaki ang pagkakaiba-iba ng paggamit nito sa sinaunang Roma at naging lubhang magulo noong Gitnang Panahon. Ang mas kamakailang pagbabalik sa isang higit na klasiko na notasyon ay naging popular sa ilan, samantalang ang mga baryanteng anyo ay ginagamit naman ng ilang makabagong manunulat na naghahangad ng higit na "kakayahang umangkop".<ref name="adams">{{Cite web |last=Adams |first=Cecil |date=23 Pebrero 1990 |title=What is the proper way to style Roman numerals for the 1990s? |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1371/what-is-the-proper-way-to-style-roman-numerals-for-the-1990s |website=The Straight Dope |language=en}}</ref> Maaari ring ituring ang mga numerong Romano bilang legal na may-bisang pagpapahayag ng isang bilang, gaya ng sa batas ng [[Karapatang-sipi|karapatang-ari]] (copyright) ng [[Estados Unidos]] bago ang pagpapatupad ng Batas ng Papapatupad ng Kumbensyog Berne ng Convention Implementation Act of 1988, kung saan ang isang "mali" o hindi malinaw na numerong ginamit sa paunawa ng [[karapatang-ari]] ay maaaring magpawalang-bisa sa paghahabol sa karapatang-ari o makaapekto sa petsa ng pagwawakas ng panahon ng proteksiyon nito.<ref name="Hayes">{{Cite web |last=Hayes |first=David P. |title=Guide to Roman Numerals |url=https://chart.copyrightdata.com/ch02.html#Roman |website=Copyright Registration and Renewal Information Chart and Web Site |language=en}}</ref> === Karaniwang anyo === Ipinapakita ng sumusunod na talahanayan kung paano karaniwang isinusulat ang mga numerong Romano sa makabagong panahon:<ref>{{Cite book |last1=Reddy |first1=Indra K. |url=https://books.google.com/books?id=U3QY7gz0C2cC |title=Essential Math and Calculations for Pharmacy Technicians |last2=Khan |first2=Mansoor A. |date=2003 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-203-49534-6 |page=3 |language=en |chapter=1 (Working with Arabic and Roman numerals) |quote="Table 1-1 Roman and Arabic numerals (table very similar to the table here, apart from inclusion of Vinculum notation."}}</ref> {| class="wikitable" |+Indibiduwal na halagang desimal ! !Libuhan !Daanan !Sampuan !Mga yunit |- |1 |{{rn|M}} |{{rn|C}} |{{rn|X}} |{{rn|I}} |- |2 |{{rn|MM}} |{{rn|CC}} |{{rn|XX}} |{{rn|II}} |- |3 |{{rn|MMM}} |{{rn|CCC}} |{{rn|XXX}} |{{rn|III}} |- |4 | |{{rn|CD}} |{{rn|XL}} |{{rn|IV}} |- |5 | |{{rn|D}} |{{rn|L}} |{{rn|V}} |- |6 | |{{rn|DC}} |{{rn|LX}} |{{rn|VI}} |- |7 | |{{rn|DCC}} |{{rn|LXX}} |{{rn|VII}} |- |8 | |{{rn|DCCC}} |{{rn|LXXX}} |{{rn|VIII}} |- |9 | |{{rn|CM}} |{{rn|XC}} |{{rn|IX}} |} Ang mga bilang na 4 ({{rn|IV}}) at 9 ({{rn|IX}}) ay isinusulat gamit ang notasyong pagbabawas,<ref name="deha1997">{{Cite book |last=Dehaene |first=Stanislas |title=The Number Sense : How the Mind Creates Mathematics |date=1997 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780199723096 |language=en}} 288 pahina.</ref> kung saan ang mas maliit na simbolo ({{rn|I}}) ay ibinabawas sa mas malaking simbolo ({{rn|V}} o {{rn|X}}), sa halip na isulat bilang {{rn|IIII}} at {{rn|VIII}}. Ginagamit din ang notasyong ito para sa 40 ({{rn|XL}}), 90 ({{rn|XC}}), 400 ({{rn|CD}}), at 900 ({{rn|CM}}).<ref name="ema1990">{{Cite encyclopedia |title=Numbers, Representations of |encyclopedia=Encyclopaedia of Mathematics |publisher=Springer |url=https://books.google.com/books?id=kwMdtnhtUMMC&dq=%22Roman+numerals%22+additive&pg=PA502 |date=1990 |editor-last=Hazewinkel |editor-first=Michiel |volume=6 |page=502 |language=en |isbn=9781556080050}} 546 pahina.</ref> Ito lamang ang mga anyong pagbabawas na karaniwang ginagamit sa pamantayang pagsulat. Ang isang bilang na binubuo ng dalawa o higit pang digit na desimal ay nabubuo sa pamamagitan ng pagsasama ng katumbas na numerong Romano ng bawat halaga, mula sa pinakamalaki hanggang sa pinakamaliit, gaya ng mga sumusunod na halimbawa: * 39 = {{rn|XXX}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|XXXIX}}'''. * 246 = {{rn|CC}} + {{rn|XL}} + {{rn|VI}} = '''{{rn|CCXLVI}}'''. * 789 = {{rn|DCC}} + {{rn|LXXX}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|DCCLXXXIX}}'''. * 2,421 = {{rn|MM}} + {{rn|CD}} + {{rn|XX}} + {{rn|I}} = '''{{rn|MMCDXXI}}'''. Ang anumang nawawalang puwesto (na kinakatawan ng [[sero]] sa katumbas nitong notasyong halaga ng puwesto) ay hindi na isinusulat, tulad din sa pagsasalita sa [[Wikang Latin|Latin]]: * 160 = {{rn|C}} + {{rn|LX}} = '''{{rn|CLX}}''' * 207 = {{rn|CC}} + {{rn|VII}} = '''{{rn|CCVII}}''' * 1,009 = {{rn|M}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|MIX}}''' * 1,066 = {{rn|M}} + {{rn|LX}} + {{rn|VI}} = '''{{rn|MLXVI}}'''<ref>{{Cite book |last1=Dela Cruz |first1=M. L. P. |url=https://books.google.com/books?id=PVK6lt2xXz4C |title=Number Smart Quest for Mastery: Teacher's Edition |last2=Torres |first2=H. D. |date=2009 |publisher=Rex Bookstore, Inc. |isbn=9789712352164 |language=en}}</ref> Ang pinakamalaking bilang na maaaring katawanin sa paraang ito ay 3,999 ('''{{rn|MMMCMXCIX}}'''), subalit sapat na ito para sa karamihan ng mga gamit ng mga numerong Romano sa kasalukuyan, gaya ng pagsulat ng mga taon: * 1776 = {{rn|M}} + {{rn|DCC}} + {{rn|LXX}} + {{rn|VI}} = '''{{rn|MDCCLXXVI}}''' (ang petsang nakasulat sa aklat na hawak ng Estatwa ng Libertad) * 1918 = {{rn|M}} + {{rn|CM}} + {{rn|X}} + {{rn|VIII}} = '''{{rn|MCMXVIII}}''' (ang unang taon ng [[pandemya]] ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]]) * 1944 = {{rn|M}} + {{rn|CM}} + {{rn|XL}} + {{rn|IV}} = '''{{rn|MCMXLIV}}''' (maling abiso ng [[karapatang-sipi]] sa pelikulang ''The Last Time I Saw Paris'') * {{#time:Y}} = '''{{rn|{{#time:xrY}}}}''' (this year){{efn|Ito ang taon sa ''[[Coordinated Universal Time]]'' (UTC) kung kailan huling mabago ang ''cache'' ng [[Wikipedia]] para sa pahinang ito, kaya maaaring hindi ito ganap na napapanahon at maaaring nahuhuli nang ilang oras sa kasalukuyang datos.}} Para sa mas malalaking bilang (4,000 pataas), kapuwa bago at matapos ipakilala ang mga numerong Arabe sa Kanluran, mula pa noong sinaunang panahon hanggang sa Gitnang Panahon at [[makabagong panahon]], gumamit ang mga gumagamit ng mga numerong Romano ng iba't ibang paraan upang maisulat ang mas malalaking bilang. ==Mga pananda== {{noteslist}} == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga sistemang numeral]] ensdhrmpgkyg7ylx59j81flawn2yha1 2210196 2210195 2026-06-03T10:04:41Z Jojit fb 38 /* Karaniwang anyo */ 2210196 wikitext text/x-wiki Ang mga '''bilang na Romano''' ay isang sistema ng [[bilang]] na ginamit sa [[sinaunang Roma]] at nanatiling karaniwang paraan ng pagsusulat ng bilang sa buong [[Europa]] hanggang [[Gitnang Panahon|Huling Gitnang Panahon]]. Ang modernong istilo ng pagnunumerong Romano ay gumagamit lamang ng pitong titik mula sa [[alpabetong Latin]] at ipinapakita ito sa sumusunod na tala: {| class="wikitable" !Ang simbolo |{{rn|I}} |{{rn|V}} |{{rn|X}} |{{rn|L}} |{{rn|C}} |{{rn|D}} |{{rn|M}} |- !Ang halaga ng numero |1 |5 |10 |50 |100 |500 |1,000 |} [[Talaksan:Roman numerals on alarm clock (Unsplash).jpg|thumb|Bilang na Romano sa [[Relos|relo]]]] == Paglalarawan == Gumagamit ang mga numerong Romano ng magkakaibang simbolo para sa bawat kapangyarihan ng sampu, at wala itong simbolo para sa [[sero]] (z, taliwas sa notasyong panghalagang-posisyon (place value notation) ng mga numerong Arabe, kung saan ang mga serong nagsisilbing pananda ng puwesto ay nagpapahintulot sa iisang tambillang na kumatawan sa magkakaibang kapangyarihan ng sampu. Dahil dito, may kaunting kakayahang umangkop sa notasyon, at hindi kailanman nagkaroon ng opisyal o pangkalahatang tinatanggap na pamantayan para sa mga numerong Romano. Malaki ang pagkakaiba-iba ng paggamit nito sa sinaunang Roma at naging lubhang magulo noong Gitnang Panahon. Ang mas kamakailang pagbabalik sa isang higit na klasiko na notasyon ay naging popular sa ilan, samantalang ang mga baryanteng anyo ay ginagamit naman ng ilang makabagong manunulat na naghahangad ng higit na "kakayahang umangkop".<ref name="adams">{{Cite web |last=Adams |first=Cecil |date=23 Pebrero 1990 |title=What is the proper way to style Roman numerals for the 1990s? |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1371/what-is-the-proper-way-to-style-roman-numerals-for-the-1990s |website=The Straight Dope |language=en}}</ref> Maaari ring ituring ang mga numerong Romano bilang legal na may-bisang pagpapahayag ng isang bilang, gaya ng sa batas ng [[Karapatang-sipi|karapatang-ari]] (copyright) ng [[Estados Unidos]] bago ang pagpapatupad ng Batas ng Papapatupad ng Kumbensyog Berne ng Convention Implementation Act of 1988, kung saan ang isang "mali" o hindi malinaw na numerong ginamit sa paunawa ng [[karapatang-ari]] ay maaaring magpawalang-bisa sa paghahabol sa karapatang-ari o makaapekto sa petsa ng pagwawakas ng panahon ng proteksiyon nito.<ref name="Hayes">{{Cite web |last=Hayes |first=David P. |title=Guide to Roman Numerals |url=https://chart.copyrightdata.com/ch02.html#Roman |website=Copyright Registration and Renewal Information Chart and Web Site |language=en}}</ref> === Karaniwang anyo === Ipinapakita ng sumusunod na talahanayan kung paano karaniwang isinusulat ang mga numerong Romano sa makabagong panahon:<ref>{{Cite book |last1=Reddy |first1=Indra K. |url=https://books.google.com/books?id=U3QY7gz0C2cC |title=Essential Math and Calculations for Pharmacy Technicians |last2=Khan |first2=Mansoor A. |date=2003 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-203-49534-6 |page=3 |language=en |chapter=1 (Working with Arabic and Roman numerals) |quote="Table 1-1 Roman and Arabic numerals (table very similar to the table here, apart from inclusion of Vinculum notation."}}</ref> {| class="wikitable" |+Indibiduwal na halagang desimal ! !Libuhan !Daanan !Sampuan !Mga yunit |- |1 |{{rn|M}} |{{rn|C}} |{{rn|X}} |{{rn|I}} |- |2 |{{rn|MM}} |{{rn|CC}} |{{rn|XX}} |{{rn|II}} |- |3 |{{rn|MMM}} |{{rn|CCC}} |{{rn|XXX}} |{{rn|III}} |- |4 | |{{rn|CD}} |{{rn|XL}} |{{rn|IV}} |- |5 | |{{rn|D}} |{{rn|L}} |{{rn|V}} |- |6 | |{{rn|DC}} |{{rn|LX}} |{{rn|VI}} |- |7 | |{{rn|DCC}} |{{rn|LXX}} |{{rn|VII}} |- |8 | |{{rn|DCCC}} |{{rn|LXXX}} |{{rn|VIII}} |- |9 | |{{rn|CM}} |{{rn|XC}} |{{rn|IX}} |} Ang mga bilang na 4 ({{rn|IV}}) at 9 ({{rn|IX}}) ay isinusulat gamit ang notasyong pagbabawas,<ref name="deha1997">{{Cite book |last=Dehaene |first=Stanislas |title=The Number Sense : How the Mind Creates Mathematics |date=1997 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780199723096 |language=en}} 288 pahina.</ref> kung saan ang mas maliit na simbolo ({{rn|I}}) ay ibinabawas sa mas malaking simbolo ({{rn|V}} o {{rn|X}}), sa halip na isulat bilang {{rn|IIII}} at {{rn|VIII}}. Ginagamit din ang notasyong ito para sa 40 ({{rn|XL}}), 90 ({{rn|XC}}), 400 ({{rn|CD}}), at 900 ({{rn|CM}}).<ref name="ema1990">{{Cite encyclopedia |title=Numbers, Representations of |encyclopedia=Encyclopaedia of Mathematics |publisher=Springer |url=https://books.google.com/books?id=kwMdtnhtUMMC&dq=%22Roman+numerals%22+additive&pg=PA502 |date=1990 |editor-last=Hazewinkel |editor-first=Michiel |volume=6 |page=502 |language=en |isbn=9781556080050}} 546 pahina.</ref> Ito lamang ang mga anyong pagbabawas na karaniwang ginagamit sa pamantayang pagsulat. Ang isang bilang na binubuo ng dalawa o higit pang digit na desimal ay nabubuo sa pamamagitan ng pagsasama ng katumbas na numerong Romano ng bawat halaga, mula sa pinakamalaki hanggang sa pinakamaliit, gaya ng mga sumusunod na halimbawa: * 39 = {{rn|XXX}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|XXXIX}}'''. * 246 = {{rn|CC}} + {{rn|XL}} + {{rn|VI}} = '''{{rn|CCXLVI}}'''. * 789 = {{rn|DCC}} + {{rn|LXXX}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|DCCLXXXIX}}'''. * 2,421 = {{rn|MM}} + {{rn|CD}} + {{rn|XX}} + {{rn|I}} = '''{{rn|MMCDXXI}}'''. Ang anumang nawawalang puwesto (na kinakatawan ng [[sero]] sa katumbas nitong notasyong halaga ng puwesto) ay hindi na isinusulat, tulad din sa pagsasalita sa [[Wikang Latin|Latin]]: * 160 = {{rn|C}} + {{rn|LX}} = '''{{rn|CLX}}''' * 207 = {{rn|CC}} + {{rn|VII}} = '''{{rn|CCVII}}''' * 1,009 = {{rn|M}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|MIX}}''' * 1,066 = {{rn|M}} + {{rn|LX}} + {{rn|VI}} = '''{{rn|MLXVI}}'''<ref>{{Cite book |last1=Dela Cruz |first1=M. L. P. |url=https://books.google.com/books?id=PVK6lt2xXz4C |title=Number Smart Quest for Mastery: Teacher's Edition |last2=Torres |first2=H. D. |date=2009 |publisher=Rex Bookstore, Inc. |isbn=9789712352164 |language=en}}</ref><ref name="martelli">{{Cite book |last1=Martelli |first1=Alex |url=https://archive.org/details/pythoncookbook00mart |title=Python Cookbook |last2=Ascher |first2=David |date=2002 |publisher=O'Reilly Media Inc. |isbn=978-0-596-00167-4 |language=en |url-access=registration}}</ref> Ang pinakamalaking bilang na maaaring katawanin sa paraang ito ay 3,999 ('''{{rn|MMMCMXCIX}}'''), subalit sapat na ito para sa karamihan ng mga gamit ng mga numerong Romano sa kasalukuyan, gaya ng pagsulat ng mga taon: * 1776 = {{rn|M}} + {{rn|DCC}} + {{rn|LXX}} + {{rn|VI}} = '''{{rn|MDCCLXXVI}}''' (ang petsang nakasulat sa aklat na hawak ng Estatwa ng Libertad) * 1918 = {{rn|M}} + {{rn|CM}} + {{rn|X}} + {{rn|VIII}} = '''{{rn|MCMXVIII}}''' (ang unang taon ng [[pandemya]] ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]]) * 1944 = {{rn|M}} + {{rn|CM}} + {{rn|XL}} + {{rn|IV}} = '''{{rn|MCMXLIV}}''' (maling abiso ng [[karapatang-sipi]] sa pelikulang ''The Last Time I Saw Paris'') * {{#time:Y}} = '''{{rn|{{#time:xrY}}}}''' (this year){{efn|Ito ang taon sa ''[[Coordinated Universal Time]]'' (UTC) kung kailan huling mabago ang ''cache'' ng [[Wikipedia]] para sa pahinang ito, kaya maaaring hindi ito ganap na napapanahon at maaaring nahuhuli nang ilang oras sa kasalukuyang datos.}} Para sa mas malalaking bilang (4,000 pataas), kapuwa bago at matapos ipakilala ang mga numerong Arabe sa Kanluran, mula pa noong sinaunang panahon hanggang sa Gitnang Panahon at [[makabagong panahon]], gumamit ang mga gumagamit ng mga numerong Romano ng iba't ibang paraan upang maisulat ang mas malalaking bilang. ==Mga pananda== {{noteslist}} == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga sistemang numeral]] 3nmm6lw9d54jbsxw5hxz4hedrb7gest 2210197 2210196 2026-06-03T10:05:34Z Jojit fb 38 /* Karaniwang anyo */ 2210197 wikitext text/x-wiki Ang mga '''bilang na Romano''' ay isang sistema ng [[bilang]] na ginamit sa [[sinaunang Roma]] at nanatiling karaniwang paraan ng pagsusulat ng bilang sa buong [[Europa]] hanggang [[Gitnang Panahon|Huling Gitnang Panahon]]. Ang modernong istilo ng pagnunumerong Romano ay gumagamit lamang ng pitong titik mula sa [[alpabetong Latin]] at ipinapakita ito sa sumusunod na tala: {| class="wikitable" !Ang simbolo |{{rn|I}} |{{rn|V}} |{{rn|X}} |{{rn|L}} |{{rn|C}} |{{rn|D}} |{{rn|M}} |- !Ang halaga ng numero |1 |5 |10 |50 |100 |500 |1,000 |} [[Talaksan:Roman numerals on alarm clock (Unsplash).jpg|thumb|Bilang na Romano sa [[Relos|relo]]]] == Paglalarawan == Gumagamit ang mga numerong Romano ng magkakaibang simbolo para sa bawat kapangyarihan ng sampu, at wala itong simbolo para sa [[sero]] (z, taliwas sa notasyong panghalagang-posisyon (place value notation) ng mga numerong Arabe, kung saan ang mga serong nagsisilbing pananda ng puwesto ay nagpapahintulot sa iisang tambillang na kumatawan sa magkakaibang kapangyarihan ng sampu. Dahil dito, may kaunting kakayahang umangkop sa notasyon, at hindi kailanman nagkaroon ng opisyal o pangkalahatang tinatanggap na pamantayan para sa mga numerong Romano. Malaki ang pagkakaiba-iba ng paggamit nito sa sinaunang Roma at naging lubhang magulo noong Gitnang Panahon. Ang mas kamakailang pagbabalik sa isang higit na klasiko na notasyon ay naging popular sa ilan, samantalang ang mga baryanteng anyo ay ginagamit naman ng ilang makabagong manunulat na naghahangad ng higit na "kakayahang umangkop".<ref name="adams">{{Cite web |last=Adams |first=Cecil |date=23 Pebrero 1990 |title=What is the proper way to style Roman numerals for the 1990s? |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1371/what-is-the-proper-way-to-style-roman-numerals-for-the-1990s |website=The Straight Dope |language=en}}</ref> Maaari ring ituring ang mga numerong Romano bilang legal na may-bisang pagpapahayag ng isang bilang, gaya ng sa batas ng [[Karapatang-sipi|karapatang-ari]] (copyright) ng [[Estados Unidos]] bago ang pagpapatupad ng Batas ng Papapatupad ng Kumbensyog Berne ng Convention Implementation Act of 1988, kung saan ang isang "mali" o hindi malinaw na numerong ginamit sa paunawa ng [[karapatang-ari]] ay maaaring magpawalang-bisa sa paghahabol sa karapatang-ari o makaapekto sa petsa ng pagwawakas ng panahon ng proteksiyon nito.<ref name="Hayes">{{Cite web |last=Hayes |first=David P. |title=Guide to Roman Numerals |url=https://chart.copyrightdata.com/ch02.html#Roman |website=Copyright Registration and Renewal Information Chart and Web Site |language=en}}</ref> === Karaniwang anyo === Ipinapakita ng sumusunod na talahanayan kung paano karaniwang isinusulat ang mga numerong Romano sa makabagong panahon:<ref>{{Cite book |last1=Reddy |first1=Indra K. |url=https://books.google.com/books?id=U3QY7gz0C2cC |title=Essential Math and Calculations for Pharmacy Technicians |last2=Khan |first2=Mansoor A. |date=2003 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-203-49534-6 |page=3 |language=en |chapter=1 (Working with Arabic and Roman numerals) |quote="Table 1-1 Roman and Arabic numerals (table very similar to the table here, apart from inclusion of Vinculum notation."}}</ref> {| class="wikitable" |+Indibiduwal na halagang desimal ! !Libuhan !Daanan !Sampuan !Mga yunit |- |1 |{{rn|M}} |{{rn|C}} |{{rn|X}} |{{rn|I}} |- |2 |{{rn|MM}} |{{rn|CC}} |{{rn|XX}} |{{rn|II}} |- |3 |{{rn|MMM}} |{{rn|CCC}} |{{rn|XXX}} |{{rn|III}} |- |4 | |{{rn|CD}} |{{rn|XL}} |{{rn|IV}} |- |5 | |{{rn|D}} |{{rn|L}} |{{rn|V}} |- |6 | |{{rn|DC}} |{{rn|LX}} |{{rn|VI}} |- |7 | |{{rn|DCC}} |{{rn|LXX}} |{{rn|VII}} |- |8 | |{{rn|DCCC}} |{{rn|LXXX}} |{{rn|VIII}} |- |9 | |{{rn|CM}} |{{rn|XC}} |{{rn|IX}} |} Ang mga bilang na 4 ({{rn|IV}}) at 9 ({{rn|IX}}) ay isinusulat gamit ang notasyong pagbabawas,<ref name="deha1997">{{Cite book |last=Dehaene |first=Stanislas |title=The Number Sense : How the Mind Creates Mathematics |date=1997 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780199723096 |language=en}} 288 pahina.</ref> kung saan ang mas maliit na simbolo ({{rn|I}}) ay ibinabawas sa mas malaking simbolo ({{rn|V}} o {{rn|X}}), sa halip na isulat bilang {{rn|IIII}} at {{rn|VIII}}. Ginagamit din ang notasyong ito para sa 40 ({{rn|XL}}), 90 ({{rn|XC}}), 400 ({{rn|CD}}), at 900 ({{rn|CM}}).<ref name="ema1990">{{Cite encyclopedia |title=Numbers, Representations of |encyclopedia=Encyclopaedia of Mathematics |publisher=Springer |url=https://books.google.com/books?id=kwMdtnhtUMMC&dq=%22Roman+numerals%22+additive&pg=PA502 |date=1990 |editor-last=Hazewinkel |editor-first=Michiel |volume=6 |page=502 |language=en |isbn=9781556080050}} 546 pahina.</ref> Ito lamang ang mga anyong pagbabawas na karaniwang ginagamit sa pamantayang pagsulat. Ang isang bilang na binubuo ng dalawa o higit pang digit na desimal ay nabubuo sa pamamagitan ng pagsasama ng katumbas na numerong Romano ng bawat halaga, mula sa pinakamalaki hanggang sa pinakamaliit, gaya ng mga sumusunod na halimbawa: * 39 = {{rn|XXX}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|XXXIX}}'''. * 246 = {{rn|CC}} + {{rn|XL}} + {{rn|VI}} = '''{{rn|CCXLVI}}'''. * 789 = {{rn|DCC}} + {{rn|LXXX}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|DCCLXXXIX}}'''. * 2,421 = {{rn|MM}} + {{rn|CD}} + {{rn|XX}} + {{rn|I}} = '''{{rn|MMCDXXI}}'''. Ang anumang nawawalang puwesto (na kinakatawan ng [[sero]] sa katumbas nitong notasyong halaga ng puwesto) ay hindi na isinusulat, tulad din sa pagsasalita sa [[Wikang Latin|Latin]]: * 160 = {{rn|C}} + {{rn|LX}} = '''{{rn|CLX}}''' * 207 = {{rn|CC}} + {{rn|VII}} = '''{{rn|CCVII}}''' * 1,009 = {{rn|M}} + {{rn|IX}} = '''{{rn|MIX}}''' * 1,066 = {{rn|M}} + {{rn|LX}} + {{rn|VI}} = '''{{rn|MLXVI}}'''<ref>{{Cite book |last1=Dela Cruz |first1=M. L. P. |url=https://books.google.com/books?id=PVK6lt2xXz4C |title=Number Smart Quest for Mastery: Teacher's Edition |last2=Torres |first2=H. D. |date=2009 |publisher=Rex Bookstore, Inc. |isbn=9789712352164 |language=en}}</ref><ref name="martelli">{{Cite book |last1=Martelli |first1=Alex |url=https://archive.org/details/pythoncookbook00mart |title=Python Cookbook |last2=Ascher |first2=David |date=2002 |publisher=O'Reilly Media Inc. |isbn=978-0-596-00167-4 |language=en |url-access=registration}}</ref> Ang pinakamalaking bilang na maaaring katawanin sa paraang ito ay 3,999 ('''{{rn|MMMCMXCIX}}'''), subalit sapat na ito para sa karamihan ng mga gamit ng mga numerong Romano sa kasalukuyan, gaya ng pagsulat ng mga taon: * 1776 = {{rn|M}} + {{rn|DCC}} + {{rn|LXX}} + {{rn|VI}} = '''{{rn|MDCCLXXVI}}''' (ang petsang nakasulat sa aklat na hawak ng Estatwa ng Libertad) * 1918 = {{rn|M}} + {{rn|CM}} + {{rn|X}} + {{rn|VIII}} = '''{{rn|MCMXVIII}}''' (ang unang taon ng [[pandemya]] ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]]) * 1944 = {{rn|M}} + {{rn|CM}} + {{rn|XL}} + {{rn|IV}} = '''{{rn|MCMXLIV}}''' (maling abiso ng [[karapatang-sipi]] sa pelikulang ''The Last Time I Saw Paris'')<ref name="Hayes" /> * {{#time:Y}} = '''{{rn|{{#time:xrY}}}}''' (this year){{efn|Ito ang taon sa ''[[Coordinated Universal Time]]'' (UTC) kung kailan huling mabago ang ''cache'' ng [[Wikipedia]] para sa pahinang ito, kaya maaaring hindi ito ganap na napapanahon at maaaring nahuhuli nang ilang oras sa kasalukuyang datos.}} Para sa mas malalaking bilang (4,000 pataas), kapuwa bago at matapos ipakilala ang mga numerong Arabe sa Kanluran, mula pa noong sinaunang panahon hanggang sa Gitnang Panahon at [[makabagong panahon]], gumamit ang mga gumagamit ng mga numerong Romano ng iba't ibang paraan upang maisulat ang mas malalaking bilang. ==Mga pananda== {{noteslist}} == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga sistemang numeral]] g7096muvymm7gudi9lfm4gx2wkv4sck 0 310611 2210075 1863873 2026-06-02T14:46:30Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Romanong numero]] to [[Bilang na Romano]] 2210075 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bilang na Romano]] 2ter8khsy8r5h6wk0jbcoief7wufv43 0 310778 2210076 1863869 2026-06-02T14:48:43Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Romanong numero]] to [[Bilang na Romano]] 2210076 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bilang na Romano]] 2ter8khsy8r5h6wk0jbcoief7wufv43 0 310779 2210077 1863871 2026-06-02T14:49:21Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Romanong numero]] to [[Bilang na Romano]] 2210077 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bilang na Romano]] 2ter8khsy8r5h6wk0jbcoief7wufv43 0 312646 2210207 2140978 2026-06-03T11:30:26Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210207 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Pomme<br/>ᜉᜓᜋ᜔|image=Pomme Cigale janvier 2020.jpg|image_size=|caption=Pomme, nagtatanghal nang ''live'' sa [[Paris]], noong Enero 2020.|alt=|birth_date={{Birth date and age|mf=yes|1996|08|02}}|birth_place=[[Décines-Charpieu]], [[Metropolis of Lyon]], Pransiya|residence=|occupation={{flatlist| * Mang-aawit * manunulat ng awitin * musikera }}|spouse=|children=|website={{URL|pommemusic.fr}}|module={{Infobox musical artist|embed=yes | background = solo_singer | instrument = {{hlist|Boses|gitara|autoharp|tselo|''omnichord''|''glockenspiel''|''double bass''}}<!--- If you think an instrument should be listed, a discussion to reach consensus is needed first per: https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Infobox_musical_artist#instrument---> | genre = {{flatlist| * [[Chanson]] * [[Folk rock]] }} | years_active = 2014–kasalukuyan | label = [[Polydor Records|Polydor]] | associated_acts = }}}} Si '''Claire Pommet''' ({{IPA-fr|klɛʁ pɔmɛ}}; ipinanganaganak noong Agosst 2, 1996), kilala sa pangalang '''Pomme''' ({{IPA-fr|pɔm|lang}}), ay isang mang-aawit, manunulat ng awitin, at musikera mula sa [[Pransiya]]. == Talambuhay == Lumaki si Claire Pommet sa lugar ng [[Lyon]]. Natutunan niya ang [[teorya ng musika]] sa anim na taong gulang, pitong taong gulang naman noong sumali siya sa korong pambatang 'La Cigale de Lyon', at natuto tumugtog ng [[tselo]] sa gulang na 8.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.leparisien.fr/culture-loisirs/musique/concert-on-craque-pour-pomme-13-01-2019-7987392.php|title=Concert: on craque pour Pomme|last=Bonnaud|first=Maguelone|date=January 13, 2019|website=[[Le Parisien]]|language=fr-FR|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329234059/http://www.leparisien.fr/culture-loisirs/musique/concert-on-craque-pour-pomme-13-01-2019-7987392.php|archive-date=March 29, 2019|access-date=2019-11-22}}</ref> Nagpa-plawta ang kanyang ina, habang ang kanyang ama, isang ''real estate agent'', ay nakinig kina Michael Polnareff, Serge Reggiani, at Charles Aznavour. Isa sa mga kaibigan ng kanyang ama ay nagpakilala sa kanya ng ''folk'', at ''country music.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web|url=https://next.liberation.fr/musique/2017/10/09/pomme-le-fruit-detendu_1601926|title=Pomme, le fruit détendu|last=Renault|first=Gilles|date=October 9, 2017|website=[[Libération]]|language=fr|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190730052159/https://next.liberation.fr/musique/2017/10/09/pomme-le-fruit-detendu_1601926|archive-date=July 30, 2019|access-date=2019-11-22}}</ref>'' Tinuruan niya ang kanyang sarili at naglalabas ng mga bidyo sa [[YouTube]]. Noong Septyembre 2017, sa gulang na 21, unang pagkakataon siyang nagtanghal sa La Boule Noire, [[Paris]]. Noong Oktubre, nagbitaw siya ng kanyang kaunaunahang [[Chanson|chanson française]] na album, pinangalanang ''[[À peu près]]'', nailarawan ito ni Salome Rouzerol-Douglas sa ''[[Le Figaro]]'' bilang paghahalo ng ''pop'' at ''folk'', ''"very encouraging"'' ika ni Gilles Renault sa ''[[Libération]]'', habang si Marie-Catherine Mardi ng [[Radio France Internationale|RFI]] ay nagsabing ''"the lyrics do not convince [in their entirety]"'' ("[sa kalahatan], hindi nakakakumbinsi ang mga liriko.) ngunit pinuri ang boses ni Pommet.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.lefigaro.fr/musique/2018/02/24/03006-20180224ARTFIG00032-la-voix-est-libre-pour-la-chanteuse-pomme.php|title=La voix est libre pour la chanteuse Pomme|last=Rouzerol-Douglas|first=Salomé|date=February 24, 2018|website=[[Le Figaro]]|language=fr|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190502190909/https://www.lefigaro.fr/musique/2018/02/24/03006-20180224ARTFIG00032-la-voix-est-libre-pour-la-chanteuse-pomme.php|archive-date=May 2, 2019|access-date=2019-11-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://rocknfool.net/2017/09/19/pomme-nord-boule-noire/|title=Onirisme et grands frissons avec Pomme à la Boule Noire|last=|first=|date=September 19, 2017|website=RockNfool|language=fr-FR|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330005818/http://rocknfool.net/2017/09/19/pomme-nord-boule-noire/|archive-date=March 30, 2019|access-date=2019-11-22}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://musique.rfi.fr/chanson-francophone/20171212-pomme-peu-pres|title=L’ascension soyeuse de Pomme|last=Mardi|first=Marie-Catherine|date=December 12, 2017|website=[[Radio France Internationale|RFI Musique]]|language=fr|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329234239/https://musique.rfi.fr/chanson-francophone/20171212-pomme-peu-pres|archive-date=March 29, 2019|access-date=2019-11-22}}</ref> Binibigyang diin ng mga mamamahayag ng ''Libération'' at ''Le Figaro'' ang husay ng kanyang mga ''live'' na pagtatanghal. Si Pomme ay nagtanghal sa unang parte ng [[Asaf Avidan]] ''tour'' noong taglagas ng 2017.<ref name=":3" /> Noong Pebrero 2018, nagtanghal siya sa Café de la Danse sa Paris, matapos magtanghal bilang ''opening act'' para sa [[Louane (singer)|Louane]] and [[Vianney (singer)|Vianney]],<ref name=":2" /> at naging agaw-atensyon sa [[La Cigale|Cigale]] noong kalagitnaan ng 2018 at sa La Trianon sa unang bahagi ng 2019.<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.telerama.fr/musique/pomme-ado,-jaurais-aime-pouvoir-me-reconnaitre-dans-des-chanteuses-lesbiennes,n6098042.php|title=Pomme: "Ado, j’aurais aimé pouvoir me reconnaître dans des chanteuses lesbiennes"|last=Lehoux|first=Valérie|date=January 28, 2019|website=[[Télérama]]|language=fr|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921060605/https://www.telerama.fr/musique/pomme-ado,-jaurais-aime-pouvoir-me-reconnaitre-dans-des-chanteuses-lesbiennes,n6098042.php|archive-date=September 21, 2019|access-date=2019-11-22}}</ref> Ang mga lirikong kanyang sinusulat ay kadalasang tungkol sa pag-ibig, kamatayan, at "mga sitwasyong pang-araw-araw na humahantong sa romantisismo".<ref name=":0" /><ref name=":2" /> Ang pag-ibig, sa kanyang mga liriko, ay hindi lamang [[Heteroseksuwalidad|heterosekswal]], ngunit [[Biseksuwalidad|bisekswal]] o [[Homoseksuwalidad|homosekswal]] din. Gumawa siya ng awiting para sa isang mang-aawit mula [[Québec]] na si [[Safia Nolin]], na dati ay kanyang kasintahan.<ref name=":0" /> Ipinaliwanag niya sa [[Telerama|''Télérama'']]: "Komportable ako sa aking homosekwalidad, halimbawa nito ay ang paggamit ko ng mga pambabaeng panghalip sa aking mga awitin. Sa tingin ko ay mahalaga ito, dahil na rin sa dami ng mga mensaheng pagpapasalamat na natatanggap ko. Bilang isang lalabintaunin, ninais ko ring makilala ang sarili ko sa mga mangaawit na lesbiana".<ref name=":4" /> Noong 2020, napanaluhan niya ang gantimpalang [[Victoires de la Musique]] para sa ''album révélation'' ("''baguhang album''") ng taon, kasama ng kanyang ''studio album'' na ''[[Les failles]]''.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=2020-02-14|title=Victoires de la musique : Les Failles de Pomme, album révélation|url=https://www.lefigaro.fr/culture/victoires-de-la-musique-les-failles-de-pomme-album-revelation-20200215|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200220014506/https://www.lefigaro.fr/culture/victoires-de-la-musique-les-failles-de-pomme-album-revelation-20200215|archive-date=2020-02-20|access-date=2020-06-22|website=[[Le Figaro]]|language=fr}}</ref> Noong 2021, siya ay nakoronahang ''artiste féminine'' ("''babaeng alagad ng sining''") ng taon.<ref>{{Cite web|date=2021-02-13|title=Victoires de la Musique : Pomme sacrée meilleure artiste féminine de l'année|url=https://www.lefigaro.fr/musique/victoires-de-la-musique-pomme-sacree-meilleure-artiste-feminine-20210213|url-status=live|access-date=2021-07-12|website=[[Le Figaro]]|language=fr}}</ref> == Diskograpiya == === Mga ''studio album'' === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! rowspan="2" scope="col" style="width:14em;" |Pamagat ! rowspan="2" scope="col" style="width:25em;" |Mga Detalye ! colspan="3" |Pinakamataas na mga posisyon sa tsart |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[Syndicat National de l'Édition Phonographique|FR]]<br /><ref>{{Cite web|url=https://lescharts.com/showinterpret.asp?interpret=Pomme|title=Pomme discography|last=|first=|date=|website=lescharts.com|publisher=Hung Medien|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180330075331/https://lescharts.com/showinterpret.asp?interpret=Pomme|archive-date=March 30, 2018|access-date=2019-11-22}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[Ultratop|BEL]]<br />([[Wallonia|Wa]])<br /><ref name="Discographie Pomme">{{Cite web|url=https://www.ultratop.be/fr/showinterpret.asp?interpret=Pomme|title=Discographie Pomme|last=|first=|date=|website=ultratop.be|publisher=Hung Medien|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191122023435/https://www.ultratop.be/fr/showinterpret.asp?interpret=Pomme|archive-date=November 22, 2019|access-date=2019-11-22}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[Ö3 Austria Top 40|AUT]]<br /><ref>{{Cite web|url=https://hitparade.ch/album/Pomme/Les-failles-393984|title=Pomme - Les failles|last=|first=|date=|website=hitparade.ch|publisher=Hung Medien|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191122024357/https://hitparade.ch/album/Pomme/Les-failles-393984|archive-date=November 22, 2019|access-date=2019-11-22}}</ref> |- ! scope="row" |''[[À peu près]]'' | * Inilabas: October 6, 2017 * ''Label'': [[Polydor Records|Polydor]] * Mga ''Format'': [[Compact disc|CD]], [[Music download|digital download]], [[Streaming media|streaming]], [[LP record|vinyl]] |91 |200 |— |- ! scope="row" |''[[Les failles]]'' | * Inilabas: November 1, 2019 * ''Label'': Polydor * Mga ''Format'': CD, digital download, pagsi-stream, vinyl |— |68 |87 |- ! scope="row" |''[[Les failles cachées]]'' | * Inilabas: February 14, 2020 * ''Label'': Polydor * Mga ''Format'': CD, digital download, pagsi-stream, vinyl |— |— |— |- ! scope="row" |''[[Les failles cachées (halloween edition)]]'' | * Inilabas: October 30, 2020 * ''Label'': Polydor * Mga ''Format'': CD, digital download, pagsi-stream, vinyl |— |— |— |} === Mga pinahabang pagtutugtog === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! rowspan="1" |Pamagat ! rowspan="1" |Detalye ng EP |- ! scope="row" |''[[En cavale]]'' | * Inilabas: January 1, 2016 * ''Label'': Polydor * Mga ''Format'': CD, digital download, streaming |- ! scope="row" |''[[À peu près#Deluxe edition|A Peu Près - Sessions Montréalaises]]'' | * Inilabas: April 21, 2018 * ''Label'': Polydor * ''Format'': vinyl |} === Mga ''Single'' === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! rowspan="2" scope="col" |Pamagat ! rowspan="2" scope="col" |Taon ! colspan="1" |Pinakamataas na mga posisyon sa tsart ! rowspan="2" scope="col" |''Album'' |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[Ultratop|BEL]]<br />([[Wallonia|Wa]])<br /><ref name="Discographie Pomme" /> |- ! scope="row" |"Okay" <small>([[Matthieu Mendès]] feat. Pomme)</small> |2013 |57 |''Echo'' |- ! scope="row" |"[[J'suis pas dupe]]" |2015 |66 |''En Cavale'' |- ! scope="row" |"Même robe qu'hier" |2017 |76 |''À peu près'' |- ! scope="row" |"Mon frère" <small>(Rough Version)</small> | rowspan="3" |2018 |— | {{n/a|Non-album single}} |- ! scope="row" |"De là-haut" <small>(Radio Remix)</small> |— |''À peu près'' |- ! scope="row" |"J'attends" <small>(feat. Ben Mazué)</small> |— |''Les femmes idéales'' |- ! scope="row" |"2019" | rowspan="3" |2019 |— | {{n/a|Non-album single}} |- ! scope="row" |"Je sais pas danser" |— | rowspan="2" |''Les failles'' |- ! scope="row" |"Anxiété" |— |- ! scope="row" |"[[Ma meilleure ennemie]]" | 2024 | 1 | ''Arcane League of Legends: Season 2 (Soundtrack from the Animated Series)'' |- |} === Mga ''Music video'' === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+ ! scope="col" |Pamagat ! scope="col" |Taon ! scope="col" |''Album'' ! scope="col" |(Mga) Direktor |- ! scope="row" |"J'suis pas dupe" | rowspan="4" |2015 |''En cavale'' | rowspan="5" |Sébastien Brodart |- ! scope="row" |"Je t'emmènerais bien" | {{n/a|Non-album single}} |- ! scope="row" |"En cavale" | rowspan="3" |''En cavale'' |- ! scope="row" |"Jane & John" |- ! scope="row" |"Sans toi" |2016 |- ! scope="row" |"De là-haut" | rowspan="4" |2017 | rowspan="4" |''À peu près'' | rowspan="4" |Marta Bevacqua |- ! scope="row" |"A Lonely One" |- ! scope="row" |"On brûlera" |- ! scope="row" |"Pauline" |- ! scope="row" |"Je sais pas danser" | rowspan="2" |2019 | rowspan="2" |''Les failles'' | rowspan="1" |Vladimir Féral |- ! scope="row" |"Anxiété" |Hugo Pillard |- |} * * <small>Ang impormasyon hinggil sa mga direktor ay kinuha mula sa bawat ''video description'' sa [[YouTube]].</small><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/channel/UCZy0-5YHgLpzgT-biGtJgJg/|title=PommeMusic|last=|first=|date=|website=YouTube|language=en|access-date=2019-11-23}}</ref> == Sanggunian == {{Reflist|colwidth=30em}} == Mga panlabas na kawing == * [http://www.pommemusic.fr Opisyal na websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211002163635/http://pommemusic.fr/ |date=2021-10-02 }} {{Authority control}} {{BD|1996|LIVING|Pomme}} [[Kategorya:French women singers]] [[Kategorya:21st-century French singers]] [[Kategorya:21st-century women singers]] [[Kategorya:LGBT singers from France]] [[Kategorya:LGBT songwriters]] [[Kategorya:21st-century French women]] 2ynxf4v9qc3ekskg7ace3d7cm2owmc7 0 313179 2210108 2170089 2026-06-02T22:46:01Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210108 wikitext text/x-wiki {{cleanup|date=Hulyo 2025}} {{Lito|Merkuryo (planeta)}} Ang '''Mercuryo''' ay isang British B2B payment service provider na dalubhasa sa [[fiat-to-crypto]] infrastructure. Bumubuo ang kumpanya ng toolbox na pinapagana ng crypto para sa mga operasyon sa pagbabayad gamit ang mga [[Salaping kripto|cryptocurrencies]]. Sa kasalukuyan, ang mga serbisyo sa pagpapatakbo ay may kasamang fiat on-off na ramp widget para sa pagbili at pagbebenta ng mga cryptocurrencies sa pamamagitan ng mga online na platform, pagkuha ng crypto, mga serbisyo ng OTC at isang cryptocurrency wallet na nagtatampok ng pag-andar ng pagbili, pagpapalit, paglilipat, at tindahan.<ref>{{Cite web |url=https://siliconcanals.com/news/startups/kai/guestblog/why-we-backed-mercuryo/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-04 |archive-date=2021-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211104154217/https://siliconcanals.com/news/startups/kai/guestblog/why-we-backed-mercuryo/ |url-status=dead }}</ref> Ang punong-tanggapan ay matatagpuan sa [[London City|London]], [[United Kingdom]]. Noong Oktubre 2021, ang bilang ng mga empleyado ng kumpanya ay umabot na sa 170 katao. == Kasaysayan == Ang kumpanya ay itinatag noong 2018 sa [[Tallin|Tallinn]], [[Estonia]]. Sa una, inilabas ng kumpanya ang mobile crypto wallet na may access sa mga pagbabayad mula sa mga bank card. Di-nagtagal, ipinakilala ng kumpanya ang isang web fiat-on-ramp widget, na nagpapahintulot sa mga web admin na pagkakitaan ang kanilang mga platform sa pamamagitan ng paghimok ng trapiko at pagbabahagi ng bahagi ng kita bilang kapalit. Sa lalong madaling panahon, ang pag-andar ng widget ay inaalok sa mga platform ng crypto tulad ng Bitfinex, Trustwallet, atbp. Noong tagsibol 2020, inanunsyo ng Mercuryo na ito ay nagiging opisyal na validator para sa Telegram Open Network. Gayunpaman, ang paglulunsad ng TON ay ipinagpaliban.<ref><nowiki>https://hackernoon.com/telegram-open-network-insights-by-the-network-validator-cg2732gj</nowiki> </ref> Noong Setyembre 2020, itinaas ng kumpanya ang isang binhi na €2.5 milyon mula sa [[European fund]] at ang kasalukuyang kasosyo sa pamumuhunan ng kumpanya, ang [[Target Global]].<ref><nowiki>https://tech.eu/brief/mercuryo-seed-funding/</nowiki> </ref><ref>https://www.eu-startups.com/2020/09/tallinn-based-mercury-io-secures-e2-5-million-to-expand-its-cryptocurrency-payment-processing-solutions/</ref> Noong Disyembre 2020, inihayag ng kumpanya ang pakikipagsosyo sa British football club, Swansea AFC.<ref>https://www.swanseacity.com/news/swansea-city-unveil-mercuryo-club-partner</ref> Noong 25 Enero 2021, inihayag ng kumpanya ang pagpapalawak nito sa merkado ng US.<ref>https://www.bloomberg.com/press-releases/2021-01-25/mercuryo-extends-its-service-to-the-united-states-market</ref> Noong Mayo 2021, inihayag ng kumpanya ang pakikipagsosyo nito sa e-sports team Ninjas sa Pyjamas.<ref>https://nip.gl/pages/we-partner-with-mercuryo</ref> Noong Hunyo 2021, inanunsyo ng kumpanya ang isang series A funding round na $7.5 milyon na itinaas mula sa Target Global.<ref>https://techcrunch.com/2021/06/25/mercuryo-raises-7-5m-for-crypto-focused-cross-border-payments-after-crossing-50m-in-arr/</ref><ref>https://finance.yahoo.com/news/mercuryo-secures-7-5m-series-163500810.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_sig=AQAAAEndtsg2WNIpA529wQw2d2XLsa-xFEgFuA_HkccEYaAOB_a_c0fxCLcUdus0P-wLh7e2LKWxbiO6m2lU4w3d1bidncQb_iWZn0OvVarSNfI42RbP9ForvOvfQrTV8i7hZLEmB_lM_mrA4tLGD_siQqbsjcQgJtyadAzd6czTjm99</ref> Noong Hulyo 2021, ang bilang ng mga customer ng B2C ay lumampas sa 1 milyon.<ref>https://medium.com/@mercuryohare/how-mercuryo-grew-from-0-to-over-1-million-users-in-less-than-3-years-268a680dcb3b</ref> Sa parehong buwan, inanunsyo ng Mercuryo ang pagkuha ng lisensya ng Money Service Business sa [[Canada]].<ref>https://www10.fintrac-canafe.gc.ca/msb-esm/public/detailed-information/msb-details/7b226d73624f72674e756d626572223a3136353336332c227072696d617279536561726368223a7b226f72674e616d65223a226d6f6e65796d61706c65222c2273656172636854797065223a317d7d/{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Noong Setyembre 2021, inihayag ng kumpanya ang pagpapalawak nito sa merkado ng [[Brazil]].<ref>https://www.bnamericas.com/en/interviews/how-mercurio-partners-is-expanding-in-brazils-power-market</ref><ref>https://cointelegraph.com.br/news/easy-crypto-and-mercuryo-arrive-in-brazil-and-promise-to-move-the-exchanges-and-payment-solutions-market</ref> == Mga produkto == Ang ganap na na-certify na mga solusyon na sumusunod sa PCI-DSS ng Mercuryo ay humahawak ng mga pagsusuri sa pag-verify ng pagkakakilanlan ng KYC/KYB/AML, pagsubaybay sa panloloko, pag-screen ng mga parusa, at pag-encrypt upang matukoy at maiwasan ang mga transaksyong may mataas na peligro. === '''Wallet/Widget''' === Isa itong multicurrency na B2C wallet na may built-in na crypto on-ramp na serbisyo. Ang widget ay nagbibigay-daan sa isang pandaigdigang gateway sa fiat at cryptocurrencies, na nagpapahintulot sa mga customer ng negosyo na bumili at magbenta ng mga digital na pera. === Crypto In/Out === Ang produkto ay nagpapahintulot sa mga negosyo na tumanggap ng mga pagbabayad sa cryptocurrency at makatanggap ng fiat nang direkta sa kanilang bank account. === Fiat In/Out === Isa itong serbisyo sa pagkuha ng card para sa mga merchant, na nagpapadali sa pagproseso ng fiat. === Fintech crypto SAAS === Ginagawang posible ng produktong ito para sa sektor ng pagbabangko na bumili ng cryptocurrency gamit ang fiat sa pamamagitan ng isang third-party na wallet. === Gig solusyon === Ang produkto ay idinisenyo para sa pamamahala ng mass payouts. === Mga Paglilipat ng Pera === Inilunsad ng Mercuryo ang mga serbisyo sa paglilipat ng pera sa pamamagitan ng mga cross-boarded na paglilipat na may fiat-to-crypto exchange kapag nagpapadala at crypto-to-fiat kapag tumatanggap. == Mga pamilihan == Ang pangunahing pokus ng kumpanya ay ang European market, na may diin sa domestic UK market. Ang kumpanya ay nagpapatakbo din ng mga serbisyo nito sa [[Estados Unidos|US]], [[Amerikang Latino|Latin America]], [[Asya|Asia]], at [[Aprika|African]] market. Ang kumpanya ay bumuo ng mga pakikipagsosyo sa mga kumpanya tulad ng Bittrex, Bitfinex, Trust Wallet, Phemex, Gate.io, Bybit, at 1inch.<ref>https://medium.com/mercuryo/mercuryo-has-partnered-with-binance-a959b8938dde</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.bitfinex.com/posts/445 |title=Archive copy |access-date=2021-11-04 |archive-date=2021-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211104154732/https://www.bitfinex.com/posts/445 |url-status=dead }}</ref><ref>https://eng.ambcrypto.com/mercuryo-offers-bank-card-deposits-for-trust-wallet/</ref><ref>https://phemex.com/announcements/phemex-launches-new-fiat-channel-mercuryo</ref><ref>https://www.kucoin.com/news/kucoin-partners-with-mercuryo-for-purchasing-crypto-via-credit-card</ref><ref>https://www.gate.io/en/article/21921</ref><ref>{{Cite web |url=https://blog.bybit.com/en-us/announcements/bybit-integrates-new-fiat-onramp-provider/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-04 |archive-date=2021-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211104154732/https://blog.bybit.com/en-us/announcements/bybit-integrates-new-fiat-onramp-provider/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://cointelegraph.com/news/1inch-integrates-with-mercuryo-enabling-fiat-onramp-to-defi</ref> == Tagapagpaganap == * Petr Kozyakov (Co-Founder at Chief Executive Officer)<ref>https://www.linkedin.com/in/petr-kozyakov-8b536938</ref> * Alexander Vasiliev (Co-Founder at Chief Commercial Officer)<ref>https://ru.linkedin.com/in/alexander-vasiliev-57b85166{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Greg Waisman (Co-Founder at Chief Operating Officer)<ref>https://www.linkedin.com/in/gregorywaisman/?originalSubdomain=ru</ref> == Mga parangal == Noong Setyembre 2020, ang kumpanya ay kasamang sa listahan ng 15 makabagong kumpanya na gumagambala sa kanilang mga industriya.<ref>https://www.benzinga.com/fintech/20/09/17682729/15-innovative-companies-disrupting-their-industries?utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed%3A+benzinga+%28Benzinga+News+Feed%29</ref> Noong Hunyo 2021, ang kumpanya ay kabilang sa mga finalist ng Visa Everywhere initiative competition.<ref>https://www.linkedin.com/posts/oananeumayer_fintechs-fintech-innovation-activity-6826109204697239552-J0QP</ref> Noong Hulyo 2021, ang kumpanya ay pinangalanang isa sa ika-17 na pinakapangako na mga startup ng pagbabayad sa Europe, ayon sa mga venture capitalist na kinapanayam ng Sifted.<ref>https://sifted.eu/articles/payments-paytech-to-watch-europe/</ref> == Mga links == * [http://mercuryo.io Opisyal na website] * [http://linkedin.com/company/mercuryo-io Mercuryo sa LinkedIn]{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://twitter.com/Mercuryo_io Mercuryo sa Twitter] * [http://facebook.com/mercuryo.io Mercuryo sa Facebook] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Salaping kripto]] kul2n2b5u0ojrl9qr6g2e5mpz8j9w0x 0 313380 2210040 2150577 2026-06-02T12:46:19Z Arko Blangko 155328 Inilipat ni Arko Blangko ang pahinang [[Carlos VI, Banal na Emperador Romano]] sa [[Carlos VI ng Banal na Imperyong Romano]]: Misspelled title 2150577 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|house=[[Pamilya Habsburgo|Habsburgo]] | image = Johann Gottfried Auerbach 004.jpg | birth_date = {{Birth date|1685|10|1|df=y}} | birth_place = [[Hofburg Palace]], Vienna, [[Archduchy of Austria|Austria]], [[Holy Roman Empire]] | death_date = {{Death date and age|1740|10|20|1685|10|1|df=y}} | death_place = [[Hofburg Palace]], Vienna, Austria, Holy Roman Empire | place of burial = [[Imperial Crypt]] | signature = Signature of Charles VI, Holy Roman Emperor.svg | religion = [[Simbahang Katoliko]] }} <span></span> Si '''Carlos VI''' ({{Lang-de|Karl}}; {{Lang-la|Carolus}}; 1 Oktubre 1685 - 20 Oktubre 1740) ay [[Banal na Emperador ng Roma]] at pinuno ng Austriakong [[Monarkiyang Habsburgo]] mula 1711 hanggang sa kaniyang kamatayan, humalili sa kaniyang nakatatandang kapatid na si [[Jose I, Banal na Emperador Romano|Jose I]]. Hindi niya matagumpay na naangkin ang trono ng España pagkatapos ng pagkamatay ng kanyang kamag-anak, si [[Carlos II ng Espanya|Carlos II]]. Noong 1708, pinakasalan niya si [[Isabel Cristina ng Brunswick-Wolfenbüttel]], kung saan nagkaroon siya ng apat na anak: Leopold Johann (na namatay sa pagkabata), [[Maria Theresa ng Austria|Maria Theresa]] (ang huling direktang Habsburgong soberano), [[Arkidukesa Maria Anna ng Austria (1718–1744)|Maria Anna]] (Gobernadora ng [[Austriakong|Austriakong Olanda]]), at Maria Amalia (na namatay rin sa pagkabata). Si Arkiduke Carlos (binyagan bilang ''Carolus Franciscus Josephus Wenceslaus Balthasar Johannes Antonius Ignatius''), ang pangalawang anak ng Emperador [[Leopoldo I, Banal na Emperador Romano|Leopoldo I]] at ng kaniyang ikatlong asawa, si [[Leonor Magdalena ng Neuburg|Prinsesa Leonor Magdalena ng Neuburg]], ay isinilang noong 1 Oktubre 1685. Ang kaniyang tagapagturo ay si [[Anton Florian, Prinsipe ng Liechtenstein]]. == Mga tala ==  {{Reflist|30em}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1685]] 03obrsrjta7plcc14e5b2kzvz345u39 0 313381 2210113 1909254 2026-06-02T23:58:20Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Carlos VI ng Banal na Imperyong Romano]] 2210113 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Carlos VI ng Banal na Imperyong Romano]] 3rczna20als1rzxma7ag69j4xhn1rhy 0 315561 2210171 1959410 2026-06-03T08:41:25Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 17 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210171 wikitext text/x-wiki [[File:State Religions.svg|thumb|upright=1.6|Regions with a state religion.{{#tag:ref|[[Bhutan]],<ref>{{Cite book|url=https://www.academia.edu/4109874|title = THE INSCRUTABLE GUARDIAN OF THUNDER AND SILENCE the Dragon (Druk) in Himalayan Symbology}}</ref> [[Mauritania]],<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mauritania/|title=Mauritania|work=CIA World Factbook|date=22 November 2021|access-date=12 Pebrero 2022|archive-date=7 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210107034713/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mauritania/|url-status=dead}}</ref> [[Western Sahara]] (via [[Sahrawi Arab Democratic Republic]]<ref>Toby Shelley. ''[https://books.google.com/books?id=tXFo3b-07NgC Endgame in the Western Sahara: What Future for Africa's Last Colony?]''. Zed Books; 2004. {{ISBN|978-1-84277-341-3}}. p. [https://books.google.com.ph/books?id=tXFo3b–07NgC&pg=PA174 174]{{Dead link|date=Pebrero 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> and Morocco,<ref name=morocco /> which divide control), [[Morocco]],<ref name=morocco>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/morocco/|title=Morocco|work=CIA World Factbook|date=23 November 2021|access-date=12 Pebrero 2022|archive-date=2 Disyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202191738/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/morocco/|url-status=dead}}</ref> [[Tunisia]],<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tunisia/|title=Tunisia|work=CIA World Factbook|date=24 November 2021|access-date=12 Pebrero 2022|archive-date=10 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110024851/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tunisia/|url-status=dead}}</ref> [[Egypt]],<ref>[http://niviensaleh.info/constitution-egypt-2012-translation/ The 2012 Constitution of Egypt, Translated by Nivien Saleh, with Index] (Article 2)</ref> [[Jordan]],<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/jordan/|title=Jordan|work=CIA World Factbook|date=24 November 2021|access-date=12 Pebrero 2022|archive-date=3 Hunyo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603094219/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/jordan/|url-status=dead}}</ref> [[Iraq]],<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iraq/|title=Iraq|work=CIA World Factbook|date=22 November 2021|access-date=12 Pebrero 2022|archive-date=15 Hulyo 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250715202836/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iraq|url-status=dead}}</ref> [[Pakistan]],<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/|title=Pakistan|work=CIA World Factbook|date=30 November 2021|access-date=12 Pebrero 2022|archive-date=10 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110014011/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/|url-status=dead}}</ref> [[Bangladesh]],<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bermuda/|title=Bangladesh|work=CIA World Factbook|date=16 November 2021|access-date=12 Pebrero 2022|archive-date=9 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109202200/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bermuda|url-status=dead}}</ref> [[United Arab Emirates]],<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-arab-emirates/|title=United Arab Emirates|work=CIA World Factbook|date=23 November 2021|access-date=12 Pebrero 2022|archive-date=9 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109053052/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-arab-emirates/|url-status=dead}}</ref> [[Oman]],<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/oman/|title=Oman|work=CIA World Factbook|date=30 November 2021|access-date=12 Pebrero 2022|archive-date=13 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210313050143/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/oman/|url-status=dead}}</ref> [[Yemen]],<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/yemen/|title=Yemen|work=CIA World Factbook|date=24 November 2021|access-date=12 Pebrero 2022|archive-date=17 Disyembre 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241217084112/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/yemen/|url-status=dead}}</ref> [[Maldives]],<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/maldives/|title=Maldives|work=CIA World Factbook|date=23 November 2021|access-date=12 Pebrero 2022|archive-date=28 Hulyo 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220728131758/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/maldives/|url-status=dead}}</ref> [[Iran]],<ref>[http://www.servat.unibe.ch/icl/ir00000_.html Iran - Constitution] (Article 12), [http://www.servat.unibe.ch unibe.ch], "The official religion of Iran is Islam and the Twelver Ja'fari school, ..."</ref> [[Algeria]],<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/algeria/|title=Algeria|work=CIA World Factbook|date=18 November 2021|access-date=12 Pebrero 2022|archive-date=4 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210104184359/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/algeria/|url-status=dead}}</ref> [[Saudi Arabia]],<ref>[http://www.saudiembassy.net/about/country-information/laws/The_Basic_Law_Of_Governance.aspx The Basic Law of Governance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140323165604/http://www.saudiembassy.net/about/country-information/laws/The_Basic_Law_Of_Governance.aspx |date=2014-03-23 }} (Chapter one, Article one), [http://www.saudiembassy.net saudiembassy.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191209160435/http://www.saudiembassy.net/ |date=2019-12-09 }}, "The Kingdom of Saudi Arabia is a sovereign Arab Islamic State. Its religion is Islam. Its constitution is Almighty God's Book, The Holy Qur'an, and the Sunna (Traditions) of the Prophet (PBUH). Arabic is the language of the Kingdom. The City of Riyadh is the capital."</ref> [[Afghanistan]],<ref>[http://www.afghan-web.com/politics/current_constitution.html The Constitution of Afghanistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131028065437/http://www.afghan-web.com/politics/current_constitution.html |date=2013-10-28 }} (Chapter one, Article two), [http://www.afghan-web.com afghan-web.com]</ref> [[Somalia]],<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/somalia/|title=Somalia|work=CIA World Factbook|date=19 November 2021|access-date=12 Pebrero 2022|archive-date=22 Agosto 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250822103819/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/somalia/|url-status=dead}}</ref> [[Malaysia]],<ref>[http://www.agc.gov.my/images/Personalisation/Buss/pdf/Federal%20Consti%20(BI%20text).pdf Federal Constitution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140824222649/http://www.agc.gov.my/images/Personalisation/Buss/pdf/Federal%20Consti%20(BI%20text).pdf |date=2014-08-24 }}, [http://www.agc.gov.my agc.gov.my] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151230232250/http://www.agc.gov.my/ |date=2015-12-30 }}</ref> [[Brunei]],<ref>{{cite book|author1=Ibp Usa|author2=International Business Publications, USA|title=Brunei Sultan Haji Hassanal Bolkiah Mu'Izzaddin Waddaulah Handbook|url=https://books.google.com/books?id=9q0_LcWREVMC|year=2007|publisher=Int'l Business Publications|isbn=978-1-4330-0444-5|pages=[https://books.google.com.ph/books?id=9q0_LcWREVMC&pg=PA133 133]}}</ref> [[Greece]],<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/greece/|title=Greece|work=CIA World Factbook|date=29 November 2021|access-date=12 Pebrero 2022|archive-date=9 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109063832/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/greece/|url-status=dead}}</ref> [[Denmark]],<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/denmark/|title=Denmark|work=CIA World Factbook|date=30 November 2021|access-date=12 Pebrero 2022|archive-date=5 Hulyo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210705032013/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/denmark/|url-status=dead}}</ref> [[Norway]],<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/norway/|title=Norway|work=CIA World Factbook|date=30 November 2021|access-date=12 Pebrero 2022|archive-date=11 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111023530/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/norway/|url-status=dead}}</ref> [[Costa Rica]],<ref>[http://www.costaricalaw.com/legalnet/constitutional_law/engtit6.html Title VI, Article 75] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120616050025/http://www.costaricalaw.com/legalnet/constitutional_law/engtit6.html |date=2012-06-16 }} of [http://www.costaricalaw.com/legalnet/constitutional_law/constitenglish.html The Constitution of Costa Rica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110626022814/http://www.costaricalaw.com/legalnet/constitutional_law/constitenglish.html |date=2011-06-26 }}, [http://www.costaricalaw.com costaricalaw.com].</ref> [[Zambia]].<ref>{{cite web|url=https://www.constituteproject.org/constitution/Zambia_2009.pdf?lang=en|title=Zambia's Constitution of 1991 with Amendments through 2009|work=CIA World Factbook}}</ref> See also [[:File:State Religions.svg#Notes|here]].|group=note}} {| width="100%" |- | valign="top" | {{legend|#1600FF|[[Christianity]] (unspecified)}} {{legend|#062A87|[[Protestantism]]}} {{legend|#0774F1|[[Eastern Orthodoxy]]}} {{legend|#04E3F1|[[Catholicism]]}} | valign="top" | {{legend|#158706|[[Islam]] (unspecified)}} {{legend|#0F5D05|[[Sunni Islam]]}} {{legend|#2FEB16|[[Shi'a Islam]]}} {{legend|#EBCF16|[[Buddhism]]}} |} ]] Ang '''pampamahalaang relihiyon''' ay isang relihiyon o kredo na opisyal na itinataguyod ng isang soberanong estado. Ang isang estado na may opisyal na relihiyon, bagama't hindi sekular, ay hindi naman isang teokrasya. Ang mga relihiyon ng estado ay mga opisyal o pinahintulutan ng pamahalaan na mga establisyimento ng isang relihiyon, ngunit ang estado ay hindi kailangang nasa ilalim ng kontrol ng relihiyon (tulad ng sa isang teokrasya) at ang relihiyon na pinahintulutan ng estado ay kinakailangang nasa ilalim ng kontrol ng estado. ==Mga Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Relihiyon]] kpsylusynuj6c1fw246unzoa2782dlw 0 315900 2210042 1934687 2026-06-02T12:54:00Z Arko Blangko 155328 Paglipat ng pahina sa Kiev, hango mula sa saling Kastila. 2210042 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Kyiv | native_name = {{native name|uk|Київ}} | settlement_type = [[Capital city]] and [[city with special status]] <!-- images, nickname, motto -->| image_skyline = {{multiple image | perrow = 1/2/2/1 | border = infobox | total_width = 300 | caption_align = center | image1 = 17-07-02-Maidan Nezalezhnosti RR74377-PANORAMA.jpg | caption1 = [[Maidan Nezalezhnosti|Independence Square]] | image2 = P1130119-1.JPG | caption2 = [[Kyiv Pechersk Lavra]] | image3 = Червоний корпус КНУ.JPG | caption3 = [[Red University Building]] | image4 = Будинок з химерами, серпень 2019.jpg | caption4 = [[House with Chimaeras]] | image5 = Софійський собор Київ.jpg | caption5 = [[Saint Sophia Cathedral, Kyiv|Saint Sophia Cathedral]] | image6 = Маріїнський палац в Києві (cropped).jpg | caption6 = [[Mariinskyi Palace]] }} | imagesize = 300px | image_alt = | image_caption = | image_flag = Flag of Kyiv Kurovskyi.svg | flag_size = | flag_alt = | image_shield = COA of Kyiv Kurovskyi.svg | shield_size = 75px | shield_alt = | image_blank_emblem = Logo of Kyiv, Ukraine (English).svg | blank_emblem_type = [[Logo]] | blank_emblem_size = | blank_emblem_alt = | nickname = Mother of [[Rus' people|Rus']] Cities<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Kyiv|title=Kyiv – History|website=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=9 March 2020|archive-date=4 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150504135716/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/317542/Kiev|url-status=live}}</ref> | nicknames = | motto = | mottoes = | anthem = [[Yak tebe ne liubyty, Kyieve mii!]] <!-- maps and coordinates -->| image_map = {{Maplink|frame=yes|plain=y|frame-width=300|frame-height=300|frame-align=center|stroke-width=2|zoom=9|type=shape-inverse|stroke-color=#808080|fill=#808080|title=Kyiv|id=Q1899|fill-opacity=0.4|frame-coordinates={{Coord|50.40|30.54}}}} | mapsize = 300px | map_alt = Interactive map of Kyiv | map_caption = Interactive map of Kyiv | pushpin_map = Ukraine#Europe | pushpin_mapsize = 300px | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Kyiv in Ukraine | pushpin_map_caption_notsmall = | pushpin_label = <!-- only necessary if "name" or "official_name" are too long --> | pushpin_label_position = <!-- position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | coordinates = {{Coord|50|27|00|N|30|31|24|E|region:UA-30_type:city|display=inline, title}} <!-- Please note: these are the nearest DMS coords to a "center marker of Ukraine" sculpture of a blue globe--> | coor_pinpoint = <!-- to specify exact location of coordinates (was coor_type) --> | coordinates_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | grid_name = <!-- name of a regional grid system --> | grid_position = <!-- position on the regional grid system --> <!-- location -->| subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] | subdivision_name = [[Ukraine]] | subdivision_type1 = [[Administrative divisions of Ukraine|Municipality]] | subdivision_name1 = [[Legal status and local government of Kyiv|Kyiv]] <!-- established -->| established_title = Founded | established_date = {{CE|482|link=y}} (officially)<ref>{{cite web|url=http://www.kyivpost.com/guide/about-kyiv/kyivs-1530th-birthday-marked-with-fun-protest-1-128618.html|title=Kyiv's 1,530th birthday marked with fun, protest|author=Oksana Lyachynska|date=31 May 2012|website=Kyiv Post|access-date=16 May 2013|archive-date=1 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140601085436/http://www.kyivpost.com/guide/about-kyiv/kyivs-1530th-birthday-marked-with-fun-protest-1-128618.html|url-status=live}}</ref> | founder = | named_for = [[Kyi]] <!-- seat, smaller parts -->| seat_type = [[City council]] | seat = [[Kyiv City Council]] | parts_type = [[#Subdivisions|Districts]] | parts_style = <!-- list, coll (collapsed list), para (paragraph format) --> | parts = List of 10 | p1 = [[Darnytskyi District]] | p2 = [[Desnianskyi District, Kyiv|Desnianskyi District]] | p3 = [[Dniprovskyi District, Kyiv|Dniprovskyi District]] | p4 = [[Holosiivskyi District]] | p5 = [[Obolonskyi District]] | p6 = [[Pecherskyi District]] | p7 = [[Podilskyi District]] | p8 = [[Shevchenkivskyi District, Kyiv|Shevchenkivskyi District]] | p9 = [[Solomianskyi District]] | p10 = [[Sviatoshynskyi District]] <!-- government type, leaders -->| government_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | leader_party = | leader_title = [[Mayor of Kyiv|Mayor and Head of City State Administration]] | leader_name = [[Vitali Klitschko]]<ref name=KKMs5614/><ref name="Poroshenko appoints Klitschko head of Kyiv city administration - decree"/> <!-- display settings -->| unit_pref = Metric <!-- area -->| area_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | area_total_km2 = 839 | area_total_sq_mi = 324 <!-- elevation -->| elevation_m = 179 | elevation_ft = 587 <!-- population -->| population_footnotes = | population_as_of = 1 January 2021 | population_total = {{decrease}} 2,952,301<ref name="Number of present population of Ukraine 1 January 2022"/> | pop_est_footnotes = | pop_est_as_of = | population_est = | population_rank = [[List of cities in Ukraine|1st]] in Ukraine<br/>[[List of European cities by population within city limits|7th]] in Europe | population_density_km2 = 3299 | population_density_sq_mi = 8540 | population_metro_footnotes = | population_metro = 3,475,000<ref name="citypopulation.de">{{cite web | url=http://www.citypopulation.de/world/Agglomerations.html | title=Major Agglomerations of the World | publisher=Citypopulation.de | date=1 January 2021 | access-date=23 September 2021 | archive-date=23 November 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191123050211/http://citypopulation.de/world/Agglomerations.html | url-status=live }}</ref> of the [[Kyiv metropolitan area]] | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_demonym = Kyivan,<ref>{{Cite web |title=Definition of KYIV |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Kyiv |access-date=2023-05-11 |website=Merriam-Webster.com Dictionary |language=en |archive-date=28 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928161317/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Kyiv |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Kyiv definition and meaning |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/kyiv |access-date=2023-05-11 |website=Collins English Dictionary |archive-date=28 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221128125544/http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/kyiv |url-status=live }}</ref> Kievan<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/kievan kievan. (n.d.). Dictionary.com Unabridged] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130314083809/http://dictionary.reference.com/browse/kievan |date=14 March 2013 }}, retrieved 29 May 2013 from Dictionary.com</ref> <!-- demographics (section 1) -->| demographics_type1 = [[List of Ukrainian subdivisions by GRP|GDP]] | demographics1_footnotes = <ref>{{Cite web|title= ВАЛОВИЙ РЕГІОНАЛЬНИЙ ПРОДУКТ У 2021 РОЦІ|url= https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2023/05/zb_vrp_2021.xlsx&ved=2ahUKEwjY1N_wjK-AAxVL8LsIHfbyBoIQFnoECBEQAQ&usg=AOvVaw3p1PStO6ejpZRSYd9Ix41p}}</ref> | demographics1_title1 = Total | demographics1_info1 = [[Ukrainian hryvnia|₴]]1.276 trillion<br />(€30.3 billion) | demographics1_title2 = Per capita | demographics1_info2 = ₴431,616<br />(€10,200) <!-- time zone(s) -->| timezone1 = [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset1_DST = +3 <!-- postal codes, area code -->| postal_code_type = Postal code | postal_code = 01xxx–04xxx | area_code_type = | area_code = +380 44 | registration_plate_type = [[Vehicle registration plate]] | registration_plate = AA, KA (before 2004: КА, КВ, КЕ, КН, КІ, KT) | iso_code = UA-30 <!-- blank fields (section 1) -->| blank_name_sec1 = [[Federal Information Processing Standards|FIPS code]] | blank_info_sec1 = [[List of FIPS region codes (S-U)#UP: Ukraine|UP12]] <!-- website, footnotes -->| website = [https://kyivcity.gov.ua/ kyivcity.gov.ua] }} Ang '''Kyiv''' ay ang kabisera at pinakamalaking lungsod ng [[Ukranya]]. Matatagpuan ito sa gitnang-hilaga ng bansa katabi ng [[Ilog Dnieper]]. Noong 1 Enero 2021, ang populasyon nito ay 2,962,180, at itinalaga ito bilang ang ikapitong pinakamataong lungsod sa Europa. ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{stub|Ukraine}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon|state=expanded}} [[Kategorya:Mga lungsod sa Ukraine]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa]] 6bzdgxjoozesh1x2nppzhfbxlpikmdd 2210044 2210042 2026-06-02T12:58:04Z Arko Blangko 155328 2210044 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Kyiv | native_name = {{native name|uk|Київ}}<br/>{{small|{{transl|uk|Kyyiv}}}} | settlement_type = Kabiserang lungsod na may espesyal na katayuan ng {{flagicon|Ukraine}} [[Ukranya]] <!-- images, nickname, motto -->| image_skyline = {{multiple image | perrow = 1/2/2/1 | border = infobox | total_width = 300 | caption_align = center | image1 = 17-07-02-Maidan Nezalezhnosti RR74377-PANORAMA.jpg | caption1 = [[Maidan Nezalezhnosti|Independence Square]] | image2 = P1130119-1.JPG | caption2 = [[Kyiv Pechersk Lavra]] | image3 = Червоний корпус КНУ.JPG | caption3 = [[Red University Building]] | image4 = Будинок з химерами, серпень 2019.jpg | caption4 = [[House with Chimaeras]] | image5 = Софійський собор Київ.jpg | caption5 = [[Saint Sophia Cathedral, Kyiv|Saint Sophia Cathedral]] | image6 = Маріїнський палац в Києві (cropped).jpg | caption6 = [[Mariinskyi Palace]] }} | imagesize = 300px | image_alt = | image_caption = | image_flag = Flag of Kyiv Kurovskyi.svg | flag_size = | flag_alt = | image_shield = COA of Kyiv Kurovskyi.svg | shield_size = 75px | shield_alt = | image_blank_emblem = Logo of Kyiv, Ukraine (English).svg | blank_emblem_type = [[Logo]] | blank_emblem_size = | blank_emblem_alt = | nickname = Mother of [[Rus' people|Rus']] Cities<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Kyiv|title=Kyiv – History|website=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=9 March 2020|archive-date=4 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150504135716/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/317542/Kiev|url-status=live}}</ref> | nicknames = | motto = | mottoes = | anthem = [[Yak tebe ne liubyty, Kyieve mii!]] <!-- maps and coordinates -->| image_map = {{Maplink|frame=yes|plain=y|frame-width=300|frame-height=300|frame-align=center|stroke-width=2|zoom=9|type=shape-inverse|stroke-color=#808080|fill=#808080|title=Kyiv|id=Q1899|fill-opacity=0.4|frame-coordinates={{Coord|50.40|30.54}}}} | mapsize = 300px | map_alt = Interactive map of Kyiv | map_caption = Interactive map of Kyiv | pushpin_map = Ukraine#Europe | pushpin_mapsize = 300px | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Kyiv in Ukraine | pushpin_map_caption_notsmall = | pushpin_label = <!-- only necessary if "name" or "official_name" are too long --> | pushpin_label_position = <!-- position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | coordinates = {{Coord|50|27|00|N|30|31|24|E|region:UA-30_type:city|display=inline, title}} <!-- Please note: these are the nearest DMS coords to a "center marker of Ukraine" sculpture of a blue globe--> | coor_pinpoint = <!-- to specify exact location of coordinates (was coor_type) --> | coordinates_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | grid_name = <!-- name of a regional grid system --> | grid_position = <!-- position on the regional grid system --> <!-- location -->| subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] | subdivision_name = [[Ukraine]] | subdivision_type1 = [[Administrative divisions of Ukraine|Municipality]] | subdivision_name1 = [[Legal status and local government of Kyiv|Kyiv]] <!-- established -->| established_title = Founded | established_date = {{CE|482|link=y}} (officially)<ref>{{cite web|url=http://www.kyivpost.com/guide/about-kyiv/kyivs-1530th-birthday-marked-with-fun-protest-1-128618.html|title=Kyiv's 1,530th birthday marked with fun, protest|author=Oksana Lyachynska|date=31 May 2012|website=Kyiv Post|access-date=16 May 2013|archive-date=1 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140601085436/http://www.kyivpost.com/guide/about-kyiv/kyivs-1530th-birthday-marked-with-fun-protest-1-128618.html|url-status=live}}</ref> | founder = | named_for = [[Kyi]] <!-- seat, smaller parts -->| seat_type = [[City council]] | seat = [[Kyiv City Council]] | parts_type = [[#Subdivisions|Districts]] | parts_style = <!-- list, coll (collapsed list), para (paragraph format) --> | parts = List of 10 | p1 = [[Darnytskyi District]] | p2 = [[Desnianskyi District, Kyiv|Desnianskyi District]] | p3 = [[Dniprovskyi District, Kyiv|Dniprovskyi District]] | p4 = [[Holosiivskyi District]] | p5 = [[Obolonskyi District]] | p6 = [[Pecherskyi District]] | p7 = [[Podilskyi District]] | p8 = [[Shevchenkivskyi District, Kyiv|Shevchenkivskyi District]] | p9 = [[Solomianskyi District]] | p10 = [[Sviatoshynskyi District]] <!-- government type, leaders -->| government_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | leader_party = | leader_title = [[Mayor of Kyiv|Mayor and Head of City State Administration]] | leader_name = [[Vitali Klitschko]]<ref name=KKMs5614/><ref name="Poroshenko appoints Klitschko head of Kyiv city administration - decree"/> <!-- display settings -->| unit_pref = Metric <!-- area -->| area_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | area_total_km2 = 839 | area_total_sq_mi = 324 <!-- elevation -->| elevation_m = 179 | elevation_ft = 587 <!-- population -->| population_footnotes = | population_as_of = 1 January 2021 | population_total = {{decrease}} 2,952,301<ref name="Number of present population of Ukraine 1 January 2022"/> | pop_est_footnotes = | pop_est_as_of = | population_est = | population_rank = [[List of cities in Ukraine|1st]] in Ukraine<br/>[[List of European cities by population within city limits|7th]] in Europe | population_density_km2 = 3299 | population_density_sq_mi = 8540 | population_metro_footnotes = | population_metro = 3,475,000<ref name="citypopulation.de">{{cite web | url=http://www.citypopulation.de/world/Agglomerations.html | title=Major Agglomerations of the World | publisher=Citypopulation.de | date=1 January 2021 | access-date=23 September 2021 | archive-date=23 November 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191123050211/http://citypopulation.de/world/Agglomerations.html | url-status=live }}</ref> of the [[Kyiv metropolitan area]] | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_demonym = Kyivan,<ref>{{Cite web |title=Definition of KYIV |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Kyiv |access-date=2023-05-11 |website=Merriam-Webster.com Dictionary |language=en |archive-date=28 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928161317/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Kyiv |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Kyiv definition and meaning |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/kyiv |access-date=2023-05-11 |website=Collins English Dictionary |archive-date=28 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221128125544/http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/kyiv |url-status=live }}</ref> Kievan<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/kievan kievan. (n.d.). Dictionary.com Unabridged] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130314083809/http://dictionary.reference.com/browse/kievan |date=14 March 2013 }}, retrieved 29 May 2013 from Dictionary.com</ref> <!-- demographics (section 1) -->| demographics_type1 = [[List of Ukrainian subdivisions by GRP|GDP]] | demographics1_footnotes = <ref>{{Cite web|title= ВАЛОВИЙ РЕГІОНАЛЬНИЙ ПРОДУКТ У 2021 РОЦІ|url= https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2023/05/zb_vrp_2021.xlsx&ved=2ahUKEwjY1N_wjK-AAxVL8LsIHfbyBoIQFnoECBEQAQ&usg=AOvVaw3p1PStO6ejpZRSYd9Ix41p}}</ref> | demographics1_title1 = Total | demographics1_info1 = [[Ukrainian hryvnia|₴]]1.276 trillion<br />(€30.3 billion) | demographics1_title2 = Per capita | demographics1_info2 = ₴431,616<br />(€10,200) <!-- time zone(s) -->| timezone1 = [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset1_DST = +3 <!-- postal codes, area code -->| postal_code_type = Postal code | postal_code = 01xxx–04xxx | area_code_type = | area_code = +380 44 | registration_plate_type = [[Vehicle registration plate]] | registration_plate = AA, KA (before 2004: КА, КВ, КЕ, КН, КІ, KT) | iso_code = UA-30 <!-- blank fields (section 1) -->| blank_name_sec1 = [[Federal Information Processing Standards|FIPS code]] | blank_info_sec1 = [[List of FIPS region codes (S-U)#UP: Ukraine|UP12]] <!-- website, footnotes -->| website = [https://kyivcity.gov.ua/ kyivcity.gov.ua] }} Ang '''Kyiv''' ay ang kabisera at pinakamalaking lungsod ng [[Ukranya]]. Matatagpuan ito sa gitnang-hilaga ng bansa katabi ng [[Ilog Dnieper]]. Noong 1 Enero 2021, ang populasyon nito ay 2,962,180, at itinalaga ito bilang ang ikapitong pinakamataong lungsod sa Europa. ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{stub|Ukraine}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon|state=expanded}} [[Kategorya:Mga lungsod sa Ukraine]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa]] mebdt0d4uoc12ovgzqo7wja8mae1lt7 2210045 2210044 2026-06-02T12:58:35Z Arko Blangko 155328 2210045 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Kiev | native_name = {{native name|uk|Київ}}<br/>{{small|{{transl|uk|Kyyiv}}}} | settlement_type = Kabiserang lungsod na may espesyal na katayuan ng {{flagicon|Ukraine}} [[Ukranya]] <!-- images, nickname, motto -->| image_skyline = {{multiple image | perrow = 1/2/2/1 | border = infobox | total_width = 300 | caption_align = center | image1 = 17-07-02-Maidan Nezalezhnosti RR74377-PANORAMA.jpg | caption1 = [[Maidan Nezalezhnosti|Independence Square]] | image2 = P1130119-1.JPG | caption2 = [[Kyiv Pechersk Lavra]] | image3 = Червоний корпус КНУ.JPG | caption3 = [[Red University Building]] | image4 = Будинок з химерами, серпень 2019.jpg | caption4 = [[House with Chimaeras]] | image5 = Софійський собор Київ.jpg | caption5 = [[Saint Sophia Cathedral, Kyiv|Saint Sophia Cathedral]] | image6 = Маріїнський палац в Києві (cropped).jpg | caption6 = [[Mariinskyi Palace]] }} | imagesize = 300px | image_alt = | image_caption = | image_flag = Flag of Kyiv Kurovskyi.svg | flag_size = | flag_alt = | image_shield = COA of Kyiv Kurovskyi.svg | shield_size = 75px | shield_alt = | image_blank_emblem = Logo of Kyiv, Ukraine (English).svg | blank_emblem_type = [[Logo]] | blank_emblem_size = | blank_emblem_alt = | nickname = Mother of [[Rus' people|Rus']] Cities<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Kyiv|title=Kyiv – History|website=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=9 March 2020|archive-date=4 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150504135716/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/317542/Kiev|url-status=live}}</ref> | nicknames = | motto = | mottoes = | anthem = [[Yak tebe ne liubyty, Kyieve mii!]] <!-- maps and coordinates -->| image_map = {{Maplink|frame=yes|plain=y|frame-width=300|frame-height=300|frame-align=center|stroke-width=2|zoom=9|type=shape-inverse|stroke-color=#808080|fill=#808080|title=Kyiv|id=Q1899|fill-opacity=0.4|frame-coordinates={{Coord|50.40|30.54}}}} | mapsize = 300px | map_alt = Interactive map of Kyiv | map_caption = Interactive map of Kyiv | pushpin_map = Ukraine#Europe | pushpin_mapsize = 300px | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Kyiv in Ukraine | pushpin_map_caption_notsmall = | pushpin_label = <!-- only necessary if "name" or "official_name" are too long --> | pushpin_label_position = <!-- position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | coordinates = {{Coord|50|27|00|N|30|31|24|E|region:UA-30_type:city|display=inline, title}} <!-- Please note: these are the nearest DMS coords to a "center marker of Ukraine" sculpture of a blue globe--> | coor_pinpoint = <!-- to specify exact location of coordinates (was coor_type) --> | coordinates_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | grid_name = <!-- name of a regional grid system --> | grid_position = <!-- position on the regional grid system --> <!-- location -->| subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] | subdivision_name = [[Ukraine]] | subdivision_type1 = [[Administrative divisions of Ukraine|Municipality]] | subdivision_name1 = [[Legal status and local government of Kyiv|Kyiv]] <!-- established -->| established_title = Founded | established_date = {{CE|482|link=y}} (officially)<ref>{{cite web|url=http://www.kyivpost.com/guide/about-kyiv/kyivs-1530th-birthday-marked-with-fun-protest-1-128618.html|title=Kyiv's 1,530th birthday marked with fun, protest|author=Oksana Lyachynska|date=31 May 2012|website=Kyiv Post|access-date=16 May 2013|archive-date=1 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140601085436/http://www.kyivpost.com/guide/about-kyiv/kyivs-1530th-birthday-marked-with-fun-protest-1-128618.html|url-status=live}}</ref> | founder = | named_for = [[Kyi]] <!-- seat, smaller parts -->| seat_type = [[City council]] | seat = [[Kyiv City Council]] | parts_type = [[#Subdivisions|Districts]] | parts_style = <!-- list, coll (collapsed list), para (paragraph format) --> | parts = List of 10 | p1 = [[Darnytskyi District]] | p2 = [[Desnianskyi District, Kyiv|Desnianskyi District]] | p3 = [[Dniprovskyi District, Kyiv|Dniprovskyi District]] | p4 = [[Holosiivskyi District]] | p5 = [[Obolonskyi District]] | p6 = [[Pecherskyi District]] | p7 = [[Podilskyi District]] | p8 = [[Shevchenkivskyi District, Kyiv|Shevchenkivskyi District]] | p9 = [[Solomianskyi District]] | p10 = [[Sviatoshynskyi District]] <!-- government type, leaders -->| government_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | leader_party = | leader_title = [[Mayor of Kyiv|Mayor and Head of City State Administration]] | leader_name = [[Vitali Klitschko]]<ref name=KKMs5614/><ref name="Poroshenko appoints Klitschko head of Kyiv city administration - decree"/> <!-- display settings -->| unit_pref = Metric <!-- area -->| area_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | area_total_km2 = 839 | area_total_sq_mi = 324 <!-- elevation -->| elevation_m = 179 | elevation_ft = 587 <!-- population -->| population_footnotes = | population_as_of = 1 January 2021 | population_total = {{decrease}} 2,952,301<ref name="Number of present population of Ukraine 1 January 2022"/> | pop_est_footnotes = | pop_est_as_of = | population_est = | population_rank = [[List of cities in Ukraine|1st]] in Ukraine<br/>[[List of European cities by population within city limits|7th]] in Europe | population_density_km2 = 3299 | population_density_sq_mi = 8540 | population_metro_footnotes = | population_metro = 3,475,000<ref name="citypopulation.de">{{cite web | url=http://www.citypopulation.de/world/Agglomerations.html | title=Major Agglomerations of the World | publisher=Citypopulation.de | date=1 January 2021 | access-date=23 September 2021 | archive-date=23 November 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191123050211/http://citypopulation.de/world/Agglomerations.html | url-status=live }}</ref> of the [[Kyiv metropolitan area]] | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_demonym = Kyivan,<ref>{{Cite web |title=Definition of KYIV |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Kyiv |access-date=2023-05-11 |website=Merriam-Webster.com Dictionary |language=en |archive-date=28 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928161317/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Kyiv |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Kyiv definition and meaning |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/kyiv |access-date=2023-05-11 |website=Collins English Dictionary |archive-date=28 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221128125544/http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/kyiv |url-status=live }}</ref> Kievan<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/kievan kievan. (n.d.). Dictionary.com Unabridged] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130314083809/http://dictionary.reference.com/browse/kievan |date=14 March 2013 }}, retrieved 29 May 2013 from Dictionary.com</ref> <!-- demographics (section 1) -->| demographics_type1 = [[List of Ukrainian subdivisions by GRP|GDP]] | demographics1_footnotes = <ref>{{Cite web|title= ВАЛОВИЙ РЕГІОНАЛЬНИЙ ПРОДУКТ У 2021 РОЦІ|url= https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2023/05/zb_vrp_2021.xlsx&ved=2ahUKEwjY1N_wjK-AAxVL8LsIHfbyBoIQFnoECBEQAQ&usg=AOvVaw3p1PStO6ejpZRSYd9Ix41p}}</ref> | demographics1_title1 = Total | demographics1_info1 = [[Ukrainian hryvnia|₴]]1.276 trillion<br />(€30.3 billion) | demographics1_title2 = Per capita | demographics1_info2 = ₴431,616<br />(€10,200) <!-- time zone(s) -->| timezone1 = [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset1_DST = +3 <!-- postal codes, area code -->| postal_code_type = Postal code | postal_code = 01xxx–04xxx | area_code_type = | area_code = +380 44 | registration_plate_type = [[Vehicle registration plate]] | registration_plate = AA, KA (before 2004: КА, КВ, КЕ, КН, КІ, KT) | iso_code = UA-30 <!-- blank fields (section 1) -->| blank_name_sec1 = [[Federal Information Processing Standards|FIPS code]] | blank_info_sec1 = [[List of FIPS region codes (S-U)#UP: Ukraine|UP12]] <!-- website, footnotes -->| website = [https://kyivcity.gov.ua/ kyivcity.gov.ua] }} Ang '''Kiev''' ay ang kabisera at pinakamalaking lungsod ng [[Ukranya]]. Matatagpuan ito sa gitnang-hilaga ng bansa katabi ng [[Ilog Dnieper]]. Noong 1 Enero 2021, ang populasyon nito ay 2,962,180, at itinalaga ito bilang ang ikapitong pinakamataong lungsod sa Europa. ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{stub|Ukraine}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon|state=expanded}} [[Kategorya:Mga lungsod sa Ukraine]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa]] 2oia3jmw0gzr7uqv4djfr28ened2hcu 0 320850 2210104 2199826 2026-06-02T18:43:47Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210104 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder |name = Laksmi De-Neefe Suardana |native_name = ᬮᬓ᭄ᬱ᭄ᬫᬶᬰᬭᬶᬤᬾᬦᬾᬏᬧ᬴ᬾᬲᬸᬯᬃᬤᬦ |native_name_lang = ban |birth_name = {{nowrap|Laksmi Shari De-Neefe Suardana}} |alias = Laksmi De-Neefe<br>Laksmi Suardana |alma_mater = [[:en:Polimoda|Politecnico Internazionale della Moda (Polimoda)]]<br>[[:en:RMIT University|Royal Melbourne Institute of Technology (RMIT)]]<br>[[Pamantasang Monash|Monash College]] |photo = Laksmi Shari De-Neefe Suardana as G20 Ambassador 02.jpg |image_size = 200px |caption = Laksmi bilang [[G20|G20 Ambassador]] habang bumibisita sa [[:en:Merdeka Palace|Merdeka Palace]] noong 30 Mayo 2022 |title = [[:id:Puteri Indonesia Bali|Puteri Bali 2022]]<br>[[:en:Puteri Indonesia 2022|Puteri Indonesia 2022]]<br>[[:id:Miss Universe Indonesia|Miss Universe Indonesia 2022]] |birth_date = {{Birth date and age|1996|1|29}} |birth_place = [[Melbourne]], [[Victoria, Australia|Victoria]], Australia |height = 1.76 m<ref name="height & religion-1">{{cite web|url=https://www.rctiplus.com/news/detail/seleb/2430108/biodata-dan-profil-laksmi-de-neefe-umur-agama-dan-keturunan-wanita-bali-pemenang-puteri-indonesia-2022|title=Biodata dan Profil Laksmi De Neefe: Umur, Agama dan Keturunan, Wanita Bali Pemenang Puteri Indonesia 2022|publisher=RCTI|date=Mayo 28, 2022|access-date=Mayo 28, 2022|archive-date=Hunyo 2, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220602234217/https://www.rctiplus.com/news/detail/seleb/2430108/biodata-dan-profil-laksmi-de-neefe-umur-agama-dan-keturunan-wanita-bali-pemenang-puteri-indonesia-2022|url-status=dead}}</ref><ref name="height & religion-2">{{cite web|url=https://www.jatengnews.id/profil-biodata-laksmi-de-neefe-suardana-juara-puteri-indonesia-2022-lengkap-umur-asal-hingga-instagram/|title=Profil Biodata Laksmi De Neefe Suardana Juara Puteri Indonesia 2022 Lengkap, Umur, Asal hingga Instagram|publisher=[[:id:Jawa Tengah|Jawa Tengah News]]|date=Mayo 28, 2022|access-date=Mayo 28, 2022|archive-date=Hunyo 5, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220605083357/https://www.jatengnews.id/profil-biodata-laksmi-de-neefe-suardana-juara-puteri-indonesia-2022-lengkap-umur-asal-hingga-instagram/|url-status=dead}}</ref><ref name="height & religion-3">{{cite web|url=https://www.lombokinsider.com/nasional/pr-1553483322/profil-laksmi-shari-de-neefe-suardana-wanita-bali-pertama-sebagai-putri-indonesia-2022|title=Profil Laksmi Shari De Neefe Suardana, wanita Bali pertama sebagai Putri Indonesia 2022|publisher=[[:id:Lombok|Lombok Insider]]|date=Mayo 28, 2022|access-date=Mayo 28, 2022}}</ref> |hair_color = Maitim na kayumanggi |eye_color = Maitim na kayumanggi |competitions = [[:id:Puteri Indonesia Bali|Puteri Bali 2022]]<br>(Nagwagi)<br>[[:en:Puteri Indonesia 2022|Puteri Indonesia 2022]]<br>(Nagwagi)<br>[[Miss Universe 2022]]<br>(TBD)}} Si '''Laksmi Shari De-Neefe Suardana''' (ipinanganak noong 29 Enero 1996) ay isang taga-disenyo ng damit, aktibista ng [[UNICEF]],<ref name="unicef">{{Cite web|date=Agosto 28, 2019|title=Laksmi De-Neefe Suardana - Before it's too late: Ubud tourism|url=https://www.voicesofyouth.org/blog/its-too-late-ubud-tourism|access-date=Agosto 28, 2019|publisher=[[UNICEF]] [[:en:Voices of Youth|Voices of Youth]]|archive-date=Nobiyembre 5, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221105053614/https://www.voicesofyouth.org/blog/its-too-late-ubud-tourism|url-status=dead}}</ref> may-akda ng mga libro sa literacy,<ref name="UWRF 1">{{Cite web|date=10 Marso 2016|title=LAKSMI DENEEFE SUARDANA |url=https://www.ubudwritersfestival.com/writers/laksmi-deneefe-suardana/|access-date=Nobyembre 3, 2017|publisher=[[:en:Ubud Writers and Readers Festival|Ubud Writers and Readers Festival]]|language=Indonesian}}{{Dead link|fix-attempted=yes}}</ref> artista, modelo at nagwagi ng [[Indonesia|Indonesian]]-[[Australia|Australian]] beauty pageant na kinoronahang [[:en:Puteri Indonesia 2022|Puteri Indonesia 2022]].<ref name="Puteri Bali 2022 1">{{Cite web|date=Pebrero 21, 2022|title=Cok Ace Terima Audiensi dan Beri Pesan untuk Putri Indonesia Bali|url=https://bali.pdiperjuangan.id/artikel/cok-ace-terima-audiensi-dan-beri-pesan-untuk-putri-indonesia-bali-DDfhPgfaDhDD|access-date=Pebrero 21, 2022|publisher=[[:en:Indonesian Democratic Party of Struggle|Indonesian Democratic Party of Struggle]]|archive-date=Abril 17, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417204017/https://bali.pdiperjuangan.id/artikel/cok-ace-terima-audiensi-dan-beri-pesan-untuk-putri-indonesia-bali-DDfhPgfaDhDD|url-status=dead}}</ref> Siya ang unang babaeng [[Bali, Indonesia|Balinese]] na nanalo ng titulong [[:en:Puteri Indonesia|Puteri Indonesia]].<ref name="Puteri Bali 2022 3">{{Cite news|last=Setiawan|first=Tri Susanto|date=Enero 19, 2022 |title=Edukasi Anak Jadi Misi Laksmi Deneefe Ikuti Ajang Puteri Indonesia Bali|work=[[:id:Kompas.com|Kompas.com]]|publisher=[[:id:Kompas com|Kompas]]|editor-last=Setiawan|editor-first=Tri Susanto |url=https://www.kompas.com/hype/read/2022/01/19/164800266/edukasi-anak-jadi-misi-laksmi-deneefe-ikuti-ajang-puteri-indonesia-bali|access-date=Enero 19, 2022}}</ref><ref name="Puteri Bali 2022 4">{{Cite web|date=Enero 19, 2022|title=Calon Putri Indonesia Asal Bali Laksmi Deneefe Suardana Usung Misi Edukasi Anak dan Pemberdayaan Perempuan|url=https://potensibadung.pikiran-rakyat.com/lifestyle/pr-1623515929/calon-putri-indonesia-asal-bali-laksmi-deneefe-suardana-usung-misi-edukasi-anak-dan-pemberdayaan-perempuan?page=4|access-date=Enero 19, 2022 |publisher=Pikiran Rakyat}}</ref> Kilala si Laksmi mula nang magbida sa biographical na pelikulang ''[[:en:Eat Pray Love|Eat Pray Love]]'' bilang ''cameo'' noong 2010 kasama si [[Julia Roberts]].<ref name="bio">{{Cite web |date=Setyembre 28, 2014|title=Melbourne woman behind the Ubud Writers and Readers Festival (sa ika-24 na talata, ang unang pangungusap; "Literary tourism" numbers in Bali increased when the film of Elizabeth Gilbert's book Eat Pray Love was shot in Ubud (both her daughters were extras).) |url=https://www.smh.com.au/entertainment/books/melbourne-woman-behind-the-ubud-writers-and-readers-festival-20140924-10ldjc.html|access-date=Setyembre 28, 2014|publisher=[[:en:The Sydney Morning Herald|The Sydney Morning Herald]]}}</ref> == Maagang buhay at edukasyon == [[Talaksan:Janet_DeNeefe_And_Daughters.jpg|left|thumb|265x265px|Laksmi (kaliwa) kasama ang nagtatag ng [[:en:Ubud Writers and Readers Festival|Ubud Writers and Readers Festival]], Janet De-Neefe (gitna) at ang kanyang nakatatandang kapatid na babae na si Dewi De-Neefe (kanan).]] Si Laksmi Shari De-Neefe Suardana ay ipinanganak noong Enero 29, 1996<ref>{{Cite web|title=@janetdeneefe sa Instagram: "In The Australian Weekender today 🙏🏼"|url=https://www.instagram.com/p/CeXY5QcBmWo/|access-date=Hulyo 4, 2022|website=Instagram|language=id}}</ref> sa [[Australia]], ngunit kasalukuyang nakatira sa [[:en:Ubud, Bali|Ubud]], isang katutubong nayon na matatagpuan sa pagitan ng mga palayan at lambak sa mga burol ng distrito ng [[:en:Gianyar|Gianyar]], [[Bali, Indonesia|Bali]], [[Indonesia]]. Siya ang pangatlo sa apat na anak mula sa isang [[Bali, Indonesia|Balinese]] na ama na si Ketut Suardana at isang [[Australia|Australian]] na ina na si Janet De-Neefe mula sa [[Melbourne]], [[Victoria]], [[Australia]].<ref>{{Cite web|date=Hulyo 18, 2019|title=Eating out with the grand dame of Balinese cuisine|url=https://www.afr.com/life-and-luxury/food-and-wine/eating-out-with-the-grand-dame-of-balinese-cuisine-20190710-p525u5|access-date=Hulyo 18, 2019|publisher=[[:en:Australian Financial Review|Australian Financial Review]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=Abril 27, 2021|title=Janet De Neefe on the Quieter Bali Life|url=http://www.thestarfish.com.au/2021/04/27/janet-de-neefe-on-the-quieter-bali-life/|access-date=Abril 27, 2021|publisher=thestarfish.com.au|archive-date=Marso 11, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230311002554/http://www.thestarfish.com.au/2021/04/27/janet-de-neefe-on-the-quieter-bali-life/|url-status=dead}}</ref> Si Laksmi ay apo rin ng Australian business tycoon na si John De-Neefe.<ref>{{Cite web|date=Hulyo 5, 2019|title=De NEEFE.— John|url=https://tributes.theage.com.au/obituaries/8325/john-de-neefe/|access-date=Hulyo 5, 2019|publisher=[[:en:The Age|The Age]]|archive-date=Nobiyembre 5, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221105053621/https://tributes.theage.com.au/obituaries/8325/john-de-neefe/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=Hulyo 5, 2019|title=De NEEFE.— John|url=https://www.heraldsun.com.au/tributes/notice/death-notices/de-neefe-john/3279789/|access-date=Hulyo 5, 2019 |publisher=[[:en:Herlad Sun|Herald Sun]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=Hulyo 5, 2019|title=De NEEFE.– John|url=https://www.cairnspost.com.au/tributes/notice/death-notices/de-neefe-john/3279789/|access-date=Hulyo 5, 2019|publisher=[[:en:The Cairns Post|The Cairns Post]]}}</ref> Si Laksmi at ang kanyang pamilya ay isa sa mga saksi sa [[:en:Bali Bombings 2002|Bali Bombings noong 2002]] sa [[:en:Kuta|Kuta]], [[:en:Badung Regency|Badung Regency]], na isinagawa ng iba't ibang miyembro ng [[Jemaah Islamiyah]] [[Al-Qaeda]], kahit nasa pedestrian area sila, naging biktima sila ng pambobomba ngunit nakaligtas sila sa pagsabog.<ref name="kembali2020">{{Cite web|date=21 August 2020|title=KEMBALI 2020: A Rebuild Bali Festival set to reflower Indonesia's creative industry and communities|url=https://www.ubudwritersfestival.com/kembali-2020-a-rebuild-bali-festival-set-to-reflower-indonesias-creative-industry-and-communities/|access-date=Agosto 13, 2021 |website=[[:en:Ubud Writers and Readers Festival|Ubud Writers and Readers Festival]]}}</ref> Mula noong 2019, nakibahagi siya bilang isang aktibista at kontribyutor para sa ''[[UNICEF]] Voices of Youth''.<ref name="unicef"/> Natapos ni Laksmi ang kanyang postgraduate education (''college'') kung saan nakuha niya ang kanyang ''Diploma of Arts'' sa [[Pamantasang Monash|Monash College]] mula 2012 hanggang 2013.<ref name="bio"/> Bago tuluyang ipinagpatuloy ni Laksmi ang ''dual degree program'' sa pamamagitan ng pagkamit ng ''Bachelor of Design Honors in Fashion Design'' mula [[:en:RMIT University|sa Royal Melbourne Institute of Technology (RMIT)]] sa [[Melbourne]], [[Victoria]], [[Australia]] mula 2014 hanggang 2016 at isang ''Bachelor of Business Marketing in Fashion Business'' mula sa [[:en:Polimoda|Politecnico Internazionale della Moda (Polimoda)]] sa lungsod ng [[Florencia|Florence]], [[Toscana|Tuscany]], [[Italya|Italya]] mula 2016 hanggang 2018.<ref name="study 1">{{Cite news|date=Pebrero 9, 2022|title=9 Pesona Laksmi Deneefe, Puteri Indonesia Bali 2022 yang Curi Atensi|publisher=[[:en:Times of Indonesia|Times of Indonesia]]|url=https://www.idntimes.com/men/ladies/berkat-prima/pesona-laksmi-deneefe-puteri-indonesia-bali-2022-c1c2-1/9|access-date=Pebrero 9, 2022|archive-date=Nobiyembre 5, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221105053650/https://www.idntimes.com/men/ladies/berkat-prima/pesona-laksmi-deneefe-puteri-indonesia-bali-2022-c1c2-1/9|url-status=dead}}</ref><ref name="study 2">{{Cite web|date=Pebrero 23, 2022|title=Ini Misi Utama Laksmi Shari Deneefe Suardana Wakil Bali di Ajang Putri Indonesia 2022 |url=https://indobalinews.pikiran-rakyat.com/bali-nusra/pr-883807455/ini-misi-utama-laksmi-shari-deneefe-suardana-wakil-bali-di-ajang-putri-indonesia-2022|access-date=Pebrero 23, 2022|publisher=Pikiran Rakyat}}</ref> == Paligsahan sa pagpapaganda == [[Talaksan:Laksmi_De-Neefe_Suardana_winner_Puteri_Indonesia_2022.jpg|thumb|250x250px|Laksmi (gitna) kasama ang Main Advisor ng [[:en:Puteri Indonesia|Puteri Indonesia Foundation]], [[:id:Putri Kuswisnuwardhani|Putri Kuswisnuwardhani]] (kanan) at [[:id:Dewan Perwakilan Rakyat Republik Indonesia|Chair ng House of Representatives]], [[:en:Puan Maharani|Puan Maharani]] (kaliwa).]] === Puteri Indonesia 2022 === Bilang panalo sa [[:id:Puteri Indonesia Bali|Puteri Bali 2022]], kinakatawan ni Laksmi ang [[Bali, Indonesia|Bali]] sa [[:en:Puteri Indonesia 2022|Puteri Indonesia 2022]]. Noong una, nagsuot siya ng Bali 1 sling dahil may isa pang kandidato mula sa Bali, si [[:id:Jasmine Rowe|Jazmine Callista Rowe]], na lantarang nahalal bilang isa sa mga opisyal na kandidato. Gayunpaman, pinalitan niya ang kanyang sash sa Bali bago ang pre-quarantine dahil nagpasya si Jazmine na umatras sa hindi malamang dahilan. Sa bisperas ng koronasyon, tinalo ni Laksmi ang 43 iba pang delegado ng Indonesia upang manalo ng titulong [[:en:Puteri Indonesia 2022|Puteri Indonesia 2022]].<ref name="Puteri Bali 2022 82">{{Cite news |last=Seran |first=Marianus |date=Enero 20, 2022 |title=Perjuangkan Edukasi Anak dan Perempuan, Calon Putri Indonesia Asal Bali Laksmi Deneefe Suardana|language=id|work=[[:id:Tribunnews|Tribunnews.com]]|publisher=Tribun Network|url=https://bali.tribunnews.com/2022/01/20/perjuangkan-edukasi-anak-dan-perempuan-calon-putri-indonesia-asal-bali-laksmi-deneefe-suardana?page=2|access-date=Enero 20, 2022}}</ref><ref name="Puteri Bali 2022 92">{{Cite web |date=22 Pebrero 2022|title=Wagub Dukung Wakil Bali di Ajang Pemilihan Putri Indonesia 2022 |url=https://www.nusabali.com/berita/112750/wagub-dukung-wakil-bali-di-ajang-pemilihan-putri-indonesia-2022 |access-date=22 Pebrero 2022|publisher=[[:id:Nusa Dua|nusabali.com]]}}</ref> Siya ang unang babaeng [[Bali, Indonesia|Balinese]] at [[Hinduismo|Hindu]] na nakoronahan bilang [[:en:Puteri Indonesia|Puteri Indonesia]]. Siya ay kinoronahan ng Puteri Indonesia 2020, [[:en:Ayu Maulida|Raden Roro Ayu Maulida Putri]] mula sa [[Silangang Java|East Java]], sa pagtatapos ng kaganapan.<ref name="winner12">{{Cite news|date=27 Mayo 2022|title=Laksmi Suardana dari Bali Sabet Gelar Puteri Indonesia 2022|language=id|work=[[CNN|CNN Indonesia]]|url=https://www.cnnindonesia.com/gaya-hidup/20220527195651-277-802005/laksmi-suardana-dari-bali-sabet-gelar-puteri-indonesia-2022|access-date=Mayo 28, 2022}}</ref><ref name="Puteri Bali 2022 52">{{Cite news|title=Laksmi SDS Terpilih Wakili Putri Bali dalam Ajang PPI 2022|language=id|publisher=Kelompok Media Bali Post|url=http://www.bm-news.com/headlines/laksmi-sds-terpilih-wakili-putri-bali-dalam-ajang-ppi-2022-|access-date=Pebrero 21, 2022|archive-date=Nobiyembre 5, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221105053615/http://www.bm-news.com/headlines/laksmi-sds-terpilih-wakili-putri-bali-dalam-ajang-ppi-2022-|url-status=dead}}</ref><ref name="Puteri Bali 2022 62">{{Cite news|last=Burdansyah|first=Cecep|date=22 Pebrero 2022|title=Putri Bali Laksmi Siap Bertarung ke Ajang Putri Nasional Tahun 2022, Cok Ace Beri Wejangan|language=id|work=[[:id:Tribunnews|Tribunnews.com]]|publisher=Tribun Network|editor-last=Burdansyah|editor-first=Cecep |url=https://www.tribunnews.com/seleb/2022/02/22/putri-bali-laksmi-siap-bertarung-ke-ajang-putri-nasional-tahun-2022-cok-ace-beri-wejangan|access-date=22 Pebrero 2022}}</ref><ref name="Puteri Bali 2022 72">{{Cite news|last=Seran|first=Marianus|date=Enero 19, 2022|title=Calon Putri Indonesia Asal Bali Laksmi Deneefe Suardana Usung Misi Edukasi & Pemberdayaan Perempuan|language=id|work=[[:id:Tribunnews|Tribunnews.com]] |publisher=Tribun Network|url=https://bali.tribunnews.com/2022/01/19/calon-putri-indonesia-asal-bali-laksmi-deneefe-suardana-usung-misi-edukasi-pemberdayaan-perempuan|access-date=Enero 19, 2022}}</ref> === Miss Universe 2022 === Bilang panalo sa Puteri Indonesia 2022, kakatawanin ni Laksmi ang Indonesia sa [[Miss Universe 2022|71st Miss Universe]] competition.<ref name="bio42">{{Cite news|date=Mayo 30, 2022|title=Laksmi Shari De Neefe Suardana: Satu Buku Tiap Satu Minggu|language=id|work=Jawa Pos|url=https://www.jawapos.com/entertainment/30/05/2022/laksmi-shari-de-neefe-suardana-satu-buku-tiap-satu-minggu/|access-date=Mayo 30, 2022|archive-date=Nobiyembre 5, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221105053625/https://www.jawapos.com/entertainment/30/05/2022/laksmi-shari-de-neefe-suardana-satu-buku-tiap-satu-minggu/|url-status=dead}}</ref> == Filmography == === Pelikula === {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" ! Taon ! Titulo ng pelikula ! Genre ! Tungkulin ! Bahay ng produksyon ! Ref. |- | 2010 | ''[[:en:Eat Pray Love|Eat Pray Love]]'' | Romantikong biopic | mga extra (''mga extra cameo'') | Columbia Pictures<br/>[[:en:Plan B Entertainment|Plan B Entertainment]] | <ref name="bio"/> |} == Sanggunian == {{Reflist|2}} == Panlabas na link == * {{Instagram|laksmideneefe}} [[Kategorya:Mga Indones]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1996]] 6fcpqkjba1ofsqe54dxhskcu5fp8ew3 0 321486 2210126 2119386 2026-06-03T01:43:15Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210126 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|winner='''Antigone Costanda'''|image=Antigone Costanda.png|caption=Antigone Costanda|represented='''{{flagicon image|Flag of Egypt (1952–1958).svg}} Ehipto'''|date=18 Oktubre 1954|presenters=Eric Morley|entrants=16|placements=6|venue=Lyceum Ballroom, [[Londres]], [[Reino Unido]]|debuts={{Hlist|Belhika|Italya|Turkiya}}|returns=Irlanda|withdraws={{Hlist|Israel|Monako|Noruwega}}|before=[[Miss World 1953|1953]]|next=[[Miss World 1955|1955]]}} Ang '''Miss World 1954''' ay ang ikaapat na edisyon ng Miss World pageant, na ginanap sa Lyceum Ballroom sa Londres, Reyno Unido noong 18 Oktubre 1954. Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Denise Perrier ng Pransiya si Antigone Costanda ng [[Ehipto]] bilang Miss World 1954.<ref>{{Cite news |date=20 Oktubre 1954 |title=Meet 'Miss World' |language=en |pages=1 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19541020-1.2.16 |access-date=22 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}</ref> Ito ang kauna-unahang tagumpay ng Ehipto sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang first runner-up si Karin Hultman ng Estados Unidos, samantalang nagtapos bilang second runner-up si Efi Mela ng Gresya.<ref>{{Cite news |date=21 Oktubre 1954 |title='Revenge at last' for beauty contest winner |language=en |pages=5 |work=The Courier-Mail |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/50617908?searchTerm=%22Miss%20World%22 |access-date=22 Disyembre 2022 |via=Trove}}</ref> Mga kandidata mula sa labing-anim na bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni Eric Morley ang kompetisyon. == Kasaysayan == [[Talaksan:Lyceum_Theatre,_Wellington_St,_London.jpg|thumb|Lyceum Ballroom, ang lokasyon ng Miss World 1954|250x250px]] === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa labing-anim na mga bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Dalawang kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanyang bansa/teritoryo, at dalawang kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang bansa matapos ang pag-urong ng orihinal na nanalo. ==== Mga pagpalit ==== Iniluklok ang first runner-up ng Miss Italy 1954 na si Cristina Fanton bilang kandidata ng [[Italya]] sa Miss World matapos masangkot sa isang aksidente si Miss Italy 1954 Eugenia Bonino.<ref name=":0">{{Cite news |date=25 Nobyembre 1954 |title=Beauty Contests Now Grim Business In Italy |language=en |pages=8 |work=The Newcastle Sun |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/167649626?searchTerm=%22Miss%20World%22 |access-date=23 Disyembre 2022 |via=Trove}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 Oktubre 1954 |title=Miss Italia infortunata sarà sostituita da Cristina Fanton |language=it |trans-title=Injured Miss Italy will be replaced by Cristina Fanton |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,3/articleid,0054_01_1954_0244_0003_15945043/ |access-date=20 Abril 2023}}</ref> Iniluklok ang second runner-up ng Miss France 1954 na si Claudine Bleuse matapos na piliin ni Miss France 1954 Monique Lambert na huwag lumipad papuntang Londres upang sumali sa Miss World.<ref>{{Cite news |date=22 Oktubre 1954 |title=No title |language=en |pages=11 |work=Barrier Miner |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/49969968?searchTerm=%22Miss%20World%22 |access-date=23 Disyembre 2022 |via=Trove}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong ==== Lumahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Belhika, Italya, at Turkiya, at bumalik ang bansang Irlanda na huling sumali noong [[Miss World 1952|1952]]. Hindi sumali ang mga bansang [[Israel]], [[Monaco|Monako]], at [[Noruwega]] sa edisyong ito. Hindi sumali si Malka Rozenblat ng Israel matapos malaman ng mga ''pageant organizer'' ng Miss Israel na may asawa si Rozenblat. Bagamat pinapayagan ng Miss World ang mga babaeng may asawa na sumali sa kompetisyon, hindi pinapayagan ng Miss Israel ang mga babaeng may asawa na sumali sa kahit anong internasyonal na kompetisyon. Hindi sumali si Mona Stornes ng Noruwega matapos piliin ang magpakasal sa Amerika.<ref>{{Cite news |date=25 Pebrero 1958 |title=Miss Norway of 1954 files suit for divorce |language=en |pages=2 |work=The Los Angeles Times |url=https://www.newspapers.com/clip/33255285/the-los-angeles-times/ |access-date=7 Oktubre 2022}}</ref><ref>{{Cite news |date=7 Mayo 1954 |title=Blonde is queen |language=en |pages=50 |work=Spokane Daily Chronicle |url=https://news.google.com/newspapers?id=jvNXAAAAIBAJ&sjid=k_YDAAAAIBAJ&pg=5608%2C1944524 |access-date=5 Marso 2024 |via=Google News Archive}}</ref> Hindi sumali ang Monako matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. Dapat rin sanang lalahok si Seeta Indranie Mahabir ng Kanlurang Indies, ngunit hindi ito nagpatuloy dahil sa kakulangan ng suporta mula sa kanilang pamahalaan. == Mga resulta == [[Talaksan:Miss_World_1954_Map.PNG|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss World 1954 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss World 1954''' | * '''{{Flagicon image|Flag of Egypt (1952–1958).svg}} [[Ehipto]]''' – '''[[Antigone Costanda]]'''<ref name=":1">{{Cite news |date=19 Oktubre 1954 |title=Miss World |language=nl |pages=2 |work=Het Nieuws: Algemeen Dagblad |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010500744:mpeg21:p002 |access-date=18 Abril 2023 |via=Delpher}}</ref> |- |1st runner-up | * {{Flagicon image|Flag of the United States (1912-1959).svg}} [[Estados Unidos]] – Karin Hultman<ref name=":1" /> |- |2nd runner-up | * {{Flagicon image|Flag of Greece (1822-1978).svg}} [[Gresya]] – Efi Mela<ref name=":1" /> |- |3rd runner-up | * {{Flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg}} [[Pransiya]] – Claudine Bleuse<ref name=":1" /> |- |4th runner-up | * {{flagicon|GER}} [[Alemanya]] – Frauke Walther<ref name=":1" /> |- |5th runner-up | * {{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] – Grete Hoffenblad<ref name=":1" /> |} == Kompetisyon == === Pormat === Pumarada muna ang labing-isang kandidata suot ang kanilang ''evening gown'' sa harapan ng mga hurado. Pagkatapos ay pumarada naman ang labing-isang kandidata sa kanilang mga damit panlangoy. Pagkatapos ng pagrampa sa kanilang mga damit panlangoy, ang na pinalista ang napili upang iparampa muli sa harapan ng mga hurado habang suot ang kanilang mga damit panlangoy.<ref name=":1" /> * Lady Isabel Barnett – Tanyag na personalidad sa telebisyon ng Reyno Unido * Claude Berr – miyembro ng komite ng Miss Europe * Bebe Daniels – Amerikanang aktres * Simon Elwes – Pintor na Ingles * Gracie Fields – Aktres na Ingles * Sir Cedric Hardwicke – ''Stage actor'' na Ingles * Vijaya Lakshmi – ''High commissioner'' ng Indiya sa Londres * Ben Lyon – Amerikanong aktor na naging komedyante sa radyo ng Reyno Unido == Mga kandidata == [[Talaksan:Miss World 1954 04.png|thumb|250x250px|Ilan sa mga kandidata ng Miss World 1954]] Labing-anim na kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref>{{Cite news |date=19 Oktubre 1954 |title=Judges' dilemma: Which to pick for 'Miss World' |language=en |pages=2 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19541019-1.1.2 |access-date=22 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=16 Oktubre 1954 |title=Sono tenute sotto chiave le concorrenti a « Miss Mondo» |language=it |trans-title=Competitors in "Miss Mondo" are kept under lock and key |pages=3 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,3/articleid,1594_02_1954_0246_0003_22095157/ |access-date=20 Abril 2023 |archive-date=20 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420145858/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,3/articleid,1594_02_1954_0246_0003_22095157/ |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |Frauke Walther<ref>{{Cite news |date=20 Oktubre 1954 |title=Too much sex appeal |language=en |pages=1 |work=The Sun |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/229222795?searchTerm=%22Miss%20Germany%22 |access-date=23 Disyembre 2022 |via=Trove}}</ref> |19 |[[Düsseldorf]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Nelly Dehem<ref>{{Cite news |date=16 Oktubre 1954 |title=Candidaten uit zestien landen Wie zal „Miss World” voorden? |language=nl |trans-title=Candidates from Sixteen Countries: Who will present “Miss World”? |pages=7 |work=Twentsch dagblad Tubantia |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMHCO02:163750061:mpeg21:p00007 |access-date=18 Abril 2023 |via=Delpher}}</ref> |19 |[[Bruselas]] |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka|Ceylon]] |Jeannette de Jonk<ref>{{Cite news |date=1 Nobyembre 1954 |title=Jeanette is the pick of Ceylon |language=en |pages=6 |work=The Newcastle Sun |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/167650197?searchTerm=%22Miss%20World%22 |access-date=22 Disyembre 2022 |via=Trove}}</ref> |20 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Grete Hoffenblad<ref name=":2">{{Cite news |date=16 Oktubre 1954 |title=Wereldkampioenschap der schoonheid |language=nl |trans-title=Beauty World Championship |pages=3 |work=Het Parool |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010834665:mpeg21:p003 |access-date=18 Abril 2023 |via=Delpher}}</ref> |17 |Rødovre |- |'''{{Flagicon image|Flag of Egypt (1952–1958).svg}} [[Ehipto]]''' |'''[[Antigone Costanda]]'''<ref>{{Cite news |date=21 Oktubre 1954 |title='Miss World' receives congratulations |language=en |pages=1 |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://news.google.com/newspapers?id=vJJRAAAAIBAJ&sjid=CmwDAAAAIBAJ&pg=5182%2C627256 |access-date=5 Marso 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |21 |[[Alehandriya]] |- |{{Flagicon image|Flag of the United States (1912-1959).svg}} [[Estados Unidos]] |Karin Hultman<ref>{{Cite news |date=16 Oktubre 1954 |title=Kodak beauty tours London on of Miss World test |language=en |pages=29 |work=Democrat and Chronicle |url=https://www.newspapers.com/clip/37675594/democrat-and-chronicle/ |access-date=23 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |22 |Rochester |- |{{flagicon|GBR}} [[Gran Britanya]] |Patricia Butler |23 |Hoylake |- |{{Flagicon image|Flag of Greece (1822-1978).svg}} [[Gresya]] |Efi Mela<ref name=":2" /> |21 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Connie Rodgers<ref name=":2" /> |24 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Cristina Fanton<ref>{{Cite news |date=15 Oktubre 1954 |title=Cristina Fanton è giunta a Londra per l'elezione di Miss Mondo 1954 |language=it |trans-title=Cristina Fanton has arrived in London for the election of Miss World 1954 |pages=5 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,5/articleid,0054_01_1954_0246_0005_14442478/ |access-date=20 Abril 2023}}</ref> |17 |[[Modena]] |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Conny Harteveld<ref>{{Cite news |date=13 Oktubre 1954 |title=Miss Holland naar Londen |language=nl |trans-title=Miss Holland to London |pages=2 |work=Provinciale Drentsche en Asser courant |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB23:001565090:mpeg21:p00002 |access-date=18 Abril 2023 |via=Delpher}}</ref> |22 |Leiden |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Yvonne de Bruyn<ref>{{Cite web |last=Seppänen |first=Mika |date=14 Hunyo 2013 |title=Entinen Miss Suomi kuoli yllättäen |url=https://www.is.fi/miss-suomi/art-2000000621677.html |access-date=22 Disyembre 2022 |website=Ilta-Sanomat |language=fi}}</ref> |19 |[[Helsinki]] |- |{{Flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg}} [[Pransiya]] |Claudine Bleuse<ref>{{Cite news |date=25 Oktubre 1954 |title=She was France's first selection |language=en |pages=12 |work=The Newcastle Sun |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/167646111?searchTerm=%22Miss%20World%22 |access-date=22 Oktubre 2022 |via=Trove}}</ref> |16 |Villeconin |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Margareta Westling<ref>{{Cite news |date=19 Oktubre 1954 |title=Teenagers seek title |language=en |pages=10 |work=The Herald |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/243434832?searchTerm=%22Miss%20World%22 |access-date=22 Disyembre 2022 |via=Trove}}</ref> |19 |[[Estokolmo]] |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Claudine Chaperon Du Larret<ref name=":2" /> |20 |[[Zürich]] |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |Sibel Göksel<ref name=":2" /> |18 |[[Istanbul]] |} ==  Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * [http://www.missworld.com/ Opisyal na website] {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] [[Kategorya:1954]] 73dha2mnilhmytg1xfenjg2adcseaw7 0 321569 2210117 2181923 2026-06-03T00:47:28Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210117 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|image=Miss Universe 1977 (cropped).jpg|caption=Janelle Commissiong|winner='''[[Janelle Commissiong]]'''|acts={{Hlist|Trío Los Juglares|Fernando Casado}}|date=Hulyo 16, 1977|presenters={{Hlist|Bob Barker|Helen O'Connell}}|entertainment=|venue=Teatro Nacional, [[Santo Domingo]], [[Republikang Dominikano]]|broadcaster=<small>'''Internasyonal''':</small><br>{{Hlist|[[CBS]]}}<small>'''Opisyal''':</small><br>{{Hlist|Color Vision}}|congeniality=Pamela Mercer <br> {{flagicon|Canada}} [[Kanada]]|best national costume=Kim Sung-hee <br> {{flagicon|South Korea|1948}} [[Timog Korea]]|photogenic=Janelle Commissiong <br> {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[Trinidad at Tobago]]|entrants=80|placements=12|debuts={{Hlist|[[Antigua at Barbuda|Antigua]]|[[French Guiana]]|[[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]]|[[Kapuluang Birheng Britaniko]]|[[Réunion]]|[[San Cristobal at Nieves|San Cristobal]]|[[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]]}}|withdraws={{Hlist|[[Guwatemala]]|[[Luksemburgo]]|[[Turkiya]]}}|returns={{Hlist|[[Belis]]|[[Hayti]]|[[Libano]]|[[French Polynesia|Tahiti]]}}|before=[[Miss Universe 1976|1976]]|next=[[Miss Universe 1978|1978]]|represented='''{{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[Trinidad at Tobago]]'''}} Ang '''Miss Universe 1977''' ay ang ika-26 na edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa Teatro Nacional, Santo Domingo, Republikang Dominikano noong Hulyo 16, 1977.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Conrad |date=13 Mayo 1977 |title=Santo Domingo to host contest |language=en |pages=5 |work=The Virgin Islands Daily News |url=https://books.google.com.ph/books?id=4uxLAAAAIBAJ&lpg=PA5&dq=%22miss%20universe%22%20%22procter%20and%20gamble%22&pg=PA5#v=onepage&q=%22miss%20universe%22%20%22procter%20and%20gamble%22&f=false |access-date=16 Oktubre 2025 |via=Google Books}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Rina Messinger]] ng Israel si [[Janelle Commissiong]] ng Trinidad at Tobago bilang Miss Universe 1977.<ref>{{Cite news |date=17 Hulyo 1977 |title=Miss Universe Crown Is Won by First Black |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1977/07/17/archives/miss-universe-crown-is-won-by-first-black.html |access-date=26 Enero 2023 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news |date=17 Hulyo 1977 |title=1st black wins Miss Universe |language=en |pages=231 |work=Arizona Republic |url=https://www.newspapers.com/clip/15946574/first-black-miss-universe-in-1977/ |access-date=24 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> Ito ang kauna-unahang tagumpay ng Trinidad at Tobago sa kasaysayan ng kompetisyon, at ang kauna-unahang babaeng itim ang balat na nagwagi bilang Miss Universe.<ref>{{Cite news |date=16 Hulyo 1977 |title=Universe winner is 1st black |language=en |pages=A2 |work=The Spokesman-Review |url=https://news.google.com/newspapers?id=9IkwAAAAIBAJ&sjid=0u0DAAAAIBAJ&pg=5837%2C544204 |access-date=29 Enero 2023}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 Hulyo 1977 |title=New Miss Universe is first black winner |language=en |pages=10 |work=The Montreal Gazette |url=https://news.google.com/newspapers?id=gIIuAAAAIBAJ&sjid=aaEFAAAAIBAJ&pg=1067%2C574769 |access-date=30 Enero 2023}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Eva Duringer ng Austrya, habang nagtapos bilang second runner-up si Sandra Bell ng Eskosya.<ref>{{Cite news |last=Van Bennekom |first=Peter |date=19 Hulyo 1977 |title=Trinidad beauty wins Miss Universe crown |language=en |pages=1–2 |work=Washington Afro-American |url=https://news.google.com/newspapers?id=MpglAAAAIBAJ&sjid=KPUFAAAAIBAJ&pg=4203%2C298506 |access-date=17 Enero 2023}}</ref><ref>{{Cite news |date=19 Hulyo 1977 |title=Miss Universe: 'A Step In the Right Direction' |language=en-US |work=[[Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1977/07/19/miss-universe-a-step-in-the-right-direction/0cd3b879-1aa5-48da-ae32-c34248275f1e/ |access-date=26 Enero 2023 |issn=0190-8286}}</ref> Mga kandidata mula sa walumpung bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni Bob Barker ang kompetisyon sa ikalabing-isang pagkakataon, samantalang si Helen O'Connell ang nagbigay ng komentaryo sa buong kompetisyon.<ref>{{Cite news |date=8 Hulyo 1977 |title=Kingdom growing for Miss Universe |language=en |pages=7 |work=Beatrice Daily Sun |url=https://www.newspapers.com/clip/10863752/beatrice-daily-sun/ |access-date=30 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=10 Mayo 2021 |title=¿Cuándo fue la única vez que Miss Universo se celebró en República Dominicana y por qué fue tan importante? |url=https://www.diariolibre.com/usa/evergreen/cuando-fue-la-unica-vez-que-miss-universo-se-celebro-en-republica-dominicana-y-por-que-fue-tan-importante-OA26151197 |access-date=28 Enero 2023 |website=Diario Libre |language=es}}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:Sala Carlos Piantini.JPG|thumb|Teatro Nacional, ang lokasyon ng Miss Universe 1977|250x250px]] === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong Enero 16, 1977, inanunsyo ng Miss Universe Inc. na ang ika-26 na edisyon ng kompetisyon ay gaganapin sa Teatro Nacional sa Santo Domingo, Republikang Dominikano sa Hulyo 16, 1977. Ang dahilan kung bakit idinaos sa Republikang Dominikano ang Miss Universe ay upang "buksan ang Republikang Dominikano sa mundo".<ref>{{Cite web |last=Rivera |first=Severo |date=26 Mayo 2020 |title=“El día que República Dominicana se abrió al mundo” o la intimidad de Miss Universo 1977 |url=https://www.diariolibre.com/revista/cultura/el-dia-que-republica-dominicana-se-abrio-al-mundo-o-la-intimidad-de-miss-universo-1977-HB19095763 |access-date=28 Enero 2023 |website=Diario Libre |language=es}}</ref><ref>{{Cite news |date=4 Hulyo 1977 |title=Plot to kidnap beauty contestants foiled |language=en |pages=4 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19770704-1.1.4 |access-date=28 Enero 2023 |via=National Library Board}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === Ang mga kandidata mula sa walumpung mga bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Isang kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kaniyang bansa/teritoryo matapos ang pag-urong ng orihinal na kandidata. ==== Mga pagpalit ==== Iniluklok ang runner-up ng Femina Miss India 1977 na si Bineeta Bose upang kumatawan sa bansang [[Indiya]] matapos na hindi payagan ng ama ni Femina Miss India 1977 Nalini Vishwanathan na sumali ang kaniyang anak sa Miss Universe.<ref>{{Cite web |date=25 Marso 2013 |title=50 years of Miss India: Winners through the years |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-india/50-years-of-miss-india-winners-through-the-years/winners-through-the-years/articleshow/19188085.cms |access-date=16 Disyembre 2022 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ==== Unang sumali sa edisyong ito ang mga teritoryong Antigua, French Guiana, Guadalupe, Kapuluang Birheng Britaniko, Réunion, San Cristobal, at Santa Lucia, at bumalik ang mga bansang Belis, Hayti, Libano, at Tahiti. Huling sumali noong [[Miss Universe 1962|1962]] ang Tahiti, at noong [[Miss Universe 1975|1975]] ang Belis, Hayti, at Libano. Hindi sumali ang mga bansang Guwatemala, Luksemburgo, at Turkiya sa edisyong ito. Hindi sumali sina Marta Elisa Tirado ng Guwatemala at Jeannette Colling ng Luksemburgo dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Hindi sumali si Manolya Onur ng Turkiya dahil dalawang beses na siyang lumahok.<ref>{{Cite web |last=Shrivastava |first=Namita A. |date=19 Marso 2006 |title=Princess diaries |url=https://timesofindia.indiatimes.com/hyderabad-times/princess-diaries/articleshow/1455717.cms |access-date=3 Enero 2023 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rahman |first=Maseeh |date=27 Hunyo 2006 |title=Indian prince loses maintenance battle |url=http://www.theguardian.com/world/2006/jun/27/turkey.india |access-date=29 Enero 2023 |website=The Guardian |language=en}}</ref> Dapat sanang kakandidata sa edisyong ito si Patricia Vatble ng [[Martinika]]. Gayunpaman, napatalsik si Vatble sa kompetisyon dahil hindi ito nakaabot sa ''age requirement''.<ref>{{Cite news |date=8 Hulyo 1977 |title=Untitled |language=en |pages=52 |work=The Indianapolis Star |url=https://www.newspapers.com/clip/10863618/the-indianapolis-star/ |access-date=24 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 Mayo 2014 |title=Patricia Vatblé : Miss Région Martinique |url=https://www.martinique.franceantilles.fr/divers/patricia-vatble-miss-region-martinique-308252.php |access-date=29 Enero 2023 |website=France-Antilles |language=fr-FR}}</ref> == Mga resulta == [[Talaksan:Miss Universe 1977 map.png|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss Universe 1977 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss Universe 1977''' | * '''{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]]''' – '''[[Janelle Commissiong]]<ref name=":4">{{Cite news |date=18 Hulyo 1977 |title=Sandra third in Miss Universe |language=en |pages=1 |work=The Glasgow Herald |url=https://news.google.com/newspapers?id=R5BAAAAAIBAJ&sjid=7aQMAAAAIBAJ&pg=5093%2C3473064 |access-date=30 Enero 2023}}</ref>''' |- |1st runner-up | * {{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] – Eva Düringer<ref name=":4" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] – Sandra Bell<ref name=":4" /> |- |3rd runner-up | * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Aura María Mojica<ref name=":4" /> |- |4th runner-up | * {{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya|Alemanya]] – Marie-Luise Gassen<ref name=":4" /> |- |Top 12 | * {{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] – Maritza Jurado * {{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] – Cristal Montañez * {{Flagicon image|Flag of Spain (1977–1981).svg}} [[Espanya]] – Luz María Polegre * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Kimberly Tomes<ref>{{Cite news |date=18 Hulyo 1977 |title=Black chosen as fairest in Universe |language=en |pages=18 |work=The Bismarck Tribune |url=https://www.newspapers.com/clip/59311656/miss-universe-1977/ |access-date=30 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> * {{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] – Beatriz Obregón * {{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] – Ineke Berends * {{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] – Blanca Sardiñas |} === '''Mga espesyal na parangal''' === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Nagwagi |- |Miss Photogenic | * {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] – Janelle Commissiong<ref>{{Cite web |last=De los Reyes |first=Sara |date=10 Disyembre 2019 |title=The Women Of Color Who Made History By Winning The Miss Universe Title |url=https://metro.style/people/society-personalities/women-of-color-miss-universe-titleholders/21762 |access-date=30 Enero 2023 |website=Metro Channel |language=en}}</ref> |- |Miss Congeniality | * {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] – Pamela Mercer |} ==== Best National Costume ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |Nagwagi | * {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] – Kim Sung-hee<ref>{{Cite web |date=14 Mayo 2021 |title=Which Country Has Won the Most National Costume Titles at Miss Universe? |url=https://www.esquiremag.ph/culture/lifestyle/miss-universe-country-most-national-costume-titles-a00203-20210514 |access-date=14 Enero 2023 |website=Esquire |language=en}}</ref> |- |1st Runner-up | * {{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] – Adriana María Umpierre<ref name=":2">{{Cite news |date=14 Hulyo 1977 |title=Corea: mejor traje típico |language=es |pages=2A |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=W0kqAAAAIBAJ&sjid=-VAEAAAAIBAJ&pg=1699%2C525514 |access-date=27 Enero 2023}}</ref> |- |2nd Runner-up | * {{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Libano]] – Hyam Saadé<ref name=":2" /> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Tulad noong [[Miss Universe 1971|1971]], labindalawang mga ''semifinalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at ang mga ''closed-door interview''. Kumalahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang labindalawang mga ''semfinalist,'' at kalaunan ay napili ang limang pinalista na sumabak sa ''final interview.''<ref>{{Cite news |last=Copp |first=Earle |date=16 Hulyo 1977 |title=Soaps taking over more daytime TV |language=en |pages=17 |work=The Free Lance-Star |url=https://news.google.com/newspapers?id=6QBOAAAAIBAJ&sjid=-osDAAAAIBAJ&pg=5774%2C2011053 |access-date=29 Enero 2023}}</ref> === Komite sa pagpili === * Dionne Warwick – Amerikanang mangaawit<ref name=":3">{{Cite news |date=17 Hulyo 1977 |title=Miss Trinidad, 1st black Miss Universe |language=en |pages=18 |work=The Times |url=https://www.newspapers.com/clip/58292665/miss-universe-1977/ |access-date=16 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> * Vidal Sassoon – tagapag-ayos ng buhok na Ingles<ref name=":3" /> * [[Marisol Malaret]] – [[Miss Universe 1970]] mula sa [[Puerto Rico|Porto Riko]]<ref name=":3" /> * Oscar de la Renta – Dominikano-Amerikanong taga-disenyo<ref name=":3" /> * Roberto Cavalli – Italyanong taga-disenyo<ref name=":3" /> * Jose Armando Bermudez – negosyanteng Dominikano<ref name=":3" /> * Linda Crystal – Arhentinang aktres<ref name=":3" /> * Robert Evans – Amerikanong aktor<ref name=":3" /> * Uri Geller – ilusyonistang Ingles-Israeli<ref name=":3" /> * Howard W. Koch – Amerikanong direktor<ref name=":3" /> * Gordon Parks – litratistang Amerikano<ref name=":3" /> * Wilhelmina Cooper – modelong Olandes at tagapagtatag ng Wilhelmina Models<ref name=":3" /> == Mga kandidata == [[Talaksan:Cristal Montanez Miss Venezuela 1977 (29).jpg|thumb|250x250px|Mga kandidata sa Miss Universe 1977 kasama si Rina Messinger.]] Walumpung kandidata ang kumalahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon}} !Bayan |- |{{flagicon|ATG}} [[Antigua at Barbuda|Antigua]] |Sheryl Gibbons<ref>{{Cite news |last=Hill |first=Eucelia |date=31 Mayo 2003 |title=When they were there |language=en |pages=8 |work=Sun Weekend |url=https://books.google.com.ph/books?id=OBJlAAAAIBAJ&pg=PA8&dq=%22Miss+Universe%22+%22Antigua%22&article_id=1201,27603&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiI6rn9i8L_AhUlRWwGHX0lDmMQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%22Miss%20Universe%22%20%22Antigua%22&f=false |access-date=14 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> |20 |[[San Juan, Antigua at Barbuda|San Juan]] |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Maritza Jurado<ref>{{Cite web |last=Teran Velazquez |first=Shaiel |date=9 Enero 2023 |title=Miss Universo: las argentinas que llegaron más lejos en el certamen de belleza |url=https://viapais.com.ar/entretenimiento/miss-universo-las-argentinas-que-llegaron-mas-lejos-en-el-certamen-de-belleza/ |access-date=26 Enero 2023 |website=Vía País |language=es}}</ref> |24 |La Plata |- |{{flagicon|ABW}} [[Aruba]] |Eldrith Oduber<ref>{{Cite news |date=20 Setyembre 1976 |title=Eldrith Oduber Miss Aruba 1976 |language=nl |pages=5 |work=Amigoe di Curacao |url=https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=%22Miss+Aruba%22&coll=ddd&identifier=ddd:010460825:mpeg21:a0065&resultsidentifier=ddd:010460825:mpeg21:a0065&rowid=6 |access-date=28 Marso 2023 |via=Delpher}}</ref> |22 |Oranjestad |- |{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] |Jill Minahan<ref name=":5">{{Cite news |date=11 Hulyo 1977 |title=Notas del concurso |language=es |pages=9 |work=El Tiempo |url=https://books.google.com.ph/books?id=WUkqAAAAIBAJ&lpg=PA9&dq=%22Anja%20Terzi%22&pg=PA9#v=onepage&q=%22Anja%20Terzi%22&f=false |access-date=19 Hulyo 2024 |via=Google Books}}</ref> |19 |[[Melbourne]] |- |{{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Eva Düringer<ref>{{Cite web |last=Rossi |first=Benedetta |date=16 Hunyo 2022 |title=Inside Eva Düringer Cavalli's Maximalist Florentine Home Replete with Abundant Taste |url=https://en.vogue.me/culture/eva-düringer-cavalli-roberto-cavalli-florentine-home-pictures/ |access-date=8 Pebrero 2023 |website=Vogue Arabia |language=en-GB }}{{Dead link|date=Pebrero 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |18 |Bodensee |- |{{flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]] |Paulette Borghardt<ref>{{Cite news |last=Rath |first=Dick |date=Enero 1977 |title=To Nassau for cheesecake |language=en |pages=140–143 |work=Boating |url=https://books.google.com.ph/books?id=pi2nqBeDRKgC&lpg=RA1-PA141&ots=iIvEIj__yE&dq=paulette%20borghardt%20miss%20bahamas&pg=RA1-PA141#v=onepage&q=paulette%20borghardt%20miss%20bahamas&f=false |access-date=28 Enero 2023}}</ref> |20 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BAR}} [[Barbados]] |Margaret Rouse |18 |St. James |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Claudine Vasseur<ref>{{Cite web |date=11 Enero 2010 |title=Erelijst Miss België |url=https://www.demorgen.be/tv-cultuur/erelijst-miss-belgie~b5723d4d/ |access-date=24 Disyembre 2022 |website=De Morgen |language=nl-NL}}</ref> |18 |[[Bruselas]] |- |{{Flagicon image|Flag of British Honduras (1919–1981).svg}} [[Belize|Belis]] |Dora Maria Phillips |18 |[[Belmopan]] |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |Cristal Montañez<ref>{{Cite web |last=Echeverry |first=Hugo |date=6 Marso 2021 |title=Cristal Montañéz: de Miss Venezuela a defensora de los DD. HH. |url=https://www.vozdeamerica.com/a/dia-internacional-de-la-mujer-2021_cristal-montanez-de-miss-venezuela-defensora-de-ddhh/6072151.html |access-date=28 Enero 2023 |website=Voz de América |language=es}}</ref> |17 |[[Caracas]] |- |{{flagicon|BMU}} [[Bermuda]] |Connie Frith |23 |St. George's Parish |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Cássia Janys Silveira<ref>{{Cite web |last= |date=29 Setyembre 2022 |title=Conheça a história do Miss Brasil |url=https://www.terra.com.br/diversao/tv/miss-brasil/conheca-a-historia-do-miss-brasil,ae08a161bab6d310VgnCLD200000bbcceb0aRCRD.html |access-date=8 Disyembre 2022 |website=Terra |language=pt-BR}}</ref> |21 |Indaiatuba |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |Liliana Gutiérrez<ref>{{Cite web |date=29 Hulyo 2017 |title=El título les dio alegrías, trabajo y fama que aún saborean |url=https://eldeber.com.bo/sociales/el-titulo-les-dio-alegrias-trabajo-y-fama-que-aun-saborean_32650 |access-date=19 Disyembre 2022 |website=El Deber |language=es-ES |archive-date=23 Oktubre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023090330/https://eldeber.com.bo/sociales/el-titulo-les-dio-alegrias-trabajo-y-fama-que-aun-saborean_32650 |url-status=dead }}</ref> |18 |[[Santa Cruz de la Sierra]] |- |{{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Curaçao]] |Regine Tromp<ref>{{Cite news |date=6 Hunyo 1977 |title=Regine Tromp Miss Curacao |language=nl |pages=3 |work=Amigoe |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639166:mpeg21:p003 |access-date=31 Marso 2023 |via=Delpher}}</ref> |22 |Willemstad |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Inge Erlandsen<ref>{{Cite news |date=26 Agosto 1977 |title=Ætluðu skæruliðar að ræna fegurðardrottningum? |language=is |pages=6–7 |work=Tíminn |url=https://timarit.is/page/3897246?iabr=on |access-date=28 Enero 2023 |via=Tímarit.is}}</ref> |23 |[[Copenhague]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Lucía Hernández<ref>{{Cite web |date=13 Pebrero 2008 |title=Ana Lucía Cevallos, una candidata fotógrafa y diseñadora |url=https://www.eluniverso.com/2008/02/13/0001/1065/7E3AA509B6C6491F8F10DC6A32A05666.html |access-date=28 Enero 2023 |website=El Universo |language=es}}</ref> |18 |Chone |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |Altagracia Arévalo |19 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |Sandra Bell<ref>{{Cite news |date=20 Mayo 1977 |title=Sandra chose "Miss Scotland" |language=en |pages=10 |work=The Wishaw Press, etc. |url=https://www.newspapers.com/clip/107317780/miss-scotland-1978/ |access-date=27 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |18 |[[Glasgow]] |- |{{Flagicon image|Flag of Spain (1977–1981).svg}} [[Espanya]] |Luz María Polegre<ref>{{Cite web |last= |first= |date=1 Marso 2008 |title=Una tinerfeña de 17 años, con medidas ideales, la nueva Miss España |url=https://www.elimparcial.es/noticia/5393/gente-y-tendencias/una-tinerfena-de-17-anos-con-medidas-ideales-la-nueva-miss-espana.html |access-date=28 Enero 2023 |website=El Imparcial |language=es}}</ref> |19 |[[Tenerife]] |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Kimberly Tomes<ref>{{Cite news |date=16 Mayo 1977 |title=Texas woman holder of Miss U.S.A. title |language=en |pages=23 |work=Lawrence Journal-World |url=https://news.google.co.nz/newspapers?id=pjAyAAAAIBAJ&sjid=4-UFAAAAIBAJ&dq=miss-usa&pg=5089%2C2253539 |access-date=3 Enero 2023}}</ref> |21 |[[Houston]] |- |{{Flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg}} [[French Guiana]] |Evelyne Randel |17 |[[Cayenne]] |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |Christine Murphy<ref>{{Cite news |date=28 Abril 1977 |title=Miss Wales puts a big smile on the face of Llandudno |language=en |pages=29 |work=The North Wales Weekly News |url=https://www.newspapers.com/clip/110285518/miss-wales-1977/ |access-date=24 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |23 |Swansea |- |{{Flagicon image|Flag of Greece (1822-1978).svg}} [[Gresya]] |Maria Spantidaki<ref>{{Cite web |last=Efthymiou |first=Antonios |date=13 Mayo 2019 |title=Από τα Καλλιστεία στο Σινεμά |url=https://www.maxmag.gr/cinema/apo-ta-kallisteia-sto-sinema/ |access-date=1 Pebrero 2023 |website=MaxMag |language=el}}</ref> |22 |[[Atenas]] |- |{{Flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] |Catherine Reinette |18 |Pointe-à-Pitre |- |{{flagicon|GUM}} [[Guam]] |Lisa Caso |20 |Agana |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Kyoko Sato |19 |[[Tokyo]] |- |{{Flagicon image|Flag of Haiti (1964–1986).svg}} [[Haiti|Hayti]] |Françoise Elie<ref>{{Cite news |date=3 Hunyo 1977 |title=L'Election de Miss Haiti a cabane choucoune |language=fr |pages=1; 6 |work=Le Nouvelliste |url=https://ufdc.ufl.edu/uf00000081/09784 |access-date=26 Enero 2023 |via=Digitial Library of the Caribbean}}</ref> |19 |[[Port-au-Prince]] |- |{{Flagicon image|Flag of the Northern Mariana Islands (1976–1989).svg}} [[Hilagang Kapuluang Mariana]] |Margarita Camacho |19 |Saipan |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |Carolina Rauscher<ref>{{Cite web |last=Gámez |first=Sabino |date=25 Abril 2008 |title=El Miss Honduras, una historia que contar |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/el-miss-honduras-una-historia-que-contar-ATLP695720 |access-date=8 Disyembre 2022 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref> |19 |Siguatepeque |- |{{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]] |Loletta Chu<ref>{{Cite web |last=Mok |first=Laramie |date=1 Setyembre 2017 |title=Rare photos of past Miss Hong Kong contestants showcase fan favourites |url=https://www.scmp.com/magazines/style/people-events/article/2109360/rare-pics-past-miss-hong-kong-contestants-reveal-fan |access-date=12 Enero 2023 |website=[[South China Morning Post]] |language=en}}</ref> |18 |Hong Kong |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Bineeta Bose |18 |[[Delhi]] |- |{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] |Siti Mirza Nuria Arifin<ref>{{Cite web |last=Sembiring |first=Ekel Suranta |date=6 Agosto 2021 |title=Profil dan Sosok Siti Mirza Nuria, Dokter Sekaligus Mantan Putri Indonesia yang Laporkan Anak Akidi Tio ke Polisi |url=https://correcto.id/beranda/read/50310/profil-dan-sosok-siti-mirza-nuria-dokter-sekaligus-mantan-putri-indonesia-yang-laporkan-anak-akidi-tio-ke-polisi |access-date=28 Enero 2023 |website=Correcto |language=id |archive-date=6 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406105242/https://correcto.id/beranda/read/50310/profil-dan-sosok-siti-mirza-nuria-dokter-sekaligus-mantan-putri-indonesia-yang-laporkan-anak-akidi-tio-ke-polisi |url-status=dead }}</ref> |24 |[[Palembang]] |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |Sarah Long<ref>{{Cite news |date=29 Hunyo 1977 |title=British beauty in contest |language=en |pages=4 |work=The Canberra Times |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110852412?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=27 Disyembre 2022 |via=Trove}}</ref> |19 |Bristol |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Jakki Moore<ref name=":0">{{Cite news |date=29 Hunyo 1977 |title=Commonwealth cuties |language=en |pages=24 |work=Fort Lauderdale News |url=https://www.newspapers.com/clip/19534216/fort-lauderdale-news/ |access-date=24 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |18 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]] |Zehava Vardi<ref>{{Cite news |date=26 Mayo 1977 |title=New Miss Israel |language=en |pages=9 |work=The Australian Jewish Times |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/263300705?searchTerm=Miss%20Universe |access-date=27 Disyembre 2022 |via=Trove}}</ref> |21 |[[Haifa]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Paola Biasini<ref>{{Cite news |date=29 Hunyo 1977 |title=L'Eurofascino della Biasini |language=it |pages=3 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,3/articleid,1479_02_1977_0141_0003_20903356/ |access-date=1 Pebrero 2023 |archive-date=1 Pebrero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201010812/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,3/articleid,1479_02_1977_0141_0003_20903356/ |url-status=dead }}</ref> |22 |[[Milan]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Pamela Mercer<ref>{{Cite news |date=28 Setyembre 1976 |title=Fiesta visitor |language=en |pages=1 |work=Del Rio News Herald |url=https://www.newspapers.com/clip/116582139/del-rio-news-herald/ |access-date=17 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |20 |Burnaby |- |{{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya]] |Marie-Luise Gassen<ref>{{Cite web |last=Wecker |first=Janaya |date=20 Setyembre 2022 |title=Photos of Celebrity Couples Who Got Married in Las Vegas |url=https://www.harpersbazaar.com/celebrity/latest/g40432210/celebrity-las-vegas-weddings/ |access-date=26 Enero 2023 |website=[[Harper's Bazaar]] |language=en-US}}</ref> |24 |[[Munich]] |- |{{flagicon|VGB}} [[Kapuluang Birheng Britaniko]] |Andria Norman<ref>{{Cite news |date=22 Hunyo 1979 |title=Miss Universe Pageant Is In 29th Year |language=en |pages=13 |work=The Virgin Islands Daily News |url=https://books.google.com.ph/books?id=GJFMAAAAIBAJ&pg=PA13&dq=%22Miss+Universe%22+%22Antigua%22&article_id=6377,3298526&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwie9I_ajcL_AhUDcWwGHc0IBkQ4ChDoAXoECAsQAg#v=onepage&q=%22Miss%20Universe%22%20%22Antigua%22&f=false |access-date=14 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> |21 |Road Town |- |{{flagicon|VIR}} [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Denise George<ref>{{Cite news |date=16 Hulyo 1977 |title=Miss Virgin Islands |language=en |pages=1 |work=The Virgin Islands Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=inJSAAAAIBAJ&sjid=rEYDAAAAIBAJ&pg=5410%2C1814389 |access-date=26 Enero 2023}}</ref> |17 |Charlotte Amalie |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Aura María Mojica<ref>{{Cite news |date=13 Nobyembre 1976 |title=Reina y corte de la belleza |language=es |pages=1 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=ekkqAAAAIBAJ&sjid=l1AEAAAAIBAJ&pg=5427%2C734868 |access-date=29 Enero 2023}}</ref> |18 |Valle de Cauca |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Claudia Maria Garnier<ref>{{Cite news |date=5 Hunyo 1977 |title=Electas anoche representantes de Costa Rica a concursos de belleza |language=es |pages=4A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=SNAoAAAAIBAJ&sjid=LtEEAAAAIBAJ&pg=5979%2C7485499 |access-date=30 Enero 2023}}</ref> |18 |[[San José, Costa Rica|San José]] |- |{{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Libano]] |Hyam Saadé<ref name=":1">{{Cite news |date=1 Hulyo 1977 |title=Five beauties out for a stroll |language=en |pages=32 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19770701-1.2.134 |access-date=21 Enero 2023 |via=National Library Board}}</ref> |18 |Ghosta |- |{{flagicon|LBR}} [[Liberia|Liberya]] |Welma Campbell<ref name=":1" /> |20 |[[Monrovia]] |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Kristjana Þrainsdóttir |24 |[[Reikiavik]] |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Leong Li Ping<ref>{{Cite news |date=7 Mayo 1977 |title=Hello, this is Miss Malaysia speaking... |language=en |pages=2 |work=New Nation |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/newnation19770507-1.2.10 |access-date=21 Enero 2023 |via=National Library Board}}</ref> |23 |Ipoh |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Jane Saliba |19 |Żurrieq |- |{{flagicon|MUS}} [[Mawrisyo]] |Danielle Marie Bouic<ref>{{Cite news |date=11 Hulyo 1977 |title=Gobierno dominicano recibio multiples regalos del mundo |pages=10 |work=La Nacion |url=https://books.google.com.ph/books?id=V8w0AAAAIBAJ&pg=PA10&dq=%22Danielle+Bouic%22&article_id=4490,9726572&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj-wMmX8beAAxU1XWwGHadyCt0Q6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22Danielle%20Bouic%22&f=false |access-date=24 Enero 2024 |via=Google Books}}</ref> |22 |[[Port Louis]] |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Felicia Mercado<ref>{{Cite news |date=16 Hulyo 1977 |title=Untitled |language=en |pages=7 |work=New Nation |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/newnation19770716-1.1.7 |access-date=21 Enero 2023 |via=National Library Board}}</ref> |17 |[[Baja California]] |- |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |Beatriz Obregón<ref>{{Cite web |last=Matamoros |first=Kathia |date=26 Enero 2017 |title=Las nicaragüenses que han logrado entrar al top en Miss Universo |url=https://www.laprensani.com/2017/01/26/espectaculo/2172292-miss-nicaragua-top-miss-universo |access-date=26 Enero 2023 |website=La Prensa |language=es}}</ref> |18 |Rivas |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Åshild Ottesen<ref>{{Cite news |date=29 Hulyo 1977 |title=Gott að vera komin heim |language=is |pages=33 |work=Morgunblaðið |url=https://timarit.is/page/1488854?iabr=on |access-date=28 Enero 2023 |via=Tímarit.is}}</ref> |22 |[[Oslo]] |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |Donna Anne Schultze<ref>{{Cite news |last=Quindlen |first=Anna |date=1 Hulyo 1977 |title=A Miss Universe Day Beguiles City Hall |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1977/07/01/archives/a-miss-universe-day-beguiles-city-hall-47-miss-universe-candidates.html |access-date=27 Disyembre 2022 |issn=0362-4331}}</ref> |20 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Ineke Berends<ref>{{Cite news |date=1 Hulyo 1977 |title=47 Miss Universe Candidates Enchant City Hal? |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1977/07/01/archives/article-2-no-title-47-miss-universe-candidates-enchant-city-hall.html |access-date=26 Enero 2023 |issn=0362-4331}}</ref> |25 |[[Amsterdam]] |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |Marina Valenciano<ref>{{Cite web |date=7 Enero 2015 |title=Estas son las panameñas que participaron de Miss Universo |url=https://www.telemetro.com/noticias/2015/01/07/panamenas-participaron-miss-universo/1656598.html |access-date=10 Disyembre 2022 |website=Telemetro |language=es-PA}}</ref> |19 |[[Lungsod ng Panama]] |- |{{flagicon2|Papua New Guinea}} [[Papua New Guinea|Papuwa Bagong Guniya]] |Sayah Karakuru<ref>{{Cite news |date=25 Oktubre 1977 |title=Bid to win a crown |language=en |pages=3 |work=Papua New Guinea Post-Courier |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/250160704?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=27 Disyembre 2022 |via=Trove}}</ref> |23 |[[Port Moresby]] |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |Leticia Zarza<ref>{{Cite web |last=Coronel |first=Raul |date=15 Oktubre 2021 |title=Te presentamos a todas nuestras representantes en Miss Universe |url=http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=Epa! |language=es |archive-date=3 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203234725/http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |url-status=dead }}</ref> |17 |Concepcion |- |{{PER}} |María Isabel Frías<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Nobyembre 2017 |title=Miss Perú: las peruanas más bellas de las últimas décadas |url=https://elcomercio.pe/tvmas/farandula/miss-peru-peruanas-bellas-ultimas-decadas-noticia-473145-noticia/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=El Comercio Perú |language=es}}</ref> |22 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] |Anna Lorraine Kier<ref>{{Cite news |date=6 Agosto 2013 |title=Remember Bb. Pilipinas-U Anna Lorraine Kier? |language=en |work=[[Philippine Star]] |url=https://www.pressreader.com/philippines/the-philippine-star/20130806/282733404496402 |access-date=27 Enero 2023}}</ref> |17 |[[Baguio]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Armi Aavikko<ref>{{Cite web |date=26 Oktubre 2009 |title=Suomen kaunein 1977 – Armi Aavikko |url=http://yle.fi/aihe/artikkeli/2009/10/26/suomen-kaunein-1977-armi-aavikko |access-date=9 Enero 2023 |website=Yle |language=fi-FI}}</ref> |18 |[[Helsinki]] |- |{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Maria del Mar Rivera<ref>{{Cite news |date=6 Hulyo 1977 |title=Apoteotico reconocimiento a la "Senorita Miss Universo" |pages=4 |work=La Opinion |url=https://books.google.com.ph/books?id=4IBEAAAAIBAJ&pg=PA4&dq=%22Maria+del+Mar+Rivera%22+puerto+rico&article_id=3030,585184&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwigyPi18beAAxUnR2wGHbcaA00Q6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=%22Maria%20del%20Mar%20Rivera%22%20puerto%20rico&f=false |access-date=24 Enero 2024 |via=Google Books}}</ref> |20 |Ponce |- |{{Flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg}} [[Pransiya]] |Véronique Fagot<ref>{{Cite web |last=Mathieu |first=Clément |date=8 Disyembre 2022 |title=Miss France 77 : Véronique Fagot chahutée par le public, acclamée par ses camarades |url=https://www.parismatch.com/People/Miss-France-1977-Veronique-Fagot-photos-1592918 |access-date=9 Enero 2023 |website=Paris Match |language=fr}}</ref> |17 |Poitou |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Blanca Sardiñas<ref>{{Cite web |last= |first= |date=4 Hunyo 2021 |title=Hace 18 años Amelia Vega se coronó en el Miss Universo |url=https://www.diariolibre.com/revista/cultura/hace-18-anos-amelia-vega-se-corono-en-el-miss-universo-EL26699296 |access-date=26 Enero 2023 |website=Diario Libre |language=es}}</ref> |23 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{Flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg}} [[Réunion]] |Yolaine Morel |22 |Saint-Denis |- |{{flagicon|ASM}} [[Samoang Amerikano]] |Virginia Caroline Suka |17 |[[Pago Pago]] |- |{{Flagicon image|Flag of Saint Christopher-Nevis-Anguilla.svg}} [[San Cristobal at Nieves|San Cristobal]] |Annette Frank |20 |[[Basseterre]] |- |{{Flagicon image|Flag of Saint Lucia (1967–1979).svg}} [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]] |Iva-Lua Mendes<ref>{{Cite web |date=7 Nobyembre 2017 |title=Louise Victor To Represent Saint Lucia at Miss Universe Pageant |url=https://thevoiceslu.com/2017/11/louise-victor-represent-saint-lucia-miss-universe-pageant/ |access-date=29 Enero 2023 |website=The Voice St. Lucia |language=en-US}}</ref> |18 |[[Castries]] |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Marilyn Choon<ref>{{Cite news |date=9 Mayo 1977 |title=Marilyn's next move |language=en |pages=2 |work=New Nation |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/newnation19770509-1.2.15 |access-date=21 Enero 2023 |via=National Library Board}}</ref> |17 |Singapura |- |{{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Sint Maarten]] |Marie Boirard<ref>{{Cite news |date=4 Abril 1977 |title=Marie Boyard werd Miss St. Maarten |language=nl |trans-title=Marie Boyard became Miss St. Maarten |pages=5 |work=Amigoe |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639118:mpeg21:p005 |access-date=31 Marso 2023 |via=Delpher}}</ref> |19 |Philipsburg |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Sobodhini Nagesan |19 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SUR}} [[Suriname]] |Marlene Saimo<ref>{{Cite news |date=25 Abril 1977 |title=Marlene Saimo (19) miss Suriname Gerie Atmodimedjo runner up |language=nl |pages=1 |work=Vrije Stem |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011186897:mpeg21:p001 |access-date=31 Marso 2023 |via=Delpher}}</ref> |19 |[[Paramaribo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Birgitta Lindvall |21 |Luleå |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Anja Terzi<ref name=":5" /> |17 |[[Geneva]] |- |{{Flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg}} [[French Polynesia|Tahiti]] |Donna Aunoa<ref name=":1" /> |20 |Papeete |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Laddawan Intriya |19 |[[Chiang Mai]] |- |{{Flagicon image|Flag of South Africa (1928-1982).svg}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Glynis Fester<ref name=":5" /> |19 |[[Cape Town]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Kim Sung-hee<ref>{{Cite web |last=Park |first=Jin-hai |date=15 Hulyo 2016 |title='Miss Korea' details 60-year history of Korean beauty pageant |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/culture/2022/12/142_209520.html |access-date=26 Disyembre 2022 |website=Korea Times |language=en}}</ref> |18 |[[Seoul]] |- |'''{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]]''' |'''[[Janelle Commissiong]]'''<ref>{{Cite web |last=Braun |first=Liz |date=10 Hulyo 2020 |title=First black Miss Universe became a national icon in Trinidad |url=https://torontosun.com/news/local-news/first-black-miss-universe-became-a-national-icon-in-trinidad |access-date=28 Enero 2023 |website=Toronto Sun |language=en}}</ref> |24 |[[Port of Spain|Port-of-Spain]] |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Priscilla Brenner |18 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Adriana María Umpierre<ref>{{Cite web |last= |date=28 Mayo 2017 |title=La belleza salteña coronada a nivel nacional e internacional |url=https://diarioelpueblo.com.uy/la-belleza-saltena-coronada-a-nivel-nacional-e-internacional/ |access-date=23 Enero 2023 |website=Diario El Pueblo |language=es |archive-date=22 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230122230204/https://diarioelpueblo.com.uy/la-belleza-saltena-coronada-a-nivel-nacional-e-internacional/ |url-status=dead }}</ref> |19 |Salto |- |{{flag|Yugoslavia}} |Ljiljana Sobajić<ref name=":5" /> |22 |[[Belgrado]] |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.missuniverse.com}} {{Miss Universe}} [[Kategorya:Miss Universe]] [[Kategorya:1977]] ajih0vu62xtd0re452ielo7x81rg4tg 0 321675 2210118 2174173 2026-06-03T00:56:42Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210118 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|photo=File:Cecilia Bolocco (2)-2.jpg|caption=Cecilia Bolocco, Miss Universe 1987|winner='''[[Cecilia Bolocco]]'''|congeniality=Francia Reyes <br> {{flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]]|best national costume=Jacqueline Meirelles <br> {{flagicon|Brazil|1968}} [[Brasil]]|photogenic=Patricia López Ruiz <br> {{flagicon|COL}} [[Kolombya]]|date=27 Mayo 1987|presenters={{Hlist|Bob Barker|Mary Frann}}|acts={{Hlist|Cultural Dance Group of Singapore|Little Sisters of Singapore}}|venue=World Trade Centre, [[Singapura]]|broadcaster=<small>'''Internasyonal''':</small><br>{{Hlist|[[CBS]]}}<small>'''Opisyal''':</small><br>{{Hlist|SBC}}|entrants=68|placements=10|debuts={{Hlist|[[Ehipto]]|[[Kenya]]|[[Lupanglunti]]}}|withdraws={{Hlist|[[Aruba]]|[[Baybaying Garing]]|[[Belhika]]|[[Eskosya]]|[[Gambya]]|[[Hibraltar]]|[[Kanlurang Samoa]]|[[Kapuluang Cook]]|[[Lupangyelo]]|[[Luksemburgo]]|[[Papuwa Bagong Guniya]]|[[Polonya]]|[[Réunion]]|[[Zaire]]}}|returns={{Hlist|[[Niherya]]|[[Senegal]]}}|before=[[Miss Universe 1986|1986]]|next=[[Miss Universe 1988|1988]]|represented='''{{flagicon|CHI}} [[Tsile]]'''}} Ang '''Miss Universe 1987''' ay ang ika-36 na edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa World Trade Center sa [[Singapore|Singapura]] noong 27 Mayo 1987.<ref>{{Cite news |date=21 Abril 1987 |title=Singapore gets ready for Miss Universe |language=en |pages=6 |work=New Straits Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=0G9PAAAAIBAJ&sjid=XpADAAAAIBAJ&pg=962%2C4641944 |access-date=17 Enero 2023}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Barbara Palacios]] ng Beneswela si [[Cecilia Bolocco]] ng Tsile bilang Miss Universe 1987.<ref>{{Cite web |last=Whiting |first=Kenneth L. |date=27 Mayo 1987 |title=Miss Chile Wins Miss Universe Competition |url=https://apnews.com/article/cb161f0d95eb6d8031268bf5a9cd7490 |access-date=17 Abril 2023 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=27 Mayo 1987 |title=Miss Chile new Miss Universe |language=en |pages=A8 |work=Gadsden Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=ap1GAAAAIBAJ&pg=PA5&dq=%22Miss+Universe%22+%221987&article_id=1244,5387510&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiRjfrswKf_AhWHQN4KHYU0D4AQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%22Miss%20Universe%22%20%221987&f=false |access-date=4 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> Ito ang kauna-unahang tagumpay ng Tsile sa kasaysayan ng kompetisyon.<ref>{{Cite news |date=28 Mayo 1987 |title=Chilean is Miss U; RP entry in semis |language=en |pages=1; 7 |work=Manila Standard |url=https://news.google.com/newspapers?id=zKEVAAAAIBAJ&sjid=ZwsEAAAAIBAJ&pg=4043%2C2002966 |access-date=27 Mayo 2023}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Roberta Capua ng Italya, habang nagtapos bilang second runner-up si Michelle Royer ng Estados Unidos.<ref>{{Cite news |date=28 Mayo 1987 |title=Miss Universe |language=en |pages=2 |work=Lakeland Ledger |url=https://news.google.com/newspapers?id=8EVIAAAAIBAJ&sjid=bPsDAAAAIBAJ&pg=4641%2C6308597 |access-date=27 Mayo 2023}}</ref> Mga kandidata mula sa 68 bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Naapektuhan ang bilang ng mga kandidata sa edisyong ito at maraming bansa ang hindi sumali dahil sa pagbabago ng petsa ng Miss Universe. Ang kompetisyon ay kalimitang ginanap tuwing buwan ng Hulyo, ngunit ito ay naganap sa buwan ng Mayo para sa edisyong ito.<ref>{{Cite news |date=14 Mayo 1987 |title=Evrópskar fegurðarstúlkur í Singapore |language=is |trans-title=European beauty girls in Singapore |pages=28 |work=Morgunblaðið |url=https://timarit.is/page/1655622?iabr=on |access-date=19 Mayo 2023 |via=Tímarit.is}}</ref> Pinangunahan ni Bob Barker ang kompetisyon, samantalang si Mary Frann ang nagbigay ng komentaryo sa buong kompetisyon.<ref>{{Cite news |date=22 Mayo 1987 |title=1987 Miss Universe pageant telecast Tuesday eve on CBS |language=en |pages=2 |work=Mohave Daily Miner |url=https://books.google.com.ph/books?id=HF8nAAAAIBAJ&pg=PA12&dq=%22Miss+Universe%22+%221987&article_id=2633,2086320&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiRjfrswKf_AhWHQN4KHYU0D4AQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%22Miss%20Universe%22%20%221987&f=false |access-date=4 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:HarbourFront Centre 2, Aug 06.JPG|thumb|250x250px|World Trade Centre Singapore, ang lokasyon ng Miss Universe 1987]] === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong Oktubre 1986, inanunsyo ng ''Singapore Tourism Promotion Board'' na gaganapin ang kompetisyong ito sa Singapura sa 27 Mayo 1987.<ref>{{Cite news |date=17 Oktubre 1986 |title=The beauty is in the tourism statistics |language=en |pages=2 |work=Business Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/biztimes19861017-1.2.10.3 |access-date=6 Mayo 2023 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |last=Yee-Ling |first=Goh |date=17 Oktubre 1986 |title=Singapore wins bid to stage Miss Universe pageant |language=en |pages=1 |work=Business Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/biztimes19861017-1.2.4 |access-date=6 Mayo 2023 |via=National Library Board}}</ref> Napili ang bansa mula sa apat na lungsod na nag-bid mula sa Timog Amerika at Europa—isa sa mga ito ang lungsod ng [[Paris]].<ref>{{Cite news |date=18 Oktubre 1986 |title=S'pore to stage miss Universe pageant |language=en |pages=1 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19861018-1.2.6 |access-date=6 Mayo 2023 |via=National Library Board}}</ref> Inanunsyo sa isang ''press conference'' noong Nobyembre 19 na gaganapin ang kompetisyon sa World Trade Centre imbis na sa Raffles City Singapore dahil sa mas malaki ang mga pasilidad ng World Trade Centre.<ref>{{Cite news |date=19 Nobyembre 1986 |title=Snippets of S'pore in Miss Universe show |language=en |pages=17 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19861119-1.2.26.9 |access-date=6 Mayo 2023 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |last=Lye |first=Jaime |date=20 Nobyembre 1986 |title=Miss Universe goes to WTC |language=en |pages=2 |work=Business Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/biztimes19861120-1.2.13.4 |access-date=6 Mayo 2023 |via=National Library Board}}</ref> === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa 68 mga bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Isang kandidata ang nailuklok matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok. Iniluklok ang first runner-up ng ''Miss England 1987'' na si Yvette Livesey bilang kinatawan ng Inglatera sa kompetisyon matapos bumitaw si Miss England 1987 Debbie Pearman dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite news |date=10 Abril 1987 |title=English misses |language=en |pages=148 |work=The Palm Beach Post |url=https://www.newspapers.com/clip/19554263/the-palm-beach-post/ |access-date=30 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 Setyembre 1998 |title=Beauty Yvette's heart is fixed firmly in the north |url=https://www.lancashiretelegraph.co.uk/news/6142119.beauty-yvettes-heart-fixed-firmly-north/ |access-date=19 Mayo 2023 |website=Lancashire Telegraph |language=en}}</ref> Unang sumali sa edisyong ito ang mga bansang Ehipto, Kenya, at Lupanglunti, at bumalik ang mga bansang Niherya na huling sumali noong [[Miss Universe 1964|1964]] at Senegal na huling sumali noong 1985. Hindi sumali ang mga bansang Aruba, Baybaying Garing, Belhika, Eskosya, Gambya, Hibraltar, Kanlurang Samoa, Kapuluang Cook, Lupangyelo, Luksemburgo, Papuwa Bagong Guniya, Polonya, Reunion, at Zaire sa edisyong ito. Diskuwalipikado si Miss Scotland 1987 Eileen Catterson dahil siya ay menor de edad bago sumapit ang Pebrero 1, 1987.<ref>{{Cite news |date=7 Mayo 1987 |title=Miss Scotland |language=en |pages=46 |work=The Atlanta Constitution |url=https://www.newspapers.com/clip/19550707/the-atlanta-constitution/ |access-date=30 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> Hindi sumali ang bansang Reunion dahil simula sa edisyong ito ipinapadala na lamang nila ang kanilang kandidata sa Miss France. Hindi sumali si Mesatewa Tuzolana ng Zaire matapos bitawan ng ''Miss Zaire'' ang prangkisa nito para Miss Universe. Hindi sumali ang mga bansang Aruba, Baybaying Garing, Belhika, Gambya, Hibraltar, Kanlurang Samoa, Kapuluang Cook, Lupangyelo, Luksemburgo, Papuwa Bagong Guniya, at Polonya matapos mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. Dapat rin sanang sasali si Shelley Bascombe ng [[Bermuda]], ngunit siya ay diskwalipikado dahil lumagpas na siya sa ''age limit.<ref>{{Cite news |date=28 Mayo 1987 |title=Too old for the finals |language=en |pages=15 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19870528-1.2.27.1.5 |access-date=17 Abril 2023 |via=National Library Board}}</ref>'' == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss Universe 1987''' | * '''{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]]''' – '''[[Cecilia Bolocco]]'''<ref name=":2">{{Cite web |date=27 Mayo 1987 |title=Miss Chile Wins |url=https://apnews.com/article/c2a89c00e850da25e94e774685d76fd6 |access-date=17 Abril 2023 |website=AP News |language=en}}</ref> |- |1st runner-up | * {{flagicon|ITA}} [[Italya]] – Roberta Capua<ref name=":2" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Michelle Royer<ref name=":2" /> |- |3rd runner-up | * {{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] – Inés María Calero<ref name=":2" /> |- |4th runner-up | * {{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Laurie Simpson<ref name=":2" /> |- |Top 10 | * {{flagicon|TCA}} [[Kapuluang Turks at Caicos]] – Carmelita Ariza<ref name=":2" /> * {{PER}} – Jessica Newton<ref name=":2" /> * {{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Pilipinas]] – Geraldine Asis<ref name=":2" /> * {{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] – Marion Nicole Teo<ref name=":2" /> * {{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] – Suzanne Thörngren<ref name=":2" /> |} {| class="toccolours" style="float:right" | style="background-color:#FADADD;width:25px;" | |Nagwagi |- | style="background-color:#eadafd;" | |1st runner-up |- | style="background-color:#ccff99;" | |2nd runner-up |- | style="background-color:#d9eefb;" | |3rd runner-up |- | style="background-color:#ffff99;" | |4th runner-up |- | style="background-color:#white;" | |Top 10 |} ==== Mga iskor sa kompetisyon ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Interbyu !Swimsuit !Evening Gown !Katampatan |- style="background-color:#FADADD;" |'''{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]]''' |'''9.539 (1)''' |'''9.569 (1)''' |'''9.765 (1)''' |'''9.624 (1)''' |- style="background-color:#eadafd;" |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |8.890 (3) |9.383 (2) |9.680 (2) |9.317 (2) |- style="background-color:#ccff99;" |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |9.195 (2) |9.263 (3) |9.480 (3) |9.312 (3) |- style="background-color:#d9eefb;" |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |8.375 (5) |8.630 (5) |8.890 (5) |8.631 (5) |- style="background-color:#ffff99;" |{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |8.630 (4) |8.800 (4) |8.783 (6) |8.737 (4) |- |{{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Pilipinas]] |8.231 (6) |8.603 (6) |8.915 (4) |8.583 (6) |- |{{flagicon|TCA}} [[Kapuluang Turks at Caicos]] |8.018 (8) |8.420 (7) |8.634 (7) |8.357 (7) |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |8.105 (7) |8.405 (8) |8.300 (9) |8.270 (8) |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |7.935 (9) |7.940 (10) |8.333 (8) |8.069 (9) |- |{{PER}} |7.870 (10) |8.055 (9) |8.268 (10) |8.064 (10) |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Nagwagi |- |Miss Photogenic | * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Patricia López<ref>{{Cite news |date=27 Mayo 1987 |title=Miss Photogenic |language=en |pages=3 |work=[[Manila Standard]] |url=https://news.google.com/newspapers?id=y6EVAAAAIBAJ&sjid=ZwsEAAAAIBAJ&pg=824%2C1950785 |access-date=17 Enero 2023}}</ref><ref>{{Cite news |date=26 Mayo 1987 |title=Miss Fotogenica |language=es |trans-title=Miss Photogenic |pages=1 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=ZTMdAAAAIBAJ&sjid=aqUEAAAAIBAJ&pg=3518%2C3880959 |access-date=19 Mayo 2023}}</ref> |- |Miss Congeniality | * {{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] – Francia Reyes<ref name=":2" /><ref name=":5">{{Cite news |date=27 Mayo 1987 |title=Chile, Miss Universo |language=es |trans-title=Chile, Miss Universe |pages=1A |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=ZTMdAAAAIBAJ&sjid=aqUEAAAAIBAJ&pg=1195%2C4170369 |access-date=19 Mayo 2023}}</ref> |} ==== Best National Costume ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |Nagwagi | * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Jacqueline Meirelles<ref name=":2" /><ref name=":5" /> |- |1st runner-up | * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Priyadarshini Pradhan |- |2nd runner-up | * {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] – Sheree Richards |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Tulad noong [[Miss Universe 1984|1984]], 10 ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at ang mga ''closed-door interview''. Lumahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang 10 mga ''semi-finalist,'' at kalaunan ay napili ang limang pinalista na sumabak sa ''question and answer round.<ref name=":4">{{Cite news |date=24 Mayo 1987 |title=How the winner is chosen |language=en |pages=13 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19870524-1.2.80.21.2 |access-date=17 Abril 2023}}</ref>'' === Komite sa pagpili === * Goh Choo San – ''Resident choreographer'' ng Washington D.C. Ballet<ref name=":4" /> * Nancy Dussault – Amerikanang aktres * Deborah Carthy-Deu – [[Miss Universe 1985]] mula sa Porto Riko<ref name=":4" /> * José Greco – Italyano-Amerikanong aktor at mananayaw * Neil Hickey – Mamamahayag at editor para sa telebisyon * Yue-Sai Kan – Tsino-Amerikanong negosyante at ''televison producer'' * Isabel Stanford – Amerikanang aktres na nagwagi ng [[Gawad Emmy]]<ref name=":4" /> * Peter Graves – Amerikanong aktor<ref name=":4" /> * David Niven, Jr. – Ingles na ''film producer'' * Paul-Louis Orrier– Taga-disenyong Pranses * Charlotte Rae – Amerikanang aktres at mangaawit * Arnold Kopelson – Amerikanong ''film producer'' == Mga kandidata ==  68 kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref>{{Cite news |date=24 Mayo 1987 |title=Who will be Miss Universe? |language=en |pages=8 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19870524-1.2.80.14.1 |access-date=9 Enero 2023 |via=National Library Board}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon}} !Bayan |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Carolina Brachetti<ref>{{Cite news |last=Ng |first=Josephine |date=29 Mayo 1987 |title=Goodbye without the fuss |language=en |pages=22 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19870529-1.2.27.28 |access-date=17 Abril 2023 |via=National Library Board}}</ref> |18 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] |Jennine Leonarder<ref>{{Cite web |date=10 Setyembre 2005 |title=Genuine pearls of wisdom |url=https://www.smh.com.au/national/genuine-pearls-of-wisdom-20050910-gdm1g7.html |access-date=27 Abril 2023 |website=The Sydney Morning Herald |language=en}}</ref> |20 |[[Sydney]] |- |{{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Kristina Sebestyen<ref name=":3">{{Cite news |date=25 Mayo 1987 |title=The Latin way to success |language=en |pages=15 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19870525-1.1.15 |access-date=17 Abril 2023 |via=National Library Board}}</ref> |19 |[[Viena]] |- |{{flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]] |Betty Ann Hanna<ref name=":0">{{Cite news |date=19 Mayo 1987 |title=Still friends despite the pressure |language=en |pages=18 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19870519-1.2.29.47 |access-date=9 Enero 2023 |via=National Library Board}}</ref> |18 |Nassau |- |{{flagicon|BRB}} [[Barbados]] |Dawn Michele Waithe<ref>{{Cite news |last=Ng |first=Irene |date=18 Mayo 1987 |title=The day Miss Barbados' little sister made her cry |language=en |pages=28 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19870518-1.2.53 |access-date=25 Abril 2023 |via=National Library Board}}</ref> |19 |[[Bridgetown]] |- |{{Flagicon image|Flag of Belize (1981–2019).svg}} [[Belize|Belis]] |Holly Edgell<ref>{{Cite news |date=5 Mayo 1987 |title=Beeldschoon ontbijt |language=nl |trans-title=Picturesque breakfast |pages=9 |work=De Telegraaf |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011207494:mpeg21:p009 |access-date=23 Mayo 2023 |via=Delpher}}</ref> |17 |Lungsod ng Belis |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |Inés María Calero<ref>{{Cite web |last=Garcés |first=Ever |date=16 Nobyembre 2022 |title=Miss Venezuela: Ni tan niñas, ni tan venezolanas… |url=https://diariodelosandes.com/miss-venezuela-ni-tan-ninas-ni-tan-venezolanas/ |access-date=19 Disyembre 2022 |website=Diario de Los Andes |language=es}}</ref> |18 |Punta de Piedras |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Jacqueline Meirelles<ref>{{Cite web |last=Carvalho |first=Felipe |date=20 Agosto 2016 |title=Jacqueline Meirelles, Miss Brasil 1987, lembra fase de depressão |trans-title=Jacqueline Meirelles, Miss Brazil 1987, remembers her depression phase |url=https://glamour.globo.com/entretenimento/celebridades/noticia/2016/08/ex-miss-brasil-jacqueline-meirelles-lembra-suas-tres-tentativas-de-suicidio.ghtml |access-date=27 Abril 2023 |website=Glamour |language=pt-br}}</ref> |24 |[[Brasilia|Brasília]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |Patricia Arce<ref>{{Cite web |date=29 Hulyo 2017 |title=El título les dio alegrías, trabajo y fama que aún saborean |trans-title=The title gave them joy, work and fame that they still savor |url=https://eldeber.com.bo/sociales/el-titulo-les-dio-alegrias-trabajo-y-fama-que-aun-saborean_32650 |access-date=19 Disyembre 2022 |website=El Deber |language=es-ES |archive-date=23 Oktubre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023090330/https://eldeber.com.bo/sociales/el-titulo-les-dio-alegrias-trabajo-y-fama-que-aun-saborean_32650 |url-status=dead }}</ref> |19 |Santa Cruz |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |Viennaline Arvelo<ref>{{Cite news |date=12 Mayo 1986 |title=Kandidaten zouden gescreend moeten worden Christine Sibilo schittert in avondvullend programma |language=nl |trans-title=Candidates should be screened Christine Sibilo shines in full evening program |pages=8 |work=Amigoe |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641702:mpeg21:p008 |access-date=23 Abril 2023 |via=Delpher}}</ref> |24 |Willemstad |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Nanna Johansson |17 |Sønderborg |- |{{flagicon|EGY}} [[Ehipto]] |Hoda Abboud<ref>{{Cite news |date=13 Mayo 1987 |title=Jelitawan Mesir cintai seni |language=ms |trans-title=Egyptian beauties love art |pages=2 |work=Berita Harian |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/beritaharian19870513-1.2.17 |access-date=25 Abril 2023}}</ref> |24 |[[Alehandriya]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Pilar Barreiro<ref>{{Cite web |date=7 Oktubre 2020 |title=Verónica Sevilla, la ex Miss Ecuador que hoy quiere ser vicepresidenta |trans-title=Verónica Sevilla, the former Miss Ecuador who today wants to be vice president |url=https://www.expreso.ec/ocio/veronica-sevilla-ex-miss-ecuador-hoy-quiere-vicepresidenta-91422.html |access-date=30 Abril 2023 |website=Diario Expreso |language=es}}</ref> |18 |[[Quito]] |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |Virna Machuca<ref>{{Cite news |date=14 Mayo 1987 |title=Four Straits Times cameramen show beauty's in eye of beholder |language=en |pages=15 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19870514-1.2.28.20 |access-date=5 Mayo 2023 |via=National Library Board}}</ref> |18 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|ESP}} [[Espanya]] |Remedios Cervantes<ref>{{Cite web |last=Sierra |first=Christina |date=5 Nobyembre 2022 |title=Así ha cambiado Remedios Cervantes, de Miss España a asesorar a Antonio Banderas |trans-title=This is how Remedios Cervantes has changed, from Miss Spain to advising Antonio Banderas |url=https://www.lavanguardia.com/magazine/moda/20221105/8594155/asi-cambiado-remedios-cervantes-miss-espana-asesorar-antonio-banderas.html |access-date=5 Mayo 2023 |website=La Vanguardia |language=es}}</ref> |22 |Malaga |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Michelle Royer<ref>{{Cite news |date=18 Pebrero 1987 |title=Model from Texas wins Miss USA 1987 title |language=en |pages=53 |work=Courier-Post |url=https://www.newspapers.com/clip/12432888/courier-post/ |access-date=30 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |21 |Keller |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |Nicola Davies<ref>{{Cite news |date=20 Marso 1987 |title=Miss Wales |language=en |pages=19 |work=Dayton Daily News |url=https://www.newspapers.com/clip/19533941/dayton-daily-news/ |access-date=16 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |18 |Merthyr |- |{{flagicon|GRE}} [[Gresya]] |Xenia Pantazi |22 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GUM}} [[Guam]] |Teresa Fischer<ref name=":1">{{Cite news |date=21 Mayo 1987 |title=Catching beauties red in the face |language=en |pages=18 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19870521-1.2.29.24.2.1 |access-date=9 Enero 2023 |via=National Library Board}}</ref> |17 |Agana |- |{{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] |María Isabel Flores<ref>{{Cite news |last=Ng |first=Irene |last2=Woh |first2=Yow Yun |date=8 Mayo 1987 |title=Beauties shine at Desaru |language=en |pages=1 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19870508-1.2.6 |access-date=17 Abril 2023 |via=National Library Board}}</ref> |20 |[[Lungsod ng Guatemala|Lungsod ng Guwatemala]] |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |Janice Sewell<ref>{{Cite web |last=Grandison |first=Garfene |date=25 Agosto 2010 |title=Phillipps modelled for much of her life |url=https://jamaica-gleaner.com/gleaner/20100825/ent/ent1.html |access-date=6 Mayo 2023 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> |18 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Hiroe Namba<ref>{{Cite news |date=28 Abril 1987 |title=First Far East beauty queens fly in |language=en |pages=13 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19870428-1.2.22.30 |access-date=17 Abril 2023 |via=National Library Board}}</ref> |23 |[[Prepektura ng Okayama|Okayama]] |- |{{Flagicon image|Flag of the Northern Mariana Islands (1976–1989).svg}} [[Hilagang Kapuluang Mariana]] |Luciana Ada<ref>{{Cite news |date=22 Mayo 1987 |title=Beauty contestants have bigger feet, smaller figures |pages=23 |work=Schenectady Gazette |url=https://books.google.com.ph/books?id=hgwhAAAAIBAJ&pg=PA38&dq=%22Miss+Northern+Marianas%22+%221986%22&article_id=2265,5658067&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwinpc-2r6f_AhUS82EKHdqpDH0Q6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22Miss%20Northern%20Marianas%22%20%221986%22&f=false |access-date=3 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> |17 |Saipan |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |Francia Reyes<ref>{{Cite news |date=11 Mayo 1987 |title=Big lift for a special mum |language=en |pages=1 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19870511-1.1.1 |access-date=23 Mayo 2023 |via=National Library Board}}</ref> |21 |[[Tegucigalpa]] |- |{{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]] |Lily Chong |18 |Kowloon |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Priyadarshini Pradhan<ref name=":6">{{Cite news |date=17 Mayo 1987 |title=Asian misses or finalists? |language=en |pages=1 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19870517-1.2.45.2 |access-date=23 Mayo 2023 |via=National Library Board}}</ref> |18 |[[Mumbai|Bombay]] |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |Yvette Livesey |19 |Lancashire |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Rosemary Thompson<ref>{{Cite news |date=25 Mayo 1987 |title=Fun? It's hard work, says Miss Ireland |language=en |pages=15 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19870525-1.2.23.36 |access-date=23 Mayo 2023 |via=National Library Board}}</ref> |21 |Belfast |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]] |Yamit Noy<ref>{{Cite news |last=Nair |first=Suresh |date=30 Mayo 1987 |title=Unseen protectors of pageant beauties |language=en |pages=13 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19870530-1.2.21.14 |access-date=23 Mayo 2023 |via=National Library Board}}</ref> |17 |Rishon LeZion |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Roberta Capua<ref>{{Cite news |last=Costanzo |first=Maurizio |date=1 Setyembre 1986 |title=Napoletana dicciott,anni è la «Miss Italia» dell'86 |language=it |trans-title=Neapolitan eighteen years old is the "Miss Italy" of '86 |pages=13 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,13/articleid,0995_02_1986_0232_0013_19039986/ |access-date=19 Mayo 2023 |archive-date=19 Mayo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230519022445/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,13/articleid,0995_02_1986_0232_0013_19039986/ |url-status=dead }}</ref> |18 |[[Napoles]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Tina May Simpson<ref>{{Cite news |date=23 Mayo 1987 |title=Good-looking guys aren't tops |language=en |pages=22 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19870523-1.2.25.50 |access-date=23 Mayo 2023 |via=National Library Board}}</ref> |23 |St. Catharines |- |{{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya]] |Dagmar Schulz<ref>{{Cite news |date=27 Mayo 1987 |title=An instant hit, a scratchy souvenir |language=en |pages=19 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19870527-1.2.20.22.5 |access-date=17 Abril 2023 |via=National Library Board}}</ref> |21 |Duisburg |- |{{flagicon|VGB}} [[Kapuluang Birheng Britaniko]] |Sandy Harrigan<ref>{{Cite book|title=The Virgin Islands Dictionary: A Collection of Words and Phrases so You Could Say It Like We|first=Kareem-Nelson|last=Hull|url=https://books.google.com.ph/books?id=X8ZeDwAAQBAJ&lpg=PT159&ots=-w90Fqlp6o&dq=Barbara%20Stevens%20miss%20british%20virgin%20islands&pg=PT159#v=onepage&q=Barbara%20Stevens%20miss%20british%20virgin%20islands&f=false|date=2018|location=Bloomington, Indiana|publisher=AuthorHouse}}</ref> |17 |Road Town |- |{{flagicon|VIR}} [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Felize Bencosme<ref>{{Cite news |date=24 Mayo 1987 |title=A tale of virgins and 50 kisses |language=en |pages=2 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19870524-1.2.80.4.1 |access-date=23 Mayo 2023 |via=National Library Board}}</ref> |21 |Charlotte Amalie |- |{{flagicon|TCA}} [[Kapuluang Turks at Caicos]] |Carmelita Ariza |18 |Grand Turk |- |{{flagicon|KEN}} [[Kenya]] |Susan Kahumba<ref name=":1" /> |23 |Mombasa |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Patricia López<ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 1986 |title=Antioquia, reina nacional |language=es |trans-title=Antioquia, national queen |pages=1 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=lXEcAAAAIBAJ&sjid=NFkEAAAAIBAJ&pg=4688%2C587496 |access-date=21 Mayo 2023}}</ref> |19 |Buga |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Ana María Bolaños |21 |[[San José, Costa Rica|San José]] |- |{{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Libano]] |Sahar Haydar<ref>{{Cite news |last=Tan |first=Sumiko |last2=Ng |first2=Josephine |date=26 Mayo 1987 |title='Sure, she's good enough' |language=en |pages=17 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19870526-1.2.22.40 |access-date=23 Mayo 2023 |via=National Library Board}}</ref> |19 |Baalbek |- |{{flagicon|GRL}} [[Greenland|Lupanglunti]] |Susse Petersen<ref>{{cite news |date=11 Marso 1988 |title=Jeg vandt! |language=da |trans-title=I want it! |volume=128 |page=1 |newspaper=Atuagagdliutit |issue=17 |url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=268824 |access-date=19 Mayo 2023 |via=Tímarit.is}}</ref> |20 |[[Nuuk]] |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Christine Praglar<ref>{{Cite news |date=16 Marso 1987 |title=Christine is Malaysia's girl for Singapore |language=en |pages=8 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19870316-1.1.8 |access-date=17 Abril 2023 |via=National Library Board}}</ref> |20 |[[Borneo|Kota Kinabalu]] |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Kristina Bologna<ref>{{Cite news |last=Khalik |first=Salma |last2=Ng |first2=Josephine |date=23 Mayo 1987 |title=Some surprises for world TV audience |language=en |pages=22 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19870523-1.2.25.51 |access-date=21 Mayo 2023 |via=National Library Board}}</ref> |21 |Mdina |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Cynthia Fallon<ref>{{Cite news |date=28 Mayo 1987 |title=Tired out, but they obliged to the last |language=en |pages=16 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19870528-1.1.16 |access-date=23 Mayo 2023 |via=National Library Board}}</ref> |20 |[[Lungsod ng Mehiko]] |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |Lynda Chuba<ref name=":0" /> |24 |Imo |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Mariann Leines |18 |Akershus |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |Ursula Ryan<ref>{{Cite news |date=15 Mayo 1987 |title=Facts and figures of some of the world's most beautiful women |language=en |pages=12 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19870515-1.2.26.13 |access-date=25 Abril 2023 |via=National Library Board}}</ref> |17 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Janny Tervelde<ref>{{Cite news |date=29 Abril 1987 |title=Lange aanloop |language=nl |trans-title=Long run-up |pages=5 |work=Nieuwsblad van het Noorden |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011000840:mpeg21:p005 |access-date=23 Mayo 2023 |via=Delpher}}</ref> |18 |Domburg |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |Gabriela Deleuze<ref>{{Cite news |date=17 Mayo 1987 |title=Beauties and the cuddly beasts |language=en |pages=6 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19870517-1.1.58 |access-date=23 Mayo 2023 |via=National Library Board}}</ref> |20 |[[Lungsod ng Panama]] |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |Tammy Ortigoza<ref>{{Cite web |last=Coronel |first=Raul |date=15 Oktubre 2021 |title=Te presentamos a todas nuestras representantes en Miss Universe |trans-title=We introduce you to all our representatives in Miss Universe |url=http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=Epa! |language=es |archive-date=3 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203234725/http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |url-status=dead }}</ref> |20 |Encarnación |- |{{PER}} |Jessica Newton<ref>{{Cite web |last=Claros |first=Francisco |date=18 Enero 2023 |title=Jessica Newton: ¿cómo fue su participación en el Miss Universo 1987 y en qué puesto quedó? |url=https://larepublica.pe/espectaculos/farandula/2023/01/14/jessica-newton-como-fue-su-participacion-en-el-miss-universo-1987-y-en-que-puesto-quedo-miss-peru-evat |access-date=21 Marso 2023 |website=La Republica |language=es}}</ref> |21 |Callao |- |{{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] |Geraldine Asis<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=19 Abril 2016 |title=Whatever happened to Pebbles Asis? |url=https://www.philstar.com/entertainment/2016/04/19/1574623/whatever-happened-pebbles-asis |access-date=21 Marso 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |23 |[[Maynila]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Outi Tanhuanpää<ref>{{Cite web |last=Rytsä |first=Paavo |date=16 Hulyo 2012 |title=Miss Suomi 1987 Raision Sokoksessa |url=http://yle.fi/aihe/artikkeli/2012/07/16/miss-suomi-1987-raision-sokoksessa |access-date=21 Marso 2023 |website=Yle |language=fi-FI}}</ref> |22 |Pirkanmaa |- |{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |[[Laurie Simpson]]<ref>{{Cite web |date=24 Oktubre 2016 |title=Dramático cambio de ex Miss Puerto Rico |trans-title=Dramatic change of former Miss Puerto Rico |url=https://www.primerahora.com/entretenimiento/reinas-belleza/notas/dramatico-cambio-de-ex-miss-puerto-rico/ |access-date=17 Abril 2023 |website=Primera Hora |language=es}}</ref> |18 |San Juan |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |Noelia Pereira<ref>{{Cite news |date=2 Mayo 1987 |title=A kiss for an autograph |language=en |pages=11 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19870502-1.2.30.9 |access-date=23 Mayo 2023 |via=National Library Board}}</ref> |17 |[[Lisboa]] |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Nathalie Marquay<ref>{{Cite web |last=Mathieu |first=Clement |date=15 Disyembre 2022 |title=L'incroyable raté de l'élection Miss France 1987 |trans-title=The incredible failure of the Miss France 1987 election |url=https://www.parismatch.com/People/Miss-France-1987-une-erreur-de-resultats-donne-une-ceremonie-genante-avec-Guy-Lux-et-Nathalie-Marquay-884475 |access-date=17 Abril 2023 |website=Paris Match |language=fr}}</ref> |20 |Comines |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Carmen Rita Pérez<ref>{{Cite web |date=11 Agosto 2006 |title=1981-2006 Reinado de Reinas |trans-title=1981-2006 Reign of Queens |url=https://hoy.com.do/1981-2006-reinado-de-reinas/ |access-date=24 Abril 2023 |website=Hoy Digital |language=es}}</ref> |22 |Santiago |- |{{flagicon|SEN}} [[Senegal]] |Fabienne Feliho<ref>{{Cite web |last= |first= |date=30 Hulyo 2017 |title=Fabienne Féliho n'a pas l'habitude de s'habiller ainsi |trans-title=Fabienne Féliho is not used to dressing like this |url=https://www.seneweb.com/news/Politique/fabienne-feliho-n-a-pas-l-habitude-de-s-_n_223655.html |access-date=23 Mayo 2023 |website=Seneweb |language=fr |archive-date=1 Disyembre 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201193711/http://www.seneweb.com/news/Politique/fabienne-feliho-n-a-pas-l-habitude-de-s-_n_223655.html |url-status=dead }}</ref> |20 |[[Dakar]] |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Marion Nicole Teo<ref>{{Cite news |date=5 Abril 1987 |title=Marion Against The World |language=en |pages=1 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19870405-1.2.70.2 |access-date=9 Enero 2023 |via=National Library Board}}</ref> |19 |Singapura |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Nandaine Wijiegooneratna<ref name=":6" /> |19 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Suzanne Thörngren |19 |[[Estokolmo]] |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Renate Walther<ref>{{Cite news |last=Kucera |first=Andrea |date=1 Nobyembre 2012 |title=Kaleidoskop der Schweizer Geschichte |language=de-CH |trans-title=Kaleidoscope of Swiss history |work=Neue Zürcher Zeitung |url=https://www.nzz.ch/kaleidoskop_der_schweizer_geschichte-ld.689887?reduced=true |access-date=17 Abril 2023}}</ref> |23 |Lausanne |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Chutima Naiyana<ref>{{Cite news |date=29 Abril 1987 |title=The long wait for world's beauties |language=en |pages=13 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19870429-1.2.28.12 |access-date=17 Abril 2023 |via=National Library Board}}</ref> |20 |[[Bangkok]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Kim Ji-eun |21 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Sheree Ann Denise Richards<ref name=":1" /> |19 |San Fernando |- |'''{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]]''' |'''[[Cecilia Bolocco]]'''<ref>{{Cite web |last= |date=27 Mayo 2020 |title=A 33 años del triunfo que marcó a Chile: ¿Cómo es que Cecilia Bolocco llegó a ser Miss Universo? |trans-title=33 years after the triumph that marked Chile: How did Cecilia Bolocco become Miss Universe? |url=https://www.t13.cl/noticia/tendencias/a-33-anos-del-triunfo-marco-chile-como-es-cecilia-bolocco-llego-ser-miss-universo |access-date=23 Mayo 2023 |website=Teletrece |language=es}}</ref> |22 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Natasha Papademetriou |18 |Limassol |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |Leyla Şeşbeş<ref>{{Cite news |date=5 Mayo 1987 |title=Beauties start location shooting |language=en |pages=1 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19870505-1.1.1 |access-date=17 Abril 2023 |via=National Library Board}}</ref> |20 |İzmir |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Victoria Zangaro<ref>{{Cite news |date=22 Mayo 1987 |title=Senoritas the hot favourites |language=en |pages=16 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19870522-1.1.16 |access-date=17 Abril 2023 |via=National Library Board}}</ref> |17 |[[Montevideo]] |} == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * [http://www.missuniverse.com/ Opisyal na website] {{Miss Universe}} [[Kategorya:1987]] [[Kategorya:Singapore]] tmsaw9ww8zyazrdd4oix4d52z8nz6w0 0 321720 2210119 2197717 2026-06-03T01:00:55Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210119 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|photo=File:Lupita Jones.jpg|caption=Lupita Jones, Miss Universe 1991|winner='''Lupita Jones''' <br> '''{{flagicon|Mexico}} [[Mehiko]]'''|congeniality=Monique Lindesay <br> {{flagicon|United States Virgin Islands}} [[Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]]|photogenic=Siobhan McClafferty <br> {{flagicon|Ireland}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]]|best national costume=Maribel Gutierrez <br> {{flagicon|Colombia}} [[Kolombya]]|date=Mayo 17, 1991|presenters={{Hlist|Dick Clark|Leeza Gibbons|Angela Visser}}|venue=Aladdin Theatre for the Performing Arts, [[Las Vegas, Nevada]], [[Estados Unidos]]|broadcaster=[[CBS]]|entrants=73|placements=10|debuts={{Hlist|[[Bulgarya]]|[[Gana]]|[[Rumanya]]}}|withdraws={{Hlist|[[Aruba]]|[[Australya]]|[[Austrya]]|[[Dinamarka]]|[[Ehipto]]|[[Eskosya]]|[[Gales]]|[[Hibraltar]]|[[Honduras]]|[[Inglatera]]|[[Lupanglunti]]|[[Portugal]]|[[Suwisa]]}}|returns={{Hlist|[[Belhika]]|[[Brasil]]|[[Curaçao]]|[[Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]]|[[Kapuluang Cook]]|[[Libano]]|[[Luksemburgo]]|[[Namibya]]|[[Nikaragwa]]|[[Panama]]|[[Reyno Unido]]|[[Yugoslavia]]}}|before=[[Miss Universe 1990|1990]]|next=[[Miss Universe 1992|1992]]}}Ang '''Miss Universe 1991''' ay ang ika-40 edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa Aladdin Theatre for the Performing Arts sa [[Las Vegas|Las Vegas, Nevada]], [[Estados Unidos]] noong 17 Mayo 1991. Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Mona Grudt]] ng Noruwega si [[Lupita Jones]] ng Mehiko bilang Miss Universe 1991.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 1991 |title=First woman from Mexico crowned Miss Universe |url=https://www.upi.com/Archives/1991/05/18/First-woman-from-Mexico-crowned-Miss-Universe/4669674539200/ |access-date=16 Abril 2023 |website=UPI |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125081058/https://www.upi.com/Archives/1991/05/18/First-woman-from-Mexico-crowned-Miss-Universe/4669674539200/|archive-date=25 Enero 2025}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Macy |first=Robert |date=18 Mayo 1991 |title=Women From 73 Countries Seek Miss Universe Title |url=https://apnews.com/article/20527584c3348f1177301e7121a30fc2 |access-date=16 Abril 2023 |website=AP News |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230420171446/https://apnews.com/article/20527584c3348f1177301e7121a30fc2|archive-date=20 Abril 2023}}</ref><ref>{{Cite news |date=19 Mayo 1991 |title=Miss Mexico crowned |language=en |pages=A4 |work=Observer-Reporter |url=https://news.google.com/newspapers?id=gm9iAAAAIBAJ&sjid=1HYNAAAAIBAJ&pg=4338%2C5774505 |access-date=6 Hulyo 2023 |via=Google News Archive}}</ref> Ito ang kauna-unahang tagumpay ng Mehiko sa kasaysayan ng kompetisyon.<ref>{{Cite news |date=19 Mayo 1991 |title=Mexican entry new Miss Universe |language=en |pages=A9 |work=The Bulletin |url=https://news.google.com/newspapers?id=JQIrAAAAIBAJ&sjid=joYDAAAAIBAJ&pg=7072%2C3336262 |access-date=4 Hulyo 2023 |via=Google News Archive}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Pauline Huizinga ng [[Netherlands|Olanda]], samantalang nagtapos bilang second runner-up si Julia Lemigova ng [[Unyong Sobyetiko]].<ref>{{Cite news |date=18 Mayo 1991 |title=Miss Mexico crowned Miss Universe for 1991 |language=en |pages=4A |work=Star-News |url=https://news.google.com/newspapers?id=UKYsAAAAIBAJ&sjid=kxQEAAAAIBAJ&pg=4220%2C945844 |access-date=26 Hunyo 2023 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=19 Mayo 1991 |title=73 vie for Miss Universe |language=en |pages=A4 |work=Beaver County Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=5rciAAAAIBAJ&sjid=KbUFAAAAIBAJ&pg=1290%2C3330186 |access-date=3 Hulyo 2023 |via=Google News Archive}}</ref> Mga kandidata mula sa 73 bansa at teritoryo ang kumalahok sa kompetisyong ito.<ref>{{Cite news |date=19 Mayo 1991 |title=Beautiful neighbor |language=en |pages=1C |work=The Victoria Advocate |url=https://news.google.com/newspapers?id=gxVQAAAAIBAJ&sjid=6VUDAAAAIBAJ&pg=3357%2C3793261 |access-date=26 Hunyo 2023 |via=Google News Archive}}</ref> Pinangunahan ni Dick Clark ang kompetisyon,<ref>{{Cite news |date=16 Mayo 1991 |title=Clark, Gibbons host 40th 'Miss Universe' |pages=D4 |work=The Spokesman-Review |url=https://news.google.com/newspapers?id=Jhw1AAAAIBAJ&sjid=4vADAAAAIBAJ&pg=6997%2C4307010 |access-date=26 Agosto 2023 |via=Google News Archive}}</ref> samantalang sina Leeza Gibbons at Miss Universe 1989 Angela Visser ang nagbigay ng komentaryo sa buong kompetisyon.<ref>{{Cite news |date=10 Mayo 1991 |title=Leeza Gibbons to host pageant |language=en |pages=41 |work=Rome News-Tribune |url=https://news.google.com/newspapers?id=3E5NAAAAIBAJ&sjid=nTUDAAAAIBAJ&pg=4756%2C2901072 |access-date=26 Hunyo 2023 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=17 Mayo 1991 |title=Friday |language=en |pages=P-5 |work=Waycross Journal-Herald |url=https://news.google.com/newspapers?id=2xBfAAAAIBAJ&sjid=cWQNAAAAIBAJ&pg=6889%2C1785526 |access-date=26 Hunyo 2023 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=21 Pebrero 1991 |title=Angela Visser presenteert Miss Universe 1991 |language=nl |trans-title=Angela Visser presents Miss Universe 1991 |pages=2 |work=De Telegraaf |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010646485:mpeg21:p002 |access-date=6 Hulyo 2023 |via=Delpher}}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:F-2877643520.jpg|thumb|250x250px|Aladdin Theatre for the Performing Arts, ang lokasyon ng Miss Universe 1991]] === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong 12 Pebrero 1991, inanunsyo ng Las Vegas Convention and Visitors authority na gaganapin ang Miss Universe 1991 sa Aladdin Theatre for the Performing Arts sa Las Vegas, Nevada sa 17 Mayo 1991.<ref name=":1">{{Cite news |date=13 Pebrero 1991 |title=Vegas To Host Miss Universe Pageant |language=en |pages=3 |work=Daily Union |url=https://books.google.com.ph/books?id=QqJEAAAAIBAJ&pg=PA3&dq=%22Miss+Universe%22+%221991%22+%22Las+Vegas%22&article_id=2830,2779254&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjMms7oga__AhXF8TgGHakaAcIQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%22Miss%20Universe%22%20%221991%22%20%22Las%20Vegas%22&f=false |access-date=7 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> Dapat sanang idadaos ang kompetisyong ito sa Taywan, ngunit hindi nagpatuloy ang mga negosasyon.<ref name=":1" /> === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa pitumpu't-tatlong bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Tatlong kandidata ang nailuklok matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok. ==== Mga pagpalit ==== Dahil nausog sa Setyembre ang kompetisyong Miss Venezuela, balak sanang dalhin ng direktor ng Miss Venezuela pageant na si Osmel Souza si Miss World Venezuela 1990 Sharon Luengo. Gayunpaman, dahil second runner-up si Luengo sa Miss World 1990,<ref>{{Cite news |date=9 Nobyembre 1990 |title=Miss U.S.A. wins Miss World contest |language=en |pages=16 |work=Logansport Pharos-Tribune |url=https://www.newspapers.com/article/logansport-pharos-tribune-9november199/382844/ |access-date=4 Hulyo 2023 |via=Google News Archive}}</ref> tinanggihan ng Miss Universe Inc. si Luengo, at pinili na lamang ni Souza ang kalahok ng Beneswela sa Miss Universe sa ilalim ng isang ''special commision''. Pinili ni Souza si Jackeline Rodríguez upang kumatawan sa Beneswela. Iniluklok bilang Binibining Pilipinas-Universe 1991 si Binibining Pilipinas-Maja 1991 Maria Lourdes Gonzalez matapos bumitiw si Anjanette Abayari dahil sa problema sa pagkamamamayan.<ref>{{Cite web |last=Franco |first=Bernie V. |date=29 Abril 2017 |title=Anjanette Abayari, Janina San Miguel, and other controversial Binibining Pilipinas winners |url=https://www.pep.ph/news/66825/controversial-former-binibining-pilipinas-winners |access-date=7 Hunyo 2023 |website=PEP.ph |language=en |archive-date=7 Hunyo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607080456/https://www.pep.ph/news/66825/controversial-former-binibining-pilipinas-winners |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Lazo |first=Cheriel |date=4 Agosto 2022 |title=Anjanette Abayari, nakaranas ng hirap |url=https://tribune.net.ph/2022/08/05/anjanette-abayari-nakaranas-ng-hirap/ |access-date=3 Hulyo 2023 |website=Daily Tribune |language=tl |archive-date=3 Hulyo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703230212/https://tribune.net.ph/2022/08/05/anjanette-abayari-nakaranas-ng-hirap/ |url-status=dead }}</ref> Iniluklok ang first runner-up ng Miss USSR 1990 na si Julia Lemigova upang kumatawan sa kanyang bansa matapos bumitiw ang orihinal na nagwagi na si Maria Kezha dahil hindi ito nakaabot sa ''age requirement''.<ref>{{Cite web |last=Borisova |first=Alexandra |date=13 Abril 2023 |title=Как выглядит сегодня «Мисс СССР-1990», которая ушла из мира моды после автокатастрофы |trans-title=What does Miss USSR-1990 look like today, which left the fashion world after a car accident |url=https://www.thevoicemag.ru/beauty/star_beauty/kak-vyglyadit-segodnya-miss-sssr-1990-kotoraya-ushla-iz-mira-mody-posle-avtokatastrofy/ |access-date=9 Hunyo 2023 |website=The Voice |language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20250114125129/https://www.thevoicemag.ru/beauty/star_beauty/kak-vyglyadit-segodnya-miss-sssr-1990-kotoraya-ushla-iz-mira-mody-posle-avtokatastrofy/|archive-date=14 Enero 2025}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong ==== Unang sumali sa edisyong ito ang mga bansang Bulgarya, Gana, at Rumanya.<ref>{{Cite news |last=Burlingame |first=Jon |date=17 Mayo 1991 |title=Bulgaria, Romania join 'Universe' |language=en |pages=6C |work=Ocala Star-Banner |url=https://news.google.com/newspapers?id=pmkxAAAAIBAJ&sjid=NAcEAAAAIBAJ&pg=4068%2C4878084 |access-date=3 Hulyo 2023 |via=Google News Archive}}</ref> Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Reyno Unido na huling sumali noong [[Miss Universe 1952|1952]], Nikaragwa na huling sumali noong [[Miss Universe 1978|1978]], Namibya bilang isang malayang bansa na huling sumali noong [[Miss Universe 1984|1984]], Yugoslavia na huling sumali noong [[Miss Universe 1985|1985]], Kapuluang Cook na huling sumali noong [[Miss Universe 1986|1986]], Panama na huling sumali noong [[Miss Universe 1987|1987]], Libano na huling sumali noong [[Miss Universe 1988|1988]], at Belhika, Brasil, Curaçao, Kapuluang Birhen ng Estados Unidos, at Luksemburgo na huling sumali noong [[Miss Universe 1989|1989]]. Hindi lumahok sina Christine Heiss ng Austrya at Carla Lopes Da Costa Caldeira ng Portugal dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Hindi rin lumahok sina Claudia Mercedes Caballero ng Honduras at Priscilla Leimgruber ng Suwisa dahil sila ay nagkasakit.<ref>{{Cite web |last=Hauswirth |first=Mischa |date=3 Enero 2017 |title=Der lange Schatten einer neuen Bankrätin |trans-title=The long shadow of a new bank councillor |url=https://www.bazonline.ch/der-lange-schatten-einer-neuen-bankraetin-786137106390 |access-date=3 Hulyo 2023 |website=Basler Zeitung |language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121172603/https://www.bazonline.ch/der-lange-schatten-einer-neuen-bankraetin-786137106390|archive-date=21 Enero 2025}}</ref> Hindi sumali si Sharon Givskav ng Dinamarka dahil sa kakulangan sa mga isponsor. Hindi sumali sina Sarah Yeats ng Hibraltar<ref>{{Cite web |last=Stringer |first=Megan |date=14 Pebrero 2022 |title=Then and now |url=http://www.gibraltarpanorama.gi/177787 |access-date=3 Hulyo 2023 |website=Gibraltar Panorama |language=en |archive-date=3 Hulyo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703023120/http://www.gibraltarpanorama.gi/177787 |url-status=dead }}</ref> at Bibiane Holm ng Lupanglunti matapos matanggal ng prangkisa ang kanilang mga ''national director'' para sa Miss Universe.<ref>{{Cite web |last=Broberg |first=Hanne |date=4 Nobyembre 2013 |title=Skal vi deltage i Miss World-konkurrencerne? |trans-title=Should we enter the Miss World pageants? |url=https://sermitsiaq.ag/node/160472 |access-date=3 Hulyo 2023 |website=Sermitsiaq |language=da|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125081623/https://www.sermitsiaq.ag/samfund/ia-finansloven-haenger-ikke-sammen/160472|archive-date=25 Enero 2025}}</ref> Hindi sumali ang mga bansang Inglatera, Eskosya, at Gales dahil sila ay lalahok na bilang ang Reyno Unido. Hindi sumali ang Aruba dahil nausog ang kompetisyon mula sa 27 Abril papuntang 31 Mayo. Ang magwawagi sa kompetisyong iyon ay sasali na lamang sa susunod na edisyon.<ref>{{Cite news |date=15 Abril 1991 |title=Miss Aruba pas in '92 naar Universe |language=nl |trans-title=Miss Aruba only in '92 to Universe |pages=5 |work=Amigoe |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644481:mpeg21:p005 |access-date=6 Hulyo 2023 |via=Delpher}}</ref> Hindi sumali ang mga bansang Australya, at Ehipto sa edisyong ito matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok.<ref>{{Cite news |date=10 Mayo 1991 |title=A recession more than just skin deep |language=en |pages=4 |work=The Canberra Times |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/122361446?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=26 Hunyo 2023 |via=Trove}}</ref> Dapat sanang sasali si Adele Valerie Kenny ng Nuweba Selandiya, ngunit bumitaw ito dahil hindi ito nakaabot sa ''age requirement''. Hindi rin sumali si Aisha Wawira Lieberg ng Kenya dahil sa kakulangan sa isponsor. Lumahok si Lieberg [[Miss Universe 1992|sa susunod na edisyon]]. == Mga resulta == [[Talaksan:Miss Universe 1991 map.png|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss Universe 1991 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss Universe 1991''' | * '''{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]]''' –''' [[Lupita Jones]]<ref name=":0" />''' |- |1st runner-up | * {{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] – Pauline Huizinga<ref name=":4">{{Cite news |date=18 Mayo 1991 |title=Miss Curasao bij mooiste tien |language=nl |trans-title=Miss Curaçao among the most beautiful ten |pages=3 |work=Amigoe |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644409:mpeg21:p003 |access-date=6 Hulyo 2023 |via=Delpher}}</ref> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|SUN}} [[Unyong Sobyetiko]] – Julia Lemigova<ref name=":0" /> |- |Top 6 | * {{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] – Jackeline Rodríguez<ref name=":0" /> * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Kelli McCarty<ref name=":0" /> * {{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] – Kimberley Mais<ref name=":0" /> |- |Top 10 | * {{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] – Jacqueline Krijger<ref name=":4" /> * {{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] – Vivian Benítez<ref name=":0" /> * {{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] – Mareva Georges<ref name=":0" /> * {{Flag|Yugoslavia}} – Natasha Pavlovich<ref name=":0" /> |} {| class="toccolours" style="float:right" | style="background-color:#FADADD;width:25px;" | |Nagwagi |- | style="background-color:#eadafd;" | |1st runner-up |- | style="background-color:#ccff99;" | |2nd runner-up |- | style="background-color:#d9eefb;" | |Top 6 |- | style="background-color:#white;" | |Top 10 |} ==== Mga iskor sa kompetisyon ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Interbyu !Swimsuit !Evening Gown !Katampatan |- style="background-color:#FADADD;" |'''{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]]''' |'''9.608 (1)''' |'''9.450 (1)''' |'''9.758 (1)''' |'''9.605 (1)''' |- style="background-color:#eadafd;" |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |9.592 (2) |9.073 (6) |9.600 (4) |9.421 (4) |- style="background-color:#ccff99;" |{{flagicon|SUN}} [[Unyong Sobyetiko]] |9.550 (3) |9.225 (3) |9.717 (2) |9.497 (3) |- style="background-color:#d9eefb;" |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |9.533 (4) |9.412 (2) |9.650 (3) |9.531 (2) |- style="background-color:#d9eefb;" |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |9.418 (6) |9.213 (4) |9.542 (7) |9.391 (5) |- style="background-color:#d9eefb;" |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |9.425 (5) |8.950 (8) |9.542 (7) |9.305 (6) |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |9.190 (8) |9.135 (5) |9.550 (6) |9.291 (7) |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |9.375 (7) |8.987 (7) |9.350 (10) |9.237 (8) |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |9.067 (10) |8.867 (10) |9.590 (5) |9.174 (9) |- |{{Flag|Yugoslavia}} |9.167 (9) |8.875 (9) |9.442 (9) |9.161 (10) |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Kandidata |- |Miss Photogenic | * {{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] – Siobhan McClafferty<ref name=":0" /><ref>{{Cite news |date=18 Mayo 1991 |title=De Mexico es la mas linda |language=es |pages=The prettiest is from Mexico |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=P_8tAAAAIBAJ&sjid=I4MFAAAAIBAJ&pg=1121%2C793302 |access-date=6 Hulyo 2023 |via=Google News Archive}}</ref> |- |Miss Congeniality | * {{flagicon|VIR}} [[Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos]] – Monique Lindesay<ref>{{Cite news |date=18 Mayo 1991 |title=Miss Mexico crowned Miss Universe for 1991 |language=en |pages=25 |work=Star-News |url=https://books.google.com.ph/books?id=UKYsAAAAIBAJ&pg=PA25&dq=%22miss+universe%22+%221991%22+%22judges%22&article_id=4220,945844&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiT7rGemLr_AhXfSWwGHT07C4MQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%22miss%20universe%22%20%221991%22%20%22judges%22&f=false |access-date=11 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> |- |Best National Costume | * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Maribel Gutierrez<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |date=14 Mayo 2021 |title=Which Country Has Won the Most National Costume Titles at Miss Universe? |url=https://www.esquiremag.ph/culture/lifestyle/miss-universe-country-most-national-costume-titles-a00203-20210514 |access-date=14 Enero 2023 |website=Esquire |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20251113081722/https://www.esquiremag.ph/culture/lifestyle/miss-universe-country-most-national-costume-titles-a00203-20210514|archive-date=13 Nobyembre 2025}}</ref> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Tulad noong [[Miss Universe 1990|1990]], 10 ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at ang mga ''closed-door interview''. Lumahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang 10 mga ''semi-finalist,'' at kalaunan ay napili ang anim na pinalista. Anim na pinalista ang sasabak sa paunang question-and-answer round, at tatlong pinalista naman ang sumabak sa final question at final walk.<ref name=":2">{{Cite news |last=Zuckerman |first=Faye |date=17 Mayo 1991 |title=Miss Universe crowned tonight on CBS |language=en |pages=3C |work=The Telegraph-Herald |url=https://news.google.com/newspapers?id=UG5FAAAAIBAJ&sjid=ZrwMAAAAIBAJ&pg=4492%2C2810257 |access-date=26 Hunyo 2023 |via=Google News Archive}}</ref> === Komite sa pagpili === * José Luis Rodríguez – Benesolanong mangaawit at aktor<ref>{{Cite news |date=23 Mayo 1991 |title="El Puma" elogia a Miss Universo |language=es |trans-title="El Puma" praises Miss Universe |pages=14 |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=RP8tAAAAIBAJ&sjid=I4MFAAAAIBAJ&pg=1275%2C3258045 |access-date=6 Hulyo 2023 |via=Google News Archive}}</ref> * Janet Hubert – Amerikanang aktres sa telebisyon at pelikula * [[Kuh Ledesma]] – Pilipinang mangaawit at aktres<ref>{{Cite web |last=Legaspi |first=John |date=7 Disyembre 2021 |title=LIST: Filipinos who became Miss Universe judges |url=https://mb.com.ph/2021/12/07/list-filipinos-who-became-miss-universe-judges/ |access-date=12 Enero 2023 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20250107151117/https://mb.com.ph/2021/12/07/list-filipinos-who-became-miss-universe-judges/|archive-date=7 Enero 2025}}</ref> * Jorge Rivero – Mehikanong aktor * Barbara Lauren – Amerikanang ''casting direktor'' * Christophe – Pranses na mangaawit * Dustin Nguyen – Biyetnames-Amerikanong aktor<ref name=":2" /> * Nadia Comăneci – Rumanyanong dyimnasta<ref name=":2" /> == Mga kandidata == 73 kandidata ang kumalahok para sa titulo.<ref name=":0" /> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=|name=}} !Bayan |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |Katrin Richter |20 |[[Sahonya]] |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Verónica Honnorat |19 |Resistencia |- |{{flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]] |Farrah Saunders |24 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Katia Alens<ref>{{Cite web |date=28 Marso 2022 |title=Chayenne van Aarle is 20ste Miss België uit provincie Antwerpen sinds 1971: wie waren de anderen ook alweer? |trans-title=Chayenne van Aarle is 20th Miss Belgium from the province of Antwerp since 1971: who were the others again? |url=https://www.gva.be/cnt/dmf20220328_96531308 |access-date=15 Hunyo 2023 |website=Gazet van Antwerpen |language=nl-BE|archive-url=https://web.archive.org/web/20230703023452/https://www.gva.be/cnt/dmf20220328_96531308|archive-date=3 Hulyo 2023}}</ref> |24 |[[Amberes]] |- |{{Flagicon image|Flag of Belize (1981–2019).svg}} [[Belize|Belis]] |Josephine Gault<ref>{{Cite web |last=Chanona |first=Carolee |date=15 Agosto 2022 |title=Mathematician Ashley Lightburn Wins Miss Universe Belize 2022 Pageant |url=https://caribbeanlifestyle.com/mathematician-ashley-lightburn-wins-miss-universe-belize-2022-pageant/ |access-date=3 Hulyo 2023 |website=Caribbean Culture and Lifestyle |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302061525/https://caribbeanlifestyle.com/mathematician-ashley-lightburn-wins-miss-universe-belize-2022-pageant/|archive-date=2 Marso 2026}}</ref> |21 |Lungsod ng Belis |- |{{flagicon|BMU}} [[Bermuda]] |Andrea Sullivan<ref>{{Cite web |date=4 Pebrero 1993 |title=The beauty Queen who cannot return home |url=https://www.royalgazette.com/other/lifestyle/article/20110209/the-beauty-queen-who-cannot-return-home/ |access-date=26 Setyembre 2025 |website=The Royal Gazette |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260303032009/https://www.royalgazette.com/other/lifestyle/article/20110209/the-beauty-queen-who-cannot-return-home/|archive-date=3 Marso 2026}}</ref> |21 |Hamilton |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |Jackeline Rodríguez<ref>{{Cite news |last=Freitas |first=Alba |date=20 Hulyo 2021 |title=Materán, Miss Universo Venezuela 2021: Mi meta es inspirar a otros |language=es-ES |work=El Nacional |url=https://www.elnacional.com/entretenimiento/luiseth-materan-miss-universo-venezuela-2021-mi-meta-es-inspirar-a-otros/ |access-date=5 Pebrero 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20260125005759/https://www.elnacional.com/2021/07/luiseth-materan-miss-universo-venezuela-2021-mi-meta-es-inspirar-a-otros/|archive-date=25 Enero 2026|trans-title=Luiseth Materán, Miss Universe Venezuela 2021: My goal is to inspire others}}</ref> |19 |[[Caracas]] |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Patricia Godói<ref>{{Cite web |last= |date=29 Setyembre 2022 |title=Conheça a história do Miss Brasil |url=https://www.terra.com.br/diversao/tv/miss-brasil/conheca-a-historia-do-miss-brasil,ae08a161bab6d310VgnCLD200000bbcceb0aRCRD.html |access-date=8 Disyembre 2022 |website=Terra |language=pt-BR|archive-url=https://web.archive.org/web/20250522200744/https://www.terra.com.br/diversao/tv/miss-brasil/conheca-a-historia-do-miss-brasil,ae08a161bab6d310VgnCLD200000bbcceb0aRCRD.html|archive-date=22 Mayo 2025|trans-title=Learn about the history of Miss Brazil}}</ref> |20 |[[São Paulo]] |- |{{flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |Christy Drumeva |22 |[[Sopiya]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |Selva Landívar<ref>{{Cite web |date=12 Enero 2020 |title=Selva Landívar, la miss de las ondas rebeldes |trans-title=Selva Landívar, the miss of the rebel waves |url=https://eldeber.com.bo/edicion-impresa/selva-landivar-la-miss-de-las-ondas-rebeldes_162415 |access-date=19 Hunyo 2023 |website=El Deber |language=es-ES |archive-date=19 Hunyo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619082053/https://eldeber.com.bo/edicion-impresa/selva-landivar-la-miss-de-las-ondas-rebeldes_162415 |url-status=dead }}</ref> |18 |[[Santa Cruz de la Sierra]] |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |Jacqueline Krijger<ref>{{Cite news |date=3 Hulyo 1990 |title=Jacqueline Krijger Miss Curaçao 1990 |language=nl |pages=15 |work=Amigoe |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641547:mpeg21:p015 |access-date=6 Hulyo 2023 |via=Delpher}}</ref> |23 |Willemstad |- |{{flagicon|CZE}} [[Czechoslovakia]] |Renáta Gorecká<ref>{{Cite web |last= |date=9 Abril 2019 |title=Miss Československo 1990 Renáta Gorecká: Sekla s modelingem a žije v zahraničí! Co ji živí? |trans-title=Miss Czechoslovakia 1990 Renáta Gorecká: She quit modeling and lives abroad! What feeds her? |url=https://www.blesk.cz/clanek/celebrity-ceske-celebrity/602807/miss-ceskoslovensko-1990-renata-gorecka-sekla-s-modelingem-a-zije-v-zahranici-co-ji-zivi.html |access-date=19 Hunyo 2023 |website=Blesk.cz |language=cs|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125081155/https://www.blesk.cz/clanek/celebrity-ceske-celebrity/602807/miss-ceskoslovensko-1990-renata-gorecka-sekla-s-modelingem-a-zije-v-zahranici-co-ji-zivi.html|archive-date=25 Enero 2025}}</ref> |18 |Hilagang Moravia |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Diana Neira<ref>{{Cite web |last=San Miguel |first=Santiago |date=2 Marso 2021 |title=Jessica Núñez: "A los 50 años, sé lo que realmente me importa" |trans-title=Jessica Núñez: "At 50, I know what really matters to me" |url=https://www.expreso.ec/ocio/jessica-nunez-50-anos-realmente-me-importa-99685.html |access-date=4 Hunyo 2023 |website=Diario Expreso |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125081110/https://www.expreso.ec/ocio/jessica-nunez-50-anos-realmente-me-importa-99685.html|archive-date=25 Enero 2025}}</ref> |18 |Guayaquil |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |Rebecca Dávila<ref>{{Cite news |date=2 Oktubre 2014 |title=Vida, arte y estilo en la cocina del chef |language=es |trans-title=Life, art and style in the chef's kitchen |work=La Prensa Grafica |url=https://www.laprensagrafica.com/mujer/Vida-arte-y-estilo-en-la-cocina-del-chef-20141002-0121.html |access-date=19 Hunyo 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20250126021320/https://www.laprensagrafica.com/mujer/Vida-arte-y-estilo-en-la-cocina-del-chef-20141002-0121.html|archive-date=26 Enero 2025}}</ref> |18 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|ESP}} [[Espanya]] |Esther Arroyo<ref>{{Cite web |last=Benito |first=Patricia Martín |date=8 Pebrero 2023 |title=Así era Esther Arroyo hace 33 años cuando ganó Miss España |trans-title=This was Esther Arroyo 33 years ago when she won Miss Spain |url=https://www.vanitatis.elconfidencial.com/famosos/2023-02-08/esther-arroyo-miss-espana-treinta-anos_3572340/ |access-date=16 Abril 2023 |website=El Confidencial |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20250126013052/https://www.vanitatis.elconfidencial.com/famosos/2023-02-08/esther-arroyo-miss-espana-treinta-anos_3572340/|archive-date=26 Enero 2025}}</ref> |23 |Cádiz |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Kelli McCarty<ref>{{Cite news |last=Bates |first=Michael |date=23 Pebrero 1991 |title=Lawsuits test pageant as Miss USA crowned |language=en |pages=3 |work=The Hour |url=https://news.google.com/newspapers?id=fgchAAAAIBAJ&sjid=dXYFAAAAIBAJ&pg=5284%2C2983043 |access-date=31 Enero 2023|via=Google News Archive}}</ref> |21 |Liberal |- |{{flagicon|GHA}} [[Gana]] |Dela Tamakloe |24 |[[Accra]] |- |{{flagicon|GRE}} [[Gresya]] |Marina Poupou<ref>{{Cite web |date=20 Marso 2016 |title=Δείτε πώς είναι σήμερα η Σταρ Ελλάς 1991, Μαρίνα Πούπου |trans-title=See how Star Hellas 1991 Marina Poupou looks today |url=https://www.protothema.gr/life-style/Gossip/article/563033/deite-pos-einai-simera-i-star-ellas-1991-marina-poupou/ |access-date=27 Hunyo 2023 |website=ProtoThema |language=el|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125081202/https://www.protothema.gr/life-style/Gossip/article/563033/deite-pos-einai-simera-i-star-ellas-1991-marina-poupou/|archive-date=25 Enero 2025}}</ref> |19 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GUM}} [[Guam]] |Jevon Pellacani |25 |Agana |- |{{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] |Lorena Palacios |19 |[[Lungsod ng Guatemala|Lungsod ng Guwatemala]] |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |Kimberley Mais<ref>{{Cite web |date=24 Mayo 2021 |title=Proud Dad, a proud nation |url=https://jamaica-gleaner.com/article/esponsored/20210524/proud-dad-proud-nation |access-date=22 Hunyo 2023 |website=The Gleaner |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125081114/https://jamaica-gleaner.com/article/esponsored/20210524/proud-dad-proud-nation|archive-date=25 Enero 2025}}</ref> |21 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Atsuko Yamamoto<ref name=":3">{{Cite news |date=2 Mayo 1991 |title=Getting their feet wet |language=en |pages=3A |work=The Prescott Courier |url=https://news.google.com/newspapers?id=8A9TAAAAIBAJ&sjid=YYEDAAAAIBAJ&pg=1664%2C177900 |access-date=22 Hunyo 2023 |via=Google News Archive}}</ref> |20 |[[Sakai]] |- |{{flagicon|MNP}} [[Hilagang Kapuluang Mariana]] |Sharon Rosario<ref>{{Cite news |date=15 Marso 1991 |title=Rosario, Miss Northern Marianas |language=en |pages=1, 12 |work=Marianas Variety |url=https://evols.library.manoa.hawaii.edu/server/api/core/bitstreams/26c64a52-3754-4ddf-a0a7-a62d57b52d87/content |access-date=21 Setyembre 2023 |via=eVols}}</ref> |18 |Saipan |- |{{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]] |Anita Yuen<ref>{{Cite web |last=Yuen |first=Norman |date=6 Disyembre 2022 |title=10 Miss Hong Kongs from the 1990s – where are they now? |url=https://www.scmp.com/magazines/style/celebrity/article/3202248/10-miss-hong-kongs-1990s-where-are-they-now-anita-yuen-who-worked-leslie-cheung-and-stephen-chow-and |access-date=16 Hunyo 2023 |website=South China Morning Post |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260206144030/https://www.scmp.com/magazines/style/celebrity/article/3202248/10-miss-hong-kongs-1990s-where-are-they-now-anita-yuen-who-worked-leslie-cheung-and-stephen-chow-and|archive-date=6 Pebrero 2026}}</ref> |20 |[[Hong Kong]] |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Christabelle Howie<ref>{{Cite web |date=25 Marso 2013 |title=50 years of Miss India: Winners through the years |url=https://photogallery.indiatimes.com/yearendershow/19122796.cms |access-date=3 Marso 2026 |website=The Times of India |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260303114751/https://photogallery.indiatimes.com/yearendershow/19122796.cms|archive-date=3 Marso 2026}}</ref> |22 |Madras |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Siobhan McClafferty<ref>{{Cite web |last=Mackle |first=Marisa |date=19 Hunyo 2023 |title=Former Miss Ireland believes young children shouldn't enter beauty pageants |url=https://www.irishmirror.ie/showbiz/former-miss-ireland-believes-young-30269651 |access-date=22 Hunyo 2023 |website=Irish Mirror |language=en}}</ref> |20 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]] |Miri Goldfarb<ref>{{Cite web |last= |first= |date=4 Agosto 2024 |title=How Did the Rebbe Define “True Beauty?” |url=https://collive.com/how-did-the-rebbe-define-true-beauty/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240911234129/https://collive.com/how-did-the-rebbe-define-true-beauty/ |archive-date=11 Setyembre 2024 |access-date=3 Marso 2026 |website=COLlive |language=en-US}}</ref> |21 |Hod Hasharon |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Maria Pia Biscotti<ref>{{Cite news |date=26 Mayo 1991 |title=Due primedonne per la tv |language=it |trans-title=Two prima donnas for TV |pages=43 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,43/articleid,0868_01_1991_0115_0086_12154065/ |access-date=3 Hulyo 2023 |archive-date=3 Hulyo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703023109/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,43/articleid,0868_01_1991_0115_0086_12154065/ |url-status=dead }}</ref> |21 |[[Genova]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Leslie McLaren<ref>{{Cite web |date=7 Nobyembre 2014 |orig-date=7 Nobyembre 1983 |title=Cynthia Kereluk wins Miss Canada pageant |url=https://www.pressreader.com/canada/edmonton-journal/20141107/281547994175759 |access-date=6 Abril 2023 |website=Edmonton Journal |language=en |via=PressReader|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407214452/https://www.pressreader.com/canada/edmonton-journal/20141107/281547994175759|archive-date=7 Abril 2023}}</ref> |22 |Edmonton |- |{{flagicon|VGB}} [[Kapuluang Birheng Britaniko]] |Anne Lennard<ref>{{Cite book|title=The Virgin Islands Dictionary: A Collection of Words and Phrases so You Could Say It Like We|first=Kareem-Nelson|last=Hull|url=https://books.google.com.ph/books?id=X8ZeDwAAQBAJ&lpg=PT159&ots=-w90Fqlp6o&dq=Barbara%20Stevens%20miss%20british%20virgin%20islands&pg=PT159#v=onepage&q=Barbara%20Stevens%20miss%20british%20virgin%20islands&f=false|date=2018|location=Bloomington, Indiana|publisher=AuthorHouse}}</ref> |25 |Virgin Gorda |- |{{flagicon|VIR}} [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Monique Lindesay<ref>{{Cite news |last=Macy |first=Robert |date=18 Mayo 1991 |title=Pageant marks its 40th year |language=en |pages=2A |work=Ocala Star-Banner |url=https://news.google.com/newspapers?id=p2kxAAAAIBAJ&sjid=NAcEAAAAIBAJ&pg=3487%2C5651106 |access-date=23 Hunyo 2023 |via=Google News Archive}}</ref> |24 |St. Croix |- |{{flagicon|COK}} [[Kapuluang Cook]] |Raema Chitty |21 |Rarotonga |- |{{flagicon|CYM|variant=old}} [[Kapuluang Kayman]] |Bethea Christian<ref>{{Cite web |date=16 Disyembre 2021 |title=Past Miss Cayman Islands Titleholders unite to celebrate the 70th Anniversary of the Miss World pageant |url=https://www.caymaniantimes.ky/news/past-miss-cayman-islands-titleholders-unite-to-celebrate-the-70th-anniversary-of-the-miss-world-pageant |access-date=3 Marso 2026 |website=Caymanian Times |language=en}}</ref> |17 |George Town |- |{{flagicon|TCA}} [[Kapuluang Turks at Caicos]] |Kathy Hawkins |18 |Grand Turk |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Maribel Gutiérrez<ref>{{Cite news |date=12 Nobyembre 1990 |title=Maribel Gutierrez, nueva soberana de la belleza |language=es |trans-title=Maribel Gutierrez, new sovereign of beauty |pages=1A, 1B |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=yoEcAAAAIBAJ&sjid=h2UEAAAAIBAJ&pg=2629%2C4849565 |access-date=27 Hunyo 2023 |via=Google News Archive}}</ref> |21 |Baranquilla |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Viviana Múñoz<ref>{{Cite web |date=17 Agosto 2021 |title=Señorita San José tiene reina: Bárbara Echandi, hija de la chef y exMiss Costa Rica Viviana Muñoz |trans-title=Miss San José has a queen: Bárbara Echandi, daughter of the chef and former Miss Costa Rica Viviana Muñoz |url=https://observador.cr/senorita-san-jose-tiene-reina-barbara-echandi-hija-de-la-chef-y-exmiss-costa-rica-viviana-munoz/ |access-date=27 Hunyo 2023 |website=El Observador |language=es}}</ref> |23 |[[San José, Costa Rica|San José]] |- |{{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Libano]] |Fida Chehayeb |19 |[[Beirut]] |- |{{flagicon|LUX}} [[Luxembourg|Luksemburgo]] |Annette Feydt |21 |Ernster |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Dis Sigurgeirsdóttir<ref>{{Cite news |date=16 Mayo 1991 |title=Orðspor |language=is |trans-title=Reputation |pages=7 |work=Fréttir |url=https://timarit.is/page/6171581?iabr=on |access-date=6 Hulyo 2023 |via=Timarit.is}}</ref> |20 |Vestmannaeyjar |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Elaine Chew<ref>{{Cite news |date=17 Mayo 1991 |title=How will Asian beauties fare? |language=en |pages=6 |work=The New Paper |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/newpaper19910517-1.2.12 |access-date=3 Marso 2026 |via=National Library Board}}</ref> |21 |Ipoh |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Michelle Zarb |20 |Qormi |- |{{flagicon|MUS}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Dhandevy Jeetun<ref>{{Cite web |last=Daby |first=Pradeep |date=21 Oktubre 2017 |title=Dhandevy Hurkoo : une ex-Miss Mauritius dans le monde du consulting |trans-title=Dhandevy Hurkoo: a former Miss Mauritius in the world of consulting |url=https://defimedia.info/dhandevy-hurkoo-une-ex-miss-mauritius-dans-le-monde-du-consulting |access-date=27 Hunyo 2023 |website=Le Defi Media Group |language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125081059/https://defimedia.info/dhandevy-hurkoo-une-ex-miss-mauritius-dans-le-monde-du-consulting|archive-date=25 Enero 2025}}</ref> |19 |[[Port Louis]] |- |'''{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]]''' |'''[[Lupita Jones]]'''<ref>{{Cite web |last=Rivera |first=Salvador |date=31 Enero 2021 |title=Former Miss Universe could be Mexican border state’s next governor |url=https://www.abc4.com/news/international-news/former-miss-universe-could-be-mexican-border-states-next-governor/ |access-date=3 Hulyo 2023 |website=ABC4 Utah |language=en-US |archive-date=13 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413135039/https://www.abc4.com/news/international-news/former-miss-universe-could-be-mexican-border-states-next-governor/ |url-status=dead }}</ref> |23 |Baja California |- |{{Flagicon image|Flag of South Africa (1928-1982).svg}} [[Namibia|Namibya]] |Ronel Liebenberg<ref>{{Cite web |last=Smith |first=Yanna |date=24 Marso 2017 |title=Down memory lane with our beauties |url=https://www.namibiansun.com/news/down-memory-lane-with-our-beauties |access-date=27 Hunyo 2023 |website=Namibian Sun |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250722154031/https://www.namibiansun.com/news/down-memory-lane-with-our-beauties|archive-date=22 Hulyo 2025}}</ref> |22 |[[Windhoek]] |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |Tonia Okogbenin |21 |[[Lagos]] |- |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |Ana Sofía Pereira<ref>{{Cite web |last=Poveda |first=Javier |date=12 Agosto 2014 |title=Eterna belleza |trans-title=Eternal beauty |url=https://www.laprensani.com/2014/08/12/espectaculo/207204-eterna-belleza |access-date=27 Hunyo 2023 |website=La Prensa |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125081104/https://www.laprensani.com/2014/08/12/espectaculo/207204-eterna-belleza|archive-date=25 Enero 2025}}</ref> |19 |[[Managua]] |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Lene Pedersen<ref>{{Cite web |last=McNulty |first=Charles |date=12 Agosto 2008 |title=She is Woman, hear her explore |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2008-aug-12-et-winter12-story.html |access-date=27 Hunyo 2023 |website=Los Angeles Times |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20230627113220/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2008-aug-12-et-winter12-story.html|archive-date=27 Hunyo 2023}}</ref> |18 |Andørja |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Pauline Huizinga<ref>{{Cite news |date=25 Abril 1991 |title=Miss Holland tussen derozen |language=nl |trans-title=Miss Holland among the roses |pages=1 |work=De Telegraaf |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010646272:mpeg21:p001 |access-date=22 Hunyo 2023 |via=Delpher}}</ref> |20 |[[Utrecht]] |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |Liz De León<ref>{{Cite web |date=7 Enero 2015 |title=Estas son las panameñas que participaron de Miss Universo |url=https://www.telemetro.com/noticias/2015/01/07/panamenas-participaron-miss-universo/1656598.html |access-date=10 Disyembre 2022 |website=Telemetro |language=es-PA|archive-url=https://web.archive.org/web/20251219080204/https://www.telemetro.com/noticias/2015/01/07/panamenas-participaron-miss-universo/1656598.html|archive-date=19 Disyembre 2025|trans-title=These are the Panamanian women who participated in Miss Universe}}</ref> |21 |[[Lungsod ng Panama]] |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |Vivian Benítez<ref>{{Cite web |last=Coronel |first=Raul |date=15 Oktubre 2021 |title=Te presentamos a todas nuestras representantes en Miss Universe |trans-title=We introduce you to all our representatives in Miss Universe |url=http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=Epa! |language=es |archive-date=3 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203234725/http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |url-status=dead }}</ref> |21 |[[Asuncion]] |- |{{PER}} |Eliana Martínez<ref>{{Cite web |last= |first= |date=16 Hunyo 2022 |title=Fallece Eliana Martínez Márquez, Miss Perú 1991 |trans-title=Eliana Martínez Márquez, Miss Peru 1991, dies |url=https://larepublica.pe/espectaculos/farandula/2022/06/15/fallece-eliana-martinez-marquez-miss-peru-1991-leslie-stewart-carla-barzotti-video |access-date=19 Hunyo 2023 |website=La República |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125081059/https://larepublica.pe/espectaculos/farandula/2022/06/15/fallece-eliana-martinez-marquez-miss-peru-1991-leslie-stewart-carla-barzotti-video|archive-date=25 Enero 2025}}</ref> |19 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] |Maria Lourdes Gonzales<ref>{{Cite news |last=Yazon |first=Giovanni Paolo |date=2 Hunyo 2003 |title=Gay Miss Universe |language=en |pages=15–16 |work=Manila Standard |url=https://news.google.com/newspapers?id=WI8VAAAAIBAJ&sjid=ogsEAAAAIBAJ&pg=5362%2C149301 |access-date=27 Hunyo 2023 |via=Google News Archive}}</ref> |19 |[[Maynila]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Tanja Vienonen<ref>{{Cite web |last=Mettänen |first=Heli |date=22 Agosto 2020 |title=Tanja Karpela tänään 50 vuotta! Katso upeat kuvat vuosien varrelta – poseeraa kuin Marilyn Monroe |trans-title=Tanja Karpela turns 50 today! See great photos from over the years - pose like Marilyn Monroe |url=https://www.iltalehti.fi/viihdeuutiset/a/febc9b6a-fca2-44e5-b722-0f61b9b2b784 |access-date=27 Hunyo 2023 |website=Iltalehti |language=fi|archive-url=https://web.archive.org/web/20250222161629/https://www.iltalehti.fi/viihdeuutiset/a/febc9b6a-fca2-44e5-b722-0f61b9b2b784|archive-date=22 Pebrero 2025}}</ref> |20 |Salo |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Joanna Michalska<ref>{{Cite web |last=Nawrocki |first=Dariusz |date=1 Hunyo 2023 |title=Tak wygląda teraz Joanna Michalska, Miss Polonia 1990, 33 lata po zdobyciu tytułu. Zobaczcie zdjęcia! |trans-title=This is what Joanna Michalska, Miss Polonia 1990, looks like now, 33 years after winning the title. See the photos! |url=https://gloswielkopolski.pl/tak-wyglada-teraz-joanna-michalska-miss-polonia-1990-33-lata-po-zdobyciu-tytulu-zobaczcie-zdjecia-1062023-r/ar/c6-17427969 |access-date=27 Hunyo 2023 |website=Głos Wielkopolski |language=pl-PL |archive-date=27 Hunyo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230627113207/https://gloswielkopolski.pl/tak-wyglada-teraz-joanna-michalska-miss-polonia-1990-33-lata-po-zdobyciu-tytulu-zobaczcie-zdjecia-1062023-r/ar/c6-17427969 |url-status=dead }}</ref> |23 |[[Varsovia]] |- |{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Lissette Bouret |25 |Toa Alta |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Mareva Georges<ref>{{Cite web |last= |first= |date=19 Disyembre 2020 |title=Miss France 2021: qui est le mari milliardaire de Mareva Georges, Miss France 1991? |trans-title=Miss France 2021: who is the billionaire husband of Mareva Georges, Miss France 1991? |url=https://www.voici.fr/news-people/actu-people/miss-france-2021-qui-est-le-mari-milliardaire-de-mareva-georges-miss-france-1991-693458 |access-date=27 Hunyo 2023 |website=Voici |language=fr}}</ref> |21 |Papeete |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Melissa Vargas<ref>{{Cite web |date=11 Agosto 2006 |title=1981-2006 Reinado de Reinas |trans-title=1981-2006 Reign of Queens |url=https://hoy.com.do/1981-2006-reinado-de-reinas/ |access-date=24 Abril 2023 |website=Hoy Digital |language=es}}</ref> |19 |Santiago |- |{{flagicon|ROC}} [[Taiwan|Republika ng Tsina]] |Lin Shu-Chuan |22 |[[Taipei]] |- |{{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] |Helen Upton<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 1991 |title=Desert flowers are hot stuff |language=en |pages=17 |work=Daily Record |url=https://www.newspapers.com/article/daily-record-helen-upton-and-paulien/126560845/ |access-date=4 Hulyo 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |19 |Birmingham |- |{{flagicon|ROM}} [[Romania|Rumanya]] |Daniella Nane<ref>{{Cite web |last=Lixandru |first=Livia |date=12 Agosto 2021 |title=Cum arată Daniela Nane la aproape 50 de ani. Secretele fostei Miss România. „Iau măsuri, țin o dietă” |trans-title=What Daniela Nane looks like at almost 50 years old. The secrets of the former Miss Romania. "I'm taking action, I'm on a diet" |url=https://www.libertatea.ro/entertainment/cum-arata-daniela-nane-la-aproape-50-de-ani-3688515 |access-date=27 Hunyo 2023 |website=Libertatea |language=ro}}</ref> |19 |Iași |- |{{flagicon|VCT}} [[San Vicente at ang Granadinas]] |Samantha Robertson<ref>{{Cite web |last= |date=9 Oktubre 2022 |title=A history of pageantry in SVG 1951 to 2019 |url=https://onenewsstvincent.com/2022/10/09/one-news-svg-pageant-corner-a-history-of-pageantry-in-svg-1951-to-2019/ |access-date=10 Disyembre 2022 |website=One News St.Vincent |language=en}}</ref> |21 |[[Kingstown]] |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Eileen Yeow<ref>{{Cite news |date=6 Abril 1991 |title=Eileen is the new Miss S’pore/Universe |language=en |pages=8 |work=Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/stoverseas19910406-1.2.7.13.2 |access-date=3 Enero 2023 |via=National Library Board}}</ref> |18 |Singapura |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Diloka Seneviratne |19 |Panadura |- |{{flagicon|SUR}} [[Suriname]] |Simone Vos |18 |[[Paramaribo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Susanna Gustafsson<ref>{{Cite web |date=11 Pebrero 2004 |title=Fröken Sverige lägger ner |url=https://www.aftonbladet.se/a/VRPkw6 |access-date=3 Enero 2023 |website=Aftonbladet |language=sv}}</ref> |23 |Grums |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Jiraprapa Sawettanan<ref>{{Cite news |date=1 Abril 1991 |title=Student, 18, is Miss Thailand |language=en |pages=21 |work=New Straits Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=DcFUAAAAIBAJ&sjid=VZADAAAAIBAJ&pg=5472%2C126378 |access-date=3 Hulyo 2023 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |[[Bangkok]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Seo Jung-min<ref>{{Cite web |last=Kim |first=Yun-sik |date=9 Hulyo 2016 |title=미스코리아 60년 역대 미스코리아는 누구? 한많고 사연많은 한성주 부터 이하늬 장윤정 김예린 이민지 유예빈 김주리 그리고 김진솔 까지 미스코리아 이야기 |trans-title=Who are the past Miss Koreas? From Han Seong-ju, who has a long and storied history, to Lee Ha-nui, Jang Yoon-jeong, Kim Ye-rin, Lee Min-ji, Yoo Ye-bin, Kim Joo-ri, and Kim Jin-sol, the story of Miss Korea is endless. |url=https://www.g-enews.com/article/General-News/2016/07/201607090501243079986_1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302044242/https://www.g-enews.com/article/General-News/2016/07/201607090501243079986_1 |archive-date=2 Marso 2026 |access-date=2 Marso 2026 |website=글로벌이코노믹 |language=ko}}</ref> |19 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Josie Anne Richards |26 |[[Port of Spain]] |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Cecilia Alfaro |22 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |Pinar Ozdemir<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2018 |title=Çağla Şıkel'den Miss Turkey itirafı! |trans-title=Confession of Miss Turkey by Çağla Şıkel! |url=https://www.hurriyet.com.tr/galeri-cagla-sikelden-miss-turkey-itirafi-40181110/2 |access-date=15 Abril 2023 |website=Hürriyet |language=tr}}</ref> |24 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|SUN}} [[Unyong Sobyetiko]] |Julia Lemigova<ref>{{Cite web |last=Hawken |first=Lydia |date=3 Enero 2023 |title=The wife vowing to 'fight' alongside Martina Navratilova |url=https://www.dailymail.co.uk/femail/article-11595215/The-wife-vowing-fight-alongside-Martina-Navratilova.html |access-date=3 Hulyo 2023 |website=Mail Online |language=en}}</ref> |18 |[[Mosku]] |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Adriana Comas |21 |Melo |- |{{flag|Yugoslavia}} |Natasha Pavlovich<ref>{{Cite web |last=Kaur |first=Jaspreet |date=30 Setyembre 2021 |title=Who is Natasha Pavlovich from The Way Down on HBO Max? |url=https://www.hitc.com/en-gb/2021/09/30/who-is-natasha-pavlovich-from-the-way-down-on-hbo-max/ |access-date=3 Hulyo 2023 |website=HITC |language=en-GB |archive-date=3 Hulyo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703230212/https://www.hitc.com/en-gb/2021/09/30/who-is-natasha-pavlovich-from-the-way-down-on-hbo-max/ |url-status=dead }}</ref> |23 |[[Sarajevo]] |} == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|http://www.missuniverse.com}} {{Miss Universe}} [[Kategorya:1991]] [[Kategorya:Miss Universe]] o50kv8jfod1yfmdcotb0caoxxisc7h9 0 322778 2210127 2107448 2026-06-03T02:00:03Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210127 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|winner='''[[Carole Crawford]]'''|represented={{flagicon|Jamaica}} Hamayka|date=7 Nobyembre 1963|presenters=Michael Aspel|entrants=40|placements=14|venue=Lyceum Ballroom, Londres, Reyno Unido|broadcaster=[[BBC]]|debuts={{Hlist|Kolombya|Liberya|Malaysia|Mehiko|Niherya|Tsile}}|returns={{Hlist|Bulibya|Ceylon|Peru|Suriname|Tunisya|Turkya}}|withdraws={{hlist|Ekwador|Indiya|Italya|Republika ng Tsina|Urugway}}|before=[[Miss World 1962|1962]]|next=[[Miss World 1964|1964]]}} Ang '''Miss World 1963''' ay ang ika-13 edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap sa Lyceum Ballroom sa [[Londres]], [[United Kingdom|Reyno Unido]] noong 7 Nobyembre 1963. Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Catharina Lodders]] ng Olanda si [[Carole Crawford]] ng Hamayka bilang Miss World 1963.<ref>{{Cite news |date=9 Nobyembre 1963 |title=Pert Jamaican wins Miss World title |language=en |pages=1 |work=The Press-Courier |url=https://books.google.com.ph/books?id=ykJLAAAAIBAJ&pg=PA1&dq=%22Miss+World%22+%221963%22&article_id=4860,1212386&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiooOf6zrL_AhVrbmwGHRXoC5MQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%22Miss%20World%22%20%221963%22&f=false |access-date=8 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref><ref name=":0">{{Cite news |date=8 Nobyembre 1963 |title=Jamaican beauty is Miss World |language=en |pages=3 |work=Beaver Country Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=GncvAAAAIBAJ&pg=PA3&dq=%22Miss+World%22+%221963%22&article_id=856,1347687&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwje-aCB0rL_AhVuUGwGHaI6Czk4FBDoAXoECAkQAg#v=onepage&q=%22Miss%20World%22%20%221963%22&f=false |access-date=8 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> Ito ang kauna-unahang tagumpay ng Hamayka sa kasaysayan ng kompetisyon.<ref>{{Cite news |last=Wall Jones |first=Hylda |date=14 Nobyembre 1963 |title=Carole helps all shorties to walk tall |language=en |pages=10 |work=Liverpool Daily Post |url=https://www.newspapers.com/article/liverpool-daily-post-merseyside-ed/130676301/ |access-date=12 Marso 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Elaine Miscall ng Bagong Silandiya, samantalang nagtapos bilang second runner-up si Marja-Liisa Ståhlberg ng Pinlandiya.<ref>{{Cite news |date=14 Nobyembre 1963 |title=Now "Miss World" |language=en |pages=4 |work=The Virgin Islands Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=zjBNAAAAIBAJ&sjid=TEcDAAAAIBAJ&pg=3599%2C773793 |access-date=6 Hulyo 2023 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=8 Nobyembre 1963 |title=Jamaican chosen as Miss World |language=en |pages=13 |work=Saskatoon Star-Phoenix |url=https://news.google.com/newspapers?id=UzRgAAAAIBAJ&sjid=gG8NAAAAIBAJ&pg=3658%2C1135680 |access-date=12 Marso 2024 |via=Google News Archive}}</ref> Mga kandidata mula sa apatnapung bansa at teritoryo ang kumalahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni Michael Aspel ang kompetisyon. == Kasaysayan == [[Talaksan:Lyceum_Theatre,_Wellington_St,_London.jpg|thumb|250x250px|Lyceum Ballroom, ang lokasyon ng Miss World 1963]] === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa apatnapung mga bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Apat na kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang mga bansa/teritoryo matapos maging runner-up sa kanilang pambansang kompetisyon, o napili sa isang ''casting process''. ==== Mga pagpalit ==== Iniluklok ang first runner-up ng Miss World Nigeria 1963 na si Gina Onyejiaka upang kumatawan sa kanyang bansa sa Miss World dahil ang orihinal na nagwagi na si Martha Bassey ay hindi nakaabot sa ''age requirement''.<ref>{{Cite web |date=10 Marso 2023 |title=The Inspiring Story of Gina Onyejiaka: The Nigerian Beauty Queen Who Sponsored Herself to World Pageant |url=https://www.duchessinternationalmagazine.com/the-inspiring-story-of-gina-onyejiaka-the-nigerian-beauty-queen-who-sponsored-herself-to-world-pageant/ |access-date=2 Agosto 2023 |website=Duchess International Magazine |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=7 Nobyembre 1963 |title='I'm not ugly' Gina seeks world title |pages=3 |work='I'm not ugly'Gina seeks world title |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19631107-1.1.3 |access-date=12 Marso 2024 |via=National Library Board}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong ==== Lumahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Kolombya, Liberya, Malaysia, Niherya, at Tsile. Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Mehiko na huling sumali noong [[Miss World 1951|1951]], Tunisya na huling sumali noong [[Miss World 1958|1958]], Peru na huling sumali noong [[Miss World 1959|1959]], at Bulibya, Ceylon, Suriname, at Turkiya na huling sumali noong [[Miss World 1961|1961]]. Hindi sumali si Tania Valle Moreno ng Ekwador, at Martha Vivas Velásquez ng Urugway dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Hindi ipinadala ni Enzo Mirigliani, pinuno ng Miss Italia, si Miss Italia 1963 Franca Dall'Olio sa Miss World matapos makarinig ng mga masasamang bagay tungkol dito mula kay Rafaella de Carolis, Miss Italia 1962.<ref>{{Cite news |date=2 Setyembre 1963 |title=«Miss Italia» non è bellissima ma è simpatica e molto graziosa |language=it |trans-title=«Miss Italia» is not beautiful but she is nice and very pretty |pages=15 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,3/articleid,1564_02_1963_0205A_0015_23518338/ |access-date=11 Oktubre 2023 |archive-date=8 Nobiyembre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108024327/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,3/articleid,1564_02_1963_0205A_0015_23518338/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |date=6 Nobyembre 1963 |title=Verkiezing Miss Wereld vlot niet |language=nl |trans-title=Miss World election is not going well |pages=6 |work=Amigoe di Curacao |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469813:mpeg21:p006 |access-date=12 Marso 2024 |via=Delpher}}</ref> Dahil dito, nagpasya ang Miss World na ipadala si Gianna Serra, ang pambato ng Italya sa Miss Universe, sa Miss World. Bagama't nailuklok na bilang kandidata ng Italya, hindi lumakbay papuntang Londres si Serra dahil ito ay nagkasakit.<ref>{{Cite news |date=7 Nobyembre 1963 |title=Nessuna italiana à Londra per l'elezione di Miss Mondo |language=it |trans-title=No Italians in London for the Miss World election |pages=4 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,4/articleid,0020_01_1963_0264_0004_24821564/anews,true/ |access-date=11 Oktubre 2023}}</ref> Hindi sumali ang mga bansang Indiya at ang Republika ng Tsina matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. Dapat sanang lalahok si Lydia Davis ng Hibraltar sa edisyong ito. Gayunpaman, napag-alaman walang nasyonal na kompetisyon ang naganap sa Hibraltar, at si Davis ay isang dalaga mula sa Londres. Dahil dito, si Davis ay tinanggal sa kompetisyon ilang oras matapos nito magpakilala bilang Miss Gibraltar. Kalaunan ay lumahok si Davis sa sumunod na edisyon bilang kinatawan ng Hibraltar. == Mga resulta == [[Talaksan:Miss_World_1963_Map.PNG|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss World 1963 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss World 1963''' | * '''{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]]''' – '''[[Carole Crawford]]<ref name=":0" />''' |- | 1st runner-up | * {{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] – Elaine Miscall<ref name=":0" /> |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] – Marja-Liisa Ståhlberg<ref name=":3">{{Cite news |date=7 Nobyembre 1963 |title=Carole J. Crawford fue electa nueva "Señorita Mundo" |language=es |trans-title=Carole J. Crawford was elected the new "Miss World" |pages=7 |work=La Opinion |url=https://news.google.com/newspapers?id=Q3FEAAAAIBAJ&sjid=XbIMAAAAIBAJ&pg=1314%2C4990641 |access-date=3 Agosto 2023}}</ref> |- | 3rd runner-up | * {{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] – Aino Korwa<ref name=":3" /> |- | 4th runner-up | * {{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] – Grete Qviberg<ref name=":3" /> |- | Top 7 | * {{Flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg}} [[Pransiya]] – Muguette Fabris<ref name=":3" /> * {{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] – Diana Westbury<ref name=":3" /> |- | Top 14 | * {{flagicon|BRA|1889}} [[Brazil|Brasil]] – Vera Lúcia Maia<ref name=":3" /> * {{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka|Ceylon]] – Jennifer Anne Fonseka<ref name=":3" /> * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Michele Metrinko<ref name=":0" /> * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – María Eugenia Cucalón Venegas<ref name=":3" /> * {{flagicon|LBR}} [[Liberya]] – Ethel Zoe Norman<ref name=":3" /> * {{Flag|Malaysia}} – Catherine Loh<ref name=":3" /> * {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] – Choi Keum-shil<ref name=":3" /> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Tulad noong [[Miss World 1961|1961]], labinlimang ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon na ginanap sa araw ng pinal na kompetisyon na binubuo ng ''swimsuit'' at ''evening gown competition''. Gayunpaman, dahil tatlo sa kandidata ang nagkaroon ng kaparehong isko para sa ikalabinlimang posisyon, napagdesisyunan ni Morley na gawing labing-apat na lamang ang bilang ng mga ''semi-finalist'' na tutuloy sa kompetisyon. Lumahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang mga labinlimang ''semi-finalist'', at kalaunan ay napili ang pitong pinalista na sumabak sa ''final interview.'' * Billy Butlin – Negosyanteng Ingles * Sir Learie Constantine – ''High Commissioner'' ng Trindad para sa Reyno Unido * Charles Eade – Mamamahayag at miyembro ng ''Council of the Commonwealth Press Union'' * John Mills – Aktor na Ingles<ref name=":5">{{Cite news |date=9 Nobyembre 1963 |title=Miss Janmica is Miss World |pages=7 |work=Nieuw Suriname |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010502093:mpeg21:p007 |access-date=12 Marso 2024 |via=Delpher}}</ref> * Janet Mountbatten – ''Marchioness'' ng Milford Haven * Peter Sellers – Komedyante, aktor, at mang-aawit na Ingles<ref name=":5" /> * John Ian Robert Russell – ika-13 Duke ng Bedford<ref name=":5" /> * Henrietta Joan Tiarks-Russell – ''Marchioness'' ng Tavistock == Mga kandidata == Apatnapung kandidata ang kumalahok para sa titulo.<ref name=":6">{{Cite news |date=4 Nobyembre 1963 |title=Ongerustheid over prijzen |language=nl |trans-title=Concerned about prices |pages=12 |work=Leeuwarder courant |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010616688:mpeg21:p012 |access-date=12 Marso 2024 |via=Delpher}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon}} !Bayan |- |{{flagicon|DEU}} [[Alemanya]] |Susie Gruner<ref>{{Cite news |date=5 Nobyembre 1963 |title=Cold from head to toe |language=en |pages=12 |work=Lodi News-Sentinel |url=https://news.google.com/newspapers?id=UmgzAAAAIBAJ&sjid=xzIHAAAAIBAJ&pg=3932%2C2698969 |access-date=21 Hunyo 2023 |via=Google News Archive}}</ref> |19 |– |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Diana Sarti<ref>{{Cite news |date=27 Oktubre 2023 |title=Candidate sudamericane al titolo di «Miss Mondo » |language=it |trans-title=South American candidates for the title of «Miss World» |pages=11 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,11/articleid,0094_01_1963_0255_0011_24765597/anews,true/ |access-date=11 Oktubre 2023 |archive-date=8 Nobiyembre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108024326/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,11/articleid,0094_01_1963_0255_0011_24765597/anews,true/ |url-status=dead }}</ref> |18 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |{{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Sonja Russ<ref>{{Cite news |date=3 Nobyembre 1963 |title=Senorita E.U. 1963 |language=es |trans-title=Miss USA 1963 |pages=18 |work=La Opinion |url=https://news.google.com/newspapers?id=QXFEAAAAIBAJ&sjid=XbIMAAAAIBAJ&pg=1325%2C4794339 |access-date=12 Marso 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |[[Viena]] |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] |Elaine Miscall<ref>{{Cite web |last=Simich |first=Ricardo |date=7 Pebrero 2021 |title=Spy: The rise and fall of Miss New Zealand |url=https://www.nzherald.co.nz/entertainment/spy-the-rise-and-fall-of-miss-new-zealand/3TFDE2BGVJWPR3GUBY3PJDAHOY/ |access-date=27 Marso 2023 |website=NZ Herald |language=en-NZ}}</ref> |19 |Wellington |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Irène Godin<ref>{{Cite news |date=5 Nobyembre 1963 |title=Una graziosa direttrice d'orchestra |language=it |trans-title=A gracious conductor |pages=3 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,3/articleid,0020_01_1963_0262_0003_24508194/ |access-date=11 Oktubre 2023 |archive-date=8 Nobiyembre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108024335/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,3/articleid,0020_01_1963_0262_0003_24508194/ |url-status=dead }}</ref> |19 |Liege |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |Milagros Galíndez<ref name=":2">{{Cite news |date=30 Oktubre 1963 |title=Empezo el registro de Miss Mundo |language=es |trans-title=Miss World registrations began |pages=8 |work=La Opinion |url=https://books.google.com.ph/books?id=QHFEAAAAIBAJ&pg=PA8&dq=%22Sara+Talmi%22+%221963%22&article_id=1236,4467291&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiRmrfF0rL_AhXFcGwGHRQSDA4Q6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22Sara%20Talmi%22%20%221963%22&f=false |access-date=8 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> |23 |[[Caracas]] |- |{{flagicon|BRA|1889}} [[Brazil|Brasil]] |Vera Lúcia Maia<ref>{{Cite news |date=31 Oktubre 1963 |title=Vera Lucia Maia seguiu para Londres com colher de chá para of Prefeito |language=pt |trans-title=Vera Lucia Maia went to London with a teaspoon for Mayor |pages=5 |work=Jornal do Brasil |url=https://news.google.com/newspapers?id=0vlLAAAAIBAJ&sjid=Uu4DAAAAIBAJ&pg=3892%2C6773709 |access-date=12 Marso 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |20 |[[Rio de Janeiro]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bulibya]] |Rosario Lopera<ref name=":6" /> |23 |La Paz |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka|Ceylon]] |Jennifer Ann Fonseka<ref name=":6" /> |18 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Aino Korwa<ref name=":6" /> |20 |[[Copenhague]] |- |{{Flagicon image|Flag of Spain (1945–1977).svg}} [[Espanya]] |Encarnación Zalabardo<ref>{{Cite news |date=3 Nobyembre 1963 |title=Miss Spagna sulla sedia a rotelle |language=it |trans-title=Miss Spain in a wheelchair |pages=5 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,5/articleid,0020_01_1963_0261_0005_24765812/anews,true/ |access-date=11 Oktubre 2023}}</ref> |19 |Málaga |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Michele Metrinko<ref>{{Cite news |date=3 Setyembre 1963 |title=Miss USA Pageant competition looms |language=en |pages=1 |work=Beckley Post-Herald |url=https://www.newspapers.com/clip/113087946/beckley-post-herald/ |access-date=25 Marso 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |18 |[[Lungsod ng Bagong York]] |- |{{flagicon|GRC|old}} [[Gresya]] |Athanasia Idromenou<ref name=":6" /> |18 |[[Atenas]] |- |'''{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]]''' |'''[[Carole Crawford]]'''<ref>{{Cite news |date=22 Nobyembre 1963 |title=Stamps should sell |language=en |pages=25 |work=Reading Eagle |url=https://news.google.com/newspapers?id=Lo4jAAAAIBAJ&sjid=FZwFAAAAIBAJ&pg=4471%2C4413550 |access-date=12 Marso 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |20 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagicon|JPN|1947}} [[Hapon]] |Miyako Harada<ref name=":6" /> |20 |[[Prepektura ng Yamanashi|Yamanashi]] |- |{{flagicon|JOR}} [[Jordan|Hordan]] |Despo Drakolakis<ref name=":6" /> |19 |[[Aman]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Joan Power<ref>{{Cite news |date=11 Setyembre 1963 |title=Joan lends a hand |language=en |pages=10 |work=Evening Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=keNAAAAAIBAJ&sjid=9aYMAAAAIBAJ&pg=2869%2C1163238 |access-date=17 Setyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]] |Sara Talmi<ref>{{Cite news |date=1 Nobyembre 1963 |title=Miss Israele a Londra con la sorella gemella |language=it |trans-title=Miss Israel in London with her twin sister |pages=11 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,11/articleid,0020_01_1963_0259_0011_24526879/ |access-date=11 Oktubre 2023 |archive-date=8 Nobiyembre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108024328/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,11/articleid,0020_01_1963_0259_0011_24526879/ |url-status=dead }}</ref> |19 |– |- |{{flagicon|CAN|1957}} [[Canada|Kanada]] |Jane Kmita<ref>{{Cite news |date=8 Nobyembre 1963 |title=Decision surprises Canadian beauty |language=en |pages=10 |work=Edmonton Journal |url=https://books.google.com.ph/books?id=OfhkAAAAIBAJ&pg=PA10&dq=%22Miss+World%22+%221963%22&article_id=2663,1544403&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj5_tfiz7L_AhVDVmwGHcnuB0w4ChDoAXoECAQQAg#v=onepage&q=%22Miss%20World%22%20%221963%22&f=false |access-date=8 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> |24 |Regina |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |María Eugenia Cucalón Venegas<ref>{{Cite news |date=30 Oktubre 2023 |title=Hoy viaja a Londres Maria Eugenia Cucalón Venegas |language=es |trans-title=Today Maria Eugenia Cucalón Venegas travels to London |pages=6 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=93YcAAAAIBAJ&sjid=y2MEAAAAIBAJ&pg=7125%2C5245392 |access-date=17 Setyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |Neiva |- |{{flagicon|LBR}} [[Liberya]] |Ethel Zoe Norman<ref name=":6" /> |23 |[[Monrovia]] |- |{{flagicon|LUX}} [[Luxembourg|Luksemburgo]] |Catherine Paulus<ref name=":6" /> |21 |[[Lungsod ng Luksemburgo]] |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |María Ragnarsdóttir<ref name=":6" /> |21 |[[Reikiavik]] |- |{{Flag|Malaysia}} |Catherine Loh<ref>{{Cite news |date=1 Mayo 1963 |title=Miss Malaysia too excited to sleep |language=en |pages=8 |work=Straits Budget |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitsbudget19630501-1.2.31 |access-date=22 Mayo 2023 |via=National Library Board}}</ref> |19 |[[Bandar Seri Begawan|Brunei Town]] |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Ana Beatriz Martínez<ref>{{Cite web |last= |first= |date=9 Enero 2021 |title=Ana Martín sorprende con inéditas fotografías de su juventud: “Así nací” |url=https://larepublica.pe/espectaculos/2021/01/08/ana-martin-impresiona-con-ineditas-fotografias-de-su-pasado-asi-naci/ |access-date=9 Disyembre 2022 |website=La Republica |language=es}}</ref> |17 |[[Lungsod ng Mehiko]] |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |Gina Onyejiaka<ref>{{Cite news |date=11 Nobyembre 1963 |title=Miss Nigeria's problem: How to get back home? |language=en |pages=2 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19631111-1.2.15.8 |access-date=22 Mayo 2023 |via=National Library Board}}</ref> |24 |Enugu |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Else Ostenk<ref>{{Cite news |date=1 Mayo 1963 |title=Laatste Nieuws |language=nl |pages=1 |work=Algemeen Dagblad |url=https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=%22Else+Onstenk%22&coll=ddd&identifier=KBPERS01:002817001:mpeg21:a00012&resultsidentifier=KBPERS01:002817001:mpeg21:a00012&rowid=1 |access-date=29 Marso 2023 |via=Delpher}}</ref> |21 |Arnhem |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |Lucía Buonnani<ref name=":4">{{Cite news |date=7 Nobyembre 1963 |title=Hoy será elegida en Londres La 'Señorita Mundo'. |language=es |trans-title=Today 'Miss World' will be elected in London |pages=15 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=ZtkbAAAAIBAJ&sjid=7mMEAAAAIBAJ&pg=635%2C1168514 |access-date=17 Setyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> |23 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Marja-Liisa Ståhlberg<ref name=":1">{{Cite news |last=Powell |first=Emma |date=7 Nobyembre 1963 |title=It's a case of beauty–plus brains |language=en |pages=8 |work=Evening Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=9iQ-AAAAIBAJ&pg=PA8&dq=%22Diana+Sarti%22+%221963%22&article_id=5973,813079&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi3xOqH07L_AhXgRWwGHftgBFsQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%22Diana%20Sarti%22%20%221963%22&f=false |access-date=8 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> |19 |[[Helsinki]] |- |{{flagicon|PRT}} [[Portugal]] |Maria Penedo |– |[[Lisboa]] |- |{{Flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg}} [[Pransiya]] |Muguette Fabris<ref>{{Cite news |date=6 Hunyo 1963 |title=Forse perderà il posto perché è troppo bella la giovane insegnante eletta "Miss Francia,, |language=it |trans-title=Perhaps the young teacher elected "Miss France" will lose her job because she is too beautiful. |pages=3 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,3/articleid,0090_01_1963_0005_0003_24480119/ |access-date=11 Oktubre 2023 |archive-date=8 Nobiyembre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108024331/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,3/articleid,0090_01_1963_0005_0003_24480119/ |url-status=dead }}</ref> |23 |Naintré |- |{{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] |Diana Westbury<ref>{{Cite news |date=5 Setyembre 1963 |title=Her crown sits loosely |language=en |pages=55 |work=St. Louis Post-Dispatch |url=https://www.newspapers.com/article/st-louis-post-dispatch-miss-uk-1963/83668390/ |access-date=22 Mayo 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |20 |Derbyshire |- |{{Flagicon image|Flag of Suriname (1959–1975).svg}} [[Suriname]] |Virginia Blanche Hardjo<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 1963 |title=ANP-telexiste is Miss Suriname '63 |pages=3 |work=Het vrije volk |url=ttps://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010954266:mpeg21:p003 |access-date=12 Marso 2024 |via=Delpher}}</ref> |18 |[[Paramaribo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Grete Qviberg<ref>{{Cite web |last=Broman |first=Maria K. |date=3 Disyembre 2010 |title=Grete Qviberg fick nog när Aje hade flera kvinnor |trans-title=Grete Qviberg had enough when Aje had several women |url=https://www.expressen.se/noje/extra/grete-qviberg-fick-nog-nar-aje-hade-flera-kvinnor/ |access-date=6 Hulyo 2023 |website=Expressen |language=sv}}</ref> |19 |[[Estokolmo]] |- |{{flagicon|ZAF|1928}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Louise Crous<ref>{{Cite news |date=29 Oktubre 1963 |title=Miss World challenger |language=en |pages=5 |work=Liverpool Daily Post |url=https://www.newspapers.com/article/liverpool-daily-post-merseyside-ed/130676283/ |access-date=12 Marso 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |21 |[[Pretoria]] |- |{{flagicon|KOR|1949}} [[Timog Korea]] |Choi Keum-shil<ref>{{Cite news |date=2 Hulyo 1963 |title=Korea's candidates |language=en |pages=2 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19630702-1.1.2 |access-date=12 Marso 2024 |via=National Library Board}}</ref> |22 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Pilar Aguirre<ref name=":4" /> |22 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{Flag|Cyprus|name=Tsipre}} |Maro Zorna<ref name=":2" /> |19 |[[Nicosia]] |- |{{flagicon|TUN}} [[Tunisia|Tunisya]] |Claudine Younes<ref name=":6" /> |22 |[[Tunis]] |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |Gulseren Kocaman<ref>{{Cite web |date=2 Oktubre 2019 |title=Çağla Şıkel'den Miss Turkey itirafı! |trans-title=Miss Turkey confession from Çağla Şıkel! |url=https://www.hurriyet.com.tr/galeri-cagla-sikelden-miss-turkey-itirafi-40181110/26 |access-date=12 Marso 2024 |website=Hurriyet |language=tr}}</ref> |23 |[[Istanbul]] |} ==  Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == <references responsive="1"></references> == Panlabas na kawing == * [http://www.missworld.com Opisyal na website] {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] [[Kategorya:1963]] 8to0e5e9hzzqg8aeci0n3pfvo9badl5 0 323667 2210128 2205493 2026-06-03T02:03:24Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210128 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|image=Miss World Ann Sidney bij aankomst op Schiphol in verband met de Engelse week, Bestanddeelnr 917-7664.jpg|caption=Ann Sidney|winner='''[[Ann Sidney]]'''|represented={{flagicon|United Kingdom}} Reyno Unido|date=12 Nobyembre 1964|presenters=Michael Aspel|entrants=42|placements=16|venue=Lyceum Ballroom, Londres, Reyno Unido|broadcaster=[[BBC]]|debuts={{Hlist|Aruba|Montserrat}}|returns={{Hlist|Ekwador|Hibraltar|Honduras|Italya|Libano|Moroko|Nikaragwa|Republika ng Tsina|Urugway}}|withdraws={{Hlist|Bulibya|Hordan|Israel|Malaysia|Mehiko|Niherya|Peru|Tsile|Tsipre}}|before=[[Miss World 1963|1963]]|next=[[Miss World 1965|1965]]}} Ang '''Miss World 1964''' ay ang ika-14 na edisyon ng [[Miss World]] pageant na ginanap sa Lyceum Ballroom sa Londres, Reyno Unido noong 12 Nobyembre 1964. Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Carole Joan Crawford ng Hamayka si Ann Sidney ng Reyno Unido bilang Miss World 1964.<ref>{{Cite news |date=13 Nobyembre 1964 |title=Briton Wins Beauty Crown |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1964/11/13/archives/briton-wins-beauty-crown.html |access-date=20 Abril 2023 |issn=0362-4331}}</ref> Ito ang pangalawang tagumpay ng Reyno Unido sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang first runner-up si Ana María Soria ng Arhentina, habang nagtapos bilang second runner-up si Linda Lin ng Republika ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 1964 |title=A 'home win' for Britain in 'Miss World' contest |language=en |pages=12 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19641118-1.1.12 |access-date=20 Abril 2023 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 Nobyembre 1964 |title='Miss World' title won by 20-year-old Briton |language=en |pages=1 |work=St. Joseph Gazette |url=https://books.google.com.ph/books?id=7QZdAAAAIBAJ&pg=PA1&dq=%22Miss+World%22+%221964%22&article_id=6560,2658094&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwje-Yvt07L_AhW7SGwGHV4HCLoQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%22Miss%20World%22%20%221964%22&f=false |access-date=8 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> Mga kandidata mula sa apatnampu't-dalawang bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni Michael Aspel ang kompetisyon. == Kasaysayan == [[Talaksan:Lyceum_Theatre,_Wellington_St,_London.jpg|thumb|Lyceum Ballroom, ang lokasyon ng Miss World 1964|250x250px]] === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa apatnampu't-dalawang mga bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Tatlong kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang mga bansa/teritoryo matapos maging runner-up sa kanilang pambansang kompetisyon, o napili sa isang ''casting process''. ==== Mga pagpalit ==== Iniluklok ang first runner-up ng Miss Jamaica 1964 na si Erica Cooke upang kumatawan sa kanyang bansa matapos hindi tanggapin ang hiling ng orihinal na nagwagi na si Mitsy Constantine na siya ay samahan ng kanyang ina sa kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=5 Agosto 2012 |title=10 things you didn't know about Mitsy Seaga |url=https://jamaica-gleaner.com/gleaner/20120805/out/out2.html |access-date=26 Abril 2023 |website=The Gleaner |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jackson |first=Kevin |date=26 Setyembre 2021 |title=Miss Jamaica was a confidence-builder for Mitsy Seaga |language=en |work=Daily Observer |url=https://www.pressreader.com/jamaica/daily-observer-jamaica/20210926/282089164921500 |access-date=17 Disyembre 2023 |via=PressReader}}</ref> Ito ay matapos na magbago ang patakaran sa kompetisyon kung saan ipinagbabawal na ang mga kandidata na samahan ng kanilang ina matapos sumama ang ina ni Miss World 1963 Carole Joan Crawford sa kanya habang siya ay nanunungkulan bilang Miss World.<ref>{{Cite web |last=Jackson |first=Kevin |date=26 Setyembre 2021 |title=Miss Jamaica was a confidence builder for Mitsy Seaga |url=https://www.jamaicaobserver.com/entertainment/miss-jamaica-was-a-confidence-builder-for-mitsy-seaga/ |access-date=26 Abril 2023 |website=Jamaica Observer |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=11 Nobyembre 1964 |title=Found: The missing, so modest Miss Bolivia |language=en |pages=18 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19641111-1.2.144 |access-date=20 Abril 2023 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 Nobyembre 1964 |title=Beauty missing |language=en |pages=3 |work=The Dispatch |url=https://news.google.com/newspapers?id=qpkbAAAAIBAJ&sjid=bVEEAAAAIBAJ&pg=6995%2C814043 |access-date=20 Abril 2023}}</ref><ref>{{Cite news |date=7 Nobyembre 1964 |title=Army says 'no' to 'Miss Israel' |language=en |pages=1 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19641107-1.1.1 |access-date=20 Abril 2023 |via=National Library Board}}</ref> Iniluklok si Jacqueline Gayraud bilang ang bagong ''Miss France 1964'' na siyang kakatawan sa Miss World matapos tumangging lumibot sa buong Pransiya si Arlette Collot, ang orihinal na nagwagi.<ref>{{Cite news |date=2 Enero 1964 |title=Miss France 1964 a ete couronnee |language=fr |trans-title=Miss France 1964 was crowned |pages=1 |work=Combat: Le Journal de Paris |location=Paris, Pransiya |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t528834t/f10.item.r=%22arlette%20collot%22.zoom |access-date=26 Abril 2023 |via=Bibliothèque nationale de France}}</ref> Dapat sanang lalahok si Miss Turkey 1964 Ayten Ornek. Gayunpaman, inakusahan ng ''second runner-up'' na si Nurlan Coşkun ang mga ''organizer'' na sinabihan siya na siya ang mananalo. Upang masolusyonan ang kaganapang ito, ipinadala si Ornek sa Miss International,<ref>{{Cite news |date=11 Agosto 1964 |title=Greece and Turkey meet |language=en |pages=82 |work=The Calgary Herald |url=https://news.google.com/newspapers?id=MGVkAAAAIBAJ&sjid=S3wNAAAAIBAJ&pg=3071%2C2409495 |access-date=12 Marso 2024 |via=Google News Archive}}</ref> at si Coşkun ay ipinadala sa Miss World. ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong ==== Lumahok sa unang pagkakataon ang mga teritoryong Aruba at Montserrat. Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Moroko na huling sumali noong [[Miss World 1958|1958]], Hibraltar at Honduras na huling sumali noong [[Miss World 1959|1959]], Libano na huling sumali noong [[Miss World 1961|1961]], at Ekwador, Italya, Republika ng Tsina, at Urugway na huling sumali noong [[Miss World 1962|1962]]. Hindi sumali sa edisyong ito ang mga bansang [[Bolivia|Bulibya]], [[Jordan|Hordan]], [[Israel]], [[Malaysia]], [[Mehiko]], [[Nigeria|Niherya]], [[Peru]], [[Chile|Tsile]], at [[Tsipre]]. Hindi sumali si Sonia Marino Cárdenas ng Bulibya dahil mas pinili nitong ipagpatuloy ang kanyang pag-aaral.<ref>{{Cite news |date=11 Nobyembre 1964 |title=Found: The missing, so modest Miss Bolivia |language=en |pages=18 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19641111-1.2.144 |access-date=12 Marso 2024 |via=National Library Board}}</ref> Hindi sumali si Ofira Margalit ng Israel dahil sa kanyang konskripsiyon.<ref>{{Cite news |date=7 Nobyembre 1964 |title=Army says 'no' to 'Miss Israel' |language=en |pages=1 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19641107-1.1.1 |access-date=12 Marso 2024 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=6 Nobyembre 1964 |title='Dienstplicht gaat voor' Geen Miss-wedstrijd voor Israëls mooiste |trans-title='Conscription comes first' No Miss competition for Israel's most beautiful |pages=2 |work=Het vrije volk |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010955296:mpeg21:p002 |access-date=12 Marso 2024 |via=Delpher}}</ref> Hindi sumali sina Katie Barnaba Faizah ng Hordan, Leonie Foo Saw Pheng ng Malaysia, Olga Ceniceros ng Mehiko, at Nora Pallarés ng Tsile dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Hindi sumali si Martha Bassey ng Niherya dahil sa kakulangan sa badyet. Hindi sumali ang mga bansang Peru at Tsipre matapos na mabigo ang kanilang organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. Dapat din sanang sasali sa edisyong ito sina Marvo Manning ng [[Barbados]], Alice Weber ng [[Curaçao]],<ref>{{Cite news |date=6 Hulyo 1964 |title=Kroon Kroont I. de Windt Miss Curacao |language=nl |pages=3 |work=Amigoe di Curacao |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470001:mpeg21:p003 |via=Delpher}}</ref> Henrietta Monteiro ng [[Zambia|Sambia]],<ref>{{Cite news |date=11 Disyembre 1964 |title=She's not black, so she can't be beauty queen |language=en |pages=2 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19641211-1.1.2 |access-date=12 Marso 2024 |via=National Library Board}}</ref> Lea Avaemai Vahine ng [[French Polynesia|Tahiti]], ngunit hindi rin sila nagpatuloy dahil sa mga hindi isiniwalat na dahilan. == Mga resulta == [[Talaksan:Miss World 1964 Map.PNG|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss World 1964 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss World 1964''' | * '''{{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]]''' – '''Ann Sidney'''<ref name=":1">{{Cite news |date=13 Nobyembre 1964 |title=Fue declarada 'Miss Mundo' una joven británica |language=es |trans-title=A young British woman was declared 'Miss World' |pages=1; 8 |work=La Opinion |url=https://news.google.com/newspapers?id=DW5EAAAAIBAJ&sjid=P7IMAAAAIBAJ&pg=4981%2C2034019 |access-date=12 Marso 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |- | 1st runner-up | * {{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] – Ana María Soria<ref name=":1" /> |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|ROC}} [[Taiwan|Republika ng Tsina]] – Linda Lin<ref name=":1" /> |- | 3rd runner-up | * {{flagicon|BRA|1889}} [[Brazil|Brasil]]– Maria Isabel Avelar<ref name=":1" /> |- | 4th runner-up | * {{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] – Lyndal Cruickshank<ref name=":1" /> |- | Top 7 | * {{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] – Erica Cooke<ref name=":1" /> * {{flagicon|ITA}} [[Italya]] – Mirka Sartori<ref name=":1" /> |- | Top 16 | * {{flagicon|DEU}} [[Kanlurang Alemanya|Alemanya]] – Juliane Herm<ref name=":1" /> * {{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] – Mercedes Hernández<ref name=":1" /> * {{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] – Yvonne Mortensen<ref name=":1" /> * {{Flagicon image|Flag of Spain (1945–1977).svg}} [[Espanya]] – María José Ulla<ref name=":1" /> * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Jeanne Marie Quinn<ref name=":1" /> * {{flagicon|GRC|old}} [[Gresya]] – Mary Kouyoumitzou<ref name=":1" /> * {{flagicon|LBR}} [[Liberya]] – Norma Dorothy Davis<ref name=":1" /> * {{flagicon|MSR}} [[Montserrat]] – Helen Joseph<ref name=":1" /> * {{Flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg}} [[Pransiya]] – Jacqueline Gayraud<ref name=":1" /> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Tulad noong [[Miss World 1961|1961]], labinlimang ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon na ginanap sa araw ng pinal na kompetisyon na binubuo ng ''swimsuit'' at ''evening gown competition''.<ref name=":2">{{Cite news |date=8 Nobyembre 1964 |title=50 girls in search of beauty jackpot |language=en |pages=10 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19641108-1.2.81 |access-date=12 Marso 2024}}</ref> Gayunpaman, dahil dalawang kandidata ang nagkaroon ng kaparehong iskor para sa ikalabinlimang posisyon, napagdesisyunan ni Morley na isama ang dalawa at gawing labing-anim mga ''semi-finalist'' na tutuloy sa kompetisyon. Lumahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang mga labing-anim na ''semi-finalist'', at kalaunan ay napili ang pitong pinalista na sumabak sa ''final interview.'' * Paul Anka – Kanadyanong mang-aawit * Billy Butlin – Negosyanteng Ingles<ref name=":2" /> * John Cavanagh – Irlandes na taga-disenyo * Bernard Delfont – Ingles na ''theatrical entrepreneur'' * Tab Hunter – Amerikanong aktor<ref name=":2" /> * Lady Sonia Elizabeth Melchett * Vidal Sassoon, CBE – Mangugulot at negosyanteng Ingles * Nicolette Elaine Katherine Vane-Tempest-Stewart – ''Marchioness'' ng Londonderry * Godfrey Herbert Winn – Ingles na mamamahayag<ref name=":2" /> == Mga kandidata == Apatnampu't-dalawang kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref name=":2" /> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon}} !Bayan |- |{{flagicon|DEU}} [[Kanlurang Alemanya|Alemanya]] |Juliane Herm<ref name=":3">{{Cite news |date=5 Nobyembre 1964 |title=Miss World hopefuls |language=en |pages=21 |work=The Telegraph-Herald |url=https://news.google.com/newspapers?id=wfxQAAAAIBAJ&sjid=uLwMAAAAIBAJ&pg=4197%2C1014910 |access-date=12 Marso 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |19 |Stuttgart |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Ana María Soria<ref>{{Cite news |date=12 Disyembre 1964 |title="Miss Mundo" en una misión internacional |language=es |trans-title="Miss World" on an international mission |pages=37 |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=ZskqAAAAIBAJ&sjid=93oEAAAAIBAJ&pg=1121%2C14047680 |access-date=12 Marso 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |23 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |{{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Aruba]] |Regina Croes<ref>{{Cite news |date=26 Marso 1964 |title=Miss Aruba morgen naar Puerto Rico |language=nl |trans-title=Miss Aruba to Puerto Rico tomorrow |pages=6 |work=Amigoe di Curacao |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469884:mpeg21:p006 |access-date=24 Abril 2023 |via=Delpher}}</ref> |21 |Oranjestad |- |{{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Victoria Lazek |20 |[[Viena]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Danièle Defrere<ref>{{Cite web |date=11 Enero 2010 |title=Erelijst Miss België |url=https://www.demorgen.be/gs-b5723d4d |access-date=10 Nobyembre 2022 |website=De Morgen |language=nl-NL}}</ref> |20 |[[Bruselas]] |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |Mercedes Hernández |19 |[[Caracas]] |- |{{flagicon|BRA|1889}} [[Brazil|Brasil]] |Maria Isabel Avelar<ref>{{Cite news |date=29 Oktubre 1964 |title="Miss" Brasil usará traje de vaqueiro em Londres e dará sela de Sergipe a Perfeito |language=pt |trans-title="Miss" Brazil will wear a cowboy outfit in London and give the saddle of Sergie to Perfect |pages=8 |work=Jornal do Brasil |url=https://news.google.com/newspapers?id=mhMSAAAAIBAJ&sjid=fe4DAAAAIBAJ&pg=6966%2C3550642 |access-date=12 Marso 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |Aracaju |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka|Ceylon]] |Marina Dellerene Swan |18 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Yvonne Mortensen |19 |[[Copenhague|Copenhuague]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |María de Lourdes Anda |19 |Guayaquil |- |{{Flagicon image|Flag of Spain (1945–1977).svg}} [[Espanya]] |María José Ulla<ref>{{Cite web |last= |first= |date=31 Enero 2022 |title=Fallece en Madrid María José Ulla, que fue miss España en 1964 |trans-title=María José Ulla, who was Miss Spain in 1964, dies in Madrid |url=https://www.elcorreogallego.es/tendencias/fallece-en-madrid-maria-jose-ulla-que-fue-miss-espana-en-1964-EE10276112 |access-date=20 Abril 2023 |website=El Correo Gallego |language=es-ES}}</ref> |19 |La Coruna |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Jeanne Marie Quinn<ref>{{Cite news |date=7 Setyembre 1964 |title=Arms and the man |language=en |pages=5 |work=The Progress-Index |url=https://www.newspapers.com/article/the-progress-index-19647septtheprogre/281563/ |access-date=20 Abril 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |20 |East Meadow |- |{{flagicon|GRC|old}} [[Gresya]] |Mary Kouyoumitzou |18 |[[Heraklion]] |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |Erica Cooke<ref>{{Cite web |last=Jackson |first=Kevin |date=26 Setyembre 2021 |title=Miss Jamaica was a confidence builder for Mitsy Seaga |url=https://www.jamaicaobserver.com/entertainment/miss-jamaica-was-a-confidence-builder-for-mitsy-seaga/ |access-date=26 Abril 2023 |website=Jamaica Observer |language=en-US}}</ref> |17 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagicon|JPN|1947}} [[Hapon]] |Yoshiko Nakatani |24 |[[Prepektura ng Ibaraki|Ibaraki]] |- |{{flagicon|GIB|ensign}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Lydia Davis |19 |Hibraltar |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |Araceli Cano |23 |Francisco Morazán |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Mairen Cullen |20 | [[Dublin]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Mirka Sartori<ref>{{Cite news |date=7 Setyembre 1964 |title=Le vincitrici del concorso |language=it |trans-title=The winners of the competition |pages=4 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,4/articleid,0099_02_1964_0202_0004_5596978/ |access-date=20 Abril 2023 |archive-date=20 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420141524/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,4/articleid,0099_02_1964_0202_0004_5596978/ |url-status=dead }}</ref> |20 |[[Veneto]] |- |{{flagicon|CAN|1957}} [[Canada|Kanada]] |Mary Lou Farrell<ref>{{Cite news |date=24 Hulyo 1964 |title=Miss Dominion |language=en |pages=8 |work=The Buckingham Post |url=https://news.google.com/newspapers?id=W7wxAAAAIBAJ&sjid=I-IFAAAAIBAJ&pg=1989%2C5162739 |access-date=10 Disyembre 2022}}</ref> |21 |[[Newfoundland at Labrador|Newfoundland]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Paulina Vargas<ref>{{Cite news |date=30 Oktubre 1963 |title=Paulina Vargas ira a concurso de Miss Mundo |language=es |pages=4 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=eR0hAAAAIBAJ&sjid=9GMEAAAAIBAJ&pg=3078%2C5513671 |access-date=12 Marso 2024 |via=Google News Archive}}</ref> | – |[[Huila]] |- |{{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Líbano]] |Nana Barakat | – |[[Beirut]] |- |{{flagicon|LBR}} [[Liberya]] |Norma Dorothy Davis |19 |[[Monrovia]] |- |{{flagicon|LUX}} [[Luxembourg|Luksemburgo]] |Gabrielle Heyrard |17 |[[Lungsod ng Luksemburgo]] |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Rósa Einarsdóttir<ref>{{Cite news |date=26 Mayo 1964 |title=Fegurðardottning Islands |language=is |trans-title=Iceland's beauty queen |pages=5 |work=Alþýðublaðið |url=https://timarit.is/page/2331526?iabr=on |access-date=12 Marso 2024 |via=Timarit.is}}</ref> |19 |[[Reikiavik]] |- |{{flagicon|MSR}} [[Montserrat]] |Helen Joseph<ref>{{Cite web |last=Martin |first=Edwin L. |date=7 Hunyo 2019 |title=The untold story of Helen Joseph, Montserrat’s only Miss World contestant |url=https://www.montserratspotlight.com/the-untold-story-of-helen-joseph-montserrats-first-and-only-international-pageant-contestant/ |access-date=20 Abril 2023 |website=Montserrat Spotlight |language=en-US }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |22 |[[:en:Plymouth,_Montserrat|Plymouth]] |- |{{flagicon|MAR}} [[Moroko]] |Leila Gourmala<ref name=":0">{{Cite web |last=Babas |first=Latifa |date=8 Pebrero 2019 |title=History : When beauties competed under the Moroccan flag in international beauty pageants |url=https://en.yabiladi.com/articles/details/74424/history-when-beauties-competed-under.html |access-date=21 Abril 2023 |website=Yabiladi |language=en}}</ref> |21 |[[Rabat]] |- |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |Sandra Correa | 16 |Masaya |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |Lyndal Cruikshank<ref>{{Cite web |last=Smith |first=Pat Veltkamp |date=12 Hunyo 2018 |title=The many Misses who stole hearts |url=https://www.stuff.co.nz/southland-times/opinion/104670108/the-many-misses-who-stole-hearts |access-date=10 Nobyembre 2022 |website=Stuff |language=en}}</ref> |21 |Invercargill |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Renske van der Berg<ref>{{Cite news |date=7 Nobyembre 1964 |title=Schenking |language=nl |trans-title=Donation |pages=3 |work=De Telegraaf |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110588706:mpeg21:p003 |access-date=12 Marso 2024 |via=Delpher}}</ref> |19 | [[Ang Haya]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Maila Östring<ref>{{Cite web |last=Himberg |first=Petra |date=3 Nobyembre 2009 |title=Miss Suomi 1964 Sirpa Suosmaa |url=http://yle.fi/aihe/artikkeli/2009/11/03/miss-suomi-1964-sirpa-suosmaa |access-date=10 Disyembre 2022 |website=Yle |language=fi-FI}}</ref> |19 | – |- |{{flagicon|PRT}} [[Portugal]] |Rolanda Campos |24 |[[Lisboa]] |- |{{Flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg}} [[Pransiya]] |Jacqueline Gayraud<ref>{{Cite web |last=Foreau |first=Laurent |date=16 Disyembre 2022 |title=Miss France : c'est le grand soir pour Emma Guibert, Miss Pays de la Loire |trans-title=Miss France: it's the big night for Emma Guibert, Miss Pays de la Loire |url=https://actu.fr/pays-de-la-loire/les-sables-d-olonne_85194/miss-france-cest-le-grand-soir-pour-emma-guibert-miss-pays-de-la-loire_56019845.html |access-date=20 Abril 2023 |website=Les Sables |language=fr}}</ref> |18 |[[Paris]] |- |{{flagicon|ROC}} [[Taiwan|Republika ng Tsina]] |Linda Lin<ref>{{Cite web |date=1 Agosto 1964 |title=Three Who Walk in Beauty |url=https://taiwantoday.tw/print.php?unit=12,29,33,45&post=23386 |access-date=26 Abril 2023 |website=Taiwan Journal |language=en}}</ref> |22 |Taichung |- |'''{{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]]''' |'''[[Ann Sidney]]'''<ref>{{Cite news |date=2 Setyembre 1964 |title=She's "Miss United Kingdom" |language=en |pages=14 |work=The Jackson Sun |url=https://www.newspapers.com/article/the-jackson-sun-miss-uk-1964/83668436/ |access-date=20 Abril 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |20 |Parkstone |- |{{Flagicon image|Flag of Suriname (1959–1975).svg}} [[Suriname]] |Norma Dorothy Tin Chen Fung<ref>{{Cite news |date=3 Nobyembre 1964 |title=Suriname's mooiste |language=nl |trans-title=Suriname's most beautiful |pages=6 |work=De Volkskrant |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010878292:mpeg21:p006 |access-date=24 Abril 2023 |via=Delpher}}</ref> |18 |[[Paramaribo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Agneta Malmgren |19 | – |- |{{flagicon|ZAF|1928}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Vedra Karamitas<ref>{{Cite web |date=9 Nobyembre 2022 |title=Sonia Booth was Miss SA 2001 ‘second princess’ |url=https://opera.news/za/en/entertainment/ec9d181812f45b8c5be709d2bf9758f7 |access-date=21 Abril 2023 |website=Opera News |language=en |archive-date=21 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421035446/https://opera.news/za/en/entertainment/ec9d181812f45b8c5be709d2bf9758f7 |url-status=dead }}</ref> |22 |Transvaal |- |{{flagicon|KOR|1949}} [[Timog Korea]] |Yoon Mi-hee |23 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|TUN}} [[Tunisia|Tunisya]] |Dolly Allouche |18 |[[Tunis]] |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |Nurlan Coşkun<ref>{{Cite web |last= |date=22 Setyembre 2017 |title=Miss Turkey listesi, geçmişten günümüze Miss Turkey birincileri |trans-title=All past Miss Turkey winners |url=https://www.haberturk.com/miss-turkey-listesi-gecmisten-gunumuze-miss-turkey-birincileri-1642708 |access-date=12 Marso 2024 |website=Habertürk |language=tr}}</ref> |18 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Alicia Elena Gómez | – |[[Montevideo]] |} ==  Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * [http://www.missworld.com/ Opisyal na website] {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] [[Kategorya:1964]] 7ga0w5qqgizhl8hheocpo8gv07yjird 0 323762 2210131 2205497 2026-06-03T02:12:30Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210131 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|photo=Silvana Suárez.jpg|caption=Silvana Suárez|winner='''[[Silvana Suárez]]'''|represented={{flagicon|Argentina}} Arhentina|date=16 Nobyembre 1978|presenters={{Hlist|Paul Burnett|Sacha Distel}}|venue=Royal Albert Hall, Londres, Reyno Unido|broadcaster=[[BBC]]|entrants=68|placements=15|debuts={{hlist|Dominika|San Vicente}}|withdraws={{hlist|Bulibya|Libano|Luksemburgo|Nikaragwa|Panama|Papua Bagong Guinea|Timog Aprika}}|returns={{hlist|Hamayka|Indiya|Italya|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos|Malaysia|Mawrisyo|Niherya|Pilipinas|Singapura|Suwasilandiya|Tunisya}}|before=[[Miss World 1977|1977]]|next=[[Miss World 1979|1979]]|photogenic=Martha Eugenia Ortiz<br>{{flagicon|Mexico}} Mehiko|personality=Wendy Daykin<br>{{flagicon|Cayman Islands|old}} Kapuluang Kayman}} Ang '''Miss World 1978''' ay ang ika-28 edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap sa Royal Albert Hall sa Londres, Reyno Unido noong 16 Nobyembre 1978.<ref>{{Cite news |date=16 Nobyembre 1978 |title=Day of nerves for Miss World girls |language=en |pages=15 |work=Liverpool Echo |url=https://www.newspapers.com/article/liverpool-echo-mw-78-dress-rehearsak/134565683/ |access-date=20 Abril 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Mary Stävin ng Suwesya si Silvana Suárez ng Arhentina bilang Miss World 1978.<ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1978 |title=Argentinan picked Miss World |language=en |pages=2 |work=Lodi News-Sentinel |url=https://news.google.com/newspapers?id=TuAzAAAAIBAJ&sjid=lDIHAAAAIBAJ&pg=4696%2C1942136 |access-date=12 Mayo 2023}}</ref><ref name="google.com1">{{cite web |date=17 Nobyembre 1978 |title=Argentine beauty named 'Miss World' |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1916&dat=19781117&id=QOogAAAAIBAJ&pg=3099,4174203&hl=en |access-date=14 Abril 2024 |website=The Hour |language=en |via=Google News Archive}}</ref> Ito ang pangalawang beses na nanalo ang Arhentina bilang Miss World.<ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1978 |title=Cry no more, Miss Argentina |language=en |pages=1 |work=The Glasgow Herald |url=https://news.google.com/newspapers?id=5wI-AAAAIBAJ&sjid=dUkMAAAAIBAJ&pg=4612%2C3812675 |access-date=16 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Ossie Margareta Carlsson ng Suwesya, habang nagtapos bilang second runner-up si Denise Coward ng Australya.<ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1978 |title=Miss World title to Argentinian, 19 |language=en |pages=2 |work=Schenectady Gazette |url=https://books.google.com.ph/books?id=NP0wAAAAIBAJ&pg=PA2&dq=%22Miss+Argentina%22&article_id=2741,5443695&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj4yu3Guqj_AhWHQN4KHZQbASM4HhDoAXoECA0QAg#v=onepage&q=%22Miss%20Argentina%22&f=false |access-date=4 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1978 |title=She beat the odds |language=en |pages=33 |work=The Ottawa Journal |location=Ottawa, Ontario, Kanada |url=https://www.newspapers.com/article/the-ottawa-journal-17november1978the/396803/ |access-date=14 Abril 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> Mga kandidata mula sa animnapu't-walong bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina Paul Burnett at Sacha Distel ang kompetisyon. Nagtanghal din si Distel sa edisyong ito. == Kasaysayan == [[Talaksan:Royal_Albert_Hall,_London_-_Nov_2012.jpg|thumb|250x250px|Royal Albert Hall, ang lokasyon ng Miss World 1978]] === Lokasyon at petsa === Noong Setyembre 1977, inanunsyo ni Julia Morley na mayroon silang planong ganapin ang unang kalahati ng kompetisyon, ang ''swimsuit competition'' at ''parade of nations'', ng edisyong ito sa Singapura. Ang ''evening gown'' at ''final interview'' naman ay magaganap pa rin sa Londres.<ref>{{Cite news |date=23 Setyembre 1977 |title=MISS WORLD '78: EARLY ROUNDS IN SPORE? |language=en |pages=7 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19770923-1.2.33 |access-date=14 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref> Gayunpaman, hindi natuloy ang mga negosasyon upang dalhin ang Miss World sa Singapura dahil sa kanselasyon ng ''concorde flight'' ng British Airways at Singapore Airlines mula sa Londres hanggang Singapura dahil sa pagbabawal ng Malaysia ng mga ''supersonic plane'' na dumaan sa Malacca Strait dahil sa mga dahilang pangkalikasan.<ref name=":6">{{Cite news |date=10 Oktubre 1978 |title=Beauty quest to go on despite Morley's sacking |language=en |pages=6 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19781010-1.2.23.7 |access-date=20 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref> Noong 7 Oktubre 1978, napatalsik si Eric Morley bilang tagapangulo ng Mecca dahil sa diumanong mga problema sa mga ''staff incentive''. Nagbigay diumano si Maxwell Joseph, may-ari ng Grand Metropolitan na siyang naging katuwang ng Mecca, ng sulat kay Morley tungkol sa kanyang pagpapaalis, at inalokan ito ng pera para lamang manahimik, ngunit hindi ito tinanggap ni Morley.<ref>{{Cite news |date=9 Oktubre 1978 |title=Miss World man fired |language=en |pages=4 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19781009-1.1.4 |access-date=20 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 Oktubre 1978 |title=Eric Morley to fight sacking, says his wife |language=en |pages=1 |work=Glasgow Herald |url=https://news.google.com/newspapers?id=zKdAAAAAIBAJ&sjid=qKUMAAAAIBAJ&pg=4055%2C1654667 |access-date=20 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> Noong 9 Oktubre, napagdesisyunan sa isang pagpupulong ng mga direktor ng Grand Metropolitan na ipagpapatuloy pa rin ng mga Morley ang pagdaraos ng Miss World sa susunod na limang taon, habang kanilang pinag-iisipan kung ito ay kanilang ibebenta o ipapanatili.<ref name=":6" /> Hindi pa rin naapektuhan ang posisyon ni Eric Morley sa Miss World bilang tagapangulo. Kalaunan ay tinanggap ni Morley ang kanyang pagpapaalis sa Grand Metropolitan sa halagang £200,000,<ref>{{Cite news |date=10 Oktubre 1978 |title=Morley takes sack–and £200,000 |language=en |pages=1 |work=The Glasgow Herald |url=https://news.google.com/newspapers?id=zadAAAAAIBAJ&sjid=qKUMAAAAIBAJ&pg=4111%2C1868169 |access-date=20 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> at pinagpatuloy pa rin ni Julia Morley ang kanyang sariling mga obligasyon sa mga isponsor para sa kompetisyon sa sumunod na buwan.<ref>{{Cite news |date=11 Oktubre 1978 |title=Morley takes $874,000 to quit job |language=en |pages=2 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19781011-1.1.2 |access-date=20 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=14 Oktubre 1978 |title=Morley for polls |language=en |pages=4 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19781014-1.1.4 |access-date=20 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref> Tuluyan nang umalis si Eric Morley sa Mecca noong 31 Disyembre 1978. === Pagpili ng mga kalahok === Mga kandidata mula sa animnapu't-walong bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Labindalawang kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang mga bansa/teritoryo matapos maging runner-up sa kanilang pambansang kompetisyon, o napili sa isang ''casting process,'' at dalawang kandidata ang nailuklok matapos bumitiw ang orihinal na kalahok. ==== Mga pagpalit ==== Dapat sanang lalahok si Miss Argentina 1978 Margarita Susana Heindryckx sa edisyong ito, ngunit dahil ito ay labing-anim pa lamang sa araw ng kompetisyon, siya ay pinalitan ng kanyang ''first runner-up'' na si Silvana Suárez.<ref>{{Cite news |date=20 Nobyembre 1978 |title=Argentine girl is Miss World |language=en |pages=17 |work=The Daily News |url=https://www.newspapers.com/article/the-daily-news-20november1978thedail/396776/ |access-date=12 Mayo 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> Dapat sanang lalahok ang first runner-up ng Miss France 1978 na si Brigitte Konjovic bilang kandidata ng [[Pransiya]] matapos na piliin ni Miss France 1978 Pascale Taurua na bumalik sa kaniyang bayan ng [[New Caledonia|Bagong Caledonia]] imbis na manirahan sa Pransiya.<ref>{{Cite web |last=Mitote |first=Pascal |date=8 Marso 2015 |title=Pascale Taurua, Miss France 1978 |url=https://la1ere.francetvinfo.fr/polynesie/tahiti/pascale-taurua-miss-france-1978-236573.html |access-date=30 Enero 2023 |website=Polynésie la 1ère |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gnipate |first=Steeven |date=5 Marso 2015 |title=Que devient la Calédonienne Pascale Taurua, Miss France 1978? |url=https://la1ere.francetvinfo.fr/2015/03/05/que-devient-pascal-taurua-la-caledonienne-miss-france-1978-235719.html |access-date=31 Enero 2023 |website=Outre-mer la 1ère |language=fr-FR}}</ref> Gayunpaman, dahil nagkaroon ng problema sa kalusugan si Konjovic, siya ay pinalitan ng ''second runner-up'' ng Miss France 1978 na si Kelly Hoarau.<ref name=":1">{{Cite web |last=Lazaar |first=Liane |date=11 Disyembre 2021 |title=Miss France : Une reine de beauté est la mère d'un comédien de Scènes de ménages ! |trans-title=Miss France: A beauty queen is the mother of a Scènes de Ménages actor! |url=https://www.purepeople.com/article/miss-france-une-reine-de-beaute-est-la-mere-d-un-comedien-de-scenes-de-menages_a467338/1 |access-date=14 Abril 2024 |website=Purepeople |language=fr}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong ==== Lumahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Dominika at San Vicente. Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Niherya na huling sumali noong [[Miss World 1970|1970]], Indiya, Malaysia, Mawrisyo, Pilipinas, Suwasilandiya, at Tunisya na huling sumali noong [[Miss World 1975|1975]], at Hamayka, Italya, Kapuluang Birhen ng Estados Unidos, at Singapura na huling sumali noong [[Miss World 1976|1976]]. Hindi sumali ang mga bansang [[Bolivia|Bulibya]], [[Lebanon|Libano]], [[Luxembourg|Luksemburgo]], [[Nicaragua|Nikaragwa]], [[Panama]], [[Papua Nueva Guinea|Papua Bagong Guinea]], at [[South Africa|Timog Aprika]] sa edisyong ito. Hindi sumali si Angelyn Tukana ng Papua Bagong Guinea dahil sa kakulangan sa pondo para ilipad siya sa Londres.<ref>{{Cite news |date=28 Abril 1978 |title=Angelyn shapes up nicely... |pages=1 |work=Papua New Guinea Post-Courier |location=Port Moresby, Papua Bagong Guinea |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/250344589?searchTerm=%22Miss%20World%22 |access-date=14 Abril 2024 |via=Trove}}</ref><ref>{{Cite news |last=Gavera |first=Mea |date=30 Hunyo 1978 |title=She'll dazzle the world |language=en |pages=37 |work=Papua New Guinea Post-Courier |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/250164538?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=29 Enero 2023 |via=Trove}}</ref> Hindi sumali sina Liliana Gutiérrez ng Bulibya,<ref>{{Cite web |date=29 Hulyo 2017 |title=El título les dio alegrías, trabajo y fama que aún saborean |url=https://eldeber.com.bo/sociales/el-titulo-les-dio-alegrias-trabajo-y-fama-que-aun-saborean_32650 |access-date=19 Disyembre 2022 |website=El Deber |language=es-ES |archive-date=23 Oktubre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023090330/https://eldeber.com.bo/sociales/el-titulo-les-dio-alegrias-trabajo-y-fama-que-aun-saborean_32650 |url-status=dead }}</ref> Graziella Abu Fadel ng Libano,<ref>{{Cite web |last=Maroun |first=Bechara |date=2 Setyembre 2022 |title=Yasmina Zaytoun, une Miss Liban qui veut tracer son propre chemin |trans-title=Yasmina Zaytoun, a Miss Lebanon who wants to chart her own path |url=https://www.lorientlejour.com/article/1310192/yasmina-zaytoun-une-miss-qui-veut-tracer-son-propre-chemin.html |access-date=5 Abril 2024 |website=L'Orient-Le Jour |language=fr}}</ref> Claudia Herrera ng Nikaragwa, at Ljiljana Djogovic ng [[Yugoslavia]] dahil hindi na sila nakaabot o huli na nang dumating sila sa Londres. Hindi sumali si Yolanda Kloppers ng Timog Aprika matapos pagbawalan ng Miss World Organization ang paglahok ng Timog Aprika sa kompetisyon dahil sa kanilang [[Aparteid|patakarang aparteid]].<ref>{{Cite book |last=Evans |first=MJ |url=https://www.worldcat.org/oclc/1006045407 |title=Broadcasting the End of Apartheid |date=2014 |publisher=I.B.Tauris |isbn=978-0-85772-417-5 |pages=59 |language=en |oclc=1006045407}}</ref><ref>{{Cite news |date=25 Agosto 1978 |title=Miss South Africa out, so S'pore to take part |language=en |pages=9 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19780825-1.2.49 |access-date=14 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref> Natanggal na sa kompetisyon si Malek Nemlaghi ng Tunisya dahil ayaw nitong tanggalin ang kanyang yashmak at magsuot ng ''boxer shorts'' para sa kanilang ''photo-call''.<ref>{{Cite news |date=14 Nobyembre 1978 |title=Miss World |pages=5 |work=[[The Canberra Times]] |agency=[[Reuters]] |location=Canberra, Australian Capital Territory |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110923125?searchTerm=%22Miss%20World%22 |access-date=14 Abril 2024 |via=[[Trove]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=14 Nobyembre 1978 |title=Home News |language=en |pages=7 |work=The Glasgow Herald |url=https://news.google.com/newspapers?id=5AI-AAAAIBAJ&sjid=dUkMAAAAIBAJ&pg=2622%2C3041576 |access-date=2 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref> Gayunpaman, siya ay muling ibinalik sa kompetisyon matapos nitong tanggalin ang kanyang yashmak sa ''dress rehearsal''.<ref>{{Cite news |date=15 Nobyembre 1978 |title=Miss Tunisia can compete |language=en |pages=2 |work=The Salina Journal |location=Salina, Kansas |url=https://www.newspapers.com/article/the-salina-journal/49768687/ |access-date=14 Abril 2024 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=14 Nobyembre 1978 |title=Cause of fuss |language=en |pages=22 |work=Reading Eagle |url=https://news.google.com/newspapers?id=ePQhAAAAIBAJ&sjid=naAFAAAAIBAJ&pg=4805%2C3074285 |access-date=2 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=14 Nobyembre 1978 |title=Unveiled |language=en |pages=6 |work=Ocala Star-Banner |url=https://news.google.com/newspapers?id=tg4wAAAAIBAJ&sjid=uwUEAAAAIBAJ&pg=6046%2C4411886 |access-date=2 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref> == Mga resulta == [[Talaksan:Miss_World_1978_Map.PNG|thumb|250x250px| Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss World 1978 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss World 1978''' | * {{flagicon|ARG}} '''[[Arhentina]]''' – '''Silvana Suárez''' <ref name=":4">{{Cite news |date=18 Nobyembre 1978 |title=Primero, mundial de fútbol... y ahora de belleza |language=es |pages=14 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=M34fAAAAIBAJ&sjid=WmYEAAAAIBAJ&pg=3852%2C665054 |access-date=16 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |- | 1st runner-up | * '''{{flagicon|SWE}}''' [[Suwesya]] – Ossie Carlsson<ref name=":4" /> |- | 2nd runner-up | * {{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] – Denise Coward<ref name=":4" /> |- | 3rd runner-up | * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Martha Ortiz<ref name=":4" /> |- | 4th runner-up | * {{Flagicon image|Flag of Spain (1977–1981).svg}} [[Espanya]] – Gloria Valenciano<ref name=":4" /> |- | Top 7 | * {{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] – Ann Jones * {{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] – Jeanette Keller |- | Top 15 | * {{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] – Doris Anwarder<ref>{{Cite web |last= |first= |date=3 Oktubre 2014 |title=„Die Misswahl hat mir einige Türen geöffnet“ |url=https://www.vn.at/vorarlberg/2014/10/03/die-misswahl-hat-mireinige-tueren-geoeffnet.vn |access-date=16 Abril 2024 |website=Vorarlberger Nachrichten |language=de}}</ref> * {{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] – Patricia Tóffoli * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Debra Jean Freeze<ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1978 |title=Argentine runner-up named Miss World '78 |language=en |pages=7 |work=The Albany Herald |url=https://news.google.com/newspapers?id=KGpEAAAAIBAJ&sjid=VrIMAAAAIBAJ&pg=2775%2C3396868 |access-date=16 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> * {{Flagicon|IND}} [[Indiya]] – Kalpana Iyer<ref>{{Cite web |last=Bose |first=Sushmita |date=27 Nobyembre 2015 |orig-date=19 Nobyembre 2015 |title=Kalpana Iyer: Yesterday's Sex Symbol Comes out of the Shadows |url=https://www.khaleejtimes.com/wknd/kalpana-iyer-yesterdays-sex-symbol-comes-out-of-the-shadows |access-date=14 Abril 2024 |website=Khaleej Times |language=en}}</ref> * {{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] – Maribel Fernández * {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] – Eija Laaksonen * {{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – María Jesús Cañizares * {{Flag|Sri Lanka}} – Manohori Vanigasooriya |} === '''Mga espesyal na parangal''' === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Nagwagi |- |Miss Photogenic | * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Martha Ortiz<ref>{{Cite news |date=16 Nobyembre 1978 |title=People in the news |language=en |pages=2 |work=The Salina Journal |url=https://www.newspapers.com/article/the-salina-journal/49768474/ |access-date=12 Mayo 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |- |Miss Personality | * {{flagicon|CYM|variant=old}} [[Kapuluang Kayman]] – Wendy Daykin |- |Miss Talent | * {{Flagicon|PHI|1936}} [[Pilipinas]] – Louvette Hammond<ref>{{Cite web |last=Burton-Titular |first=Joyce |date=1 Oktubre 2013 |title=From Vivien to Megan: The PH in Miss World history |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/40304-philippines-miss-world-history/ |access-date=13 Mayo 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |} == Kompetisyon == === Pormat === Tulad noong [[Miss World 1961|1961]], labinlimang ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon na ginanap sa araw ng pinal na kompetisyon na binubuo ng ''swimsuit'' at ''evening gown competition''. Lumahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang labinlimang mga ''semi-finalist'', at kalaunan ay napili ang pitong pinalista na sumabak sa ''final interview.'' === Komite sa pagpili === * Christopher Cazenove – Ingles na aktor * Michael Chow – ''Restauranteur'' at dating aktor na ipinanganak sa Tsina * Susan George – Ingles na aktres * Jennifer Hosten-Craig – [[Miss World 1970]] mula sa Grenada at ''High Commissioner'' ng Grenada sa Kanada * Seow Peck Leng – Pambansang direktor ng Singapura sa Miss World * Phil Lynott – Irlandes na mang-aawit at musikero * Eric Morley – Tagapangulo ng Variety International at tagapagtatag ng Miss World * Ricardo Villa – Arhentinong manlalaro ng putbol * Stuart Wagstaff – Australyanong aktor at miyembro ng Variety Club * Regine Zylberberg – Pranses na mang-aawit == Mga kandidata == Animnapu't-walong kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1978 |title=Argentine "runner-up" wins title of Miss World 1978 |language=en |pages=1 |work=The Salina Journal |url=https://www.newspapers.com/article/the-salina-journal-17november1978the/396796/ |access-date=12 Mayo 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya|Alemanya]] |Monika Greis<ref>{{Cite news |date=16 Nobyembre 1978 |title=Contestants for Miss World get ready for their big night |language=en |pages=27 |work=Leicester Mercury |location=Leicester, Leicestershire, Inglatera |url=https://www.newspapers.com/article/leicester-mercury-mw-78-dress-rehearsal/134561874/ |access-date=14 Abril 2024 |via=Newspapers.co}}</ref> |23 |Heidelberg |- |'''{{Flagicon|ARG}} [[Argentina|Arhentina]]''' |'''[[Silvana Suárez]]''' <ref>{{Cite web |date=22 Oktubre 2022 |title=Así fue la consagración de Silvana Suárez como Miss Mundo en 1978 |trans-title=This was the consecration of Silvana Suárez as Miss World in 1978 |url=https://www.lanacion.com.ar/espectaculos/asi-fue-la-consagracion-de-silvana-suarez-como-miss-mundo-en-1978-nid22102022/ |access-date=15 Abril 2024 |website=La Nacion |language=es}}</ref> |20 |Córdoba |- |{{flagicon|ABW}} [[Aruba]] |Rose Anne Lejuez<ref>{{Cite news |date=18 Oktubre 1978 |title=Untitled |language=nl |pages=5 |work=Amigoe |location=[[Curaçao]] |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639428:mpeg21:p005 |access-date=14 Abril 2024 |via=Delpher}}</ref> |18 |Oranjestad |- |{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] |Denise Coward<ref>{{Cite news |date=4 Oktubre 1978 |title=Denise heads for stardom |language=en |pages=15 |work=The Australian Women's Weekly |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/52259867?searchTerm=%22Denise%20Coward%22 |access-date=14 Abril 2024 |via=Trove}}</ref> |23 |Parkdale |- |{{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Doris Anwander<ref>{{Cite web |last= |date=5 Pebrero 2009 |title=Kniggetrainerin: Job mit Takt |trans-title=Etiquette trainer: Job with tact |url=https://www.vol.at/kniggetrainerin-job-mit-takt/2194012 |access-date=14 Abril 2024 |website=Vorarlberg Online |language=de}}</ref> |18 |Bregenz |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] |Lorian Tangney |20 |Wellington |- |{{flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]] |Donna McCook<ref name=":3">{{Cite news |date=13 Nobyembre 1978 |title=National headdress |language=en |pages=15 |work=Bangor Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=WNk8AAAAIBAJ&sjid=Hy4MAAAAIBAJ&pg=2532%2C4716284 |access-date=15 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |20 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Françoise Moens<ref>{{Cite news |date=8 Setyembre 1978 |title=Choice of the week |language=en |pages=3 |work=Royal Australian Navy News |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/267443612?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=29 Enero 2023 |via=Trove}}</ref> |19 |[[Brussels|Bruselas]] |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |Patricia Tóffoli<ref>{{Cite news |date=30 Abril 1978 |title=Gritos, y supuesto fraude en eleccion de Miss Venezuela |language=es |trans-title=Shouts, and alleged fraud in the election of Miss Venezuela |pages=2 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=V7kqAAAAIBAJ&sjid=QmYEAAAAIBAJ&pg=6999%2C229177 |access-date=15 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |Coro |- |{{flagicon|BMU}} [[Bermuda]] |Madeline Joell<ref name=":3" /> |19 |Smith's Parish |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Laura Angélica Viana Pereira |20 |Salvador |- |{{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Curaçao]] |Silvana Trinidad<ref>{{Cite news |date=31 Oktubre 1978 |title=Silvana Trinidad naar ”Miss World”-Verkiezing |language=nl |trans-title=Silvana Trinidad to ”Miss World” pageant |pages=9 |work=Amigoe |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639439:mpeg21:p009 |access-date=15 Abril 2024 |via=Delpher}}</ref> |21 |Willemstad |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Birgit Stefansen |21 |Struer |- |{{Flagicon|DMA|1978}} [[Dominika]] |Mona Jno-Lewis |19 |[[Roseau]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |María Antonieta Campódonico<ref>{{Cite web |date=11 July 2016 |title=Cita solidaria de reinas ecuatorianas |trans-title=Solidarity appointment of Ecuadorian queens |url=https://www.eluniverso.com/vida-estilo/2016/07/11/nota/5684568/cita-solidaria-reinas-ecuatorianas |access-date=17 May 2023 |website=El Universo |language=es}}</ref> |19 |Guayaquil |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |Iris Mazorra<ref>{{Cite news |date=13 Hulyo 1978 |title=Tiempo para cantar |language=es |pages=18A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=18A0AAAAIBAJ&sjid=_tAEAAAAIBAJ&pg=6824%2C1424628 |access-date=31 Enero 2023}}</ref> |19 |[[San Salvador]] |- |{{Flagicon image|Flag of Spain (1977–1981).svg}} [[Espanya]] |Gloria Valenciano<ref>{{Cite web |last=Ayala |first=Miguel |date=16 Oktubre 2022 |title=Archipiélago de bellezones |url=https://www.eldia.es/dominical/2022/10/16/archipielago-bellezones-77298497.html |access-date=15 Abril 2024 |website=El Dia |language=es}}</ref> |18 |[[Tenerife]] |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Debra Jean Freeze<ref>{{Cite news |date=20 Oktubre 1978 |title=Beauty queen who knows what she wants in life |language=en |pages=3 |work=Lodi News-Sentinel |url=https://news.google.com/newspapers?id=2ZQzAAAAIBAJ&sjid=QDIHAAAAIBAJ&pg=4904%2C5307078 |access-date=16 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |20 |Mooresville |- |{{Flagicon image|Flag of Greece (1822-1978).svg}} [[Gresya]] |Ariana Dimitropoulou |23 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GUM}} [[Guam]] |Elizabeth Tenorio |22 |[[Asan]] |- |{{Flagicon|JAM}} [[Hamayka]] |Joan McDonald<ref>{{Cite web |date=28 Disyembre 2020 |title=Former Miss Jamaica World now wellness ambassador |url=https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20201228/former-miss-jamaica-world-now-wellness-ambassador |access-date=14 Abril 2024 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> |23 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{Flagicon|JPN|1947}} [[Hapon]] |Yuko Yamaguchi |21 |[[Tokyo]] |- |{{flagicon|GIB|ensign}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Rosanna Bonfante |17 |Hibraltar |- |{{Flagicon|HON|1949}} [[Honduras]] |María Elena Bobadilla |21 |San Pedro Sula |- |{{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]] |Faustina Lin<ref name=":0">{{Cite news |date=9 Nobyembre 1978 |title=Sand dance |language=en |pages=40 |work=The Kokomo Tribune |location=Kokomo, Indiana |url=https://www.newspapers.com/article/the-kokomo-tribune/49766694/ |access-date=14 Abril 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |22 |[[Pulo ng Hong Kong]] |- |{{Flagicon|IND}} [[Indiya]] |Kalpana Iyer<ref>{{Cite news |date=1 Nobyembre 1978 |title=Head turner |language=en |pages=3 |work=Schenectady Gazette |url=https://news.google.com/newspapers?id=Kv0wAAAAIBAJ&sjid=JeEFAAAAIBAJ&pg=5668%2C1027408 |access-date=16 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |21 |Amroha |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Lorraine O'Conner |24 |Cork |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]] |Sari Alon<ref>{{Cite news |date=15 Hunyo 1978 |title=Beauty queens all |language=en |pages=1 |work=The Australian Jewish Times |location=Sydney, New South Wales |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/263309329?searchTerm=%22Miss%20World%22 |access-date=14 Abril 2024 |via=Trove}}</ref> |19 |[[Tiberias]] |- |{{Flagicon|ITA}} [[Italya]] |Cristina Mai<ref>{{Cite news |date=4 Nobyembre 1978 |title=Diventerà Miss Mondo? |language=it |trans-title=Will she become Miss World? |pages=16 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,16/articleid,1473_02_1978_0255_0016_20710905/ |access-date=14 Abril 2024 }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |17 |[[Mantua]] |- |{{Flag|Jersey|old}} |Chantal Gosselin<ref name=":5">{{Cite news |date=21 Nobyembre 1978 |title=What a crazy world |language=en |pages=10 |work=Daily Mirror |url=https://www.newspapers.com/article/daily-mirror-miss-jersey/129181738/ |access-date=16 Abril 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |22 |Saint Helier |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Brigitte Hofmann<ref>{{Cite news |date=3 Hulyo 178 |title=Beauty queen |pages=1 |work=The Leader-Post |url=https://news.google.com/newspapers?id=ultVAAAAIBAJ&sjid=lz4NAAAAIBAJ&pg=6513%2C7270 |access-date=16 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |[[Hamilton, Ontario|Hamilton]] |- |{{Flagicon|SAM}} [[Samoa|Kanlurang Samoa]] |Rosalina Sapolu |23 |[[Apia]] |- |{{Flagicon|ISV}} [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Enid Francis<ref>{{Cite news |date=26 Agosto 1978 |title=Hoping to become Miss World Virgin Islands |language=en |pages=7 |work=The Virgin Islands Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=pGBOAAAAIBAJ&sjid=C0cDAAAAIBAJ&pg=5782%2C2969844 |access-date=16 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |Saint Croix |- |{{flagicon|CYM|variant=old}} [[Kapuluang Kayman]] |Wendy Daykin<ref>{{Cite web |last=Palmer |first=Jenny |date=10 Hulyo 2015 |title=The tradition of Miss Cayman Islands |url=https://www.caymancompass.com/2015/07/10/the-tradition-of-miss-cayman-islands/ |access-date=14 Abril 2024 |website=Cayman Compass |language=en-GB}}</ref> |18 |George Town |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Denise de Castro |19 |[[Barranquilla]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Maribel Fernández<ref name=":2">{{Cite web |last=Flores |first=Mariana |date=27 Mayo 2022 |title=Respira profundo al ver a Maribel Guardia y la esposa de José María Napoleón en un concurso de belleza: FOTO |trans-title=Take a deep breath when you see Maribel Guardia and the wife of José María Napoleón in a beauty contest: PHOTO |url=https://heraldodemexico.com.mx/espectaculos/2022/5/27/respira-profundo-al-ver-maribel-guardia-la-esposa-de-jose-maria-napoleon-en-un-concurso-de-belleza-foto-408328.html |access-date=14 Abril 2024 |website=El Heraldo de México |language=es}}</ref> |19 |[[San José, Costa Rica|San José]] |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Ásdís Loftsdóttir<ref>{{Cite news |date=29 Mayo 1978 |title=Ungfrú ísland krýnd í gærkvöldi |pages=14 |work=Dagblaðið |url=https://timarit.is/page/3077100?iabr=on |access-date=16 Abril 2024 |via=Timarit.is}}</ref> |20 |Vestmannaeyjar |- |{{Flagicon|MAS}} [[Malaysia]] |Kartina Osir |22 |Sandakan |- |{{Flagicon|MLT}} [[Malta]] |Mary Cumbo |18 |Birkirkara |- |{{Flagicon|MRI}} [[Mawrisyo]] |Genevieve Chanea<ref>{{Cite web |date=11 Hunyo 2004 |title=Maria Allard, Miss Mauritius d?un décevant concours |trans-title=Maria Allard, Miss Mauritius in a disappointing competition |url=https://lexpress.mu/node/129868 |access-date=24 Marso 2024 |website=L'express |language=fr}}</ref> |19 |Curepipe |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Martha Ortiz<ref>{{Cite news |date=16 Nobyembre 1978 |title=People in the news |language=en |pages=2 |work=The Salina Journal |location=Salina Kansas |url=https://www.newspapers.com/article/the-salina-journal/49768474/ |access-date=14 Abril 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |18 |[[Lungsod ng Mehiko]] |- |{{Flagicon|NGR}} [[Niherya]] |Irene Omagbemi<ref>{{Cite web |last=Afigbo |first=Chinasa |date=30 Hunyo 2023 |title=1 Hijab queen, 43 other past Miss Nigeria winners & how they moved on with life |url=https://www.legit.ng/entertainment/celebrities/1541882-miss-nigeria-44-winners-nigerias-prominent-beauty-pageant-update-what-doing/ |access-date=12 Abril 2023 |website=Legit.ng |language=en}}</ref> |20 |[[Lagos]] |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Elisabet Klaeboe |17 |[[Oslo]] |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Ans van Haaster |22 |[[Amsterdam]] |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |Susana Galli<ref>{{Cite web |date=10 Marso 2021 |title=Mili a ña Miss: “Tu marido fue un desastre como presidente” |trans-title=Mili a ña Miss: “Your husband was a disaster as president” |url=https://www.popular.com.py/2021/03/10/mili-a-na-miss-tu-marido-fue-un-desastre-como-presidente/ |access-date=15 Abril 2024 |website=Diario Popular |language=es}}</ref> |19 |[[Asuncion|Asunción]] |- |{{PER}} |Karen Noeth<ref>{{Cite news |date=10 Nobyembre 1978 |title=Sand dance8 |language=en |pages=8 |work=Lewiston Evening Journal |url=https://news.google.com/newspapers?id=duApAAAAIBAJ&sjid=t2UFAAAAIBAJ&pg=2684%2C1512741 |access-date=15 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{Flagicon|PHI|1936}} [[Mutya ng Pilipinas|Pilipinas]] |Louvette Hammond<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=22 Abril 2016 |title=8 fun facts: Bb Pilipinas Intercontinental 2016 Jennifer Hammond |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/130395-bb-pilipinas-intercontinental-2016-jennifer-hammond-trivia-fun-facts/ |access-date=14 Abril 2024 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |17 |[[Lungsod Quezon]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Eija Laaksonen<ref>{{Cite web |last=Lindfors |first=Jukka |date=28 Oktubre 2009 |title=Seija Paakkola, Miss Suomi 1978 |url=http://yle.fi/aihe/artikkeli/2009/10/28/seija-paakkola-miss-suomi-1978 |access-date=14 Abril 2024 |website=Yle |language=fi}}</ref> |22 |Tampere |- |{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |María Jesús Cañizares |21 |San Juan |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Kelly Hoarau<ref>{{Cite web |last=Paul |first=Odile |date=15 Disyembre 2018 |title=Archives d'Outre-mer : quand deux miss des Outre-mer ont renoncé au titre de miss France |trans-title=Overseas Archives: when two Misses from Overseas renounced the title of Miss France |url=https://la1ere.francetvinfo.fr/archives-outre-mer-miss-france-deux-miss-ultramarines-ont-renonce-au-titre-661877.html |access-date=16 Abril 2024 |website=Outre-mer la 1ère |language=fr-FR}}</ref> |18 |Le Port |- |{{Flag|Isle of Man|name=Pulo ng Man}} |Carole Kneale<ref name=":5" /> |20 |Douglas |- |{{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] |Ann Jones<ref>{{Cite news |date=16 Nobyembre 1978 |title=She's our favourite! |language=en |pages=6 |work=Daily Post: The Paper for Wales |url=https://www.newspapers.com/article/daily-post-the-paper-for-wales-ann-jone/130989123/ |access-date=16 Abril 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |20 |Welshpool |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Jenny Polanco<ref>{{Cite web |last=Pujols |first=Daniela |date=24 Marso 2020 |title=El día en que la diseñadora Jenny Polanco participó en Miss Mundo |trans-title=The day designer Jenny Polanco participated in Miss World |url=https://www.diariolibre.com/revista/video-el-dia-en-que-la-disenadora-jenny-polanco-participo-en-miss-mundo-IP17909313 |access-date=14 Abril 2024 |website=Diario Libre |language=es}}</ref> |20 |Puerto Plata |- |{{Flagicon|VIN|colonial}} [[San Vicente at ang Granadinas|San Vicente]] |June de Nobriga<ref>{{Cite web |last= |date=9 Oktubre 2022 |title=A history of pageantry in SVG 1951 to 2019 |url=https://onenewsstvincent.com/2022/10/09/one-news-svg-pageant-corner-a-history-of-pageantry-in-svg-1951-to-2019/ |access-date=14 Abril 2024 |website=One News St.Vincent |language=en}}</ref> |23 |[[Kingstown]] |- |{{Flagicon|SIN}} [[Singapore|Singapura]] |Rosie Tan<ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 1978 |title=Rosie: My 'mission' was to promote S'pore |language=en |pages=2 |work=New Nation |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/newnation19781118-1.2.17 |access-date=14 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref> |21 |[[Singapore]] |- |{{Flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Manohori Vanigasooriya |20 |[[Colombo]] |- |{{Flagicon|SWZ}} [[Suwasilandiya]] |Nyamalele Nilovu |21 |[[Mbabane]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Ossie Carlsson<ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1978 |title=Argentinian crowned Miss World |language=en |pages=3 |work=Indiana Gazette |url=https://www.newspapers.com/article/indiana-gazette-4october1994indianag/382592/ |access-date=16 Abril 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |21 |[[Estokolmo|Stockholm]] |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Jeannette Keller<ref>{{Cite web |title=Miss Schweiz Archiv |trans-title=Miss Switzerland Archive |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/miss-schweiz-archiv |access-date=14 Abril 2024 |website=[[Schweizer Illustrierte]] |language=de-CH }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |20 |[[Zürich|Zurich]] |- |{{flagicon|FRA}} [[French Polynesia|Tahiti]] |Moeata Schmouker<ref>{{Cite web |date=27 Abril 2021 |title=60 ans de Miss Tahiti : (re)découvrez toutes les lauréates du concours |trans-title=60 years of Miss Tahiti: (re)discover all the winners of the competition |url=https://la1ere.francetvinfo.fr/polynesie/60-ans-de-miss-tahiti-re-decouvrez-toutes-les-laureates-du-concours-994630.html |access-date=10 Abril 2024 |website=Polynésie la 1ère |language=fr-FR}}</ref> |18 |Puna'auia |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Orasa Panichapan |20 |[[Bangkok]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Je Eun-jin |19 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Kathleen Thomas |18 |[[Port of Spain]] |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Trinidad Sepúlveda |22 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Mary Adamou |19 |[[Nicosia]] |- |{{Flagicon|TUN}} [[Tunisya]] |Malek Nemlaghi<ref>{{Cite news |date=26 Nobyembre 1978 |title=Face fuss |language=en |pages=7 |work=The Paris News |url=https://www.newspapers.com/article/the-paris-news/49769773/ |access-date=12 Mayo 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |19 |[[Tunis]] |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |Sevil Özgültekin<ref>{{Cite web |last= |date=22 Setyembre 2017 |title=Miss Turkey listesi, geçmişten günümüze Miss Turkey birincileri |trans-title=All past Miss Turkey winners |url=https://www.haberturk.com/miss-turkey-listesi-gecmisten-gunumuze-miss-turkey-birincileri-1642708 |access-date=12 Marso 2024 |website=Habertürk |language=tr}}</ref> |18 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Mabel Rúa |22 |[[Montevideo]] |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * [http://www.missworld.com/ Opisyal na website] {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] [[Kategorya:1978]] e186340dabj86ekcgb21uyhp0pbqwb8 0 324147 2210132 2158986 2026-06-03T02:18:27Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210132 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|photo=|caption=|winner='''[[Sarah-Jane Hutt]]'''|represented={{flagicon|United Kingdom}} Reyno Unido|date=17 Nobyembre 1983|presenters={{Hlist|Peter Marshall|Judith Chalmers}}|acts=Leo Sayer|venue=Royal Albert Hall, [[Londres]], Reyno Unido|broadcaster=Thames Television|entrants=72|placements=15|debuts={{Hlist|Polonya|Tonga}}|returns={{Hlist|Austrya|Barbados|Gambya|Liberya|Suwasilandiya}}|withdraws={{Hlist|Simbabwe|Sri Lanka|Tahiti}}|before=[[Miss World 1982|1982]]|next=[[Miss World 1984|1984]]|personality=Cátia Pedrosa<br>{{flagu|Brasil}}|photogenic=Bernarda Marovt<br>{{flagu|Yugoslavia}}}} Ang '''Miss World 1983''' ay ang ika-33 edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap sa Royal Albert Hall sa Londres, Reyno Unido noong 17 Nobyembre 1983.<ref>{{Cite news |date=15 Nobyembre 1983 |title=Julia Morley–always a Miss World winner |language=en |pages=8 |work=Reading Evening Post |url=https://www.newspapers.com/article/reading-evening-post/122934166/ |access-date=6 Mayo 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Mariasela Álvarez ng Republikang Dominikano si Sarah-Jane Hutt ng Reyno Unido bilang Miss World 1983.<ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 1983 |title=British fashion model wins World title |language=en |pages=21 |work=The Telegraph |url=https://news.google.com/newspapers?id=S5krAAAAIBAJ&sjid=GPgFAAAAIBAJ&pg=2311%2C2119825 |access-date=6 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 1983 |title=Controversy surrounds Miss World |language=en |pages=2 |work=The Deseret News |url=https://news.google.com/newspapers?id=xklTAAAAIBAJ&sjid=AIMDAAAAIBAJ&pg=7303%2C1227933 |access-date=6 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1983 |title=United Kingdom model claims Miss World title |language=en |pages=45 |work=The Victoria Advocate |url=https://news.google.com/newspapers?id=LTMcAAAAIBAJ&sjid=3VgEAAAAIBAJ&pg=5749%2C4742594 |access-date=6 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref> Ito ang ikalimang beses na nanalo ang Reyno Unido bilang Miss World.<ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 1983 |title=Dad doesn't think Miss World prettiest girl in world |language=en |pages=17 |work=The Bulletin |url=https://news.google.com/newspapers?id=KpZTAAAAIBAJ&sjid=M4cDAAAAIBAJ&pg=6617%2C5209561 |access-date=6 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 1983 |title=Model first Briton to win Miss World title in 18 years |language=en |pages=26 |work=The Phoenix |url=https://news.google.com/newspapers?id=RUZgAAAAIBAJ&sjid=CHENAAAAIBAJ&pg=1234%2C987480 |access-date=6 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 1983 |title=Miss World |language=en |pages=5 |work=The Lewiston Journal |url=https://news.google.com/newspapers?id=KIlGAAAAIBAJ&sjid=ovIMAAAAIBAJ&pg=5059%2C2023298 |access-date=6 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Rocío Isabel Luna ng Kolombya, habang nagtapos bilang second runner-up si Cátia Pedrosa ng Brasil.<ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 1983 |title=New Miss World begins her reign |language=en |pages=2 |work=Ocala Star-Banner |url=https://news.google.com/newspapers?id=mpoTAAAAIBAJ&sjid=WQYEAAAAIBAJ&pg=5629%2C1483620 |access-date=6 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 1983 |title=Miss World not the prettiest? |language=en |pages=14 |work=The Free Lance-Star |url=https://news.google.com/newspapers?id=0OVLAAAAIBAJ&sjid=gosDAAAAIBAJ&pg=3781%2C2840195 |access-date=6 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 1983 |title=Briton named Miss World |language=en |pages=11 |work=Bangor Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=8iU0AAAAIBAJ&sjid=vOAIAAAAIBAJ&pg=4011%2C694594 |access-date=6 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref> Mga kandidata mula sa pitumpu't-dalawang bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina Peter Marshall at Judith Chalmers ang kompetisyon.<ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1983 |title=Judith is Britain's ambassador |language=en |pages=11 |work=Evening Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=a9BAAAAAIBAJ&sjid=kaYMAAAAIBAJ&pg=4317%2C3161998 |access-date=6 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref> Nagtanghal si Leo Sayer sa edisyong ito. == Kasaysayan == [[Talaksan:Royal_Albert_Hall,_London_-_Nov_2012.jpg|thumb|250x250px|Royal Albert Hall, ang lokasyon ng Miss World 1983]] === Pagpili ng mga kalahok === Mga kandidata mula sa pitumpu't-dalawang bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Pitong kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang mga bansa/teritoryo matapos maging runner-up sa kanilang pambansang kompetisyon,<ref>{{Cite news |date=26 Mayo 1983 |title=Monica Rosas de 17 años es nueva Señorita México |pages=17 |work=La Opinion |url=https://news.google.com/newspapers?id=7ABEAAAAIBAJ&sjid=WLAMAAAAIBAJ&pg=1171%2C4569882 |access-date=6 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 Mayo 1983 |title=Julie Hayek is Miss USA |language=en |pages=1 |work=Sarasota Herald-Tribune |url=https://news.google.com/newspapers?id=9RweAAAAIBAJ&sjid=b2gEAAAAIBAJ&dq=5%20foot%20julie-hayek&pg=2268%2C1727750 |access-date=31 Enero 2023}}</ref> o napili sa isang ''casting process,'' isang kandidata ay kinoronahan matapos matuklasan na may pagkakamali sa mga pagkakalagay ng mga pinalista, at apat na kandidata ang nailuklok matapos bumitiw ang orihinal na kalahok. ==== Mga pagpalit ==== Unang kinoronahan bilang Miss Swaziland 1983 si Dora Dlamini.<ref name=":3">{{Cite news |date=23 Agosto 1983 |title=And the winner is... |language=en |pages=1 |work=The Times-News |url=https://news.google.com/newspapers?id=8y8aAAAAIBAJ&sjid=uiQEAAAAIBAJ&pg=2083%2C8110042 |access-date=5 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref> Gayunpaman, tinanggalan ng titulo si Dlamini nang matuklasan ng organisasyon na may pagkakamali sa sa pag-anunsyo ng nagwagi. Ang orihinal na nagwagi ay si Gladys Rudd na unang nagtapos bilang fourth runner-up, habang si Garrido naman ay nagtapos bilang fourth runner-up.<ref name=":3" /> Nagkaroon ng espesyal na koronasyon para kay Rudd.<ref name=":3" /><ref>{{Cite news |date=23 Agosto 1983 |title=Fourth is first |language=en |pages=17 |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://news.google.com/newspapers?id=wqlRAAAAIBAJ&sjid=pm0DAAAAIBAJ&pg=5578%2C5179474 |access-date=5 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref> Dapat sanang lalahok si Miss Germany 1983 Loana Radecki sa edisyong ito,<ref>{{Cite web |last=Barth |first=Alexander |date=30 Agosto 2018 |title=Schönheit im Wandel der Zeit |url=https://www.nrz.de/panorama/schoenheit-im-wandel-der-zeit-id215213765.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220140509/https://www.nrz.de/panorama/schoenheit-im-wandel-der-zeit-id215213765.html |archive-date=20 Pebrero 2022 |access-date=28 Marso 2023 |website=Neue Ruhr Zeitung |language=de-DE}}</ref> ngunit matapos mag-pose ng walang pantaas na damit para sa isang kilalang magasin sa Alemanya, pinili ng organisasyon na ipadala na lamang ang kanyang ''first runner-up'' na si Claudia Zielinski upang makaiwas sa isang iskandalo. Dapat sanang lalahok si Miss Spain 1983 Garbiñe Abasolo sa edisyong ito,<ref>{{Cite web |last=Alonso |first=Marita |date=22 Setyembre 2021 |title=Garbiñe Abasolo: “Ser Miss España me enseñó a no creerme nada y a tirar siempre adelante” |trans-title=Garbiñe Abasolo: "Being Miss Spain taught me not to believe anything and to always push forward" |url=https://www.larazon.es/gente/famosos/20210922/gicuhfqxcveyhanc6lyoiaco2e.html |access-date=4 Abril 2023 |website=La Razón |language=es}}</ref> ngunit dahil kinoronahan si Abasolo isang buwan lamang bago ang Miss World at wala itong oras para sa preparasyon, pinadala na lamang si Milagros Pérez bilang kandidata ng Espanya. Dapat sanang lalahok si Nina Rekola ng Pinlandiya sa edisyong ito, ngunit siya ay pinalitan ng kanyang ''first runner-up'' na si Marita Pekkala dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Iniluklok bilang Miss France 1983 ang first runner-up na si Frederique Leroy matapos na tanggalan ng titulo si Isabelle Turpault dahil lumabas ang mga litrato nito habang nakahubad sa isang magasin sa Pransiya.<ref>{{Cite web |date=16 Setyembre 2015 |title=Miss France : à chaque Miss son scandale |trans-title=Miss France: to each Miss her scandal |url=http://www.premiere.fr/Tele/Miss-France-a-chaque-Miss-son-scandale |access-date=20 Mayo 2023 |website=Première |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |last=Média |first=Prisma |date=2019-12-15 |title=Il y a 37 ans, cette Miss France avait refusé sa couronne ! - Gala |url=https://www.gala.fr/l_actu/news_de_stars/il-y-a-37-ans-cette-miss-france-avait-refuse-sa-couronne_439894 |access-date=2024-05-06 |website=Gala.fr |language=fr}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong ==== Lumahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Polonya at Tonga.<ref>{{Cite news |date=8 Setyembre 1983 |title=Rare beauty contest conducted in Poland |language=en |pages=25 |work=Lubbock Evening Journal |url=https://www.newspapers.com/article/lubbock-evening-journal-8september1983/98326841/ |access-date=6 Mayo 2024 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=8 Setyembre 1983 |title=Tah-daaah! 'There she is.... Miss Poland!" |language=en |pages=11 |work=Logansport Pharos-Tribune |url=https://www.newspapers.com/article/logansport-pharos-tribune/53549368/ |access-date=6 Mayo 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> Bumalik sa edisyong ang mga bansang Gambya na huling sumali noong [[Miss World 1970|1970]], Liberya na huling sumali noong [[Miss World 1972|1972]], Barbados na huling sumali noong [[Miss World 1975|1975]], Suwasilandiya na huling sumali noong [[Miss World 1980|1980]], at Austrya na huling sumali noong [[Miss World 1981|1981]]. Hindi sumali ang mga bansang Simbabwe, Sri Lanka, at Tahiti sa edisyong ito. Hindi sumali si Fiona Wickremesinghe ng Sri Lanka at Rosa Lanteires ng Tahiti dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Hindi na rin nagpatuloy sa pagpapadala ng kandidata ang Simbabwe matapos ang mga akusasyon ni Miss Zimbabwe 1982 Caroline Murinda na may rasismong nagaganap sa Miss Zimbabwe pageant.<ref>{{Cite news |date=19 Nobyembre 1982 |title=Backstage bickering mars Miss World contest |language=en |pages=59 |work=Bangor Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=-J8zAAAAIBAJ&sjid=XTgHAAAAIBAJ&pg=1251%2C1649198 |access-date=3 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref> Dapat sanang lalahok sa unang pagkakataon ang Unggarya sa katauhan ni Csilla Szentpeteri, ngunit hindi siya nagpatuloy dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Muntik nang madiskwalipika si Bernarda Marovt ng Yugoslavia matapos na maisapubliko ang isang litrato niya habang nakasuot ng isang blusang itim na ''see-through''. Gayunpaman, pinayagan pa rin siya ni Julia Morley na magpatuloy sa kompetisyon.<ref name=":4">{{Cite news |date=16 Nobyembre 1983 |title=Seminude photo causes uproar |language=en |pages=2 |work=The Press-Courier |url=https://news.google.com/newspapers?id=8CFKAAAAIBAJ&sjid=FCINAAAAIBAJ&pg=6886%2C1881256 |access-date=6 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref> Bagama't hindi natuklasan sa kasagsagan ng kompetisyon, napag-alaman pagkatapos ng kompetisyo na tatlong buwan nang buntis si Unnur Steinsson ng Lupangyelo habang lumalahok sa Miss World.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=10 Disyembre 2005 |title=Miss Iceland selected Miss World 2005 |url=https://www.icelandreview.com/news/miss-iceland-selected-miss-world-2005/ |access-date=6 Mayo 2024 |website=Iceland Review |language=en-US}}</ref> Ang kanyang dinadalang anak na si Unnur Birna Vilhjálmsdóttir kalaunan ay naging [[Miss World 2005]].<ref>{{Cite web |date=17 Setyembre 2006 |title=Doe-eyed beauty wins Miss World crown |url=https://www.hindustantimes.com/india/doe-eyed-beauty-wins-miss-world-crown/story-GMuAUhdycWk24LzRpFxIcO.html |access-date=6 Mayo 2024 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> == Mga resulta == [[Talaksan:Miss_World_1983_Map.PNG|thumb|250x250px| Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss World 1983 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss World 1983''' | * '''{{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]]''' – '''Sarah-Jane Hutt<ref name=":5">{{Cite news |last=Cowles |first=William S. |date=19 Nobyembre 1983 |title=Dos latinoamericanas elegidas princesas en el pasado certamen de Miss Universo |language=es |pages=10 |work=La Opinion |url=https://news.google.com/newspapers?id=TThEAAAAIBAJ&sjid=HrAMAAAAIBAJ&pg=2706%2C3203224 |access-date=5 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref>''' |- | 1st runner-up | * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Rocío Isabel Luna<ref name=":5" /> |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Cátia Pedrosa<ref name=":5" /> |- | Top 7 | * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Lisa Allred<ref name=":5" /> * {{Flagicon|JAM}} [[Hamayka]] – Catherine Levy<ref name=":5" /> * {{Flagicon|ISL}} [[Lupangyelo]] – Unnur Steinsson<ref name=":5" /> * {{Flagicon|PAN}} [[Panama]] – Marissa Burgos<ref name=":5" /> |- | Top 15 | * {{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] – Mercedes Stermitz<ref name=":5" /> * {{flagicon|BEL}} [[Belhika]] – Françoise Boston<ref name=":5" /> * '''{{Flagicon|BOL|civil}}''' [[Bulibya]] – Ana María Taboada<ref name=":5" /> * {{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]] – Maggie Cheung<ref name=":5" /> * {{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] – Patricia Nolan<ref name=":5" /> * {{Flagicon|ISR}} [[Israel]] – Yi'fat Schechter<ref name=":5" /> * {{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] – Nancy Heynis<ref name=":5" /> * {{Flagicon|SFR Yugoslavia}} [[Yugoslavia]] – Bernarda Marovt<ref name=":5" /> |} === Mga ''Continental Queens of Beauty'' === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Rehiyon ! Kandidata |- |Aprika | * {{flagicon|LBR}} [[Liberya]] – Annie Broderick<ref name=":6">{{Cite news |date=18 Nobyembre 1983 |title=UK model wins title |language=en |pages=9 |work=Observer-Reporter |url=https://news.google.com/newspapers?id=UI9iAAAAIBAJ&sjid=wHcNAAAAIBAJ&pg=1363%2C2565222 |access-date=6 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |- | Asya | * {{Flagicon|ISR}} [[Israel]] – Yi'fat Schechter<ref name=":6" /> |- | Europa | * {{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] – Sarah-Jane Hutt<ref name=":6" /> |- |Kaamerikahan | * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Rocío Isabel Luna<ref name=":6" /> |- |Oseaniya | * {{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] – Tanya Bowe<ref name=":6" /> |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Nagwagi |- |Miss Photogenic | * {{Flagicon|SFR Yugoslavia}} [[Yugoslavia]] – Bernarda Marovt<ref name=":4" /> |- |Miss Personality | * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Cátia Pedrosa |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Tulad noong [[Miss World 1981|1981]], labinlimang ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at mga ''personal interview''.<ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1983 |title=Miss World talk time |language=en |pages=1 |work=Grimsby Evening Telegraph |url=https://www.newspapers.com/article/grimsby-evening-telegraph/122955829/ |access-date=6 Mayo 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> Lumahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang labinlimang mga ''semi-finalist'', at kalaunan ay napili ang pitong pinalista na sumabak sa ''final interview.''<ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 1983 |title=A new Miss World |language=en |pages=9 |work=The Times-News |url=https://news.google.com/newspapers?id=IXobAAAAIBAJ&sjid=Tk4EAAAAIBAJ&pg=4937%2C3238589 |access-date=6 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 1983 |title=Briton denies she's prettiest; her World competitors agree |language=en |pages=44 |work=Spokane Chronicle |url=https://news.google.com/newspapers?id=_cQSAAAAIBAJ&sjid=gfkDAAAAIBAJ&pg=7063%2C902545 |access-date=6 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref> Pagkatapos nito, limang kandidata ang hinirang bilang Continental Queens of Beauty, at hinirang pagkatapos ang ''dalawang runner-up'' at ang bagong Miss World.<ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1983 |title=Worldly wise |language=en |pages=11 |work=Evening Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=a9BAAAAAIBAJ&sjid=kaYMAAAAIBAJ&pg=5617%2C3161967 |access-date=6 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref> === Komite sa pagpili === * Plácido Domingo – Espanyol na ''opera singer'' * Michael Edelson – Tagapamahala ng ''Edelson Furs'' * Bruce Forsyth – Ingles na tagapaglibang * Ralph Halpern – Direktor ng ''Top Shop'' * [[Wilnelia Merced]] – [[Miss World 1975]] mula sa Porto Riko * Eric Morley – Tagapagtatag ng Miss World * Lynsey de Paul – Ingles na mang-aawit at lirisista * Masakazu Sakazaki – Direktor ng ''Epson UK Limited'' * Geoff Seth – Direktor ng ''Ascot Sportwear International'' == Mga kandidata == Pitumpu't-dalawang kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya|Alemanya]] |Claudia Zielinski |19 |Lindenberg |- |{{flagicon|ABW}} [[Aruba]] |Audrey Bruges<ref>{{Cite news |date=16 Mayo 1983 |title=Milva Evertsz winnares Miss-verkiezingsavond volop in teken commercie |language=nl |pages=5 |work=Amigoe |url=https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=%22Miss+Universe%22&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1980-1989%7C1983%7C&page=1&coll=ddd&sortfield=date&identifier=ddd:010640882:mpeg21:a0078&resultsidentifier=ddd:010640882:mpeg21:a0078&rowid=9 |access-date=28 Marso 2023 |via=Delpher}}</ref> |17 |Oranjestad |- |{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] |Tanya Bowe<ref>{{Cite news |last=Cheston |first=Paul |date=10 Nobyembre 1983 |title=Beauties in figure test |pages=3 |work=Western Daily Press |url=https://www.newspapers.com/article/western-daily-press/122956017/ |access-date=6 Mayo 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |20 |[[Adelaide]] |- |{{Flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Mercedes Stermitz<ref>{{Cite web |last=Neuman |first=Fritz |date=30 Marso 2015 |title=Miss Austria, der Unfall und das Motto vor der Tür |url=https://www.derstandard.at/story/2000013606935/miss-austria-der-unfall-das-motto-vor-der-tuer |access-date=21 Marso 2023 |website=Der Standard |language=de-AT}}</ref> |25 |Klagenfurt |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] |Maria Sando<ref>{{Cite web |last= |first= |title=The Miss New Zealand Show 1984 |url=https://www.nzonscreen.com/title/the-miss-new-zealand-show-1984 |access-date=4 Mayo 2024 |website=NZ On Screen |language=en}}</ref> |18 |Palmerston North |- |{{flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]] |Lucille Bullen |20 |[[Nassau]] |- |{{Flagicon|BAR}} [[Barbados]] |Nina McIntosh-Clarke<ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 1983 |title=British fashion model new Miss World |language=en |pages=6 |work=The Paris News |url=https://www.newspapers.com/article/the-paris-news-18november1983thepari/393641/ |access-date=6 Mayo 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |24 |[[Bridgetown]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Françoise Bostoen<ref>{{Cite web |date=11 Enero 2010 |title=Erelijst Miss België |url=https://www.demorgen.be/tv-cultuur/erelijst-miss-belgie~b5723d4d/ |access-date=24 Disyembre 2022 |website=De Morgen |language=nl-NL}}</ref> |20 |Roeselare |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |Carolina Cerruti<ref>{{Cite news |date=22 Oktubre 1983 |title=Joven venezolana, hija de una Miss Mundo compite por el mismo título |language=es |pages=13 |work=La Opinion |url=https://news.google.com/newspapers?id=YtZDAAAAIBAJ&sjid=P7AMAAAAIBAJ&pg=2443%2C8914912 |access-date=5 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |21 |Apure |- |{{Flagicon|BER}} [[Bermuda]] |Angelita Diaz<ref>{{Cite web |last=Trott |first=Lawrence |date=7 Hunyo 2016 |title=Memories of Ali and beauty queen prediction |url=https://www.royalgazette.com/other/news/article/20160607/memories-of-ali-and-beauty-queen-prediction/ |access-date=5 Mayo 2024 |website=Royal Gazette |language=en-US}}</ref> |20 |St. Georges |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Cátia Pedrosa<ref>{{Cite news |date=19 Nobyembre 1983 |title=Some losers disgruntled over Miss World |language=en |pages=13 |work=The Evening News |url=https://news.google.com/newspapers?id=3dBeAAAAIBAJ&sjid=t20NAAAAIBAJ&pg=3500%2C2083637 |access-date=6 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |20 |[[Rio de Janeiro]] |- |'''{{Flagicon|BOL|civil}}''' [[Bulibya]] |Ana María Taboada<ref>{{Cite web |date=30 Hulyo 2019 |title=Bolivia se clasificó cinco veces en el Miss Mundo |url=https://eldeber.com.bo/sociales/bolivia-se-clasifico-cinco-veces-en-el-miss-mundo_129862 |access-date=3 Mayo 2024 |website=El Deber |language=es-ES |archive-date=3 Mayo 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503080713/https://eldeber.com.bo/sociales/bolivia-se-clasifico-cinco-veces-en-el-miss-mundo_129862 |url-status=dead }}</ref> |18 |Tarija |- |{{Flagicon|ANT|1959}} [[Curaçao]] |Ivette Domacasse<ref>{{Cite news |date=16 Mayo 1983 |title=Willemstad |language=nl |pages=3 |work=Amigoe |url=https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=%22Miss+Universe%22&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1980-1989%7C1983%7C&page=1&coll=ddd&sortfield=date&identifier=ddd:010640882:mpeg21:a0062&resultsidentifier=ddd:010640882:mpeg21:a0062&rowid=8 |access-date=28 Marso 2023 |via=Delpher}}</ref> |22 |Willemstad |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Tina-Lissette Dahl Joergensen |18 |Holstebro |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Martha Lascano<ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1983 |title=Miss Mundo |language=es |pages=18 |work=La Opinion |url=https://news.google.com/newspapers?id=SzhEAAAAIBAJ&sjid=HrAMAAAAIBAJ&pg=3353%2C2884233 |access-date=6 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |20 |Guayaquil |- |{{Flagicon|ESA}} [[El Salvador]] |Carmen Irene Álvarez |18 |[[San Salvador]] |- |{{Flagicon|ESP}} [[Espanya]] |Milagros Pérez<ref>{{Cite news |last= |first= |date=9 Mayo 1993 |title=Un ex consejero, aspirante a Miss España |language=es |trans-title=A former advisor, candidate for Miss Spain |work=El País |url=https://elpais.com/diario/1993/05/09/espana/736898431_850215.html |access-date=5 Mayo 2024 |issn=1134-6582}}</ref> |21 |Gran Canaria |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Lisa Allred<ref>{{Cite news |date=11 Nobyembre 1983 |title=Lisa Allred seeks crown |language=en |pages=8 |work=The Waco Citizen |url=https://www.newspapers.com/article/the-waco-citizen-11november1983thewa/393750/ |access-date=6 Mayo 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |22 |[[Fort Worth, Texas|Fort Worth]] |- |'''{{Flagicon|GAM}}''' [[Gambia|Gambya]] |Abbey Scattrel Janneh<ref name=":2">{{Cite web |date=9 Hulyo 1983 |title=Incidents mar Miss Universe event |url=https://www.upi.com/Archives/1983/07/09/Incidents-mar-Miss-Universe-event/8583426571200/ |access-date=1 Abril 2023 |website=UPI |language=en}}</ref> |19 |[[Banjul]] |- |'''{{Flagicon|GRE}}''' [[Gresya]] |Anna Martinou |17 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GUM}} [[Guam]] |Geraldine Santos<ref>{{Cite news |last=Stinson |first=Bart |date=31 Agosto 1983 |title=Queen Santos gave 150 percent |pages=3 |work=Pacific Daily News |location=Agana Heights, Guam |url=https://www.newspapers.com/article/pacific-daily-news/97175440/ |access-date=4 Mayo 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |22 |Chalan Pago-Ordot |- |'''{{Flagicon|GUA|civil}}''' [[Guatemala|Guwatemala]] |Hilda Mansilla<ref>{{Cite web |last=Quijada |first=Billy |date=6 Disyembre 2013 |title=Tras la corona de Miss Earth 2013 |trans-title=After the crown of Miss Earth 2013 |url=https://www.prensalibre.com/vida/escenario/corona-miss-earth-0-1042695792/ |access-date=5 Mayo 2024 |website=Prensa Libre |language=es-GT}}</ref> |23 |[[Lungsod ng Guatemala]] |- |{{Flagicon|JAM}} [[Hamayka]] |Catherine Levy<ref>{{Cite web |date=16 Agosto 2015 |title=My Favourite beauty Queen |url=https://jamaica-gleaner.com/article/outlook/20150816/my-favourite-beauty-queen |access-date=5 Mayo 2024 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> |21 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{Flagicon|JPN|1947}} [[Hapon]] |Mie Nakahara |22 |[[Tokyo]] |- |{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Jessica Palao<ref>{{Cite news |date=22 Hunyo 2016 |title=Queens of beauty |language=en |pages=10 |work=Olive Press Gibraltar Newspaper |url=https://issuu.com/theolivepress/docs/1-32_31999ae3990316/10 |access-date=4 Abril 2023 |via=Issuu}}</ref> |19 |Hibraltar |- |{{Flagicon|HON|1949}} [[Honduras]] |Carmen Isabel Morales |18 |Puerto Cortés |- |{{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]] |Maggie Cheung<ref>{{Cite web |last=Yuen |first=Norman |date=22 Nobyembre 2022 |title=10 Miss Hong Kong winners from the 1980s – what are they doing now? |url=https://www.scmp.com/magazines/style/celebrity/article/3200520/10-miss-hong-kongs-1980s-where-are-they-now-joyce-godenzi-marrying-martial-arts-master-sammo-hung |access-date=1 Mayo 2024 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> |19 |[[Pulo ng Hong Kong]] |- |{{Flagicon|IND}} [[Indiya]] |Sweety Grewal<ref>{{Cite web |date=21 Hulyo 2020 |title=Rare pictures of Juhi Chawla from her pageant journey |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Rare-pictures-of-Juhi-Chawla-from-her-pageant-journey-/eventshow/77080704.cms |access-date=29 Disyembre 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=29 Disyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229011245/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Rare-pictures-of-Juhi-Chawla-from-her-pageant-journey-/eventshow/77080704.cms |url-status=dead }}</ref> |21 |[[Mumbai|Bombay]] |- |'''{{Flagicon|INA}}''' [[Indonesia|Indonesya]] |Titi Dwi Jayati<ref>{{Cite news |date=23 Nobyembre 1983 |title=Indonesian Miss World girl back home to protests |language=en |pages=3 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19831123-1.2.21.7 |access-date=5 Mayo 2024 |via=National Library Board}}</ref> |17 |[[Jakarta]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Patricia Nolan<ref>{{Cite web |title=Tallaght Beauty Is Miss Ireland 1983 |url=https://www.rte.ie//archives/2018/0826/984828-miss-ireland/ |access-date=2 Abril 2023 |website=RTÉ Archives |language=en}}</ref> |19 |[[Dublin]] |- |{{Flagicon|ISR}} [[Israel]] |Yi'fat Schechter<ref>{{Cite news |date=15 Nobyembre 1983 |title=International beauties |language=en |pages=2 |work=Lakeland Ledger |url=https://news.google.com/newspapers?id=dEdNAAAAIBAJ&sjid=mvsDAAAAIBAJ&pg=3435%2C5301197 |access-date=5 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |20 |[[Tel-Abib]] |- |{{Flagicon|ITA}} [[Italya]] |Barbara Previato<ref>{{Cite news |date=24 Agosto 1983 |title=Riccione, elette Lady Italia e Lady Europa |language=it |trans-title=Riccione, elected Lady Italy and Lady Europe |pages=9 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,9/articleid,1030_01_1983_0199_0009_14695663/ |access-date=6 Mayo 2024 |archive-date=6 Mayo 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240506071838/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,9/articleid,1030_01_1983_0199_0009_14695663/ |url-status=dead }}</ref> |17 |[[Modena]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Katharine Durish<ref>{{Cite news |date=12 Nobyembre 1983 |title=Bookies go for Miss UK |language=en |pages=1 |work=Daily Post |url=https://www.newspapers.com/clippings/?query=%22Miss%20World%22&dr_year=1982-1983&sort=paper-date-asc |access-date=6 Mayo 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |25 |[[Toronto]] |- |{{Flagicon|SAM}} [[Samoa|Kanlurang Samoa]] |Theresa Vaotapu Thomsen |19 |[[Apia]] |- |'''{{Flagicon|ISV}}''' [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Chandra Ramsingh |18 |St. Croix |- |{{flagicon|CYM|variant=old}} [[Kapuluang Kayman]] |Effie Ebanks |18 |George Town |- |{{flagicon|TCA}} [[Kapuluang Turks at Caicos]] |Cheryl Astwood |19 |Grand Turk |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Rocío Isabel Luna<ref>{{Cite web |date=23 Disyembre 2022 |title=Rocío Luna, la reina que sigue en los corazones de los magdalenenses |url=https://www.elinformador.com.co/index.php/mas/especiales-periodisticos/361-otros-especiales/290099-rocio-luna-la-reina-que-sigue-en-los-corazones-de-los-magdalenenses |access-date=6 Mayo 2024 |website=El Informador |language=es-es}}</ref> |18 |[[El Banco]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |María Argentina Meléndez<ref>{{Cite news |date=27 Mayo 1983 |title=Baile |language=es |pages=67 |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=dCUnAAAAIBAJ&sjid=UdEEAAAAIBAJ&pg=5407%2C3447389 |access-date=6 May 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |20 |[[San José, Costa Rica|San Jose]] |- |'''{{Flagicon|LIB}}''' [[Lebanon|Libano]] |Douchka Abi-Nader<ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 1983 |title=I wasn't the best, says Miss World |language=en |pages=1 |work=Grimsby Evening Telegraph |url=https://www.newspapers.com/article/grimsby-evening-telegraph/122955773/ |access-date=6 Mayo 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |17 |[[Beirut]] |- |'''{{Flagicon|LBR}}''' [[Liberya]] |Annie Broderick<ref>{{Cite web |last=Genoway Jr. |first=Edwin |date=26 Agosto 2024 |title=Former Miss Liberia, Annie Broderick is Dead |url=https://frontpageafricaonline.com/obituary/former-miss-liberia-annie-broderick-is-dead/ |access-date=30 Agosto 2024 |website=Front Page Africa |language=en-US}}</ref> |24 |Montserrado |- |{{Flagicon|ISL}} [[Lupangyelo]] |Unnur Steinsson<ref>{{Cite web |date=13 Disyembre 2005 |title=Genes count for Miss Iceland |url=https://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2005/12/13/2003284287 |access-date=5 Mayo 2024 |website=Taipei Times |language=en}}</ref> |20 |Álftanes |- |{{Flagicon|MAS}} [[Malaysia]] |Michelle Yeoh<ref>{{Cite web |last=Ng |first=Kate |date=4 Pebrero 2023 |title=Michelle Yeoh says she won Miss Malaysia to ‘shut her mother up’ |url=https://www.independent.co.uk/life-style/michelle-yeoh-mother-miss-malaysia-b2275755.html |access-date=7 Hunyo 2023 |website=The Independent |language=en}}</ref> |21 |[[Ipoh]] |- |{{Flagicon|MLT}} [[Malta]] |Odette Balzan |19 |Rabat |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Mayra Rojas<ref>{{Cite web |last=Monjaraz |first=Carlos Alfredo |date=11 Oktubre 2018 |title=Mayra Rojas reveló que fue testigo de trata de blancas |trans-title=Mayra Rojas revealed that she witnessed white trafficking |url=https://www.tvnotas.com.mx/espectaculos-mexico/mayra-rojas-revelo-que-fue-testigo-de-trata-de-blancas |access-date=6 Mayo 2024 |website=TVNotas |language=es}}</ref> |19 |[[Lungsod ng Mehiko]] |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Karen Dobloug |21 |Furnes |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Nancy Lalleman-Heynis<ref>{{Cite news |date=5 Nobyembre 1983 |title=De schone schijn van de miss-verkiezing |language=nl |pages=27 |work=Trouw |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010820274:mpeg21:p027 |access-date=6 Mayo 2024 |via=Delpher}}</ref> |18 |[[Amsterdam]] |- |{{Flagicon|PAN}} [[Panama]] |Marissa Burgos<ref>{{Cite web |date=11 Nobyembre 2013 |title=‘Nos falta una banda con nombre de otro país’ |url=https://www.laestrella.com.pa/vida-y-cultura/pais-falta-banda-nombre-KKLE308507 |access-date=6 Mayo 2024 |website=La Estrella de Panama |language=es-PA}}</ref> |19 |[[Lungsod ng Panama]] |- |'''{{Flagicon|PAR|1954}}''' [[Paraguay|Paragway]] |Antonella Filartiga |21 |[[Asuncion|Asunción]] |- |'''{{Flagicon|PER|state}}''' [[Peru]] |Lisbet Alcázar |20 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{Flagicon|PHI|1936}} [[Mutya ng Pilipinas|Pilipinas]] |Marilou Sadiua<ref>{{Cite web |last=Gabinete |first=Jojo |date=14 Marso 2023 |title=Nasaan na si Marilou Sadiua na batchmate ni Michelle Yeoh sa Miss World 1983? |url=https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/172101/marilou-sadiua-michelle-yeoh-miss-world-1983-a734-20230314 |access-date=4 Mayo 2024 |website=PEP.ph |language=tl}}</ref> |22 |[[Maynila]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Sanna Pekkala<ref>{{Cite web |last=Vatka |first=Miia |date=20 Mayo 2021 |title=Muistatko ex-missi Marita Pekkalan? Nai lomarakkaansa ja muutti 36 vuotta sitten Kreetalle: Tällaista hänen elämänsä on nyt |trans-title=Do you remember ex-miss Marita Pekkala? He married his holiday lover and moved to Crete 36 years ago: This is what his life is like now |url=https://www.iltalehti.fi/viihdeuutiset/a/ff84296c-6073-441a-aff0-b2888fb8a094 |access-date=6 Mayo 2024 |website=Iltalehti |language=fi}}</ref> |20 |[[Helsinki]] |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Lidia Wasiak<ref>{{Cite news |date=8 Setyembre 1983 |title=Lovely comeback for the Poles |language=en |pages=12 |work=Singapore Monitor |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/singmonitor19830908-2.2.12.11 |access-date=5 Mayo 2024 |via=National Library Board}}</ref> |21 |[[Szczecin]] |- |{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Fátima Mustafá |17 |Aibonito |- |{{Flagicon|POR}} [[Portugal]] |Cesaltina da Conceição Lopes da Silva |20 |[[Lisboa]] |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Frederique Leroy<ref>{{Cite web |last=Mathieu |first=Clément |date=12 Disyembre 2022 |title=Miss France 1983 : le sacre… de la première dauphine |url=https://www.parismatch.com/People/Miss-France-1983-Isabelle-Turpault-destituee-dauphine-Frederique-Leroy-photos-1716638 |access-date=28 Marso 2023 |website=Paris Match |language=fr}}</ref> |20 |[[Burdeos]] |- |{{Flag|Isle of Man|name=Pulo ng Man}} |Jennifer Huyton |18 |Bride |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Yonoris Estrella |20 |Azua de Compostela |- |'''{{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]]''' |'''Sarah-Jane Hutt'''<ref>{{Cite news |date=25 Agosto 1983 |title=Sarah-Jane, a beauty who loves snooker |language=en |pages=10 |work=Western Daily Press |url=https://www.newspapers.com/article/western-daily-press/122956008/ |access-date=4 Mayo 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |19 |Dorset |- |{{Flagicon|SIN}} [[Singapore|Singapura]] |Sharon Denise Wells<ref>{{Cite news |date=9 Oktubre 1983 |title=The two faces of Miss Singapore ... |language=en |pages=1 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19831009-1.2.6 |access-date=5 Mayo 2024 |via=National Library Board}}</ref> |22 |[[Singapore|Singapura]] |- |'''{{Flagicon|SWZ}}''' [[Suwasilandiya]] |Gladys Rudd<ref name=":0">{{Cite news |date=24 Agosto 1983 |title=Beauty is a winner– at last |language=en |pages=6 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19830824-1.1.6 |access-date=5 Mayo 2024 |via=National Library Board}}</ref> |22 |Manzini |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Eva Liza Törnquist |18 |[[Estokolmo]] |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Patricia Lang |19 |[[Zürich|Zurich]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Tavinan Kongkran |19 |[[Bangkok]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Suh Min-sook |20 |[[Seoul]] |- |{{TON}} |Anna Johansson |18 |Neiafu |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Esther Juliette Farmer |24 |San Fernando |- |{{Flagicon|CHI}} [[Tsile]] |Gina Rovira<ref name=":1">{{Cite news |date=15 Nobyembre 1983 |title=Their best legs forward... |language=en |pages=12 |work=Singapore Monitor |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/singmonitor19831115-2.2.13.11 |access-date=5 Mayo 2024 |via=National Library Board}}</ref> |19 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Katia Chrysochou |20 |Paphos |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |Ebru Özmeriç<ref>{{Cite web |last= |date=22 Setyembre 2017 |title=Miss Turkey listesi, geçmişten günümüze Miss Turkey birincileri |trans-title=All past Miss Turkey winners |url=https://www.haberturk.com/miss-turkey-listesi-gecmisten-gunumuze-miss-turkey-birincileri-1642708 |access-date=12 Marso 2024 |website=Habertürk |language=tr}}</ref> |18 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Silvia Zumarán |21 |[[Montevideo]] |- |{{Flagicon|SFR Yugoslavia}} [[Yugoslavia]] |Bernarda Marovt<ref>{{Cite news |date=9 Nobyembre 1983 |title=Miss in training |language=nl |pages=5 |work=Algemeen Dagblad |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBPERS01:003010008:mpeg21:p00005 |access-date=6 Mayo 2024 |via=Delpher}}</ref> |23 |[[Liubliana]] |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{official website|http://www.missworld.com}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] 6lv34fa9k0z1p95d64oln031dkslv65 0 324422 2210133 2176708 2026-06-03T02:25:26Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210133 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|photo=|caption=|winner='''[[Ulla Weigerstorfer]]'''|represented={{flagicon|Austria}} Austrya|date=12 Nobyembre 1987|presenters={{Hlist|Peter Marshall|Alexandra Bastedo}}|acts=[[Rick Astley]]|venue=Royal Albert Hall, [[Londres]], [[Reyno Unido]]|broadcaster=Thames Television|entrants=78|placements=12|debuts={{Hlist|Belis|Kapuluang Cook}}|returns={{Hlist|Arhentina|Curaçao|Niherya|Papuwa Bagong Guniya}}|withdraws={{Hlist|Antigua at Barbuda|Gambya|Kapuluang Birheng Britaniko|Sierra Leone|Tonga}}|before=[[Miss World 1986|1986]]|next=[[Miss World 1988|1988]]|photogenic=Charlotta Trydell<br>{{flagu|Suwesya}}|personality=Cloe Cabrera<br>{{flagu|Estados Unidos}}}} Ang '''Miss World 1987''' ay ang ika-37 edisyon ng Miss World pageant, na ginanap sa Royal Albert Hall sa Londres, Reyno Unido noong 12 Nobyembre 1987.<ref>{{Cite news |date=12 Nobyembre 1987 |title=Miss World pageant draws little attention |language=en |pages=23 |work=The Lewiston Journal |url=https://books.google.com.ph/books?id=BxMgAAAAIBAJ&lpg=PA23&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA23#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=16 Hulyo 2024 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 Nobyembre 1987 |title=Miss Austria is Miss World |language=en |pages=2 |work=The Evening News |url=https://books.google.com.ph/books?id=5YZGAAAAIBAJ&lpg=PA2&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA2#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=18 Hulyo 2024 |via=Google Books}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Giselle Laronde ng Trinidad at Tobago si [[Ulla Weigerstorfer]] ng Austrya bilang Miss World 1987.<ref name="google.com1">{{cite web |date=14 Nobyembre 1987 |title=Veterinary student is Miss World |url=https://news.google.com/newspapers?id=CRMgAAAAIBAJ&sjid=UWYFAAAAIBAJ&pg=1415%2C1689854 |access-date=16 Hulyo 2023 |website=The Lewiston Journal |language=en |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 Nobyembre 1987 |title=Ulla Weigerstorfer is Miss World |language=en |pages=2 |work=The Rochester Sentinel |url=https://books.google.com.ph/books?id=CaRgAAAAIBAJ&lpg=PA2&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA2#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=18 Hulyo 2024 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 Nobyembre 1987 |title=World class |language=en |pages=26 |work=Record-Journal |url=https://books.google.com.ph/books?id=ZSRIAAAAIBAJ&lpg=PA26&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA26#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=18 Hulyo 2024 |via=Google Books}}</ref> Ito ang pangalawang beses na nanalo ang Austrya bilang Miss World.<ref>{{Cite news |date=14 Nobyembre 1987 |title=Vet student is new Miss World |language=en |pages=1 |work=Williamson Daily News |url=https://books.google.com.ph/books?id=KrBDAAAAIBAJ&lpg=PA1&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA1#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=18 Hulyo 2024 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=14 Nobyembre 1987 |title=Veterinary student is Miss World |language=en |pages=1 |work=The Lewiston Journal |url=https://books.google.com.ph/books?id=CRMgAAAAIBAJ&lpg=PA1&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA1#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=18 Hulyo 2024 |via=Google Books}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Albanya Lozada ng Beneswela, habang nagtapos bilang second runner-up si Anna Margret Jónsdóttir ng Lupangyelo.<ref>{{Cite news |date=14 Nobyembre 1987 |title=Austrian beauty wins Miss World title |language=en |pages=3 |work=Manila Standard |url=https://books.google.com.ph/books?id=kWcVAAAAIBAJ&lpg=PA3&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA3#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=16 Hulyo 2024 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 Nobyembre 1987 |title=Austrian student is Miss World |language=en |pages=12 |work=Lawrence Journal-World |url=https://books.google.com.ph/books?id=3ZQyAAAAIBAJ&lpg=PA12&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA12#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=18 Hulyo 2024 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 Nobyembre 1987 |title=Miss Austria fools bookies, wins title |language=en |pages=42 |work=Reading Eagle |url=https://books.google.com.ph/books?id=Q8QhAAAAIBAJ&lpg=PA42&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA42#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=18 Hulyo 2024 |via=Google Books}}</ref> Mga kandidata mula sa pitumpu't-walong bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina Peter Marshall at Alexandra Bastedo ang kompetisyon. Naganap ang ibang mga ''pre-recording'' ng kompetisyon sa Malta.<ref>{{Cite news |date=22 Oktubre 1987 |title=Irish beauty's eyes are smiling |language=en |pages=11 |work=Evening Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=IQc-AAAAIBAJ&lpg=PA11&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA11#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=16 Hulyo 2024 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=12 Nobyembre 1987 |title=A lady who's world class |language=en |pages=13 |work=Evening Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=gNBAAAAAIBAJ&lpg=PA13&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA13#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=16 Hulyo 2024 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |last=Lazzeri |first=Antonella |date=1 Nobyembre 1987 |title=Miss World baby ban |language=en |pages=19 |work=The Sunday People |url=https://www.newspapers.com/article/the-sunday-people/148384769/ |access-date=5 Hulyo 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:Royal_Albert_Hall,_London_-_Nov_2012.jpg|thumb|250x250px|Royal Albert Hall, ang lokasyon ng Miss World 1987]] === Pagpili ng mga kalahok === Mga kandidata mula sa pitumpu't-walong bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Limang kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang mga bansa/teritoryo matapos maging runner-up sa kanilang pambansang kompetisyon,<ref>{{Cite news |date=2 Marso 1988 |title=Miss Texas becomes Miss USA |language=en |pages=3 |work=The Reporter-Times |url=https://www.newspapers.com/clip/114716855/obit-dwight-sherburne-age-85/ |access-date=31 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> o napili sa isang ''casting process'', at dalawang kandidata ang nailuklok matapos bumitiw ang orihinal na kalahok. ==== Mga pagpalit ==== Dapat sanang lalahok si Shelley Bascombe ng Bermuda, ngunit dahil lumagpas na siya sa ''age limit'',<ref>{{Cite news |date=3 Abril 1987 |title=Miss Bermuda too old for S'pore pageant |language=en |pages=36 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19870403-1.1.36 |access-date=16 Hulyo 2024 |via=National Library Board}}</ref> siya ay pinalitan ng kanyang ''first runner-up'' na si Kim Elizabeth Johnston.''<ref>{{Cite news |date=28 Mayo 1987 |title=Too old for the finals |language=en |pages=15 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19870528-1.2.27.1.5 |access-date=17 Abril 2023 |via=National Library Board}}</ref>'' Dapat din sanang lalahok si Katia Atanasiades ng Libano sa edisyong ito, ngunit dahi lsa hindi isiniwalat na dahilan, siya ay pinalitan ni Josiane Haddad. ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong ==== Lumahok sa unang pagkakataon ang mga bansa at teritoryong Belis at Kapuluang Cook. Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Arhentina at Papua Bagong Guinea na huling sumali noong [[Miss World 1981|1981]],<ref>{{Cite news |date=10 Nobyembre 1982 |title=Missing out |language=en |pages=4 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19821110-1.1.4 |access-date=3 Mayo 2024 |via=National Library Board}}</ref> at Curaçao at Niherya na huling sumali noong [[Miss World 1985|1985]]. Hindi sumali ang mga bansang [[Antigua at Barbuda]], [[Gambia|Gambya]], [[Britanikong Kapuluang Birhenes|Kapuluang Birheng Britaniko]], [[Sierra Leone]], at [[Tonga]] sa edisyong ito. Hindi sumali sina Carolyn David ng Antigua at Barbuda, Ellen Forster ng Gambya,<ref>{{Cite web |last=Jawara |first=Sanna |date=1 Nobyembre 2011 |title=Gambia: A Glance At Local Fashion Industry |url=https://allafrica.com/stories/201111010748.html |url-access=subscription |access-date=3 Hulyo 2024 |website=The Daily Observer |language=en |via=AllAfrica}}</ref> at Melenaite Saia ng Tonga dahil nakaabot ang mga ito sa Londres para sa kompetisyon. Hindi sumali ang Kapuluang Birheng Britaniko at Sierra Leone matapos na mabigo ang kanilang organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. Dapat din sasali sa edisyong ito sina Georgette Bailly ng Baybaying Garing at Augustina Henaku ng Gana, ngunit hindi sila nakasali dahil sa problema sa pananalapi.<ref>{{Cite web |date=25 Pebrero 2010 |title=Bailly Georgette Miss Côte d’Ivoire… 1987 |url=https://news.abidjan.net/articles/357906/souvenir-bailly-georgette-miss-cote-divoire-1987 |access-date=18 Hulyo 2024 |website=Abdijan.net |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 Hunyo 2003 |title=Miss Ghana 2003 Set To Take Off |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/Miss-Ghana-2003-Set-To-Take-Off-37400 |access-date=18 Hulyo 2024 |website=GhanaWeb |language=en}}</ref> Hindi sumali sina Heba Khalef ng Ehipto, Sandy Harrigan ng Kapuluang Birheng Britaniko,<ref>{{Cite book |last=Hull |first=Kareem-Nelson |url=https://books.google.com.ph/books?id=X8ZeDwAAQBAJ&lpg=PT159&ots=-w90Fqlp6o&dq=Barbara%20Stevens%20miss%20british%20virgin%20islands&pg=PT159#v=onepage&q=Barbara%20Stevens%20miss%20british%20virgin%20islands&f=false |title=The Virgin Islands Dictionary: A Collection of Words and Phrases so You Could Say It Like We |date=2018 |publisher=AuthorHouse |location=Bloomington, Indiana}}</ref> Fabienne Feliho ng Senegal,<ref>{{Cite web |last= |first= |date=30 Hulyo 2017 |title=Fabienne Féliho n'a pas l'habitude de s'habiller ainsi |trans-title=Fabienne Féliho is not used to dressing like this |url=https://www.seneweb.com/news/Politique/fabienne-feliho-n-a-pas-l-habitude-de-s-_n_223655.html |access-date=23 Mayo 2023 |website=Seneweb |language=fr |archive-date=1 Disyembre 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201193711/http://www.seneweb.com/news/Politique/fabienne-feliho-n-a-pas-l-habitude-de-s-_n_223655.html |url-status=dead }}</ref> Mearii Manoi ng Tahiti,<ref>{{Cite web |date=27 Abril 2021 |title=60 ans de Miss Tahiti : (re)découvrez toutes les lauréates du concours |url=https://la1ere.francetvinfo.fr/polynesie/60-ans-de-miss-tahiti-re-decouvrez-toutes-les-laureates-du-concours-994630.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324111916/https://la1ere.francetvinfo.fr/polynesie/60-ans-de-miss-tahiti-re-decouvrez-toutes-les-laureates-du-concours-994630.html |archive-date=24 Marso 2023 |access-date=24 Marso 2023 |website=Polynésie la 1ère |language=fr-FR}}</ref> Shirley Nabbona ng Uganda, at Mesatewa Tuzolana ng Zaire dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. == Mga resulta == [[Talaksan:Miss_World_1987_Map.PNG|thumb|250x250px| Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss World 1987 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss World 1987''' | * {{Flagicon|AUT}} [[Austria|'''Austrya''']] – '''[[Ulla Weigerstorfer]]'''<ref name=":2">{{Cite news |date=13 Nobyembre 1987 |title=Austria beauty is Miss World |language=en |pages=3 |work=Beaver Country Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=yAwvAAAAIBAJ&lpg=PA3&dq=%22Julia%20Morley%22&pg=PA3#v=onepage&q=%22Julia%20Morley%22&f=false |access-date=16 Hulyo 2024 |via=Google Books}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |date=13 Nobyembre 1987 |title=Austrian beauty says winning Miss World is like a dream |language=en |pages=2 |work=The Deseret News |url=https://books.google.com.ph/books?id=l-RNAAAAIBAJ&lpg=PA2&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA2#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=18 Hulyo 2024 |via=Google Books}}</ref> |- | 1st runner-up | * {{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] – Albany Lozada<ref name=":2" /><ref name=":4" /> |- | 2nd runner-up | * {{Flagicon|ISL}} [[Lupangyelo]] – Anna Margret Jónsdóttir<ref name=":2" /><ref name=":4" /> |- | Top 6 | * '''{{flagicon|ARG}}''' [[Arhentina]] – Katerina Ciscato<ref name=":2" /><ref name=":4" /> * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Claudia Escobar<ref name=":2" /><ref name=":4" /> * {{flagicon|POL}} [[Polonya]] – Monika Nowosadko<ref name=":2" /><ref name=":4" /> |- | Top 12 | * {{flagicon|GUM}} [[Guam]] – Francel Manibog Caracol<ref name=":0">{{Cite news |date=13 Nobyembre 1987 |title=Austrian crowned Miss World |language=en |pages=2 |work=St. Louis Post-Dispatch |url=https://www.newspapers.com/article/st-louis-post-dispatch/30581254/ |access-date=5 Hulyo 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> * {{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]] – Pauline Yeung<ref name=":0" /> * {{Flagicon|ISR}} [[Israel]] – Ya'el Gerthler<ref name=":0" /> * {{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] – Angelique Cremers<ref name=":0" /> * '''{{flagicon|NGR}}''' [[Nigeria|Niherya]] – Mary Ngozi Bienoseh<ref name=":0" /> * {{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] – Nathalie Marquay<ref name=":0" /> |} === Mga ''Continental Queens of Beauty'' === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Kontinente !Kandidata |- |Aprika | * '''{{flagicon|NGR}}''' [[Nigeria|Niherya]] – Mary Ngozi Bienose<ref name=":1">{{Cite news |date=6 Pebrero 2005 |title=Miss Austria owns the world |language=en |pages=11 |work=Indiana Gazette |url=https://www.newspapers.com/article/indiana-gazette-monika-nowosadko-ewa-wh/14213/ |access-date=5 Hulyo 2024 |via=Newspapers.com}}</ref><ref name=":6">{{Cite news |date=13 Nobyembre 1987 |title=A Londra sono state ribaltate le previsioni dei bookmakers |language=it |trans-title=In London, bookmakers' predictions were overturned |pages=15 |work=Stampa Sera |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,15/articleid,1345_02_1987_0308_0015_19697759/ |access-date=18 Hulyo 2024 |via=Archivio La Stampa}}</ref> |- |Asya | * {{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]] – Pauline Yeung<ref name=":1" /><ref name=":6" /> |- | Europa | * {{Flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] – [[Ulla Weigerstorfer]]<ref name=":1" /><ref name=":6" /> |- | Kaamerikahan | * {{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] – Albany Lozada<ref name=":1" /><ref name=":6" /> |- | Oseaniya | * {{flagicon|GUM}} [[Guam]] – Francel Manibog Caracol<ref name=":1" /><ref name=":6" /> |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Nagwagi |- |Miss Photogenic | * {{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] – Charlotta Trydell |- |Miss Personality | * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Clotilde Cabrera<ref>{{Cite news |date=13 Nobyembre 1987 |title=Austrian blonde named Miss World |language=en |pages=10 |work=The Press-Courier |url=https://books.google.com.ph/books?id=sb5dAAAAIBAJ&lpg=PA10&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA10#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=18 Hulyo 2024 |via=Google Books}}</ref> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Mula sa labinlima noong [[Miss World 1986|nakaraang taon]], labindalawang ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at mga ''personal interview''. Lumahok sa ''evening leotard competition'' at ''evening gown competition'' ang labindalawang mga ''semi-finalist'',<ref>{{Cite news |date=12 Nobyembre 1987 |title=Leotards replace swimsuits at 1987 Miss World pageant |language=en |pages=18 |work=The Paris News |url=https://www.newspapers.com/article/the-paris-news-12november1987thepari/385063/ |access-date=5 Hulyo 2024 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=12 Nobyembre 1987 |title=Leotard-clad beauties get scant attention |trans-title=en |pages=18 |work=The Albany Herald |url=https://books.google.com.ph/books?id=xBBSAAAAIBAJ&lpg=PA18&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA18#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=16 Hulyo 2024 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 Nobyembre 1987 |title=Batherless beauties |language=en |pages=23 |work=The Sydney Morning Herald |url=https://books.google.com.ph/books?id=yytWAAAAIBAJ&lpg=PA23&dq=%22Julia%20Morley%22&pg=PA23#v=onepage&q=%22Julia%20Morley%22&f=false |access-date=16 Hulyo 2024 |via=Google Books}}</ref> at kalaunan ay napili ang anim na pinalista na sumabak sa ''final interview.'' Pagkatapos nito, limang kandidata ang hinirang bilang ''Continental Queens of Beauty'',<ref>{{Cite news |date=13 Nobyembre 1987 |title=A hit on the miss |language=en |pages=7 |work=Evening Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=gdBAAAAAIBAJ&lpg=PA7&dq=%22Continental%20Queens%20of%20Beauty%22&pg=PA7#v=onepage&q=%22Continental%20Queens%20of%20Beauty%22&f=false |access-date=16 Hulyo 2024 |via=Google Books}}</ref> at hinirang pagkatapos ang ''dalawang runner-up'' at ang bagong Miss World.<ref>{{Cite news |date=13 Nobyembre 1987 |title=Austrian blonde named Miss World |language=en |pages=10 |work=The Press-Courier |url=https://books.google.com.ph/books?id=sb5dAAAAIBAJ&lpg=PA10&dq=%22Julia%20Morley%22&pg=PA10#v=onepage&q=%22Julia%20Morley%22&f=false |access-date=16 Hulyo 2024 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 Nobyembre 1987 |title=Austrian vet student wins Miss World |language=en |pages=5 |work=The Junction City Daily Union |url=https://books.google.com.ph/books?id=O71EAAAAIBAJ&lpg=PA5&dq=%22Julia%20Morley%22&pg=PA5#v=onepage&q=%22Julia%20Morley%22&f=false |access-date=16 Hulyo 2024 |via=Google Books}}</ref> === Komite sa pagpili === * Linford Christie – Atletang Ingles na ipinanganak sa Hamayka * John Coleman – Direktor ng ''Top Shop'' * Robert Coleman – Direktor ng ''Walters International Computers'' * Pilin León – [[Miss World 1981]] mula sa Beneswela * Hayley Mills – Ingles na aktres * Eric Morley – Tagapagtatag ng Miss World * Albert Vinci – Direktor ng Air Malta * Rick Wakeman – Musikerong Ingles * Simon Williams – Ingles na aktor == Mga kandidata == Pitumpu't-walong kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref>{{Cite web |title=Record |url=https://catalogue.royalalberthall.com/record/performance/Owratoofeak_L_M |access-date=5 Hulyo 2024 |website=Royal Albert Hall Catalogue |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 Nobyembre 1987 |title=Austrian named Miss World |language=en |pages=5 |work=Gadsden Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=oGofAAAAIBAJ&lpg=PA5&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA5#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=18 Hulyo 2024 |via=Google Books}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya|Alemanya]] |Christiane Kopp<ref>{{Cite news |date=10 Marso 1988 |title=Young beauty queens |language=en |pages=12 |work=The Vancouver Sun |url=https://www.newspapers.com/clip/57859313/the-vancouver-sun/ |access-date=28 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |19 |[[Berlin]] |- |'''{{flagicon|ARG}}''' [[Arhentina]] |Katerina Ciscato<ref>{{Cite news |date=14 Nobyembre 1987 |title=Austrian wins Miss World crown |language=en |pages=2 |work=The Salina Journal |url=https://www.newspapers.com/article/the-salina-journal/58001240/ |access-date=5 Hulyo 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |17 |[[La Plata]] |- |{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] |Donna Rudrum<ref>{{Cite web |last=McHugh |first=Jillian |date=30 Agosto 2015 |title=Miss World Australia crowned |url=https://thewest.com.au/entertainment/celebrity-gossip/miss-world-australia-crowned-ng-ya-170765 |access-date=5 Hulyo 2024 |website=The West Australian |language=en}}</ref> |23 |[[Melbourne]] |- |'''{{Flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]]''' |'''Ulla Weigerstorfer'''<ref>{{Cite web |date=12 Nobyembre 1987 |title=Miss Austria wins Miss World contest |url=https://www.upi.com/Archives/1987/11/12/Miss-Austria-wins-Miss-World-contest/9407563691600/ |access-date=5 Hulyo 2024 |website=UPI |language=en}}</ref> |20 |[[Viena]] |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] |Karyn Metcalf |18 |Manukau |- |{{flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]] |Indira Wood<ref name=":3">{{Cite news |last=Dobbin |first=Ben |date=12 Nobyembre 1987 |title=Wagering low on beauty contest, featuring leotards, not swimsuits |language=en |pages=16 |work=The Free Lance-Star |url=https://books.google.com.ph/books?id=i_hNAAAAIBAJ&lpg=PA16&dq=%22Paula%20Lora%22&pg=PA16#v=onepage&q=%22Paula%20Lora%22&f=false |access-date=16 Hulyo 2024 |via=Google Books}}</ref> |21 |[[Nassau]] |- |{{Flagicon|BAR}} [[Barbados]] |Dawn Michelle Waithe<ref>{{Cite news |last=Ng |first=Irene |date=18 Mayo 1987 |title=The day Miss Barbados' little sister made her cry |language=en |pages=28 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19870518-1.2.53 |access-date=25 Abril 2023 |via=National Library Board}}</ref> |19 |[[Bridgetown]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Lynn Wesenbeek<ref>{{Cite web |date=10 Nobyembre 2018 |title=Familie van Lynn Wesenbeek was geen fan van Miss België: “Ze dachten dat ik naakt in alle garages zou hangen” |trans-title=Lynn Wesenbeek's family was not a fan of Miss Belgium: “They thought I would hang naked in all the garages” |url=https://www.hln.be/showbizz/familie-van-lynn-wesenbeek-was-geen-fan-van-miss-belgie-ze-dachten-dat-ik-naakt-in-alle-garages-zou-hangen~a7d0abf5/ |access-date=5 Hulyo 2024 |website=Het Laatste Nieuws |language=nl}}</ref> |24 |[[Antwerp|Amberes]] |- |'''{{flagicon|BIZ|1981}}''' [[Belize|Belis]] |Janine Sylvestre |20 |Lungsod ng Belis |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |Albany Lozada<ref>{{Cite web |date=17 Hunyo 2023 |title=Así fue el reencuentro de las candidatas al Miss Venezuela de 1987 y cómo lucen 36 años después |trans-title=This was the reunion of the 1987 Miss Venezuela candidates and how they look 36 years later |url=https://www.eluniverso.com/entretenimiento/gente/reencuentro-de-las-candidatas-al-miss-venezuela-de-1987-nota/ |access-date=5 Hulyo 2024 |website=El Universo |language=es}}</ref> |22 |Acarigua |- |{{Flagicon|BER}} [[Bermuda]] |Kim Elizabeth Johnston |20 |Southampton |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Simone Augusto<ref>{{Cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Com pandemia, Elís Miele pode bater recorde com título de Miss Brasil Mundo |url=https://f5.folha.uol.com.br/colunistas/de-faixa-a-coroa/2020/10/com-pandemia-elis-miele-pode-bater-recorde-com-titulo-de-miss-brasil-mundo.shtml |access-date=5 Hulyo 2024 |website=Folha de S.Paulo |language=pt-BR}}</ref> |20 |Recife |- |'''{{Flagicon|BOL|civil}}''' [[Bulibya]] |Birgit Ellefsen<ref>{{Cite web |date=14 Oktubre 2018 |title=Polémica: Reinas de belleza desafían estereotipos |trans-title=Controversy: Beauty queens defy stereotypes |url=https://www.lostiempos.com/oh/actualidad/20181015/polemica-reinas-belleza-desafian-estereotipos |access-date=5 Hulyo 2024 |website=Los Tiempos |language=es}}</ref> |19 |Cochabamba |- |'''{{flagicon|CUR}}''' [[Curaçao]] |Diana Fraai<ref>{{Cite news |date=1 Oktubre 1987 |title=Anuschka Cova Miss Curacao '87 |language=nl |pages=12 |work=Amigoe |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641954:mpeg21:p012 |access-date=18 Hulyo 2024 |via=Delpher}}</ref> |18 |Willemstad |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Zelma Hesselmann |17 |[[Copenhague]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Cecilia Pozo<ref name=":5">{{Cite news |date=26 Abril 1988 |title=Isabel Cristiane Beduschi, electa Miss Sudamerica |language=es |trans-title=Isabel Cristiane Beduschi, elected Miss South America |pages=15 |work=La Opinion |url=https://news.google.com/newspapers?id=bU5cAAAAIBAJ&sjid=BVYNAAAAIBAJ&pg=1244%2C5483435 |access-date=6 Hunyo 2023 |via=Google News Archive}}</ref> |21 |Guayaquil |- |{{Flagicon|ESA}} [[El Salvador]] |Claudia Lorena Alvarenga |19 |[[San Salvador]] |- |{{Flagicon|ESP}} [[Espanya]] |Sonsoles Artigas<ref>{{Cite web |last= |first= |date=20 Mayo 2023 |title=Sonsoles Artigas cumple años con sus amigos en Las Palmas de Gran Canaria |trans-title=Sonsoles Artigas celebrates his birthday with his friends in Las Palmas de Gran Canaria |url=https://www.laprovincia.es/sociedad/2023/05/20/sonsoles-artigas-cumple-anos-amigos-87654213.html |access-date=27 Mayo 2023 |website=La Provincia |language=es}}</ref> |20 |Las Palmas |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Clotilde Cabrera<ref>{{Cite news |date=13 Nobyembre 1987 |title=Top of the world |language=en |pages=14 |work=The Free Lance-Star |url=https://books.google.com.ph/books?id=jPhNAAAAIBAJ&lpg=PA14&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA14#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=16 Hulyo 2024 |via=Google Books}}</ref> |23 |Tampa Bay |- |'''{{Flagicon|GRE}}''' [[Gresya]] |Helen Moskiou |20 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GUM}} [[Guam]] |Francel Manibog Caracol<ref>{{Cite news |date=2 Setyembre 1987 |title=A Guam beauty |language=en |pages=1 |work=Pacific Daily News |url=https://www.newspapers.com/article/pacific-daily-news/148979613/ |access-date=5 Hulyo 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |24 |Tumon |- |'''{{Flagicon|GUA|civil}}''' [[Guatemala|Guwatemala]] |Mábel Hernández |24 |Chinautla |- |{{Flagicon|JAM}} [[Hamayka]] |Janice Nadine Whittingham<ref>{{Cite web |last=Jackson |first=Kevin |date=4 Hunyo 2017 |title=Janice Whittingham’s crowning moment |url=https://www.jamaicaobserver.com/2017/06/03/janice-whittinghams-crowning-moment/ |access-date=5 Hulyo 2024 |website=Jamaica Observer |language=en-US}}</ref> |20 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{Flagicon|JPN|1947}} [[Hapon]] |Keiko Unno |20 |[[Tokyo]] |- |{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Mayte Sanchez |19 |Hibraltar |- |{{Flagicon|HON|1949}} [[Honduras]] |Claudia María Paz<ref>{{Cite web |last=Gamez |first=Sabino |date=27 Agosto 2010 |title=Fallece la mentora de mises |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/fallece-la-mentora-de-mises-IQLP489607 |access-date=5 Hulyo 2024 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref> |18 |San Pedro Sula |- |{{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]] |Pauline Yeung<ref>{{Cite web |last=Yuen |first=Norman |date=22 Nobyembre 2022 |title=10 Miss Hong Kong winners from the 1980s – what are they doing now? |url=https://www.scmp.com/magazines/style/celebrity/article/3200520/10-miss-hong-kongs-1980s-where-are-they-now-joyce-godenzi-marrying-martial-arts-master-sammo-hung |access-date=1 Mayo 2024 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> |20 |[[Pulo ng Hong Kong]] |- |{{Flagicon|IND}} [[Indiya]] |Manisha Kohli<ref>{{Cite web |last=Howell |first=Paul |date=12 Disyembre 2011 |title=Former Miss India helps promote her current employer British Airways |url=https://www.campaignasia.com/article/former-miss-india-helps-promote-her-current-employer-british-airways/282998 |access-date=18 Hulyo 2024 |website=Campaign Asia |language=en}}</ref> |17 |[[Mumbai|Bombay]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Adrienne Rock<ref>{{Cite web |last=Egan |first=Barry |date=11 Setyembre 2016 |title=The lonely death and troubled life of a wonderful Miss Ireland |url=https://www.independent.ie/style/the-lonely-death-and-troubled-life-of-a-wonderful-miss-ireland/35039749.html |access-date=27 Mayo 2023 |website=Irish Independent |language=en}}</ref> |22 |[[Dublin]] |- |{{Flagicon|ISR}} [[Israel]] |Ya'el Gerthler<ref name=":0" /> |19 |[[Rehovot]] |- |{{Flagicon|ITA}} [[Italya]] |Barbara Martinuzzi<ref>{{Cite news |date=15 Setyembre 1987 |title=Studentessa torinese vince il titolo italiano |language=it |trans-title=Turin student wins Italian title |pages=3 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,3/articleid,1343_02_1987_0249_0031_19566742/ |access-date=18 Hulyo 2024 |via=Archivio La Stampa |archive-date=18 Hulyo 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718014839/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,3/articleid,1343_02_1987_0249_0031_19566742/ |url-status=dead }}</ref> |17 |[[Turin]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Tracey Westerholm<ref>{{Cite news |last=Wright |first=Tracey |date=9 Hunyo 1988 |title=Actress promoting meaningful pageant |language=en |pages=29 |work=The Leader-Post |url=https://www.newspapers.com/article/the-leader-post/148989399/ |access-date=18 Hulyo 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |24 |[[Vancouver]] |- |{{Flagicon|SAM}} [[Samoa|Kanlurang Samoa]] |Ainslie Berking |18 |[[Apia]] |- |'''{{Flagicon|ISV}}''' [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Lisa Pitram |17 |Saint Thomas |- |{{flagicon|COK}} [[Kapuluang Cook]] |Michelle Oberg<ref>{{Cite web |last=Skews |first=Robert |title=Cook Islands’ hard working commercial traveller |url=https://issuu.com/cookislandssun/docs/cisun_2021/s/12365775 |access-date=15 Hulyo 2024 |website=Cook Islands Sun |language=en |via=Issuu}}</ref> |21 |[[:en:Rarotonga|Rarotonga]] |- |{{flagicon|CYM|variant=old}} [[Kapuluang Kayman]] |Desirée Hunter<ref>{{Cite web |last= |date=14 Marso 2007 |title=Where is Miss Cayman pageant? |url=https://www.caymancompass.com/2007/03/14/where-is-miss-cayman-pageant/ |access-date=15 Hulyo 2024 |website=Cayman Compass |language=en-GB}}</ref> |22 |Grand Cayman |- |{{flagicon|TCA}} [[Kapuluang Turks at Caicos]] |Edna Smith |20 |Grand Turk |- |{{Flagicon|KEN}} [[Kenya]] |Sheila Kegode |21 |[[Nairobi]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Claudia Escobar<ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 1986 |title=Colombia tiene nueva reina de belleza |language=es |pages=13 |work=La Opinion |url=https://books.google.com.ph/books?id=u0dcAAAAIBAJ&lpg=PA13&dq=%22Miss%20Mundo%22&pg=PA13#v=onepage&q=%22Miss%20Mundo%22&f=false |access-date=4 Hulyo 2024 |via=Google Books}}</ref> |21 |[[:en:Cali|Cali]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Alejandra Martínez<ref>{{Cite news |date=21 Nobyembre 1987 |title=Elegidas las señoritas Costa Rica Mundo '88 |language=en |pages=2 |work=La Nacion |url=https://books.google.com.ph/books?id=LAokAAAAIBAJ&lpg=PA2&dq=%22Miss%20Mundo%22&pg=PA2#v=onepage&q=%22Miss%20Mundo%22&f=false |access-date=16 Hulyo 2024 |via=Google Books}}</ref> |20 |[[:en:Cartago,_Costa_Rica|Cartago]] |- |'''{{Flagicon|LIB}}''' [[Lebanon|Libano]] |Josiane Haddad |21 |[[Beirut]] |- |{{Flagicon|LUX}} [[Luxembourg|Luksemburgo]] |Claudine Atten |24 |Erpeldange |- |{{Flagicon|ISL}} [[Lupangyelo]] |Anna Margrét Jonsdóttir<ref>{{Cite news |date=29 Abril 1988 |title=Anna Margrét í Miss Universe |language=is |trans-title=Anna Margrét in Miss Universe |pages=5 |work=Dagblaðið Vísir |url=https://timarit.is/page/2543275?iabr=on |access-date=6 Hunyo 2023 |via=Timarit.is}}</ref> |21 |[[Reikiavik]] |- |'''{{Flagicon image|Bandeira do Leal Senado.svg}}''' [[Makaw]] |Olívia do Rosário<ref>{{Cite web |last=Domingues |first=Catherine |date=27 Hulyo 2017 |title=Três décadas de MACAU |trans-title=Three decades of MACAU |url=https://extramuros.net/2017/07/27/tres-decadas-de-macau/ |access-date=15 Hulyo 2024 |website=Extramuros |language=pt |archive-date=15 Hulyo 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240715033811/https://extramuros.net/2017/07/27/tres-decadas-de-macau/ |url-status=dead }}</ref> |17 |Makaw |- |{{Flagicon|MAS}} [[Malaysia]] |Sheela Shankar<ref>{{Cite news |date=28 September 1987 |title=Fitness instructor is Miss Malaysia 1987 |language=en |pages=10 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19870928-1.1.10 |access-date=15 Hulyo 2024 |via=National Library Board}}</ref> |23 |[[Kuala Lumpur]] |- |{{Flagicon|MLT}} [[Malta]] |Joanne Corser |18 |Paola |- |'''{{Flagicon|MRI}}''' [[Mawrisyo]] |Geraldine Mamet<ref>{{Cite web |date=21 Enero 2013 |title=PARCOURS DE FEMMES : Retrouver confiance et estime de soi à travers son apparence, selon Géraldine Mamet |trans-title=WOMEN'S JOURNEY: Regaining confidence and self-esteem through your appearance, according to Géraldine Mamet |url=https://www.lemauricien.com/actualites/magazine/parcours-femmes-retrouver-confiance-et-estime-soi-travers-son-apparence-selon-geraldine-mam/107751/ |access-date=15 Hulyo 2024 |website=Le Mauricien |language=fr-FR}}</ref> |25 |Grand Bay |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Elizabeth Carrillo |20 |[[Mazatlán]] |- |'''{{flagicon|NGR}}''' [[Nigeria|Niherya]] |Mary Ngozi Bienoseh<ref>{{Cite web |last=Ekah |first=Mary |title=Murray-Bruce Tackles Gender Based Violence as MBGN Marks 30 |url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2017/08/04/murray-bruce-tackles-gender-based-violence-as-mbgn-marks-30/ |access-date=15 Hulyo 2024 |website=This Day Live |language=en}}</ref> |19 |Benue |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Mette Veiseth<ref>{{Cite web |last=Alstad |first=Bastian Øien |date=23 Pebrero 2018 |title=(+) Misser ikke ferie i Namsos |url=https://www.namdalsavisa.no/5-121-682481 |url-access=subscription |access-date=15 Hulyo 2024 |website=Namdalsavisa |language=no}}</ref> |18 |Namsos |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Angelique Cremers<ref>{{Cite news |date=21 Mayo 1988 |title=Wat er mis ging met Miss Holland |language=nl |trans-title=What went wrong with Miss Holland |pages=36 |work=Limburgsch dagblad |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010611682:mpeg21:p036 |access-date=31 Mayo 2023 |via=Delpher}}</ref> |22 |Schinveld |- |{{Flagicon|PAN}} [[Panama]] |María Cordelia Denis<ref>{{Cite web |date=14 Setyembre 2002 |title=Puntajes y quejas en 'Miss Panamá' |trans-title=Scores and complaints in 'Miss Panama' |url=https://www.prensa.com/impresa/opinion/Puntajes-quejas-Miss-Panama_0_740176040.html |access-date=15 Hulyo 2024 |website=La Prensa |language=es}}</ref> |19 |[[Lungsod ng Panama]] |- |{{flagicon2|Papua New Guinea}} [[Papua New Guinea|Papua Bagong Guinea]] |Harriet Warren |19 |[[Port Moresby]] |- |'''{{Flagicon|PAR|1954}}''' [[Paraguay|Paragway]] |Lourdes Stanley |19 |Hohenhau |- |'''{{Flagicon|PER|state}}''' [[Peru]] |Suzette Woodman |21 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{Flagicon|PHI|1936}} [[Mutya ng Pilipinas|Pilipinas]] |Maria Lourdes Apostol<ref>{{Cite news |date=10 Mayo 1987 |title=24 'Mutya' finalists represented |language=en |pages=6 |work=Manila Standard |url=https://books.google.com.ph/books?id=u6EVAAAAIBAJ&lpg=PA6&dq=Maria%20Lourdes%20Apostol&pg=PA6#v=onepage&q=Maria%20Lourdes%20Apostol&f=false |access-date=16 Hulyo 2024 |via=Google Books}}</ref> |21 |[[Maynila]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Minna Rinnetmaki |19 |Tampere |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Monika Nowosadko<ref>{{Cite news |date=7 Agosto 1987 |title=Women judges dispute Poland pageant results |language=en |pages=1 |work=Standard-Speaker |url=https://www.newspapers.com/article/standard-speaker/58000974/ |access-date=16 Hulyo 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |23 |Kolobrzeg |- |{{Flagicon|POR}} [[Portugal]] |Paula Sousa<ref>{{Cite web |date=9 Hunyo 1988 |title=Entrevista a Paula Sousa e a Regina Saraiva |trans-title=Interview with Paula Sousa and Regina Saraiva |url=https://arquivos.rtp.pt/conteudos/entrevista-a-paula-sousa-e-a-regina-saraiva/ |access-date=15 Hulyo 2024 |website=RTP |language=pt-PT}}</ref> |18 |[[Lisboa]] |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Nathalie Marquay<ref>{{Cite web |last=Mathieu |first=Clement |date=15 Disyembre 2022 |title=L'incroyable raté de l'élection Miss France 1987 |trans-title=The incredible failure of the Miss France 1987 election |url=https://www.parismatch.com/People/Miss-France-1987-une-erreur-de-resultats-donne-une-ceremonie-genante-avec-Guy-Lux-et-Nathalie-Marquay-884475 |access-date=17 Abril 2023 |website=Paris Match |language=fr}}</ref> |20 |Mulhouse |- |{{Flag|Isle of Man|name=Pulo ng Man}} |Lesley Henthorn |18 |Greeba |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Paula Lora<ref name=":3" /> |21 |Salcedo |- |{{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] |Karen Mellor<ref>{{Cite news |date=28 Agosto 1987 |title=Karen takes the title |language=en |pages=1 |work=Western Daily Press |url=https://www.newspapers.com/article/western-daily-press-miss-uk-1987/141760359/ |access-date=5 Hulyo 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |24 |Barnsley |- |{{Flagicon|SKN}} [[San Cristobal at Nieves]] |Jennifer Hensley |20 |[[Basseterre]] |- |'''{{Flagicon|VIN|1985}}''' [[San Vicente at ang Granadinas]] |Nicole Hadaway<ref>{{Cite web |last= |date=15 Mayo 2009 |title=All eyes on the Miss SVG prize |url=https://www.searchlight.vc/local-vibes/2009/05/15/all-eyes-on-the-miss-svg-prize/ |access-date=15 Hulyo 2024 |website=Searchlight |language=en-US}}</ref> |19 |[[Kingstown]] |- |{{Flagicon|SIN}} [[Singapore|Singapura]] |Janicia Koh<ref>{{Cite news |date=14 Nobyembre 1987 |title=An Austrian Ulla-la's the new Miss World |language=en |pages=3 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19871114-1.1.3 |access-date=16 Hulyo 2024 |via=National Library Board}}</ref> |21 |Spottiswoode Park |- |{{Flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Priyanjali de Alwis |21 |Dehiwala |- |'''{{Flagicon|SWZ}}''' [[Suwasilandiya]] |Patricia Simelane |17 |[[Mbabane]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Charlotta Trydell |18 |Laholm |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Gabriela Bigler |23 |[[Bern]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Benjawan Srilapan<ref>{{Cite news |date=22 Setyembre 1987 |title=Thai beauty's all set for Miss World contest |language=en |pages=9 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19870922-1.1.9 |access-date=16 Hulyo 2024 |via=National Library Board}}</ref> |18 |[[Bangkok]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Chung Myoung-sun |22 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Maria Xavier<ref>{{Cite news |date=23 Oktubre 1987 |title=Sunshine smiles as Giselle flies in |language=en |pages=13 |work=Western Daily Press |url=https://www.newspapers.com/article/western-daily-press/148105429/ |access-date=5 Hulyo 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |18 |[[:en:Diego_Martin|Diego Martin]] |- |{{Flagicon|CHI}} [[Tsile]] |Yasna Vukasovic<ref>{{Cite web |last=Unda |first=Karen |date=27 Hulyo 2011 |title=Yasna Vukasovic: de Miss Mundo Chile a maestra de cientos de jóvenes en su Escuela de Modelos |trans-title=Yasna Vukasovic: from Miss World Chile to teacher of hundreds of young people in her School of Models |url=https://www.elmagallanews.cl/noticia/sociedad/yasna-vukasovic-de-miss-mundo-chile-maestra-de-cientos-de-jovenes-en-su-escuela-de- |access-date=15 Hulyo 2024 |website=El Magallanews |language=es}}</ref> |18 |Punta Arenas |- |{{flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Niki Christou |20 |[[Nicosia]] |- |'''{{Flagicon|TUR}}''' [[Turkiya]] |Şebnem Dinçgor<ref>{{Cite web |date=3 Nobyembre 2021 |title=Miss Turkey 2017'de birincilik tacı Itır Esen'den alınıp, Aslı Sümen'e verilmişti... Yıllar sonra gelen itiraf |trans-title=The first place crown of Miss Turkey 2017 was taken from Itır Esen and given to Aslı Sümen... Confession that came years later |url=https://www.hurriyet.com.tr/galeri-miss-turkey-2017de-birincilik-taci-itir-esenden-alinip-asli-sumene-verilmisti-yillar-sonra-gelen-itiraf-41930802 |access-date=16 Hulyo 2024 |website=Hurriyet |language=tr}}</ref> |17 |[[:en:Istanbul|Istanbul]] |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Mónica Borrea |23 |[[Montevideo]] |- |{{Flagicon|SFR Yugoslavia}} [[Yugoslavia]] |Matilda Sazdova |18 |[[Skopje]] |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{official website|http://www.missworld.com}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] [[Kategorya:1987]] [[Kategorya:Reyno Unido]] [[Kategorya:Patimpalak ng kagandahan]] 5swazngnf9imx3u32t5f2igoe8x6pu0 0 325966 2210111 2153951 2026-06-02T23:41:00Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210111 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Israel_and_occupied_territories_map.png|right|thumb|481x481px|Mapa na nagpapakita ng [[Katayuan ng mga teritoryong sinakop ng Israel noong 1967|katayuan ng Israel at ang mga teritoryong sinakop ng Israel]] {{Magmula noong|2018}}]] Sinakop ng [[Israel]] ang [[mga teritoryong Palestino]] at ang [[Talampas ng Golan]] mula noong [[Anim na Araw na Digmaan]] noong 1967. Sinakop din nito noon ang [[Ang pananakop ng Israel sa Tangway ng Sinai|Tangway ng Sinai]] at [[Katimugang Libano|katimugang Lebanon]]. Bago ang tagumpay ng Israel sa Anim na Araw na Digmaan, ang pananakop sa mga teritoryong Palestino ay nahati sa pagitan ng [[Ehipto]] at [[Jordan]], kung saan ang [[Pagsakop ng Nagkakaisang Republikang Arabe sa Piraso ng Gaza|una ay sinakop ang Piraso ng Gaza]] at ang [[Jordanong pananakop sa Kanlurang Pampang|huli ay sinakop ang Kanlurang Pampang]]; ang Tangway ng Sinai at ang Talampas ng Golan ay nasa ilalim ng soberanya ng Ehipto at [[Siria|Syria]], ayon sa pagkakabanggit. Ang unang pinagsama-samang paggamit ng mga terminong "sinakop" at "mga teritoryo" patungkol sa Israel ay nasa [[Resolusyon 242 ng Konseho ng Seguridad ng mga Nagkakaisang Bansa]], na binuo pagkatapos ng Anim na Araw na Digmaan at nanawagan para sa: "ang pagtatatag ng isang makatarungan at pangmatagalang kapayapaan sa [[Gitnang Silangan]]" na makakamit sa pamamagitan ng "paglalapat ng parehong mga sumusunod na prinsipyo: ... Pag-alis ng mga armadong puwersa ng Israel mula sa mga teritoryong inookupahan sa kamakailang labanan ... Pagwawakas ng lahat ng mga pag-aangkin o estado ng pakikipaglaban at paggalang sa at pagkilala sa soberaniya, integridad ng teritoryo at kalayaang pampolitika ng bawat Estado sa lugar at ang kanilang karapatang mamuhay nang payapa sa loob ng ligtas at kinikilalang mga hangganan na walang mga pagbabanta o puwersa." Mula 1967 hanggang 1981, ang apat na lugar ay pinangangasiwaan sa ilalim ng [[Gobernasyong Militar ng Israel]] at tinukoy ng mga [[Nagkakaisang Bansa]] (UN) bilang "Inookupahang Teritoryong Arabe".<ref>[https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1980/03/04/carter-says-error-led-us-to-vote-against-israelis/96769c94-19d6-43cc-87f3-32507792afab/?noredirect=on Carter Says Error Led U.S. to Vote Against Israelis] "President Carter said last night that, because of a foulup, the United States incorrectly voted Saturday for a United Nations resolution calling on Israel to dismantle its settlements in occupied Arab territories."</ref> Ang Gobernasyong Militar ng Israel ay binuwag noong 1981, dalawang taon pagkatapos ng [[Kasunduang pangkapayapaang Ehipto-Israel]] na nakitang [[Pandaigdigang pagkilala sa Israel|kinilala ng Ehipto ang Israel]] at ibinalik ng Israel ang Tangway ng Sinai sa Ehipto. Pagkatapos ng kasunduan sa Ehipto, epektibong isinama ng Israel ang Talampas ng Golan sa [[Hilagang Distrito (Israel)|Hilagang Distrito]] nito sa pamamagitan ng [[Batas sa Talampas ng Golan]], at dinala ang [[Kanlurang Pampang]] at [[Piraso ng Gaza]] sa ilalim ng [[Administrasyong Sibil ng Israel]].<ref>{{Cite web |title=The situation in the occupied Arab territories |url=http://www.un.org/en/sc/repertoire/89-92/Chapter%208/MIDDLE%20EAST/item%2024_occupied%20arab%20territories_.pdf}}</ref> Sa kabila ng pagbuwag ng pamahalaang militar, at alinsunod sa mga kahilingan ng Ehipto, ang terminong ''Inookupahang Teritoryong Arabe'' ay nanatiling ginagamit, na tumutukoy sa Kanlurang Pampang (kabilang ang [[Silangang Herusalen]], na [[Batas sa Jerusalen|epektibong sinanib ng Israel noong 1980]]), ang Piraso ng Gaza, at ang Talampas ng Golan. Mula 1999 hanggang unang bahagi ng 2013, ang terminong "Inookupahang Teritoryong Palestino" ay ginamit upang tukuyin ang mga teritoryo na kinokontrol ng pansamantalang namumunong katawan ng [[Estado ng Palestina]], ang [[Pambansang Palestinong Awtoridad]] (PNA), sa Kanlurang Pampang at Piraso ng Gaza. Itinuturing ng [[Pandaigdigang Hukumang Pangkatarungan]] (ICJ),<ref name="International Court of Justice">{{Cite web |date=9 July 2004 |title=Legal Consequences of the Construction of a Wall in the Occupied Palestinian Territory |url=http://www.icj-cij.org/docket/index.php?pr=71&code=mwp&p1=3&p2=4&p3=6&ca |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924104839/http://www.icj-cij.org/docket/index.php?pr=71&code=mwp&p1=3&p2=4&p3=6&ca |archive-date=24 September 2015 |access-date=2012-04-29 |publisher=International Court of Justice}}</ref> ng [[Pangkalahatang Kapulungan ng mga Nagkakaisang Bansa]],<ref name="http://unispal.un.org">{{Cite web |date=2012-12-01 |title=Israeli settlements in the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem, and the occupied Syrian Golan |url=https://unispal.un.org/DPA/DPR/UNISPAL.NSF/47D4E277B48D9D3685256DDC00612265/C2A00B6E6E1C02CF8525798E00578F75 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010091056/https://unispal.un.org/DPA/DPR/UNISPAL.NSF/47D4E277B48D9D3685256DDC00612265/C2A00B6E6E1C02CF8525798E00578F75 |archive-date=2017-10-10 |access-date=2012-04-29 |publisher=[[United Nations Information System on the Question of Palestine]]}}</ref> at ng [[Konsehong Panseguridad ng mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Talaan ng mga militar na okupasyon|Israel bilang ang sumasakop sa kapangyarihan]] para sa mga teritoryo.<ref>{{cite web |title=Controversial UN expert: If talks fail, Hague should opine on Israel |url=http://www.timesofisrael.com/un-expert-if-talks-fail-hague-should-opine-on-israel/ |work=The Times of Israel}}</ref> Tinawag ni Natatanging Relator ng Nagkakaisang Bansa na si [[Richard A. Falk|Richard Falk]] ang pananakop ng Israel na "isang pagsuway sa batas pandaigdig".<ref>{{Cite web |title=Controversial UN expert: If talks fail, Hague should opine on Israel |url=http://www.timesofisrael.com/un-expert-if-talks-fail-hague-should-opine-on-israel/ |website=The Times of Israel}}</ref> Ang [[Korte Suprema ng Israel]] ay nagpasya na ang Israel ay [[Pananakop ng Israel sa Kanlurang Pampang|humahawak sa West Bank sa ilalim ng "mapanlaban na pananakop"]].<ref name="domino.un.org">[https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl-nat.nsf/46707c419d6bdfa24125673e00508145/09d47365bd007706c12575c20046ec2a ''Beit Sourik Village Council v. The Government of Israel'']. (PDF) . Retrieved on April 4, 2017.</ref> Ayon sa [[Ulat Sasson]], ang Korte Suprema ng Israel, na may iba't ibang mga mahistrado na nakaupo, ay paulit-ulit na nagpahayag sa loob ng higit sa apat na dekada na ang batas pandaigdig ay nalalapat sa presensiya ng Israel sa Kanlurang Pampang.<ref>{{Cite web |last=Zarchin |first=Tomer |date=July 9, 2012 |title=Legal Expert: If Israel Isn't Occupying West Bank, It Must Give Up Land Held by IDF |url=http://www.haaretz.com/israel-news/legal-expert-if-israel-isn-t-occupying-west-bank-it-must-give-up-land-held-by-idf-1.449909 |access-date=March 12, 2017 |website=[[Haaretz]] |quote='If the Levy Committee is pushing the government to determine that Israel's presence in the West Bank does not violate international law, Israel is in a dangerous position facing the rest of the world,' said Sasson this morning to ''Haaretz''. ... 'For 45 years, different compositions of the High Court of Justice stated again and again that international law applies to the West Bank, which is clearly opposed to Levy's findings. This is a colossal turnaround, which I do not think is within his authority. He can tell the government that he recommends changing legal status, and that's all,' said Sasson. |archive-date=Oktubre 10, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010123620/https://www.haaretz.com/israel-news/legal-expert-if-israel-isn-t-occupying-west-bank-it-must-give-up-land-held-by-idf-1.449909 |url-status=dead }}</ref> Gayunpaman, ginusto ng sunud-sunod na mga [[Gabinete ng Israel|pamahalaang Israeli]] ang terminong "mga pinagtatalunang teritoryo" sa kaso ng Kanlurang Pampang,<ref>[http://www.mfa.gov.il/MFA/About+the+Ministry/Behind+the+Headlines/FAQ_Peace_process_with_Palestinians_Dec_2009.htm#Settlements1 FAQ: The Peace process with the Palestinians – Dec 2009]. Mfa.gov.il. Retrieved on 2012-01-15.</ref><ref>[http://www.jcpa.org/jl/vp470.htm From "Occupied Territories" to "Disputed Territories," by Dore Gold] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110709034305/http://www.jcpa.org/jl/vp470.htm |date=2011-07-09 }}. Jcpa.org. Retrieved on 2012-01-15.</ref> at pinaninindigan din ng Israel na ang Kanlurang Pampang ay pinagtatalunang teritoryo.<ref name="mfafaq">{{Cite web |date=2009-12-30 |title=Israel, the Conflict and Peace: Answers to frequently asked questions |url=http://mfa.gov.il/MFA/ForeignPolicy/FAQ/Pages/FAQ_Peace_process_with_Palestinians_Dec_2009.aspx#Settlements1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150219075254/http://mfa.gov.il/MFA/ForeignPolicy/FAQ/Pages/FAQ_Peace_process_with_Palestinians_Dec_2009.aspx |archive-date=2015-02-19 |access-date=2015-01-24 |publisher=Israel Ministry of Foreign Affairs}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} 1icrnpa2r4tp7h4arle0t7fg9fup0y0 0 325970 2210107 2195992 2026-06-02T22:19:20Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210107 wikitext text/x-wiki {{Lito|text=[[Matsa]], isang malutong na tinapay na walang pampaalsa}} {{Infobox tea | Tea_name = ''Matcha'' | Tea_type = [[Tsaang lunti]] | Tea_color = Green | Tea_image = Matcha Scoop.jpg | Tea_origin = [[Tsina]] | Tea_names = [[wikt:抹茶|抹茶]], "pinong pulbos na tsaa" | Tea_quick = Pulbos na tsaang lunti na ginilingang-bato mula sa Tsina }} {{Infobox Chinese | title = Pangalan ayon sa rehiyon | float = right | collapse = yes | pic = Matcha (Chinese characters).svg | piccap="''Matcha''" sa ''Hanzⅰ'' | picupright = 0.375 <!-- Chinese name --> | c = 抹茶 | t = | s = | p = mǒchá | mi = {{IPAc-cmn|m|o|2|.|ch|a|1}} | j = mut3-caa4 | ci = {{IPAc-yue|m|ut|3|.|c|aa|4}} | toi = | japanese_header = Pangalang Hapones | kanji = 抹茶 | kana = まっちゃ | revhep = matcha | korean_header = Pangalang Koreano | hangul = 말차 | hanja = 抹茶 | rr = malcha | mr = malch'a | koreanname2 = Korean name 2 | hangul2 = 가루차 | rr2 = garucha | mr2 = karuch'a }} Ang {{nihongo|'''matcha'''{{efn|"Matcha", ang pinakaraniwang baybay, at naaayon sa [[romanisasyong Hepburn]] ng [[hiragana|hiraganang]] {{lang|ja|まっちゃ}}. Sa romanisasyong Kunrei-shiki (ISO 3602), "mattya" ang baybay nito. Di-pamantayan at di-karaniwan ang baybay na "maccha".}}|抹茶|extra=}} ay pinong pulbos ng dahon ng [[Camellia sinensis|tsaang lunti]] na may espesyal na pagpoproseso mula sa dahon ng tsaa na pinatubo sa lilim.<ref name="ISO3">{{Cite web |title=3 Terms and definitions, 3.18 matcha tea |trans-title=3 Termino at pagpapakahulugan, 3.18 tsaang matcha |url=https://www.iso.org/obp/ui/en/#iso:std:75419:en |access-date=Marso 19, 2024 |work=ISO 20715:2023 Tea — Classification of tea types |language=en}}</ref><ref name="QA-food-labeling-standard2">{{Cite web |author=消費者庁 食品表示企画課 |date= |title=食品表示基準Ｑ＆Ａ |url=https://www.caa.go.jp/policies/policy/food_labeling/food_labeling_act/assets/food_labeling_cms101_210317_12.pdf |access-date=Marso 20, 2024 |page=25}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=緑茶の表示基準 |url=https://www.nihon-cha.or.jp/pdf/hyoujikijyun.pdf |access-date=Marso 19, 2024 |publisher=公益社団法人日本茶業中央会 |page=21}}</ref> Pagpapatubo sa lilim ang nagbibigay ng matingkad na luntiang kulay at matapang na lasang [[umami]] ng matcha.<ref name="oomori">{{Cite book |author=大森正司 |title=お茶の科学 「色・香り・味」を生み出す茶葉のひみつ |date=Mayo 17, 2017 |publisher=講談社 |isbn=978-4-06-502016-6 |language=ja |section=第一章の『緑茶「非発酵茶」』の節の「(5)抹茶」}}</ref><ref name="haraguchi">{{Cite web |author=原口健司（京都府農林水産技術センター 農林センター 茶業研究所） |title=抹茶の特徴 |url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/jao/46/2/46_121/_pdf |access-date=Marso 20, 2024 |work=におい・かおり環境学会誌 46巻 2 号 ― 特 集 ― お茶の香り |pages=123–124 |language=ja}}</ref> Tipikal na iniinom ang matcha habang nakasuspinde sa mainit na tubig. Nagmula ang matcha sa [[Tsina]], ngunit ipinagbawal ang produksiyon ng siniksik na tsaa, ang likas na materyales para sa matcha, sa Tsina noong ika-14 na siglo.<ref name="Shen2">{{cite wikisource|title=萬曆野獲編|first=Defu|last=Shen|wslanguage=zh|chapter=補遺一|language=zh|trans-title=Mga Di-opisyal na Himalay ng Panahong Wanli|trans-chapter=Adenda 1}}</ref> Inimbento sa Hapon ang pagpapalaki sa lilim noong ika-16 na siglo<ref>{{Cite web |title=抹茶(マッチャ)とは？ 意味や使い方 |url=https://kotobank.jp/word/%E6%8A%B9%E8%8C%B6-136678 |access-date=2024-12-12 |website=コトバンク |language=ja}}</ref> at doon naipoprodyus ang karamihan ng matcha ngayon.<ref name="japan_unique_teas">{{cite book |last1=Heiss |first1=Mary Lou |title=The Story of Tea: A Cultural History and Drinking Guide |url=https://archive.org/details/storyofteacultur0000heis_e2w2 |last2=Heiss |first2=Robert J. |date=2007 |publisher=Ten Speed Press |isbn=978-1-60774-172-5 |location=New York |language=en |trans-title=Ang Kuwento ng Tsaa: Kasaysayang Kultural at Gabay sa Pag-iinom |chapter=Japan: Unique Teas and Introspective Customs}}</ref> Nakasentro ang tradisyonal na seremonyang pantsaa ng Hapon, karaniwang kilala sa mga pangalang {{Nihongo|chanoyu|茶の湯}} o {{Nihongo|sadō/chadō|茶道}}, sa paghahanda, paghahain at pag-iinom ng matcha bilang maiinit na tsaa, at nagtataglay ng mapagnilay-nilay at espiritwal na kasanayan. Ginagamit din ang matcha upang bigyang-lasa at kulayin ang mga pagkain tulad ng ''[[mochi]]'' at pansit ''soba'', tsaang lunting ayskrim, mga matcha latte at mga iba't ibang uri ng Hapones na ''[[wagashi]]'' o kumpites. Para sa layuning ito, kadalasang ginagamit ang matcha na ginawang berde sa pamamagitan ng mga pampakulay sa halip na mamahaling matcha na tubong-lilim.<ref name=":4">{{Cite web |date=2017-02-09 |title=本当の抹茶とそうではない抹茶がある！？抹茶にまつわる知っておきたい豆知識 |url=https://www.ooigawachaen.co.jp/blog/2017/02/09/369 |access-date=2024-12-13 |website=大井川茶園 公式ブログ |language=ja |archive-date=2024-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241108113935/https://www.ooigawachaen.co.jp/blog/2017/02/09/369 |url-status=dead }}</ref><ref name="Mikiyo">{{cite book |last=三木雄 |first=貴秀 |title=おいしいお茶の秘密 旨味や苦味、香り、色に差が出るワケは？ 緑茶・ウーロン茶・紅茶の不思議に迫る |date=Marso 15, 2019 |publisher=SBクリエイティブ |isbn=978-4-7973-9427-6 |series=サイエンス・アイ新書 |page=40}}</ref> == Kahulugan == Nagbigay ang [[Organisasyong Pandaigdig para sa Pagsasapamantayan]] ng mga istriktong depinisyon para sa matcha,<ref name="ISO3" /> ISO 20715:2023 "Tsaa — Klasipikasyon ng mga uri ng tsaa", at pamantayang Hapones sa pagleleybel ng pagkain<ref name="QA-food-labeling-standard2" /> (batay sa {{Nihongo|Japan Tea Central Public Interest Incorporated Association|日本茶業中央会}}<ref name=":1" />). Sa dalawang depinisyon, dapat ang matcha ay # gawa sa [[Camellia sinensis|''Camellia sinensis'']] bar. ''sinensis'' (Tsino, tsaa mula sa maliliit na dahon),<ref name="ISO3" /><ref name="QA-food-labeling-standard2" /> # pinalaki sa lilim,<ref name="ISO3" /><ref name="QA-food-labeling-standard2" /> # pinasingaw at pinatuyo nang hindi nilululong,<ref name="ISO3" /><ref name="QA-food-labeling-standard2" /> # giniling hangga't maging pinong pulbos.<ref name="ISO3" /><ref name="QA-food-labeling-standard2" /> Ayon sa pamantayang Hapones sa pagleleybel ng pagkain, kailangang ipalilim ang mga dahon ng tsaa sa loob ng 2–3 linggo bago anihin gamit ang mga pantakip na materyales tulad ng ''yoshizu'',{{efn|pantakip na gawa sa [[tambo]]}} ''komo''{{efn|pantakip na gawa sa ''Zizania latifolia''}} o katsa.<ref name="QA-food-labeling-standard2" /> Tinatawag na {{Nihongo|2=碾茶|3=tencha}} ang mga dahong tsaa na dumaan sa unang ikatlong hakbang sa pamantayang ito.<ref name="QA-food-labeling-standard2" /> Sa ISO 20715:2023, maaaring gumawa ng matcha mula sa mga batang dahon, usbong, o talbos<ref name="ISO3" /> ngunit sa pamantayang Hapones sa pagleleybel ng pagkain, maaari lang itong gawin mula sa mga dahon.<ref name="QA-food-labeling-standard2" /> {{Anchor|pekeng matcha}}Minsan, ibinebenta sa pangalang "matcha" ang mumurahing tsaang lunti, {{Nihongo|2=粉末茶|3=[[#hunmatsucha|hunmatsucha]]}}, na ginawa sa pagdudurog ng mga dahong tsaa na hindi pinalaki sa lilim{{Sfn|三木雄||p=40}} ngunit hindi ito pasok sa mga kahulugan sa itaas. Ginagamit itong mas murang alternatibo sa bigyang-lasa at kulayin ang mga pagkain. == Mga katangian == Ang mga katangian ng matcha ay: * Kulay: luntiang matingkad * Lasa: matapang na [[umami]] * Amoy: walang katulad na {{Nihongo|2=覆い香|3=ooikou}}, kahawig sa gamet<ref>{{Cite journal |title=あたらしい農業技術 |trans-title=Bagong teknolohiya sa agrikultura |url=https://www.pref.shizuoka.jp/_res/projects/default_project/_page_/001/025/684/506hihukutya.pdf |journal=Shizuoka Prefecture Industry Department}}</ref> Matingkad ang pagkaluntian nito dahil mas marami ang kloroplastong kinakailangan ng halaman para makakolekta ng liwanag sa lilim.<ref name="oomori" /><ref name="haraguchi" /> Nangingibabaw ang mga asidong amino sa lasa ng matcha.<ref>{{cite journal |last1=Kaneko |first1=Shu |last2=Kumazawa |first2=Kenji |last3=Masuda |first3=Hideki |last4=Henze |first4=Andrea |last5=Hofmann |first5=Thomas |date=March 2006 |title=Molecular and Sensory Studies on the Umami Taste of Japanese Green Tea |trans-title=Molekular at Pandamang Pag-aaral sa Lasang Umami ng Hapones na Tsaang Lunti |journal=J. Agric. Food Chem. |language=en |volume=54 |issue=7 |pages=2688–2694 |bibcode=2006JAFC...54.2688K |doi=10.1021/jf0525232 |pmid=16569062}}</ref> Ang amoy na ''ooikou'' ay dahil sa nilalamang ''dimethyl sulfide'' sa matcha.<ref name="haraguchi" /> == Kasaysayan == [[Talaksan:110601 204646.jpg|thumb|Mga iba't ibang siniksik na tsaa]] Sa [[Tsina]] noong [[dinastiyang Tang]] (618–907), pinasingawan ang mga dahon ng tsaa tapos hinubog at siniksik sa hugis-bloke para maitago at maikalakal. Ayon sa ''Chajing'' ("Ang Klasiko ng Tsaa") ni Lu Yu (760-762), binubuo ang tsaa sa pagbusa ng siniksik na tsaa sa solidong anyo sa apoy. Pagkatapos, giniling ito sa gilingang kahoy na tinatawag na ''niǎn'' ({{lang|zh|碾}}, [[Wikang Hapones|Hapones]]: ''yagen''), pinakuluan ang tubig sa isang palayok, binudburan ng asin kapag kumulo na ito, dinagdagan ng pinulbos na tsaa sa kumulong tubig, at hinahayaang kumulo hanggang may bula.<ref name="Luyu">{{cite wikisource|last=Lu|first=Yu|title=茶經|trans-title=Ang Klasiko ng Tsaa|chapter=五之煮|trans-chapter=5|wslanguage=zh|language=zh}}</ref><ref>Han Wei, "Tang Dynasty Tea Utensils and Tea Culture: Recent Discoveries at Famen Temple", in ''Chanoyu Quarterly'' no. 74 (1993)</ref> Minsan, hinaluan ang tsaa ng berdeng sibuyas, luya, mansanitas, balat ng dalanghita, ''Tetradium ruticarpum'', at [[malipukon]].<ref name = "Luyu" /> Noong [[dinastiyang Song]] (960–1279), pumatok ang paraan ng paggawa ng pinulbos na tsaa mula sa pinasingawang dahong tsaa na pinatuyo at ang paraan ng paghanda ng inumin sa pagbabati ng pinulbos na tsaa at mainit na tubig sa tason.<ref name="Hiroichi">Tsutsui Hiroichi, "Tea-drinking Customs in Japan" [Kaugalian sa Pag-iinom ng Tsaa sa Hapon] (sa wikang Ingles), papel sa ''Seminar Papers: The 4th International Tea Culture Festival''. Korean Tea Culture Association, 1996.</ref> Ginawang ritwal ng mga Budistang Chan ang paghahanda at pagkokonsumo ng pinulbos na tsaa. Inilarawan nang detalyado ng pinakaunang natitirang kodigong monastiko ng mga Chan, na pinamagatang ''Chanyuan Qinggui'' (''Mga Tuntunin ng Kadalisayan para sa Monasteryong Chan'', 1103), ang etiketa para sa mga seremonya ng tsaa.<ref name="Hiroichi" /><ref>{{Cite web |title=thezensite: The Origins of Buddhist Monastic Codes in China; book review |trans-title=thezensite: Ang Pinagmulan ng mga Budistang Kodigong Monastiko sa Tsina; pagsusuri ng aklat |url=http://www.thezensite.com/ZenBookReviews/Origins_of_Buddhist_Monastic_Codes.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090223235001/http://www.thezensite.com/ZenBookReviews/Origins_of_Buddhist_Monastic_Codes.html |archive-date=23 Pebrero 2009 |access-date=11 Marso 2009 |publisher=thezensite |language=en}}</ref> Dinala sa Hapon ang Budismong Zen at mga paraan ng paghahanda ng pinulbos na tsaa ni [[Eisai]] noong 1191. Sa Hapon, naging mahalagang bagay ito sa mga monasteryong Zen, at mula ika-14 hanggang ika-16 na siglo, lubos na pinahahalagahan ito ng mga miyembro ng matataas na antas ng lipunan. Noong [[dinastiyang Yuan]] sa Tsina, sumikat ang babad-dahon na tsaa kumpara sa mga detalyadong ritwal ukol sa binating tsaa na nilinang sa korteng [[Dinastiyang Song|Song]]. Kaya unti-unting nawala sa Tsina ang uri ng tsaa na kilala natin ngayon bilang matcha, at imbes nito, luminang sa Hapon ayon sa mga estetiko at prinsipyo ng mga Hapones.<ref name="japan_unique_teas"/> == Produksiyon == [[File:Iced tencha tea.jpg|thumb|Pinalamig na tsaang ''tencha'', pinakuluan mula sa dahon na ginagamit sa paggawa ng pinulbos na matcha]] Gawa ang matcha sa mga dahong tsaa na pinalaki sa lilim na ginagamit din sa paggawa ng ''gyokuro''. Nagsisimula ang paghahanda ng matcha ilang linggo bago ang pag-aani at maaari tumagal nang hanggang 20 araw, kung kailan tinatakpan ang mga palumpong para maiwasan ang direktang liwanag ng araw. Nagpapabagal ito sa pagtubo ng halaman, nagpapataas ng [[kloropila]], nagpapaitim sa dahon, at nagpapaprodus ng mga [[asidong amino]], lalo na ang teanina. Pagkatapos anihin, kung inirolyo ang mga dahon bago ipatuyo katulad ng paggawa sa ''sencha'' (煎茶), tsaang ''gyokuro'' (hamog-hade) ang magiging resulta. Sapagkat kung inilatag ang mga dahon para matuyo, Magwawatak-watak nang konti ang mga dahon at magiging ''tencha'' ({{lang|ja|碾茶}}) ito. Pagkatapos, maaaring tanggalin ang ugat at tangkay, at igiling ang ''tencha'' sa bato para maging ang pino, matingkad-berde, at malatalkong pulbos na kilala bilang ''matcha''.<ref name="japan_unique_teas" /> == Grado == Hanggang sa panahong Edo (1603-1867), monopolisado ang produksiyon ng matcha (''tencha'') ng mga tagapagtanim ng tsaa sa Uji, Kyoto. Noong panahong iyon, {{Nihongo||祖母昔|Baba Mukashi}}, {{Nihongo||初昔|Hatsu Mukashi}} at {{Nihongo||後昔|Ato Mukashi}} ang mga pinakamagandang tatak ng matcha na inialay sa shogun. Ibinebenta pa rin ng mga tagapagtanim ng tsaang uji ngayon.<ref>{{Cite web |title=上林春松本店 |trans-title=Pangunahing Tindahan ng Kanbayashi Shunsho |url=https://shop.shunsho.co.jp/category/matcha |access-date=2024-02-28 |publisher=Kanbayashi Shunsho honten |archive-date=2024-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240227225605/https://shop.shunsho.co.jp/category/matcha |url-status=dead }}</ref> Ibinebenta rin ngayon ng iba't ibang mga tindahan ng tsaa ng kani-kanilang grado ng mga tsaa na may pangalan. Kahit walang malinaw na pamantayan para sa grado ng matcha mula sa pamahalaan ng Hapon o mga asosasyon ng industriya ng tsaa, may tradisyonal na pagkakaiba sa pagitan ng {{Nihongo||一番茶|ichiban-cha|{{lit|unang tsaa|lk=yes}}}} at {{Nihongo||二番茶|niban-cha|{{lit|pangalawang tsaa|lk=yes}}}}. Unang tsaa ng taon ang ''ichiban-cha'' na pinipitas tuwing patapos ng Abril hanggang patapos ng Mayo. Pangalawang tsaa ang ''niban-cha'' na pinipitas ng mga 45 araw pagkatapos pitasin ang ''ichiban-cha''. Mas maraming nitrohino at malayang asidong amino ang ''ichiban-cha'' na nakakadagdag sa lasa nito, habang mas maraming tanino (katekina) ang ''niban-cha'' na siyang mapait na sangkap.<ref>{{Cite journal |last=Tsuji |first=Masaki |date=2001 |title=The Relationship between Chemical Components and the Quality of Tencha Tea |trans-title=Ang Relasyon ng Mga Sangkap na Kemikal at Kalidad ng Tsaang Tencha |url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/cha1953/2001/90/2001_90_1/_pdf |journal=Tea Research Journal |language=ja |publisher=Japanese Society of Tea Science and Technology |volume=2001 |issue=90 |pages=1–7 |doi=10.5979/cha.2001.1}}</ref> Sa komersiyo, lalo na sa labas ng Hapon, mas minamarket na ngayon ang matcha ayon sa "grado" na nagpapahiwatig ng kalidad.<ref name=":0">{{Cite web |last=Charky-Chami |first=Nicole |date=2023-07-26 |title=The Best Matcha Powders for Mixing Iced Green Tea Drinks Like Meghan Markle, Brad Pitt and Other Stars |trans-title=Ang Pinakamagandang Pinulbos na Matcha para sa Pagtitimpla ng Mga Inuming Tsaang Lunti't Yelo Gaya Nina Meghan Markle, Brad Pitt at Iba Pang Artista |url=https://www.hollywoodreporter.com/lifestyle/shopping/best-matcha-powders-lattes-1235351770/ |access-date=2023-07-28 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US}}</ref> Sa mga sumusunod, hindi kinikilala ang "gradong panseremonya" sa Hapon, ngunit kilala ang "gradong pampagkain" o "gradong pangkulinarya". * '''Gradong panseremonya''' ({{Lang|en|ceremonial}}): itinalaga ang tsaa para sa mga seremonya ng tsaa at mga templong Budista. Dapat magamit ito sa ''koicha'' (濃茶), isang "makapal na tsaa" na may malaking proporsiyon ng pulbos sa tubig na ginagamit sa tradisyonal na seremonya ng tsaa. Panseremonya ang pinakapino at pinakapurong anyo ng matcha.<ref name=":0" /> * '''Gradong primera''' ({{Lang|en|premium}})''':''' de-kalidad na matcha na nilalaman ng batang dahon ng tsaa mula sa tuktok ng puno ng tsaa. Pinakamainam para sa arawang pag-inom, kakikitaan ito ng lasang sariwa't banayad na kadalasang perpekto para sa mga baguhan at sanay sa pag-iinom ng matcha. * '''Gradong panluto/pangkulinarya''' ({{Lang|en|cooking/culinary}}): ang pinakamurang anyo sa lahat. Bagay sa pagluluto, mga ''smoothie'', atbp. Mapait ito nang kaunti dahil sa mga salik tulad ng produksiyon nito mula sa mga dahon sa medyo ibabang bahagi ng halamang tsaa, terunyo, panahon ng pag-aani, o proseso ng pagmamanupaktura nito.<ref name=":0" /> Sa pangkalahatan, mahal ang matcha kumpara sa mga ibang anyo ng tsaang lunti, ngunit nakadepende ang presyo nito sa kalidad. Mas mahal ang mga nakatataas na grado dahil sa paraan ng produksiyon at sa ginamit na nakababatang dahon, kaya mas pino ang lasa. == Ibang paggamit == Sinasahugan ito sa ''castella'', ''manjū'', at ''monaka''; nilalahok sa ginadgad na yelo (''kakigōri''); hinahalo sa gatas at asukal bilang inumin; at hinahalo sa asin bilang pampalasa sa [[tempura]] na kilala bilang ''matcha-jio''. Ginagamit din ito bilang pampalasa sa maraming Kanluraning [[tsokolate]], kendi, at [[panghimagas]], gaya ng mga keyk at pastelerya, kabilang dito ang [[pianono]] at ''cheesecake'', kukis, [[puding]], ''mousse'', at [[sorbetes]]. Ibinebenta ang [[nagyelong yogurt]] na may matcha sa tindahan at maaaring gawin sa bahay gamit ang Griyegong yogurt. Ang Pocky at Kit Kat na pangmeryenda ay may bersiyong matcha sa Hapon.<ref>{{cite news |author=Rebecca Smithers |date=24 Pebrero 2019 |title=The matcha moment: why even KitKats now taste of green tea |language=en |trans-title=Panahon ng matcha: bakit kahit Kitkat lasang matcha na |newspaper=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/food/shortcuts/2019/feb/24/matcha-moment-kitkats-taste-green-tea}}</ref> Maaari ring haluin ito sa mga ibang uri ng tsaa. Halimbawa, idinaragdag ito sa ''genmaicha'' upang mabuo ang ''matcha-iri genmaicha'' (literal na tsaa ng tostadong pinawa at lunting dahon na dinagdagan ng matcha). Kumalat na rin ang paggamit ng matcha sa mga modernong inumin sa mga [[kapihan]] sa Hilagang Amerika, tulad ng [[Starbucks]], na naglabas ng mga "green tea latte" at iba pang inumin na lasang matcha pagkatapos nilang pumatok sa mga lokasyon nila sa Hapon.<ref>{{Cite web |date=2016-06-10 |title=Starbucks matcha marches into the Via lineup with new, Japan-exclusive green tea drink mix |url=https://soranews24.com/2016/06/10/starbucks-matcha-marches-into-the-via-lineup-with-new-japan-exclusive-green-tea-drink-mix/ |access-date=2024-02-29 |website=SoraNews24 -Japan News- |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2006-04-19 |title=Green Tea Joins Starbucks Menu - Queens Gazette |url=https://www.qgazette.com/articles/green-tea-joins-starbucks-menu/ |access-date=2024-02-29 |website=Queens Gazette - |archive-date=2024-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321151230/https://www.qgazette.com/articles/green-tea-joins-starbucks-menu/ |url-status=dead }}</ref> <gallery> Talaksan:Matcha ice cream 001.jpg|Sorbetes na matcha sa isang restoran sa [[Tokyo]] Talaksan:Matcha and Redbean Cake.jpg|Keyk na matcha Talaksan:Soba sushi w egg crab cucumber.JPG|Mga rolyo ng ''cha-soba [[sushi]]'' Talaksan:2019 Nitro Matcha Cold Brew.jpg|Kapeng matcha (''nitro cold brew'') na pinatungan ng batidong krema Talaksan:Matcha tea latte with rosetta latte art.jpg|Tsaang matcha [[latte|sa gatas]] </gallery> == Talababa == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Tsaa]] 1n3pxr44gk2a85lfy7dljqn80ydrcyt 0 326890 2210102 2148092 2026-06-02T17:54:58Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210102 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{MOS|date=Enero 2024}} {{cleanup|date=Enero 2024|reason=Kailangan ayusin ang balarila at pagkakasulat. Kailangan isalin din ang mga banyagang salita.}} }}{{Infobox legislature |name = Federation Council |native_name = Совет Федерации |transcription_name = ''{{small|Sovet Federatsii}}'' |legislature = [[Federal Assembly of Russia]] |coa_pic = Logo of the Federation Council (Russia).svg |image = | background_color = #363C3B |house_type = [[Federal Assembly of Russia|Upper house]] |foundation = {{start date and age|df=yes|1993}}<ref>{{Cite web |url=https://iacis.ru/eng/parliaments/parlamenty_uchastniki/rossiyskaya_federatsiya/ |title=Federal Assembly of the Russian Federation |access-date=2020-04-30 |archive-date=2020-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200503054703/https://iacis.ru/eng/parliaments/parlamenty_uchastniki/rossiyskaya_federatsiya/ |url-status=dead }}</ref> |preceded_by = [[Soviet of Nationalities (Supreme Soviet of Russia)|Soviet of Nationalities]]<br/>[[Constitutional Conference of Russia]] |leader1_type = [[Chairman of the Federation Council (Russia)|Chairwoman]] |leader1 = [[Valentina Matviyenko]] |party1 = [[United Russia]] |election1 = 21 September 2011 |leader2_type = [[List of Deputy Chairmen of the Federation Council of Russia|First Deputy Chairman]] |leader2 = [[Andrey Turchak]] |party2 = [[United Russia]] |election2 = 23 September 2020 |leader3_type = [[List of Deputy Chairmen of the Federation Council of Russia|Deputy Chairman]] |leader3 = [[Andrey Yatskin]] |party3 = |election3 = 23 September 2020 |members = 178{{efn|The federal subjects of Russia include several not internationally recognized as part of Russia. The [[Republic of Crimea]] and [[Sevastopol]] were annexed in 2014, and [[Donetsk People's Republic]], [[Luhansk People's Republic]], [[Zaporizhzhia Oblast]] and [[Kherson Oblast]] in 2022.}} |house1 = |house2 = |structure1 = Russia Federation Council 2023.svg | structure1_res = 250px |political_groups1 = *{{nowrap|{{Color box|{{party color|United Russia}}|border=silver}} [[United Russia]] (136)}} * {{Color box|{{party color|Communist Party of the Russian Federation}}|border=silver}} [[Communist Party of the Russian Federation|Communist]] (4) * {{Color box|{{party color|A Just Russia}}|border=silver}} [[A Just Russia — Patriots — For Truth| A Just Russia — For Truth]] (3) * {{Color box|{{party color|Liberal Democratic Party of Russia}}|border=silver}} [[Liberal Democratic Party of Russia|LDPR]] (3) * {{Color box|{{party color|Donetsk Republic (political party)}}|border=silver}} [[Donetsk Republic (movement)|Donetsk Republic]] (2) *{{Color box|silver|border=silver}} [[Independent candidate|Independent]] (27) *{{Color box|transparent|border=silver}} Vacant seats (3) |committees1= |voting_system1= |last_election1= [[1993 Russian legislative election|12 December 1993]]<br><small>''(Formation process changed since December 1995, abolishing the elections)''</small> | term_length = 5 years |next_election1= |session_room = [[File:Meeting of the Federation Council (2018-12-11).jpg|250px]] |session_res = |meeting_place = 26 Bol'shaya Dmitrovka, Moscow |website=[http://council.gov.ru/en/ www.council.gov.ru] |footnotes= }} Ang '''Konseho ng Pederasyon''' ({{lang-ru|Сове́т Федера́ции|translit=Sovet Federacii}}), o '''Senado''' (opisyal, simula 1 Hulyo 2020) ({{lang-ru|Сенат| translit=Senat}}), ay ang mataas na kapulungan ng [[Asembleyang Pederal ng Rusya]] (ang [[parlamento]] ng [[Russia|Russian Federation]]), ayon sa 1993 [[Konstitusyon ng Russian Federation]]. Bawat isa sa 89 [[pederal na paksa ng Russia]] (kabilang ang [[Annexation of Crimea by the Russian Federation|dalawang isinama noong 2014]] at [[Russian annexation ng Donetsk, Kherson, Luhansk at Zaporizhzhia oblast|apat pa noong 2022] ], na hindi kinikilala ng internasyonal na komunidad) – binubuo ng 24 [[republika ng Russia|republika]], 48 [[oblast ng Russia|oblast]], siyam [[krais ng Russia|krais]], tatlo [[ mga pederal na lungsod ng Russia|pederal na lungsod]], apat na [[autonomous okrug ng Russia|autonomous okrug]], at isang [[autonomous oblast ng Russia|autonomous oblast]] – nagpapadala ng dalawang [[senador]] sa Konseho, para kabuuang kasapian ng 178 Senador. Bilang karagdagan, ang Saligang Batas ay nagtatakda din para sa mga senador mula sa Russian Federation, na maaaring hindi hihigit sa 30 (hanggang pito sa kanila habang buhay), pati na rin (opsyonal) ang mga dating pangulo bilang mga senador sa buhay ({{as of | 2020 | lc = on}} walang ganyang mga senador sa buhay). Ang konseho ay nagdaraos ng mga sesyon nito sa loob ng Pangunahing Gusali sa Bolshaya Dmitrovka Street sa [[Moscow]], ang dating tahanan ng Soviet State Building Agency ([[Gosstroy]]), na may karagdagang mga tanggapan at silid ng komite na matatagpuan sa Novy Arbat Street. Ang dalawang bahay ng Federal Assembly ay pisikal na nakahiwalay, kung saan ang [[State Duma]] ay naninirahan sa ibang bahagi ng Moscow sa [[Okhotny Ryad (kalye)|Okhotny Ryad]] Street. Ang mga sesyon ng Federation Council ay nagaganap sa Moscow mula Enero 25 hanggang Hulyo 15 at mula Setyembre 16 hanggang Disyembre 31. Ang mga sesyon ay bukas sa publiko, bagama't ang lokasyon ng mga sesyon ay maaaring magbago kung nais ng Federation Council, at ang mga secure na closed session ay maaaring isagawa. Para sa layunin ng [[pagkakasunod-sunod|pagsusunod]], ang [[tagapangulo ng Federation Council]] ay ang ikatlong pinakamataas na posisyon sa Russian Federation, pagkatapos ng pangulo at punong ministro. Sa kaso ng kawalan ng kakayahan ng Pangulo at Punong Ministro, ang chairman ng Federation Council ay magiging [[Acting President of Russia|Acting President of the Russian Federation]].<ref>[http://ria.ru/analytics/ 20110518/376470939.html "Пост Председателя Совета Федерации РФ – это трептий пост в стране. В случае недеоспостимь нно председатель верхней палаты парламента должен возглавить государство."]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.newstube.ru/media/sergej-shaxraj-konstituciya-nachalas-s-tryox-listov-bumagi |title=рация, он не распускается, он действует постоянно." - Сергей Шахрай |access-date=2024-01-14 |archive-date=2014-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140726064830/http://www.newstube.ru/media/sergej-shaxraj-konstituciya-nachalas-s-tryox-listov-bumagi |url-status=dead }}</ref> ==Kasaysayan== [[File:Vladimir Putin 21 May 2002-3.jpg|thumb|250px|left|[[President of Russia|President]] [[Vladimir Putin]] sa Federation Council. Mayo 21, 2002.]] Ang modernong kasaysayan ng Federation Council ay nagsimula sa panahon ng [[krisis sa konstitusyon ng Russia noong 1993|Krisis sa Konstitusyonal ng 1993]] na pinaglabanan ang hindi popular na [[neoliberal]] ni Presidente [[Boris Yeltsin|Boris Yeltsin]] at mga reporma sa istruktura ng pamahalaan laban sa lalong radikal [ [Congress of People's Deputies of Russia|Congress of People's Deputies]], ang lehislatura ng bansa. Sa buong taon, ang kongreso ay lalong hindi nasisiyahan kay Yeltsin at sa pamamahala ng kanyang gabinete sa nagugulo [[Economy of Russia|Ekonomyang Ruso]], gayundin sa mga plano nito para sa isang bagong konstitusyon para sa [[Russian Federation]] na palitan. ang [[Soviet Union|Soviet]]-panahon 1978 [[Russian SFSR]] [[Russian Constitution of 1978|Constitution]] ay may bisa pa rin. Sa gitna ng lalong tensyon na krisis, noong 21 Setyembre, inilabas ni Yeltsin ang [[Decree of the President of Russia|Presidential Decree]] No.1400. Ang kautusan ay epektibong binasura ang reporma sa konstitusyon na kasalukuyang tinatalakay, gayundin ang legal na paglusaw sa Kongreso ng mga Deputies ng Bayan, pag-uutos na palitan ito ng isang ganap na bagong [[Federal|pederal]] na istrukturang lehislatibo, at pagbibigay sa pangulo ng mas mataas na kapangyarihang ehekutibo. Kasunod ng digmaan ng mga salita at pagkilos ng pagsuway mula sa magkabilang panig, biglang tinapos ni Pangulong Yeltsin ang pakikibaka sa kapangyarihan ng pamahalaan sa pamamagitan ng pag-utos sa [[Russian Ground Forces|Russian army]] na bombahin at salakayin ang [[Russian White House|White House of Russia] ], ang legislative building, sa pagitan ng 2–4 Oktubre 1993. Kasunod ng pagdurog sa Congress of People's Deputies at iba pang miyembro ng [[Federation|federal]] at mga teritoryal na pamahalaan na sa simula ay sumuporta sa kanyang tinitingnan bilang isang mapanghimagsik na lehislatura, nagharap si Yeltsin ng isang bagong konstitusyon. Sa labis na pag-iisip ng mga kaganapan noong 1993, bumalangkas si Yeltsin ng isang konstitusyon na humihiling ng mas mataas na kapangyarihan ng sangay ng ehekutibo sa mga appointment ng [[Punong Ministro ng Russia|prime ministerial]], pag-override sa veto, at isang mas malakas na executive security council. Nanawagan din ang konstitusyon para sa paglikha ng isang [[bicameral legislature|bicameral]] Federal Assembly, na binubuo ng isang [[State Duma]] at isang Federation Council. Bagama't lumikha si Yeltsin ng Federation Council noong Hulyo 1993 upang tipunin ang mga kinatawan ng rehiyon (maliban sa [[Chechnya]]) upang suportahan ang isang naunang draft ng isang kapalit na konstitusyon sa 1978 na dokumento, ang Federation Council na ito ay magiging permanenteng bahagi ng lehislatura. Ang pamamaraan ng pagbuo ng Federation Council sa pamamagitan ng mga halalan na ginanap ayon sa sistema ng karamihan ay tinukoy ng Presidential [[Decree]]s No. 1626 mula 11 Oktubre 1993 "Sa Mga Halalan sa Konseho ng Federation ng Federal Assembly ng Russian Federation" at No. 1846 mula 6 Nobyembre 1993 "Sa Pagtutukoy sa Resolusyon sa mga Halalan ng mga Deputies sa Estado Duma at Resolusyon sa mga Halalan ng mga Deputy sa Konseho ng Federation ng Federal Assembly ng Russian Federation noong 1993". Katulad ng [[Senado ng Estados Unidos]], ang Federation Council ay bubuuin ng dalawang kinatawan mula sa bawat isa sa [[Federal na paksa ng Russia|mga pederal na paksa ng Russia]]. Hindi tulad ng State Duma, na binubuo ng daan-daang mga distrito sa buong bansa, ang Federation Council ay dapat kumilos bilang higit pa o mas kaunti ang boses ng mga federated subdivision ng Russia. Ang maagang debate sa paglikha nito ay nakasentro sa kung ang Federation Council ay dapat na ihalal sa lahat. Upang malutas ang ilang problema sa unang nakatakdang halalan ng Konseho noong Disyembre, naglabas si Yeltsin ng Presidential Decree No. 1628 noong 11 Oktubre, na nagsasaad na ang mga kandidato para sa unang halalan ay nangangailangan ng hindi bababa sa dalawang porsyento, o 25,000 pirma—alinman ang pinakamataas—sa kanilang oblast, republika. , krai, autonomous okrug, o populasyon ng pederal na lungsod. Nakatulong ito sa mga nakaraang elite ng teritoryo na manatili sa loob ng pambansang pulitika. Itinakda din ng atas ang isang solong termino ng dalawang taon bago ang bagong halalan noong 1995. [[File:Boris Yeltsin 1993.jpg|thumb|195px|left|Nakatulong si Presidente [[Boris Yeltsin]] sa paglikha ng Federation Council noong 1993.]] Ang mga unang halalan ng Konseho ay ginanap noong 12 Disyembre 1993, kasabay ng mga halalan ng Estado Duma at isang reperendum sa bagong [[Konstitusyon ng Russian Federation]]. Dahil may bisa na ngayon ang konstitusyon pagkatapos nitong matagumpay na pagpasa, ang mga halalan para sa Konseho ay dapat i-franchise lamang sa mga awtoridad sa teritoryo, na may isang senador na inihalal mula sa lehislatura ng paksa, at ang isa ay sa pamamagitan ng sangay na tagapagpaganap ng paksa. Ito ay kalaunan ay na-codify noong 1995 nang mag-expire ang unang termino ng Konseho. Gayunpaman, hindi tinukoy ng konstitusyon ang ''paano'' ihahalal ang mga senador. Pagsapit ng 1995, gamit ang anomalyang konstitusyonal na ito, ang mga regional executive ay maaaring umupo sa ''ex officio'' sa parehong kanilang mga regional executive posts ''at'' sa loob ng Federation Council. Habang ang State Duma ay gumawa ng karamihan sa mga seryosong debate sa patakarang Ruso sa panahong ito, ang Konseho ay naging lobby para sa mga interes sa rehiyon, na nakikipagkumpitensya para sa [[Federation|federal]] atensyon. Ang pag-akyat ng Pangulo [[Vladimir Putin]] kasunod ng pagbibitiw ni Yeltsin noong 31 Disyembre 1999 ay nagdala ng maraming bagong pagbabago sa Federation Council. Bilang bahagi ng kanyang nangungunang mga layunin sa pulitika sa kanyang mga unang buwan ng panunungkulan noong 2000, iminungkahi ni Putin ang isang repormang batas upang baguhin ang ayos ng Konseho, na magpapahintulot sa mga gobernador ng rehiyon na magtalaga ng mga konsehal ngunit hindi umupo sa Konseho mismo, na pinalaya ito mula sa kung ano ang Putin nakita bilang tahasang personal na [[nepotismo|cronyism]] sa bahagi ng mga pinuno ng rehiyon. Galit na nilabanan ng Konseho ang plano ni Putin, mulat na ang kanilang papel sa pederal na pulitika, ang kanilang kakayahang tamasahin ang mga bunga ng pamumuhay sa loob ng [[Moscow]], at ang kanilang [[parliamentary immunity]] ay magwawakas. Sa pagbabanta ng State Duma na i-override ang isang veto ng Konseho, at ang mga banta ni Putin na buksan ang mga pederal na pagsisiyasat ng kriminal sa mga gobernador ng rehiyon, ang Konseho ay umatras at mabigat na sinuportahan ang batas noong Hulyo 2000. Sa kanilang lugar, isang alon ng mga bagong Kremlin-friendly na senador ang kinuha ang bakanteng upuan, kumpleto sa buong suporta ni Putin. Ang huli sa dalawang senador-gobernador na ito ay inilipat sa pwesto noong unang bahagi ng 2002. Kasunod ng [[krisis ng hostage ng paaralan sa Beslan]] noong Setyembre 2004, sinimulan ni Pangulong Putin ang isang radikal na pag-iiba ng [[Pederalismo|pederal na sistema]], na nagmumungkahi na ang direktang halalan ng mga gobernador sa rehiyon ay palitan ng mga appointment mula sa [[Pangulo ng Russia. |presidente]] mismo. Ang mga appointment na ito ay maaaring kumpirmahin o tanggihan ng mga lehislatura ng rehiyon. Ang hakbang ay naglagay ng higit na kontrol sa Konseho ng sangay ng ehekutibo dahil sa mga batas na nagsasaad na ang mga regional executive ay may say sa pagpili ng mga delegado sa Federation Council. Mula noong 2000, ang Federation Council ay higit na nananatiling isang matatag na katawan. Gayunpaman, sinisingil ng mga kritiko na ang mga taktika ni Putin sa pagreporma sa Konseho ay tahasang hindi demokratiko at kontra-pederal, na nangangatwiran na ang mga reporma ay lumikha ng isang [[rubber stamp (pulitika)|rubber stamp body]] para sa [[eksekutibong sangay]] at ang naghaharing [[United Russia|United Russia party]], katulad ng kung ano ang [[Soviet of Nationalities]] noong panahon ng Sobyet. ==Mga opisyal at miyembro == {{Tingnan din|Listahan ng mga miyembro ng Federation Council (Russia)}} Gaya ng itinakda sa Artikulo 101 ng [[Konstitusyon ng Russian Federation|Konstitusyon ng Russia]], ang Federation Council ay "maghahalal sa mga kinatawan nito ng chairman ng Konseho." Ang ilan sa mga opisyal na tungkulin ng Tagapangulo ay kinabibilangan ng pamumuno sa mga sesyon, pagbabalangkas at pagpapakilala ng mga draft na agenda, pag-isyu ng mga kautusan at pagkonsulta sa iba't ibang komite ng Konseho, kumikilos bilang opisyal na kinatawan ng Konseho sa [[Federal Assembly of Russia|Federal Assembly]], at pagpirma ng mga resolusyon na ipapasa sa [[Pangulo ng Russia|presidente]] o sa [[State Duma]]. Ang kasalukuyang tagapangulo ay [[Valentina Matviyenko]]. Maaaring mapanatili ng mga senador ang pagiging kasapi sa kani-kanilang partido. Gayunpaman, hinihiling sa kanila na huwag dalhin ang paksyunalismo ng partido sa sahig mismo. Mula noong mga reporma noong 2000, ang Konseho ay nagtamasa ng isang makabuluhang malapit na kaugnayan sa [[Pangulo ng Russia|Kremlin]], na tumutulong na maipasa ang pangunahing batas na ninanais ng Kremlin. Ayon sa Artikulo 98, lahat ng miyembro ng Konseho ay nagtatamasa ng [[parliamentary immunity|immunity]] mula sa pag-aresto, pagkulong, at mga paghahanap. Noong 2007 ang batas sa Federation Council ay binago, at ngayon ang isang senador ay dapat na nanirahan nang hindi bababa sa sampung taon sa teritoryong kanyang kinakatawan. Ang Pederal na Batas ay tumutukoy sa katayuan ng mga miyembro ng Federation Council: "Sa Katayuan ng mga Miyembro ng Konseho ng Federation at Katayuan ng Deputy ng Estado Duma ng Federal Assembly ng Russian Federation". === Presidium === Ang [[presidium]] ay binubuo ng isang [[chairman]], apat na [[deputy chairmen]] at isang [[pangkalahatang kalihim]]. ===Political affiliation=== Hindi tulad ng [[State Duma]], kasama ang dibisyon nito ng mga partido at pinuno, noong 2002 [[parliamentaryong grupo]] ay ipinagbawal kasunod ng pagkahalal ni Mironov sa pagkapangulo at ang [[parlamentaryong pamamaraan]] upang buwagin ang lahat ng mga paksyon sa pulitika kahit na ang ang mga miyembro ay kaanib sa ilang pangunahing partidong pampulitika ng Russia. ==Eleksiyon== Hindi tulad ng State Duma at ng [[Regional parliaments of Russia|provincial legislatures sa buong Russia]], ang Konseho ay hindi direktang inihahalal ngunit sa halip ay pinili ng mga teritoryal na politiko, na kahawig sa ilang aspeto ng istruktura ng [[U.S. Senado]] bago ang [[Ikalabinpitong Susog sa Konstitusyon ng Estados Unidos|Ika-labingpitong Susog]] noong 1913. Ang tanging pagbubukod ay ang unang Federation council (1994–1996), na inihalal noong 12 Disyembre 1993. Ayon sa Artikulo&nbsp;95, ang Konseho ay binubuo ng mga kinatawan ng bawat pederal na paksa ng Russia—dalawa mula sa bawat isa. Ang lehislatura ng probinsiya ay naghahalal ng isang senador, at ang isa ay hinirang ng gobernador ng probinsiya at kinumpirma ng lehislatura. Bago ang 2000, lahat ng [[gobernador]] ng probinsiya at pinuno ng mga lehislatura ng probinsiya ay miyembro din ng Konseho. Sa pag-akyat ni Pangulong Putin sa pagkapangulo ng Russia, ang pagsasanay na ito ay itinigil sa ilalim ng presyon mula sa [[Kremlin]], na nagbabawal sa mga gobernador na humawak ng dalawahang posisyon. Ang mga tuntunin sa Konseho ay hindi rin nakatakda sa bansa, dahil sa patuloy na katangian ng teritoryo ng kamara. Ang mga tuntunin sa halip ay tinutukoy ayon sa mga panrehiyong katawan na kanilang kinakatawan. ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{uncategorized}} 372bkvoyxbveb2tdre5fdytkwux00od 0 328344 2210206 2210032 2026-06-03T11:28:03Z Allyriana000 119761 2210206 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|winner='''[[Taťána Kuchařová]]'''|represented={{flagicon|Czech Republic}} Republikang Tseko|photo=Miss World 06 Tatiana Kucharova.jpg|caption=Taťána Kuchařová|date=30 Setyembre 2006|presenters={{Hlist|Tim Vincent|Angela Chow|Grażyna Torbicka}}|venue=Palasyo ng Kultura at Agham, Varsovia, Polonya|broadcaster=<small>'''Internasyonal''':</small><br>{{Hlist|[[E!]]|Challenge}}<small>'''Opisyal''':</small><br> {{Hlist|TVP}}|entrants=104|acts={{Hlist|[[Westlife]]|Robin Gibb|Amici}}|placements=17|debuts={{Hlist|Kambodya|Montenegro|Serbiya}}|returns={{Hlist|Anggola|Austrya|Biyelorusya|Kapuluang Kayman|Tsile|Curaçao|Pinlandiya|Kasakistan|Tahiti|Simbabwe}}|withdraws={{Hlist|Albanya|Malawi|Nepal|Nikaragwa|Nuweba Selandiya|Serbiya at Montenegro|Suwasilandiya|Suwisa|Uganda|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos|Taywan}}|before=[[Miss World 2005|2005]]|next=[[Miss World 2007|2007]]}}Ang '''Miss World 2006''' ay ang ika-56 na edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap sa Sala Kongresowa ng [[Palasyo ng Kultura at Agham]], [[Varsovia]], Polonya noong 30 Setyembre 2006.<ref>{{Cite web |date=1 Oktubre 2006 |title=The world at her feet |url=https://gulfnews.com/general/the-world-at-her-feet-1.258801 |access-date=27 Marso 2026 |website=Gulf News |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260410083951/https://gulfnews.com/general/the-world-at-her-feet-1.258801|archive-date=10 Abril 2026}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 Setyembre 2006 |title=Kazimierz Marcinkiewicz przejął honory gospodarza konkursu Miss World 2006 |trans-title=Kazimierz Marcinkiewicz took over the honors of hosting the Miss World 2006 competition |url=https://samorzad.pap.pl/kategoria/archiwum/kazimierz-marcinkiewicz-przejal-honory-gospodarza-konkursu-miss-world-2006 |access-date=27 Marso 2026 |website=Serwis Samorządowy PAP |language=pl}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Unnur Birna Vilhjálmsdóttir ng Lupangyelo si Taťána Kuchařová ng Repulikang Tseko bilang Miss World 2006.<ref>{{Cite web |date=30 Setyembre 2006 |title=Miss Czech Republic crowned Miss World |url=https://www.today.com/popculture/miss-czech-republic-crowned-miss-world-wbna15077873 |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Today |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20241206134155/https://www.today.com/popculture/miss-czech-republic-crowned-miss-world-wbna15077873|archive-date=6 Disyembre 2024}}</ref><ref>{{Cite web |date=1 Oktubre 2006 |title=New Miss World crowned |url=https://www.spokesman.com/stories/2006/oct/01/new-miss-world-crowned/ |access-date=10 Pebrero 2026 |website=The Spokesman Review |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227151118/https://www.spokesman.com/stories/2006/oct/01/new-miss-world-crowned/|archive-date=27 Pebrero 2026}}</ref> Ito ang kauna-unahang tagumpay ng Republikang Tseko sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang first runner-up si Ioana Boitor ng Rumanya, samantalang nagtapos bilang second runner-up si Sabrina Houssami ng Australya.<ref>{{Cite web |date=1 Oktubre 2006 |title=Teen from Czech Republic wins Miss World 2006 |url=https://www.tampabay.com/archive/2006/10/01/teen-from-czech-republic-wins-miss-world-2006/ |access-date=3 Hunyo 2026 |website=Tampa Bay Times |language=en}}</ref> Mga kandidata mula sa 104 na mga bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina Tim Vincent, Angela Chow, at Grażyna Torbicka ang kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=2 Oktubre 2006 |title=Miss World 2006 |url=https://www.cbsnews.com/pictures/miss-world-2006/ |access-date=27 Marso 2026 |website=CBS News |language=en-US}}</ref> Nagtanghal ang bandang Westlife, Robin Gibb, at bandang Amici sa edisyong ito. == Kasaysayan == === Lokasyon at petsa === Noong 18 Enero 2006, inanunsyo ng Miss World Organization na magaganap ang Miss World 2006 sa Polonya. Inanunsyo ng organisasyon na gaganapin ang kompetisyon sa 30 Setyembre sa Varsovia, sa ilalim ng pagtangkilik ng noo'y-Punong Ministro ng Polonya na si [[Kazimierz Marcinkiewicz]].<ref>{{Cite web |date=18 Enero 2006 |title=Miss World 2006 w Polsce |trans-title=Miss World 2006 in Poland |url=https://wiadomosci.wp.pl/miss-world-2006-w-polsce-6031547397584001a |access-date=27 Marso 2026 |website=WP Wiadomości |language=pl}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === Ang mga kandidata mula sa 104 na bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Tatlong kandidata ang nailuklok matapos ang pag-urong ng orihinal na kandidata.<ref>{{Cite web |date=1 Oktubre 2006 |title=Czech teen Tatana Kucharova crowned Miss World 2006 |url=https://english.radio.cz/czech-teen-tatana-kucharova-crowned-miss-world-2006-8485003 |access-date=27 Marso 2026 |website=Radio Prague International |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20260428155840/https://english.radio.cz/czech-teen-tatana-kucharova-crowned-miss-world-2006-8485003|archive-date=28 Abril 2026}}</ref> ==== Mga pagpalit ==== Iniluklok si Inmaculada Torres upang palitan si Miss España 2006 Elizabeth Reyes bilang kinatawan ng Espanya dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last=López |first=Maica |date=27 Hulyo 2006 |title=Miss España, a su regreso de Miss Universo: "Había un montón de concursantes operadas" |trans-title=Miss Spain, upon her return from Miss Universe: "There were a lot of contestants who had had plastic surgery" |url=https://www.20minutos.es/noticia/145356/0/Miss/Universo/Espana/ |access-date=10 Pebrero 2026 |website=20 minutos |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127054800/https://www.20minutos.es/noticia/145356/0/Miss/Universo/Espana/|archive-date=27 Nobyembre 2024}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Setyembre 2006 |title=Una checa de 18 años se proclama Miss Mundo 2006 |url=https://www.elperiodico.com/es/gente/20060930/checa-18-anos-proclama-miss-5394292 |access-date=10 Pebrero 2026 |website=El Periódico |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227151729/https://www.elperiodico.com/es/gente/20060930/checa-18-anos-proclama-miss-5394292|archive-date=27 Pebrero 2026|trans-title=An 18-year-old Czech woman is crowned Miss World 2006}}</ref> Iniluklok rin si Līga Meinarte upang palitan si Miss Latvia 2005 Kristīne Djadenko bilang kinatawan ng Letonya dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Dapat sanang lalahok si Miss France 2004 Laetitia Bleger sa edisyong ito, ngunit ang kaniyang mga litrato sa Playboy noong Mayo 2005 ang humadlang sa kaniyang paglahok, at sinuspinde ito sa loob ng anim na buwan bilang Miss France.<ref>{{Cite news |last=Henley |first=Jon |date=26 Abril 2005 |title=Miss France may be stripped of crown |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2005/apr/27/france.jonhenley |access-date=29 Enero 2026 |issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127043713/https://www.theguardian.com/world/2005/apr/27/france.jonhenley|archive-date=27 Nobyembre 2024}}</ref> Kalaunan ay iniluklok si Miss France 2006 Alexandra Rosenfeld bilang kinatawan ng Pransiya sa edisyong ito, ngunit dahil kinailangan niyang lumahok sa Miss Universe 2006 a Miss Europe 2006, pinalitan siya ng kaniyang ''second runner-up'' na si Laura Fasquel.<ref name=":1">{{Cite web |date=21 Agosto 2006 |title=2e dauphine de Miss France. Laura s'ouvre au monde |trans-title=Second runner-up for Miss France. Laura opens herself up to the world |url=https://www.ladepeche.fr/article/2006/08/21/36085-2e-dauphine-de-miss-france-laura-s-ouvre-au-monde.html |access-date=29 Enero 2026 |website=La Dépêche |language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20241211142005/https://www.ladepeche.fr/article/2006/08/21/36085-2e-dauphine-de-miss-france-laura-s-ouvre-au-monde.html|archive-date=11 Disyembre 2024}}</ref> Iniluklok si Marlene Politi upang mapalitan si Miss Uruguay Mundo 2006 Soledad Gagliardo bilang kinatawan ng Urugway dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last= |date=21 Nobyembre 2014 |title=Soledad Gagliardo: belleza y encanto reunidos en una sola mujer |trans-title=Soledad Gagliardo: beauty and charm combined in one woman |url=https://neturuguay.com/2014/11/21/soledad-gagliardo-belleza-y-encanto-reunidos-en-una-sola-mujer-2/ |access-date=10 Pebrero 2026 |website=NetUruguay |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227152850/https://neturuguay.com/2014/11/21/soledad-gagliardo-belleza-y-encanto-reunidos-en-una-sola-mujer-2/|archive-date=27 Pebrero 2026}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik at pag-urong ==== Unang sumali sa edisyong ito ang mga bansang Kambodya, at Montenegro at Serbiya bilang dalawang hiwalay na bansa. Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Austrya na huling sumali noong [[Miss World 2001|2001]]; Tahiti na huling sumali noong [[Miss World 2002|2002]]; at Anggola, Biyelorusya, Curaçao, Kapuluang Cayman, Kasakistan, Pinlandiya, Simbabwe, at Tsile na huling sumali noong [[Miss World 2004|2004]]. Bumitiw sina Mystique Burke ng Kapuluang Birhen ng Estados Unidos at Peth Msiska ng Malawi dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |date=16 Abril 2006 |title=Mystique Burke Named 2006 V.I. Carnival Queen |url=https://stthomassource.com/content/2006/04/17/mystique-burke-named-2006-vi-carnival-queen/ |access-date=3 Hunyo 2026 |website=St. Thomas Source |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 Pebrero 2012 |title=‘Beauty with a purpose’ Miss Malawi on charity work |url=https://www.nyasatimes.com/beauty-with-a-purpose-miss-malawi-on-charity-work/ |access-date=26 Abril 2026 |website=Malawi Nyasa Times |language=en-GB}}</ref> Bumitiw si Nicolette Spencer ng Nuweba Selandiya dahil sa dahil sa pinansiyal na suliranin. Hindi sumali ang mga bansang Albanya, Nepal, Nikaragwa, Suwasilandiya at Uganda sa edisyong ito matapos na mabigo ang kanilang organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kandidata. Naging dalawang magkahiwalay na bansa na ang Serbiya at Montenegro mula noong 3 Hunyo 2006.<ref>{{Cite web |date=4 Hunyo 2006|title=Serbia and Montenegro pave separate roads - Europe - International Herald Tribune|url=https://www.nytimes.com/2006/06/04/world/europe/04iht-balk.1884692.html|access-date=4 Marso 2024|website=The New York Times|language=en}}</ref> == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay<ref>{{Cite web |date=1 Oktubre 2006 |title=Hoa hậu CH Czech đăng quang Miss World 2006 |trans-title=Miss Czech Republic crowned Miss World 2006 |url=https://tuoitre.vn/hoa-hau-ch-czech-dang-quang-miss-world-2006-164724.htm |access-date=26 Abril 2026 |website=Tuổi Trẻ |language=vi}}</ref><ref>{{Cite news |last=Scislowska |first=Monika |date=1 Oktubre 2006 |title=Czech Republic teen is Miss World |language=en |pages=9 |work=The Victoria Advocate |url=https://news.google.com/newspapers?id=4UJTAAAAIBAJ&sjid=i4UDAAAAIBAJ&pg=4945%2C74068 |access-date=9 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> ! Kandidata |- | '''Miss World 2006''' | * {{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko|'''Republikang Tseko''']] – '''Taťána Kuchařová''' |- |1st runner-up | * {{flagicon|ROU}} [[Romania|Rumanya]] – Ioana Boitor |- |2nd runner-up | * {{Flagicon|AUS}} [[Australya]] – Sabrina Houssami |- |Top 6 | * {{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] – Stiviandra Oliveira * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Jane Borges * {{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] – Sara Lawrence |- | Top 17 | * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Federica Guzmán * {{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] – Mai Phương Thúy * {{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] – Nicola McLean * {{Flag|Ghana|name=Gana}}– Lamisi Mbillah * {{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] – Catherine Milligan * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Natasha Suri * {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] – Malgosia Majewska * {{Flagicon|LBN}} [[Libano|Líbano]] – Annabella Hilal * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Karla Jiménez * {{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] – Anna Nashandi * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Thebyam Carrión |} === Mga ''Continental Queen'' === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Rehiyong Kontinental !Kandidata |- |Aprika | * {{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] – Stiviandra Oliveira |- |Asya-Pasipiko | * {{Flagicon|AUS}} [[Australya]] – Sabrina Houssami |- | Hilagang Europa | * {{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] – Taťána Kuchařová |- |Kaamerikahan | * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Jane Borges |- |Karibe | * {{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] – Sara Lawrence |- | Timog Europa | * {{flagicon|ROU}} [[Romania|Rumanya]] – Ioana Boitor |} == Mga ''Fast-track Event'' == === Hamong ''Beach Beauty'' === Ginanap ang Hamong ''Beach Beauty'' noong 7 Setyembre 2006 sa lungsod ng Gdynia sa Polonya kung saan nirampa ng mga kandidata ang mga damit-panlangoy na dinisenyo ni Miss World 1975 Wilnelia Merced. Kalaunan, dalawampung pinalista ang pinili para umusad sa panghuling kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=28 Setyembre 2006 |title=Miss World 2006 pageant set to be global TV spectacle |url=https://www.ksl.com/article/525659/miss-world-2006-pageant-set-to-be-global-tv-spectacle |access-date=26 Abril 2026 |website=KSL-TV |language=en}}</ref> Ginanap ang panghuling kompetisyon ng kaganapan sa Grand Hotel sa Sopot kung saan limang karagdagang kandidata ang pinili upang mabuo ang dalawampu't-limang pinalista sa kompetisyon.<ref>{{Cite web |last= |date=8 Setyembre 2006 |title=Una cuencana en el Miss Mundo |trans-title=A woman from Cuenca at Miss World |url=https://www.eluniverso.com/2006/09/08/0001/1065/908DD8B854F34B57B6341B61F36B02EC.html |access-date=3 Hunyo 2026 |website=El Universo |language=es}}</ref> Muling pinarampa suot ang ibang disenyo ng mga damit-panlangoy ang dalawampu't-limang pinalista. Ang kandidatang magwawagi ay pakusang makakapasok sa Top 16. Nagwagi si Federica Guzmán ng Beneswela sa hamong ito.<ref>{{Cite web |last= |date=17 Setyembre 2006 |title=India, Venezuela leading beauty race! |url=https://www.hindustantimes.com/india/india-venezuela-leading-beauty-race/story-cHsRNcB7GX5bSUtmezqCkK.html |access-date=26 Abril 2026 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 16 sa pamamagitan ng Hamong ''Beach Beauty''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2006 |title=Miss World 2006: Hoa hậu biển thuộc về Miss Venezuela |trans-title=Miss World 2006: Miss Beach went to Miss Venezuela. |url=https://tuoitre.vn/miss-world-2006-hoa-hau-bien-thuoc-ve-miss-venezuela-160755.htm |access-date=26 Abril 2026 |website=Tuổi Trẻ |language=vi}}</ref> !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|'''Beneswela''']] – '''Federica Guzmán''' |- |1st runner-up | * {{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] – [[Taťána Kuchařová]] |- |2nd runner-up | * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Natasha Suri |- |3rd runner-up | * {{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] – Stiviandra Oliveira |- |4th runner-up | * {{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] – Colleen Pereira |- |Top 10 | * {{Flagicon|BAR}} [[Barbados]] – Latoya McDowald * {{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] – Nicola McLean * {{flagicon|SPA}} [[Espanya]] – Inmaculada Torres * {{flagicon|POL}} [[Polonya]] – Marzena Cieślik * {{flagicon|ROU}} [[Romania|Rumanya]] – Ioana Boitor |- |Top 25 | * {{flagicon|BIH}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] – Azra Gazdić * {{flag|Brazil}} – Jane Borges * {{flagicon|BOL}} [[Bulibya]] – Ana María Ortiz * {{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] – Iris Mulej * {{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] – Sara Lawrence * {{Flagicon|GEO}} [[Georgia (bansa)|Heorhiya]] – Nino Kalandadze * {{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] – Sarah Morrissey * {{flagicon|ITA}} [[Italya]] – Elizaveta Migatcheva * {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] – Malgosia Majewska * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Elizabeth Loaiza * {{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] – Abiola Bashorun * {{flagicon|PAN}} [[Panama]] – Gisselle Bissot * {{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] – Anna Maris Igpit * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Thebyam Carrión * {{flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] – Cathrin Skoog |} === Hamon sa Talento === Ginanap ang hamon sa Talento noong 20 Setyembre 2006 sa Wrocław Opera kung saan dalawampu't-dalawang kandidata na nag-awdisyon ang napili upang magtanghal. Mula sa dalawampu't-dalawa, hinirang ang sampung pinalista, at kalaunan ay hinirang ang mga ''runner-up'' at ang nagwagi sa hamon. Ang kandidatang magwawagi ay pakusang makakapasok sa Top 16. Nagwagi si Catherine Jean Milligan ng Hilagang Irlanda sa hamong ito. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Results !Contestant |- |'''Nagwagi''' | * {{flagicon|NIR}} '''[[Hilagang Irlanda]]''' – '''Catherine Jean Milligan''' |- |1st runner-up | * '''{{flag|Italy}}''' – Elizaveta Migatcheva |- |2nd runner-up | * '''{{flag|Zimbabwe}}''' – [[:en:Lorraine_Maphala-Phiri|Lorraine Maphala]] |- |3rd runner-up | * '''{{flag|Estonia}}''' – Leisi Poldsam |- |4th runner-up | * '''{{flag|Mongolia}}''' – Selenge Erdene-Ochir |- |Top 10 | * '''{{flag|Barbados}}''' – Latoya McDowald * '''{{flag|Croatia}}''' – Ivana Ergić * '''{{flag|India}}''' – [[:en:Natasha_Suri|Natasha Suri]] * '''{{flag|Liberia}}''' – Patrice Juah * '''{{flag|Portugal}}''' – Sara Almeida |} == Mga kandidata == 104 na kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref name=":0">{{Cite news |date=3 Setyembre 2006 |title=105 Schönheitsköniginnen aus aller Welt in Warschau |language=de |trans-title=105 beauty queens from around the world in Warsaw |work=Der Spiegel |url=https://www.spiegel.de/fotostrecke/kampf-um-den-titel-105-schoenheitskoeniginnen-aus-aller-welt-in-warschau-fotostrecke-15988.html |access-date=27 Pebrero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225231520/https://www.spiegel.de/fotostrecke/kampf-um-den-titel-105-schoenheitskoeniginnen-aus-aller-welt-in-warschau-fotostrecke-15988.html |archive-date=25 Pebrero 2026 |issn=2195-1349}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|name=a}} !Bayan !Rehiyong Kontinental |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |Edita Orašćanin<ref>{{Cite web |last= |first= |date=28 Setyembre 2006 |title=Diese Deutsche will die schönste Frau der Welt werden |trans-title=This German woman wants to become the most beautiful woman in the world. |url=https://www.abendblatt.de/vermischtes/article107159954/Diese-Deutsche-will-die-schoenste-Frau-der-Welt-werden.html |access-date=10 Disyembre 2025 |website=Hamburger Abendblatt |language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20251219042218/https://www.abendblatt.de/vermischtes/article107159954/Diese-Deutsche-will-die-schoenste-Frau-der-Welt-werden.html|archive-date=19 Disyembre 2025}}</ref> |17 |[[Dortmund]] |Hilagang Europa |- |{{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] |Stiviandra Oliveira<ref>{{Cite web |date=17 Disyembre 2005 |title=Angola: Stiviandra Oliveira Elected Miss Angola 2006 |url=https://allafrica.com/stories/200512190357.html |access-date=10 Disyembre 2025 |website=Angola Press Agency |language=en |via=AllAfrica}}</ref> |18 |[[Lalawigan ng Huíla|Huíla]] |Aprika |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |María Beatriz Vallejos<ref>{{Cite web |date=17 Agosto 2006 |title=Miss Argentina llegó a Corrientes aclamada por su fervoroso pueblo |trans-title=Miss Argentina arrived in Corrientes to the acclaim of its fervent people |url=https://www.ellitoral.com.ar/4596 |access-date=10 Disyembre 2025 |website=El Litoral |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20260227154323/https://www.ellitoral.com.ar/corrientes/2006-8-17-21-0-0-miss-argentina-llego-a-corrientes-aclamada-por-su-fervoroso-pueblo|archive-date=27 Pebrero 2026}}</ref> |19 |Corrientes |Kaamerikahan |- |{{Flagicon|ARU}} [[Aruba]] |Shanandoa Wijshijer |19 |Santa Cruz |Karibe |- |{{Flagicon|AUS}} [[Australya]] |Sabrina Houssami<ref>{{Cite web |last=Money |first=Lawrence |last2=Smith |first2=Bridie |date=24 Hulyo 2006 |title=Sabrina the tweenage Miss miffed |url=https://www.theage.com.au/money/sabrina-the-tweenage-miss-miffed-20060724-ge2ryl.html |access-date=12 Disyembre 2025 |website=The Age |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20251219042835/https://www.theage.com.au/money/sabrina-the-tweenage-miss-miffed-20060724-ge2ryl.html|archive-date=19 Disyembre 2025}}</ref> |20 |Kemps Creek |Asya-Pasipiko |- |{{Flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Tatjana Batinić<ref>{{Cite web |date=29 Disyembre 2013 |title=Batinic: Märchen-Hochzeit für Ex-Miss |trans-title=Batinic: Fairytale wedding for ex-Miss |url=https://www.oe24.at/leute/oesterreich/tatjana-batinic-maerchen-hochzeit-fuer-ex-miss/126146746 |access-date=29 Enero 2025 |website=Österreich |language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20250427004348/https://www.oe24.at/leute/oesterreich/tatjana-batinic-maerchen-hochzeit-fuer-ex-miss/126146746|archive-date=27 Abril 2025}}</ref> |20 |[[Viena|Vienna]] |Hilagang Europa |- |{{Flagicon|BAH}} [[Bahamas]] |Deandrea Conliffe<ref>{{Cite web |date=30 Setyembre 2006 |title=Verdens vakreste kvinner |trans-title=The world's most beautiful women |url=https://www.adressa.no/nyheter/i/OrVA7E/verdens-vakreste-kvinner |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Adressa |language=nb|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227160319/https://www.adressa.no/web/20260227160319/https:/www.adressa.no/nyheter/i/OrVA7E/verdens-vakreste-kvinner|archive-date=27 Pebrero 2026}}</ref> |24 |[[New Providence]] |Karibe |- |{{Flagicon|BAR}} [[Barbados]] |Latoya McDowald<ref>{{Cite web |date=7 Setyembre 2006 |title=Miss Beach competition |url=https://www.chinadaily.com.cn/world/2006-09/07/content_683974_3.htm |access-date=10 Pebrero 2026 |website=China Daily |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227160449/https://www.chinadaily.com.cn/world/2006-09/07/content_683974_3.htm|archive-date=27 Pebrero 2026}}</ref> |17 |Applewhaites |Karibe |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Virginie Claes<ref>{{Cite web |last=Van Horne |first=Kizzy |date=20 Disyembre 2005 |title=Buren zijn trots op Miss België Virginie Claes |trans-title=Neighbors are proud of Miss Belgium Virginie Claes |url=https://www.nieuwsblad.be/regio/limburg/buren-zijn-trots-op-miss-belgie-virginie-claes/54457491.html |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Het Nieuwsblad |language=nl|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227160911/https://www.nieuwsblad.be/regio/limburg/buren-zijn-trots-op-miss-belgie-virginie-claes/54457491.html|archive-date=27 Pebrero 2026}}</ref> |23 |Herk-de-Stad |Hilagang Europa |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |Federica Guzmán<ref>{{Cite web |last= |date=28 Enero 2007 |title=Venezuela ya tiene reina para el miss Mundo |trans-title=Venezuela already has its queen for Miss World |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/venezuela-ya-tiene-reina-para-el-miss-mundo-CFLP646501 |access-date=10 Pebrero 2026 |website=La Prensa |language=es-HN|archive-url=https://web.archive.org/web/20250429003519/https://www.laprensa.hn/espectaculos/venezuela-ya-tiene-reina-para-el-miss-mundo-CFlp646501|archive-date=29 Abril 2025}}</ref> |24 |[[Caracas]] |Kaamerikahan |- |{{Flagicon|BLR}} [[Belarus|Biyelorusya]] |Katsiaryna Litvinava<ref>{{Cite web |last= |first= |date=8 Setyembre 2006 |title=Miss World spotkały się z chorymi dziećmi |trans-title=Miss World met with sick children |url=https://kobieta.wp.pl/miss-world-spotkaly-sie-z-chorymi-dziecmi-5983030702109825a |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115113839/https://kobieta.wp.pl/miss-world-spotkaly-sie-z-chorymi-dziecmi-5983030702109825a |archive-date=15 Nobyembre 2025 |access-date=27 Pebrero 2026 |website=WP Kobieta |language=pl}}</ref> |22 |[[Mogilev]] |Hilagang Europa |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |Mai Phương Thúy<ref>{{Cite web |last=Nga |first=Hong |date=9 Agosto 2007 |title=Khi cái đẹp được đặt lên bàn cân |trans-title=When beauty is put on the scale |url=https://www.bbc.com/vietnamese/magazine/story/2007/08/070809_beauty_contest |access-date=10 Pebrero 2026 |website=BBC Vietnamese |language=vi|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227161523/https://www.bbc.com/vietnamese/magazine/story/2007/08/070809_beauty_contest|archive-date=27 Pebrero 2026}}</ref> |21 |[[Hanoi]] |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|BIH}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] |Azra Gazdić<ref>{{Cite web |date=5 Hunyo 2006 |title=Tuzlanka Azra Gazdić Miss BiH za 2006. godinu |trans-title=Azra Gazdić from Tuzla is Miss BiH for 2006 |url=https://www.klix.ba/lifestyle/tuzlanka-azra-gazdic-miss-bih-za-2006-godinu/60605025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260227161745/https://www.klix.ba/lifestyle/tuzlanka-azra-gazdic-miss-bih-za-2006-godinu/60605025 |archive-date=27 Pebrero 2026 |access-date=27 Pebrero 2026 |website=Klix.ba |language=hr}}</ref> |17 |Tuzla |Timog Europa |- |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |Lorato Tebogo<ref>{{Cite web |last=Nkomo |first=Ndaba |date=3 Setyembre 2010 |title=Lorato 'Lala' Tebogo; Miss Botswana 2005 |url=https://www.mmegi.bw/features/lorato-lala-tebogo-miss-botswana-2005/news |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Mmegi Online |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250120042755/https://www.mmegi.bw/features/lorato-lala-tebogo-miss-botswana-2005/news|archive-date=20 Enero 2025}}</ref> |21 |Ramotswa |Aprika |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Jane Borges<ref>{{Cite web |last=Flores |first=Rodrigo |date=30 Hulyo 2006 |title=Jane Borges, de Goiânia, é a nova Miss Brasil Mundo |trans-title=Jane Borges, from Goiânia, is the new Miss Brazil World. |url=https://noticias.uol.com.br/tabloide/tabloideanas/2006/07/30/ult1594u860.jhtm |access-date=10 Pebrero 2026 |website=UOL Tablóide |language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20251009200954/https://noticias.uol.com.br/tabloide/tabloideanas/2006/07/30/ult1594u860.jhtm|archive-date=9 Oktubre 2025}}</ref> |21 |Goiânia |Kaamerikahan |- |{{flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |Slavena Vatova<ref>{{Cite web |date=21 Setyembre 2007 |title=Miss Bulgaria '06 Wins Title in Balkan Beauty Ambassador Pageant |url=https://www.novinite.com/articles/85556/Miss+Bulgaria+%2706+Wins+Title+in+Balkan+Beauty+Ambassador+Pageant |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Novinite |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227162250/https://www.novinite.com/articles/85556/Miss+Bulgaria+%2706+Wins+Title+in+Balkan+Beauty+Ambassador+Pageant|archive-date=27 Pebrero 2026}}</ref> |17 |[[Sofia]] |Timog Europa |- |{{flagicon|BOL}} [[Bulibya]] |Ana María Ortiz<ref>{{Cite web |last= |first= |date=1 Setyembre 2021 |title=La exmiss Ana María Ortiz ya es oficialmente comunicadora social |trans-title=Former Miss Ana María Ortiz is now officially a social communicator |url=https://eldeber.com.bo/sociales/la-exmiss-ana-maria-ortiz-ya-es-oficialmente-comunicadora-social_245498/ |access-date=10 Pebrero 2025 |website=El Deber |language=es-BO|archive-url=https://web.archive.org/web/20240722174521/https://eldeber.com.bo/sociales/la-exmiss-ana-maria-ortiz-ya-es-oficialmente-comunicadora-social_245498|archive-date=22 Hulyo 2024}}</ref> |17 |Beni |Kaamerikahan |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |Fyrena Martha |20 |Willemstad |Karibe |- |{{Flagicon|COD}} [[Demokratikong Republika ng Congo|Demokratikong Republika ng Konggo]] |Diane Mwinga<ref name=":0" /> |23 |[[Lubumbashi]] |Aprika |- |{{Flagicon|DEN}} [[Dinamarka]] |Sandra Nanna Spohr<ref>{{Cite web |last=Schiodt |first=Peter |date=29 Setyembre 2006 |title=19-årige Sandra klar til Miss World |trans-title=19-year-old Sandra ready for Miss World |url=https://underholdning.tv2.dk/2006-09-29-19aarige-sandra-klar-til-miss-world |access-date=10 Pebrero 2026 |website=TV2 Danmark |language=da-DK|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227163543/https://underholdning.tv2.dk/2006-09-29-19aarige-sandra-klar-til-miss-world|archive-date=27 Pebrero 2026}}</ref> |19 |Allerød |Hilagang Europa |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Rebeca Flores<ref>{{Cite web |last=San Miguel |first=Santiago |date=15 Abril 2021 |title=Rebeca Flores: 'Sigo siendo una reina por dentro y por fuera' |trans-title=Rebeca Flores: "I'm still a queen inside and out" |url=https://www.expreso.ec/ocio/rebeca-flores-sigo-siendo-reina-fuera-102698.html |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Diario Expreso |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127115409/https://www.expreso.ec/ocio/rebeca-flores-sigo-siendo-reina-fuera-102698.html|archive-date=27 Enero 2022}}</ref> |23 |Cuenca |Kaamerikahan |- |{{Flag|El Salvador}} |Tatiana Romero<ref>{{Cite web |date=9 Abril 2006 |title=Eligen candidatas a Miss Universo, Miss Mundo y Miss Mesoamérica |trans-title=Candidates chosen for Miss Universe, Miss World and Miss Mesoamerica |url=https://www.nacion.com/archivo/eligen-candidatas-a-miss-universo-miss-mundo-y-miss-mesoamerica/GMBSN5PLMFCTZFBXJGXD4JZRNY/story/ |access-date=10 Pebrero 2026 |website=La Nación |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227164029/https://www.nacion.com/archivo/eligen-candidatas-a-miss-universo-miss-mundo-y-miss-mesoamerica/GMBSN5PLMFCTZFBXJGXD4JZRNY/story/|archive-date=27 Pebrero 2026}}</ref> |20 |[[San Salvador]] |Kaamerikahan |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |Nicola McLean<ref>{{Cite news |date=8 Agosto 2006 |title=Weavers join capercaillie fight |language=en-GB |work=[[BBC]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/south_of_scotland/5258248.stm |access-date=10 Pebrero 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20241124033624/http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/south_of_scotland/5258248.stm|archive-date=24 Nobyembre 2024}}</ref> |22 |Hamilton |Hilagang Europa |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |Magdalena Šebestová<ref>{{Cite web |date=26 Agosto 2025 |title=Misska Šebestová takmer 20 rokov po víťazstve v Miss Slovensko: TAKÉTO má dnes telo! |trans-title=Miss Šebestová almost 20 years after winning Miss Slovakia: THIS is her body today! |url=https://www.cas.sk/prominenti/prominenti-domaci/misska-sebestova-takmer-20-rokov-po-vitazstve-v-miss-slovensko-taketo-ma-dnes-telo |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Nový Čas |language=sk|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227165100/https://www.cas.sk/prominenti/prominenti-domaci/misska-sebestova-takmer-20-rokov-po-vitazstve-v-miss-slovensko-taketo-ma-dnes-telo|archive-date=27 Pebrero 2026}}</ref> |23 |Bílkove Humence |Timog Europa |- |{{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] |Iris Mulej<ref>{{Cite web |last= |date=25 Hunyo 2006 |title=Najlepša je Iris Mulej |trans-title=The most beautiful is Iris Mulej |url=https://old.delo.si/druzba/najlepsa-je-iris-mulej.html |access-date=19 Pebrero 2026 |website=Delo |language=sl-si|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227150159/https://old.delo.si/druzba/najlepsa-je-iris-mulej.html|archive-date=27 Pebrero 2026}}</ref> |25 |[[Liubliana]] |Timog Europa |- |{{flagicon|SPA}} [[Espanya]] |Inmaculada Torres<ref>{{Cite web |date=4 Abril 2006 |title=Miss y Míster España son... malagueños |trans-title=Miss and Mister Spain are... from Malaga |url=https://www.20minutos.es/noticia/106420/0/miss/mister/malaguenos/ |access-date=19 Pebrero 2026 |website=20 minutos |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20100531034711/http://www.20minutos.es/noticia/106420/0/Miss/Mister/malaguenos/|archive-date=31 Mayo 2010}}</ref> |24 |Alicante |Timog Europa |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Brooke Angus |24 |Essex |Kaamerikahan |- |{{Flagicon|EST}} [[Estonia|Estonya]] |Leisi Poldsam<ref>{{Cite web |last=Kassak |first=Esme |date=5 Hunyo 2006 |title=Eestit esindab tänavusel «Miss Worldil» Leisi Põldsam |trans-title=Leisi Põldsam will represent Estonia at this year's "Miss World" |url=https://www.postimees.ee/1551473/eestit-esindab-tanavusel-miss-worldil-leisi-poldsam |archive-url=https://web.archive.org/web/20140220172018/https://www.postimees.ee/1551473/eestit-esindab-tanavusel-miss-worldil-leisi-poldsam |archive-date=20 Pebrero 2014 |access-date=27 Pebrero 2026 |website=Postimees |language=Estonian}}</ref> |19 |[[Tartu]] |Hilagang Europa |- |{{Flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] |Amleset Muchie<ref>{{Cite web |last=Nunoo |first=Ama |date=11 Nobyembre 2019 |title=Five most beautiful Ethiopian models ruling the fashion world |url=https://face2faceafrica.com/article/five-most-beautiful-ethiopian-models-ruling-the-fashion-world |access-date=27 Pebrero 2026 |website=Face2Face Africa |language=en}}</ref> |19 |[[Adis Abeba]] |Aprika |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |Sarah Fleming<ref>{{Cite web |date=30 Marso 2013 |title=Miss Wales to open Talgarth |url=http://www.walesonline.co.uk/sport/other-sport/miss-wales-to-open-talgarth-2322629 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260227150719/https://www.walesonline.co.uk/sport/other-sport/miss-wales-to-open-talgarth-2322629 |archive-date=27 Pebrero 2026 |access-date=27 Pebrero 2026 |website=Wales Online |language=en}}</ref> |17 |Brecon Beacons |Hilagang Europa |- |{{Flag|Ghana|name=Gana}} |Lamisi Mbillah<ref>{{Cite web |last=Babson-Thomas |first=Christa |date=9 Nobyembre 2007 |title=Beauty and Her Purpose: Miss Ghana |url=https://www.marieclaire.com/beauty/news/a948/ghana-africa-guinea/ |access-date=27 Pebrero 2026 |website=Marie Claire |language=en}}</ref> |23 |Bawku |Aprika |- |{{flagicon|GRC}} [[Gresya]] |Irini Karra<ref>{{Cite web |last=Waruguru |first=Grace |date=10 Setyembre 2021 |title=The top 10 hottest Greek women you will swoon over in 2021 |url=https://www.tuko.co.ke/425495-the-top-10-hottest-greek-women-swoon-2021.html |access-date=27 Pebrero 2026 |website=Tuko |language=en}}</ref> |20 |Karditsa |Timog Europa |- |{{flagicon|Guadeloupe|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] |Caroline Beavis<ref>{{Cite web |last=Bruno |first=Valentine |date=13 Marso 2008 |title=Caroline Bévis, miss Guadeloupe International 2006 va au Congo |trans-title=Caroline Bévis, Miss Guadeloupe International 2006, is going to Congo |url=https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/divers/caroline-bevis-miss-guadeloupe-international-2006-va-au-congo-563883.php |access-date=27 Pebrero 2026 |website=France-Antilles |language=fr-FR}}</ref> |21 |Basse-Terre |Karibe |- |{{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] |Jackelinne Piccinini<ref>{{Cite web |last=Pos |first=Marvin |date=1 Setyembre 2024 |title=Jackelinne Piccinini, la eterna reina de los mazatecos |url=https://www.nuestrodiario.com/tu-comunidad/20240901/51307932/jackelinne-piccinini-la-eterna-reina-de-los-mazatecos |access-date=27 Pebrero 2026 |website=Nuestro Diario |language=es-US}}</ref> |22 |Mazatenango |Kaamerikahan |- |{{Flagicon|GUY}} [[Guyana]] |Dessia Braithwaite<ref>{{Cite news |date=10 Nobyembre 2013 |title=The Women of Pageantry |language=en |pages=34 |work=Guyana Times International |url=https://issuu.com/gytimes/docs/guyana_times_international_5674d7310721c2/34 |access-date=27 Pebrero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260227154831/https://issuu.com/gytimes/docs/guyana_times_international_5674d7310721c2/34 |archive-date=27 Pebrero 2026}}</ref> |24 |Bartica |Kaamerikahan |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |Sara Lawrence<ref>{{Cite web |last=McDonald-Whyte |first=Novia |date=15 Marso 2007 |title=Pregnancy dethrones queen |url=https://www.jamaicaobserver.com/2007/03/14/pregnancy-dethrones-queen/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251208031818/https://www.jamaicaobserver.com/2007/03/14/pregnancy-dethrones-queen/ |archive-date=8 Disyembre 2025 |access-date=27 Pebrero 2026 |website=Jamaica Observer |language=en-US}}</ref> |21 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |Karibe |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Kazuha Kondo<ref>{{Cite web |last=Ab |first=Suhana |date=11 Disyembre 2016 |title=Lotus Soh & Kazuha Kondo: Modern Family |url=https://www.prestigeonline.com/id/people-events/lotus-soh-kazuha-kondo-modern-family/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301024401/https://www.prestigeonline.com/id/people-events/lotus-soh-kazuha-kondo-modern-family/ |archive-date=1 Marso 2026 |access-date=1 Marso 2026 |website=Prestige Online |language=en}}</ref> |21 |[[Prepektura ng Tochigi|Tochigi]] |Asya-Pasipiko |- |{{Flagicon|GEO}} [[Georgia (bansa)|Heorhiya]] |Nino Kalandaze<ref>{{Cite web |date=4 Agosto 2008 |title=Miss World Georgian Contestant Revealed |url=https://finchannel.com/miss-world-georgian-contestant-revealed/21891/people/citylife/2008/08/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206040839/https://finchannel.com/miss-world-georgian-contestant-revealed/21891/people/citylife/2008/08/ |archive-date=6 Disyembre 2025 |access-date=1 Marso 2026 |website=The Financial |language=en-US}}</ref> |17 |[[Tbilisi]] |Timog Europa |- |{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Hayley O'Brien |20 |Hibraltar |Timog Europa |- |{{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] |Catherine Jean Milligan<ref>{{Cite web |date=20 Hunyo 2006 |title=Miss Northern Ireland crown goes to Catherine |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/miss-northern-ireland-crown-goes-to-catherine/a/119506796.html |access-date=1 Marso 2026 |website=Belfast Telegraph |language=en}}</ref> |19 |Newtownards |Hilagang Europa |- |{{Flag|Hong Kong}} |Janet Chow<ref>{{Cite web |last=Chai |first=Peter |date=25 Marso 2012 |title=Timmy Hung & Janet Chow wedded |url=https://www.yahoo.com/news/timmy-hung-janet-chow-wedded-042500739.html |access-date=20 Abril 2026 |website=Cinema Online |language=en-US |via=Yahoo News}}</ref> |23 |[[Hong Kong]] |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Natasha Suri<ref>{{Cite web |date=18 Marso 2024 |title=Natasha Suri's rise from Miss India to Bollywood and beyond |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-india/natasha-suris-rise-from-miss-india-to-bollywood-and-beyond/articleshow/108591959.cms |access-date=21 Marso 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |22 |[[Mumbai]] |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] |Kristania Besouw<ref>{{Cite web |last=Setyanti |first=Christina Andhika |date=17 Marso 2015 |title=Miss Indonesia 2006 Banting Setir Jadi Tentara Amerika |trans-title=Miss Indonesia 2006 Switches Directions to Become an American Soldier |url=https://www.cnnindonesia.com/gaya-hidup/20150317191309-277-39823/miss-indonesia-2006-banting-setir-jadi-tentara-amerika |access-date=21 Marso 2026 |website=CNN Indonesia |language=id}}</ref> |21 |Manado |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |Eleanor Glynn<ref>{{Cite web |date=10 Disyembre 2007 |title=The 5-minute Interview: Eleanor Glynn, Model and actress |url=https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/the-5minute-interview-eleanor-glynn-model-and-actress-764109.html |access-date=21 Marso 2026 |website=The Independent |language=en}}</ref> |20 |Oxford |Hilagang Europa |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Sarah Morrissey<ref>{{Cite web |last=Cunningham |first=Grainne |date=30 Hunyo 2006 |title=Big bet on Sarah as Liberties model takes Miss Ireland crown |url=https://www.independent.ie/irish-news/big-bet-on-sarah-as-liberties-model-takes-miss-ireland-crown/26372460.html |access-date=21 Marso 2026 |website=Irish Independent |language=en}}</ref> |24 |[[Dublin]] |Hilagang Europa |- |{{Flag|Israel}} |Yael Nizri<ref>{{Cite web |last=Burstein |first=Nathan |last2=Cashman |first2=Greer Fay |date=26 Marso 2006 |title=Between commercials, Miss Israel gets her glory {{!}} The Jerusalem Post |url=https://www.jpost.com/arts-and-culture/entertainment/article-17126 |access-date=22 Marso 2026 |website=The Jerusalem Post |language=en}}</ref> |18 |[[Kiryat Shmona]] |Timog Europa |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Elizaveta Migatcheva<ref>{{Cite web |date=26 Pebrero 2015 |title=Miss World welcoming gala |url=https://www.news18.com/photogallery/movies/miss-world-welcoming-gala-750085.html |access-date=22 Marso 2026 |website=News18 |language=en}}</ref> |17 |[[Roma]] |Timog Europa |- |{{flagicon|CAM}} [[Cambodia|Kambodya]] |Sun Sreymom<ref>{{Cite web |last=Tomei |first=Elizabeth |date=6 Oktubre 2006 |title=Miss Cambodia Brings Home Fond Memories |url=https://english.cambodiadaily.com/2006/10/06/miss-cambodia-brings-home-fond-memories/ |access-date=21 Marso 2026 |website=The Cambodia Daily |language=en-US}}</ref> |22 |Kampong Cham |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Malgosia Majewska<ref>{{Cite web |date=15 Setyembre 2006 |title=Malgorzata Majewska |url=https://www.hindustantimes.com/india/malgorzata-majewska/story-4LFwrZeh4FA15rqXzIt89L.html |access-date=27 Marso 2026 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |24 |[[Toronto]] |Kaamerikahan |- |{{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]] |Ambuyah Ebanks<ref>{{Cite web |date=1 Oktubre 2007 |title=Handing over the crown |url=https://www.caymancompass.com/2007/10/01/handing-over-the-crown/ |access-date=27 Marso 2026 |website=Cayman Compass |language=en}}</ref> |21 |West Bay |Karibe |- |{{Flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |Sabina Chukayeva<ref name=":0" /> |18 |Karaganda |Hilagang Europa |- |{{flagicon|KEN}} [[Kenya]] |Khadijah Kiptoo<ref>{{Cite web |last=Owino |first=Anjella |title=Beautiful Shamillah Khadija Kiptoo,Miss Kenya 2006 tells us about her love for cooking and her food website 'shamillucia'.. |url=https://www.standardmedia.co.ke/evewoman/achieving-woman/article/2000141419/beautiful-shamillah-khadija-kiptoomiss-kenya-2006-tells-us-about-her-love-for-cooking-and-her-food-website-shamillucia |access-date=27 Marso 2026 |website=Evewoman Magazine |language=en |via=The Standard}}</ref> |21 |[[Nairobi]] |Aprika |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Elizabeth Loaiza<ref>{{Cite web |date=19 Agosto 2020 |title=Former Beauty Queen Elizabeth Loaiza Diagnosed With Cancer |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/others/former-beauty-queen-elizabeth-loaiza-diagnosed-with-cancer/articleshow/77630796.cms |access-date=27 Marso 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |18 |Cali |Kaamerikahan |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Bélgica Arias<ref>{{Cite web |date=11 Pebrero 2006 |title=Una joven médico se convierte en Miss Costa Rica 2006 |trans-title=A young doctor becomes Miss Costa Rica 2006 |url=https://www.nacion.com/archivo/una-joven-medico-se-convierte-en-miss-costa-rica-2006/VZKSA7VURZEWPKZWFLR2QD7SLI/story/ |access-date=26 Abril 2026 |website=La Nación |language=es}}</ref> |22 |[[San José, Costa Rica|San José]] |Kaamerikahan |- |{{Flagicon|CRO}} [[Croatia|Kroasya]] |Ivana Ergić<ref>{{Cite web |last= |date=7 Marso 2023 |title=Miss Croatia for Miss World returns – 30th jubilee |url=https://www.croatiaweek.com/miss-croatia-for-miss-world-returns-30th-jubilee/ |access-date=20 Abril 2026 |website=Croatia Week |language=en}}</ref> |19 |Šibenik |Timog Europa |- |{{Flagicon|LAT}} [[Letonya]] |Liga Meinarte<ref name=":0" /> |24 |Talsi |Hilagang Europa |- |{{Flagicon|LBN}} [[Libano|Líbano]] |Annabella Hilal<ref>{{Cite web |date=2 Marso 2022 |title=Annabella Hilal’s runway walk is ‘flame of hope’ for Lebanon |url=https://arab.news/we7dy |access-date=20 Abril 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> |20 |Ain El Remmaneh |Timog Europa |- |{{Flagicon|LBR}} [[Liberia|Liberya]] |Patrice Juah<ref>{{Cite web |last=Mari |first=Gloria |date=31 Oktubre 2017 |title=Meet Patrice Juah, former African pageant winner turned business mogul |url=https://www.pulse.co.ke/story/beauty-and-brains-meet-patrice-juah-former-african-pageant-winner-turned-business-2024081616113521505 |access-date=20 Abril 2026 |website=Pulse Kenya |language=en}}</ref> |21 |[[Monrovia]] |Aprika |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Ásdís Svava Hallgrímsdóttir<ref>{{Cite web |date=17 Setyembre 2006 |title=Asdis Svava Hallgrimsdottir |url=https://www.hindustantimes.com/india/asdis-svava-hallgrimsdottir/story-AnxWA2ZyMulFCeG2VXv8BP.html |access-date=20 Abril 2026 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |19 |Ísafjörður |Hilagang Europa |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Adeline Wan<ref>{{Cite news |date=6 Agosto 2006 |title=No big deal! |language=en |pages=R3 |work=New Straits Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=96ktAAAAIBAJ&lpg=PA108&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA108#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=26 Abril 2026 |via=Google Books}}</ref> |23 |[[Kuala Lumpur]] |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Solange Mifsud<ref>{{Cite web |last= |date=25 Hunyo 2006 |title=Heard in the Hive |url=https://timesofmalta.com/article/heard-in-the-hive.49617 |access-date=26 Abril 2026 |website=Times of Malta |language=en-gb}}</ref> |23 |Żabbar |Timog Europa |- |{{flagicon|Martinique}} [[Martinika]] |Stéphanie Colosse<ref>{{Cite web |date=28 Setyembre 2006 |title=Stéphanie Florence Colosse à Miss Monde |trans-title=Stéphanie Florence Colosse at Miss World |url=https://www.martinique.franceantilles.fr/divers/stephanie-florence-colosse-a-miss-monde-863205.php |access-date=26 Abril 2026 |website=France-Antilles |language=fr-FR}}</ref> |19 |Fort-de-France |Karibe |- |{{flagicon|MKD}} [[Hilagang Masedonya|Masedonya]] |Marija Vegova<ref name=":0" /> |18 |Gevgelija |Timog Europa |- |{{flagicon|MUS}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Vanesha Seetohul<ref>{{Cite web |date=30 Setyembre 2006 |title=Vanesha Seetohul en lice pour Miss Monde |trans-title=Vanesha Seetohul is in the running for Miss World |url=https://lexpress.mu/node/182532 |access-date=26 Abril 2026 |website=L'Express |language=fr}}</ref> |22 |Quatre Bornes |Aprika |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Karla Jiménez |23 |[[Estado ng Puebla|Puebla]] |Kaamerikahan |- |{{flagicon|MDA}} [[Moldabya|Móldabya]] |Alexandra Demciuk<ref>{{Cite web |last=Lebedev |first=Alexandru |date=29 Mayo 2015 |title=(foto) Topul universităților din Moldova cu cele mai multe Miss Moldova |trans-title=(photo) Top universities in Moldova with the most Miss Moldova |url=https://diez.md/2015/05/29/foto-topul-universitatilor-din-moldova-cu-cele-mai-multe-miss-moldova/ |access-date=26 Agosto 2025 |website=Diez.md |language=ro-RO}}</ref> |17 |Bălți |Timog Europa |- |{{flagicon|MNG}} [[Mongolya]] |Selenge Erdene-Ochir<ref>{{Cite web |last=Le |first=Linh |date=19 Disyembre 2024 |title=Miss World Mongolia charged with assaulting husband 2 times in one day |url=https://e.vnexpress.net/news/life/celebrities/miss-world-mongolia-charged-with-assaulting-husband-2-times-in-one-day-4829707.html |access-date=26 Abril 2026 |website=VnExpress |language=en}}</ref> |19 |[[Ulan Bator|Ulaanbaatar]] |Asya-Pasipiko |- |{{Flag|Montenegro}} |Ivana Knežević<ref>{{Cite web |last=Petrić |first=Radomir |date=21 Setyembre 2013 |title=Nikoleta Jovanović will represent Montenegro at the Miss Universe competition |url=https://en.vijesti.me/fun/263178/Nikoleta-Jovanovic-will-represent-Montenegro-at-the-Miss-Universe-competition |access-date=26 Abril 2026 |website=Vijesti |language=en}}</ref> |17 |Bar |Timog Europa |- |{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |Anna Nashandi<ref>{{Cite web |date=18 Hunyo 2007 |title=Anna Nashandi, Former Miss Namibia |url=https://neweralive.na/anna-nashandi-former-miss-namibia/ |access-date=26 Abril 2026 |website=New Era Live |language=en-US}}</ref> |22 |[[Windhoek]] |Aprika |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |Abiola Bashorun<ref>{{Cite web |last= |date=22 Agosto 2006 |title=MISS NIGERIA WORLD 2006 |url=https://www.bellanaija.com/2006/08/miss-nigeria-world-2006/ |access-date=26 Abril 2026 |website=BellaNaija |language=en-US}}</ref> |18 |[[Lagos]] |Aprika |- |{{flagicon|Norway}} [[Noruwega]] |Tonje Elise Skjærvik<ref>{{Cite web |last=Walhovd |first=Hanne Mette |date=14 Enero 2006 |title=Tonje Elise drar til Miss World |trans-title=Tonje Elise goes to Miss World |url=https://www.adressa.no/nyheter/trondelag/i/eEK0dg/tonje-elise-drar-til-miss-world |access-date=27 Marso 2026 |website=Adressa |language=nb}}</ref> |18 |Stokkøya |Hilagang Europa |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Sheryl Baas<ref>{{Cite web |date=16 Hulyo 2013 |title=Pinay Mrs. Globe 2013 visits Manila |url=https://www.philstar.com/entertainment/2013/07/16/973911/pinay-mrs-globe-2013-visits-manila |access-date=26 Abril 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |22 |[[Rotterdam]] |Hilagang Europa |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |Giselle Bissot<ref>{{Cite web |last=Arosemena |first=Rosalía |date=18 Abril 2007 |title=Sorangel Matos irá al Miss Universo |trans-title=Sorangel Matos will go to Miss Universe |url=https://www.prensa.com/cultura/Sorangel-Matos-ira-Miss-Universo_0_1997800434.html |access-date=26 Abril 2026 |website=La Prensa |language=es}}</ref> |23 |[[Lungsod ng Panama]] |Kaamerikahan |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |Silvia Cornejo<ref>{{Cite web |last=Claros |first=Francisco |date=30 Agosto 2023 |title=¿A qué se dedica ahora la ex miss Perú Silvia Cornejo tras alejarse de la televisión? |trans-title=What is former Miss Peru Silvia Cornejo doing now after leaving television? |url=https://larepublica.pe/espectaculos/farandula/2023/08/28/a-que-se-dedica-silvia-cornejo-la-exmiss-peru-y-recordada-presentadora-tras-alejarse-de-la-tv-evat-1034012 |access-date=26 Abril 2026 |website=La Republica |language=es}}</ref> |19 |Trujillo |Kaamerikahan |- |{{flagicon|PHI}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] |Anna Maris Igpit<ref name=":02">{{Cite news |last=Adina|first=Armin|date=6 Marso 2006|title=Beauty Pageant Winners Picked|language=en|pages=24|work=[[Philippine Daily Inquirer]]|url=https://news.google.com/newspapers?id=v1M1AAAAIBAJ&sjid=YCUMAAAAIBAJ&pg=3451%2C9127682|access-date=13 Enero 2023}}</ref> |19 |[[Panglao, Bohol|Panglao]] |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Jenniina Tuokko<ref>{{Cite web |title=Miss Maailma valitaan lauantaina |trans-title=Miss World will be chosen on Saturday |url=https://www.iltalehti.fi/viihde/a/200609275174097 |access-date=3 Hunyo 2026 |website=Iltalehti |language=fi}}</ref> |17 |Nousiainen |Hilagang Europa |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Marzena Cieślik<ref>{{Cite web |last= |date=30 Agosto 2006 |title=Marzena Cieślik - najpiękniejsza polka. Gospodarz Miss Świata 2006 |trans-title=Marzena Cieślik - the most beautiful Polish woman. Host of Miss World 2006 |url=https://polki.pl/po-godzinach/kobiece-pasje/marzena-cieslik-najpiekniejsza-polka-gospodarz-miss-swiata-2006/ |access-date=3 Hunyo 2026 |website=Polki.pl |language=pl-PL}}</ref> |25 |Wolin |Hilagang Europa |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Thebyam Carrión<ref>{{Cite web |last=Casiano |first=Patricia Vargas |date=30 Agosto 2017 |title=Eligen finalistas en competencia de Top Model |trans-title=Finalists chosen in Top Model competition |url=https://www.primerahora.com/entretenimiento/reinas-belleza/notas/eligen-finalistas-en-competencia-de-top-model/ |access-date=3 Hunyo 2026 |website=Primera Hora |language=es}}</ref> |23 |Mayagüez |Karibe |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |Sara Sofia Almeida<ref>{{Cite web |title=Ajude a escolher a mais bela |trans-title=Help choose the most beautiful one. |url=https://tvi.iol.pt/noticias/miss-mundo/moda/ajude-a-escolher-a-mais-bela |access-date=3 Hunyo 2026 |website=TVI Notícias |language=pt}}</ref> |19 |[[Oporto]] |Timog Europa |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Laura Fasquel<ref name=":1" /> |19 |[[Tolosa]] |Timog Europa |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Paola Torres |21 |Santiago |Karibe |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |'''[[Taťána Kuchařová]]'''<ref>{{Cite web |date=8 Abril 2006 |title=Osmnáctou Miss ČR je Taťána Kuchařová |trans-title=The eighteenth Miss Czech Republic is Taťána Kuchařová |url=https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/osmnactou-miss-cr-je-tatana-kucharova.A060408_193737_missamodelky_lf |access-date=3 Hunyo 2026 |website=iDNES.cz |language=cs}}</ref> |18 |Opočno |Hilagang Europa |- |{{flagicon|ROU}} [[Romania|Rumanya]] |Ioana Boitor<ref>{{Cite web |date=2 Oktubre 2006 |title=Ioana Valentina Boitor, locul al II-lea la Miss World 2006 |trans-title=Ioana Valentina Boitor, 2nd place at Miss World 2006 |url=https://www.gds.ro/Magazin/2006-10-02/Ioana-Valentina-Boitor-locul-al-II-lea-la-Miss-World-2006/ |access-date=3 Hunyo 2026 |website=Gazeta de Sud |language=ro-RO}}</ref> |17 |[[Bukarest]] |Timog Europa |- |{{Flagicon|RUS}} [[Rusya]] |Alexandra Mazur |19 |[[Mosku|Moscow]] |Hilagang Europa |- |{{flagicon|ZMB}} [[Sambia|Sámbia]] |Katanekwa Matundwelo |25 |[[Lusaka]] |Aprika |- |{{flagicon|LCA}} [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]] |Tamalisa Baptiste |20 |Marchand |Karibe |- |{{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |Lorraine Maphala |21 |Bulawayo |Aprika |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Colleen Pereira |24 |[[Singapore|Singapura]] |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|SRB}} [[Serbia|Serbiya]] |Vedrana Grbović |18 |[[Belgrado]] |Timog Europa |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Dannielle Kerkoven |18 |[[Colombo]] |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] |Cathrin Skoog |19 |Krokom |Hilagang Europa |- |{{Flag|Tahiti}} |Vainui Simon |20 |Papeete |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |Wema Sepetu |18 |[[Dar es Salaam]] |Aprika |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Melisa Mahapol |23 |[[Bangkok]] |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Nokuthula Sithole |22 |Gauteng |Aprika |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Sharon Park |21 |[[Icheon]] |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Tineke De Freitas |23 |Westmoorings |Karibe |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Constanza Silva |20 |[[Santiago de Chile|Santiago]] |Kaamerikahan |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |Duo Liu |24 |[[Beijing]] |Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Eli Manoli |18 |[[Nikosya]] |Timog Europa |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkey|Turkya]] |Merve Büyüksaraç |18 |[[Ankara]] |Timog Europa |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] |Olga Shilovanova |19 |Kharkiv |Hilagang Europa |- |{{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] |Renáta Tóth |21 |[[Budapest]] |Timog Europa |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Marlene Politi |20 |San Jacinto |Kaamerikahan |} == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{official website|http://www.missworld.com}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] ix9xu8dp8fbjdd1jz3ygim4b0if8dlc 0 330095 2210138 2145710 2026-06-03T03:50:11Z Toruhoney 150833 /* */ 2210138 wikitext text/x-wiki {{Infobox person/Wikidata |image=Tô_Lâm_20260519.jpg |caption=Si Tô Lâm noong 2026 }} Si '''Tô Lâm''' ({{IPA-vi|tō lə̄m|lang}}{{IPA-vi|tō lə̄m|lang}}; ipinanganak noong 10 Hulyo 1957)<ref>{{Cite web |date=15 November 2020 |title=Tóm tắt tiểu sử Bộ trưởng Bộ Công an Tô Lâm |url=http://chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/tieusulanhdao?personProfileId=1959&govOrgId=2856 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201115104709/http://chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/tieusulanhdao?personProfileId=1959&govOrgId=2856 |archive-date=2020-11-15 |website=Chính phủ Việt Nam}}</ref> ay isang Vietnamese na politiko at pulis na nagsisilbi bilang ika-13 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Komunista ng Vietnam]] mula noong Agosto 2024<ref name="VnExpress1">{{Cite web |last=VnExpress |title=President To Lam becomes Vietnam's Party General Secretary - VnExpress International |url=https://e.vnexpress.net/news/news/president-to-lam-becomes-vietnam-s-party-general-secretary-4777042.html |access-date=2024-08-03 |website=VnExpress International – Latest news, business, travel and analysis from Vietnam |language=en}}</ref> at ang ika-13 [[Pangulo ng Vietnam]] mula Mayo 2024.<ref name="VnExpress2">{{Cite web |last=VnExpress |title=Public security minister To Lam recommended to be Vietnam's new president - VnExpress International |url=https://e.vnexpress.net/news/news/public-security-minister-to-lam-recommended-to-be-vietnam-s-new-president-4747736.html |access-date=2024-05-18 |website=VnExpress International – Latest news, business, travel and analysis from Vietnam |language=en}}</ref> Naglingkod siya bilang Ministro ng Pampublikong Seguridad mula Abril 2016 hanggang sa kanyang pagkahalal sa pagkapangulo noong Mayo 2024. Isang miyembro ng Politburo ng Partido Komunista ng Vietnam, isa rin siya sa mga deputadong puno ng Central Steering Committee on Anti-corruption . <ref>{{Cite web |date=19 January 2011 |title=Party Congress announces CPVCC Politburo members |url=http://news.gov.vn/Home/Party-Congress-announces-CPVCC-Politburo-members/20111/9872.vgp |access-date=25 June 2012 |publisher=[[Government of Vietnam|Government of the Socialist Republic of Vietnam]]}}</ref> Siya ay malawak na itinuturing na isang makapangyarihang pigura sa kampanya laban sa katiwalian ni dating [[Pangkalahatang Kalihim ng Partido Komunista ng Vietnam|Pangkalahatang Kalihim]] na si [[Nguyễn Phú Trọng]] . Noong 18 Mayo 2024, siya ay hinirang ng CPV Central Committee upang maging ika-13 pangulo ng Vietnam, na humalili kay [[Võ Văn Thưởng]], na nagbitiw noong Marso 2024 dahil sa kampanya laban sa katiwalian. <ref name="VnExpress2">{{Cite web |last=VnExpress |title=Public security minister To Lam recommended to be Vietnam's new president - VnExpress International |url=https://e.vnexpress.net/news/news/public-security-minister-to-lam-recommended-to-be-vietnam-s-new-president-4747736.html |access-date=2024-05-18 |website=VnExpress International – Latest news, business, travel and analysis from Vietnam |language=en}}</ref> Inalis ng Pambansang Asembleya si Tô Lâm sa kanyang posisyon bilang Pampublikong Ministro ng Seguridad bago ang halalan sa pagkapangulo . <ref>{{Cite web |last= |title=National Assembly to dismiss To Lam as public security minister ahead of presidential vote - VnExpress International |url=https://e.vnexpress.net/news/news/national-assembly-to-dismiss-to-lam-as-public-security-minister-ahead-of-presidential-vote-4748816.html |access-date=2024-05-21 |website=VnExpress International – Latest news, business, travel and analysis from Vietnam |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last= |date=2024-05-21 |title=NA to relieve To Lam from post of Minister of Public Security for election to State President |url=https://en.vietnamplus.vn/post-287347.vnp |access-date=2024-05-21 |website=Vietnam+ (VietnamPlus) |language=en}}</ref> Noong Agosto 3, 2024, siya ay nahalal [[Pangkalahatang Kalihim ng Partido Komunista ng Vietnam|na Pangkalahatang Kalihim ng Partido Komunista ng Vietnam]] at Kalihim ng Komisyong Sentral ng Militar ng Partido Komunista ng Vietnam sa ika-13 Komite Sentral, na ginawa siyang pinakamataas na pinuno ng Vietnam. <ref name="VnExpress1">{{Cite web |last=VnExpress |title=President To Lam becomes Vietnam's Party General Secretary - VnExpress International |url=https://e.vnexpress.net/news/news/president-to-lam-becomes-vietnam-s-party-general-secretary-4777042.html |access-date=2024-08-03 |website=VnExpress International – Latest news, business, travel and analysis from Vietnam |language=en}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga politiko ng Vietnam]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1957]] f7d800sp28rjd1h184e6jzar0g8pnkv 828 333662 2210088 2196935 2026-06-02T16:10:50Z LknFenix 125962 Cebuano → Sebwano 2210088 Scribunto text/plain -- File-Date: 2025-03-10 local active = { ["aa"] = {"Afar"}, ["ab"] = {"Abkhazia"}, ["ae"] = {"Avestan"}, ["af"] = {"Afrikaans"}, ["ak"] = {"Akan"}, ["am"] = {"Amharic"}, ["an"] = {"Aragones"}, ["ar"] = {"Arabe"}, ["as"] = {"Assam"}, ["av"] = {"Avaric"}, ["ay"] = {"Aymara"}, ["az"] = {"Aseri"}, ["ba"] = {"Bashkir"}, ["be"] = {"Belaruso"}, ["bg"] = {"Bulgaro"}, ["bh"] = {"Bihari"}, ["bi"] = {"Bislama"}, ["bm"] = {"Bambara"}, ["bn"] = {"Bengali", "Bangla"}, ["bo"] = {"Tibetano"}, ["br"] = {"Breton"}, ["bs"] = {"Bosnia"}, ["ca"] = {"Catalan", "Valencia"}, ["ce"] = {"Chechen"}, ["ch"] = {"Chamorro"}, ["co"] = {"Corsica"}, ["cr"] = {"Cree"}, ["cs"] = {"Tseko"}, ["cu"] = {"Church Slavic", "Church Slavonic", "Lumang Bulgaria", "Lumang Church Slavonic", "Lumang Slavonic"}, ["cv"] = {"Chuvash"}, ["cy"] = {"Gales"}, ["da"] = {"Danes"}, ["de"] = {"Aleman"}, ["dv"] = {"Dhivehi", "Divehi", "Maldives"}, ["dz"] = {"Dzongkha"}, ["ee"] = {"Ewe"}, ["el"] = {"Modernong Griyego"}, ["en"] = {"Ingles"}, ["eo"] = {"Esperanto"}, ["es"] = {"Espanyol", "Kastila"}, ["et"] = {"Estonyo"}, ["eu"] = {"Basko"}, ["fa"] = {"Persia"}, ["ff"] = {"Fulah"}, ["fi"] = {"Pinlandes"}, ["fj"] = {"Fiji"}, ["fo"] = {"Faroe"}, ["fr"] = {"Pranses"}, ["fy"] = {"Kanlurang Frisia"}, ["ga"] = {"Irlandes"}, ["gd"] = {"Eskosyang Galeko", "Gaeliko"}, ["gl"] = {"Galisya"}, ["gn"] = {"Guarani"}, ["gu"] = {"Gujarati"}, ["gv"] = {"Manx"}, ["ha"] = {"Hausa"}, ["he"] = {"Ebreo"}, ["hi"] = {"Hindi"}, ["ho"] = {"Hiri Motu"}, ["hr"] = {"Kroasya"}, ["ht"] = {"Haiti", "Creole ng Haiti"}, ["hu"] = {"Ungaro"}, ["hy"] = {"Armenia"}, ["hz"] = {"Herero"}, ["ia"] = {"Interlingua"}, ["id"] = {"Indones"}, ["ie"] = {"Interlingue", "Occidental"}, ["ig"] = {"Igbo"}, ["ii"] = {"Sichuan Yi", "Nuosu"}, ["ik"] = {"Inupiaq"}, ["io"] = {"Ido"}, ["is"] = {"Islandes"}, ["it"] = {"Italyano"}, ["iu"] = {"Inuktitut"}, ["ja"] = {"Hapon"}, ["jv"] = {"Javae"}, ["ka"] = {"Heorhiya"}, ["kg"] = {"Kongo"}, ["ki"] = {"Kikuyu", "Gikuyu"}, ["kj"] = {"Kuanyama", "Kwanyama"}, ["kk"] = {"Kazakh"}, ["kl"] = {"Kalaallisut", "Greenland"}, ["km"] = {"Khmer", "Gitnang Khmer"}, ["kn"] = {"Kannada"}, ["ko"] = {"Koreano"}, ["kr"] = {"Kanuri"}, ["ks"] = {"Kashmir"}, ["ku"] = {"Kurdo"}, ["kv"] = {"Komi"}, ["kw"] = {"Korniko"}, ["ky"] = {"Kirghiz", "Kyrgyz"}, ["la"] = {"Latin"}, ["lb"] = {"Luxembourg", "Letzeburgesch"}, ["lg"] = {"Ganda", "Luganda"}, ["li"] = {"Limburgan", "Limburger", "Limburgish"}, ["ln"] = {"Lingala"}, ["lo"] = {"Lao"}, ["lt"] = {"Litwano"}, ["lu"] = {"Luba-Katanga"}, ["lv"] = {"Latbiyano"}, ["mg"] = {"Malagasy"}, ["mh"] = {"Marshall"}, ["mi"] = {"Maori"}, ["mk"] = {"Masedonyo"}, ["ml"] = {"Malayalam"}, ["mn"] = {"Mongol"}, ["mr"] = {"Marathi"}, ["ms"] = {"Malay"}, ["mt"] = {"Malta"}, ["my"] = {"Burma"}, ["na"] = {"Nauru"}, ["nb"] = {"Noruwegong Bokmål"}, ["nd"] = {"Hilagang Ndebele"}, ["ne"] = {"Nepali"}, ["ng"] = {"Ndonga"}, ["nl"] = {"Olanda", "Flemish"}, ["nn"] = {"Noruwegong Nynorsk"}, ["no"] = {"Noruwego"}, ["nr"] = {"Timog Ndebele"}, ["nv"] = {"Navajo", "Navaho"}, ["ny"] = {"Nyanja", "Chewa", "Chichewa"}, ["oc"] = {"Occitan"}, ["oj"] = {"Ojibwa"}, ["om"] = {"Oromo"}, ["or"] = {"Oriya", "Odia"}, ["os"] = {"Ossetia", "Ossetic"}, ["pa"] = {"Panjabi", "Punjabi"}, ["pi"] = {"Pali"}, ["pl"] = {"Polako"}, ["ps"] = {"Pushto", "Pashto"}, ["pt"] = {"Portuges"}, ["qu"] = {"Quechua"}, ["rm"] = {"Romansh"}, ["rn"] = {"Rundi"}, ["ro"] = {"Rumano", "Moldova", "Moldovan"}, ["ru"] = {"Ruso"}, ["rw"] = {"Kinyarwanda"}, ["sa"] = {"Sanskrit"}, ["sc"] = {"Sardinia"}, ["sd"] = {"Sindhi"}, ["se"] = {"Hilagang Sami"}, ["sg"] = {"Sango"}, ["sh"] = {"Serbo-Kroasya"}, ["si"] = {"Sinhala", "Sinhales"}, ["sk"] = {"Eslobako"}, ["sl"] = {"Eslobeno"}, ["sm"] = {"Samoa"}, ["sn"] = {"Shona"}, ["so"] = {"Somali"}, ["sq"] = {"Albanes"}, ["sr"] = {"Serbo"}, ["ss"] = {"Swati"}, ["st"] = {"Timog Sotho"}, ["su"] = {"Sunda"}, ["sv"] = {"Suwesya"}, ["sw"] = {"Swahili"}, ["ta"] = {"Tamil"}, ["te"] = {"Telugu"}, ["tg"] = {"Tajik"}, ["th"] = {"Thai"}, ["ti"] = {"Tigrinya"}, ["tk"] = {"Turkmen"}, ["tl"] = {"Tagalog"}, ["tn"] = {"Tswana"}, ["to"] = {"Tonga"}, ["tr"] = {"Turko"}, ["ts"] = {"Tsonga"}, ["tt"] = {"Tatar"}, ["tw"] = {"Twi"}, ["ty"] = {"Tahiti"}, ["ug"] = {"Uighur", "Uyghur"}, ["uk"] = {"Ukranyo"}, ["ur"] = {"Urdu"}, ["uz"] = {"Uzbek"}, ["ve"] = {"Venda"}, ["vi"] = {"Biyetnames"}, ["vo"] = {"Volapük"}, ["wa"] = {"Walloon"}, ["wo"] = {"Wolof"}, ["xh"] = {"Xhosa"}, ["yi"] = {"Yiddish"}, ["yo"] = {"Yoruba"}, ["za"] = {"Zhuang", "Chuang"}, ["zh"] = {"Tsino"}, ["zu"] = {"Zulu"}, ["aaa"] = {"Ghotuo"}, ["aab"] = {"Alumu-Tesu"}, ["aac"] = {"Ari"}, ["aad"] = {"Amal"}, ["aae"] = {"Albanyang Arbëreshë"}, ["aaf"] = {"Aranadan"}, ["aag"] = {"Ambrak"}, ["aah"] = {"Abu' Arapesh"}, ["aai"] = {"Arifama-Miniafia"}, ["aak"] = {"Ankave"}, ["aal"] = {"Afade"}, ["aan"] = {"Anambé"}, ["aao"] = {"Arabong Sahara ng Algeria"}, ["aap"] = {"Pará Arára"}, ["aaq"] = {"Silangang Abnaki"}, ["aas"] = {"Aasáx"}, ["aat"] = {"Albayang Arvanitika"}, ["aau"] = {"Abau"}, ["aav"] = {"Wikang Austroasiatiko"}, ["aaw"] = {"Solong"}, ["aax"] = {"Mandobo Atas"}, ["aaz"] = {"Amarasi"}, ["aba"] = {"Abé"}, ["abb"] = {"Bankon"}, ["abc"] = {"Ambala Ayta"}, ["abd"] = {"Manide"}, ["abe"] = {"Kanlurang Abnaki"}, ["abf"] = {"Abai Sungai"}, ["abg"] = {"Abaga"}, ["abh"] = {"Arabong Tajik"}, ["abi"] = {"Abidji"}, ["abj"] = {"Aka-Bea"}, ["abl"] = {"Lampung Nyo"}, ["abm"] = {"Abanyom"}, ["abn"] = {"Abua"}, ["abo"] = {"Abon"}, ["abp"] = {"Abellen Ayta"}, ["abq"] = {"Abaza"}, ["abr"] = {"Abron"}, ["abs"] = {"Malay ng Ambon"}, ["abt"] = {"Ambulas"}, ["abu"] = {"Abure"}, ["abv"] = {"Arabong Baharna"}, ["abw"] = {"Pal"}, ["abx"] = {"Inabaknon"}, ["aby"] = {"Aneme Wake"}, ["abz"] = {"Abui"}, ["aca"] = {"Achagua"}, ["acb"] = {"Áncá"}, ["acd"] = {"Gikyode"}, ["ace"] = {"Aceh"}, ["acf"] = {"Creole na Pranses ng Santa Lucia"}, ["ach"] = {"Acoli"}, ["aci"] = {"Aka-Cari"}, ["ack"] = {"Aka-Kora"}, ["acl"] = {"Akar-Bale"}, ["acm"] = {"Arabong Mesopotamia"}, ["acn"] = {"Achang"}, ["acp"] = {"Silangang Acipa"}, ["acq"] = {"Arabong Ta'izzi-Adeni"}, ["acr"] = {"Achi"}, ["acs"] = {"Acroá"}, ["act"] = {"Achterhoeks"}, ["acu"] = {"Achuar-Shiwiar"}, ["acv"] = {"Achumawi"}, ["acw"] = {"Arabong Hijazi"}, ["acx"] = {"Arabong Oman"}, ["acy"] = {"Arabong Tsipre"}, ["acz"] = {"Acheron"}, ["ada"] = {"Adangme"}, ["adb"] = {"Atauran"}, ["add"] = {"Lidzonka", "Dzodinka"}, ["ade"] = {"Adele"}, ["adf"] = {"Arabong Dhofari"}, ["adg"] = {"Andegerebinha"}, ["adh"] = {"Adhola"}, ["adi"] = {"Adi"}, ["adj"] = {"Adioukrou"}, ["adl"] = {"Galo"}, ["adn"] = {"Adang"}, ["ado"] = {"Abu"}, ["adq"] = {"Adangbe"}, ["adr"] = {"Adonara"}, ["ads"] = {"Wikang senyas ng Adamorobe"}, ["adt"] = {"Adnyamathanha"}, ["adu"] = {"Aduge"}, ["adw"] = {"Amundava"}, ["adx"] = {"Tibetanong Amdo"}, ["ady"] = {"Adyghe", "Adygei"}, ["adz"] = {"Adzera"}, ["aea"] = {"Areba"}, ["aeb"] = {"Arabong Tunis"}, ["aec"] = {"Arabong Saidi"}, ["aed"] = {"Wikang senyas ng Arhentina"}, ["aee"] = {"Hilagang-silangang Pashai", "Hilagang-silangang Pashayi"}, ["aek"] = {"Haeke"}, ["ael"] = {"Ambele"}, ["aem"] = {"Arem"}, ["aen"] = {"Wikang senyas ng Armenia"}, ["aeq"] = {"Aer"}, ["aer"] = {"Silagang Arrernte"}, ["aes"] = {"Alsea"}, ["aeu"] = {"Akeu"}, ["aew"] = {"Ambakich"}, ["aey"] = {"Amele"}, ["aez"] = {"Aeka"}, ["afa"] = {"Wikang Aproasiatiko"}, ["afb"] = {"Arabong Golpo"}, ["afd"] = {"Andai"}, ["afe"] = {"Putukwam"}, ["afg"] = {"Wikang senyas ng Afghan"}, ["afh"] = {"Afrihili"}, ["afi"] = {"Akrukay", "Chini"}, ["afk"] = {"Nanubae"}, ["afn"] = {"Defaka"}, ["afo"] = {"Eloyi"}, ["afp"] = {"Tapei"}, ["afs"] = {"Afro-Seminole Creole"}, ["aft"] = {"Afitti"}, ["afu"] = {"Awutu"}, ["afz"] = {"Obokuitai"}, ["aga"] = {"Aguano"}, ["agb"] = {"Legbo"}, ["agc"] = {"Agatu"}, ["agd"] = {"Agarabi"}, ["age"] = {"Angal"}, ["agf"] = {"Arguni"}, ["agg"] = {"Angor"}, ["agh"] = {"Ngelima"}, ["agi"] = {"Agariya"}, ["agj"] = {"Argobba"}, ["agk"] = {"Isarog Agta"}, ["agl"] = {"Fembe"}, ["agm"] = {"Angaataha"}, ["agn"] = {"Agutaynen"}, ["ago"] = {"Tainae"}, ["agq"] = {"Aghem"}, ["agr"] = {"Aguaruna"}, ["ags"] = {"Esimbi"}, ["agt"] = {"Agta ng Gitnang Cagayan"}, ["agu"] = {"Aguacateco"}, ["agv"] = {"Remontado Dumagat"}, ["agw"] = {"Kahua"}, ["agx"] = {"Aghul"}, ["agy"] = {"Timog Alta"}, ["agz"] = {"Agta ng Bundok Iriga"}, ["aha"] = {"Ahanta"}, ["ahb"] = {"Axamb"}, ["ahg"] = {"Qimant"}, ["ahh"] = {"Aghu"}, ["ahi"] = {"Tiagbamrin Aizi"}, ["ahk"] = {"Akha"}, ["ahl"] = {"Igo"}, ["ahm"] = {"Mobumrin Aizi"}, ["ahn"] = {"Àhàn"}, ["aho"] = {"Ahom"}, ["ahp"] = {"Aproumu Aizi"}, ["ahr"] = {"Ahirani"}, ["ahs"] = {"Ashe"}, ["aht"] = {"Ahtena"}, ["aia"] = {"Arosi"}, ["aib"] = {"Ainu (Tsina)"}, ["aic"] = {"Ainbai"}, ["aid"] = {"Alngith"}, ["aie"] = {"Amara"}, ["aif"] = {"Agi"}, ["aig"] = {"Creole ng Ingles ng Antigua at Barbuda"}, ["aih"] = {"Ai-Cham"}, ["aii"] = {"Assyrian Neo-Aramaic"}, ["aij"] = {"Lishanid Noshan"}, ["aik"] = {"Ake"}, ["ail"] = {"Aimele"}, ["aim"] = {"Aimol"}, ["ain"] = {"Ainu (Japan)"}, ["aio"] = {"Aiton"}, ["aip"] = {"Burumakok"}, ["aiq"] = {"Aimaq"}, ["air"] = {"Airoran"}, ["ait"] = {"Arikem"}, ["aiw"] = {"Aari"}, ["aix"] = {"Aighon"}, ["aiy"] = {"Ali"}, ["aja"] = {"Aja (South Sudan)"}, ["ajg"] = {"Aja (Benin)"}, ["aji"] = {"Ajië"}, ["ajn"] = {"Andajin"}, ["ajs"] = {"Algerian Jewish Sign Language"}, ["aju"] = {"Judeo-Moroccan Arabic"}, ["ajw"] = {"Ajawa"}, ["ajz"] = {"Amri Karbi"}, ["akb"] = {"Batak Angkola"}, ["akc"] = {"Mpur"}, ["akd"] = {"Ukpet-Ehom"}, ["ake"] = {"Akawaio"}, ["akf"] = {"Akpa"}, ["akg"] = {"Anakalangu"}, ["akh"] = {"Angal Heneng"}, ["aki"] = {"Aiome"}, ["akj"] = {"Aka-Jeru"}, ["akk"] = {"Akkadian"}, ["akl"] = {"Aklanon"}, ["akm"] = {"Aka-Bo"}, ["ako"] = {"Akurio"}, ["akp"] = {"Siwu"}, ["akq"] = {"Ak"}, ["akr"] = {"Araki"}, ["aks"] = {"Akaselem"}, ["akt"] = {"Akolet"}, ["aku"] = {"Akum"}, ["akv"] = {"Akhvakh"}, ["akw"] = {"Akwa"}, ["akx"] = {"Aka-Kede"}, ["aky"] = {"Aka-Kol"}, ["akz"] = {"Alabama"}, ["ala"] = {"Alago"}, ["alc"] = {"Qawasqar"}, ["ald"] = {"Alladian"}, ["ale"] = {"Aleut"}, ["alf"] = {"Alege"}, ["alg"] = {"Algonquian languages"}, ["alh"] = {"Alawa"}, ["ali"] = {"Amaimon"}, ["alj"] = {"Alangan"}, ["alk"] = {"Alak"}, ["all"] = {"Allar"}, ["alm"] = {"Amblong"}, ["aln"] = {"Gheg Albanian"}, ["alo"] = {"Larike-Wakasihu"}, ["alp"] = {"Alune"}, ["alq"] = {"Algonquin"}, ["alr"] = {"Alutor"}, ["als"] = {"Tosk Albanian"}, ["alt"] = {"Southern Altai"}, ["alu"] = {"'Are'are"}, ["alv"] = {"Atlantic-Congo languages"}, ["alw"] = {"Alaba-K’abeena", "Wanbasana"}, ["alx"] = {"Amol"}, ["aly"] = {"Alyawarr"}, ["alz"] = {"Alur"}, ["ama"] = {"Amanayé"}, ["amb"] = {"Ambo"}, ["amc"] = {"Amahuaca"}, ["ame"] = {"Yanesha'"}, ["amf"] = {"Hamer-Banna"}, ["amg"] = {"Amurdak"}, ["ami"] = {"Amis"}, ["amj"] = {"Amdang"}, ["amk"] = {"Ambai"}, ["aml"] = {"War-Jaintia"}, ["amm"] = {"Ama (Papua New Guinea)"}, ["amn"] = {"Amanab"}, ["amo"] = {"Amo"}, ["amp"] = {"Alamblak"}, ["amq"] = {"Amahai"}, ["amr"] = {"Amarakaeri"}, ["ams"] = {"Southern Amami-Oshima"}, ["amt"] = {"Amto"}, ["amu"] = {"Guerrero Amuzgo"}, ["amv"] = {"Ambelau"}, ["amw"] = {"Western Neo-Aramaic"}, ["amx"] = {"Anmatyerre"}, ["amy"] = {"Ami"}, ["amz"] = {"Atampaya"}, ["ana"] = {"Andaqui"}, ["anb"] = {"Andoa"}, ["anc"] = {"Ngas"}, ["and"] = {"Ansus"}, ["ane"] = {"Xârâcùù"}, ["anf"] = {"Animere"}, ["ang"] = {"Old English (ca. 450-1100)"}, ["anh"] = {"Nend"}, ["ani"] = {"Andi"}, ["anj"] = {"Anor"}, ["ank"] = {"Goemai"}, ["anl"] = {"Anu-Hkongso Chin"}, ["anm"] = {"Anal"}, ["ann"] = {"Obolo"}, ["ano"] = {"Andoque"}, ["anp"] = {"Angika"}, ["anq"] = {"Jarawa (India)"}, ["anr"] = {"Andh"}, ["ans"] = {"Anserma"}, ["ant"] = {"Antakarinya", "Antikarinya"}, ["anu"] = {"Anuak"}, ["anv"] = {"Denya"}, ["anw"] = {"Anaang"}, ["anx"] = {"Andra-Hus"}, ["any"] = {"Anyin"}, ["anz"] = {"Anem"}, ["aoa"] = {"Angolar"}, ["aob"] = {"Abom"}, ["aoc"] = {"Pemon"}, ["aod"] = {"Andarum"}, ["aoe"] = {"Angal Enen"}, ["aof"] = {"Bragat"}, ["aog"] = {"Angoram"}, ["aoi"] = {"Anindilyakwa"}, ["aoj"] = {"Mufian"}, ["aok"] = {"Arhö"}, ["aol"] = {"Alor"}, ["aom"] = {"Ömie"}, ["aon"] = {"Bumbita Arapesh"}, ["aor"] = {"Aore"}, ["aos"] = {"Taikat"}, ["aot"] = {"Atong (India)", "A'tong"}, ["aou"] = {"A'ou"}, ["aox"] = {"Atorada"}, ["aoz"] = {"Uab Meto"}, ["apa"] = {"Apache languages"}, ["apb"] = {"Sa'a"}, ["apc"] = {"Levantine Arabic"}, ["apd"] = {"Sudanese Arabic"}, ["ape"] = {"Bukiyip"}, ["apf"] = {"Pahanan Agta"}, ["apg"] = {"Ampanang"}, ["aph"] = {"Athpariya"}, ["api"] = {"Apiaká"}, ["apj"] = {"Jicarilla Apache"}, ["apk"] = {"Kiowa Apache"}, ["apl"] = {"Lipan Apache"}, ["apm"] = {"Mescalero-Chiricahua Apache"}, ["apn"] = {"Apinayé"}, ["apo"] = {"Ambul"}, ["app"] = {"Apma"}, ["apq"] = {"A-Pucikwar"}, ["apr"] = {"Arop-Lokep"}, ["aps"] = {"Arop-Sissano"}, ["apt"] = {"Apatani"}, ["apu"] = {"Apurinã"}, ["apv"] = {"Alapmunte"}, ["apw"] = {"Western Apache"}, ["apx"] = {"Aputai"}, ["apy"] = {"Apalaí"}, ["apz"] = {"Safeyoka"}, ["aqa"] = {"Alacalufan languages"}, ["aqc"] = {"Archi"}, ["aqd"] = {"Ampari Dogon"}, ["aqg"] = {"Arigidi"}, ["aqk"] = {"Aninka"}, ["aql"] = {"Algic languages"}, ["aqm"] = {"Atohwaim"}, ["aqn"] = {"Northern Alta"}, ["aqp"] = {"Atakapa"}, ["aqr"] = {"Arhâ"}, ["aqt"] = {"Angaité"}, ["aqz"] = {"Akuntsu"}, ["arb"] = {"Standard Arabic"}, ["arc"] = {"Official Aramaic (700-300 BCE)", "Imperial Aramaic (700-300 BCE)"}, ["ard"] = {"Arabana"}, ["are"] = {"Western Arrarnta"}, ["arh"] = {"Arhuaco"}, ["ari"] = {"Arikara"}, ["arj"] = {"Arapaso"}, ["ark"] = {"Arikapú"}, ["arl"] = {"Arabela"}, ["arn"] = {"Mapudungun", "Mapuche"}, ["aro"] = {"Araona"}, ["arp"] = {"Arapaho"}, ["arq"] = {"Algerian Arabic"}, ["arr"] = {"Karo (Brazil)"}, ["ars"] = {"Najdi Arabic"}, ["art"] = {"Artificial languages"}, ["aru"] = {"Aruá (Amazonas State)", "Arawá"}, ["arv"] = {"Arbore"}, ["arw"] = {"Arawak"}, ["arx"] = {"Aruá (Rodonia State)"}, ["ary"] = {"Moroccan Arabic"}, ["arz"] = {"Egyptian Arabic"}, ["asa"] = {"Asu (Tanzania)"}, ["asb"] = {"Assiniboine"}, ["asc"] = {"Casuarina Coast Asmat"}, ["ase"] = {"American Sign Language"}, ["asf"] = {"Auslan", "Australian Sign Language"}, ["asg"] = {"Cishingini"}, ["ash"] = {"Abishira"}, ["asi"] = {"Buruwai"}, ["asj"] = {"Sari"}, ["ask"] = {"Ashkun"}, ["asl"] = {"Asilulu"}, ["asn"] = {"Xingú Asuriní"}, ["aso"] = {"Dano"}, ["asp"] = {"Algerian Sign Language"}, ["asq"] = {"Austrian Sign Language"}, ["asr"] = {"Asuri"}, ["ass"] = {"Ipulo"}, ["ast"] = {"Asturian", "Asturleonese", "Bable", "Leonese"}, ["asu"] = {"Tocantins Asurini"}, ["asv"] = {"Asoa"}, ["asw"] = {"Australian Aborigines Sign Language"}, ["asx"] = {"Muratayak"}, ["asy"] = {"Yaosakor Asmat"}, ["asz"] = {"As"}, ["ata"] = {"Pele-Ata"}, ["atb"] = {"Zaiwa"}, ["atc"] = {"Atsahuaca"}, ["atd"] = {"Ata Manobo"}, ["ate"] = {"Atemble"}, ["atg"] = {"Ivbie North-Okpela-Arhe"}, ["ath"] = {"Athapascan languages"}, ["ati"] = {"Attié"}, ["atj"] = {"Atikamekw"}, ["atk"] = {"Ati"}, ["atl"] = {"Mt. Iraya Agta"}, ["atm"] = {"Ata"}, ["atn"] = {"Ashtiani"}, ["ato"] = {"Atong (Cameroon)"}, ["atp"] = {"Pudtol Atta"}, ["atq"] = {"Aralle-Tabulahan"}, ["atr"] = {"Waimiri-Atroari"}, ["ats"] = {"Gros Ventre"}, ["att"] = {"Pamplona Atta"}, ["atu"] = {"Reel"}, ["atv"] = {"Northern Altai"}, ["atw"] = {"Atsugewi"}, ["atx"] = {"Arutani"}, ["aty"] = {"Aneityum"}, ["atz"] = {"Arta"}, ["aua"] = {"Asumboa"}, ["aub"] = {"Alugu"}, ["auc"] = {"Waorani"}, ["aud"] = {"Anuta"}, ["auf"] = {"Arauan languages"}, ["aug"] = {"Aguna"}, ["auh"] = {"Aushi"}, ["aui"] = {"Anuki"}, ["auj"] = {"Awjilah"}, ["auk"] = {"Heyo"}, ["aul"] = {"Aulua"}, ["aum"] = {"Asu (Nigeria)"}, ["aun"] = {"Molmo One"}, ["auo"] = {"Auyokawa"}, ["aup"] = {"Makayam"}, ["auq"] = {"Anus", "Korur"}, ["aur"] = {"Aruek"}, ["aus"] = {"Australian languages"}, ["aut"] = {"Austral"}, ["auu"] = {"Auye"}, ["auw"] = {"Awyi"}, ["aux"] = {"Aurá"}, ["auy"] = {"Awiyaana"}, ["auz"] = {"Uzbeki Arabic"}, ["avb"] = {"Avau"}, ["avd"] = {"Alviri-Vidari"}, ["avi"] = {"Avikam"}, ["avk"] = {"Kotava"}, ["avl"] = {"Eastern Egyptian Bedawi Arabic"}, ["avm"] = {"Angkamuthi"}, ["avn"] = {"Avatime"}, ["avo"] = {"Agavotaguerra"}, ["avs"] = {"Aushiri"}, ["avt"] = {"Au"}, ["avu"] = {"Avokaya"}, ["avv"] = {"Avá-Canoeiro"}, ["awa"] = {"Awadhi"}, ["awb"] = {"Awa (Papua New Guinea)"}, ["awc"] = {"Cicipu"}, ["awd"] = {"Arawakan languages"}, ["awe"] = {"Awetí"}, ["awg"] = {"Anguthimri"}, ["awh"] = {"Awbono"}, ["awi"] = {"Aekyom"}, ["awk"] = {"Awabakal"}, ["awm"] = {"Arawum"}, ["awn"] = {"Awngi"}, ["awo"] = {"Awak"}, ["awr"] = {"Awera"}, ["aws"] = {"South Awyu"}, ["awt"] = {"Araweté"}, ["awu"] = {"Central Awyu"}, ["awv"] = {"Jair Awyu"}, ["aww"] = {"Awun"}, ["awx"] = {"Awara"}, ["awy"] = {"Edera Awyu"}, ["axb"] = {"Abipon"}, ["axe"] = {"Ayerrerenge"}, ["axg"] = {"Mato Grosso Arára"}, ["axk"] = {"Yaka (Central African Republic)"}, ["axl"] = {"Lower Southern Aranda"}, ["axm"] = {"Middle Armenian"}, ["axx"] = {"Xârâgurè"}, ["aya"] = {"Awar"}, ["ayb"] = {"Ayizo Gbe"}, ["ayc"] = {"Southern Aymara"}, ["ayd"] = {"Ayabadhu"}, ["aye"] = {"Ayere"}, ["ayg"] = {"Ginyanga"}, ["ayh"] = {"Hadrami Arabic"}, ["ayi"] = {"Leyigha"}, ["ayk"] = {"Akuku"}, ["ayl"] = {"Libyan Arabic"}, ["ayn"] = {"Sanaani Arabic"}, ["ayo"] = {"Ayoreo"}, ["ayp"] = {"North Mesopotamian Arabic"}, ["ayq"] = {"Ayi (Papua New Guinea)"}, ["ayr"] = {"Central Aymara"}, ["ays"] = {"Sorsogon Ayta"}, ["ayt"] = {"Magbukun Ayta"}, ["ayu"] = {"Ayu"}, ["ayz"] = {"Mai Brat"}, ["aza"] = {"Azha"}, ["azb"] = {"South Azerbaijani"}, ["azc"] = {"Uto-Aztecan languages"}, ["azd"] = {"Eastern Durango Nahuatl"}, ["azg"] = {"San Pedro Amuzgos Amuzgo"}, ["azj"] = {"North Azerbaijani"}, ["azm"] = {"Ipalapa Amuzgo"}, ["azn"] = {"Western Durango Nahuatl"}, ["azo"] = {"Awing"}, ["azt"] = {"Faire Atta"}, ["azz"] = {"Highland Puebla Nahuatl"}, ["baa"] = {"Babatana"}, ["bab"] = {"Bainouk-Gunyuño"}, ["bac"] = {"Badui"}, ["bad"] = {"Banda languages"}, ["bae"] = {"Baré"}, ["baf"] = {"Nubaca"}, ["bag"] = {"Tuki"}, ["bah"] = {"Bahamas Creole English"}, ["bai"] = {"Bamileke languages"}, ["baj"] = {"Barakai"}, ["bal"] = {"Baluchi"}, ["ban"] = {"Balines"}, ["bao"] = {"Waimaha"}, ["bap"] = {"Bantawa"}, ["bar"] = {"Bavarian"}, ["bas"] = {"Basa (Cameroon)"}, ["bat"] = {"Baltic languages"}, ["bau"] = {"Bada (Nigeria)"}, ["bav"] = {"Vengo"}, ["baw"] = {"Bambili-Bambui"}, ["bax"] = {"Bamun"}, ["bay"] = {"Batuley"}, ["bba"] = {"Baatonum"}, ["bbb"] = {"Barai"}, ["bbc"] = {"Batak Toba"}, ["bbd"] = {"Bau"}, ["bbe"] = {"Bangba"}, ["bbf"] = {"Baibai"}, ["bbg"] = {"Barama"}, ["bbh"] = {"Bugan"}, ["bbi"] = {"Barombi"}, ["bbj"] = {"Ghomálá'"}, ["bbk"] = {"Babanki"}, ["bbl"] = {"Bats"}, ["bbm"] = {"Babango"}, ["bbn"] = {"Uneapa"}, ["bbo"] = {"Northern Bobo Madaré", "Konabéré"}, ["bbp"] = {"West Central Banda"}, ["bbq"] = {"Bamali"}, ["bbr"] = {"Girawa"}, ["bbs"] = {"Bakpinka"}, ["bbt"] = {"Mburku"}, ["bbu"] = {"Kulung (Nigeria)"}, ["bbv"] = {"Karnai"}, ["bbw"] = {"Baba"}, ["bbx"] = {"Bubia"}, ["bby"] = {"Befang"}, ["bca"] = {"Central Bai"}, ["bcb"] = {"Bainouk-Samik"}, ["bcc"] = {"Southern Balochi"}, ["bcd"] = {"North Babar"}, ["bce"] = {"Bamenyam"}, ["bcf"] = {"Bamu"}, ["bcg"] = {"Baga Pokur"}, ["bch"] = {"Bariai"}, ["bci"] = {"Baoulé"}, ["bcj"] = {"Bardi"}, ["bck"] = {"Bunuba"}, ["bcl"] = {"Gitnang Bikol"}, ["bcm"] = {"Bannoni"}, ["bcn"] = {"Bali (Nigeria)"}, ["bco"] = {"Kaluli"}, ["bcp"] = {"Bali (Democratic Republic of Congo)"}, ["bcq"] = {"Bench"}, ["bcr"] = {"Babine"}, ["bcs"] = {"Kohumono"}, ["bct"] = {"Bendi"}, ["bcu"] = {"Awad Bing"}, ["bcv"] = {"Shoo-Minda-Nye"}, ["bcw"] = {"Bana"}, ["bcy"] = {"Bacama"}, ["bcz"] = {"Bainouk-Gunyaamolo"}, ["bda"] = {"Bayot"}, ["bdb"] = {"Basap"}, ["bdc"] = {"Emberá-Baudó"}, ["bdd"] = {"Bunama"}, ["bde"] = {"Bade"}, ["bdf"] = {"Biage"}, ["bdg"] = {"Bonggi"}, ["bdh"] = {"Baka (South Sudan)"}, ["bdi"] = {"Burun"}, ["bdj"] = {"Bai (South Sudan)", "Bai"}, ["bdk"] = {"Budukh"}, ["bdl"] = {"Indonesian Bajau"}, ["bdm"] = {"Buduma"}, ["bdn"] = {"Baldemu"}, ["bdo"] = {"Morom"}, ["bdp"] = {"Bende"}, ["bdq"] = {"Bahnar"}, ["bdr"] = {"West Coast Bajau"}, ["bds"] = {"Burunge"}, ["bdt"] = {"Bokoto"}, ["bdu"] = {"Oroko"}, ["bdv"] = {"Bodo Parja"}, ["bdw"] = {"Baham"}, ["bdx"] = {"Budong-Budong"}, ["bdy"] = {"Bandjalang"}, ["bdz"] = {"Badeshi"}, ["bea"] = {"Beaver"}, ["beb"] = {"Bebele"}, ["bec"] = {"Iceve-Maci"}, ["bed"] = {"Bedoanas"}, ["bee"] = {"Byangsi"}, ["bef"] = {"Benabena"}, ["beg"] = {"Belait"}, ["beh"] = {"Biali"}, ["bei"] = {"Bekati'"}, ["bej"] = {"Beja", "Bedawiyet"}, ["bek"] = {"Bebeli"}, ["bem"] = {"Bemba (Zambia)"}, ["beo"] = {"Beami"}, ["bep"] = {"Besoa"}, ["beq"] = {"Beembe"}, ["ber"] = {"Berber languages"}, ["bes"] = {"Besme"}, ["bet"] = {"Guiberoua Béte"}, ["beu"] = {"Blagar"}, ["bev"] = {"Daloa Bété"}, ["bew"] = {"Betawi"}, ["bex"] = {"Jur Modo"}, ["bey"] = {"Beli (Papua New Guinea)"}, ["bez"] = {"Bena (Tanzania)"}, ["bfa"] = {"Bari"}, ["bfb"] = {"Pauri Bareli"}, ["bfc"] = {"Panyi Bai", "Northern Bai"}, ["bfd"] = {"Bafut"}, ["bfe"] = {"Betaf", "Tena"}, ["bff"] = {"Bofi"}, ["bfg"] = {"Busang Kayan"}, ["bfh"] = {"Blafe"}, ["bfi"] = {"British Sign Language"}, ["bfj"] = {"Bafanji"}, ["bfk"] = {"Ban Khor Sign Language"}, ["bfl"] = {"Banda-Ndélé"}, ["bfm"] = {"Mmen"}, ["bfn"] = {"Bunak"}, ["bfo"] = {"Malba Birifor"}, ["bfp"] = {"Beba"}, ["bfq"] = {"Badaga"}, ["bfr"] = {"Bazigar"}, ["bfs"] = {"Southern Bai"}, ["bft"] = {"Balti"}, ["bfu"] = {"Gahri"}, ["bfw"] = {"Bondo"}, ["bfx"] = {"Bantayanon"}, ["bfy"] = {"Bagheli"}, ["bfz"] = {"Mahasu Pahari"}, ["bga"] = {"Gwamhi-Wuri"}, ["bgb"] = {"Bobongko"}, ["bgc"] = {"Haryanvi"}, ["bgd"] = {"Rathwi Bareli"}, ["bge"] = {"Bauria"}, ["bgf"] = {"Bangandu"}, ["bgg"] = {"Bugun"}, ["bgi"] = {"Giangan"}, ["bgj"] = {"Bangolan"}, ["bgk"] = {"Bit", "Buxinhua"}, ["bgl"] = {"Bo (Laos)"}, ["bgn"] = {"Western Balochi"}, ["bgo"] = {"Baga Koga"}, ["bgp"] = {"Eastern Balochi"}, ["bgq"] = {"Bagri"}, ["bgr"] = {"Bawm Chin"}, ["bgs"] = {"Tagabawa"}, ["bgt"] = {"Bughotu"}, ["bgu"] = {"Mbongno"}, ["bgv"] = {"Warkay-Bipim"}, ["bgw"] = {"Bhatri"}, ["bgx"] = {"Balkan Gagauz Turkish"}, ["bgy"] = {"Benggoi"}, ["bgz"] = {"Banggai"}, ["bha"] = {"Bharia"}, ["bhb"] = {"Bhili"}, ["bhc"] = {"Biga"}, ["bhd"] = {"Bhadrawahi"}, ["bhe"] = {"Bhaya"}, ["bhf"] = {"Odiai"}, ["bhg"] = {"Binandere"}, ["bhh"] = {"Bukharic"}, ["bhi"] = {"Bhilali"}, ["bhj"] = {"Bahing"}, ["bhl"] = {"Bimin"}, ["bhm"] = {"Bathari"}, ["bhn"] = {"Bohtan Neo-Aramaic"}, ["bho"] = {"Bhojpuri"}, ["bhp"] = {"Bima"}, ["bhq"] = {"Tukang Besi South"}, ["bhr"] = {"Bara Malagasy"}, ["bhs"] = {"Buwal"}, ["bht"] = {"Bhattiyali"}, ["bhu"] = {"Bhunjia"}, ["bhv"] = {"Bahau"}, ["bhw"] = {"Biak"}, ["bhx"] = {"Bhalay"}, ["bhy"] = {"Bhele"}, ["bhz"] = {"Bada (Indonesia)"}, ["bia"] = {"Badimaya"}, ["bib"] = {"Bissa", "Bisa"}, ["bid"] = {"Bidiyo"}, ["bie"] = {"Bepour"}, ["bif"] = {"Biafada"}, ["big"] = {"Biangai"}, ["bik"] = {"Bikol"}, ["bil"] = {"Bile"}, ["bim"] = {"Bimoba"}, ["bin"] = {"Bini", "Edo"}, ["bio"] = {"Nai"}, ["bip"] = {"Bila"}, ["biq"] = {"Bipi"}, ["bir"] = {"Bisorio"}, ["bit"] = {"Berinomo"}, ["biu"] = {"Biete"}, ["biv"] = {"Southern Birifor"}, ["biw"] = {"Kol (Cameroon)"}, ["bix"] = {"Bijori"}, ["biy"] = {"Birhor"}, ["biz"] = {"Baloi"}, ["bja"] = {"Budza"}, ["bjb"] = {"Banggarla"}, ["bjc"] = {"Bariji"}, ["bje"] = {"Biao-Jiao Mien"}, ["bjf"] = {"Barzani Jewish Neo-Aramaic"}, ["bjg"] = {"Bidyogo"}, ["bjh"] = {"Bahinemo"}, ["bji"] = {"Burji"}, ["bjj"] = {"Kanauji"}, ["bjk"] = {"Barok"}, ["bjl"] = {"Bulu (Papua New Guinea)"}, ["bjm"] = {"Bajelani"}, ["bjn"] = {"Banjar"}, ["bjo"] = {"Mid-Southern Banda"}, ["bjp"] = {"Fanamaket"}, ["bjr"] = {"Binumarien"}, ["bjs"] = {"Bajan"}, ["bjt"] = {"Balanta-Ganja"}, ["bju"] = {"Busuu"}, ["bjv"] = {"Bedjond"}, ["bjw"] = {"Bakwé"}, ["bjx"] = {"Banao Itneg"}, ["bjy"] = {"Bayali"}, ["bjz"] = {"Baruga"}, ["bka"] = {"Kyak"}, ["bkc"] = {"Baka (Cameroon)"}, ["bkd"] = {"Binukid", "Talaandig"}, ["bkf"] = {"Beeke"}, ["bkg"] = {"Buraka"}, ["bkh"] = {"Bakoko"}, ["bki"] = {"Baki"}, ["bkj"] = {"Pande"}, ["bkk"] = {"Brokskat"}, ["bkl"] = {"Berik"}, ["bkm"] = {"Kom (Cameroon)"}, ["bkn"] = {"Bukitan"}, ["bko"] = {"Kwa'"}, ["bkp"] = {"Boko (Democratic Republic of Congo)"}, ["bkq"] = {"Bakairí"}, ["bkr"] = {"Bakumpai"}, ["bks"] = {"Northern Sorsoganon"}, ["bkt"] = {"Boloki"}, ["bku"] = {"Buhid"}, ["bkv"] = {"Bekwarra"}, ["bkw"] = {"Bekwel"}, ["bkx"] = {"Baikeno"}, ["bky"] = {"Bokyi"}, ["bkz"] = {"Bungku"}, ["bla"] = {"Siksika"}, ["blb"] = {"Bilua"}, ["blc"] = {"Bella Coola"}, ["bld"] = {"Bolango"}, ["ble"] = {"Balanta-Kentohe"}, ["blf"] = {"Buol"}, ["blh"] = {"Kuwaa"}, ["bli"] = {"Bolia"}, ["blj"] = {"Bolongan"}, ["blk"] = {"Pa'o Karen", "Pa'O"}, ["bll"] = {"Biloxi"}, ["blm"] = {"Beli (South Sudan)"}, ["bln"] = {"Southern Catanduanes Bikol"}, ["blo"] = {"Anii"}, ["blp"] = {"Blablanga"}, ["blq"] = {"Baluan-Pam"}, ["blr"] = {"Blang"}, ["bls"] = {"Balaesang"}, ["blt"] = {"Tai Dam"}, ["blv"] = {"Kibala", "Bolo"}, ["blw"] = {"Balangao"}, ["blx"] = {"Mag-Indi Ayta"}, ["bly"] = {"Notre"}, ["blz"] = {"Balantak"}, ["bma"] = {"Lame"}, ["bmb"] = {"Bembe"}, ["bmc"] = {"Biem"}, ["bmd"] = {"Baga Manduri"}, ["bme"] = {"Limassa"}, ["bmf"] = {"Bom-Kim"}, ["bmg"] = {"Bamwe"}, ["bmh"] = {"Kein"}, ["bmi"] = {"Bagirmi"}, ["bmj"] = {"Bote-Majhi"}, ["bmk"] = {"Ghayavi"}, ["bml"] = {"Bomboli"}, ["bmm"] = {"Northern Betsimisaraka Malagasy"}, ["bmn"] = {"Bina (Papua New Guinea)"}, ["bmo"] = {"Bambalang"}, ["bmp"] = {"Bulgebi"}, ["bmq"] = {"Bomu"}, ["bmr"] = {"Muinane"}, ["bms"] = {"Bilma Kanuri"}, ["bmt"] = {"Biao Mon"}, ["bmu"] = {"Somba-Siawari"}, ["bmv"] = {"Bum"}, ["bmw"] = {"Bomwali"}, ["bmx"] = {"Baimak"}, ["bmz"] = {"Baramu"}, ["bna"] = {"Bonerate"}, ["bnb"] = {"Bookan"}, ["bnc"] = {"Bontok"}, ["bnd"] = {"Banda (Indonesia)"}, ["bne"] = {"Bintauna"}, ["bnf"] = {"Masiwang"}, ["bng"] = {"Benga"}, ["bni"] = {"Bangi"}, ["bnj"] = {"Eastern Tawbuid"}, ["bnk"] = {"Bierebo"}, ["bnl"] = {"Boon"}, ["bnm"] = {"Batanga"}, ["bnn"] = {"Bunun"}, ["bno"] = {"Bantoanon"}, ["bnp"] = {"Bola"}, ["bnq"] = {"Bantik"}, ["bnr"] = {"Butmas-Tur"}, ["bns"] = {"Bundeli"}, ["bnt"] = {"Bantu languages"}, ["bnu"] = {"Bentong"}, ["bnv"] = {"Bonerif", "Beneraf", "Edwas"}, ["bnw"] = {"Bisis"}, ["bnx"] = {"Bangubangu"}, ["bny"] = {"Bintulu"}, ["bnz"] = {"Beezen"}, ["boa"] = {"Bora"}, ["bob"] = {"Aweer"}, ["boe"] = {"Mundabli"}, ["bof"] = {"Bolon"}, ["bog"] = {"Bamako Sign Language"}, ["boh"] = {"Boma"}, ["boi"] = {"Barbareño"}, ["boj"] = {"Anjam"}, ["bok"] = {"Bonjo"}, ["bol"] = {"Bole"}, ["bom"] = {"Berom"}, ["bon"] = {"Bine"}, ["boo"] = {"Tiemacèwè Bozo"}, ["bop"] = {"Bonkiman"}, ["boq"] = {"Bogaya"}, ["bor"] = {"Borôro"}, ["bot"] = {"Bongo"}, ["bou"] = {"Bondei"}, ["bov"] = {"Tuwuli"}, ["bow"] = {"Rema"}, ["box"] = {"Buamu"}, ["boy"] = {"Bodo (Central African Republic)"}, ["boz"] = {"Tiéyaxo Bozo"}, ["bpa"] = {"Daakaka"}, ["bpc"] = {"Mbuk"}, ["bpd"] = {"Banda-Banda"}, ["bpe"] = {"Bauni"}, ["bpg"] = {"Bonggo"}, ["bph"] = {"Botlikh"}, ["bpi"] = {"Bagupi"}, ["bpj"] = {"Binji"}, ["bpk"] = {"Orowe", "'Ôrôê"}, ["bpl"] = {"Broome Pearling Lugger Pidgin"}, ["bpm"] = {"Biyom"}, ["bpn"] = {"Dzao Min"}, ["bpo"] = {"Anasi"}, ["bpp"] = {"Kaure"}, ["bpq"] = {"Banda Malay"}, ["bpr"] = {"Koronadal Blaan"}, ["bps"] = {"Sarangani Blaan"}, ["bpt"] = {"Barrow Point"}, ["bpu"] = {"Bongu"}, ["bpv"] = {"Bian Marind"}, ["bpw"] = {"Bo (Papua New Guinea)"}, ["bpx"] = {"Palya Bareli"}, ["bpy"] = {"Bishnupriya"}, ["bpz"] = {"Bilba"}, ["bqa"] = {"Tchumbuli"}, ["bqb"] = {"Bagusa"}, ["bqc"] = {"Boko (Benin)", "Boo"}, ["bqd"] = {"Bung"}, ["bqf"] = {"Baga Kaloum"}, ["bqg"] = {"Bago-Kusuntu"}, ["bqh"] = {"Baima"}, ["bqi"] = {"Bakhtiari"}, ["bqj"] = {"Bandial"}, ["bqk"] = {"Banda-Mbrès"}, ["bql"] = {"Karian", "Bilakura"}, ["bqm"] = {"Wumboko"}, ["bqn"] = {"Bulgarian Sign Language"}, ["bqo"] = {"Balo"}, ["bqp"] = {"Busa"}, ["bqq"] = {"Biritai"}, ["bqr"] = {"Burusu"}, ["bqs"] = {"Bosngun"}, ["bqt"] = {"Bamukumbit"}, ["bqu"] = {"Boguru"}, ["bqv"] = {"Koro Wachi", "Begbere-Ejar"}, ["bqw"] = {"Buru (Nigeria)"}, ["bqx"] = {"Baangi"}, ["bqy"] = {"Bengkala Sign Language"}, ["bqz"] = {"Bakaka"}, ["bra"] = {"Braj"}, ["brb"] = {"Brao", "Lave"}, ["brc"] = {"Berbice Creole Dutch"}, ["brd"] = {"Baraamu"}, ["brf"] = {"Bira"}, ["brg"] = {"Baure"}, ["brh"] = {"Brahui"}, ["bri"] = {"Mokpwe"}, ["brj"] = {"Bieria"}, ["brk"] = {"Birked"}, ["brl"] = {"Birwa"}, ["brm"] = {"Barambu"}, ["brn"] = {"Boruca"}, ["bro"] = {"Brokkat"}, ["brp"] = {"Barapasi"}, ["brq"] = {"Breri"}, ["brr"] = {"Birao"}, ["brs"] = {"Baras"}, ["brt"] = {"Bitare"}, ["bru"] = {"Eastern Bru"}, ["brv"] = {"Western Bru"}, ["brw"] = {"Bellari"}, ["brx"] = {"Bodo (India)"}, ["bry"] = {"Burui"}, ["brz"] = {"Bilbil"}, ["bsa"] = {"Abinomn"}, ["bsb"] = {"Brunei Bisaya"}, ["bsc"] = {"Bassari", "Oniyan"}, ["bse"] = {"Wushi"}, ["bsf"] = {"Bauchi"}, ["bsg"] = {"Bashkardi"}, ["bsh"] = {"Kati"}, ["bsi"] = {"Bassossi"}, ["bsj"] = {"Bangwinji"}, ["bsk"] = {"Burushaski"}, ["bsl"] = {"Basa-Gumna"}, ["bsm"] = {"Busami"}, ["bsn"] = {"Barasana-Eduria"}, ["bso"] = {"Buso"}, ["bsp"] = {"Baga Sitemu"}, ["bsq"] = {"Bassa"}, ["bsr"] = {"Bassa-Kontagora"}, ["bss"] = {"Akoose"}, ["bst"] = {"Basketo"}, ["bsu"] = {"Bahonsuai"}, ["bsv"] = {"Baga Sobané"}, ["bsw"] = {"Baiso"}, ["bsx"] = {"Yangkam"}, ["bsy"] = {"Sabah Bisaya"}, ["bta"] = {"Bata"}, ["btc"] = {"Bati (Cameroon)"}, ["btd"] = {"Batak Dairi"}, ["bte"] = {"Gamo-Ningi"}, ["btf"] = {"Birgit"}, ["btg"] = {"Gagnoa Bété"}, ["bth"] = {"Biatah Bidayuh"}, ["bti"] = {"Burate"}, ["btj"] = {"Bacanese Malay"}, ["btk"] = {"Batak languages"}, ["btm"] = {"Batak Mandailing"}, ["btn"] = {"Ratagnon"}, ["bto"] = {"Rinconada Bikol"}, ["btp"] = {"Budibud"}, ["btq"] = {"Batek"}, ["btr"] = {"Baetora"}, ["bts"] = {"Batak Simalungun"}, ["btt"] = {"Bete-Bendi"}, ["btu"] = {"Batu"}, ["btv"] = {"Bateri"}, ["btw"] = {"Butuanon"}, ["btx"] = {"Batak Karo"}, ["bty"] = {"Bobot"}, ["btz"] = {"Batak Alas-Kluet"}, ["bua"] = {"Buriat"}, ["bub"] = {"Bua"}, ["buc"] = {"Bushi"}, ["bud"] = {"Ntcham"}, ["bue"] = {"Beothuk"}, ["buf"] = {"Bushoong"}, ["bug"] = {"Buginese"}, ["buh"] = {"Younuo Bunu"}, ["bui"] = {"Bongili"}, ["buj"] = {"Basa-Gurmana"}, ["buk"] = {"Bugawac"}, ["bum"] = {"Bulu (Cameroon)"}, ["bun"] = {"Sherbro"}, ["buo"] = {"Terei"}, ["bup"] = {"Busoa"}, ["buq"] = {"Brem"}, ["bus"] = {"Bokobaru"}, ["but"] = {"Bungain"}, ["buu"] = {"Budu"}, ["buv"] = {"Bun"}, ["buw"] = {"Bubi"}, ["bux"] = {"Boghom"}, ["buy"] = {"Bullom So"}, ["buz"] = {"Bukwen"}, ["bva"] = {"Barein"}, ["bvb"] = {"Bube"}, ["bvc"] = {"Baelelea"}, ["bvd"] = {"Baeggu"}, ["bve"] = {"Berau Malay"}, ["bvf"] = {"Boor"}, ["bvg"] = {"Bonkeng"}, ["bvh"] = {"Bure"}, ["bvi"] = {"Belanda Viri"}, ["bvj"] = {"Baan"}, ["bvk"] = {"Bukat"}, ["bvl"] = {"Bolivian Sign Language"}, ["bvm"] = {"Bamunka"}, ["bvn"] = {"Buna"}, ["bvo"] = {"Bolgo"}, ["bvp"] = {"Bumang"}, ["bvq"] = {"Birri"}, ["bvr"] = {"Burarra"}, ["bvt"] = {"Bati (Indonesia)"}, ["bvu"] = {"Bukit Malay"}, ["bvv"] = {"Baniva"}, ["bvw"] = {"Boga"}, ["bvx"] = {"Dibole"}, ["bvy"] = {"Baybayanon"}, ["bvz"] = {"Bauzi"}, ["bwa"] = {"Bwatoo"}, ["bwb"] = {"Namosi-Naitasiri-Serua"}, ["bwc"] = {"Bwile"}, ["bwd"] = {"Bwaidoka"}, ["bwe"] = {"Bwe Karen"}, ["bwf"] = {"Boselewa"}, ["bwg"] = {"Barwe"}, ["bwh"] = {"Bishuo"}, ["bwi"] = {"Baniwa"}, ["bwj"] = {"Láá Láá Bwamu"}, ["bwk"] = {"Bauwaki"}, ["bwl"] = {"Bwela"}, ["bwm"] = {"Biwat"}, ["bwn"] = {"Wunai Bunu"}, ["bwo"] = {"Boro (Ethiopia)", "Borna (Ethiopia)"}, ["bwp"] = {"Mandobo Bawah"}, ["bwq"] = {"Southern Bobo Madaré"}, ["bwr"] = {"Bura-Pabir"}, ["bws"] = {"Bomboma"}, ["bwt"] = {"Bafaw-Balong"}, ["bwu"] = {"Buli (Ghana)"}, ["bww"] = {"Bwa"}, ["bwx"] = {"Bu-Nao Bunu"}, ["bwy"] = {"Cwi Bwamu"}, ["bwz"] = {"Bwisi"}, ["bxa"] = {"Tairaha"}, ["bxb"] = {"Belanda Bor"}, ["bxc"] = {"Molengue"}, ["bxd"] = {"Pela"}, ["bxe"] = {"Birale"}, ["bxf"] = {"Bilur", "Minigir"}, ["bxg"] = {"Bangala"}, ["bxh"] = {"Buhutu"}, ["bxi"] = {"Pirlatapa"}, ["bxj"] = {"Bayungu"}, ["bxk"] = {"Bukusu", "Lubukusu"}, ["bxl"] = {"Jalkunan"}, ["bxm"] = {"Mongolia Buriat"}, ["bxn"] = {"Burduna"}, ["bxo"] = {"Barikanchi"}, ["bxp"] = {"Bebil"}, ["bxq"] = {"Beele"}, ["bxr"] = {"Russia Buriat"}, ["bxs"] = {"Busam"}, ["bxu"] = {"China Buriat"}, ["bxv"] = {"Berakou"}, ["bxw"] = {"Bankagooma"}, ["bxz"] = {"Binahari"}, ["bya"] = {"Batak"}, ["byb"] = {"Bikya"}, ["byc"] = {"Ubaghara"}, ["byd"] = {"Benyadu'"}, ["bye"] = {"Pouye"}, ["byf"] = {"Bete"}, ["byg"] = {"Baygo"}, ["byh"] = {"Bhujel"}, ["byi"] = {"Buyu"}, ["byj"] = {"Bina (Nigeria)"}, ["byk"] = {"Biao"}, ["byl"] = {"Bayono"}, ["bym"] = {"Bidjara"}, ["byn"] = {"Bilin", "Blin"}, ["byo"] = {"Biyo"}, ["byp"] = {"Bumaji"}, ["byq"] = {"Basay"}, ["byr"] = {"Baruya", "Yipma"}, ["bys"] = {"Burak"}, ["byt"] = {"Berti"}, ["byv"] = {"Medumba"}, ["byw"] = {"Belhariya"}, ["byx"] = {"Qaqet"}, ["byz"] = {"Banaro"}, ["bza"] = {"Bandi"}, ["bzb"] = {"Andio"}, ["bzc"] = {"Southern Betsimisaraka Malagasy"}, ["bzd"] = {"Bribri"}, ["bze"] = {"Jenaama Bozo"}, ["bzf"] = {"Boikin"}, ["bzg"] = {"Babuza"}, ["bzh"] = {"Mapos Buang"}, ["bzi"] = {"Bisu"}, ["bzj"] = {"Belize Kriol English"}, ["bzk"] = {"Nicaragua Creole English"}, ["bzl"] = {"Boano (Sulawesi)"}, ["bzm"] = {"Bolondo"}, ["bzn"] = {"Boano (Maluku)"}, ["bzo"] = {"Bozaba"}, ["bzp"] = {"Kemberano"}, ["bzq"] = {"Buli (Indonesia)"}, ["bzr"] = {"Biri"}, ["bzs"] = {"Brazilian Sign Language"}, ["bzt"] = {"Brithenig"}, ["bzu"] = {"Burmeso"}, ["bzv"] = {"Naami"}, ["bzw"] = {"Basa (Nigeria)"}, ["bzx"] = {"Kɛlɛngaxo Bozo"}, ["bzy"] = {"Obanliku"}, ["bzz"] = {"Evant"}, ["caa"] = {"Chortí"}, ["cab"] = {"Garifuna"}, ["cac"] = {"Chuj"}, ["cad"] = {"Caddo"}, ["cae"] = {"Lehar", "Laalaa"}, ["caf"] = {"Southern Carrier"}, ["cag"] = {"Nivaclé"}, ["cah"] = {"Cahuarano"}, ["cai"] = {"Central American Indian languages"}, ["caj"] = {"Chané"}, ["cak"] = {"Kaqchikel", "Cakchiquel"}, ["cal"] = {"Carolinian"}, ["cam"] = {"Cemuhî"}, ["can"] = {"Chambri"}, ["cao"] = {"Chácobo"}, ["cap"] = {"Chipaya"}, ["caq"] = {"Car Nicobarese"}, ["car"] = {"Galibi Carib"}, ["cas"] = {"Tsimané"}, ["cau"] = {"Caucasian languages"}, ["cav"] = {"Cavineña"}, ["caw"] = {"Callawalla"}, ["cax"] = {"Chiquitano"}, ["cay"] = {"Cayuga"}, ["caz"] = {"Canichana"}, ["cba"] = {"Chibchan languages"}, ["cbb"] = {"Cabiyarí"}, ["cbc"] = {"Carapana"}, ["cbd"] = {"Carijona"}, ["cbg"] = {"Chimila"}, ["cbi"] = {"Chachi"}, ["cbj"] = {"Ede Cabe"}, ["cbk"] = {"Chavacano"}, ["cbl"] = {"Bualkhaw Chin"}, ["cbn"] = {"Nyahkur"}, ["cbo"] = {"Izora"}, ["cbq"] = {"Tsucuba", "Cuba"}, ["cbr"] = {"Cashibo-Cacataibo"}, ["cbs"] = {"Cashinahua"}, ["cbt"] = {"Chayahuita"}, ["cbu"] = {"Candoshi-Shapra"}, ["cbv"] = {"Cacua"}, ["cbw"] = {"Kinabalian"}, ["cby"] = {"Carabayo"}, ["ccc"] = {"Chamicuro"}, ["ccd"] = {"Cafundo Creole"}, ["cce"] = {"Chopi"}, ["ccg"] = {"Samba Daka"}, ["cch"] = {"Atsam"}, ["ccj"] = {"Kasanga"}, ["ccl"] = {"Cutchi-Swahili"}, ["ccm"] = {"Malaccan Creole Malay"}, ["ccn"] = {"North Caucasian languages"}, ["cco"] = {"Comaltepec Chinantec"}, ["ccp"] = {"Chakma"}, ["ccr"] = {"Cacaopera"}, ["ccs"] = {"South Caucasian languages"}, ["cda"] = {"Choni"}, ["cdc"] = {"Chadic languages"}, ["cdd"] = {"Caddoan languages"}, ["cde"] = {"Chenchu"}, ["cdf"] = {"Chiru"}, ["cdh"] = {"Chambeali"}, ["cdi"] = {"Chodri"}, ["cdj"] = {"Churahi"}, ["cdm"] = {"Chepang"}, ["cdn"] = {"Chaudangsi"}, ["cdo"] = {"Min Dong Chinese"}, ["cdr"] = {"Cinda-Regi-Tiyal"}, ["cds"] = {"Chadian Sign Language"}, ["cdy"] = {"Chadong"}, ["cdz"] = {"Koda"}, ["cea"] = {"Lower Chehalis"}, ["ceb"] = {"Sebwano"}, ["ceg"] = {"Chamacoco"}, ["cek"] = {"Eastern Khumi Chin"}, ["cel"] = {"Celtic languages"}, ["cen"] = {"Cen"}, ["cet"] = {"Centúúm"}, ["cey"] = {"Ekai Chin"}, ["cfa"] = {"Dijim-Bwilim"}, ["cfd"] = {"Cara"}, ["cfg"] = {"Como Karim"}, ["cfm"] = {"Falam Chin"}, ["cga"] = {"Changriwa"}, ["cgc"] = {"Kagayanen"}, ["cgg"] = {"Chiga"}, ["cgk"] = {"Chocangacakha"}, ["chb"] = {"Chibcha"}, ["chc"] = {"Catawba"}, ["chd"] = {"Highland Oaxaca Chontal"}, ["chf"] = {"Tabasco Chontal"}, ["chg"] = {"Chagatai"}, ["chh"] = {"Chinook"}, ["chj"] = {"Ojitlán Chinantec"}, ["chk"] = {"Chuukese"}, ["chl"] = {"Cahuilla"}, ["chm"] = {"Mari (Russia)"}, ["chn"] = {"Chinook jargon"}, ["cho"] = {"Choctaw"}, ["chp"] = {"Chipewyan", "Dene Suline"}, ["chq"] = {"Quiotepec Chinantec"}, ["chr"] = {"Cherokee"}, ["cht"] = {"Cholón"}, ["chw"] = {"Chuwabu"}, ["chx"] = {"Chantyal"}, ["chy"] = {"Cheyenne"}, ["chz"] = {"Ozumacín Chinantec"}, ["cia"] = {"Cia-Cia"}, ["cib"] = {"Ci Gbe"}, ["cic"] = {"Chickasaw"}, ["cid"] = {"Chimariko"}, ["cie"] = {"Cineni"}, ["cih"] = {"Chinali"}, ["cik"] = {"Chitkuli Kinnauri"}, ["cim"] = {"Cimbrian"}, ["cin"] = {"Cinta Larga"}, ["cip"] = {"Chiapanec"}, ["cir"] = {"Tiri", "Haméa", "Méa"}, ["ciw"] = {"Chippewa"}, ["ciy"] = {"Chaima"}, ["cja"] = {"Western Cham"}, ["cje"] = {"Chru"}, ["cjh"] = {"Upper Chehalis"}, ["cji"] = {"Chamalal"}, ["cjk"] = {"Chokwe"}, ["cjm"] = {"Eastern Cham"}, ["cjn"] = {"Chenapian"}, ["cjo"] = {"Ashéninka Pajonal"}, ["cjp"] = {"Cabécar"}, ["cjs"] = {"Shor"}, ["cjv"] = {"Chuave"}, ["cjy"] = {"Jinyu Chinese"}, ["ckb"] = {"Central Kurdish"}, ["ckh"] = {"Chak"}, ["ckl"] = {"Cibak"}, ["ckm"] = {"Chakavian"}, ["ckn"] = {"Kaang Chin"}, ["cko"] = {"Anufo"}, ["ckq"] = {"Kajakse"}, ["ckr"] = {"Kairak"}, ["cks"] = {"Tayo"}, ["ckt"] = {"Chukot"}, ["cku"] = {"Koasati"}, ["ckv"] = {"Kavalan"}, ["ckx"] = {"Caka"}, ["cky"] = {"Cakfem-Mushere"}, ["ckz"] = {"Cakchiquel-Quiché Mixed Language"}, ["cla"] = {"Ron"}, ["clc"] = {"Chilcotin"}, ["cld"] = {"Chaldean Neo-Aramaic"}, ["cle"] = {"Lealao Chinantec"}, ["clh"] = {"Chilisso"}, ["cli"] = {"Chakali"}, ["clj"] = {"Laitu Chin"}, ["clk"] = {"Idu-Mishmi"}, ["cll"] = {"Chala"}, ["clm"] = {"Clallam"}, ["clo"] = {"Lowland Oaxaca Chontal"}, ["cls"] = {"Classical Sanskrit"}, ["clt"] = {"Lautu Chin"}, ["clu"] = {"Caluyanun"}, ["clw"] = {"Chulym"}, ["cly"] = {"Eastern Highland Chatino"}, ["cma"] = {"Maa"}, ["cmc"] = {"Chamic languages"}, ["cme"] = {"Cerma"}, ["cmg"] = {"Classical Mongolian"}, ["cmi"] = {"Emberá-Chamí"}, ["cml"] = {"Campalagian"}, ["cmm"] = {"Michigamea"}, ["cmn"] = {"Mandarin Chinese"}, ["cmo"] = {"Central Mnong"}, ["cmr"] = {"Mro-Khimi Chin"}, ["cms"] = {"Messapic"}, ["cmt"] = {"Camtho"}, ["cna"] = {"Changthang"}, ["cnb"] = {"Chinbon Chin"}, ["cnc"] = {"Côông"}, ["cng"] = {"Northern Qiang"}, ["cnh"] = {"Hakha Chin", "Haka Chin"}, ["cni"] = {"Asháninka"}, ["cnk"] = {"Khumi Chin"}, ["cnl"] = {"Lalana Chinantec"}, ["cno"] = {"Con"}, ["cnp"] = {"Northern Ping Chinese", "Northern Pinghua"}, ["cnq"] = {"Chung"}, ["cnr"] = {"Montenegrin"}, ["cns"] = {"Central Asmat"}, ["cnt"] = {"Tepetotutla Chinantec"}, ["cnu"] = {"Chenoua"}, ["cnw"] = {"Ngawn Chin"}, ["cnx"] = {"Middle Cornish"}, ["coa"] = {"Cocos Islands Malay"}, ["cob"] = {"Chicomuceltec"}, ["coc"] = {"Cocopa"}, ["cod"] = {"Cocama-Cocamilla"}, ["coe"] = {"Koreguaje"}, ["cof"] = {"Colorado"}, ["cog"] = {"Chong"}, ["coh"] = {"Chonyi-Dzihana-Kauma", "Chichonyi-Chidzihana-Chikauma"}, ["coj"] = {"Cochimi"}, ["cok"] = {"Santa Teresa Cora"}, ["col"] = {"Columbia-Wenatchi"}, ["com"] = {"Comanche"}, ["con"] = {"Cofán"}, ["coo"] = {"Comox"}, ["cop"] = {"Coptic"}, ["coq"] = {"Coquille"}, ["cot"] = {"Caquinte"}, ["cou"] = {"Wamey"}, ["cov"] = {"Cao Miao"}, ["cow"] = {"Cowlitz"}, ["cox"] = {"Nanti"}, ["coz"] = {"Chochotec"}, ["cpa"] = {"Palantla Chinantec"}, ["cpb"] = {"Ucayali-Yurúa Ashéninka"}, ["cpc"] = {"Ajyíninka Apurucayali"}, ["cpe"] = {"English-based creoles and pidgins"}, ["cpf"] = {"French-based creoles and pidgins"}, ["cpg"] = {"Cappadocian Greek"}, ["cpi"] = {"Chinese Pidgin English"}, ["cpn"] = {"Cherepon"}, ["cpo"] = {"Kpeego"}, ["cpp"] = {"Portuguese-based creoles and pidgins"}, ["cps"] = {"Capiznon"}, ["cpu"] = {"Pichis Ashéninka"}, ["cpx"] = {"Pu-Xian Chinese"}, ["cpy"] = {"South Ucayali Ashéninka"}, ["cqd"] = {"Chuanqiandian Cluster Miao"}, ["cra"] = {"Chara"}, ["crb"] = {"Island Carib"}, ["crc"] = {"Lonwolwol"}, ["crd"] = {"Coeur d'Alene"}, ["crf"] = {"Caramanta"}, ["crg"] = {"Michif"}, ["crh"] = {"Crimean Tatar", "Crimean Turkish"}, ["cri"] = {"Sãotomense"}, ["crj"] = {"Southern East Cree"}, ["crk"] = {"Plains Cree"}, ["crl"] = {"Northern East Cree"}, ["crm"] = {"Moose Cree"}, ["crn"] = {"El Nayar Cora"}, ["cro"] = {"Crow"}, ["crp"] = {"Creoles and pidgins"}, ["crq"] = {"Iyo'wujwa Chorote"}, ["crr"] = {"Carolina Algonquian"}, ["crs"] = {"Seselwa Creole French"}, ["crt"] = {"Iyojwa'ja Chorote"}, ["crv"] = {"Chaura"}, ["crw"] = {"Chrau"}, ["crx"] = {"Carrier"}, ["cry"] = {"Cori"}, ["crz"] = {"Cruzeño"}, ["csa"] = {"Chiltepec Chinantec"}, ["csb"] = {"Kashubian"}, ["csc"] = {"Catalan Sign Language", "Lengua de señas catalana", "Llengua de Signes Catalana"}, ["csd"] = {"Chiangmai Sign Language"}, ["cse"] = {"Czech Sign Language"}, ["csf"] = {"Cuba Sign Language"}, ["csg"] = {"Chilean Sign Language"}, ["csh"] = {"Asho Chin"}, ["csi"] = {"Coast Miwok"}, ["csj"] = {"Songlai Chin"}, ["csk"] = {"Jola-Kasa"}, ["csl"] = {"Chinese Sign Language"}, ["csm"] = {"Central Sierra Miwok"}, ["csn"] = {"Colombian Sign Language"}, ["cso"] = {"Sochiapam Chinantec", "Sochiapan Chinantec"}, ["csp"] = {"Southern Ping Chinese", "Southern Pinghua"}, ["csq"] = {"Croatia Sign Language"}, ["csr"] = {"Costa Rican Sign Language"}, ["css"] = {"Southern Ohlone"}, ["cst"] = {"Northern Ohlone"}, ["csu"] = {"Central Sudanic languages"}, ["csv"] = {"Sumtu Chin"}, ["csw"] = {"Swampy Cree"}, ["csx"] = {"Cambodian Sign Language"}, ["csy"] = {"Siyin Chin"}, ["csz"] = {"Coos"}, ["cta"] = {"Tataltepec Chatino"}, ["ctc"] = {"Chetco"}, ["ctd"] = {"Tedim Chin"}, ["cte"] = {"Tepinapa Chinantec"}, ["ctg"] = {"Chittagonian"}, ["cth"] = {"Thaiphum Chin"}, ["ctl"] = {"Tlacoatzintepec Chinantec"}, ["ctm"] = {"Chitimacha"}, ["ctn"] = {"Chhintange"}, ["cto"] = {"Emberá-Catío"}, ["ctp"] = {"Western Highland Chatino"}, ["cts"] = {"Northern Catanduanes Bikol"}, ["ctt"] = {"Wayanad Chetti"}, ["ctu"] = {"Chol"}, ["cty"] = {"Moundadan Chetty"}, ["ctz"] = {"Zacatepec Chatino"}, ["cua"] = {"Cua"}, ["cub"] = {"Cubeo"}, ["cuc"] = {"Usila Chinantec"}, ["cuh"] = {"Chuka", "Gichuka"}, ["cui"] = {"Cuiba"}, ["cuj"] = {"Mashco Piro"}, ["cuk"] = {"San Blas Kuna"}, ["cul"] = {"Culina", "Kulina"}, ["cuo"] = {"Cumanagoto"}, ["cup"] = {"Cupeño"}, ["cuq"] = {"Cun"}, ["cur"] = {"Chhulung"}, ["cus"] = {"Cushitic languages"}, ["cut"] = {"Teutila Cuicatec"}, ["cuu"] = {"Tai Ya"}, ["cuv"] = {"Cuvok"}, ["cuw"] = {"Chukwa"}, ["cux"] = {"Tepeuxila Cuicatec"}, ["cuy"] = {"Cuitlatec"}, ["cvg"] = {"Chug"}, ["cvn"] = {"Valle Nacional Chinantec"}, ["cwa"] = {"Kabwa"}, ["cwb"] = {"Maindo"}, ["cwd"] = {"Woods Cree"}, ["cwe"] = {"Kwere"}, ["cwg"] = {"Chewong", "Cheq Wong"}, ["cwt"] = {"Kuwaataay"}, ["cxh"] = {"Cha'ari"}, ["cya"] = {"Nopala Chatino"}, ["cyb"] = {"Cayubaba"}, ["cyo"] = {"Cuyonon"}, ["czh"] = {"Huizhou Chinese"}, ["czk"] = {"Knaanic"}, ["czn"] = {"Zenzontepec Chatino"}, ["czo"] = {"Min Zhong Chinese"}, ["czt"] = {"Zotung Chin"}, ["daa"] = {"Dangaléat"}, ["dac"] = {"Dambi"}, ["dad"] = {"Marik"}, ["dae"] = {"Duupa"}, ["dag"] = {"Dagbani"}, ["dah"] = {"Gwahatike"}, ["dai"] = {"Day"}, ["daj"] = {"Dar Fur Daju"}, ["dak"] = {"Dakota"}, ["dal"] = {"Dahalo"}, ["dam"] = {"Damakawa"}, ["dao"] = {"Daai Chin"}, ["daq"] = {"Dandami Maria"}, ["dar"] = {"Dargwa"}, ["das"] = {"Daho-Doo"}, ["dau"] = {"Dar Sila Daju"}, ["dav"] = {"Taita", "Dawida"}, ["daw"] = {"Davawenyo"}, ["dax"] = {"Dayi"}, ["day"] = {"Land Dayak languages"}, ["daz"] = {"Moi-Wadea", "Dao"}, ["dba"] = {"Bangime"}, ["dbb"] = {"Deno"}, ["dbd"] = {"Dadiya"}, ["dbe"] = {"Dabe"}, ["dbf"] = {"Edopi"}, ["dbg"] = {"Dogul Dom Dogon"}, ["dbi"] = {"Doka"}, ["dbj"] = {"Ida'an"}, ["dbl"] = {"Dyirbal"}, ["dbm"] = {"Duguri"}, ["dbn"] = {"Duriankere"}, ["dbo"] = {"Dulbu"}, ["dbp"] = {"Duwai"}, ["dbq"] = {"Daba"}, ["dbr"] = {"Dabarre"}, ["dbt"] = {"Ben Tey Dogon"}, ["dbu"] = {"Bondum Dom Dogon"}, ["dbv"] = {"Dungu"}, ["dbw"] = {"Bankan Tey Dogon"}, ["dby"] = {"Dibiyaso"}, ["dcc"] = {"Deccan"}, ["dcr"] = {"Negerhollands"}, ["dda"] = {"Dadi Dadi"}, ["ddd"] = {"Dongotono"}, ["dde"] = {"Doondo"}, ["ddg"] = {"Fataluku"}, ["ddi"] = {"West Goodenough"}, ["ddj"] = {"Jaru"}, ["ddn"] = {"Dendi (Benin)"}, ["ddo"] = {"Dido"}, ["ddr"] = {"Dhudhuroa"}, ["dds"] = {"Donno So Dogon"}, ["ddw"] = {"Dawera-Daweloor"}, ["dec"] = {"Dagik"}, ["ded"] = {"Dedua"}, ["dee"] = {"Dewoin"}, ["def"] = {"Dezfuli"}, ["deg"] = {"Degema"}, ["deh"] = {"Dehwari"}, ["dei"] = {"Demisa"}, ["del"] = {"Delaware"}, ["dem"] = {"Dem"}, ["den"] = {"Slave (Athapascan)"}, ["dep"] = {"Pidgin Delaware"}, ["deq"] = {"Dendi (Central African Republic)"}, ["der"] = {"Deori"}, ["des"] = {"Desano"}, ["dev"] = {"Domung"}, ["dez"] = {"Dengese"}, ["dga"] = {"Southern Dagaare"}, ["dgb"] = {"Bunoge Dogon"}, ["dgc"] = {"Casiguran Dumagat Agta"}, ["dgd"] = {"Dagaari Dioula"}, ["dge"] = {"Degenan"}, ["dgg"] = {"Doga"}, ["dgh"] = {"Dghwede"}, ["dgi"] = {"Northern Dagara"}, ["dgk"] = {"Dagba"}, ["dgl"] = {"Andaandi", "Dongolawi"}, ["dgn"] = {"Dagoman"}, ["dgo"] = {"Dogri (individual language)"}, ["dgr"] = {"Tlicho", "Dogrib", "Tłı̨chǫ"}, ["dgs"] = {"Dogoso"}, ["dgt"] = {"Ndra'ngith"}, ["dgw"] = {"Daungwurrung"}, ["dgx"] = {"Doghoro"}, ["dgz"] = {"Daga"}, ["dhd"] = {"Dhundari"}, ["dhg"] = {"Dhangu-Djangu", "Dhangu", "Djangu"}, ["dhi"] = {"Dhimal"}, ["dhl"] = {"Dhalandji"}, ["dhm"] = {"Zemba"}, ["dhn"] = {"Dhanki"}, ["dho"] = {"Dhodia"}, ["dhr"] = {"Dhargari"}, ["dhs"] = {"Dhaiso"}, ["dhu"] = {"Dhurga"}, ["dhv"] = {"Dehu", "Drehu"}, ["dhw"] = {"Dhanwar (Nepal)"}, ["dhx"] = {"Dhungaloo"}, ["dia"] = {"Dia"}, ["dib"] = {"South Central Dinka"}, ["dic"] = {"Lakota Dida"}, ["did"] = {"Didinga"}, ["dif"] = {"Dieri", "Diyari"}, ["dig"] = {"Digo", "Chidigo"}, ["dih"] = {"Kumiai"}, ["dii"] = {"Dimbong"}, ["dij"] = {"Dai"}, ["dik"] = {"Southwestern Dinka"}, ["dil"] = {"Dilling"}, ["dim"] = {"Dime"}, ["din"] = {"Dinka"}, ["dio"] = {"Dibo"}, ["dip"] = {"Northeastern Dinka"}, ["diq"] = {"Dimli (individual language)"}, ["dir"] = {"Dirim"}, ["dis"] = {"Dimasa"}, ["diu"] = {"Diriku"}, ["diw"] = {"Northwestern Dinka"}, ["dix"] = {"Dixon Reef"}, ["diy"] = {"Diuwe"}, ["diz"] = {"Ding"}, ["dja"] = {"Djadjawurrung"}, ["djb"] = {"Djinba"}, ["djc"] = {"Dar Daju Daju"}, ["djd"] = {"Djamindjung", "Ngaliwurru"}, ["dje"] = {"Zarma"}, ["djf"] = {"Djangun"}, ["dji"] = {"Djinang"}, ["djj"] = {"Djeebbana"}, ["djk"] = {"Eastern Maroon Creole", "Businenge Tongo", "Nenge"}, ["djm"] = {"Jamsay Dogon"}, ["djn"] = {"Jawoyn", "Djauan"}, ["djo"] = {"Jangkang"}, ["djr"] = {"Djambarrpuyngu"}, ["dju"] = {"Kapriman"}, ["djw"] = {"Djawi"}, ["dka"] = {"Dakpakha"}, ["dkg"] = {"Kadung"}, ["dkk"] = {"Dakka"}, ["dkr"] = {"Kuijau"}, ["dks"] = {"Southeastern Dinka"}, ["dkx"] = {"Mazagway"}, ["dlg"] = {"Dolgan"}, ["dlk"] = {"Dahalik"}, ["dlm"] = {"Dalmatian"}, ["dln"] = {"Darlong"}, ["dma"] = {"Duma"}, ["dmb"] = {"Mombo Dogon"}, ["dmc"] = {"Gavak"}, ["dmd"] = {"Madhi Madhi"}, ["dme"] = {"Dugwor"}, ["dmf"] = {"Medefaidrin"}, ["dmg"] = {"Upper Kinabatangan"}, ["dmk"] = {"Domaaki"}, ["dml"] = {"Dameli"}, ["dmm"] = {"Dama"}, ["dmn"] = {"Mande languages"}, ["dmo"] = {"Kemedzung"}, ["dmr"] = {"East Damar"}, ["dms"] = {"Dampelas"}, ["dmu"] = {"Dubu", "Tebi"}, ["dmv"] = {"Dumpas"}, ["dmw"] = {"Mudburra"}, ["dmx"] = {"Dema"}, ["dmy"] = {"Demta", "Sowari"}, ["dna"] = {"Upper Grand Valley Dani"}, ["dnd"] = {"Daonda"}, ["dne"] = {"Ndendeule"}, ["dng"] = {"Dungan"}, ["dni"] = {"Lower Grand Valley Dani"}, ["dnj"] = {"Dan"}, ["dnk"] = {"Dengka"}, ["dnn"] = {"Dzùùngoo"}, ["dno"] = {"Ndrulo", "Northern Lendu"}, ["dnr"] = {"Danaru"}, ["dnt"] = {"Mid Grand Valley Dani"}, ["dnu"] = {"Danau"}, ["dnv"] = {"Danu"}, ["dnw"] = {"Western Dani"}, ["dny"] = {"Dení"}, ["doa"] = {"Dom"}, ["dob"] = {"Dobu"}, ["doc"] = {"Northern Dong"}, ["doe"] = {"Doe"}, ["dof"] = {"Domu"}, ["doh"] = {"Dong"}, ["doi"] = {"Dogri (macrolanguage)"}, ["dok"] = {"Dondo"}, ["dol"] = {"Doso"}, ["don"] = {"Toura (Papua New Guinea)"}, ["doo"] = {"Dongo"}, ["dop"] = {"Lukpa"}, ["doq"] = {"Dominican Sign Language"}, ["dor"] = {"Dori'o"}, ["dos"] = {"Dogosé"}, ["dot"] = {"Dass"}, ["dov"] = {"Dombe"}, ["dow"] = {"Doyayo"}, ["dox"] = {"Bussa"}, ["doy"] = {"Dompo"}, ["doz"] = {"Dorze"}, ["dpp"] = {"Papar"}, ["dra"] = {"Dravidian languages"}, ["drb"] = {"Dair"}, ["drc"] = {"Minderico"}, ["drd"] = {"Darmiya"}, ["dre"] = {"Dolpo"}, ["drg"] = {"Rungus"}, ["dri"] = {"C'Lela"}, ["drl"] = {"Paakantyi"}, ["drn"] = {"West Damar"}, ["dro"] = {"Daro-Matu Melanau"}, ["drq"] = {"Dura"}, ["drs"] = {"Gedeo"}, ["drt"] = {"Drents"}, ["dru"] = {"Rukai"}, ["dry"] = {"Darai"}, ["dsb"] = {"Lower Sorbian"}, ["dse"] = {"Dutch Sign Language"}, ["dsh"] = {"Daasanach"}, ["dsi"] = {"Disa"}, ["dsk"] = {"Dokshi"}, ["dsl"] = {"Danish Sign Language"}, ["dsn"] = {"Dusner"}, ["dso"] = {"Desiya"}, ["dsq"] = {"Tadaksahak"}, ["dsz"] = {"Mardin Sign Language"}, ["dta"] = {"Daur"}, ["dtb"] = {"Labuk-Kinabatangan Kadazan"}, ["dtd"] = {"Ditidaht"}, ["dth"] = {"Adithinngithigh"}, ["dti"] = {"Ana Tinga Dogon"}, ["dtk"] = {"Tene Kan Dogon"}, ["dtm"] = {"Tomo Kan Dogon"}, ["dtn"] = {"Daatsʼíin"}, ["dto"] = {"Tommo So Dogon"}, ["dtp"] = {"Kadazan Dusun", "Central Dusun"}, ["dtr"] = {"Lotud"}, ["dts"] = {"Toro So Dogon"}, ["dtt"] = {"Toro Tegu Dogon"}, ["dtu"] = {"Tebul Ure Dogon"}, ["dty"] = {"Dotyali"}, ["dua"] = {"Duala"}, ["dub"] = {"Dubli"}, ["duc"] = {"Duna"}, ["due"] = {"Umiray Dumaget Agta"}, ["duf"] = {"Dumbea", "Drubea"}, ["dug"] = {"Duruma", "Chiduruma"}, ["duh"] = {"Dungra Bhil"}, ["dui"] = {"Dumun"}, ["duk"] = {"Uyajitaya"}, ["dul"] = {"Alabat Island Agta"}, ["dum"] = {"Middle Dutch (ca. 1050-1350)"}, ["dun"] = {"Dusun Deyah"}, ["duo"] = {"Dupaninan Agta"}, ["dup"] = {"Duano"}, ["duq"] = {"Dusun Malang"}, ["dur"] = {"Dii"}, ["dus"] = {"Dumi"}, ["duu"] = {"Drung"}, ["duv"] = {"Duvle"}, ["duw"] = {"Dusun Witu"}, ["dux"] = {"Duungooma"}, ["duy"] = {"Dicamay Agta"}, ["duz"] = {"Duli-Gey"}, ["dva"] = {"Duau"}, ["dwa"] = {"Diri"}, ["dwk"] = {"Dawik Kui"}, ["dwr"] = {"Dawro"}, ["dws"] = {"Dutton World Speedwords"}, ["dwu"] = {"Dhuwal"}, ["dww"] = {"Dawawa"}, ["dwy"] = {"Dhuwaya"}, ["dwz"] = {"Dewas Rai"}, ["dya"] = {"Dyan"}, ["dyb"] = {"Dyaberdyaber"}, ["dyd"] = {"Dyugun"}, ["dyg"] = {"Villa Viciosa Agta"}, ["dyi"] = {"Djimini Senoufo"}, ["dym"] = {"Yanda Dom Dogon"}, ["dyn"] = {"Dyangadi", "Dhanggatti"}, ["dyo"] = {"Jola-Fonyi"}, ["dyr"] = {"Dyarim"}, ["dyu"] = {"Dyula"}, ["dyy"] = {"Djabugay", "Dyaabugay"}, ["dza"] = {"Tunzu"}, ["dzd"] = {"Daza"}, ["dze"] = {"Djiwarli"}, ["dzg"] = {"Dazaga"}, ["dzl"] = {"Dzalakha"}, ["dzn"] = {"Dzando"}, ["eaa"] = {"Karenggapa"}, ["ebc"] = {"Beginci"}, ["ebg"] = {"Ebughu"}, ["ebk"] = {"Eastern Bontok"}, ["ebo"] = {"Teke-Ebo"}, ["ebr"] = {"Ebrié"}, ["ebu"] = {"Embu", "Kiembu"}, ["ecr"] = {"Eteocretan"}, ["ecs"] = {"Ecuadorian Sign Language"}, ["ecy"] = {"Eteocypriot"}, ["eee"] = {"E"}, ["efa"] = {"Efai"}, ["efe"] = {"Efe"}, ["efi"] = {"Efik"}, ["ega"] = {"Ega"}, ["egl"] = {"Emilian"}, ["egm"] = {"Benamanga"}, ["ego"] = {"Eggon"}, ["egx"] = {"Egyptian languages"}, ["egy"] = {"Egyptian (Ancient)"}, ["ehs"] = {"Miyakubo Sign Language"}, ["ehu"] = {"Ehueun"}, ["eip"] = {"Eipomek"}, ["eit"] = {"Eitiep"}, ["eiv"] = {"Askopan"}, ["eja"] = {"Ejamat"}, ["eka"] = {"Ekajuk"}, ["eke"] = {"Ekit"}, ["ekg"] = {"Ekari"}, ["eki"] = {"Eki"}, ["ekk"] = {"Standard Estonian"}, ["ekl"] = {"Kol (Bangladesh)", "Kol"}, ["ekm"] = {"Elip"}, ["eko"] = {"Koti"}, ["ekp"] = {"Ekpeye"}, ["ekr"] = {"Yace"}, ["eky"] = {"Eastern Kayah"}, ["ele"] = {"Elepi"}, ["elh"] = {"El Hugeirat"}, ["eli"] = {"Nding"}, ["elk"] = {"Elkei"}, ["elm"] = {"Eleme"}, ["elo"] = {"El Molo"}, ["elu"] = {"Elu"}, ["elx"] = {"Elamite"}, ["ema"] = {"Emai-Iuleha-Ora"}, ["emb"] = {"Embaloh"}, ["eme"] = {"Emerillon"}, ["emg"] = {"Eastern Meohang"}, ["emi"] = {"Mussau-Emira"}, ["emk"] = {"Eastern Maninkakan"}, ["emm"] = {"Mamulique"}, ["emn"] = {"Eman"}, ["emp"] = {"Northern Emberá"}, ["emq"] = {"Eastern Minyag"}, ["ems"] = {"Pacific Gulf Yupik"}, ["emu"] = {"Eastern Muria"}, ["emw"] = {"Emplawas"}, ["emx"] = {"Erromintxela"}, ["emy"] = {"Epigraphic Mayan"}, ["emz"] = {"Mbessa"}, ["ena"] = {"Apali"}, ["enb"] = {"Markweeta"}, ["enc"] = {"En"}, ["end"] = {"Ende"}, ["enf"] = {"Forest Enets"}, ["enh"] = {"Tundra Enets"}, ["enl"] = {"Enlhet"}, ["enm"] = {"Middle English (1100-1500)"}, ["enn"] = {"Engenni"}, ["eno"] = {"Enggano"}, ["enq"] = {"Enga"}, ["enr"] = {"Emumu", "Emem"}, ["enu"] = {"Enu"}, ["env"] = {"Enwan (Edo State)"}, ["enw"] = {"Enwan (Akwa Ibom State)"}, ["enx"] = {"Enxet"}, ["eot"] = {"Beti (Côte d'Ivoire)"}, ["epi"] = {"Epie"}, ["era"] = {"Eravallan"}, ["erg"] = {"Sie"}, ["erh"] = {"Eruwa"}, ["eri"] = {"Ogea"}, ["erk"] = {"South Efate"}, ["ero"] = {"Horpa"}, ["err"] = {"Erre"}, ["ers"] = {"Ersu"}, ["ert"] = {"Eritai"}, ["erw"] = {"Erokwanas"}, ["ese"] = {"Ese Ejja"}, ["esg"] = {"Aheri Gondi"}, ["esh"] = {"Eshtehardi"}, ["esi"] = {"North Alaskan Inupiatun"}, ["esk"] = {"Northwest Alaska Inupiatun"}, ["esl"] = {"Egypt Sign Language"}, ["esm"] = {"Esuma"}, ["esn"] = {"Salvadoran Sign Language"}, ["eso"] = {"Estonian Sign Language"}, ["esq"] = {"Esselen"}, ["ess"] = {"Central Siberian Yupik"}, ["esu"] = {"Central Yupik"}, ["esx"] = {"Eskimo-Aleut languages"}, ["esy"] = {"Eskayan"}, ["etb"] = {"Etebi"}, ["etc"] = {"Etchemin"}, ["eth"] = {"Ethiopian Sign Language"}, ["etn"] = {"Eton (Vanuatu)"}, ["eto"] = {"Eton (Cameroon)"}, ["etr"] = {"Edolo"}, ["ets"] = {"Yekhee"}, ["ett"] = {"Etruscan"}, ["etu"] = {"Ejagham"}, ["etx"] = {"Eten"}, ["etz"] = {"Semimi"}, ["eud"] = {"Eudeve"}, ["euq"] = {"Basque (family)"}, ["eve"] = {"Even"}, ["evh"] = {"Uvbie"}, ["evn"] = {"Evenki"}, ["ewo"] = {"Ewondo"}, ["ext"] = {"Extremaduran"}, ["eya"] = {"Eyak"}, ["eyo"] = {"Keiyo"}, ["eza"] = {"Ezaa"}, ["eze"] = {"Uzekwe"}, ["faa"] = {"Fasu"}, ["fab"] = {"Fa d'Ambu"}, ["fad"] = {"Wagi"}, ["faf"] = {"Fagani"}, ["fag"] = {"Finongan"}, ["fah"] = {"Baissa Fali"}, ["fai"] = {"Faiwol"}, ["faj"] = {"Faita"}, ["fak"] = {"Fang (Cameroon)"}, ["fal"] = {"South Fali"}, ["fam"] = {"Fam"}, ["fan"] = {"Fang (Equatorial Guinea)"}, ["fap"] = {"Paloor"}, ["far"] = {"Fataleka"}, ["fat"] = {"Fanti"}, ["fau"] = {"Fayu"}, ["fax"] = {"Fala"}, ["fay"] = {"Southwestern Fars"}, ["faz"] = {"Northwestern Fars"}, ["fbl"] = {"West Albay Bikol"}, ["fcs"] = {"Quebec Sign Language"}, ["fer"] = {"Feroge"}, ["ffi"] = {"Foia Foia"}, ["ffm"] = {"Maasina Fulfulde"}, ["fgr"] = {"Fongoro"}, ["fia"] = {"Nobiin"}, ["fie"] = {"Fyer"}, ["fif"] = {"Faifi"}, ["fil"] = {"Filipino", "Pilipino"}, ["fip"] = {"Fipa"}, ["fir"] = {"Firan"}, ["fit"] = {"Tornedalen Finnish", "Meänkieli"}, ["fiu"] = {"Finno-Ugrian languages"}, ["fiw"] = {"Fiwaga"}, ["fkk"] = {"Kirya-Konzəl"}, ["fkv"] = {"Kven Finnish"}, ["fla"] = {"Kalispel-Pend d'Oreille"}, ["flh"] = {"Foau"}, ["fli"] = {"Fali"}, ["fll"] = {"North Fali"}, ["fln"] = {"Flinders Island"}, ["flr"] = {"Fuliiru"}, ["fly"] = {"Flaaitaal", "Tsotsitaal"}, ["fmp"] = {"Fe'fe'"}, ["fmu"] = {"Far Western Muria"}, ["fnb"] = {"Fanbak"}, ["fng"] = {"Fanagalo"}, ["fni"] = {"Fania"}, ["fod"] = {"Foodo"}, ["foi"] = {"Foi"}, ["fom"] = {"Foma"}, ["fon"] = {"Fon"}, ["for"] = {"Fore"}, ["fos"] = {"Siraya"}, ["fox"] = {"Formosan languages"}, ["fpe"] = {"Fernando Po Creole English"}, ["fqs"] = {"Fas"}, ["frc"] = {"Cajun French"}, ["frd"] = {"Fordata"}, ["frk"] = {"Frankish"}, ["frm"] = {"Middle French (ca. 1400-1600)"}, ["fro"] = {"Lumang Pranses (842-ca. 1400)"}, ["frp"] = {"Arpitan", "Francoprovençal"}, ["frq"] = {"Forak"}, ["frr"] = {"Northern Frisian"}, ["frs"] = {"Eastern Frisian"}, ["frt"] = {"Fortsenal"}, ["fse"] = {"Finnish Sign Language"}, ["fsl"] = {"French Sign Language"}, ["fss"] = {"Finland-Swedish Sign Language", "finlandssvenskt teckenspråk", "suomenruotsalainen viittomakieli"}, ["fub"] = {"Adamawa Fulfulde"}, ["fuc"] = {"Pulaar"}, ["fud"] = {"East Futuna"}, ["fue"] = {"Borgu Fulfulde"}, ["fuf"] = {"Pular"}, ["fuh"] = {"Western Niger Fulfulde"}, ["fui"] = {"Bagirmi Fulfulde"}, ["fuj"] = {"Ko"}, ["fum"] = {"Fum"}, ["fun"] = {"Fulniô"}, ["fuq"] = {"Central-Eastern Niger Fulfulde"}, ["fur"] = {"Friulian"}, ["fut"] = {"Futuna-Aniwa"}, ["fuu"] = {"Furu"}, ["fuv"] = {"Nigerian Fulfulde"}, ["fuy"] = {"Fuyug"}, ["fvr"] = {"Fur"}, ["fwa"] = {"Fwâi"}, ["fwe"] = {"Fwe"}, ["gaa"] = {"Ga"}, ["gab"] = {"Gabri"}, ["gac"] = {"Mixed Great Andamanese"}, ["gad"] = {"Gaddang"}, ["gae"] = {"Guarequena"}, ["gaf"] = {"Gende"}, ["gag"] = {"Gagauz"}, ["gah"] = {"Alekano"}, ["gai"] = {"Borei"}, ["gaj"] = {"Gadsup"}, ["gak"] = {"Gamkonora"}, ["gal"] = {"Galolen"}, ["gam"] = {"Kandawo"}, ["gan"] = {"Gan Chinese"}, ["gao"] = {"Gants"}, ["gap"] = {"Gal"}, ["gaq"] = {"Gata'"}, ["gar"] = {"Galeya"}, ["gas"] = {"Adiwasi Garasia"}, ["gat"] = {"Kenati"}, ["gau"] = {"Mudhili Gadaba"}, ["gaw"] = {"Nobonob"}, ["gax"] = {"Borana-Arsi-Guji Oromo"}, ["gay"] = {"Gayo"}, ["gaz"] = {"West Central Oromo"}, ["gba"] = {"Gbaya (Central African Republic)"}, ["gbb"] = {"Kaytetye"}, ["gbd"] = {"Karajarri"}, ["gbe"] = {"Niksek"}, ["gbf"] = {"Gaikundi"}, ["gbg"] = {"Gbanziri"}, ["gbh"] = {"Defi Gbe"}, ["gbi"] = {"Galela"}, ["gbj"] = {"Bodo Gadaba"}, ["gbk"] = {"Gaddi"}, ["gbl"] = {"Gamit"}, ["gbm"] = {"Garhwali"}, ["gbn"] = {"Mo'da"}, ["gbo"] = {"Northern Grebo"}, ["gbp"] = {"Gbaya-Bossangoa"}, ["gbq"] = {"Gbaya-Bozoum"}, ["gbr"] = {"Gbagyi"}, ["gbs"] = {"Gbesi Gbe"}, ["gbu"] = {"Gagadu"}, ["gbv"] = {"Gbanu"}, ["gbw"] = {"Gabi-Gabi"}, ["gbx"] = {"Eastern Xwla Gbe"}, ["gby"] = {"Gbari"}, ["gbz"] = {"Zoroastrian Dari"}, ["gcc"] = {"Mali"}, ["gcd"] = {"Ganggalida"}, ["gce"] = {"Galice"}, ["gcf"] = {"Guadeloupean Creole French"}, ["gcl"] = {"Grenadian Creole English"}, ["gcn"] = {"Gaina"}, ["gcr"] = {"Guianese Creole French"}, ["gct"] = {"Colonia Tovar German"}, ["gda"] = {"Gade Lohar"}, ["gdb"] = {"Pottangi Ollar Gadaba"}, ["gdc"] = {"Gugu Badhun"}, ["gdd"] = {"Gedaged"}, ["gde"] = {"Gude"}, ["gdf"] = {"Guduf-Gava"}, ["gdg"] = {"Ga'dang"}, ["gdh"] = {"Gadjerawang", "Gajirrabeng"}, ["gdi"] = {"Gundi"}, ["gdj"] = {"Gurdjar"}, ["gdk"] = {"Gadang"}, ["gdl"] = {"Dirasha"}, ["gdm"] = {"Laal"}, ["gdn"] = {"Umanakaina"}, ["gdo"] = {"Ghodoberi"}, ["gdq"] = {"Mehri"}, ["gdr"] = {"Wipi"}, ["gds"] = {"Ghandruk Sign Language"}, ["gdt"] = {"Kungardutyi"}, ["gdu"] = {"Gudu"}, ["gdx"] = {"Godwari"}, ["gea"] = {"Geruma"}, ["geb"] = {"Kire"}, ["gec"] = {"Gboloo Grebo"}, ["ged"] = {"Gade"}, ["gef"] = {"Gerai"}, ["geg"] = {"Gengle"}, ["geh"] = {"Hutterite German", "Hutterisch"}, ["gei"] = {"Gebe"}, ["gej"] = {"Gen"}, ["gek"] = {"Ywom"}, ["gel"] = {"ut-Ma'in"}, ["gem"] = {"Germanic languages"}, ["geq"] = {"Geme"}, ["ges"] = {"Geser-Gorom"}, ["gev"] = {"Eviya"}, ["gew"] = {"Gera"}, ["gex"] = {"Garre"}, ["gey"] = {"Enya"}, ["gez"] = {"Geez"}, ["gfk"] = {"Patpatar"}, ["gft"] = {"Gafat"}, ["gga"] = {"Gao"}, ["ggb"] = {"Gbii"}, ["ggd"] = {"Gugadj"}, ["gge"] = {"Gurr-goni"}, ["ggg"] = {"Gurgula"}, ["ggk"] = {"Kungarakany"}, ["ggl"] = {"Ganglau"}, ["ggt"] = {"Gitua"}, ["ggu"] = {"Gagu", "Gban"}, ["ggw"] = {"Gogodala"}, ["gha"] = {"Ghadamès"}, ["ghc"] = {"Hiberno-Scottish Gaelic"}, ["ghe"] = {"Southern Ghale"}, ["ghh"] = {"Northern Ghale"}, ["ghk"] = {"Geko Karen"}, ["ghl"] = {"Ghulfan"}, ["ghn"] = {"Ghanongga"}, ["gho"] = {"Ghomara"}, ["ghr"] = {"Ghera"}, ["ghs"] = {"Guhu-Samane"}, ["ght"] = {"Kuke", "Kutang Ghale"}, ["gia"] = {"Kija"}, ["gib"] = {"Gibanawa"}, ["gic"] = {"Gail"}, ["gid"] = {"Gidar"}, ["gie"] = {"Gaɓogbo", "Guébie"}, ["gig"] = {"Goaria"}, ["gih"] = {"Githabul"}, ["gii"] = {"Girirra"}, ["gil"] = {"Gilbertese"}, ["gim"] = {"Gimi (Eastern Highlands)"}, ["gin"] = {"Hinukh"}, ["gip"] = {"Gimi (West New Britain)"}, ["giq"] = {"Green Gelao"}, ["gir"] = {"Red Gelao"}, ["gis"] = {"North Giziga"}, ["git"] = {"Gitxsan"}, ["giu"] = {"Mulao"}, ["giw"] = {"White Gelao"}, ["gix"] = {"Gilima"}, ["giy"] = {"Giyug"}, ["giz"] = {"South Giziga"}, ["gjk"] = {"Kachi Koli"}, ["gjm"] = {"Gunditjmara"}, ["gjn"] = {"Gonja"}, ["gjr"] = {"Gurindji Kriol"}, ["gju"] = {"Gujari"}, ["gka"] = {"Guya"}, ["gkd"] = {"Magɨ (Madang Province)"}, ["gke"] = {"Ndai"}, ["gkn"] = {"Gokana"}, ["gko"] = {"Kok-Nar"}, ["gkp"] = {"Guinea Kpelle"}, ["gku"] = {"ǂUngkue"}, ["glb"] = {"Belning"}, ["glc"] = {"Bon Gula"}, ["gld"] = {"Nanai"}, ["glh"] = {"Northwest Pashai", "Northwest Pashayi"}, ["glj"] = {"Gula Iro"}, ["glk"] = {"Gilaki"}, ["gll"] = {"Garlali"}, ["glo"] = {"Galambu"}, ["glr"] = {"Glaro-Twabo"}, ["glu"] = {"Gula (Chad)"}, ["glw"] = {"Glavda"}, ["gly"] = {"Gule"}, ["gma"] = {"Gambera"}, ["gmb"] = {"Gula'alaa"}, ["gmd"] = {"Mághdì"}, ["gme"] = {"East Germanic languages"}, ["gmg"] = {"Magɨyi"}, ["gmh"] = {"Middle High German (ca. 1050-1500)"}, ["gml"] = {"Middle Low German"}, ["gmm"] = {"Gbaya-Mbodomo"}, ["gmn"] = {"Gimnime"}, ["gmq"] = {"North Germanic languages"}, ["gmr"] = {"Mirning", "Mirniny"}, ["gmu"] = {"Gumalu"}, ["gmv"] = {"Gamo"}, ["gmw"] = {"West Germanic languages"}, ["gmx"] = {"Magoma"}, ["gmy"] = {"Mycenaean Greek"}, ["gmz"] = {"Mgbolizhia"}, ["gna"] = {"Kaansa"}, ["gnb"] = {"Gangte"}, ["gnc"] = {"Guanche"}, ["gnd"] = {"Zulgo-Gemzek"}, ["gne"] = {"Ganang"}, ["gng"] = {"Ngangam"}, ["gnh"] = {"Lere"}, ["gni"] = {"Gooniyandi"}, ["gnj"] = {"Ngen"}, ["gnk"] = {"ǁGana"}, ["gnl"] = {"Gangulu"}, ["gnm"] = {"Ginuman"}, ["gnn"] = {"Gumatj"}, ["gno"] = {"Northern Gondi"}, ["gnq"] = {"Gana"}, ["gnr"] = {"Gureng Gureng"}, ["gnt"] = {"Guntai"}, ["gnu"] = {"Gnau"}, ["gnw"] = {"Western Bolivian Guaraní"}, ["gnz"] = {"Ganzi"}, ["goa"] = {"Guro"}, ["gob"] = {"Playero"}, ["goc"] = {"Gorakor"}, ["god"] = {"Godié"}, ["goe"] = {"Gongduk"}, ["gof"] = {"Gofa"}, ["gog"] = {"Gogo"}, ["goh"] = {"Old High German (ca. 750-1050)"}, ["goi"] = {"Gobasi"}, ["goj"] = {"Gowlan"}, ["gok"] = {"Gowli"}, ["gol"] = {"Gola"}, ["gom"] = {"Goan Konkani"}, ["gon"] = {"Gondi"}, ["goo"] = {"Gone Dau"}, ["gop"] = {"Yeretuar"}, ["goq"] = {"Gorap"}, ["gor"] = {"Gorontalo"}, ["gos"] = {"Gronings"}, ["got"] = {"Gothic"}, ["gou"] = {"Gavar"}, ["gov"] = {"Goo"}, ["gow"] = {"Gorowa"}, ["gox"] = {"Gobu"}, ["goy"] = {"Goundo"}, ["goz"] = {"Gozarkhani"}, ["gpa"] = {"Gupa-Abawa"}, ["gpe"] = {"Ghanaian Pidgin English"}, ["gpn"] = {"Taiap"}, ["gqa"] = {"Ga'anda"}, ["gqi"] = {"Guiqiong"}, ["gqn"] = {"Guana (Brazil)"}, ["gqr"] = {"Gor"}, ["gqu"] = {"Qau"}, ["gra"] = {"Rajput Garasia"}, ["grb"] = {"Grebo"}, ["grc"] = {"Sinaunang Griyego"}, ["grd"] = {"Guruntum-Mbaaru"}, ["grg"] = {"Madi"}, ["grh"] = {"Gbiri-Niragu"}, ["gri"] = {"Ghari"}, ["grj"] = {"Southern Grebo"}, ["grk"] = {"Greek languages"}, ["grm"] = {"Kota Marudu Talantang"}, ["gro"] = {"Groma"}, ["grq"] = {"Gorovu"}, ["grr"] = {"Taznatit"}, ["grs"] = {"Gresi"}, ["grt"] = {"Garo"}, ["gru"] = {"Kistane"}, ["grv"] = {"Central Grebo"}, ["grw"] = {"Gweda"}, ["grx"] = {"Guriaso"}, ["gry"] = {"Barclayville Grebo"}, ["grz"] = {"Guramalum"}, ["gse"] = {"Ghanaian Sign Language"}, ["gsg"] = {"German Sign Language"}, ["gsl"] = {"Gusilay"}, ["gsm"] = {"Guatemalan Sign Language"}, ["gsn"] = {"Nema", "Gusan"}, ["gso"] = {"Southwest Gbaya"}, ["gsp"] = {"Wasembo"}, ["gss"] = {"Greek Sign Language"}, ["gsw"] = {"Swiss German", "Alemannic", "Alsatian"}, ["gta"] = {"Guató"}, ["gtu"] = {"Aghu-Tharnggala"}, ["gua"] = {"Shiki"}, ["gub"] = {"Guajajára"}, ["guc"] = {"Wayuu"}, ["gud"] = {"Yocoboué Dida"}, ["gue"] = {"Gurindji"}, ["guf"] = {"Gupapuyngu"}, ["gug"] = {"Paraguayan Guaraní"}, ["guh"] = {"Guahibo"}, ["gui"] = {"Eastern Bolivian Guaraní"}, ["guk"] = {"Gumuz"}, ["gul"] = {"Sea Island Creole English"}, ["gum"] = {"Guambiano"}, ["gun"] = {"Mbyá Guaraní"}, ["guo"] = {"Guayabero"}, ["gup"] = {"Gunwinggu"}, ["guq"] = {"Aché"}, ["gur"] = {"Farefare"}, ["gus"] = {"Guinean Sign Language"}, ["gut"] = {"Maléku Jaíka"}, ["guu"] = {"Yanomamö"}, ["guw"] = {"Gun"}, ["gux"] = {"Gourmanchéma"}, ["guz"] = {"Gusii", "Ekegusii"}, ["gva"] = {"Guana (Paraguay)"}, ["gvc"] = {"Guanano"}, ["gve"] = {"Duwet"}, ["gvf"] = {"Golin"}, ["gvj"] = {"Guajá"}, ["gvl"] = {"Gulay"}, ["gvm"] = {"Gurmana"}, ["gvn"] = {"Kuku-Yalanji"}, ["gvo"] = {"Gavião Do Jiparaná"}, ["gvp"] = {"Pará Gavião"}, ["gvr"] = {"Gurung"}, ["gvs"] = {"Gumawana"}, ["gvy"] = {"Guyani"}, ["gwa"] = {"Mbato"}, ["gwb"] = {"Gwa"}, ["gwc"] = {"Gawri", "Kalami"}, ["gwd"] = {"Gawwada"}, ["gwe"] = {"Gweno"}, ["gwf"] = {"Gowro"}, ["gwg"] = {"Moo"}, ["gwi"] = {"Gwichʼin"}, ["gwj"] = {"ǀGwi"}, ["gwm"] = {"Awngthim"}, ["gwn"] = {"Gwandara"}, ["gwr"] = {"Gwere"}, ["gwt"] = {"Gawar-Bati"}, ["gwu"] = {"Guwamu"}, ["gww"] = {"Kwini"}, ["gwx"] = {"Gua"}, ["gxx"] = {"Wè Southern"}, ["gya"] = {"Northwest Gbaya"}, ["gyb"] = {"Garus"}, ["gyd"] = {"Kayardild"}, ["gye"] = {"Gyem"}, ["gyf"] = {"Gungabula"}, ["gyg"] = {"Gbayi"}, ["gyi"] = {"Gyele"}, ["gyl"] = {"Gayil"}, ["gym"] = {"Ngäbere"}, ["gyn"] = {"Guyanese Creole English"}, ["gyo"] = {"Gyalsumdo"}, ["gyr"] = {"Guarayu"}, ["gyy"] = {"Gunya"}, ["gyz"] = {"Geji", "Gyaazi"}, ["gza"] = {"Ganza"}, ["gzi"] = {"Gazi"}, ["gzn"] = {"Gane"}, ["haa"] = {"Han"}, ["hab"] = {"Hanoi Sign Language"}, ["hac"] = {"Gurani"}, ["had"] = {"Hatam"}, ["hae"] = {"Eastern Oromo"}, ["haf"] = {"Haiphong Sign Language"}, ["hag"] = {"Hanga"}, ["hah"] = {"Hahon"}, ["hai"] = {"Haida"}, ["haj"] = {"Hajong"}, ["hak"] = {"Hakka Chinese"}, ["hal"] = {"Halang"}, ["ham"] = {"Hewa"}, ["han"] = {"Hangaza"}, ["hao"] = {"Hakö"}, ["hap"] = {"Hupla"}, ["haq"] = {"Ha"}, ["har"] = {"Harari"}, ["has"] = {"Haisla"}, ["hav"] = {"Havu"}, ["haw"] = {"Hawaiian"}, ["hax"] = {"Southern Haida"}, ["hay"] = {"Haya"}, ["haz"] = {"Hazaragi"}, ["hba"] = {"Hamba"}, ["hbb"] = {"Huba"}, ["hbn"] = {"Heiban"}, ["hbo"] = {"Ancient Hebrew"}, ["hbu"] = {"Habu"}, ["hca"] = {"Andaman Creole Hindi"}, ["hch"] = {"Huichol"}, ["hdn"] = {"Northern Haida"}, ["hds"] = {"Honduras Sign Language"}, ["hdy"] = {"Hadiyya"}, ["hea"] = {"Northern Qiandong Miao"}, ["hed"] = {"Herdé"}, ["heg"] = {"Helong"}, ["heh"] = {"Hehe"}, ["hei"] = {"Heiltsuk"}, ["hem"] = {"Hemba"}, ["hgm"] = {"Haiǁom"}, ["hgw"] = {"Haigwai"}, ["hhi"] = {"Hoia Hoia"}, ["hhr"] = {"Kerak"}, ["hhy"] = {"Hoyahoya"}, ["hia"] = {"Lamang"}, ["hib"] = {"Hibito"}, ["hid"] = {"Hidatsa"}, ["hif"] = {"Fiji Hindi"}, ["hig"] = {"Kamwe"}, ["hih"] = {"Pamosu"}, ["hii"] = {"Hinduri"}, ["hij"] = {"Hijuk"}, ["hik"] = {"Seit-Kaitetu"}, ["hil"] = {"Hiligaynon"}, ["him"] = {"Himachali languages", "Western Pahari languages"}, ["hio"] = {"Tsoa"}, ["hir"] = {"Himarimã"}, ["hit"] = {"Hittite"}, ["hiw"] = {"Hiw"}, ["hix"] = {"Hixkaryána"}, ["hji"] = {"Haji"}, ["hka"] = {"Kahe"}, ["hke"] = {"Hunde"}, ["hkh"] = {"Khah", "Poguli"}, ["hkk"] = {"Hunjara-Kaina Ke"}, ["hkn"] = {"Mel-Khaonh"}, ["hks"] = {"Hong Kong Sign Language", "Heung Kong Sau Yue"}, ["hla"] = {"Halia"}, ["hlb"] = {"Halbi"}, ["hld"] = {"Halang Doan"}, ["hle"] = {"Hlersu"}, ["hlt"] = {"Matu Chin"}, ["hlu"] = {"Hieroglyphic Luwian"}, ["hma"] = {"Southern Mashan Hmong", "Southern Mashan Miao"}, ["hmb"] = {"Humburi Senni Songhay"}, ["hmc"] = {"Central Huishui Hmong", "Central Huishui Miao"}, ["hmd"] = {"Large Flowery Miao", "A-hmaos", "Da-Hua Miao"}, ["hme"] = {"Eastern Huishui Hmong", "Eastern Huishui Miao"}, ["hmf"] = {"Hmong Don"}, ["hmg"] = {"Southwestern Guiyang Hmong"}, ["hmh"] = {"Southwestern Huishui Hmong", "Southwestern Huishui Miao"}, ["hmi"] = {"Northern Huishui Hmong", "Northern Huishui Miao"}, ["hmj"] = {"Ge", "Gejia"}, ["hmk"] = {"Maek"}, ["hml"] = {"Luopohe Hmong", "Luopohe Miao"}, ["hmm"] = {"Central Mashan Hmong", "Central Mashan Miao"}, ["hmn"] = {"Hmong", "Mong"}, ["hmp"] = {"Northern Mashan Hmong", "Northern Mashan Miao"}, ["hmq"] = {"Eastern Qiandong Miao"}, ["hmr"] = {"Hmar"}, ["hms"] = {"Southern Qiandong Miao"}, ["hmt"] = {"Hamtai"}, ["hmu"] = {"Hamap"}, ["hmv"] = {"Hmong Dô"}, ["hmw"] = {"Western Mashan Hmong", "Western Mashan Miao"}, ["hmx"] = {"Hmong-Mien languages"}, ["hmy"] = {"Southern Guiyang Hmong", "Southern Guiyang Miao"}, ["hmz"] = {"Hmong Shua", "Sinicized Miao"}, ["hna"] = {"Mina (Cameroon)"}, ["hnd"] = {"Southern Hindko"}, ["hne"] = {"Chhattisgarhi"}, ["hng"] = {"Hungu"}, ["hnh"] = {"ǁAni"}, ["hni"] = {"Hani"}, ["hnj"] = {"Hmong Njua", "Mong Leng", "Mong Njua"}, ["hnm"] = {"Hainanese"}, ["hnn"] = {"Hanunoo"}, ["hno"] = {"Northern Hindko"}, ["hns"] = {"Caribbean Hindustani"}, ["hnu"] = {"Hung"}, ["hoa"] = {"Hoava"}, ["hob"] = {"Mari (Madang Province)"}, ["hoc"] = {"Ho"}, ["hod"] = {"Holma"}, ["hoe"] = {"Horom"}, ["hoh"] = {"Hobyót"}, ["hoi"] = {"Holikachuk"}, ["hoj"] = {"Hadothi", "Haroti"}, ["hok"] = {"Hokan languages"}, ["hol"] = {"Holu"}, ["hom"] = {"Homa"}, ["hoo"] = {"Holoholo"}, ["hop"] = {"Hopi"}, ["hor"] = {"Horo"}, ["hos"] = {"Ho Chi Minh City Sign Language"}, ["hot"] = {"Hote", "Malê"}, ["hov"] = {"Hovongan"}, ["how"] = {"Honi"}, ["hoy"] = {"Holiya"}, ["hoz"] = {"Hozo"}, ["hpo"] = {"Hpon"}, ["hps"] = {"Hawai'i Sign Language (HSL)", "Hawai'i Pidgin Sign Language"}, ["hra"] = {"Hrangkhol"}, ["hrc"] = {"Niwer Mil"}, ["hre"] = {"Hre"}, ["hrk"] = {"Haruku"}, ["hrm"] = {"Horned Miao"}, ["hro"] = {"Haroi"}, ["hrp"] = {"Nhirrpi"}, ["hrt"] = {"Hértevin"}, ["hru"] = {"Hruso"}, ["hrw"] = {"Warwar Feni"}, ["hrx"] = {"Hunsrik"}, ["hrz"] = {"Harzani"}, ["hsb"] = {"Upper Sorbian"}, ["hsh"] = {"Hungarian Sign Language"}, ["hsl"] = {"Hausa Sign Language"}, ["hsn"] = {"Xiang Chinese"}, ["hss"] = {"Harsusi"}, ["hti"] = {"Hoti"}, ["hto"] = {"Minica Huitoto"}, ["hts"] = {"Hadza"}, ["htu"] = {"Hitu"}, ["htx"] = {"Middle Hittite"}, ["hub"] = {"Huambisa"}, ["huc"] = {"ǂHua", "ǂʼAmkhoe"}, ["hud"] = {"Huaulu"}, ["hue"] = {"San Francisco Del Mar Huave"}, ["huf"] = {"Humene"}, ["hug"] = {"Huachipaeri"}, ["huh"] = {"Huilliche"}, ["hui"] = {"Huli"}, ["huj"] = {"Northern Guiyang Hmong", "Northern Guiyang Miao"}, ["huk"] = {"Hulung"}, ["hul"] = {"Hula"}, ["hum"] = {"Hungana"}, ["huo"] = {"Hu"}, ["hup"] = {"Hupa"}, ["huq"] = {"Tsat"}, ["hur"] = {"Halkomelem"}, ["hus"] = {"Huastec"}, ["hut"] = {"Humla"}, ["huu"] = {"Murui Huitoto"}, ["huv"] = {"San Mateo Del Mar Huave"}, ["huw"] = {"Hukumina"}, ["hux"] = {"Nüpode Huitoto"}, ["huy"] = {"Hulaulá"}, ["huz"] = {"Hunzib"}, ["hvc"] = {"Haitian Vodoun Culture Language"}, ["hve"] = {"San Dionisio Del Mar Huave"}, ["hvk"] = {"Haveke"}, ["hvn"] = {"Sabu"}, ["hvv"] = {"Santa María Del Mar Huave"}, ["hwa"] = {"Wané"}, ["hwc"] = {"Hawai'i Creole English", "Hawai'i Pidgin"}, ["hwo"] = {"Hwana"}, ["hya"] = {"Hya"}, ["hyw"] = {"Western Armenian"}, ["hyx"] = {"Armenian (family)"}, ["iai"] = {"Iaai"}, ["ian"] = {"Iatmul"}, ["iar"] = {"Purari"}, ["iba"] = {"Iban"}, ["ibb"] = {"Ibibio"}, ["ibd"] = {"Iwaidja"}, ["ibe"] = {"Akpes"}, ["ibg"] = {"Ibanag"}, ["ibh"] = {"Bih"}, ["ibl"] = {"Ibaloi"}, ["ibm"] = {"Agoi"}, ["ibn"] = {"Ibino"}, ["ibr"] = {"Ibuoro"}, ["ibu"] = {"Ibu"}, ["iby"] = {"Ibani"}, ["ica"] = {"Ede Ica"}, ["ich"] = {"Etkywan"}, ["icl"] = {"Icelandic Sign Language"}, ["icr"] = {"Islander Creole English"}, ["ida"] = {"Idakho-Isukha-Tiriki", "Luidakho-Luisukha-Lutirichi"}, ["idb"] = {"Indo-Portuguese"}, ["idc"] = {"Idon", "Ajiya"}, ["idd"] = {"Ede Idaca"}, ["ide"] = {"Idere"}, ["idi"] = {"Idi"}, ["idr"] = {"Indri"}, ["ids"] = {"Idesa"}, ["idt"] = {"Idaté"}, ["idu"] = {"Idoma"}, ["ifa"] = {"Amganad Ifugao"}, ["ifb"] = {"Batad Ifugao", "Ayangan Ifugao"}, ["ife"] = {"Ifè"}, ["iff"] = {"Ifo"}, ["ifk"] = {"Tuwali Ifugao"}, ["ifm"] = {"Teke-Fuumu"}, ["ifu"] = {"Mayoyao Ifugao"}, ["ify"] = {"Keley-I Kallahan"}, ["igb"] = {"Ebira"}, ["ige"] = {"Igede"}, ["igg"] = {"Igana"}, ["igl"] = {"Igala"}, ["igm"] = {"Kanggape"}, ["ign"] = {"Ignaciano"}, ["igo"] = {"Isebe"}, ["igs"] = {"Interglossa"}, ["igw"] = {"Igwe"}, ["ihb"] = {"Iha Based Pidgin"}, ["ihi"] = {"Ihievbe"}, ["ihp"] = {"Iha"}, ["ihw"] = {"Bidhawal"}, ["iin"] = {"Thiin"}, ["iir"] = {"Indo-Iranian languages"}, ["ijc"] = {"Izon"}, ["ije"] = {"Biseni"}, ["ijj"] = {"Ede Ije"}, ["ijn"] = {"Kalabari"}, ["ijo"] = {"Ijo languages"}, ["ijs"] = {"Southeast Ijo"}, ["ike"] = {"Eastern Canadian Inuktitut"}, ["ikh"] = {"Ikhin-Arokho"}, ["iki"] = {"Iko"}, ["ikk"] = {"Ika"}, ["ikl"] = {"Ikulu"}, ["iko"] = {"Olulumo-Ikom"}, ["ikp"] = {"Ikpeshi"}, ["ikr"] = {"Ikaranggal"}, ["iks"] = {"Inuit Sign Language"}, ["ikt"] = {"Inuinnaqtun", "Western Canadian Inuktitut"}, ["ikv"] = {"Iku-Gora-Ankwa"}, ["ikw"] = {"Ikwere"}, ["ikx"] = {"Ik"}, ["ikz"] = {"Ikizu"}, ["ila"] = {"Ile Ape"}, ["ilb"] = {"Ila"}, ["ilg"] = {"Garig-Ilgar"}, ["ili"] = {"Ili Turki"}, ["ilk"] = {"Ilongot"}, ["ilm"] = {"Iranun (Malaysia)"}, ["ilo"] = {"Ilokano", "Ilocano", "Iloko"}, ["ilp"] = {"Iranun (Philippines)"}, ["ils"] = {"International Sign"}, ["ilu"] = {"Ili'uun"}, ["ilv"] = {"Ilue"}, ["ima"] = {"Mala Malasar"}, ["imi"] = {"Anamgura"}, ["iml"] = {"Miluk"}, ["imn"] = {"Imonda"}, ["imo"] = {"Imbongu"}, ["imr"] = {"Imroing"}, ["ims"] = {"Marsian"}, ["imt"] = {"Imotong"}, ["imy"] = {"Milyan"}, ["inb"] = {"Inga"}, ["inc"] = {"Indic languages"}, ["ine"] = {"Indo-European languages"}, ["ing"] = {"Degexit'an"}, ["inh"] = {"Ingush"}, ["inj"] = {"Jungle Inga"}, ["inl"] = {"Indonesian Sign Language"}, ["inm"] = {"Minaean"}, ["inn"] = {"Isinai"}, ["ino"] = {"Inoke-Yate"}, ["inp"] = {"Iñapari"}, ["ins"] = {"Indian Sign Language"}, ["int"] = {"Intha"}, ["inz"] = {"Ineseño"}, ["ior"] = {"Inor"}, ["iou"] = {"Tuma-Irumu"}, ["iow"] = {"Iowa-Oto"}, ["ipi"] = {"Ipili"}, ["ipo"] = {"Ipiko"}, ["iqu"] = {"Iquito"}, ["iqw"] = {"Ikwo"}, ["ira"] = {"Iranian languages"}, ["ire"] = {"Iresim"}, ["irh"] = {"Irarutu"}, ["iri"] = {"Rigwe", "Irigwe"}, ["irk"] = {"Iraqw"}, ["irn"] = {"Irántxe"}, ["iro"] = {"Iroquoian languages"}, ["irr"] = {"Ir"}, ["iru"] = {"Irula"}, ["irx"] = {"Kamberau"}, ["iry"] = {"Iraya"}, ["isa"] = {"Isabi"}, ["isc"] = {"Isconahua"}, ["isd"] = {"Isnag"}, ["ise"] = {"Italian Sign Language"}, ["isg"] = {"Irish Sign Language"}, ["ish"] = {"Esan"}, ["isi"] = {"Nkem-Nkum"}, ["isk"] = {"Ishkashimi"}, ["ism"] = {"Masimasi"}, ["isn"] = {"Isanzu"}, ["iso"] = {"Isoko"}, ["isr"] = {"Israeli Sign Language"}, ["ist"] = {"Istriot"}, ["isu"] = {"Isu (Menchum Division)"}, ["isv"] = {"Interslavic"}, ["itb"] = {"Binongan Itneg"}, ["itc"] = {"Italic languages"}, ["itd"] = {"Southern Tidung"}, ["ite"] = {"Itene"}, ["iti"] = {"Inlaod Itneg"}, ["itk"] = {"Judeo-Italian"}, ["itl"] = {"Itelmen"}, ["itm"] = {"Itu Mbon Uzo"}, ["ito"] = {"Itonama"}, ["itr"] = {"Iteri"}, ["its"] = {"Isekiri"}, ["itt"] = {"Maeng Itneg"}, ["itv"] = {"Itawit"}, ["itw"] = {"Ito"}, ["itx"] = {"Itik"}, ["ity"] = {"Moyadan Itneg"}, ["itz"] = {"Itzá"}, ["ium"] = {"Iu Mien"}, ["ivb"] = {"Ibatan"}, ["ivv"] = {"Ivatan"}, ["iwk"] = {"I-Wak"}, ["iwm"] = {"Iwam"}, ["iwo"] = {"Iwur"}, ["iws"] = {"Sepik Iwam"}, ["ixc"] = {"Ixcatec"}, ["ixl"] = {"Ixil"}, ["iya"] = {"Iyayu"}, ["iyo"] = {"Mesaka"}, ["iyx"] = {"Yaka (Congo)"}, ["izh"] = {"Ingrian"}, ["izm"] = {"Kizamani"}, ["izr"] = {"Izere"}, ["izz"] = {"Izii"}, ["jaa"] = {"Jamamadí"}, ["jab"] = {"Hyam"}, ["jac"] = {"Popti'", "Jakalteko"}, ["jad"] = {"Jahanka"}, ["jae"] = {"Yabem"}, ["jaf"] = {"Jara"}, ["jah"] = {"Jah Hut"}, ["jaj"] = {"Zazao"}, ["jak"] = {"Jakun"}, ["jal"] = {"Yalahatan"}, ["jam"] = {"Jamaican Creole English"}, ["jan"] = {"Jandai"}, ["jao"] = {"Yanyuwa"}, ["jaq"] = {"Yaqay"}, ["jas"] = {"New Caledonian Javanese"}, ["jat"] = {"Jakati"}, ["jau"] = {"Yaur"}, ["jax"] = {"Jambi Malay"}, ["jay"] = {"Yan-nhangu", "Nhangu"}, ["jaz"] = {"Jawe"}, ["jbe"] = {"Judeo-Berber"}, ["jbi"] = {"Badjiri"}, ["jbj"] = {"Arandai"}, ["jbk"] = {"Barikewa"}, ["jbm"] = {"Bijim"}, ["jbn"] = {"Nafusi"}, ["jbo"] = {"Lojban"}, ["jbr"] = {"Jofotek-Bromnya"}, ["jbt"] = {"Jabutí"}, ["jbu"] = {"Jukun Takum"}, ["jbw"] = {"Yawijibaya"}, ["jcs"] = {"Jamaican Country Sign Language"}, ["jct"] = {"Krymchak"}, ["jda"] = {"Jad"}, ["jdg"] = {"Jadgali"}, ["jdt"] = {"Judeo-Tat"}, ["jeb"] = {"Jebero"}, ["jee"] = {"Jerung"}, ["jeh"] = {"Jeh"}, ["jei"] = {"Yei"}, ["jek"] = {"Jeri Kuo"}, ["jel"] = {"Yelmek"}, ["jen"] = {"Dza"}, ["jer"] = {"Jere"}, ["jet"] = {"Manem"}, ["jeu"] = {"Jonkor Bourmataguil"}, ["jgb"] = {"Ngbee"}, ["jge"] = {"Judeo-Georgian"}, ["jgk"] = {"Gwak"}, ["jgo"] = {"Ngomba"}, ["jhi"] = {"Jehai"}, ["jhs"] = {"Jhankot Sign Language"}, ["jia"] = {"Jina"}, ["jib"] = {"Jibu"}, ["jic"] = {"Tol"}, ["jid"] = {"Bu (Kaduna State)"}, ["jie"] = {"Jilbe"}, ["jig"] = {"Jingulu", "Djingili"}, ["jih"] = {"sTodsde", "Shangzhai"}, ["jii"] = {"Jiiddu"}, ["jil"] = {"Jilim"}, ["jim"] = {"Jimi (Cameroon)"}, ["jio"] = {"Jiamao"}, ["jiq"] = {"Guanyinqiao", "Lavrung"}, ["jit"] = {"Jita"}, ["jiu"] = {"Youle Jinuo"}, ["jiv"] = {"Shuar"}, ["jiy"] = {"Buyuan Jinuo"}, ["jje"] = {"Jejueo"}, ["jjr"] = {"Bankal"}, ["jka"] = {"Kaera"}, ["jkm"] = {"Mobwa Karen"}, ["jko"] = {"Kubo"}, ["jkp"] = {"Paku Karen"}, ["jkr"] = {"Koro (India)"}, ["jks"] = {"Amami Koniya Sign Language"}, ["jku"] = {"Labir"}, ["jle"] = {"Ngile"}, ["jls"] = {"Jamaican Sign Language"}, ["jma"] = {"Dima"}, ["jmb"] = {"Zumbun"}, ["jmc"] = {"Machame"}, ["jmd"] = {"Yamdena"}, ["jmi"] = {"Jimi (Nigeria)"}, ["jml"] = {"Jumli"}, ["jmn"] = {"Makuri Naga"}, ["jmr"] = {"Kamara"}, ["jms"] = {"Mashi (Nigeria)"}, ["jmw"] = {"Mouwase"}, ["jmx"] = {"Western Juxtlahuaca Mixtec"}, ["jna"] = {"Jangshung"}, ["jnd"] = {"Jandavra"}, ["jng"] = {"Yangman"}, ["jni"] = {"Janji"}, ["jnj"] = {"Yemsa"}, ["jnl"] = {"Rawat"}, ["jns"] = {"Jaunsari"}, ["job"] = {"Joba"}, ["jod"] = {"Wojenaka"}, ["jog"] = {"Jogi"}, ["jor"] = {"Jorá"}, ["jos"] = {"Jordanian Sign Language"}, ["jow"] = {"Jowulu"}, ["jpa"] = {"Jewish Palestinian Aramaic"}, ["jpr"] = {"Judeo-Persian"}, ["jpx"] = {"Japanese (family)"}, ["jqr"] = {"Jaqaru"}, ["jra"] = {"Jarai"}, ["jrb"] = {"Judeo-Arabic"}, ["jrr"] = {"Jiru"}, ["jrt"] = {"Jakattoe"}, ["jru"] = {"Japrería"}, ["jsl"] = {"Japanese Sign Language"}, ["jua"] = {"Júma"}, ["jub"] = {"Wannu"}, ["juc"] = {"Jurchen"}, ["jud"] = {"Worodougou"}, ["juh"] = {"Hõne"}, ["jui"] = {"Ngadjuri"}, ["juk"] = {"Wapan"}, ["jul"] = {"Jirel"}, ["jum"] = {"Jumjum"}, ["jun"] = {"Juang"}, ["juo"] = {"Jiba"}, ["jup"] = {"Hupdë"}, ["jur"] = {"Jurúna"}, ["jus"] = {"Jumla Sign Language"}, ["jut"] = {"Jutish"}, ["juu"] = {"Ju"}, ["juw"] = {"Wãpha"}, ["juy"] = {"Juray"}, ["jvd"] = {"Javindo"}, ["jvn"] = {"Caribbean Javanese"}, ["jwi"] = {"Jwira-Pepesa"}, ["jya"] = {"Jiarong"}, ["jye"] = {"Judeo-Yemeni Arabic"}, ["jyy"] = {"Jaya"}, ["kaa"] = {"Kara-Kalpak", "Karakalpak"}, ["kab"] = {"Kabyle"}, ["kac"] = {"Kachin", "Jingpho"}, ["kad"] = {"Adara"}, ["kae"] = {"Ketangalan"}, ["kaf"] = {"Katso"}, ["kag"] = {"Kajaman"}, ["kah"] = {"Kara (Central African Republic)"}, ["kai"] = {"Karekare"}, ["kaj"] = {"Jju"}, ["kak"] = {"Kalanguya", "Kayapa Kallahan"}, ["kam"] = {"Kamba (Kenya)"}, ["kao"] = {"Xaasongaxango"}, ["kap"] = {"Bezhta"}, ["kaq"] = {"Capanahua"}, ["kar"] = {"Karen languages"}, ["kav"] = {"Katukína"}, ["kaw"] = {"Kawi"}, ["kax"] = {"Kao"}, ["kay"] = {"Kamayurá"}, ["kba"] = {"Kalarko"}, ["kbb"] = {"Kaxuiâna"}, ["kbc"] = {"Kadiwéu"}, ["kbd"] = {"Kabardian"}, ["kbe"] = {"Kanju"}, ["kbg"] = {"Khamba"}, ["kbh"] = {"Camsá"}, ["kbi"] = {"Kaptiau"}, ["kbj"] = {"Kari"}, ["kbk"] = {"Grass Koiari"}, ["kbl"] = {"Kanembu"}, ["kbm"] = {"Iwal"}, ["kbn"] = {"Kare (Central African Republic)"}, ["kbo"] = {"Keliko"}, ["kbp"] = {"Kabiyè"}, ["kbq"] = {"Kamano"}, ["kbr"] = {"Kafa"}, ["kbs"] = {"Kande"}, ["kbt"] = {"Abadi"}, ["kbu"] = {"Kabutra"}, ["kbv"] = {"Dera (Indonesia)"}, ["kbw"] = {"Kaiep"}, ["kbx"] = {"Ap Ma"}, ["kby"] = {"Manga Kanuri"}, ["kbz"] = {"Duhwa"}, ["kca"] = {"Khanty"}, ["kcb"] = {"Kawacha"}, ["kcc"] = {"Lubila"}, ["kcd"] = {"Ngkâlmpw Kanum"}, ["kce"] = {"Kaivi"}, ["kcf"] = {"Ukaan"}, ["kcg"] = {"Tyap"}, ["kch"] = {"Vono"}, ["kci"] = {"Kamantan"}, ["kcj"] = {"Kobiana"}, ["kck"] = {"Kalanga"}, ["kcl"] = {"Kela (Papua New Guinea)", "Kala"}, ["kcm"] = {"Gula (Central African Republic)"}, ["kcn"] = {"Nubi"}, ["kco"] = {"Kinalakna"}, ["kcp"] = {"Kanga"}, ["kcq"] = {"Kamo"}, ["kcr"] = {"Katla"}, ["kcs"] = {"Koenoem"}, ["kct"] = {"Kaian"}, ["kcu"] = {"Kami (Tanzania)"}, ["kcv"] = {"Kete"}, ["kcw"] = {"Kabwari"}, ["kcx"] = {"Kachama-Ganjule"}, ["kcy"] = {"Korandje"}, ["kcz"] = {"Konongo"}, ["kda"] = {"Worimi"}, ["kdc"] = {"Kutu"}, ["kdd"] = {"Yankunytjatjara"}, ["kde"] = {"Makonde"}, ["kdf"] = {"Mamusi"}, ["kdg"] = {"Seba"}, ["kdh"] = {"Tem"}, ["kdi"] = {"Kumam"}, ["kdj"] = {"Karamojong"}, ["kdk"] = {"Numèè", "Kwényi"}, ["kdl"] = {"Tsikimba"}, ["kdm"] = {"Kagoma"}, ["kdn"] = {"Kunda"}, ["kdo"] = {"Kordofanian languages"}, ["kdp"] = {"Kaningdon-Nindem"}, ["kdq"] = {"Koch"}, ["kdr"] = {"Karaim"}, ["kdt"] = {"Kuy"}, ["kdu"] = {"Kadaru"}, ["kdw"] = {"Koneraw"}, ["kdx"] = {"Kam"}, ["kdy"] = {"Keder", "Keijar"}, ["kdz"] = {"Kwaja"}, ["kea"] = {"Kabuverdianu"}, ["keb"] = {"Kélé"}, ["kec"] = {"Keiga"}, ["ked"] = {"Kerewe"}, ["kee"] = {"Eastern Keres"}, ["kef"] = {"Kpessi"}, ["keg"] = {"Tese"}, ["keh"] = {"Keak"}, ["kei"] = {"Kei"}, ["kej"] = {"Kadar"}, ["kek"] = {"Kekchí"}, ["kel"] = {"Kela (Democratic Republic of Congo)"}, ["kem"] = {"Kemak"}, ["ken"] = {"Kenyang"}, ["keo"] = {"Kakwa"}, ["kep"] = {"Kaikadi"}, ["keq"] = {"Kamar"}, ["ker"] = {"Kera"}, ["kes"] = {"Kugbo"}, ["ket"] = {"Ket"}, ["keu"] = {"Akebu"}, ["kev"] = {"Kanikkaran"}, ["kew"] = {"West Kewa"}, ["kex"] = {"Kukna"}, ["key"] = {"Kupia"}, ["kez"] = {"Kukele"}, ["kfa"] = {"Kodava"}, ["kfb"] = {"Northwestern Kolami"}, ["kfc"] = {"Konda-Dora"}, ["kfd"] = {"Korra Koraga"}, ["kfe"] = {"Kota (India)"}, ["kff"] = {"Koya"}, ["kfg"] = {"Kudiya"}, ["kfh"] = {"Kurichiya"}, ["kfi"] = {"Kannada Kurumba"}, ["kfj"] = {"Kemiehua"}, ["kfk"] = {"Kinnauri"}, ["kfl"] = {"Kung"}, ["kfm"] = {"Khunsari"}, ["kfn"] = {"Kuk"}, ["kfo"] = {"Koro (Côte d'Ivoire)"}, ["kfp"] = {"Korwa"}, ["kfq"] = {"Korku"}, ["kfr"] = {"Kachhi", "Kutchi"}, ["kfs"] = {"Bilaspuri"}, ["kft"] = {"Kanjari"}, ["kfu"] = {"Katkari"}, ["kfv"] = {"Kurmukar"}, ["kfw"] = {"Kharam Naga"}, ["kfx"] = {"Kullu Pahari"}, ["kfy"] = {"Kumaoni"}, ["kfz"] = {"Koromfé"}, ["kga"] = {"Koyaga"}, ["kgb"] = {"Kawe"}, ["kge"] = {"Komering"}, ["kgf"] = {"Kube"}, ["kgg"] = {"Kusunda"}, ["kgi"] = {"Selangor Sign Language"}, ["kgj"] = {"Gamale Kham"}, ["kgk"] = {"Kaiwá"}, ["kgl"] = {"Kunggari"}, ["kgn"] = {"Karingani"}, ["kgo"] = {"Krongo"}, ["kgp"] = {"Kaingang"}, ["kgq"] = {"Kamoro"}, ["kgr"] = {"Abun"}, ["kgs"] = {"Kumbainggar"}, ["kgt"] = {"Somyev"}, ["kgu"] = {"Kobol"}, ["kgv"] = {"Karas"}, ["kgw"] = {"Karon Dori"}, ["kgx"] = {"Kamaru"}, ["kgy"] = {"Kyerung"}, ["kha"] = {"Khasi"}, ["khb"] = {"Lü"}, ["khc"] = {"Tukang Besi North"}, ["khd"] = {"Bädi Kanum"}, ["khe"] = {"Korowai"}, ["khf"] = {"Khuen"}, ["khg"] = {"Khams Tibetan"}, ["khh"] = {"Kehu"}, ["khi"] = {"Khoisan languages"}, ["khj"] = {"Kuturmi"}, ["khk"] = {"Halh Mongolian"}, ["khl"] = {"Lusi"}, ["khn"] = {"Khandesi"}, ["kho"] = {"Khotanese", "Sakan"}, ["khp"] = {"Kapori", "Kapauri"}, ["khq"] = {"Koyra Chiini Songhay"}, ["khr"] = {"Kharia"}, ["khs"] = {"Kasua"}, ["kht"] = {"Khamti"}, ["khu"] = {"Nkhumbi"}, ["khv"] = {"Khvarshi"}, ["khw"] = {"Khowar"}, ["khx"] = {"Kanu"}, ["khy"] = {"Kele (Democratic Republic of Congo)"}, ["khz"] = {"Keapara"}, ["kia"] = {"Kim"}, ["kib"] = {"Koalib"}, ["kic"] = {"Kickapoo"}, ["kid"] = {"Koshin"}, ["kie"] = {"Kibet"}, ["kif"] = {"Eastern Parbate Kham"}, ["kig"] = {"Kimaama", "Kimaghima"}, ["kih"] = {"Kilmeri"}, ["kii"] = {"Kitsai"}, ["kij"] = {"Kilivila"}, ["kil"] = {"Kariya"}, ["kim"] = {"Karagas"}, ["kio"] = {"Kiowa"}, ["kip"] = {"Sheshi Kham"}, ["kiq"] = {"Kosadle", "Kosare"}, ["kis"] = {"Kis"}, ["kit"] = {"Agob"}, ["kiu"] = {"Kirmanjki (individual language)"}, ["kiv"] = {"Kimbu"}, ["kiw"] = {"Northeast Kiwai"}, ["kix"] = {"Khiamniungan Naga"}, ["kiy"] = {"Kirikiri"}, ["kiz"] = {"Kisi"}, ["kja"] = {"Mlap"}, ["kjb"] = {"Q'anjob'al", "Kanjobal"}, ["kjc"] = {"Coastal Konjo"}, ["kjd"] = {"Southern Kiwai"}, ["kje"] = {"Kisar"}, ["kjg"] = {"Khmu"}, ["kjh"] = {"Khakas"}, ["kji"] = {"Zabana"}, ["kjj"] = {"Khinalugh"}, ["kjk"] = {"Highland Konjo"}, ["kjl"] = {"Western Parbate Kham"}, ["kjm"] = {"Kháng"}, ["kjn"] = {"Kunjen"}, ["kjo"] = {"Harijan Kinnauri"}, ["kjp"] = {"Pwo Eastern Karen"}, ["kjq"] = {"Western Keres"}, ["kjr"] = {"Kurudu"}, ["kjs"] = {"East Kewa"}, ["kjt"] = {"Phrae Pwo Karen"}, ["kju"] = {"Kashaya"}, ["kjv"] = {"Kaikavian Literary Language"}, ["kjx"] = {"Ramopa"}, ["kjy"] = {"Erave"}, ["kjz"] = {"Bumthangkha"}, ["kka"] = {"Kakanda"}, ["kkb"] = {"Kwerisa"}, ["kkc"] = {"Odoodee"}, ["kkd"] = {"Kinuku"}, ["kke"] = {"Kakabe"}, ["kkf"] = {"Kalaktang Monpa"}, ["kkg"] = {"Mabaka Valley Kalinga"}, ["kkh"] = {"Khün"}, ["kki"] = {"Kagulu"}, ["kkj"] = {"Kako"}, ["kkk"] = {"Kokota"}, ["kkl"] = {"Kosarek Yale"}, ["kkm"] = {"Kiong"}, ["kkn"] = {"Kon Keu"}, ["kko"] = {"Karko"}, ["kkp"] = {"Gugubera", "Koko-Bera"}, ["kkq"] = {"Kaeku"}, ["kkr"] = {"Kir-Balar"}, ["kks"] = {"Giiwo"}, ["kkt"] = {"Koi"}, ["kku"] = {"Tumi"}, ["kkv"] = {"Kangean"}, ["kkw"] = {"Teke-Kukuya"}, ["kkx"] = {"Kohin"}, ["kky"] = {"Guugu Yimidhirr", "Guguyimidjir"}, ["kkz"] = {"Kaska"}, ["kla"] = {"Klamath-Modoc"}, ["klb"] = {"Kiliwa"}, ["klc"] = {"Kolbila"}, ["kld"] = {"Gamilaraay"}, ["kle"] = {"Kulung (Nepal)"}, ["klf"] = {"Kendeje"}, ["klg"] = {"Tagakaulo"}, ["klh"] = {"Weliki"}, ["kli"] = {"Kalumpang"}, ["klj"] = {"Khalaj"}, ["klk"] = {"Kono (Nigeria)"}, ["kll"] = {"Kagan Kalagan"}, ["klm"] = {"Migum"}, ["kln"] = {"Kalenjin"}, ["klo"] = {"Kapya"}, ["klp"] = {"Kamasa"}, ["klq"] = {"Rumu"}, ["klr"] = {"Khaling"}, ["kls"] = {"Kalasha"}, ["klt"] = {"Nukna"}, ["klu"] = {"Klao"}, ["klv"] = {"Maskelynes"}, ["klw"] = {"Tado", "Lindu"}, ["klx"] = {"Koluwawa"}, ["kly"] = {"Kalao"}, ["klz"] = {"Kabola"}, ["kma"] = {"Konni"}, ["kmb"] = {"Kimbundu"}, ["kmc"] = {"Southern Dong"}, ["kmd"] = {"Majukayang Kalinga"}, ["kme"] = {"Bakole"}, ["kmf"] = {"Kare (Papua New Guinea)"}, ["kmg"] = {"Kâte"}, ["kmh"] = {"Kalam"}, ["kmi"] = {"Kami (Nigeria)"}, ["kmj"] = {"Kumarbhag Paharia"}, ["kmk"] = {"Limos Kalinga"}, ["kml"] = {"Tanudan Kalinga"}, ["kmm"] = {"Kom (India)"}, ["kmn"] = {"Awtuw"}, ["kmo"] = {"Kwoma"}, ["kmp"] = {"Gimme"}, ["kmq"] = {"Kwama"}, ["kmr"] = {"Northern Kurdish"}, ["kms"] = {"Kamasau"}, ["kmt"] = {"Kemtuik"}, ["kmu"] = {"Kanite"}, ["kmv"] = {"Karipúna Creole French"}, ["kmw"] = {"Komo (Democratic Republic of Congo)"}, ["kmx"] = {"Waboda"}, ["kmy"] = {"Koma"}, ["kmz"] = {"Khorasani Turkish"}, ["kna"] = {"Dera (Nigeria)"}, ["knb"] = {"Lubuagan Kalinga"}, ["knc"] = {"Central Kanuri"}, ["knd"] = {"Konda"}, ["kne"] = {"Kankanaey"}, ["knf"] = {"Mankanya"}, ["kng"] = {"Koongo"}, ["kni"] = {"Kanufi"}, ["knj"] = {"Western Kanjobal"}, ["knk"] = {"Kuranko"}, ["knl"] = {"Keninjal"}, ["knm"] = {"Kanamarí"}, ["knn"] = {"Konkani (individual language)"}, ["kno"] = {"Kono (Sierra Leone)"}, ["knp"] = {"Kwanja"}, ["knq"] = {"Kintaq"}, ["knr"] = {"Kaningra"}, ["kns"] = {"Kensiu"}, ["knt"] = {"Panoan Katukína"}, ["knu"] = {"Kono (Guinea)"}, ["knv"] = {"Tabo"}, ["knw"] = {"Kung-Ekoka"}, ["knx"] = {"Kendayan", "Salako"}, ["kny"] = {"Kanyok"}, ["knz"] = {"Kalamsé"}, ["koa"] = {"Konomala"}, ["koc"] = {"Kpati"}, ["kod"] = {"Kodi"}, ["koe"] = {"Kacipo-Bale Suri"}, ["kof"] = {"Kubi"}, ["kog"] = {"Cogui", "Kogi"}, ["koh"] = {"Koyo"}, ["koi"] = {"Komi-Permyak"}, ["kok"] = {"Konkani (macrolanguage)"}, ["kol"] = {"Kol (Papua New Guinea)"}, ["koo"] = {"Konzo"}, ["kop"] = {"Waube"}, ["koq"] = {"Kota (Gabon)"}, ["kos"] = {"Kosraean"}, ["kot"] = {"Lagwan"}, ["kou"] = {"Koke"}, ["kov"] = {"Kudu-Camo"}, ["kow"] = {"Kugama"}, ["koy"] = {"Koyukon"}, ["koz"] = {"Korak"}, ["kpa"] = {"Kutto"}, ["kpb"] = {"Mullu Kurumba"}, ["kpc"] = {"Curripaco"}, ["kpd"] = {"Koba"}, ["kpe"] = {"Kpelle"}, ["kpf"] = {"Komba"}, ["kpg"] = {"Kapingamarangi"}, ["kph"] = {"Kplang"}, ["kpi"] = {"Kofei"}, ["kpj"] = {"Karajá"}, ["kpk"] = {"Kpan"}, ["kpl"] = {"Kpala"}, ["kpm"] = {"Koho"}, ["kpn"] = {"Kepkiriwát"}, ["kpo"] = {"Ikposo"}, ["kpq"] = {"Korupun-Sela"}, ["kpr"] = {"Korafe-Yegha"}, ["kps"] = {"Tehit"}, ["kpt"] = {"Karata"}, ["kpu"] = {"Kafoa"}, ["kpv"] = {"Komi-Zyrian"}, ["kpw"] = {"Kobon"}, ["kpx"] = {"Mountain Koiali"}, ["kpy"] = {"Koryak"}, ["kpz"] = {"Kupsabiny"}, ["kqa"] = {"Mum"}, ["kqb"] = {"Kovai"}, ["kqc"] = {"Doromu-Koki"}, ["kqd"] = {"Koy Sanjaq Surat"}, ["kqe"] = {"Kalagan"}, ["kqf"] = {"Kakabai"}, ["kqg"] = {"Khe"}, ["kqh"] = {"Kisankasa"}, ["kqi"] = {"Koitabu"}, ["kqj"] = {"Koromira"}, ["kqk"] = {"Kotafon Gbe"}, ["kql"] = {"Kyenele"}, ["kqm"] = {"Khisa"}, ["kqn"] = {"Kaonde"}, ["kqo"] = {"Eastern Krahn"}, ["kqp"] = {"Kimré"}, ["kqq"] = {"Krenak"}, ["kqr"] = {"Kimaragang"}, ["kqs"] = {"Northern Kissi"}, ["kqt"] = {"Klias River Kadazan"}, ["kqu"] = {"Seroa"}, ["kqv"] = {"Okolod"}, ["kqw"] = {"Kandas"}, ["kqx"] = {"Mser"}, ["kqy"] = {"Koorete"}, ["kqz"] = {"Korana"}, ["kra"] = {"Kumhali"}, ["krb"] = {"Karkin"}, ["krc"] = {"Karachay-Balkar"}, ["krd"] = {"Kairui-Midiki"}, ["kre"] = {"Panará"}, ["krf"] = {"Koro (Vanuatu)"}, ["krh"] = {"Kurama"}, ["kri"] = {"Krio"}, ["krj"] = {"Kinaray-A"}, ["krk"] = {"Kerek"}, ["krl"] = {"Karelian"}, ["krn"] = {"Sapo"}, ["kro"] = {"Kru languages"}, ["krp"] = {"Durop"}, ["krr"] = {"Krung"}, ["krs"] = {"Gbaya (Sudan)"}, ["krt"] = {"Tumari Kanuri"}, ["kru"] = {"Kurukh"}, ["krv"] = {"Kavet"}, ["krw"] = {"Western Krahn"}, ["krx"] = {"Karon"}, ["kry"] = {"Kryts"}, ["krz"] = {"Sota Kanum"}, ["ksb"] = {"Shambala"}, ["ksc"] = {"Southern Kalinga"}, ["ksd"] = {"Kuanua"}, ["kse"] = {"Kuni"}, ["ksf"] = {"Bafia"}, ["ksg"] = {"Kusaghe"}, ["ksh"] = {"Kölsch"}, ["ksi"] = {"Krisa", "I'saka"}, ["ksj"] = {"Uare"}, ["ksk"] = {"Kansa"}, ["ksl"] = {"Kumalu"}, ["ksm"] = {"Kumba"}, ["ksn"] = {"Kasiguranin"}, ["kso"] = {"Kofa"}, ["ksp"] = {"Kaba"}, ["ksq"] = {"Kwaami"}, ["ksr"] = {"Borong"}, ["kss"] = {"Southern Kisi"}, ["kst"] = {"Winyé"}, ["ksu"] = {"Khamyang"}, ["ksv"] = {"Kusu"}, ["ksw"] = {"S'gaw Karen"}, ["ksx"] = {"Kedang"}, ["ksy"] = {"Kharia Thar"}, ["ksz"] = {"Kodaku"}, ["kta"] = {"Katua"}, ["ktb"] = {"Kambaata"}, ["ktc"] = {"Kholok"}, ["ktd"] = {"Kokata", "Kukatha"}, ["kte"] = {"Nubri"}, ["ktf"] = {"Kwami"}, ["ktg"] = {"Kalkutung"}, ["kth"] = {"Karanga"}, ["kti"] = {"North Muyu"}, ["ktj"] = {"Plapo Krumen"}, ["ktk"] = {"Kaniet"}, ["ktl"] = {"Koroshi"}, ["ktm"] = {"Kurti"}, ["ktn"] = {"Karitiâna"}, ["kto"] = {"Kuot"}, ["ktp"] = {"Kaduo"}, ["ktq"] = {"Katabaga"}, ["kts"] = {"South Muyu"}, ["ktt"] = {"Ketum"}, ["ktu"] = {"Kituba (Democratic Republic of Congo)"}, ["ktv"] = {"Eastern Katu"}, ["ktw"] = {"Kato"}, ["ktx"] = {"Kaxararí"}, ["kty"] = {"Kango (Bas-Uélé District)"}, ["ktz"] = {"Juǀʼhoan", "Juǀʼhoansi"}, ["kub"] = {"Kutep"}, ["kuc"] = {"Kwinsu"}, ["kud"] = {"'Auhelawa"}, ["kue"] = {"Kuman (Papua New Guinea)"}, ["kuf"] = {"Western Katu"}, ["kug"] = {"Kupa"}, ["kuh"] = {"Kushi"}, ["kui"] = {"Kuikúro-Kalapálo", "Kalapalo"}, ["kuj"] = {"Kuria"}, ["kuk"] = {"Kepo'"}, ["kul"] = {"Kulere"}, ["kum"] = {"Kumyk"}, ["kun"] = {"Kunama"}, ["kuo"] = {"Kumukio"}, ["kup"] = {"Kunimaipa"}, ["kuq"] = {"Karipuna"}, ["kus"] = {"Kusaal"}, ["kut"] = {"Kutenai"}, ["kuu"] = {"Upper Kuskokwim"}, ["kuv"] = {"Kur"}, ["kuw"] = {"Kpagua"}, ["kux"] = {"Kukatja"}, ["kuy"] = {"Kuuku-Ya'u"}, ["kuz"] = {"Kunza"}, ["kva"] = {"Bagvalal"}, ["kvb"] = {"Kubu"}, ["kvc"] = {"Kove"}, ["kvd"] = {"Kui (Indonesia)"}, ["kve"] = {"Kalabakan"}, ["kvf"] = {"Kabalai"}, ["kvg"] = {"Kuni-Boazi"}, ["kvh"] = {"Komodo"}, ["kvi"] = {"Kwang"}, ["kvj"] = {"Psikye"}, ["kvk"] = {"Korean Sign Language"}, ["kvl"] = {"Kayaw"}, ["kvm"] = {"Kendem"}, ["kvn"] = {"Border Kuna"}, ["kvo"] = {"Dobel"}, ["kvp"] = {"Kompane"}, ["kvq"] = {"Geba Karen"}, ["kvr"] = {"Kerinci"}, ["kvt"] = {"Lahta Karen", "Lahta"}, ["kvu"] = {"Yinbaw Karen"}, ["kvv"] = {"Kola"}, ["kvw"] = {"Wersing"}, ["kvx"] = {"Parkari Koli"}, ["kvy"] = {"Yintale Karen", "Yintale"}, ["kvz"] = {"Tsakwambo", "Tsaukambo"}, ["kwa"] = {"Dâw"}, ["kwb"] = {"Kwa"}, ["kwc"] = {"Likwala"}, ["kwd"] = {"Kwaio"}, ["kwe"] = {"Kwerba"}, ["kwf"] = {"Kwara'ae"}, ["kwg"] = {"Sara Kaba Deme"}, ["kwh"] = {"Kowiai"}, ["kwi"] = {"Awa-Cuaiquer"}, ["kwj"] = {"Kwanga"}, ["kwk"] = {"Kwakiutl"}, ["kwl"] = {"Kofyar"}, ["kwm"] = {"Kwambi"}, ["kwn"] = {"Kwangali"}, ["kwo"] = {"Kwomtari"}, ["kwp"] = {"Kodia"}, ["kwr"] = {"Kwer"}, ["kws"] = {"Kwese"}, ["kwt"] = {"Kwesten"}, ["kwu"] = {"Kwakum"}, ["kwv"] = {"Sara Kaba Náà"}, ["kww"] = {"Kwinti"}, ["kwx"] = {"Khirwar"}, ["kwy"] = {"San Salvador Kongo"}, ["kwz"] = {"Kwadi"}, ["kxa"] = {"Kairiru"}, ["kxb"] = {"Krobu"}, ["kxc"] = {"Konso", "Khonso"}, ["kxd"] = {"Brunei"}, ["kxf"] = {"Manumanaw Karen", "Manumanaw"}, ["kxh"] = {"Karo (Ethiopia)"}, ["kxi"] = {"Keningau Murut"}, ["kxj"] = {"Kulfa"}, ["kxk"] = {"Zayein Karen"}, ["kxm"] = {"Northern Khmer"}, ["kxn"] = {"Kanowit-Tanjong Melanau"}, ["kxo"] = {"Kanoé"}, ["kxp"] = {"Wadiyara Koli"}, ["kxq"] = {"Smärky Kanum"}, ["kxr"] = {"Koro (Papua New Guinea)"}, ["kxs"] = {"Kangjia"}, ["kxt"] = {"Koiwat"}, ["kxv"] = {"Kuvi"}, ["kxw"] = {"Konai"}, ["kxx"] = {"Likuba"}, ["kxy"] = {"Kayong"}, ["kxz"] = {"Kerewo"}, ["kya"] = {"Kwaya"}, ["kyb"] = {"Butbut Kalinga"}, ["kyc"] = {"Kyaka"}, ["kyd"] = {"Karey"}, ["kye"] = {"Krache"}, ["kyf"] = {"Kouya"}, ["kyg"] = {"Keyagana"}, ["kyh"] = {"Karok"}, ["kyi"] = {"Kiput"}, ["kyj"] = {"Karao"}, ["kyk"] = {"Kamayo"}, ["kyl"] = {"Kalapuya"}, ["kym"] = {"Kpatili"}, ["kyn"] = {"Northern Binukidnon"}, ["kyo"] = {"Kelon"}, ["kyp"] = {"Kang"}, ["kyq"] = {"Kenga"}, ["kyr"] = {"Kuruáya"}, ["kys"] = {"Baram Kayan"}, ["kyt"] = {"Kayagar"}, ["kyu"] = {"Western Kayah"}, ["kyv"] = {"Kayort"}, ["kyw"] = {"Kudmali"}, ["kyx"] = {"Rapoisi"}, ["kyy"] = {"Kambaira"}, ["kyz"] = {"Kayabí"}, ["kza"] = {"Western Karaboro"}, ["kzb"] = {"Kaibobo"}, ["kzc"] = {"Bondoukou Kulango"}, ["kzd"] = {"Kadai"}, ["kze"] = {"Kosena"}, ["kzf"] = {"Da'a Kaili"}, ["kzg"] = {"Kikai"}, ["kzi"] = {"Kelabit"}, ["kzk"] = {"Kazukuru"}, ["kzl"] = {"Kayeli"}, ["kzm"] = {"Kais"}, ["kzn"] = {"Kokola"}, ["kzo"] = {"Kaningi"}, ["kzp"] = {"Kaidipang"}, ["kzq"] = {"Kaike"}, ["kzr"] = {"Karang"}, ["kzs"] = {"Sugut Dusun"}, ["kzu"] = {"Kayupulau"}, ["kzv"] = {"Komyandaret"}, ["kzw"] = {"Karirí-Xocó"}, ["kzx"] = {"Kamarian"}, ["kzy"] = {"Kango (Tshopo District)"}, ["kzz"] = {"Kalabra"}, ["laa"] = {"Southern Subanen"}, ["lab"] = {"Linear A"}, ["lac"] = {"Lacandon"}, ["lad"] = {"Ladino"}, ["lae"] = {"Pattani"}, ["laf"] = {"Lafofa"}, ["lag"] = {"Rangi"}, ["lah"] = {"Lahnda"}, ["lai"] = {"Lambya"}, ["laj"] = {"Lango (Uganda)"}, ["lal"] = {"Lalia"}, ["lam"] = {"Lamba"}, ["lan"] = {"Laru"}, ["lap"] = {"Laka (Chad)"}, ["laq"] = {"Qabiao"}, ["lar"] = {"Larteh"}, ["las"] = {"Lama (Togo)"}, ["lau"] = {"Laba"}, ["law"] = {"Lauje"}, ["lax"] = {"Tiwa"}, ["lay"] = {"Lama Bai"}, ["laz"] = {"Aribwatsa"}, ["lbb"] = {"Label"}, ["lbc"] = {"Lakkia"}, ["lbe"] = {"Lak"}, ["lbf"] = {"Tinani"}, ["lbg"] = {"Laopang"}, ["lbi"] = {"La'bi"}, ["lbj"] = {"Ladakhi"}, ["lbk"] = {"Central Bontok"}, ["lbl"] = {"Libon Bikol"}, ["lbm"] = {"Lodhi"}, ["lbn"] = {"Rmeet"}, ["lbo"] = {"Laven"}, ["lbq"] = {"Wampar"}, ["lbr"] = {"Lohorung"}, ["lbs"] = {"Libyan Sign Language"}, ["lbt"] = {"Lachi"}, ["lbu"] = {"Labu"}, ["lbv"] = {"Lavatbura-Lamusong"}, ["lbw"] = {"Tolaki"}, ["lbx"] = {"Lawangan"}, ["lby"] = {"Lamalama", "Lamu-Lamu"}, ["lbz"] = {"Lardil"}, ["lcc"] = {"Legenyem"}, ["lcd"] = {"Lola"}, ["lce"] = {"Loncong", "Sekak"}, ["lcf"] = {"Lubu"}, ["lch"] = {"Luchazi"}, ["lcl"] = {"Lisela"}, ["lcm"] = {"Tungag"}, ["lcp"] = {"Western Lawa"}, ["lcq"] = {"Luhu"}, ["lcs"] = {"Lisabata-Nuniali"}, ["lda"] = {"Kla-Dan"}, ["ldb"] = {"Dũya"}, ["ldd"] = {"Luri"}, ["ldg"] = {"Lenyima"}, ["ldh"] = {"Lamja-Dengsa-Tola"}, ["ldi"] = {"Laari"}, ["ldj"] = {"Lemoro"}, ["ldk"] = {"Leelau"}, ["ldl"] = {"Kaan"}, ["ldm"] = {"Landoma"}, ["ldn"] = {"Láadan"}, ["ldo"] = {"Loo"}, ["ldp"] = {"Tso"}, ["ldq"] = {"Lufu"}, ["lea"] = {"Lega-Shabunda"}, ["leb"] = {"Lala-Bisa"}, ["lec"] = {"Leco"}, ["led"] = {"Lendu"}, ["lee"] = {"Lyélé"}, ["lef"] = {"Lelemi"}, ["leh"] = {"Lenje"}, ["lei"] = {"Lemio"}, ["lej"] = {"Lengola"}, ["lek"] = {"Leipon"}, ["lel"] = {"Lele (Democratic Republic of Congo)"}, ["lem"] = {"Nomaande"}, ["len"] = {"Lenca"}, ["leo"] = {"Leti (Cameroon)"}, ["lep"] = {"Lepcha"}, ["leq"] = {"Lembena"}, ["ler"] = {"Lenkau"}, ["les"] = {"Lese"}, ["let"] = {"Lesing-Gelimi", "Amio-Gelimi"}, ["leu"] = {"Kara (Papua New Guinea)"}, ["lev"] = {"Lamma"}, ["lew"] = {"Ledo Kaili"}, ["lex"] = {"Luang"}, ["ley"] = {"Lemolang"}, ["lez"] = {"Lezghian"}, ["lfa"] = {"Lefa"}, ["lfn"] = {"Lingua Franca Nova"}, ["lga"] = {"Lungga"}, ["lgb"] = {"Laghu"}, ["lgg"] = {"Lugbara"}, ["lgh"] = {"Laghuu"}, ["lgi"] = {"Lengilu"}, ["lgk"] = {"Lingarak", "Neverver"}, ["lgl"] = {"Wala"}, ["lgm"] = {"Lega-Mwenga"}, ["lgn"] = {"T'apo", "Opuuo"}, ["lgo"] = {"Lango (South Sudan)"}, ["lgq"] = {"Logba"}, ["lgr"] = {"Lengo"}, ["lgs"] = {"Guinea-Bissau Sign Language", "Língua Gestual Guineense"}, ["lgt"] = {"Pahi"}, ["lgu"] = {"Longgu"}, ["lgz"] = {"Ligenza"}, ["lha"] = {"Laha (Viet Nam)"}, ["lhh"] = {"Laha (Indonesia)"}, ["lhi"] = {"Lahu Shi"}, ["lhl"] = {"Lahul Lohar"}, ["lhm"] = {"Lhomi"}, ["lhn"] = {"Lahanan"}, ["lhp"] = {"Lhokpu"}, ["lhs"] = {"Mlahsö"}, ["lht"] = {"Lo-Toga"}, ["lhu"] = {"Lahu"}, ["lia"] = {"West-Central Limba"}, ["lib"] = {"Likum"}, ["lic"] = {"Hlai"}, ["lid"] = {"Nyindrou"}, ["lie"] = {"Likila"}, ["lif"] = {"Limbu"}, ["lig"] = {"Ligbi"}, ["lih"] = {"Lihir"}, ["lij"] = {"Ligurian"}, ["lik"] = {"Lika"}, ["lil"] = {"Lillooet"}, ["lio"] = {"Liki"}, ["lip"] = {"Sekpele"}, ["liq"] = {"Libido"}, ["lir"] = {"Liberian English"}, ["lis"] = {"Lisu"}, ["liu"] = {"Logorik"}, ["liv"] = {"Liv"}, ["liw"] = {"Col"}, ["lix"] = {"Liabuku"}, ["liy"] = {"Banda-Bambari"}, ["liz"] = {"Libinza"}, ["lja"] = {"Golpa"}, ["lje"] = {"Rampi"}, ["lji"] = {"Laiyolo"}, ["ljl"] = {"Li'o"}, ["ljp"] = {"Lampung Api"}, ["ljw"] = {"Yirandali"}, ["ljx"] = {"Yuru"}, ["lka"] = {"Lakalei"}, ["lkb"] = {"Kabras", "Lukabaras"}, ["lkc"] = {"Kucong"}, ["lkd"] = {"Lakondê"}, ["lke"] = {"Kenyi"}, ["lkh"] = {"Lakha"}, ["lki"] = {"Laki"}, ["lkj"] = {"Remun"}, ["lkl"] = {"Laeko-Libuat"}, ["lkm"] = {"Kalaamaya"}, ["lkn"] = {"Lakon", "Vure"}, ["lko"] = {"Khayo", "Olukhayo"}, ["lkr"] = {"Päri"}, ["lks"] = {"Kisa", "Olushisa"}, ["lkt"] = {"Lakota"}, ["lku"] = {"Kungkari"}, ["lky"] = {"Lokoya"}, ["lla"] = {"Lala-Roba"}, ["llb"] = {"Lolo"}, ["llc"] = {"Lele (Guinea)"}, ["lld"] = {"Ladin"}, ["lle"] = {"Lele (Papua New Guinea)"}, ["llf"] = {"Hermit"}, ["llg"] = {"Lole"}, ["llh"] = {"Lamu"}, ["lli"] = {"Teke-Laali"}, ["llj"] = {"Ladji Ladji"}, ["llk"] = {"Lelak"}, ["lll"] = {"Lilau"}, ["llm"] = {"Lasalimu"}, ["lln"] = {"Lele (Chad)"}, ["llp"] = {"North Efate"}, ["llq"] = {"Lolak"}, ["lls"] = {"Lithuanian Sign Language"}, ["llu"] = {"Lau"}, ["llx"] = {"Lauan"}, ["lma"] = {"East Limba"}, ["lmb"] = {"Merei"}, ["lmc"] = {"Limilngan"}, ["lmd"] = {"Lumun"}, ["lme"] = {"Pévé"}, ["lmf"] = {"South Lembata"}, ["lmg"] = {"Lamogai"}, ["lmh"] = {"Lambichhong"}, ["lmi"] = {"Lombi"}, ["lmj"] = {"West Lembata"}, ["lmk"] = {"Lamkang"}, ["lml"] = {"Hano"}, ["lmn"] = {"Lambadi"}, ["lmo"] = {"Lombard"}, ["lmp"] = {"Limbum"}, ["lmq"] = {"Lamatuka"}, ["lmr"] = {"Lamalera"}, ["lmu"] = {"Lamenu"}, ["lmv"] = {"Lomaiviti"}, ["lmw"] = {"Lake Miwok"}, ["lmx"] = {"Laimbue"}, ["lmy"] = {"Lamboya"}, ["lna"] = {"Langbashe"}, ["lnb"] = {"Mbalanhu"}, ["lnd"] = {"Lundayeh", "Lun Bawang"}, ["lng"] = {"Langobardic"}, ["lnh"] = {"Lanoh"}, ["lni"] = {"Daantanai'"}, ["lnj"] = {"Leningitij"}, ["lnl"] = {"South Central Banda"}, ["lnm"] = {"Langam"}, ["lnn"] = {"Lorediakarkar"}, ["lns"] = {"Lamnso'"}, ["lnu"] = {"Longuda"}, ["lnw"] = {"Lanima"}, ["lnz"] = {"Lonzo"}, ["loa"] = {"Loloda"}, ["lob"] = {"Lobi"}, ["loc"] = {"Inonhan"}, ["loe"] = {"Saluan"}, ["lof"] = {"Logol"}, ["log"] = {"Logo"}, ["loh"] = {"Laarim", "Narim"}, ["loi"] = {"Loma (Côte d'Ivoire)"}, ["loj"] = {"Lou"}, ["lok"] = {"Loko"}, ["lol"] = {"Mongo"}, ["lom"] = {"Loma (Liberia)"}, ["lon"] = {"Malawi Lomwe"}, ["loo"] = {"Lombo"}, ["lop"] = {"Lopa"}, ["loq"] = {"Lobala"}, ["lor"] = {"Téén"}, ["los"] = {"Loniu"}, ["lot"] = {"Otuho"}, ["lou"] = {"Louisiana Creole"}, ["lov"] = {"Lopi"}, ["low"] = {"Tampias Lobu"}, ["lox"] = {"Loun"}, ["loy"] = {"Loke"}, ["loz"] = {"Lozi"}, ["lpa"] = {"Lelepa"}, ["lpe"] = {"Lepki"}, ["lpn"] = {"Long Phuri Naga"}, ["lpo"] = {"Lipo"}, ["lpx"] = {"Lopit"}, ["lqr"] = {"Logir"}, ["lra"] = {"Rara Bakati'"}, ["lrc"] = {"Northern Luri"}, ["lre"] = {"Laurentian"}, ["lrg"] = {"Laragia"}, ["lri"] = {"Marachi", "Olumarachi"}, ["lrk"] = {"Loarki"}, ["lrl"] = {"Lari"}, ["lrm"] = {"Marama", "Olumarama"}, ["lrn"] = {"Lorang"}, ["lro"] = {"Laro"}, ["lrr"] = {"Southern Yamphu"}, ["lrt"] = {"Larantuka Malay"}, ["lrv"] = {"Larevat"}, ["lrz"] = {"Lemerig"}, ["lsa"] = {"Lasgerdi"}, ["lsb"] = {"Burundian Sign Language", "Langue des Signes Burundaise"}, ["lsc"] = {"Albarradas Sign Language", "Lengua de señas Albarradas"}, ["lsd"] = {"Lishana Deni"}, ["lse"] = {"Lusengo"}, ["lsh"] = {"Lish"}, ["lsi"] = {"Lashi"}, ["lsl"] = {"Latvian Sign Language"}, ["lsm"] = {"Saamia", "Olusamia"}, ["lsn"] = {"Tibetan Sign Language"}, ["lso"] = {"Laos Sign Language"}, ["lsp"] = {"Panamanian Sign Language", "Lengua de Señas Panameñas"}, ["lsr"] = {"Aruop"}, ["lss"] = {"Lasi"}, ["lst"] = {"Trinidad and Tobago Sign Language"}, ["lsv"] = {"Sivia Sign Language"}, ["lsw"] = {"Seychelles Sign Language", "Lalang Siny Seselwa", "Langue des Signes Seychelloise"}, ["lsy"] = {"Mauritian Sign Language"}, ["ltc"] = {"Late Middle Chinese"}, ["ltg"] = {"Latgalian"}, ["lth"] = {"Thur"}, ["lti"] = {"Leti (Indonesia)"}, ["ltn"] = {"Latundê"}, ["lto"] = {"Tsotso", "Olutsotso"}, ["lts"] = {"Tachoni", "Lutachoni"}, ["ltu"] = {"Latu"}, ["lua"] = {"Luba-Lulua"}, ["luc"] = {"Aringa"}, ["lud"] = {"Ludian"}, ["lue"] = {"Luvale"}, ["luf"] = {"Laua"}, ["luh"] = {"Leizhou Chinese"}, ["lui"] = {"Luiseno"}, ["luj"] = {"Luna"}, ["luk"] = {"Lunanakha"}, ["lul"] = {"Olu'bo"}, ["lum"] = {"Luimbi"}, ["lun"] = {"Lunda"}, ["luo"] = {"Luo (Kenya and Tanzania)", "Dholuo"}, ["lup"] = {"Lumbu"}, ["luq"] = {"Lucumi"}, ["lur"] = {"Laura"}, ["lus"] = {"Lushai"}, ["lut"] = {"Lushootseed"}, ["luu"] = {"Lumba-Yakkha"}, ["luv"] = {"Luwati"}, ["luw"] = {"Luo (Cameroon)"}, ["luy"] = {"Luyia", "Oluluyia"}, ["luz"] = {"Southern Luri"}, ["lva"] = {"Maku'a"}, ["lvi"] = {"Lavi"}, ["lvk"] = {"Lavukaleve"}, ["lvl"] = {"Lwel"}, ["lvs"] = {"Standard Latvian"}, ["lvu"] = {"Levuka"}, ["lwa"] = {"Lwalu"}, ["lwe"] = {"Lewo Eleng"}, ["lwg"] = {"Wanga", "Oluwanga"}, ["lwh"] = {"White Lachi"}, ["lwl"] = {"Eastern Lawa"}, ["lwm"] = {"Laomian"}, ["lwo"] = {"Luwo"}, ["lws"] = {"Malawian Sign Language"}, ["lwt"] = {"Lewotobi"}, ["lwu"] = {"Lawu"}, ["lww"] = {"Lewo"}, ["lxm"] = {"Lakurumau"}, ["lya"] = {"Layakha"}, ["lyg"] = {"Lyngngam"}, ["lyn"] = {"Luyana"}, ["lzh"] = {"Literary Chinese"}, ["lzl"] = {"Litzlitz"}, ["lzn"] = {"Leinong Naga"}, ["lzz"] = {"Laz"}, ["maa"] = {"San Jerónimo Tecóatl Mazatec"}, ["mab"] = {"Yutanduchi Mixtec"}, ["mad"] = {"Madurese"}, ["mae"] = {"Bo-Rukul"}, ["maf"] = {"Mafa"}, ["mag"] = {"Magahi"}, ["mai"] = {"Maithili"}, ["maj"] = {"Jalapa De Díaz Mazatec"}, ["mak"] = {"Makasar"}, ["mam"] = {"Mam"}, ["man"] = {"Mandingo", "Manding"}, ["map"] = {"Austronesian languages"}, ["maq"] = {"Chiquihuitlán Mazatec"}, ["mas"] = {"Masai"}, ["mat"] = {"San Francisco Matlatzinca"}, ["mau"] = {"Huautla Mazatec"}, ["mav"] = {"Sateré-Mawé"}, ["maw"] = {"Mampruli"}, ["max"] = {"North Moluccan Malay"}, ["maz"] = {"Central Mazahua"}, ["mba"] = {"Higaonon"}, ["mbb"] = {"Western Bukidnon Manobo"}, ["mbc"] = {"Macushi"}, ["mbd"] = {"Dibabawon Manobo"}, ["mbe"] = {"Molale"}, ["mbf"] = {"Baba Malay"}, ["mbh"] = {"Mangseng"}, ["mbi"] = {"Ilianen Manobo"}, ["mbj"] = {"Nadëb"}, ["mbk"] = {"Malol"}, ["mbl"] = {"Maxakalí"}, ["mbm"] = {"Ombamba"}, ["mbn"] = {"Macaguán"}, ["mbo"] = {"Mbo (Cameroon)"}, ["mbp"] = {"Malayo"}, ["mbq"] = {"Maisin"}, ["mbr"] = {"Nukak Makú"}, ["mbs"] = {"Sarangani Manobo"}, ["mbt"] = {"Matigsalug Manobo"}, ["mbu"] = {"Mbula-Bwazza"}, ["mbv"] = {"Mbulungish"}, ["mbw"] = {"Maring"}, ["mbx"] = {"Mari (East Sepik Province)"}, ["mby"] = {"Memoni"}, ["mbz"] = {"Amoltepec Mixtec"}, ["mca"] = {"Maca"}, ["mcb"] = {"Machiguenga"}, ["mcc"] = {"Bitur"}, ["mcd"] = {"Sharanahua"}, ["mce"] = {"Itundujia Mixtec"}, ["mcf"] = {"Matsés"}, ["mcg"] = {"Mapoyo"}, ["mch"] = {"Maquiritari"}, ["mci"] = {"Mese"}, ["mcj"] = {"Mvanip"}, ["mck"] = {"Mbunda"}, ["mcl"] = {"Macaguaje"}, ["mcm"] = {"Malaccan Creole Portuguese"}, ["mcn"] = {"Masana"}, ["mco"] = {"Coatlán Mixe"}, ["mcp"] = {"Makaa"}, ["mcq"] = {"Ese"}, ["mcr"] = {"Menya"}, ["mcs"] = {"Mambai"}, ["mct"] = {"Mengisa"}, ["mcu"] = {"Cameroon Mambila"}, ["mcv"] = {"Minanibai"}, ["mcw"] = {"Mawa (Chad)"}, ["mcx"] = {"Mpiemo"}, ["mcy"] = {"South Watut"}, ["mcz"] = {"Mawan"}, ["mda"] = {"Mada (Nigeria)"}, ["mdb"] = {"Morigi"}, ["mdc"] = {"Male (Papua New Guinea)"}, ["mdd"] = {"Mbum"}, ["mde"] = {"Maba (Chad)"}, ["mdf"] = {"Moksha"}, ["mdg"] = {"Massalat"}, ["mdh"] = {"Maguindanaon"}, ["mdi"] = {"Mamvu"}, ["mdj"] = {"Mangbetu"}, ["mdk"] = {"Mangbutu"}, ["mdl"] = {"Maltese Sign Language"}, ["mdm"] = {"Mayogo"}, ["mdn"] = {"Mbati"}, ["mdp"] = {"Mbala"}, ["mdq"] = {"Mbole"}, ["mdr"] = {"Mandar"}, ["mds"] = {"Maria (Papua New Guinea)"}, ["mdt"] = {"Mbere"}, ["mdu"] = {"Mboko"}, ["mdv"] = {"Santa Lucía Monteverde Mixtec"}, ["mdw"] = {"Mbosi"}, ["mdx"] = {"Dizin"}, ["mdy"] = {"Male (Ethiopia)"}, ["mdz"] = {"Suruí Do Pará"}, ["mea"] = {"Menka"}, ["meb"] = {"Ikobi"}, ["mec"] = {"Marra"}, ["med"] = {"Melpa"}, ["mee"] = {"Mengen"}, ["mef"] = {"Megam"}, ["meh"] = {"Southwestern Tlaxiaco Mixtec"}, ["mei"] = {"Midob"}, ["mej"] = {"Meyah"}, ["mek"] = {"Mekeo"}, ["mel"] = {"Central Melanau"}, ["mem"] = {"Mangala"}, ["men"] = {"Mende (Sierra Leone)"}, ["meo"] = {"Kedah Malay"}, ["mep"] = {"Miriwoong"}, ["meq"] = {"Merey"}, ["mer"] = {"Meru"}, ["mes"] = {"Masmaje"}, ["met"] = {"Mato"}, ["meu"] = {"Motu"}, ["mev"] = {"Mano"}, ["mew"] = {"Maaka"}, ["mey"] = {"Hassaniyya"}, ["mez"] = {"Menominee"}, ["mfa"] = {"Pattani Malay"}, ["mfb"] = {"Bangka"}, ["mfc"] = {"Mba"}, ["mfd"] = {"Mendankwe-Nkwen"}, ["mfe"] = {"Morisyen"}, ["mff"] = {"Naki"}, ["mfg"] = {"Mogofin"}, ["mfh"] = {"Matal"}, ["mfi"] = {"Wandala"}, ["mfj"] = {"Mefele"}, ["mfk"] = {"North Mofu"}, ["mfl"] = {"Putai"}, ["mfm"] = {"Marghi South"}, ["mfn"] = {"Cross River Mbembe"}, ["mfo"] = {"Mbe"}, ["mfp"] = {"Makassar Malay"}, ["mfq"] = {"Moba"}, ["mfr"] = {"Marrithiyel"}, ["mfs"] = {"Mexican Sign Language"}, ["mft"] = {"Mokerang"}, ["mfu"] = {"Mbwela"}, ["mfv"] = {"Mandjak"}, ["mfw"] = {"Mulaha"}, ["mfx"] = {"Melo"}, ["mfy"] = {"Mayo"}, ["mfz"] = {"Mabaan"}, ["mga"] = {"Middle Irish (900-1200)"}, ["mgb"] = {"Mararit"}, ["mgc"] = {"Morokodo"}, ["mgd"] = {"Moru"}, ["mge"] = {"Mango"}, ["mgf"] = {"Maklew"}, ["mgg"] = {"Mpumpong"}, ["mgh"] = {"Makhuwa-Meetto"}, ["mgi"] = {"Lijili"}, ["mgj"] = {"Abureni"}, ["mgk"] = {"Mawes"}, ["mgl"] = {"Maleu-Kilenge"}, ["mgm"] = {"Mambae"}, ["mgn"] = {"Mbangi"}, ["mgo"] = {"Meta'"}, ["mgp"] = {"Eastern Magar"}, ["mgq"] = {"Malila"}, ["mgr"] = {"Mambwe-Lungu"}, ["mgs"] = {"Manda (Tanzania)"}, ["mgt"] = {"Mongol"}, ["mgu"] = {"Mailu"}, ["mgv"] = {"Matengo"}, ["mgw"] = {"Matumbi"}, ["mgy"] = {"Mbunga"}, ["mgz"] = {"Mbugwe"}, ["mha"] = {"Manda (India)"}, ["mhb"] = {"Mahongwe"}, ["mhc"] = {"Mocho"}, ["mhd"] = {"Mbugu"}, ["mhe"] = {"Besisi", "Mah Meri"}, ["mhf"] = {"Mamaa"}, ["mhg"] = {"Margu"}, ["mhi"] = {"Ma'di"}, ["mhj"] = {"Mogholi"}, ["mhk"] = {"Mungaka"}, ["mhl"] = {"Mauwake"}, ["mhm"] = {"Makhuwa-Moniga"}, ["mhn"] = {"Mócheno"}, ["mho"] = {"Mashi (Zambia)"}, ["mhp"] = {"Balinese Malay"}, ["mhq"] = {"Mandan"}, ["mhr"] = {"Eastern Mari"}, ["mhs"] = {"Buru (Indonesia)"}, ["mht"] = {"Mandahuaca"}, ["mhu"] = {"Digaro-Mishmi", "Darang Deng"}, ["mhw"] = {"Mbukushu"}, ["mhx"] = {"Maru", "Lhaovo"}, ["mhy"] = {"Ma'anyan"}, ["mhz"] = {"Mor (Mor Islands)"}, ["mia"] = {"Miami"}, ["mib"] = {"Atatláhuca Mixtec"}, ["mic"] = {"Mi'kmaq", "Micmac"}, ["mid"] = {"Mandaic"}, ["mie"] = {"Ocotepec Mixtec"}, ["mif"] = {"Mofu-Gudur"}, ["mig"] = {"San Miguel El Grande Mixtec"}, ["mih"] = {"Chayuco Mixtec"}, ["mii"] = {"Chigmecatitlán Mixtec"}, ["mij"] = {"Abar", "Mungbam"}, ["mik"] = {"Mikasuki"}, ["mil"] = {"Peñoles Mixtec"}, ["mim"] = {"Alacatlatzala Mixtec"}, ["min"] = {"Minangkabau"}, ["mio"] = {"Pinotepa Nacional Mixtec"}, ["mip"] = {"Apasco-Apoala Mixtec"}, ["miq"] = {"Mískito"}, ["mir"] = {"Isthmus Mixe"}, ["mis"] = {"Uncoded languages"}, ["mit"] = {"Southern Puebla Mixtec"}, ["miu"] = {"Cacaloxtepec Mixtec"}, ["miw"] = {"Akoye"}, ["mix"] = {"Mixtepec Mixtec"}, ["miy"] = {"Ayutla Mixtec"}, ["miz"] = {"Coatzospan Mixtec"}, ["mjb"] = {"Makalero"}, ["mjc"] = {"San Juan Colorado Mixtec"}, ["mjd"] = {"Northwest Maidu"}, ["mje"] = {"Muskum"}, ["mjg"] = {"Tu"}, ["mjh"] = {"Mwera (Nyasa)"}, ["mji"] = {"Kim Mun"}, ["mjj"] = {"Mawak"}, ["mjk"] = {"Matukar"}, ["mjl"] = {"Mandeali"}, ["mjm"] = {"Medebur"}, ["mjn"] = {"Ma (Papua New Guinea)"}, ["mjo"] = {"Malankuravan"}, ["mjp"] = {"Malapandaram"}, ["mjq"] = {"Malaryan"}, ["mjr"] = {"Malavedan"}, ["mjs"] = {"Miship"}, ["mjt"] = {"Sauria Paharia"}, ["mju"] = {"Manna-Dora"}, ["mjv"] = {"Mannan"}, ["mjw"] = {"Karbi"}, ["mjx"] = {"Mahali"}, ["mjy"] = {"Mahican"}, ["mjz"] = {"Majhi"}, ["mka"] = {"Mbre"}, ["mkb"] = {"Mal Paharia"}, ["mkc"] = {"Siliput"}, ["mke"] = {"Mawchi"}, ["mkf"] = {"Miya"}, ["mkg"] = {"Mak (China)"}, ["mkh"] = {"Mon-Khmer languages"}, ["mki"] = {"Dhatki"}, ["mkj"] = {"Mokilese"}, ["mkk"] = {"Byep"}, ["mkl"] = {"Mokole"}, ["mkm"] = {"Moklen"}, ["mkn"] = {"Kupang Malay"}, ["mko"] = {"Mingang Doso"}, ["mkp"] = {"Moikodi"}, ["mkq"] = {"Bay Miwok"}, ["mkr"] = {"Malas"}, ["mks"] = {"Silacayoapan Mixtec"}, ["mkt"] = {"Vamale"}, ["mku"] = {"Konyanka Maninka"}, ["mkv"] = {"Mafea"}, ["mkw"] = {"Kituba (Congo)"}, ["mkx"] = {"Kinamiging Manobo"}, ["mky"] = {"East Makian"}, ["mkz"] = {"Makasae"}, ["mla"] = {"Malo"}, ["mlb"] = {"Mbule"}, ["mlc"] = {"Cao Lan"}, ["mle"] = {"Manambu"}, ["mlf"] = {"Mal"}, ["mlh"] = {"Mape"}, ["mli"] = {"Malimpung"}, ["mlj"] = {"Miltu"}, ["mlk"] = {"Ilwana", "Kiwilwana"}, ["mll"] = {"Malua Bay"}, ["mlm"] = {"Mulam"}, ["mln"] = {"Malango"}, ["mlo"] = {"Mlomp"}, ["mlp"] = {"Bargam"}, ["mlq"] = {"Western Maninkakan"}, ["mlr"] = {"Vame"}, ["mls"] = {"Masalit"}, ["mlu"] = {"To'abaita"}, ["mlv"] = {"Motlav", "Mwotlap"}, ["mlw"] = {"Moloko"}, ["mlx"] = {"Malfaxal", "Naha'ai"}, ["mlz"] = {"Malaynon"}, ["mma"] = {"Mama"}, ["mmb"] = {"Momina"}, ["mmc"] = {"Michoacán Mazahua"}, ["mmd"] = {"Maonan"}, ["mme"] = {"Mae"}, ["mmf"] = {"Mundat"}, ["mmg"] = {"North Ambrym"}, ["mmh"] = {"Mehináku"}, ["mmi"] = {"Hember Avu", "Amben", "Musar"}, ["mmj"] = {"Majhwar"}, ["mmk"] = {"Mukha-Dora"}, ["mml"] = {"Man Met"}, ["mmm"] = {"Maii"}, ["mmn"] = {"Mamanwa"}, ["mmo"] = {"Mangga Buang"}, ["mmp"] = {"Siawi"}, ["mmq"] = {"Musak"}, ["mmr"] = {"Western Xiangxi Miao"}, ["mmt"] = {"Malalamai"}, ["mmu"] = {"Mmaala"}, ["mmv"] = {"Miriti"}, ["mmw"] = {"Emae"}, ["mmx"] = {"Madak"}, ["mmy"] = {"Migaama"}, ["mmz"] = {"Mabaale"}, ["mna"] = {"Mbula"}, ["mnb"] = {"Muna"}, ["mnc"] = {"Manchu"}, ["mnd"] = {"Mondé"}, ["mne"] = {"Naba"}, ["mnf"] = {"Mundani"}, ["mng"] = {"Eastern Mnong"}, ["mnh"] = {"Mono (Democratic Republic of Congo)"}, ["mni"] = {"Manipuri"}, ["mnj"] = {"Munji"}, ["mnk"] = {"Mandinka"}, ["mnl"] = {"Tiale"}, ["mnm"] = {"Mapena"}, ["mnn"] = {"Southern Mnong"}, ["mno"] = {"Manobo languages"}, ["mnp"] = {"Min Bei Chinese"}, ["mnq"] = {"Minriq"}, ["mnr"] = {"Mono (USA)"}, ["mns"] = {"Mansi"}, ["mnu"] = {"Mer"}, ["mnv"] = {"Rennell-Bellona"}, ["mnw"] = {"Mon"}, ["mnx"] = {"Manikion"}, ["mny"] = {"Manyawa"}, ["mnz"] = {"Moni"}, ["moa"] = {"Mwan"}, ["moc"] = {"Mocoví"}, ["mod"] = {"Mobilian"}, ["moe"] = {"Innu", "Montagnais"}, ["mog"] = {"Mongondow"}, ["moh"] = {"Mohawk"}, ["moi"] = {"Mboi"}, ["moj"] = {"Monzombo"}, ["mok"] = {"Morori"}, ["mom"] = {"Mangue"}, ["moo"] = {"Monom"}, ["mop"] = {"Mopán Maya"}, ["moq"] = {"Mor (Bomberai Peninsula)"}, ["mor"] = {"Moro"}, ["mos"] = {"Mossi"}, ["mot"] = {"Barí"}, ["mou"] = {"Mogum"}, ["mov"] = {"Mohave"}, ["mow"] = {"Moi (Congo)"}, ["mox"] = {"Molima"}, ["moy"] = {"Shekkacho"}, ["moz"] = {"Mukulu", "Gergiko"}, ["mpa"] = {"Mpoto"}, ["mpb"] = {"Malak Malak", "Mullukmulluk"}, ["mpc"] = {"Mangarrayi"}, ["mpd"] = {"Machinere"}, ["mpe"] = {"Majang"}, ["mpg"] = {"Marba"}, ["mph"] = {"Maung"}, ["mpi"] = {"Mpade"}, ["mpj"] = {"Martu Wangka", "Wangkajunga"}, ["mpk"] = {"Mbara (Chad)"}, ["mpl"] = {"Middle Watut"}, ["mpm"] = {"Yosondúa Mixtec"}, ["mpn"] = {"Mindiri"}, ["mpo"] = {"Miu"}, ["mpp"] = {"Migabac"}, ["mpq"] = {"Matís"}, ["mpr"] = {"Vangunu"}, ["mps"] = {"Dadibi"}, ["mpt"] = {"Mian"}, ["mpu"] = {"Makuráp"}, ["mpv"] = {"Mungkip"}, ["mpw"] = {"Mapidian"}, ["mpx"] = {"Misima-Panaeati"}, ["mpy"] = {"Mapia"}, ["mpz"] = {"Mpi"}, ["mqa"] = {"Maba (Indonesia)"}, ["mqb"] = {"Mbuko"}, ["mqc"] = {"Mangole"}, ["mqe"] = {"Matepi"}, ["mqf"] = {"Momuna"}, ["mqg"] = {"Kota Bangun Kutai Malay"}, ["mqh"] = {"Tlazoyaltepec Mixtec"}, ["mqi"] = {"Mariri"}, ["mqj"] = {"Mamasa"}, ["mqk"] = {"Rajah Kabunsuwan Manobo"}, ["mql"] = {"Mbelime"}, ["mqm"] = {"South Marquesan"}, ["mqn"] = {"Moronene"}, ["mqo"] = {"Modole"}, ["mqp"] = {"Manipa"}, ["mqq"] = {"Minokok"}, ["mqr"] = {"Mander"}, ["mqs"] = {"West Makian"}, ["mqt"] = {"Mok"}, ["mqu"] = {"Mandari"}, ["mqv"] = {"Mosimo"}, ["mqw"] = {"Murupi"}, ["mqx"] = {"Mamuju"}, ["mqy"] = {"Manggarai"}, ["mqz"] = {"Pano"}, ["mra"] = {"Mlabri"}, ["mrb"] = {"Marino"}, ["mrc"] = {"Maricopa"}, ["mrd"] = {"Western Magar"}, ["mre"] = {"Martha's Vineyard Sign Language"}, ["mrf"] = {"Elseng"}, ["mrg"] = {"Mising"}, ["mrh"] = {"Mara Chin"}, ["mrj"] = {"Western Mari"}, ["mrk"] = {"Hmwaveke"}, ["mrl"] = {"Mortlockese"}, ["mrm"] = {"Merlav", "Mwerlap"}, ["mrn"] = {"Cheke Holo"}, ["mro"] = {"Mru"}, ["mrp"] = {"Morouas"}, ["mrq"] = {"North Marquesan"}, ["mrr"] = {"Maria (India)"}, ["mrs"] = {"Maragus"}, ["mrt"] = {"Marghi Central"}, ["mru"] = {"Mono (Cameroon)"}, ["mrv"] = {"Mangareva"}, ["mrw"] = {"Maranao"}, ["mrx"] = {"Maremgi", "Dineor"}, ["mry"] = {"Mandaya"}, ["mrz"] = {"Marind"}, ["msb"] = {"Masbatenyo"}, ["msc"] = {"Sankaran Maninka"}, ["msd"] = {"Yucatec Maya Sign Language"}, ["mse"] = {"Musey"}, ["msf"] = {"Mekwei"}, ["msg"] = {"Moraid"}, ["msh"] = {"Masikoro Malagasy"}, ["msi"] = {"Sabah Malay"}, ["msj"] = {"Ma (Democratic Republic of Congo)"}, ["msk"] = {"Mansaka"}, ["msl"] = {"Molof", "Poule"}, ["msm"] = {"Agusan Manobo"}, ["msn"] = {"Vurës"}, ["mso"] = {"Mombum"}, ["msp"] = {"Maritsauá"}, ["msq"] = {"Caac"}, ["msr"] = {"Mongolian Sign Language"}, ["mss"] = {"West Masela"}, ["msu"] = {"Musom"}, ["msv"] = {"Maslam"}, ["msw"] = {"Mansoanka"}, ["msx"] = {"Moresada"}, ["msy"] = {"Aruamu"}, ["msz"] = {"Momare"}, ["mta"] = {"Cotabato Manobo"}, ["mtb"] = {"Anyin Morofo"}, ["mtc"] = {"Munit"}, ["mtd"] = {"Mualang"}, ["mte"] = {"Mono (Solomon Islands)"}, ["mtf"] = {"Murik (Papua New Guinea)"}, ["mtg"] = {"Una"}, ["mth"] = {"Munggui"}, ["mti"] = {"Maiwa (Papua New Guinea)"}, ["mtj"] = {"Moskona"}, ["mtk"] = {"Mbe'"}, ["mtl"] = {"Montol"}, ["mtm"] = {"Mator"}, ["mtn"] = {"Matagalpa"}, ["mto"] = {"Totontepec Mixe"}, ["mtp"] = {"Wichí Lhamtés Nocten"}, ["mtq"] = {"Muong"}, ["mtr"] = {"Mewari"}, ["mts"] = {"Yora"}, ["mtt"] = {"Mota"}, ["mtu"] = {"Tututepec Mixtec"}, ["mtv"] = {"Asaro'o"}, ["mtw"] = {"Southern Binukidnon"}, ["mtx"] = {"Tidaá Mixtec"}, ["mty"] = {"Nabi"}, ["mua"] = {"Mundang"}, ["mub"] = {"Mubi"}, ["muc"] = {"Ajumbu"}, ["mud"] = {"Mednyj Aleut"}, ["mue"] = {"Media Lengua"}, ["mug"] = {"Musgu"}, ["muh"] = {"Mündü"}, ["mui"] = {"Musi"}, ["muj"] = {"Mabire"}, ["muk"] = {"Mugom"}, ["mul"] = {"Multiple languages"}, ["mum"] = {"Maiwala"}, ["mun"] = {"Munda languages"}, ["muo"] = {"Nyong"}, ["mup"] = {"Malvi"}, ["muq"] = {"Eastern Xiangxi Miao"}, ["mur"] = {"Murle"}, ["mus"] = {"Creek"}, ["mut"] = {"Western Muria"}, ["muu"] = {"Yaaku"}, ["muv"] = {"Muthuvan"}, ["mux"] = {"Bo-Ung"}, ["muy"] = {"Muyang"}, ["muz"] = {"Mursi"}, ["mva"] = {"Manam"}, ["mvb"] = {"Mattole"}, ["mvd"] = {"Mamboru"}, ["mve"] = {"Marwari (Pakistan)"}, ["mvf"] = {"Peripheral Mongolian"}, ["mvg"] = {"Yucuañe Mixtec"}, ["mvh"] = {"Mulgi"}, ["mvi"] = {"Miyako"}, ["mvk"] = {"Mekmek"}, ["mvl"] = {"Mbara (Australia)"}, ["mvn"] = {"Minaveha"}, ["mvo"] = {"Marovo"}, ["mvp"] = {"Duri"}, ["mvq"] = {"Moere"}, ["mvr"] = {"Marau"}, ["mvs"] = {"Massep"}, ["mvt"] = {"Mpotovoro"}, ["mvu"] = {"Marfa"}, ["mvv"] = {"Tagal Murut"}, ["mvw"] = {"Machinga"}, ["mvx"] = {"Meoswar"}, ["mvy"] = {"Indus Kohistani"}, ["mvz"] = {"Mesqan"}, ["mwa"] = {"Mwatebu"}, ["mwb"] = {"Juwal"}, ["mwc"] = {"Are"}, ["mwe"] = {"Mwera (Chimwera)"}, ["mwf"] = {"Murrinh-Patha"}, ["mwg"] = {"Aiklep"}, ["mwh"] = {"Mouk-Aria"}, ["mwi"] = {"Labo", "Ninde"}, ["mwk"] = {"Kita Maninkakan"}, ["mwl"] = {"Mirandese"}, ["mwm"] = {"Sar"}, ["mwn"] = {"Nyamwanga"}, ["mwo"] = {"Central Maewo"}, ["mwp"] = {"Kala Lagaw Ya"}, ["mwq"] = {"Mün Chin"}, ["mwr"] = {"Marwari"}, ["mws"] = {"Mwimbi-Muthambi"}, ["mwt"] = {"Moken"}, ["mwu"] = {"Mittu"}, ["mwv"] = {"Mentawai"}, ["mww"] = {"Hmong Daw"}, ["mwz"] = {"Moingi"}, ["mxa"] = {"Northwest Oaxaca Mixtec"}, ["mxb"] = {"Tezoatlán Mixtec"}, ["mxc"] = {"Manyika"}, ["mxd"] = {"Modang"}, ["mxe"] = {"Mele-Fila"}, ["mxf"] = {"Malgbe"}, ["mxg"] = {"Mbangala"}, ["mxh"] = {"Mvuba"}, ["mxi"] = {"Mozarabic"}, ["mxj"] = {"Miju-Mishmi", "Geman Deng"}, ["mxk"] = {"Monumbo"}, ["mxl"] = {"Maxi Gbe"}, ["mxm"] = {"Meramera"}, ["mxn"] = {"Moi (Indonesia)"}, ["mxo"] = {"Mbowe"}, ["mxp"] = {"Tlahuitoltepec Mixe"}, ["mxq"] = {"Juquila Mixe"}, ["mxr"] = {"Murik (Malaysia)"}, ["mxs"] = {"Huitepec Mixtec"}, ["mxt"] = {"Jamiltepec Mixtec"}, ["mxu"] = {"Mada (Cameroon)"}, ["mxv"] = {"Metlatónoc Mixtec"}, ["mxw"] = {"Namo"}, ["mxx"] = {"Mahou", "Mawukakan"}, ["mxy"] = {"Southeastern Nochixtlán Mixtec"}, ["mxz"] = {"Central Masela"}, ["myb"] = {"Mbay"}, ["myc"] = {"Mayeka"}, ["mye"] = {"Myene"}, ["myf"] = {"Bambassi"}, ["myg"] = {"Manta"}, ["myh"] = {"Makah"}, ["myj"] = {"Mangayat"}, ["myk"] = {"Mamara Senoufo"}, ["myl"] = {"Moma"}, ["mym"] = {"Me'en"}, ["myn"] = {"Mayan languages"}, ["myo"] = {"Anfillo"}, ["myp"] = {"Pirahã"}, ["myr"] = {"Muniche"}, ["mys"] = {"Mesmes"}, ["myu"] = {"Mundurukú"}, ["myv"] = {"Erzya"}, ["myw"] = {"Muyuw"}, ["myx"] = {"Masaaba"}, ["myy"] = {"Macuna"}, ["myz"] = {"Mandaikong klasiko"}, ["mza"] = {"Santa María Zacatepec Mixtec"}, ["mzb"] = {"Tumzabt"}, ["mzc"] = {"Madagascar Sign Language"}, ["mzd"] = {"Malimba"}, ["mze"] = {"Morawa"}, ["mzg"] = {"Monastic Sign Language"}, ["mzh"] = {"Wichí Lhamtés Güisnay"}, ["mzi"] = {"Ixcatlán Mazatec"}, ["mzj"] = {"Manya"}, ["mzk"] = {"Nigeria Mambila"}, ["mzl"] = {"Mazatlán Mixe"}, ["mzm"] = {"Mumuye"}, ["mzn"] = {"Mazanderani"}, ["mzo"] = {"Matipuhy"}, ["mzp"] = {"Movima"}, ["mzq"] = {"Mori Atas"}, ["mzr"] = {"Marúbo"}, ["mzs"] = {"Macanese"}, ["mzt"] = {"Mintil"}, ["mzu"] = {"Inapang"}, ["mzv"] = {"Manza"}, ["mzw"] = {"Deg"}, ["mzx"] = {"Mawayana"}, ["mzy"] = {"Mozambican Sign Language"}, ["mzz"] = {"Maiadomu"}, ["naa"] = {"Namla"}, ["nab"] = {"Southern Nambikuára"}, ["nac"] = {"Narak"}, ["nae"] = {"Naka'ela"}, ["naf"] = {"Nabak"}, ["nag"] = {"Naga Pidgin"}, ["nah"] = {"Nahuatl languages"}, ["nai"] = {"North American Indian languages"}, ["naj"] = {"Nalu"}, ["nak"] = {"Nakanai"}, ["nal"] = {"Nalik"}, ["nam"] = {"Ngan'gityemerri"}, ["nan"] = {"Min Nan Chinese"}, ["nao"] = {"Naaba"}, ["nap"] = {"Neapolitan"}, ["naq"] = {"Khoekhoe", "Nama (Namibia)"}, ["nar"] = {"Iguta"}, ["nas"] = {"Naasioi"}, ["nat"] = {"Ca̱hungwa̱rya̱", "Hungworo"}, ["naw"] = {"Nawuri"}, ["nax"] = {"Nakwi"}, ["nay"] = {"Ngarrindjeri"}, ["naz"] = {"Coatepec Nahuatl"}, ["nba"] = {"Nyemba"}, ["nbb"] = {"Ndoe"}, ["nbc"] = {"Chang Naga"}, ["nbd"] = {"Ngbinda"}, ["nbe"] = {"Konyak Naga"}, ["nbg"] = {"Nagarchal"}, ["nbh"] = {"Ngamo"}, ["nbi"] = {"Mao Naga"}, ["nbj"] = {"Ngarinyman"}, ["nbk"] = {"Nake"}, ["nbm"] = {"Ngbaka Ma'bo"}, ["nbn"] = {"Kuri"}, ["nbo"] = {"Nkukoli"}, ["nbp"] = {"Nnam"}, ["nbq"] = {"Nggem"}, ["nbr"] = {"Numana"}, ["nbs"] = {"Namibian Sign Language"}, ["nbt"] = {"Na"}, ["nbu"] = {"Rongmei Naga"}, ["nbv"] = {"Ngamambo"}, ["nbw"] = {"Southern Ngbandi"}, ["nby"] = {"Ningera"}, ["nca"] = {"Iyo"}, ["ncb"] = {"Central Nicobarese"}, ["ncc"] = {"Ponam"}, ["ncd"] = {"Nachering"}, ["nce"] = {"Yale"}, ["ncf"] = {"Notsi"}, ["ncg"] = {"Nisga'a"}, ["nch"] = {"Central Huasteca Nahuatl"}, ["nci"] = {"Classical Nahuatl"}, ["ncj"] = {"Northern Puebla Nahuatl"}, ["nck"] = {"Na-kara"}, ["ncl"] = {"Michoacán Nahuatl"}, ["ncm"] = {"Nambo"}, ["ncn"] = {"Nauna"}, ["nco"] = {"Sibe"}, ["ncq"] = {"Northern Katang"}, ["ncr"] = {"Ncane"}, ["ncs"] = {"Nicaraguan Sign Language"}, ["nct"] = {"Chothe Naga"}, ["ncu"] = {"Chumburung"}, ["ncx"] = {"Central Puebla Nahuatl"}, ["ncz"] = {"Natchez"}, ["nda"] = {"Ndasa"}, ["ndb"] = {"Kenswei Nsei"}, ["ndc"] = {"Ndau"}, ["ndd"] = {"Nde-Nsele-Nta"}, ["ndf"] = {"Nadruvian"}, ["ndg"] = {"Ndengereko"}, ["ndh"] = {"Ndali"}, ["ndi"] = {"Samba Leko"}, ["ndj"] = {"Ndamba"}, ["ndk"] = {"Ndaka"}, ["ndl"] = {"Ndolo"}, ["ndm"] = {"Ndam"}, ["ndn"] = {"Ngundi"}, ["ndp"] = {"Ndo"}, ["ndq"] = {"Ndombe"}, ["ndr"] = {"Ndoola"}, ["nds"] = {"Low German", "Low Saxon"}, ["ndt"] = {"Ndunga"}, ["ndu"] = {"Dugun"}, ["ndv"] = {"Ndut"}, ["ndw"] = {"Ndobo"}, ["ndx"] = {"Nduga"}, ["ndy"] = {"Lutos"}, ["ndz"] = {"Ndogo"}, ["nea"] = {"Eastern Ngad'a"}, ["neb"] = {"Toura (Côte d'Ivoire)"}, ["nec"] = {"Nedebang"}, ["ned"] = {"Nde-Gbite"}, ["nee"] = {"Nêlêmwa-Nixumwak"}, ["nef"] = {"Nefamese"}, ["neg"] = {"Negidal"}, ["neh"] = {"Nyenkha"}, ["nei"] = {"Neo-Hittite"}, ["nej"] = {"Neko"}, ["nek"] = {"Neku"}, ["nem"] = {"Nemi"}, ["nen"] = {"Nengone"}, ["neo"] = {"Ná-Meo"}, ["neq"] = {"North Central Mixe"}, ["ner"] = {"Yahadian"}, ["nes"] = {"Bhoti Kinnauri"}, ["net"] = {"Nete"}, ["neu"] = {"Neo"}, ["nev"] = {"Nyaheun"}, ["new"] = {"Newari", "Nepal Bhasa"}, ["nex"] = {"Neme"}, ["ney"] = {"Neyo"}, ["nez"] = {"Nez Perce"}, ["nfa"] = {"Dhao"}, ["nfd"] = {"Ahwai"}, ["nfl"] = {"Ayiwo", "Äiwoo"}, ["nfr"] = {"Nafaanra"}, ["nfu"] = {"Mfumte"}, ["nga"] = {"Ngbaka"}, ["ngb"] = {"Northern Ngbandi"}, ["ngc"] = {"Ngombe (Democratic Republic of Congo)"}, ["ngd"] = {"Ngando (Central African Republic)"}, ["nge"] = {"Ngemba"}, ["ngf"] = {"Trans-New Guinea languages"}, ["ngg"] = {"Ngbaka Manza"}, ["ngh"] = {"Nǁng"}, ["ngi"] = {"Ngizim"}, ["ngj"] = {"Ngie"}, ["ngk"] = {"Dalabon"}, ["ngl"] = {"Lomwe"}, ["ngm"] = {"Ngatik Men's Creole"}, ["ngn"] = {"Ngwo"}, ["ngp"] = {"Ngulu"}, ["ngq"] = {"Ngurimi", "Ngoreme"}, ["ngr"] = {"Engdewu"}, ["ngs"] = {"Gvoko"}, ["ngt"] = {"Kriang", "Ngeq"}, ["ngu"] = {"Guerrero Nahuatl"}, ["ngv"] = {"Nagumi"}, ["ngw"] = {"Ngwaba"}, ["ngx"] = {"Nggwahyi"}, ["ngy"] = {"Tibea"}, ["ngz"] = {"Ngungwel"}, ["nha"] = {"Nhanda"}, ["nhb"] = {"Beng"}, ["nhc"] = {"Tabasco Nahuatl"}, ["nhd"] = {"Chiripá", "Ava Guaraní"}, ["nhe"] = {"Eastern Huasteca Nahuatl"}, ["nhf"] = {"Nhuwala"}, ["nhg"] = {"Tetelcingo Nahuatl"}, ["nhh"] = {"Nahari"}, ["nhi"] = {"Zacatlán-Ahuacatlán-Tepetzintla Nahuatl"}, ["nhk"] = {"Isthmus-Cosoleacaque Nahuatl"}, ["nhm"] = {"Morelos Nahuatl"}, ["nhn"] = {"Central Nahuatl"}, ["nho"] = {"Takuu"}, ["nhp"] = {"Isthmus-Pajapan Nahuatl"}, ["nhq"] = {"Huaxcaleca Nahuatl"}, ["nhr"] = {"Naro"}, ["nht"] = {"Ometepec Nahuatl"}, ["nhu"] = {"Noone"}, ["nhv"] = {"Temascaltepec Nahuatl"}, ["nhw"] = {"Western Huasteca Nahuatl"}, ["nhx"] = {"Isthmus-Mecayapan Nahuatl"}, ["nhy"] = {"Northern Oaxaca Nahuatl"}, ["nhz"] = {"Santa María La Alta Nahuatl"}, ["nia"] = {"Nias"}, ["nib"] = {"Nakame"}, ["nic"] = {"Niger-Kordofanian languages"}, ["nid"] = {"Ngandi"}, ["nie"] = {"Niellim"}, ["nif"] = {"Nek"}, ["nig"] = {"Ngalakgan"}, ["nih"] = {"Nyiha (Tanzania)"}, ["nii"] = {"Nii"}, ["nij"] = {"Ngaju"}, ["nik"] = {"Southern Nicobarese"}, ["nil"] = {"Nila"}, ["nim"] = {"Nilamba"}, ["nin"] = {"Ninzo"}, ["nio"] = {"Nganasan"}, ["niq"] = {"Nandi"}, ["nir"] = {"Nimboran"}, ["nis"] = {"Nimi"}, ["nit"] = {"Southeastern Kolami"}, ["niu"] = {"Niuean"}, ["niv"] = {"Gilyak"}, ["niw"] = {"Nimo"}, ["nix"] = {"Hema"}, ["niy"] = {"Ngiti"}, ["niz"] = {"Ningil"}, ["nja"] = {"Nzanyi"}, ["njb"] = {"Nocte Naga"}, ["njd"] = {"Ndonde Hamba"}, ["njh"] = {"Lotha Naga"}, ["nji"] = {"Gudanji"}, ["njj"] = {"Njen"}, ["njl"] = {"Njalgulgule"}, ["njm"] = {"Angami Naga"}, ["njn"] = {"Liangmai Naga"}, ["njo"] = {"Ao Naga"}, ["njr"] = {"Njerep"}, ["njs"] = {"Nisa"}, ["njt"] = {"Ndyuka-Trio Pidgin"}, ["nju"] = {"Ngadjunmaya"}, ["njx"] = {"Kunyi"}, ["njy"] = {"Njyem"}, ["njz"] = {"Nyishi"}, ["nka"] = {"Nkoya"}, ["nkb"] = {"Khoibu Naga"}, ["nkc"] = {"Nkongho"}, ["nkd"] = {"Koireng"}, ["nke"] = {"Duke"}, ["nkf"] = {"Inpui Naga"}, ["nkg"] = {"Nekgini"}, ["nkh"] = {"Khezha Naga"}, ["nki"] = {"Thangal Naga"}, ["nkj"] = {"Nakai"}, ["nkk"] = {"Nokuku"}, ["nkm"] = {"Namat"}, ["nkn"] = {"Nkangala"}, ["nko"] = {"Nkonya"}, ["nkp"] = {"Niuatoputapu"}, ["nkq"] = {"Nkami"}, ["nkr"] = {"Nukuoro"}, ["nks"] = {"North Asmat"}, ["nkt"] = {"Nyika (Tanzania)"}, ["nku"] = {"Bouna Kulango"}, ["nkv"] = {"Nyika (Malawi and Zambia)"}, ["nkw"] = {"Nkutu"}, ["nkx"] = {"Nkoroo"}, ["nkz"] = {"Nkari"}, ["nla"] = {"Ngombale"}, ["nlc"] = {"Nalca"}, ["nle"] = {"East Nyala"}, ["nlg"] = {"Gela"}, ["nli"] = {"Grangali"}, ["nlj"] = {"Nyali"}, ["nlk"] = {"Ninia Yali"}, ["nll"] = {"Nihali"}, ["nlm"] = {"Mankiyali"}, ["nlo"] = {"Ngul"}, ["nlq"] = {"Lao Naga"}, ["nlu"] = {"Nchumbulu"}, ["nlv"] = {"Orizaba Nahuatl"}, ["nlw"] = {"Walangama"}, ["nlx"] = {"Nahali"}, ["nly"] = {"Nyamal"}, ["nlz"] = {"Nalögo"}, ["nma"] = {"Maram Naga"}, ["nmb"] = {"Big Nambas", "V'ënen Taut"}, ["nmc"] = {"Ngam"}, ["nmd"] = {"Ndumu"}, ["nme"] = {"Mzieme Naga"}, ["nmf"] = {"Tangkhul Naga (India)"}, ["nmg"] = {"Kwasio"}, ["nmh"] = {"Monsang Naga"}, ["nmi"] = {"Nyam"}, ["nmj"] = {"Ngombe (Central African Republic)"}, ["nmk"] = {"Namakura"}, ["nml"] = {"Ndemli"}, ["nmm"] = {"Manangba"}, ["nmn"] = {"ǃXóõ"}, ["nmo"] = {"Moyon Naga"}, ["nmp"] = {"Nimanbur"}, ["nmq"] = {"Nambya"}, ["nmr"] = {"Nimbari"}, ["nms"] = {"Letemboi"}, ["nmt"] = {"Namonuito"}, ["nmu"] = {"Northeast Maidu"}, ["nmv"] = {"Ngamini"}, ["nmw"] = {"Nimoa", "Rifao"}, ["nmx"] = {"Nama (Papua New Guinea)"}, ["nmy"] = {"Namuyi"}, ["nmz"] = {"Nawdm"}, ["nna"] = {"Nyangumarta"}, ["nnb"] = {"Nande"}, ["nnc"] = {"Nancere"}, ["nnd"] = {"West Ambae"}, ["nne"] = {"Ngandyera"}, ["nnf"] = {"Ngaing"}, ["nng"] = {"Maring Naga"}, ["nnh"] = {"Ngiemboon"}, ["nni"] = {"North Nuaulu"}, ["nnj"] = {"Nyangatom"}, ["nnk"] = {"Nankina"}, ["nnl"] = {"Northern Rengma Naga"}, ["nnm"] = {"Namia"}, ["nnn"] = {"Ngete"}, ["nnp"] = {"Wancho Naga"}, ["nnq"] = {"Ngindo"}, ["nnr"] = {"Narungga"}, ["nnt"] = {"Nanticoke"}, ["nnu"] = {"Dwang"}, ["nnv"] = {"Nugunu (Australia)"}, ["nnw"] = {"Southern Nuni"}, ["nny"] = {"Nyangga"}, ["nnz"] = {"Nda'nda'"}, ["noa"] = {"Woun Meu"}, ["noc"] = {"Nuk"}, ["nod"] = {"Northern Thai"}, ["noe"] = {"Nimadi"}, ["nof"] = {"Nomane"}, ["nog"] = {"Nogai"}, ["noh"] = {"Nomu"}, ["noi"] = {"Noiri"}, ["noj"] = {"Nonuya"}, ["nok"] = {"Nooksack"}, ["nol"] = {"Nomlaki"}, ["non"] = {"Old Norse"}, ["nop"] = {"Numanggang"}, ["noq"] = {"Ngongo"}, ["nos"] = {"Eastern Nisu"}, ["not"] = {"Nomatsiguenga"}, ["nou"] = {"Ewage-Notu"}, ["nov"] = {"Novial"}, ["now"] = {"Nyambo"}, ["noy"] = {"Noy"}, ["noz"] = {"Nayi"}, ["npa"] = {"Nar Phu"}, ["npb"] = {"Nupbikha"}, ["npg"] = {"Ponyo-Gongwang Naga"}, ["nph"] = {"Phom Naga"}, ["npi"] = {"Nepali (individual language)"}, ["npl"] = {"Southeastern Puebla Nahuatl"}, ["npn"] = {"Mondropolon"}, ["npo"] = {"Pochuri Naga"}, ["nps"] = {"Nipsan"}, ["npu"] = {"Puimei Naga"}, ["npx"] = {"Noipx"}, ["npy"] = {"Napu"}, ["nqg"] = {"Southern Nago"}, ["nqk"] = {"Kura Ede Nago"}, ["nql"] = {"Ngendelengo"}, ["nqm"] = {"Ndom"}, ["nqn"] = {"Nen"}, ["nqo"] = {"N'Ko", "N’Ko"}, ["nqq"] = {"Kyan-Karyaw Naga"}, ["nqt"] = {"Nteng"}, ["nqy"] = {"Akyaung Ari Naga"}, ["nra"] = {"Ngom"}, ["nrb"] = {"Nara"}, ["nrc"] = {"Noric"}, ["nre"] = {"Southern Rengma Naga"}, ["nrf"] = {"Jèrriais", "Guernésiais", "Sercquiais"}, ["nrg"] = {"Narango"}, ["nri"] = {"Chokri Naga"}, ["nrk"] = {"Ngarla"}, ["nrl"] = {"Ngarluma"}, ["nrm"] = {"Narom"}, ["nrn"] = {"Norn"}, ["nrp"] = {"North Picene"}, ["nrr"] = {"Norra", "Nora"}, ["nrt"] = {"Northern Kalapuya"}, ["nru"] = {"Narua"}, ["nrx"] = {"Ngurmbur"}, ["nrz"] = {"Lala"}, ["nsa"] = {"Sangtam Naga"}, ["nsb"] = {"Lower Nossob"}, ["nsc"] = {"Nshi"}, ["nsd"] = {"Southern Nisu"}, ["nse"] = {"Nsenga"}, ["nsf"] = {"Northwestern Nisu"}, ["nsg"] = {"Ngasa"}, ["nsh"] = {"Ngoshie"}, ["nsi"] = {"Nigerian Sign Language"}, ["nsk"] = {"Naskapi"}, ["nsl"] = {"Norwegian Sign Language"}, ["nsm"] = {"Sumi Naga"}, ["nsn"] = {"Nehan"}, ["nso"] = {"Pedi", "Northern Sotho", "Sepedi"}, ["nsp"] = {"Nepalese Sign Language"}, ["nsq"] = {"Northern Sierra Miwok"}, ["nsr"] = {"Maritime Sign Language"}, ["nss"] = {"Nali"}, ["nst"] = {"Tase Naga"}, ["nsu"] = {"Sierra Negra Nahuatl"}, ["nsv"] = {"Southwestern Nisu"}, ["nsw"] = {"Navut"}, ["nsx"] = {"Nsongo"}, ["nsy"] = {"Nasal"}, ["nsz"] = {"Nisenan"}, ["ntd"] = {"Northern Tidung"}, ["ntg"] = {"Ngantangarra"}, ["nti"] = {"Natioro"}, ["ntj"] = {"Ngaanyatjarra"}, ["ntk"] = {"Ikoma-Nata-Isenye"}, ["ntm"] = {"Nateni"}, ["nto"] = {"Ntomba"}, ["ntp"] = {"Northern Tepehuan"}, ["ntr"] = {"Delo"}, ["ntu"] = {"Natügu"}, ["ntw"] = {"Nottoway"}, ["ntx"] = {"Tangkhul Naga (Myanmar)"}, ["nty"] = {"Mantsi"}, ["ntz"] = {"Natanzi"}, ["nua"] = {"Yuanga"}, ["nub"] = {"Nubian languages"}, ["nuc"] = {"Nukuini"}, ["nud"] = {"Ngala"}, ["nue"] = {"Ngundu"}, ["nuf"] = {"Nusu"}, ["nug"] = {"Nungali"}, ["nuh"] = {"Ndunda"}, ["nui"] = {"Ngumbi"}, ["nuj"] = {"Nyole"}, ["nuk"] = {"Nuu-chah-nulth", "Nuuchahnulth"}, ["nul"] = {"Nusa Laut"}, ["num"] = {"Niuafo'ou"}, ["nun"] = {"Anong"}, ["nuo"] = {"Nguôn"}, ["nup"] = {"Nupe-Nupe-Tako"}, ["nuq"] = {"Nukumanu"}, ["nur"] = {"Nukuria"}, ["nus"] = {"Nuer"}, ["nut"] = {"Nung (Viet Nam)"}, ["nuu"] = {"Ngbundu"}, ["nuv"] = {"Northern Nuni"}, ["nuw"] = {"Nguluwan"}, ["nux"] = {"Mehek"}, ["nuy"] = {"Nunggubuyu"}, ["nuz"] = {"Tlamacazapa Nahuatl"}, ["nvh"] = {"Nasarian"}, ["nvm"] = {"Namiae"}, ["nvo"] = {"Nyokon"}, ["nwa"] = {"Nawathinehena"}, ["nwb"] = {"Nyabwa"}, ["nwc"] = {"Classical Newari", "Classical Nepal Bhasa", "Old Newari"}, ["nwe"] = {"Ngwe"}, ["nwg"] = {"Ngayawung"}, ["nwi"] = {"Southwest Tanna"}, ["nwm"] = {"Nyamusa-Molo"}, ["nwo"] = {"Nauo"}, ["nwr"] = {"Nawaru"}, ["nww"] = {"Ndwewe"}, ["nwx"] = {"Middle Newar"}, ["nwy"] = {"Nottoway-Meherrin"}, ["nxa"] = {"Nauete"}, ["nxd"] = {"Ngando (Democratic Republic of Congo)"}, ["nxe"] = {"Nage"}, ["nxg"] = {"Ngad'a"}, ["nxi"] = {"Nindi"}, ["nxk"] = {"Koki Naga"}, ["nxl"] = {"South Nuaulu"}, ["nxm"] = {"Numidian"}, ["nxn"] = {"Ngawun"}, ["nxo"] = {"Ndambomo"}, ["nxq"] = {"Naxi"}, ["nxr"] = {"Ninggerum"}, ["nxx"] = {"Nafri"}, ["nyb"] = {"Nyangbo"}, ["nyc"] = {"Nyanga-li"}, ["nyd"] = {"Nyore", "Olunyole"}, ["nye"] = {"Nyengo"}, ["nyf"] = {"Giryama", "Kigiryama"}, ["nyg"] = {"Nyindu"}, ["nyh"] = {"Nyikina"}, ["nyi"] = {"Ama (Sudan)"}, ["nyj"] = {"Nyanga"}, ["nyk"] = {"Nyaneka"}, ["nyl"] = {"Nyeu"}, ["nym"] = {"Nyamwezi"}, ["nyn"] = {"Nyankole"}, ["nyo"] = {"Nyoro"}, ["nyp"] = {"Nyang'i"}, ["nyq"] = {"Nayini"}, ["nyr"] = {"Nyiha (Malawi)"}, ["nys"] = {"Nyungar"}, ["nyt"] = {"Nyawaygi"}, ["nyu"] = {"Nyungwe"}, ["nyv"] = {"Nyulnyul"}, ["nyw"] = {"Nyaw"}, ["nyx"] = {"Nganyaywana"}, ["nyy"] = {"Nyakyusa-Ngonde"}, ["nza"] = {"Tigon Mbembe"}, ["nzb"] = {"Njebi"}, ["nzd"] = {"Nzadi"}, ["nzi"] = {"Nzima"}, ["nzk"] = {"Nzakara"}, ["nzm"] = {"Zeme Naga"}, ["nzr"] = {"Dir-Nyamzak-Mbarimi"}, ["nzs"] = {"New Zealand Sign Language"}, ["nzu"] = {"Teke-Nzikou"}, ["nzy"] = {"Nzakambay"}, ["nzz"] = {"Nanga Dama Dogon"}, ["oaa"] = {"Orok"}, ["oac"] = {"Oroch"}, ["oar"] = {"Old Aramaic (up to 700 BCE)", "Ancient Aramaic (up to 700 BCE)"}, ["oav"] = {"Old Avar"}, ["obi"] = {"Obispeño"}, ["obk"] = {"Southern Bontok"}, ["obl"] = {"Oblo"}, ["obm"] = {"Moabite"}, ["obo"] = {"Obo Manobo"}, ["obr"] = {"Old Burmese"}, ["obt"] = {"Old Breton"}, ["obu"] = {"Obulom"}, ["oca"] = {"Ocaina"}, ["och"] = {"Old Chinese"}, ["ocm"] = {"Old Cham"}, ["oco"] = {"Old Cornish"}, ["ocu"] = {"Atzingo Matlatzinca"}, ["oda"] = {"Odut"}, ["odk"] = {"Od"}, ["odt"] = {"Old Dutch"}, ["odu"] = {"Odual"}, ["ofo"] = {"Ofo"}, ["ofs"] = {"Old Frisian"}, ["ofu"] = {"Efutop"}, ["ogb"] = {"Ogbia"}, ["ogc"] = {"Ogbah"}, ["oge"] = {"Old Georgian"}, ["ogg"] = {"Ogbogolo"}, ["ogo"] = {"Khana"}, ["ogu"] = {"Ogbronuagum"}, ["oht"] = {"Old Hittite"}, ["ohu"] = {"Old Hungarian"}, ["oia"] = {"Oirata"}, ["oie"] = {"Okolie"}, ["oin"] = {"Inebu One"}, ["ojb"] = {"Northwestern Ojibwa"}, ["ojc"] = {"Central Ojibwa"}, ["ojg"] = {"Eastern Ojibwa"}, ["ojp"] = {"Old Japanese"}, ["ojs"] = {"Severn Ojibwa"}, ["ojv"] = {"Ontong Java"}, ["ojw"] = {"Western Ojibwa"}, ["oka"] = {"Okanagan"}, ["okb"] = {"Okobo"}, ["okc"] = {"Kobo"}, ["okd"] = {"Okodia"}, ["oke"] = {"Okpe (Southwestern Edo)"}, ["okg"] = {"Koko Babangk"}, ["okh"] = {"Koresh-e Rostam"}, ["oki"] = {"Okiek"}, ["okj"] = {"Oko-Juwoi"}, ["okk"] = {"Kwamtim One"}, ["okl"] = {"Old Kentish Sign Language"}, ["okm"] = {"Middle Korean (10th-16th cent.)"}, ["okn"] = {"Oki-No-Erabu"}, ["oko"] = {"Old Korean (3rd-9th cent.)"}, ["okr"] = {"Kirike"}, ["oks"] = {"Oko-Eni-Osayen"}, ["oku"] = {"Oku"}, ["okv"] = {"Orokaiva"}, ["okx"] = {"Okpe (Northwestern Edo)"}, ["okz"] = {"Old Khmer"}, ["ola"] = {"Walungge"}, ["old"] = {"Mochi"}, ["ole"] = {"Olekha"}, ["olk"] = {"Olkol"}, ["olm"] = {"Oloma"}, ["olo"] = {"Livvi"}, ["olr"] = {"Olrat"}, ["olt"] = {"Old Lithuanian"}, ["olu"] = {"Kuvale"}, ["oma"] = {"Omaha-Ponca"}, ["omb"] = {"East Ambae"}, ["omc"] = {"Mochica"}, ["omg"] = {"Omagua"}, ["omi"] = {"Omi"}, ["omk"] = {"Omok"}, ["oml"] = {"Ombo"}, ["omn"] = {"Minoan"}, ["omo"] = {"Utarmbung"}, ["omp"] = {"Old Manipuri"}, ["omq"] = {"Oto-Manguean languages"}, ["omr"] = {"Old Marathi"}, ["omt"] = {"Omotik"}, ["omu"] = {"Omurano"}, ["omv"] = {"Omotic languages"}, ["omw"] = {"South Tairora"}, ["omx"] = {"Old Mon"}, ["omy"] = {"Old Malay"}, ["ona"] = {"Ona"}, ["onb"] = {"Lingao"}, ["one"] = {"Oneida"}, ["ong"] = {"Olo"}, ["oni"] = {"Onin"}, ["onj"] = {"Onjob"}, ["onk"] = {"Kabore One"}, ["onn"] = {"Onobasulu"}, ["ono"] = {"Onondaga"}, ["onp"] = {"Sartang"}, ["onr"] = {"Northern One"}, ["ons"] = {"Ono"}, ["ont"] = {"Ontenu"}, ["onu"] = {"Unua"}, ["onw"] = {"Old Nubian"}, ["onx"] = {"Onin Based Pidgin"}, ["ood"] = {"Tohono O'odham"}, ["oog"] = {"Ong"}, ["oon"] = {"Önge"}, ["oor"] = {"Oorlams"}, ["oos"] = {"Old Ossetic"}, ["opa"] = {"Okpamheri"}, ["opk"] = {"Kopkaka"}, ["opm"] = {"Oksapmin"}, ["opo"] = {"Opao"}, ["opt"] = {"Opata"}, ["opy"] = {"Ofayé"}, ["ora"] = {"Oroha"}, ["orc"] = {"Orma"}, ["ore"] = {"Orejón"}, ["org"] = {"Oring"}, ["orh"] = {"Oroqen"}, ["orn"] = {"Orang Kanaq"}, ["oro"] = {"Orokolo"}, ["orr"] = {"Oruma"}, ["ors"] = {"Orang Seletar"}, ["ort"] = {"Adivasi Oriya"}, ["oru"] = {"Ormuri"}, ["orv"] = {"Old Russian"}, ["orw"] = {"Oro Win"}, ["orx"] = {"Oro"}, ["ory"] = {"Odia (individual language)", "Oriya (individual language)"}, ["orz"] = {"Ormu"}, ["osa"] = {"Osage"}, ["osc"] = {"Oscan"}, ["osi"] = {"Osing"}, ["osn"] = {"Old Sundanese"}, ["oso"] = {"Ososo"}, ["osp"] = {"Old Spanish"}, ["ost"] = {"Osatu"}, ["osu"] = {"Southern One"}, ["osx"] = {"Old Saxon"}, ["ota"] = {"Ottoman Turkish (1500-1928)"}, ["otb"] = {"Old Tibetan"}, ["otd"] = {"Ot Danum"}, ["ote"] = {"Mezquital Otomi"}, ["oti"] = {"Oti"}, ["otk"] = {"Old Turkish"}, ["otl"] = {"Tilapa Otomi"}, ["otm"] = {"Eastern Highland Otomi"}, ["otn"] = {"Tenango Otomi"}, ["oto"] = {"Otomian languages"}, ["otq"] = {"Querétaro Otomi"}, ["otr"] = {"Otoro"}, ["ots"] = {"Estado de México Otomi"}, ["ott"] = {"Temoaya Otomi"}, ["otu"] = {"Otuke"}, ["otw"] = {"Ottawa"}, ["otx"] = {"Texcatepec Otomi"}, ["oty"] = {"Old Tamil"}, ["otz"] = {"Ixtenco Otomi"}, ["oua"] = {"Tagargrent"}, ["oub"] = {"Glio-Oubi"}, ["oue"] = {"Oune"}, ["oui"] = {"Old Uighur"}, ["oum"] = {"Ouma"}, ["ovd"] = {"Elfdalian", "Övdalian"}, ["owi"] = {"Owiniga"}, ["owl"] = {"Old Welsh"}, ["oyb"] = {"Oy"}, ["oyd"] = {"Oyda"}, ["oym"] = {"Wayampi"}, ["oyy"] = {"Oya'oya"}, ["ozm"] = {"Koonzime"}, ["paa"] = {"Papuan languages"}, ["pab"] = {"Parecís"}, ["pac"] = {"Pacoh"}, ["pad"] = {"Paumarí"}, ["pae"] = {"Pagibete"}, ["paf"] = {"Paranawát"}, ["pag"] = {"Pangasinan"}, ["pah"] = {"Tenharim"}, ["pai"] = {"Pe"}, ["pak"] = {"Parakanã"}, ["pal"] = {"Pahlavi"}, ["pam"] = {"Pampanga", "Kapampangan"}, ["pao"] = {"Northern Paiute"}, ["pap"] = {"Papiamento"}, ["paq"] = {"Parya"}, ["par"] = {"Panamint", "Timbisha"}, ["pas"] = {"Papasena"}, ["pau"] = {"Palauan"}, ["pav"] = {"Pakaásnovos"}, ["paw"] = {"Pawnee"}, ["pax"] = {"Pankararé"}, ["pay"] = {"Pech"}, ["paz"] = {"Pankararú"}, ["pbb"] = {"Páez"}, ["pbc"] = {"Patamona"}, ["pbe"] = {"Mezontla Popoloca"}, ["pbf"] = {"Coyotepec Popoloca"}, ["pbg"] = {"Paraujano"}, ["pbh"] = {"E'ñapa Woromaipu"}, ["pbi"] = {"Parkwa"}, ["pbl"] = {"Mak (Nigeria)"}, ["pbm"] = {"Puebla Mazatec"}, ["pbn"] = {"Kpasam"}, ["pbo"] = {"Papel"}, ["pbp"] = {"Badyara"}, ["pbr"] = {"Pangwa"}, ["pbs"] = {"Central Pame"}, ["pbt"] = {"Southern Pashto"}, ["pbu"] = {"Northern Pashto"}, ["pbv"] = {"Pnar"}, ["pby"] = {"Pyu (Papua New Guinea)"}, ["pca"] = {"Santa Inés Ahuatempan Popoloca"}, ["pcb"] = {"Pear"}, ["pcc"] = {"Bouyei"}, ["pcd"] = {"Picard"}, ["pce"] = {"Ruching Palaung"}, ["pcf"] = {"Paliyan"}, ["pcg"] = {"Paniya"}, ["pch"] = {"Pardhan"}, ["pci"] = {"Duruwa"}, ["pcj"] = {"Parenga"}, ["pck"] = {"Paite Chin"}, ["pcl"] = {"Pardhi"}, ["pcm"] = {"Nigerian Pidgin"}, ["pcn"] = {"Piti"}, ["pcp"] = {"Pacahuara"}, ["pcw"] = {"Pyapun"}, ["pda"] = {"Anam"}, ["pdc"] = {"Pennsylvania German"}, ["pdi"] = {"Pa Di"}, ["pdn"] = {"Podena", "Fedan"}, ["pdo"] = {"Padoe"}, ["pdt"] = {"Plautdietsch"}, ["pdu"] = {"Kayan"}, ["pea"] = {"Peranakan Indonesian"}, ["peb"] = {"Eastern Pomo"}, ["ped"] = {"Mala (Papua New Guinea)"}, ["pee"] = {"Taje"}, ["pef"] = {"Northeastern Pomo"}, ["peg"] = {"Pengo"}, ["peh"] = {"Bonan"}, ["pei"] = {"Chichimeca-Jonaz"}, ["pej"] = {"Northern Pomo"}, ["pek"] = {"Penchal"}, ["pel"] = {"Pekal"}, ["pem"] = {"Phende"}, ["peo"] = {"Old Persian (ca. 600-400 B.C.)"}, ["pep"] = {"Kunja"}, ["peq"] = {"Southern Pomo"}, ["pes"] = {"Iranian Persian"}, ["pev"] = {"Pémono"}, ["pex"] = {"Petats"}, ["pey"] = {"Petjo"}, ["pez"] = {"Eastern Penan"}, ["pfa"] = {"Pááfang"}, ["pfe"] = {"Pere"}, ["pfl"] = {"Pfaelzisch"}, ["pga"] = {"Sudanese Creole Arabic"}, ["pgd"] = {"Gāndhārī"}, ["pgg"] = {"Pangwali"}, ["pgi"] = {"Pagi"}, ["pgk"] = {"Rerep"}, ["pgl"] = {"Primitive Irish"}, ["pgn"] = {"Paelignian"}, ["pgs"] = {"Pangseng"}, ["pgu"] = {"Pagu"}, ["pgz"] = {"Papua New Guinean Sign Language"}, ["pha"] = {"Pa-Hng"}, ["phd"] = {"Phudagi"}, ["phg"] = {"Phuong"}, ["phh"] = {"Phukha"}, ["phi"] = {"Philippine languages"}, ["phj"] = {"Pahari"}, ["phk"] = {"Phake"}, ["phl"] = {"Phalura", "Palula"}, ["phm"] = {"Phimbi"}, ["phn"] = {"Phoenician"}, ["pho"] = {"Phunoi"}, ["phq"] = {"Phana'"}, ["phr"] = {"Pahari-Potwari"}, ["pht"] = {"Phu Thai"}, ["phu"] = {"Phuan"}, ["phv"] = {"Pahlavani"}, ["phw"] = {"Phangduwali"}, ["pia"] = {"Pima Bajo"}, ["pib"] = {"Yine"}, ["pic"] = {"Pinji"}, ["pid"] = {"Piaroa"}, ["pie"] = {"Piro"}, ["pif"] = {"Pingelapese"}, ["pig"] = {"Pisabo"}, ["pih"] = {"Pitcairn-Norfolk"}, ["pij"] = {"Pijao"}, ["pil"] = {"Yom"}, ["pim"] = {"Powhatan"}, ["pin"] = {"Piame"}, ["pio"] = {"Piapoco"}, ["pip"] = {"Pero"}, ["pir"] = {"Piratapuyo"}, ["pis"] = {"Pijin"}, ["pit"] = {"Pitta Pitta"}, ["piu"] = {"Pintupi-Luritja"}, ["piv"] = {"Pileni", "Vaeakau-Taumako"}, ["piw"] = {"Pimbwe"}, ["pix"] = {"Piu"}, ["piy"] = {"Piya-Kwonci"}, ["piz"] = {"Pije"}, ["pjt"] = {"Pitjantjatjara"}, ["pka"] = {"Ardhamāgadhī Prākrit"}, ["pkb"] = {"Pokomo", "Kipfokomo"}, ["pkc"] = {"Paekche"}, ["pkg"] = {"Pak-Tong"}, ["pkh"] = {"Pankhu"}, ["pkn"] = {"Pakanha"}, ["pko"] = {"Pökoot"}, ["pkp"] = {"Pukapuka"}, ["pkr"] = {"Attapady Kurumba"}, ["pks"] = {"Pakistan Sign Language"}, ["pkt"] = {"Maleng"}, ["pku"] = {"Paku"}, ["pla"] = {"Miani"}, ["plb"] = {"Polonombauk"}, ["plc"] = {"Central Palawano"}, ["pld"] = {"Polari"}, ["ple"] = {"Palu'e"}, ["plf"] = {"Central Malayo-Polynesian languages"}, ["plg"] = {"Pilagá"}, ["plh"] = {"Paulohi"}, ["plk"] = {"Kohistani Shina"}, ["pll"] = {"Shwe Palaung"}, ["pln"] = {"Palenquero"}, ["plo"] = {"Oluta Popoluca"}, ["plq"] = {"Palaic"}, ["plr"] = {"Palaka Senoufo"}, ["pls"] = {"San Marcos Tlacoyalco Popoloca", "San Marcos Tlalcoyalco Popoloca"}, ["plt"] = {"Plateau Malagasy"}, ["plu"] = {"Palikúr"}, ["plv"] = {"Southwest Palawano"}, ["plw"] = {"Brooke's Point Palawano"}, ["ply"] = {"Bolyu"}, ["plz"] = {"Paluan"}, ["pma"] = {"Paama"}, ["pmb"] = {"Pambia"}, ["pmd"] = {"Pallanganmiddang"}, ["pme"] = {"Pwaamei"}, ["pmf"] = {"Pamona"}, ["pmh"] = {"Māhārāṣṭri Prākrit"}, ["pmi"] = {"Northern Pumi"}, ["pmj"] = {"Southern Pumi"}, ["pml"] = {"Lingua Franca"}, ["pmm"] = {"Pomo"}, ["pmn"] = {"Pam"}, ["pmo"] = {"Pom"}, ["pmq"] = {"Northern Pame"}, ["pmr"] = {"Paynamar"}, ["pms"] = {"Piemontese"}, ["pmt"] = {"Tuamotuan"}, ["pmw"] = {"Plains Miwok"}, ["pmx"] = {"Poumei Naga"}, ["pmy"] = {"Papuan Malay"}, ["pmz"] = {"Southern Pame"}, ["pna"] = {"Punan Bah-Biau"}, ["pnb"] = {"Western Panjabi"}, ["pnc"] = {"Pannei"}, ["pnd"] = {"Mpinda"}, ["pne"] = {"Western Penan"}, ["png"] = {"Pangu", "Pongu"}, ["pnh"] = {"Penrhyn"}, ["pni"] = {"Aoheng"}, ["pnj"] = {"Pinjarup"}, ["pnk"] = {"Paunaka"}, ["pnl"] = {"Paleni"}, ["pnm"] = {"Punan Batu 1"}, ["pnn"] = {"Pinai-Hagahai"}, ["pno"] = {"Panobo"}, ["pnp"] = {"Pancana"}, ["pnq"] = {"Pana (Burkina Faso)"}, ["pnr"] = {"Panim"}, ["pns"] = {"Ponosakan"}, ["pnt"] = {"Pontic"}, ["pnu"] = {"Jiongnai Bunu"}, ["pnv"] = {"Pinigura"}, ["pnw"] = {"Banyjima", "Panytyima"}, ["pnx"] = {"Phong-Kniang"}, ["pny"] = {"Pinyin"}, ["pnz"] = {"Pana (Central African Republic)"}, ["poc"] = {"Poqomam"}, ["poe"] = {"San Juan Atzingo Popoloca"}, ["pof"] = {"Poke"}, ["pog"] = {"Potiguára"}, ["poh"] = {"Poqomchi'"}, ["poi"] = {"Highland Popoluca"}, ["pok"] = {"Pokangá"}, ["pom"] = {"Southeastern Pomo"}, ["pon"] = {"Pohnpeian"}, ["poo"] = {"Central Pomo"}, ["pop"] = {"Pwapwâ"}, ["poq"] = {"Texistepec Popoluca"}, ["pos"] = {"Sayula Popoluca"}, ["pot"] = {"Potawatomi"}, ["pov"] = {"Upper Guinea Crioulo"}, ["pow"] = {"San Felipe Otlaltepec Popoloca"}, ["pox"] = {"Polabian"}, ["poy"] = {"Pogolo"}, ["poz"] = {"Malayo-Polynesian languages"}, ["ppe"] = {"Papi"}, ["ppi"] = {"Paipai"}, ["ppk"] = {"Uma"}, ["ppl"] = {"Pipil", "Nicarao"}, ["ppm"] = {"Papuma"}, ["ppn"] = {"Papapana"}, ["ppo"] = {"Folopa"}, ["ppp"] = {"Pelende"}, ["ppq"] = {"Pei"}, ["pps"] = {"San Luís Temalacayuca Popoloca"}, ["ppt"] = {"Pare"}, ["ppu"] = {"Papora"}, ["pqa"] = {"Pa'a"}, ["pqe"] = {"Eastern Malayo-Polynesian languages"}, ["pqm"] = {"Malecite-Passamaquoddy"}, ["pqw"] = {"Western Malayo-Polynesian languages"}, ["pra"] = {"Prakrit languages"}, ["prc"] = {"Parachi"}, ["prd"] = {"Parsi-Dari"}, ["pre"] = {"Principense"}, ["prf"] = {"Paranan"}, ["prg"] = {"Prussian"}, ["prh"] = {"Porohanon"}, ["pri"] = {"Paicî"}, ["prk"] = {"Parauk"}, ["prl"] = {"Peruvian Sign Language"}, ["prm"] = {"Kibiri"}, ["prn"] = {"Prasuni"}, ["pro"] = {"Old Provençal (to 1500)", "Old Occitan (to 1500)"}, ["prq"] = {"Ashéninka Perené"}, ["prr"] = {"Puri"}, ["prs"] = {"Dari", "Afghan Persian"}, ["prt"] = {"Phai"}, ["pru"] = {"Puragi"}, ["prw"] = {"Parawen"}, ["prx"] = {"Purik"}, ["prz"] = {"Providencia Sign Language"}, ["psa"] = {"Asue Awyu"}, ["psc"] = {"Iranian Sign Language", "Persian Sign Language"}, ["psd"] = {"Plains Indian Sign Language"}, ["pse"] = {"Central Malay"}, ["psg"] = {"Penang Sign Language"}, ["psh"] = {"Southwest Pashai", "Southwest Pashayi"}, ["psi"] = {"Southeast Pashai", "Southeast Pashayi"}, ["psl"] = {"Puerto Rican Sign Language"}, ["psm"] = {"Pauserna"}, ["psn"] = {"Panasuan"}, ["pso"] = {"Polish Sign Language"}, ["psp"] = {"Philippine Sign Language"}, ["psq"] = {"Pasi"}, ["psr"] = {"Portuguese Sign Language"}, ["pss"] = {"Kaulong"}, ["pst"] = {"Central Pashto"}, ["psu"] = {"Sauraseni Prākrit"}, ["psw"] = {"Port Sandwich"}, ["psy"] = {"Piscataway"}, ["pta"] = {"Pai Tavytera"}, ["pth"] = {"Pataxó Hã-Ha-Hãe"}, ["pti"] = {"Pindiini", "Wangkatha"}, ["ptn"] = {"Patani"}, ["pto"] = {"Zo'é"}, ["ptp"] = {"Patep"}, ["ptq"] = {"Pattapu"}, ["ptr"] = {"Piamatsina"}, ["ptt"] = {"Enrekang"}, ["ptu"] = {"Bambam"}, ["ptv"] = {"Port Vato"}, ["ptw"] = {"Pentlatch"}, ["pty"] = {"Pathiya"}, ["pua"] = {"Western Highland Purepecha"}, ["pub"] = {"Purum"}, ["puc"] = {"Punan Merap"}, ["pud"] = {"Punan Aput"}, ["pue"] = {"Puelche"}, ["puf"] = {"Punan Merah"}, ["pug"] = {"Phuie"}, ["pui"] = {"Puinave"}, ["puj"] = {"Punan Tubu"}, ["pum"] = {"Puma"}, ["puo"] = {"Puoc"}, ["pup"] = {"Pulabu"}, ["puq"] = {"Puquina"}, ["pur"] = {"Puruborá"}, ["put"] = {"Putoh"}, ["puu"] = {"Punu"}, ["puw"] = {"Puluwatese"}, ["pux"] = {"Puare"}, ["puy"] = {"Purisimeño"}, ["pwa"] = {"Pawaia"}, ["pwb"] = {"Panawa"}, ["pwg"] = {"Gapapaiwa"}, ["pwi"] = {"Patwin"}, ["pwm"] = {"Molbog"}, ["pwn"] = {"Paiwan"}, ["pwo"] = {"Pwo Western Karen"}, ["pwr"] = {"Powari"}, ["pww"] = {"Pwo Northern Karen"}, ["pxm"] = {"Quetzaltepec Mixe"}, ["pye"] = {"Pye Krumen"}, ["pym"] = {"Fyam"}, ["pyn"] = {"Poyanáwa"}, ["pys"] = {"Paraguayan Sign Language", "Lengua de Señas del Paraguay"}, ["pyu"] = {"Puyuma"}, ["pyx"] = {"Pyu (Myanmar)"}, ["pyy"] = {"Pyen"}, ["pze"] = {"Pesse"}, ["pzh"] = {"Pazeh"}, ["pzn"] = {"Jejara Naga", "Para Naga"}, ["qua"] = {"Quapaw"}, ["qub"] = {"Huallaga Huánuco Quechua"}, ["quc"] = {"K'iche'", "Quiché"}, ["qud"] = {"Calderón Highland Quichua"}, ["quf"] = {"Lambayeque Quechua"}, ["qug"] = {"Chimborazo Highland Quichua"}, ["quh"] = {"South Bolivian Quechua"}, ["qui"] = {"Quileute"}, ["quk"] = {"Chachapoyas Quechua"}, ["qul"] = {"North Bolivian Quechua"}, ["qum"] = {"Sipacapense"}, ["qun"] = {"Quinault"}, ["qup"] = {"Southern Pastaza Quechua"}, ["quq"] = {"Quinqui"}, ["qur"] = {"Yanahuanca Pasco Quechua"}, ["qus"] = {"Santiago del Estero Quichua"}, ["quv"] = {"Sacapulteco"}, ["quw"] = {"Tena Lowland Quichua"}, ["qux"] = {"Yauyos Quechua"}, ["quy"] = {"Ayacucho Quechua"}, ["quz"] = {"Cusco Quechua"}, ["qva"] = {"Ambo-Pasco Quechua"}, ["qvc"] = {"Cajamarca Quechua"}, ["qve"] = {"Eastern Apurímac Quechua"}, ["qvh"] = {"Huamalíes-Dos de Mayo Huánuco Quechua"}, ["qvi"] = {"Imbabura Highland Quichua"}, ["qvj"] = {"Loja Highland Quichua"}, ["qvl"] = {"Cajatambo North Lima Quechua"}, ["qvm"] = {"Margos-Yarowilca-Lauricocha Quechua"}, ["qvn"] = {"North Junín Quechua"}, ["qvo"] = {"Napo Lowland Quechua"}, ["qvp"] = {"Pacaraos Quechua"}, ["qvs"] = {"San Martín Quechua"}, ["qvw"] = {"Huaylla Wanca Quechua"}, ["qvy"] = {"Queyu"}, ["qvz"] = {"Northern Pastaza Quichua"}, ["qwa"] = {"Corongo Ancash Quechua"}, ["qwc"] = {"Classical Quechua"}, ["qwe"] = {"Quechuan (family)"}, ["qwh"] = {"Huaylas Ancash Quechua"}, ["qwm"] = {"Kuman (Russia)"}, ["qws"] = {"Sihuas Ancash Quechua"}, ["qwt"] = {"Kwalhioqua-Tlatskanai"}, ["qxa"] = {"Chiquián Ancash Quechua"}, ["qxc"] = {"Chincha Quechua"}, ["qxh"] = {"Panao Huánuco Quechua"}, ["qxl"] = {"Salasaca Highland Quichua"}, ["qxn"] = {"Northern Conchucos Ancash Quechua"}, ["qxo"] = {"Southern Conchucos Ancash Quechua"}, ["qxp"] = {"Puno Quechua"}, ["qxq"] = {"Qashqa'i"}, ["qxr"] = {"Cañar Highland Quichua"}, ["qxs"] = {"Southern Qiang"}, ["qxt"] = {"Santa Ana de Tusi Pasco Quechua"}, ["qxu"] = {"Arequipa-La Unión Quechua"}, ["qxw"] = {"Jauja Wanca Quechua"}, ["qya"] = {"Quenya"}, ["qyp"] = {"Quiripi"}, ["raa"] = {"Dungmali"}, ["rab"] = {"Camling"}, ["rac"] = {"Rasawa"}, ["rad"] = {"Rade"}, ["raf"] = {"Western Meohang"}, ["rag"] = {"Logooli", "Lulogooli"}, ["rah"] = {"Rabha"}, ["rai"] = {"Ramoaaina"}, ["raj"] = {"Rajasthani"}, ["rak"] = {"Tulu-Bohuai"}, ["ral"] = {"Ralte"}, ["ram"] = {"Canela"}, ["ran"] = {"Riantana"}, ["rao"] = {"Rao"}, ["rap"] = {"Rapanui"}, ["raq"] = {"Saam"}, ["rar"] = {"Rarotongan", "Cook Islands Maori"}, ["ras"] = {"Tegali"}, ["rat"] = {"Razajerdi"}, ["rau"] = {"Raute"}, ["rav"] = {"Sampang"}, ["raw"] = {"Rawang"}, ["rax"] = {"Rang"}, ["ray"] = {"Rapa"}, ["raz"] = {"Rahambuu"}, ["rbb"] = {"Rumai Palaung"}, ["rbk"] = {"Northern Bontok"}, ["rbl"] = {"Miraya Bikol"}, ["rbp"] = {"Barababaraba"}, ["rcf"] = {"Réunion Creole French"}, ["rdb"] = {"Rudbari"}, ["rea"] = {"Rerau"}, ["reb"] = {"Rembong"}, ["ree"] = {"Rejang Kayan"}, ["reg"] = {"Kara (Tanzania)"}, ["rei"] = {"Reli"}, ["rej"] = {"Rejang"}, ["rel"] = {"Rendille"}, ["rem"] = {"Remo"}, ["ren"] = {"Rengao"}, ["rer"] = {"Rer Bare"}, ["res"] = {"Reshe"}, ["ret"] = {"Retta"}, ["rey"] = {"Reyesano"}, ["rga"] = {"Roria"}, ["rge"] = {"Romano-Greek"}, ["rgk"] = {"Rangkas"}, ["rgn"] = {"Romagnol"}, ["rgr"] = {"Resígaro"}, ["rgs"] = {"Southern Roglai"}, ["rgu"] = {"Ringgou"}, ["rhg"] = {"Rohingya"}, ["rhp"] = {"Yahang"}, ["ria"] = {"Riang (India)"}, ["rib"] = {"Bribri Sign Language"}, ["rif"] = {"Tarifit"}, ["ril"] = {"Riang Lang", "Riang (Myanmar)"}, ["rim"] = {"Nyaturu"}, ["rin"] = {"Nungu"}, ["rir"] = {"Ribun"}, ["rit"] = {"Ritharrngu"}, ["riu"] = {"Riung"}, ["rjg"] = {"Rajong"}, ["rji"] = {"Raji"}, ["rjs"] = {"Rajbanshi"}, ["rka"] = {"Kraol"}, ["rkb"] = {"Rikbaktsa"}, ["rkh"] = {"Rakahanga-Manihiki"}, ["rki"] = {"Rakhine"}, ["rkm"] = {"Marka"}, ["rkt"] = {"Rangpuri", "Kamta"}, ["rkw"] = {"Arakwal"}, ["rma"] = {"Rama"}, ["rmb"] = {"Rembarrnga"}, ["rmc"] = {"Carpathian Romani"}, ["rmd"] = {"Traveller Danish"}, ["rme"] = {"Angloromani"}, ["rmf"] = {"Kalo Finnish Romani"}, ["rmg"] = {"Traveller Norwegian"}, ["rmh"] = {"Murkim"}, ["rmi"] = {"Lomavren"}, ["rmk"] = {"Romkun"}, ["rml"] = {"Baltic Romani"}, ["rmm"] = {"Roma"}, ["rmn"] = {"Balkan Romani"}, ["rmo"] = {"Sinte Romani"}, ["rmp"] = {"Rempi"}, ["rmq"] = {"Caló"}, ["rms"] = {"Romanian Sign Language"}, ["rmt"] = {"Domari"}, ["rmu"] = {"Tavringer Romani"}, ["rmv"] = {"Romanova"}, ["rmw"] = {"Welsh Romani"}, ["rmx"] = {"Romam"}, ["rmy"] = {"Vlax Romani"}, ["rmz"] = {"Marma"}, ["rnb"] = {"Brunca Sign Language"}, ["rnd"] = {"Ruund"}, ["rng"] = {"Ronga"}, ["rnl"] = {"Ranglong"}, ["rnn"] = {"Roon"}, ["rnp"] = {"Rongpo"}, ["rnr"] = {"Nari Nari"}, ["rnw"] = {"Rungwa"}, ["roa"] = {"Romance languages"}, ["rob"] = {"Tae'"}, ["roc"] = {"Cacgia Roglai"}, ["rod"] = {"Rogo"}, ["roe"] = {"Ronji"}, ["rof"] = {"Rombo"}, ["rog"] = {"Northern Roglai"}, ["rol"] = {"Romblomanon"}, ["rom"] = {"Romany"}, ["roo"] = {"Rotokas"}, ["rop"] = {"Kriol"}, ["ror"] = {"Rongga"}, ["rou"] = {"Runga"}, ["row"] = {"Dela-Oenale"}, ["rpn"] = {"Repanbitip"}, ["rpt"] = {"Rapting"}, ["rri"] = {"Ririo"}, ["rrm"] = {"Moriori"}, ["rro"] = {"Waima"}, ["rrt"] = {"Arritinngithigh"}, ["rsb"] = {"Romano-Serbian"}, ["rsk"] = {"Ruthenian", "Rusnak"}, ["rsl"] = {"Russian Sign Language"}, ["rsm"] = {"Miriwoong Sign Language"}, ["rsn"] = {"Rwandan Sign Language"}, ["rsw"] = {"Rishiwa"}, ["rtc"] = {"Rungtu Chin"}, ["rth"] = {"Ratahan"}, ["rtm"] = {"Rotuman"}, ["rts"] = {"Yurats"}, ["rtw"] = {"Rathawi"}, ["rub"] = {"Gungu"}, ["ruc"] = {"Ruuli"}, ["rue"] = {"Rusyn"}, ["ruf"] = {"Luguru"}, ["rug"] = {"Roviana"}, ["ruh"] = {"Ruga"}, ["rui"] = {"Rufiji"}, ["ruk"] = {"Che"}, ["ruo"] = {"Istro Romanian"}, ["rup"] = {"Macedo-Romanian", "Aromanian", "Arumanian"}, ["ruq"] = {"Megleno Romanian"}, ["rut"] = {"Rutul"}, ["ruu"] = {"Lanas Lobu"}, ["ruy"] = {"Mala (Nigeria)"}, ["ruz"] = {"Ruma"}, ["rwa"] = {"Rawo"}, ["rwk"] = {"Rwa"}, ["rwl"] = {"Ruwila"}, ["rwm"] = {"Amba (Uganda)"}, ["rwo"] = {"Rawa"}, ["rwr"] = {"Marwari (India)"}, ["rxd"] = {"Ngardi"}, ["rxw"] = {"Karuwali", "Garuwali"}, ["ryn"] = {"Northern Amami-Oshima"}, ["rys"] = {"Yaeyama"}, ["ryu"] = {"Central Okinawan"}, ["rzh"] = {"Rāziḥī"}, ["saa"] = {"Saba"}, ["sab"] = {"Buglere"}, ["sac"] = {"Meskwaki"}, ["sad"] = {"Sandawe"}, ["sae"] = {"Sabanê"}, ["saf"] = {"Safaliba"}, ["sah"] = {"Yakut"}, ["sai"] = {"South American Indian languages"}, ["saj"] = {"Sahu"}, ["sak"] = {"Sake"}, ["sal"] = {"Salishan languages"}, ["sam"] = {"Samaritan Aramaic"}, ["sao"] = {"Sause"}, ["saq"] = {"Samburu"}, ["sar"] = {"Saraveca"}, ["sas"] = {"Sasak"}, ["sat"] = {"Santali"}, ["sau"] = {"Saleman"}, ["sav"] = {"Saafi-Saafi"}, ["saw"] = {"Sawi"}, ["sax"] = {"Sa"}, ["say"] = {"Saya"}, ["saz"] = {"Saurashtra"}, ["sba"] = {"Ngambay"}, ["sbb"] = {"Simbo"}, ["sbc"] = {"Kele (Papua New Guinea)"}, ["sbd"] = {"Southern Samo"}, ["sbe"] = {"Saliba"}, ["sbf"] = {"Chabu", "Shabo"}, ["sbg"] = {"Seget"}, ["sbh"] = {"Sori-Harengan"}, ["sbi"] = {"Seti"}, ["sbj"] = {"Surbakhal"}, ["sbk"] = {"Safwa"}, ["sbl"] = {"Botolan Sambal"}, ["sbm"] = {"Sagala"}, ["sbn"] = {"Sindhi Bhil"}, ["sbo"] = {"Sabüm"}, ["sbp"] = {"Sangu (Tanzania)"}, ["sbq"] = {"Sileibi"}, ["sbr"] = {"Sembakung Murut"}, ["sbs"] = {"Subiya"}, ["sbt"] = {"Kimki"}, ["sbu"] = {"Stod Bhoti"}, ["sbv"] = {"Sabine"}, ["sbw"] = {"Simba"}, ["sbx"] = {"Seberuang"}, ["sby"] = {"Soli"}, ["sbz"] = {"Sara Kaba"}, ["scb"] = {"Chut"}, ["sce"] = {"Dongxiang"}, ["scf"] = {"San Miguel Creole French"}, ["scg"] = {"Sanggau"}, ["sch"] = {"Sakachep"}, ["sci"] = {"Sri Lankan Creole Malay"}, ["sck"] = {"Sadri"}, ["scl"] = {"Shina"}, ["scn"] = {"Sicilian"}, ["sco"] = {"Scots"}, ["scp"] = {"Hyolmo", "Helambu Sherpa"}, ["scq"] = {"Sa'och"}, ["scs"] = {"North Slavey"}, ["sct"] = {"Southern Katang"}, ["scu"] = {"Shumcho"}, ["scv"] = {"Sheni"}, ["scw"] = {"Sha"}, ["scx"] = {"Sicel"}, ["sda"] = {"Toraja-Sa'dan"}, ["sdb"] = {"Shabak"}, ["sdc"] = {"Sassarese Sardinian"}, ["sde"] = {"Surubu"}, ["sdf"] = {"Sarli"}, ["sdg"] = {"Savi"}, ["sdh"] = {"Southern Kurdish"}, ["sdj"] = {"Suundi"}, ["sdk"] = {"Sos Kundi"}, ["sdl"] = {"Saudi Arabian Sign Language"}, ["sdn"] = {"Gallurese Sardinian"}, ["sdo"] = {"Bukar-Sadung Bidayuh"}, ["sdp"] = {"Sherdukpen"}, ["sdq"] = {"Semandang"}, ["sdr"] = {"Oraon Sadri"}, ["sds"] = {"Sened"}, ["sdt"] = {"Shuadit"}, ["sdu"] = {"Sarudu"}, ["sdv"] = {"Eastern Sudanic languages"}, ["sdx"] = {"Sibu Melanau"}, ["sdz"] = {"Sallands"}, ["sea"] = {"Semai"}, ["seb"] = {"Shempire Senoufo"}, ["sec"] = {"Sechelt"}, ["sed"] = {"Sedang"}, ["see"] = {"Seneca"}, ["sef"] = {"Cebaara Senoufo"}, ["seg"] = {"Segeju"}, ["seh"] = {"Sena"}, ["sei"] = {"Seri"}, ["sej"] = {"Sene"}, ["sek"] = {"Sekani"}, ["sel"] = {"Selkup"}, ["sem"] = {"Semitic languages"}, ["sen"] = {"Nanerigé Sénoufo"}, ["seo"] = {"Suarmin"}, ["sep"] = {"Sìcìté Sénoufo"}, ["seq"] = {"Senara Sénoufo"}, ["ser"] = {"Serrano"}, ["ses"] = {"Koyraboro Senni Songhai"}, ["set"] = {"Sentani"}, ["seu"] = {"Serui-Laut"}, ["sev"] = {"Nyarafolo Senoufo"}, ["sew"] = {"Sewa Bay"}, ["sey"] = {"Secoya"}, ["sez"] = {"Senthang Chin"}, ["sfb"] = {"Langue des signes de Belgique Francophone", "French Belgian Sign Language"}, ["sfe"] = {"Eastern Subanen"}, ["sfm"] = {"Small Flowery Miao"}, ["sfs"] = {"South African Sign Language"}, ["sfw"] = {"Sehwi"}, ["sga"] = {"Old Irish (to 900)"}, ["sgb"] = {"Mag-antsi Ayta"}, ["sgc"] = {"Kipsigis"}, ["sgd"] = {"Surigaonon"}, ["sge"] = {"Segai"}, ["sgg"] = {"Swiss-German Sign Language"}, ["sgh"] = {"Shughni"}, ["sgi"] = {"Suga"}, ["sgj"] = {"Surgujia"}, ["sgk"] = {"Sangkong"}, ["sgm"] = {"Singa"}, ["sgn"] = {"Sign languages"}, ["sgp"] = {"Singpho"}, ["sgr"] = {"Sangisari"}, ["sgs"] = {"Samogitian"}, ["sgt"] = {"Brokpake"}, ["sgu"] = {"Salas"}, ["sgw"] = {"Sebat Bet Gurage"}, ["sgx"] = {"Sierra Leone Sign Language"}, ["sgy"] = {"Sanglechi"}, ["sgz"] = {"Sursurunga"}, ["sha"] = {"Shall-Zwall"}, ["shb"] = {"Ninam"}, ["shc"] = {"Sonde"}, ["shd"] = {"Kundal Shahi"}, ["she"] = {"Sheko"}, ["shg"] = {"Shua"}, ["shh"] = {"Shoshoni"}, ["shi"] = {"Tachelhit"}, ["shj"] = {"Shatt"}, ["shk"] = {"Shilluk"}, ["shl"] = {"Shendu"}, ["shm"] = {"Shahrudi"}, ["shn"] = {"Shan"}, ["sho"] = {"Shanga"}, ["shp"] = {"Shipibo-Conibo"}, ["shq"] = {"Sala"}, ["shr"] = {"Shi"}, ["shs"] = {"Shuswap"}, ["sht"] = {"Shasta"}, ["shu"] = {"Chadian Arabic"}, ["shv"] = {"Shehri"}, ["shw"] = {"Shwai"}, ["shx"] = {"She"}, ["shy"] = {"Tachawit"}, ["shz"] = {"Syenara Senoufo"}, ["sia"] = {"Akkala Sami"}, ["sib"] = {"Sebop"}, ["sid"] = {"Sidamo"}, ["sie"] = {"Simaa"}, ["sif"] = {"Siamou"}, ["sig"] = {"Paasaal"}, ["sih"] = {"Zire", "Sîshëë"}, ["sii"] = {"Shom Peng"}, ["sij"] = {"Numbami"}, ["sik"] = {"Sikiana"}, ["sil"] = {"Tumulung Sisaala"}, ["sim"] = {"Mende (Papua New Guinea)"}, ["sio"] = {"Siouan languages"}, ["sip"] = {"Sikkimese"}, ["siq"] = {"Sonia"}, ["sir"] = {"Siri"}, ["sis"] = {"Siuslaw"}, ["sit"] = {"Sino-Tibetan languages"}, ["siu"] = {"Sinagen"}, ["siv"] = {"Sumariup"}, ["siw"] = {"Siwai"}, ["six"] = {"Sumau"}, ["siy"] = {"Sivandi"}, ["siz"] = {"Siwi"}, ["sja"] = {"Epena"}, ["sjb"] = {"Sajau Basap"}, ["sjc"] = {"Shaojiang Chinese"}, ["sjd"] = {"Kildin Sami"}, ["sje"] = {"Pite Sami"}, ["sjg"] = {"Assangori"}, ["sjk"] = {"Kemi Sami"}, ["sjl"] = {"Sajalong", "Miji"}, ["sjm"] = {"Mapun"}, ["sjn"] = {"Sindarin"}, ["sjo"] = {"Xibe"}, ["sjp"] = {"Surjapuri"}, ["sjr"] = {"Siar-Lak"}, ["sjs"] = {"Senhaja De Srair"}, ["sjt"] = {"Ter Sami"}, ["sju"] = {"Ume Sami"}, ["sjw"] = {"Shawnee"}, ["ska"] = {"Skagit"}, ["skb"] = {"Saek"}, ["skc"] = {"Ma Manda"}, ["skd"] = {"Southern Sierra Miwok"}, ["ske"] = {"Seke (Vanuatu)"}, ["skf"] = {"Sakirabiá"}, ["skg"] = {"Sakalava Malagasy"}, ["skh"] = {"Sikule"}, ["ski"] = {"Sika"}, ["skj"] = {"Seke (Nepal)"}, ["skm"] = {"Kutong"}, ["skn"] = {"Kolibugan Subanon"}, ["sko"] = {"Seko Tengah"}, ["skp"] = {"Sekapan"}, ["skq"] = {"Sininkere"}, ["skr"] = {"Saraiki", "Seraiki"}, ["sks"] = {"Maia"}, ["skt"] = {"Sakata"}, ["sku"] = {"Sakao"}, ["skv"] = {"Skou"}, ["skw"] = {"Skepi Creole Dutch"}, ["skx"] = {"Seko Padang"}, ["sky"] = {"Sikaiana"}, ["skz"] = {"Sekar"}, ["sla"] = {"Slavic languages"}, ["slc"] = {"Sáliba"}, ["sld"] = {"Sissala"}, ["sle"] = {"Sholaga"}, ["slf"] = {"Swiss-Italian Sign Language"}, ["slg"] = {"Selungai Murut"}, ["slh"] = {"Southern Puget Sound Salish"}, ["sli"] = {"Lower Silesian"}, ["slj"] = {"Salumá"}, ["sll"] = {"Salt-Yui"}, ["slm"] = {"Pangutaran Sama"}, ["sln"] = {"Salinan"}, ["slp"] = {"Lamaholot"}, ["slr"] = {"Salar"}, ["sls"] = {"Singapore Sign Language"}, ["slt"] = {"Sila"}, ["slu"] = {"Selaru"}, ["slw"] = {"Sialum"}, ["slx"] = {"Salampasu"}, ["sly"] = {"Selayar"}, ["slz"] = {"Ma'ya"}, ["sma"] = {"Southern Sami"}, ["smb"] = {"Simbari"}, ["smc"] = {"Som"}, ["smf"] = {"Auwe"}, ["smg"] = {"Simbali"}, ["smh"] = {"Samei"}, ["smi"] = {"Sami languages"}, ["smj"] = {"Lule Sami"}, ["smk"] = {"Bolinao"}, ["sml"] = {"Central Sama"}, ["smm"] = {"Musasa"}, ["smn"] = {"Inari Sami"}, ["smp"] = {"Samaritan"}, ["smq"] = {"Samo"}, ["smr"] = {"Simeulue"}, ["sms"] = {"Skolt Sami"}, ["smt"] = {"Simte"}, ["smu"] = {"Somray"}, ["smv"] = {"Samvedi"}, ["smw"] = {"Sumbawa"}, ["smx"] = {"Samba"}, ["smy"] = {"Semnani"}, ["smz"] = {"Simeku"}, ["snc"] = {"Sinaugoro"}, ["sne"] = {"Bau Bidayuh"}, ["snf"] = {"Noon"}, ["sng"] = {"Sanga (Democratic Republic of Congo)"}, ["sni"] = {"Sensi"}, ["snj"] = {"Riverain Sango"}, ["snk"] = {"Soninke"}, ["snl"] = {"Sangil"}, ["snm"] = {"Southern Ma'di"}, ["snn"] = {"Siona"}, ["sno"] = {"Snohomish"}, ["snp"] = {"Siane"}, ["snq"] = {"Sangu (Gabon)"}, ["snr"] = {"Sihan"}, ["sns"] = {"South West Bay", "Nahavaq"}, ["snu"] = {"Senggi", "Viid"}, ["snv"] = {"Sa'ban"}, ["snw"] = {"Selee"}, ["snx"] = {"Sam"}, ["sny"] = {"Saniyo-Hiyewe"}, ["snz"] = {"Kou"}, ["soa"] = {"Thai Song"}, ["sob"] = {"Sobei"}, ["soc"] = {"So (Democratic Republic of Congo)"}, ["sod"] = {"Songoora"}, ["soe"] = {"Songomeno"}, ["sog"] = {"Sogdian"}, ["soh"] = {"Aka"}, ["soi"] = {"Sonha"}, ["soj"] = {"Soi"}, ["sok"] = {"Sokoro"}, ["sol"] = {"Solos"}, ["son"] = {"Songhai languages"}, ["soo"] = {"Songo"}, ["sop"] = {"Songe"}, ["soq"] = {"Kanasi"}, ["sor"] = {"Somrai"}, ["sos"] = {"Seeku"}, ["sou"] = {"Southern Thai"}, ["sov"] = {"Sonsorol"}, ["sow"] = {"Sowanda"}, ["sox"] = {"Swo"}, ["soy"] = {"Miyobe"}, ["soz"] = {"Temi"}, ["spb"] = {"Sepa (Indonesia)"}, ["spc"] = {"Sapé"}, ["spd"] = {"Saep"}, ["spe"] = {"Sepa (Papua New Guinea)"}, ["spg"] = {"Sian"}, ["spi"] = {"Saponi"}, ["spk"] = {"Sengo"}, ["spl"] = {"Selepet"}, ["spm"] = {"Akukem"}, ["spn"] = {"Sanapaná"}, ["spo"] = {"Spokane"}, ["spp"] = {"Supyire Senoufo"}, ["spq"] = {"Loreto-Ucayali Spanish"}, ["spr"] = {"Saparua"}, ["sps"] = {"Saposa"}, ["spt"] = {"Spiti Bhoti"}, ["spu"] = {"Sapuan"}, ["spv"] = {"Sambalpuri", "Kosli"}, ["spx"] = {"South Picene"}, ["spy"] = {"Sabaot"}, ["sqa"] = {"Shama-Sambuga"}, ["sqh"] = {"Shau"}, ["sqj"] = {"Albanian languages"}, ["sqk"] = {"Albanian Sign Language"}, ["sqm"] = {"Suma"}, ["sqn"] = {"Susquehannock"}, ["sqo"] = {"Sorkhei"}, ["sqq"] = {"Sou"}, ["sqr"] = {"Siculo Arabic"}, ["sqs"] = {"Sri Lankan Sign Language"}, ["sqt"] = {"Soqotri"}, ["squ"] = {"Squamish"}, ["sqx"] = {"Kufr Qassem Sign Language (KQSL)"}, ["sra"] = {"Saruga"}, ["srb"] = {"Sora"}, ["src"] = {"Logudorese Sardinian"}, ["sre"] = {"Sara"}, ["srf"] = {"Nafi"}, ["srg"] = {"Sulod"}, ["srh"] = {"Sarikoli"}, ["sri"] = {"Siriano"}, ["srk"] = {"Serudung Murut"}, ["srl"] = {"Isirawa"}, ["srm"] = {"Saramaccan"}, ["srn"] = {"Sranan Tongo"}, ["sro"] = {"Campidanese Sardinian"}, ["srq"] = {"Sirionó"}, ["srr"] = {"Serer"}, ["srs"] = {"Sarsi"}, ["srt"] = {"Sauri"}, ["sru"] = {"Suruí"}, ["srv"] = {"Southern Sorsoganon"}, ["srw"] = {"Serua"}, ["srx"] = {"Sirmauri"}, ["sry"] = {"Sera"}, ["srz"] = {"Shahmirzadi"}, ["ssa"] = {"Nilo-Saharan languages"}, ["ssb"] = {"Southern Sama"}, ["ssc"] = {"Suba-Simbiti"}, ["ssd"] = {"Siroi"}, ["sse"] = {"Balangingi", "Bangingih Sama"}, ["ssf"] = {"Thao"}, ["ssg"] = {"Seimat"}, ["ssh"] = {"Shihhi Arabic"}, ["ssi"] = {"Sansi"}, ["ssj"] = {"Sausi"}, ["ssk"] = {"Sunam"}, ["ssl"] = {"Western Sisaala"}, ["ssm"] = {"Semnam"}, ["ssn"] = {"Waata"}, ["sso"] = {"Sissano"}, ["ssp"] = {"Spanish Sign Language"}, ["ssq"] = {"So'a"}, ["ssr"] = {"Swiss-French Sign Language"}, ["sss"] = {"Sô"}, ["sst"] = {"Sinasina"}, ["ssu"] = {"Susuami"}, ["ssv"] = {"Shark Bay"}, ["ssx"] = {"Samberigi"}, ["ssy"] = {"Saho"}, ["ssz"] = {"Sengseng"}, ["sta"] = {"Settla"}, ["stb"] = {"Northern Subanen"}, ["std"] = {"Sentinel"}, ["ste"] = {"Liana-Seti"}, ["stf"] = {"Seta"}, ["stg"] = {"Trieng"}, ["sth"] = {"Shelta"}, ["sti"] = {"Bulo Stieng"}, ["stj"] = {"Matya Samo"}, ["stk"] = {"Arammba"}, ["stl"] = {"Stellingwerfs"}, ["stm"] = {"Setaman"}, ["stn"] = {"Owa"}, ["sto"] = {"Stoney"}, ["stp"] = {"Southeastern Tepehuan"}, ["stq"] = {"Saterfriesisch"}, ["str"] = {"Straits Salish"}, ["sts"] = {"Shumashti"}, ["stt"] = {"Budeh Stieng"}, ["stu"] = {"Samtao"}, ["stv"] = {"Silt'e"}, ["stw"] = {"Satawalese"}, ["sty"] = {"Siberian Tatar"}, ["sua"] = {"Sulka"}, ["sub"] = {"Suku"}, ["suc"] = {"Western Subanon"}, ["sue"] = {"Suena"}, ["sug"] = {"Suganga"}, ["sui"] = {"Suki"}, ["suj"] = {"Shubi"}, ["suk"] = {"Sukuma"}, ["suo"] = {"Bouni"}, ["suq"] = {"Tirmaga-Chai Suri", "Suri"}, ["sur"] = {"Mwaghavul"}, ["sus"] = {"Susu"}, ["sut"] = {"Subtiaba"}, ["suv"] = {"Puroik"}, ["suw"] = {"Sumbwa"}, ["sux"] = {"Sumerian"}, ["suy"] = {"Suyá"}, ["suz"] = {"Sunwar"}, ["sva"] = {"Svan"}, ["svb"] = {"Ulau-Suain"}, ["svc"] = {"Vincentian Creole English"}, ["sve"] = {"Serili"}, ["svk"] = {"Slovakian Sign Language"}, ["svm"] = {"Slavomolisano"}, ["svs"] = {"Savosavo"}, ["svx"] = {"Skalvian"}, ["swb"] = {"Maore Comorian"}, ["swc"] = {"Congo Swahili"}, ["swf"] = {"Sere"}, ["swg"] = {"Swabian"}, ["swh"] = {"Swahili (individual language)", "Kiswahili"}, ["swi"] = {"Sui"}, ["swj"] = {"Sira"}, ["swk"] = {"Malawi Sena"}, ["swl"] = {"Swedish Sign Language"}, ["swm"] = {"Samosa"}, ["swn"] = {"Sawknah"}, ["swo"] = {"Shanenawa"}, ["swp"] = {"Suau"}, ["swq"] = {"Sharwa"}, ["swr"] = {"Saweru"}, ["sws"] = {"Seluwasan"}, ["swt"] = {"Sawila"}, ["swu"] = {"Suwawa"}, ["swv"] = {"Shekhawati"}, ["sww"] = {"Sowa"}, ["swx"] = {"Suruahá"}, ["swy"] = {"Sarua"}, ["sxb"] = {"Suba"}, ["sxc"] = {"Sicanian"}, ["sxe"] = {"Sighu"}, ["sxg"] = {"Shuhi", "Shixing"}, ["sxk"] = {"Southern Kalapuya"}, ["sxl"] = {"Selian"}, ["sxm"] = {"Samre"}, ["sxn"] = {"Sangir"}, ["sxo"] = {"Sorothaptic"}, ["sxr"] = {"Saaroa"}, ["sxs"] = {"Sasaru"}, ["sxu"] = {"Upper Saxon"}, ["sxw"] = {"Saxwe Gbe"}, ["sya"] = {"Siang"}, ["syb"] = {"Central Subanen"}, ["syc"] = {"Classical Syriac"}, ["syd"] = {"Samoyedic languages"}, ["syi"] = {"Seki"}, ["syk"] = {"Sukur"}, ["syl"] = {"Sylheti"}, ["sym"] = {"Maya Samo"}, ["syn"] = {"Senaya"}, ["syo"] = {"Suoy"}, ["syr"] = {"Syriac"}, ["sys"] = {"Sinyar"}, ["syw"] = {"Kagate"}, ["syx"] = {"Samay"}, ["syy"] = {"Al-Sayyid Bedouin Sign Language"}, ["sza"] = {"Semelai"}, ["szb"] = {"Ngalum"}, ["szc"] = {"Semaq Beri"}, ["sze"] = {"Seze"}, ["szg"] = {"Sengele"}, ["szl"] = {"Silesian"}, ["szn"] = {"Sula"}, ["szp"] = {"Suabo"}, ["szs"] = {"Solomon Islands Sign Language"}, ["szv"] = {"Isu (Fako Division)"}, ["szw"] = {"Sawai"}, ["szy"] = {"Sakizaya"}, ["taa"] = {"Lower Tanana"}, ["tab"] = {"Tabassaran"}, ["tac"] = {"Lowland Tarahumara"}, ["tad"] = {"Tause"}, ["tae"] = {"Tariana"}, ["taf"] = {"Tapirapé"}, ["tag"] = {"Tagoi"}, ["tai"] = {"Tai languages"}, ["taj"] = {"Eastern Tamang"}, ["tak"] = {"Tala"}, ["tal"] = {"Tal"}, ["tan"] = {"Tangale"}, ["tao"] = {"Yami"}, ["tap"] = {"Taabwa"}, ["taq"] = {"Tamasheq"}, ["tar"] = {"Central Tarahumara"}, ["tas"] = {"Tay Boi"}, ["tau"] = {"Upper Tanana"}, ["tav"] = {"Tatuyo"}, ["taw"] = {"Tai"}, ["tax"] = {"Tamki"}, ["tay"] = {"Atayal"}, ["taz"] = {"Tocho"}, ["tba"] = {"Aikanã"}, ["tbc"] = {"Takia"}, ["tbd"] = {"Kaki Ae"}, ["tbe"] = {"Tanimbili"}, ["tbf"] = {"Mandara"}, ["tbg"] = {"North Tairora"}, ["tbh"] = {"Dharawal", "Thurawal"}, ["tbi"] = {"Gaam"}, ["tbj"] = {"Tiang"}, ["tbk"] = {"Calamian Tagbanwa"}, ["tbl"] = {"Tboli"}, ["tbm"] = {"Tagbu"}, ["tbn"] = {"Barro Negro Tunebo"}, ["tbo"] = {"Tawala"}, ["tbp"] = {"Taworta", "Diebroud"}, ["tbq"] = {"Tibeto-Burman languages"}, ["tbr"] = {"Tumtum"}, ["tbs"] = {"Tanguat"}, ["tbt"] = {"Tembo (Kitembo)"}, ["tbu"] = {"Tubar"}, ["tbv"] = {"Tobo"}, ["tbw"] = {"Tagbanwa"}, ["tbx"] = {"Kapin"}, ["tby"] = {"Tabaru"}, ["tbz"] = {"Ditammari"}, ["tca"] = {"Ticuna"}, ["tcb"] = {"Tanacross"}, ["tcc"] = {"Datooga"}, ["tcd"] = {"Tafi"}, ["tce"] = {"Southern Tutchone"}, ["tcf"] = {"Malinaltepec Me'phaa", "Malinaltepec Tlapanec"}, ["tcg"] = {"Tamagario"}, ["tch"] = {"Turks And Caicos Creole English"}, ["tci"] = {"Wára"}, ["tck"] = {"Tchitchege"}, ["tcl"] = {"Taman (Myanmar)"}, ["tcm"] = {"Tanahmerah"}, ["tcn"] = {"Tichurong"}, ["tco"] = {"Taungyo"}, ["tcp"] = {"Tawr Chin"}, ["tcq"] = {"Kaiy"}, ["tcs"] = {"Torres Strait Creole", "Yumplatok"}, ["tct"] = {"T'en"}, ["tcu"] = {"Southeastern Tarahumara"}, ["tcw"] = {"Tecpatlán Totonac"}, ["tcx"] = {"Toda"}, ["tcy"] = {"Tulu"}, ["tcz"] = {"Thado Chin"}, ["tda"] = {"Tagdal"}, ["tdb"] = {"Panchpargania"}, ["tdc"] = {"Emberá-Tadó"}, ["tdd"] = {"Tai Nüa"}, ["tde"] = {"Tiranige Diga Dogon"}, ["tdf"] = {"Talieng"}, ["tdg"] = {"Western Tamang"}, ["tdh"] = {"Thulung"}, ["tdi"] = {"Tomadino"}, ["tdj"] = {"Tajio"}, ["tdk"] = {"Tambas"}, ["tdl"] = {"Sur"}, ["tdm"] = {"Taruma"}, ["tdn"] = {"Tondano"}, ["tdo"] = {"Teme"}, ["tdq"] = {"Tita"}, ["tdr"] = {"Todrah"}, ["tds"] = {"Doutai"}, ["tdt"] = {"Tetun Dili"}, ["tdv"] = {"Toro"}, ["tdx"] = {"Tandroy-Mahafaly Malagasy"}, ["tdy"] = {"Tadyawan"}, ["tea"] = {"Temiar"}, ["teb"] = {"Tetete"}, ["tec"] = {"Terik"}, ["ted"] = {"Tepo Krumen"}, ["tee"] = {"Huehuetla Tepehua"}, ["tef"] = {"Teressa"}, ["teg"] = {"Teke-Tege"}, ["teh"] = {"Tehuelche"}, ["tei"] = {"Torricelli"}, ["tek"] = {"Ibali Teke"}, ["tem"] = {"Timne"}, ["ten"] = {"Tama (Colombia)"}, ["teo"] = {"Teso"}, ["tep"] = {"Tepecano"}, ["teq"] = {"Temein"}, ["ter"] = {"Tereno"}, ["tes"] = {"Tengger"}, ["tet"] = {"Tetum"}, ["teu"] = {"Soo"}, ["tev"] = {"Teor"}, ["tew"] = {"Tewa (USA)"}, ["tex"] = {"Tennet"}, ["tey"] = {"Tulishi"}, ["tez"] = {"Tetserret"}, ["tfi"] = {"Tofin Gbe"}, ["tfn"] = {"Tanaina"}, ["tfo"] = {"Tefaro"}, ["tfr"] = {"Teribe"}, ["tft"] = {"Ternate"}, ["tga"] = {"Sagalla"}, ["tgb"] = {"Tobilung"}, ["tgc"] = {"Tigak"}, ["tgd"] = {"Ciwogai"}, ["tge"] = {"Eastern Gorkha Tamang"}, ["tgf"] = {"Chalikha"}, ["tgh"] = {"Tobagonian Creole English"}, ["tgi"] = {"Lawunuia"}, ["tgj"] = {"Tagin"}, ["tgn"] = {"Tandaganon"}, ["tgo"] = {"Sudest"}, ["tgp"] = {"Tangoa"}, ["tgq"] = {"Tring"}, ["tgr"] = {"Tareng"}, ["tgs"] = {"Nume"}, ["tgt"] = {"Central Tagbanwa"}, ["tgu"] = {"Tanggu"}, ["tgv"] = {"Tingui-Boto"}, ["tgw"] = {"Tagwana Senoufo"}, ["tgx"] = {"Tagish"}, ["tgy"] = {"Togoyo"}, ["tgz"] = {"Tagalaka"}, ["thd"] = {"Kuuk Thaayorre", "Thayore"}, ["the"] = {"Chitwania Tharu"}, ["thf"] = {"Thangmi"}, ["thh"] = {"Northern Tarahumara"}, ["thi"] = {"Tai Long"}, ["thk"] = {"Tharaka", "Kitharaka"}, ["thl"] = {"Dangaura Tharu"}, ["thm"] = {"Aheu"}, ["thn"] = {"Thachanadan"}, ["thp"] = {"Thompson"}, ["thq"] = {"Kochila Tharu"}, ["thr"] = {"Rana Tharu"}, ["ths"] = {"Thakali"}, ["tht"] = {"Tahltan"}, ["thu"] = {"Thuri"}, ["thv"] = {"Tahaggart Tamahaq"}, ["thy"] = {"Tha"}, ["thz"] = {"Tayart Tamajeq"}, ["tia"] = {"Tidikelt Tamazight"}, ["tic"] = {"Tira"}, ["tif"] = {"Tifal"}, ["tig"] = {"Tigre"}, ["tih"] = {"Timugon Murut"}, ["tii"] = {"Tiene"}, ["tij"] = {"Tilung"}, ["tik"] = {"Tikar"}, ["til"] = {"Tillamook"}, ["tim"] = {"Timbe"}, ["tin"] = {"Tindi"}, ["tio"] = {"Teop"}, ["tip"] = {"Trimuris"}, ["tiq"] = {"Tiéfo"}, ["tis"] = {"Masadiit Itneg"}, ["tit"] = {"Tinigua"}, ["tiu"] = {"Adasen"}, ["tiv"] = {"Tiv"}, ["tiw"] = {"Tiwi"}, ["tix"] = {"Southern Tiwa"}, ["tiy"] = {"Tiruray"}, ["tiz"] = {"Tai Hongjin"}, ["tja"] = {"Tajuasohn"}, ["tjg"] = {"Tunjung"}, ["tji"] = {"Northern Tujia"}, ["tjj"] = {"Tjungundji"}, ["tjl"] = {"Tai Laing"}, ["tjm"] = {"Timucua"}, ["tjn"] = {"Tonjon"}, ["tjo"] = {"Temacine Tamazight"}, ["tjp"] = {"Tjupany"}, ["tjs"] = {"Southern Tujia"}, ["tju"] = {"Tjurruru"}, ["tjw"] = {"Djabwurrung"}, ["tka"] = {"Truká"}, ["tkb"] = {"Buksa"}, ["tkd"] = {"Tukudede"}, ["tke"] = {"Takwane"}, ["tkf"] = {"Tukumanféd"}, ["tkg"] = {"Tesaka Malagasy"}, ["tkl"] = {"Tokelau"}, ["tkm"] = {"Takelma"}, ["tkn"] = {"Toku-No-Shima"}, ["tkp"] = {"Tikopia"}, ["tkq"] = {"Tee"}, ["tkr"] = {"Tsakhur"}, ["tks"] = {"Takestani"}, ["tkt"] = {"Kathoriya Tharu"}, ["tku"] = {"Upper Necaxa Totonac"}, ["tkv"] = {"Mur Pano"}, ["tkw"] = {"Teanu"}, ["tkx"] = {"Tangko"}, ["tkz"] = {"Takua"}, ["tla"] = {"Southwestern Tepehuan"}, ["tlb"] = {"Tobelo"}, ["tlc"] = {"Yecuatla Totonac"}, ["tld"] = {"Talaud"}, ["tlf"] = {"Telefol"}, ["tlg"] = {"Tofanma"}, ["tlh"] = {"Klingon", "tlhIngan Hol"}, ["tli"] = {"Tlingit"}, ["tlj"] = {"Talinga-Bwisi"}, ["tlk"] = {"Taloki"}, ["tll"] = {"Tetela"}, ["tlm"] = {"Tolomako"}, ["tln"] = {"Talondo'"}, ["tlo"] = {"Talodi"}, ["tlp"] = {"Filomena Mata-Coahuitlán Totonac"}, ["tlq"] = {"Tai Loi"}, ["tlr"] = {"Talise"}, ["tls"] = {"Tambotalo"}, ["tlt"] = {"Sou Nama", "Teluti"}, ["tlu"] = {"Tulehu"}, ["tlv"] = {"Taliabu"}, ["tlx"] = {"Khehek"}, ["tly"] = {"Talysh"}, ["tma"] = {"Tama (Chad)"}, ["tmb"] = {"Katbol", "Avava"}, ["tmc"] = {"Tumak"}, ["tmd"] = {"Haruai"}, ["tme"] = {"Tremembé"}, ["tmf"] = {"Toba-Maskoy"}, ["tmg"] = {"Ternateño"}, ["tmh"] = {"Tamashek"}, ["tmi"] = {"Tutuba"}, ["tmj"] = {"Samarokena"}, ["tml"] = {"Tamnim Citak"}, ["tmm"] = {"Tai Thanh"}, ["tmn"] = {"Taman (Indonesia)"}, ["tmo"] = {"Temoq"}, ["tmq"] = {"Tumleo"}, ["tmr"] = {"Jewish Babylonian Aramaic (ca. 200-1200 CE)"}, ["tms"] = {"Tima"}, ["tmt"] = {"Tasmate"}, ["tmu"] = {"Iau"}, ["tmv"] = {"Tembo (Motembo)"}, ["tmw"] = {"Temuan"}, ["tmy"] = {"Tami"}, ["tmz"] = {"Tamanaku"}, ["tna"] = {"Tacana"}, ["tnb"] = {"Western Tunebo"}, ["tnc"] = {"Tanimuca-Retuarã"}, ["tnd"] = {"Angosturas Tunebo"}, ["tng"] = {"Tobanga"}, ["tnh"] = {"Maiani"}, ["tni"] = {"Tandia"}, ["tnk"] = {"Kwamera"}, ["tnl"] = {"Lenakel"}, ["tnm"] = {"Tabla"}, ["tnn"] = {"North Tanna"}, ["tno"] = {"Toromono"}, ["tnp"] = {"Whitesands"}, ["tnq"] = {"Taino"}, ["tnr"] = {"Ménik"}, ["tns"] = {"Tenis"}, ["tnt"] = {"Tontemboan"}, ["tnu"] = {"Tay Khang"}, ["tnv"] = {"Tangchangya"}, ["tnw"] = {"Tonsawang"}, ["tnx"] = {"Tanema"}, ["tny"] = {"Tongwe"}, ["tnz"] = {"Ten'edn"}, ["tob"] = {"Toba"}, ["toc"] = {"Coyutla Totonac"}, ["tod"] = {"Toma"}, ["tof"] = {"Gizrra"}, ["tog"] = {"Tonga (Nyasa)"}, ["toh"] = {"Gitonga"}, ["toi"] = {"Tonga (Zambia)"}, ["toj"] = {"Tojolabal"}, ["tok"] = {"Toki Pona"}, ["tol"] = {"Tolowa"}, ["tom"] = {"Tombulu"}, ["too"] = {"Xicotepec De Juárez Totonac"}, ["top"] = {"Papantla Totonac"}, ["toq"] = {"Toposa"}, ["tor"] = {"Togbo-Vara Banda"}, ["tos"] = {"Highland Totonac"}, ["tou"] = {"Tho"}, ["tov"] = {"Upper Taromi"}, ["tow"] = {"Jemez"}, ["tox"] = {"Tobian"}, ["toy"] = {"Topoiyo"}, ["toz"] = {"To"}, ["tpa"] = {"Taupota"}, ["tpc"] = {"Azoyú Me'phaa", "Azoyú Tlapanec"}, ["tpe"] = {"Tippera"}, ["tpf"] = {"Tarpia"}, ["tpg"] = {"Kula"}, ["tpi"] = {"Tok Pisin"}, ["tpj"] = {"Tapieté"}, ["tpk"] = {"Tupinikin"}, ["tpl"] = {"Tlacoapa Me'phaa", "Tlacoapa Tlapanec"}, ["tpm"] = {"Tampulma"}, ["tpn"] = {"Tupinambá"}, ["tpo"] = {"Tai Pao"}, ["tpp"] = {"Pisaflores Tepehua"}, ["tpq"] = {"Tukpa"}, ["tpr"] = {"Tuparí"}, ["tpt"] = {"Tlachichilco Tepehua"}, ["tpu"] = {"Tampuan"}, ["tpv"] = {"Tanapag"}, ["tpx"] = {"Acatepec Me'phaa", "Acatepec Tlapanec"}, ["tpy"] = {"Trumai"}, ["tpz"] = {"Tinputz"}, ["tqb"] = {"Tembé"}, ["tql"] = {"Lehali"}, ["tqm"] = {"Turumsa"}, ["tqn"] = {"Tenino"}, ["tqo"] = {"Toaripi"}, ["tqp"] = {"Tomoip"}, ["tqq"] = {"Tunni"}, ["tqr"] = {"Torona"}, ["tqt"] = {"Western Totonac"}, ["tqu"] = {"Touo"}, ["tqw"] = {"Tonkawa"}, ["tra"] = {"Tirahi"}, ["trb"] = {"Terebu"}, ["trc"] = {"Copala Triqui"}, ["trd"] = {"Turi"}, ["tre"] = {"East Tarangan"}, ["trf"] = {"Trinidadian Creole English"}, ["trg"] = {"Lishán Didán"}, ["trh"] = {"Turaka"}, ["tri"] = {"Trió"}, ["trj"] = {"Toram"}, ["trk"] = {"Turkic languages"}, ["trl"] = {"Traveller Scottish"}, ["trm"] = {"Tregami"}, ["trn"] = {"Trinitario"}, ["tro"] = {"Tarao Naga"}, ["trp"] = {"Kok Borok"}, ["trq"] = {"San Martín Itunyoso Triqui"}, ["trr"] = {"Taushiro"}, ["trs"] = {"Chicahuaxtla Triqui"}, ["trt"] = {"Tunggare"}, ["tru"] = {"Turoyo", "Surayt"}, ["trv"] = {"Sediq", "Seediq", "Taroko"}, ["trw"] = {"Torwali"}, ["trx"] = {"Tringgus-Sembaan Bidayuh"}, ["try"] = {"Turung"}, ["trz"] = {"Torá"}, ["tsa"] = {"Tsaangi"}, ["tsb"] = {"Tsamai"}, ["tsc"] = {"Tswa"}, ["tsd"] = {"Tsakonian"}, ["tse"] = {"Tunisian Sign Language"}, ["tsg"] = {"Tausug"}, ["tsh"] = {"Tsuvan"}, ["tsi"] = {"Tsimshian"}, ["tsj"] = {"Tshangla"}, ["tsk"] = {"Tseku"}, ["tsl"] = {"Ts'ün-Lao"}, ["tsm"] = {"Turkish Sign Language", "Türk İşaret Dili"}, ["tsp"] = {"Northern Toussian"}, ["tsq"] = {"Thai Sign Language"}, ["tsr"] = {"Akei"}, ["tss"] = {"Taiwan Sign Language"}, ["tst"] = {"Tondi Songway Kiini"}, ["tsu"] = {"Tsou"}, ["tsv"] = {"Tsogo"}, ["tsw"] = {"Tsishingini"}, ["tsx"] = {"Mubami"}, ["tsy"] = {"Tebul Sign Language"}, ["tsz"] = {"Purepecha"}, ["tta"] = {"Tutelo"}, ["ttb"] = {"Gaa"}, ["ttc"] = {"Tektiteko"}, ["ttd"] = {"Tauade"}, ["tte"] = {"Bwanabwana"}, ["ttf"] = {"Tuotomb"}, ["ttg"] = {"Tutong"}, ["tth"] = {"Upper Ta'oih"}, ["tti"] = {"Tobati"}, ["ttj"] = {"Tooro"}, ["ttk"] = {"Totoro"}, ["ttl"] = {"Totela"}, ["ttm"] = {"Northern Tutchone"}, ["ttn"] = {"Towei"}, ["tto"] = {"Lower Ta'oih"}, ["ttp"] = {"Tombelala"}, ["ttq"] = {"Tawallammat Tamajaq"}, ["ttr"] = {"Tera"}, ["tts"] = {"Northeastern Thai"}, ["ttt"] = {"Muslim Tat"}, ["ttu"] = {"Torau"}, ["ttv"] = {"Titan"}, ["ttw"] = {"Long Wat"}, ["tty"] = {"Sikaritai"}, ["ttz"] = {"Tsum"}, ["tua"] = {"Wiarumus"}, ["tub"] = {"Tübatulabal"}, ["tuc"] = {"Mutu"}, ["tud"] = {"Tuxá"}, ["tue"] = {"Tuyuca"}, ["tuf"] = {"Central Tunebo"}, ["tug"] = {"Tunia"}, ["tuh"] = {"Taulil"}, ["tui"] = {"Tupuri"}, ["tuj"] = {"Tugutil"}, ["tul"] = {"Tula"}, ["tum"] = {"Tumbuka"}, ["tun"] = {"Tunica"}, ["tuo"] = {"Tucano"}, ["tup"] = {"Tupi languages"}, ["tuq"] = {"Tedaga"}, ["tus"] = {"Tuscarora"}, ["tut"] = {"Altaic languages"}, ["tuu"] = {"Tututni"}, ["tuv"] = {"Turkana"}, ["tuw"] = {"Tungus languages"}, ["tux"] = {"Tuxináwa"}, ["tuy"] = {"Tugen"}, ["tuz"] = {"Turka"}, ["tva"] = {"Vaghua"}, ["tvd"] = {"Tsuvadi"}, ["tve"] = {"Te'un"}, ["tvi"] = {"Tulai"}, ["tvk"] = {"Southeast Ambrym"}, ["tvl"] = {"Tuvalu"}, ["tvm"] = {"Tela-Masbuar"}, ["tvn"] = {"Tavoyan"}, ["tvo"] = {"Tidore"}, ["tvs"] = {"Taveta"}, ["tvt"] = {"Tutsa Naga"}, ["tvu"] = {"Tunen"}, ["tvw"] = {"Sedoa"}, ["tvx"] = {"Taivoan"}, ["tvy"] = {"Timor Pidgin"}, ["twa"] = {"Twana"}, ["twb"] = {"Western Tawbuid"}, ["twc"] = {"Teshenawa"}, ["twd"] = {"Twents"}, ["twe"] = {"Tewa (Indonesia)"}, ["twf"] = {"Northern Tiwa"}, ["twg"] = {"Tereweng"}, ["twh"] = {"Tai Dón"}, ["twl"] = {"Tawara"}, ["twm"] = {"Tawang Monpa"}, ["twn"] = {"Twendi"}, ["two"] = {"Tswapong"}, ["twp"] = {"Ere"}, ["twq"] = {"Tasawaq"}, ["twr"] = {"Southwestern Tarahumara"}, ["twt"] = {"Turiwára"}, ["twu"] = {"Termanu"}, ["tww"] = {"Tuwari"}, ["twx"] = {"Tewe"}, ["twy"] = {"Tawoyan"}, ["txa"] = {"Tombonuo"}, ["txb"] = {"Tokharian B"}, ["txc"] = {"Tsetsaut"}, ["txe"] = {"Totoli"}, ["txg"] = {"Tangut"}, ["txh"] = {"Thracian"}, ["txi"] = {"Ikpeng"}, ["txj"] = {"Tarjumo"}, ["txm"] = {"Tomini"}, ["txn"] = {"West Tarangan"}, ["txo"] = {"Toto"}, ["txq"] = {"Tii"}, ["txr"] = {"Tartessian"}, ["txs"] = {"Tonsea"}, ["txt"] = {"Citak"}, ["txu"] = {"Kayapó"}, ["txx"] = {"Tatana"}, ["txy"] = {"Tanosy Malagasy"}, ["tya"] = {"Tauya"}, ["tye"] = {"Kyanga"}, ["tyh"] = {"O'du"}, ["tyi"] = {"Teke-Tsaayi"}, ["tyj"] = {"Tai Do", "Tai Yo"}, ["tyl"] = {"Thu Lao"}, ["tyn"] = {"Kombai"}, ["typ"] = {"Thaypan"}, ["tyr"] = {"Tai Daeng"}, ["tys"] = {"Tày Sa Pa"}, ["tyt"] = {"Tày Tac"}, ["tyu"] = {"Kua"}, ["tyv"] = {"Tuvinian"}, ["tyx"] = {"Teke-Tyee"}, ["tyy"] = {"Tiyaa"}, ["tyz"] = {"Tày"}, ["tza"] = {"Tanzanian Sign Language"}, ["tzh"] = {"Tzeltal"}, ["tzj"] = {"Tz'utujil"}, ["tzl"] = {"Talossan"}, ["tzm"] = {"Central Atlas Tamazight"}, ["tzn"] = {"Tugun"}, ["tzo"] = {"Tzotzil"}, ["tzx"] = {"Tabriak"}, ["uam"] = {"Uamué"}, ["uan"] = {"Kuan"}, ["uar"] = {"Tairuma"}, ["uba"] = {"Ubang"}, ["ubi"] = {"Ubi"}, ["ubl"] = {"Buhi'non Bikol"}, ["ubr"] = {"Ubir"}, ["ubu"] = {"Umbu-Ungu"}, ["uby"] = {"Ubykh"}, ["uda"] = {"Uda"}, ["ude"] = {"Udihe"}, ["udg"] = {"Muduga"}, ["udi"] = {"Udi"}, ["udj"] = {"Ujir"}, ["udl"] = {"Wuzlam"}, ["udm"] = {"Udmurt"}, ["udu"] = {"Uduk"}, ["ues"] = {"Kioko"}, ["ufi"] = {"Ufim"}, ["uga"] = {"Ugaritic"}, ["ugb"] = {"Kuku-Ugbanh"}, ["uge"] = {"Ughele"}, ["ugh"] = {"Kubachi"}, ["ugn"] = {"Ugandan Sign Language"}, ["ugo"] = {"Ugong"}, ["ugy"] = {"Uruguayan Sign Language"}, ["uha"] = {"Uhami"}, ["uhn"] = {"Damal"}, ["uis"] = {"Uisai"}, ["uiv"] = {"Iyive"}, ["uji"] = {"Tanjijili"}, ["uka"] = {"Kaburi"}, ["ukg"] = {"Ukuriguma"}, ["ukh"] = {"Ukhwejo"}, ["uki"] = {"Kui (India)"}, ["ukk"] = {"Muak Sa-aak"}, ["ukl"] = {"Ukrainian Sign Language"}, ["ukp"] = {"Ukpe-Bayobiri"}, ["ukq"] = {"Ukwa"}, ["uks"] = {"Urubú-Kaapor Sign Language", "Kaapor Sign Language"}, ["uku"] = {"Ukue"}, ["ukv"] = {"Kuku"}, ["ukw"] = {"Ukwuani-Aboh-Ndoni"}, ["uky"] = {"Kuuk-Yak"}, ["ula"] = {"Fungwa"}, ["ulb"] = {"Ulukwumi"}, ["ulc"] = {"Ulch"}, ["ule"] = {"Lule"}, ["ulf"] = {"Usku", "Afra"}, ["uli"] = {"Ulithian"}, ["ulk"] = {"Meriam Mir"}, ["ull"] = {"Ullatan"}, ["ulm"] = {"Ulumanda'"}, ["uln"] = {"Unserdeutsch"}, ["ulu"] = {"Uma' Lung"}, ["ulw"] = {"Ulwa"}, ["uly"] = {"Buli"}, ["uma"] = {"Umatilla"}, ["umb"] = {"Umbundu"}, ["umc"] = {"Marrucinian"}, ["umd"] = {"Umbindhamu"}, ["umg"] = {"Morrobalama", "Umbuygamu"}, ["umi"] = {"Ukit"}, ["umm"] = {"Umon"}, ["umn"] = {"Makyan Naga"}, ["umo"] = {"Umotína"}, ["ump"] = {"Umpila"}, ["umr"] = {"Umbugarla"}, ["ums"] = {"Pendau"}, ["umu"] = {"Munsee"}, ["una"] = {"North Watut"}, ["und"] = {"Undetermined"}, ["une"] = {"Uneme"}, ["ung"] = {"Ngarinyin"}, ["uni"] = {"Uni"}, ["unk"] = {"Enawené-Nawé"}, ["unm"] = {"Unami"}, ["unn"] = {"Kurnai"}, ["unr"] = {"Mundari"}, ["unu"] = {"Unubahe"}, ["unx"] = {"Munda"}, ["unz"] = {"Unde Kaili"}, ["uon"] = {"Kulon"}, ["upi"] = {"Umeda"}, ["upv"] = {"Uripiv-Wala-Rano-Atchin"}, ["ura"] = {"Urarina"}, ["urb"] = {"Urubú-Kaapor", "Kaapor"}, ["urc"] = {"Urningangg"}, ["ure"] = {"Uru"}, ["urf"] = {"Uradhi"}, ["urg"] = {"Urigina"}, ["urh"] = {"Urhobo"}, ["uri"] = {"Urim"}, ["urj"] = {"Uralic languages"}, ["urk"] = {"Urak Lawoi'"}, ["url"] = {"Urali"}, ["urm"] = {"Urapmin"}, ["urn"] = {"Uruangnirin"}, ["uro"] = {"Ura (Papua New Guinea)"}, ["urp"] = {"Uru-Pa-In"}, ["urr"] = {"Lehalurup", "Löyöp"}, ["urt"] = {"Urat"}, ["uru"] = {"Urumi"}, ["urv"] = {"Uruava"}, ["urw"] = {"Sop"}, ["urx"] = {"Urimo"}, ["ury"] = {"Orya"}, ["urz"] = {"Uru-Eu-Wau-Wau"}, ["usa"] = {"Usarufa"}, ["ush"] = {"Ushojo"}, ["usi"] = {"Usui"}, ["usk"] = {"Usaghade"}, ["usp"] = {"Uspanteco"}, ["uss"] = {"us-Saare"}, ["usu"] = {"Uya"}, ["uta"] = {"Otank"}, ["ute"] = {"Ute-Southern Paiute"}, ["uth"] = {"ut-Hun"}, ["utp"] = {"Amba (Solomon Islands)"}, ["utr"] = {"Etulo"}, ["utu"] = {"Utu"}, ["uum"] = {"Urum"}, ["uur"] = {"Ura (Vanuatu)"}, ["uuu"] = {"U"}, ["uve"] = {"West Uvean", "Fagauvea"}, ["uvh"] = {"Uri"}, ["uvl"] = {"Lote"}, ["uwa"] = {"Kuku-Uwanh"}, ["uya"] = {"Doko-Uyanga"}, ["uzn"] = {"Northern Uzbek"}, ["uzs"] = {"Southern Uzbek"}, ["vaa"] = {"Vaagri Booli"}, ["vae"] = {"Vale"}, ["vaf"] = {"Vafsi"}, ["vag"] = {"Vagla"}, ["vah"] = {"Varhadi-Nagpuri"}, ["vai"] = {"Vai"}, ["vaj"] = {"Sekele", "Northwestern ǃKung", "Vasekele"}, ["val"] = {"Vehes"}, ["vam"] = {"Vanimo"}, ["van"] = {"Valman"}, ["vao"] = {"Vao"}, ["vap"] = {"Vaiphei"}, ["var"] = {"Huarijio"}, ["vas"] = {"Vasavi"}, ["vau"] = {"Vanuma"}, ["vav"] = {"Varli"}, ["vay"] = {"Wayu"}, ["vbb"] = {"Southeast Babar"}, ["vbk"] = {"Southwestern Bontok"}, ["vec"] = {"Venetian"}, ["ved"] = {"Veddah"}, ["vel"] = {"Veluws"}, ["vem"] = {"Vemgo-Mabas"}, ["veo"] = {"Ventureño"}, ["vep"] = {"Veps"}, ["ver"] = {"Mom Jango"}, ["vgr"] = {"Vaghri"}, ["vgt"] = {"Vlaamse Gebarentaal", "Flemish Sign Language"}, ["vic"] = {"Virgin Islands Creole English"}, ["vid"] = {"Vidunda"}, ["vif"] = {"Vili"}, ["vig"] = {"Viemo"}, ["vil"] = {"Vilela"}, ["vin"] = {"Vinza"}, ["vis"] = {"Vishavan"}, ["vit"] = {"Viti"}, ["viv"] = {"Iduna"}, ["vjk"] = {"Bajjika"}, ["vka"] = {"Kariyarra"}, ["vkj"] = {"Kujarge"}, ["vkk"] = {"Kaur"}, ["vkl"] = {"Kulisusu"}, ["vkm"] = {"Kamakan"}, ["vkn"] = {"Koro Nulu"}, ["vko"] = {"Kodeoha"}, ["vkp"] = {"Korlai Creole Portuguese"}, ["vkt"] = {"Tenggarong Kutai Malay"}, ["vku"] = {"Kurrama"}, ["vkz"] = {"Koro Zuba"}, ["vlp"] = {"Valpei"}, ["vls"] = {"Vlaams"}, ["vma"] = {"Martuyhunira"}, ["vmb"] = {"Barbaram"}, ["vmc"] = {"Juxtlahuaca Mixtec"}, ["vmd"] = {"Mudu Koraga"}, ["vme"] = {"East Masela"}, ["vmf"] = {"Mainfränkisch"}, ["vmg"] = {"Lungalunga"}, ["vmh"] = {"Maraghei"}, ["vmi"] = {"Miwa"}, ["vmj"] = {"Ixtayutla Mixtec"}, ["vmk"] = {"Makhuwa-Shirima"}, ["vml"] = {"Malgana"}, ["vmm"] = {"Mitlatongo Mixtec"}, ["vmp"] = {"Soyaltepec Mazatec"}, ["vmq"] = {"Soyaltepec Mixtec"}, ["vmr"] = {"Marenje"}, ["vms"] = {"Moksela"}, ["vmu"] = {"Muluridyi"}, ["vmv"] = {"Valley Maidu"}, ["vmw"] = {"Makhuwa"}, ["vmx"] = {"Tamazola Mixtec"}, ["vmy"] = {"Ayautla Mazatec"}, ["vmz"] = {"Mazatlán Mazatec"}, ["vnk"] = {"Vano", "Lovono"}, ["vnm"] = {"Vinmavis", "Neve'ei"}, ["vnp"] = {"Vunapu"}, ["vor"] = {"Voro"}, ["vot"] = {"Votic"}, ["vra"] = {"Vera'a"}, ["vro"] = {"Võro"}, ["vrs"] = {"Varisi"}, ["vrt"] = {"Burmbar", "Banam Bay"}, ["vsi"] = {"Moldova Sign Language"}, ["vsl"] = {"Venezuelan Sign Language"}, ["vsn"] = {"Vedic Sanskrit"}, ["vsv"] = {"Valencian Sign Language", "Llengua de signes valenciana"}, ["vto"] = {"Vitou"}, ["vum"] = {"Vumbu"}, ["vun"] = {"Vunjo"}, ["vut"] = {"Vute"}, ["vwa"] = {"Awa (China)"}, ["waa"] = {"Walla Walla"}, ["wab"] = {"Wab"}, ["wac"] = {"Wasco-Wishram"}, ["wad"] = {"Wamesa", "Wondama"}, ["wae"] = {"Walser"}, ["waf"] = {"Wakoná"}, ["wag"] = {"Wa'ema"}, ["wah"] = {"Watubela"}, ["wai"] = {"Wares"}, ["waj"] = {"Waffa"}, ["wak"] = {"Wakashan languages"}, ["wal"] = {"Wolaytta", "Wolaitta"}, ["wam"] = {"Wampanoag"}, ["wan"] = {"Wan"}, ["wao"] = {"Wappo"}, ["wap"] = {"Wapishana"}, ["waq"] = {"Wagiman"}, ["war"] = {"Waray (Philippines)"}, ["was"] = {"Washo"}, ["wat"] = {"Kaninuwa"}, ["wau"] = {"Waurá"}, ["wav"] = {"Waka"}, ["waw"] = {"Waiwai"}, ["wax"] = {"Watam", "Marangis"}, ["way"] = {"Wayana"}, ["waz"] = {"Wampur"}, ["wba"] = {"Warao"}, ["wbb"] = {"Wabo"}, ["wbe"] = {"Waritai"}, ["wbf"] = {"Wara"}, ["wbh"] = {"Wanda"}, ["wbi"] = {"Vwanji"}, ["wbj"] = {"Alagwa"}, ["wbk"] = {"Waigali"}, ["wbl"] = {"Wakhi"}, ["wbm"] = {"Wa"}, ["wbp"] = {"Warlpiri"}, ["wbq"] = {"Waddar"}, ["wbr"] = {"Wagdi"}, ["wbs"] = {"West Bengal Sign Language"}, ["wbt"] = {"Warnman"}, ["wbv"] = {"Wajarri"}, ["wbw"] = {"Woi"}, ["wca"] = {"Yanomámi"}, ["wci"] = {"Waci Gbe"}, ["wdd"] = {"Wandji"}, ["wdg"] = {"Wadaginam"}, ["wdj"] = {"Wadjiginy"}, ["wdk"] = {"Wadikali"}, ["wdt"] = {"Wendat"}, ["wdu"] = {"Wadjigu"}, ["wdy"] = {"Wadjabangayi"}, ["wea"] = {"Wewaw"}, ["wec"] = {"Wè Western"}, ["wed"] = {"Wedau"}, ["weg"] = {"Wergaia"}, ["weh"] = {"Weh"}, ["wei"] = {"Kiunum"}, ["wem"] = {"Weme Gbe"}, ["wen"] = {"Sorbian languages"}, ["weo"] = {"Wemale"}, ["wep"] = {"Westphalien"}, ["wer"] = {"Weri"}, ["wes"] = {"Cameroon Pidgin"}, ["wet"] = {"Perai"}, ["weu"] = {"Rawngtu Chin"}, ["wew"] = {"Wejewa"}, ["wfg"] = {"Yafi", "Zorop"}, ["wga"] = {"Wagaya"}, ["wgb"] = {"Wagawaga"}, ["wgg"] = {"Wangkangurru", "Wangganguru"}, ["wgi"] = {"Wahgi"}, ["wgo"] = {"Waigeo"}, ["wgu"] = {"Wirangu"}, ["wgy"] = {"Warrgamay"}, ["wha"] = {"Sou Upaa", "Manusela"}, ["whg"] = {"North Wahgi"}, ["whk"] = {"Wahau Kenyah"}, ["whu"] = {"Wahau Kayan"}, ["wib"] = {"Southern Toussian"}, ["wic"] = {"Wichita"}, ["wie"] = {"Wik-Epa"}, ["wif"] = {"Wik-Keyangan"}, ["wig"] = {"Wik Ngathan"}, ["wih"] = {"Wik-Me'anha"}, ["wii"] = {"Minidien"}, ["wij"] = {"Wik-Iiyanh"}, ["wik"] = {"Wikalkan"}, ["wil"] = {"Wilawila"}, ["wim"] = {"Wik-Mungkan"}, ["win"] = {"Ho-Chunk"}, ["wir"] = {"Wiraféd"}, ["wiu"] = {"Wiru"}, ["wiv"] = {"Vitu"}, ["wiy"] = {"Wiyot"}, ["wja"] = {"Waja"}, ["wji"] = {"Warji"}, ["wka"] = {"Kw'adza"}, ["wkb"] = {"Kumbaran"}, ["wkd"] = {"Wakde", "Mo"}, ["wkl"] = {"Kalanadi"}, ["wkr"] = {"Keerray-Woorroong"}, ["wku"] = {"Kunduvadi"}, ["wkw"] = {"Wakawaka"}, ["wky"] = {"Wangkayutyuru"}, ["wla"] = {"Walio"}, ["wlc"] = {"Mwali Comorian"}, ["wle"] = {"Wolane"}, ["wlg"] = {"Kunbarlang"}, ["wlh"] = {"Welaun"}, ["wli"] = {"Waioli"}, ["wlk"] = {"Wailaki"}, ["wll"] = {"Wali (Sudan)"}, ["wlm"] = {"Middle Welsh"}, ["wlo"] = {"Wolio"}, ["wlr"] = {"Wailapa"}, ["wls"] = {"Wallisian"}, ["wlu"] = {"Wuliwuli"}, ["wlv"] = {"Wichí Lhamtés Vejoz"}, ["wlw"] = {"Walak"}, ["wlx"] = {"Wali (Ghana)"}, ["wly"] = {"Waling"}, ["wma"] = {"Mawa (Nigeria)"}, ["wmb"] = {"Wambaya"}, ["wmc"] = {"Wamas"}, ["wmd"] = {"Mamaindé"}, ["wme"] = {"Wambule"}, ["wmg"] = {"Western Minyag"}, ["wmh"] = {"Waima'a"}, ["wmi"] = {"Wamin"}, ["wmm"] = {"Maiwa (Indonesia)"}, ["wmn"] = {"Waamwang"}, ["wmo"] = {"Wom (Papua New Guinea)"}, ["wms"] = {"Wambon"}, ["wmt"] = {"Walmajarri"}, ["wmw"] = {"Mwani"}, ["wmx"] = {"Womo"}, ["wnb"] = {"Mokati"}, ["wnc"] = {"Wantoat"}, ["wnd"] = {"Wandarang"}, ["wne"] = {"Waneci"}, ["wng"] = {"Wanggom"}, ["wni"] = {"Ndzwani Comorian"}, ["wnk"] = {"Wanukaka"}, ["wnm"] = {"Wanggamala"}, ["wnn"] = {"Wunumara"}, ["wno"] = {"Wano"}, ["wnp"] = {"Wanap"}, ["wnu"] = {"Usan"}, ["wnw"] = {"Wintu"}, ["wny"] = {"Wanyi", "Waanyi"}, ["woa"] = {"Kuwema", "Tyaraity"}, ["wob"] = {"Wè Northern"}, ["woc"] = {"Wogeo"}, ["wod"] = {"Wolani"}, ["woe"] = {"Woleaian"}, ["wof"] = {"Gambian Wolof"}, ["wog"] = {"Wogamusin"}, ["woi"] = {"Kamang"}, ["wok"] = {"Longto"}, ["wom"] = {"Wom (Nigeria)"}, ["won"] = {"Wongo"}, ["woo"] = {"Manombai"}, ["wor"] = {"Woria"}, ["wos"] = {"Hanga Hundi"}, ["wow"] = {"Wawonii"}, ["woy"] = {"Weyto"}, ["wpc"] = {"Maco"}, ["wrb"] = {"Waluwarra", "Warluwara"}, ["wrg"] = {"Warungu", "Gudjal"}, ["wrh"] = {"Wiradjuri"}, ["wri"] = {"Wariyangga"}, ["wrk"] = {"Garrwa"}, ["wrl"] = {"Warlmanpa"}, ["wrm"] = {"Warumungu"}, ["wrn"] = {"Warnang"}, ["wro"] = {"Worrorra"}, ["wrp"] = {"Waropen"}, ["wrr"] = {"Wardaman"}, ["wrs"] = {"Waris"}, ["wru"] = {"Waru"}, ["wrv"] = {"Waruna"}, ["wrw"] = {"Gugu Warra"}, ["wrx"] = {"Wae Rana"}, ["wry"] = {"Merwari"}, ["wrz"] = {"Waray (Australia)"}, ["wsa"] = {"Warembori"}, ["wsg"] = {"Adilabad Gondi"}, ["wsi"] = {"Wusi"}, ["wsk"] = {"Waskia"}, ["wsr"] = {"Owenia"}, ["wss"] = {"Wasa"}, ["wsu"] = {"Wasu"}, ["wsv"] = {"Wotapuri-Katarqalai"}, ["wtb"] = {"Matambwe"}, ["wtf"] = {"Watiwa"}, ["wth"] = {"Wathawurrung"}, ["wti"] = {"Berta"}, ["wtk"] = {"Watakataui"}, ["wtm"] = {"Mewati"}, ["wtw"] = {"Wotu"}, ["wua"] = {"Wikngenchera"}, ["wub"] = {"Wunambal"}, ["wud"] = {"Wudu"}, ["wuh"] = {"Wutunhua"}, ["wul"] = {"Silimo"}, ["wum"] = {"Wumbvu"}, ["wun"] = {"Bungu"}, ["wur"] = {"Wurrugu"}, ["wut"] = {"Wutung"}, ["wuu"] = {"Wu Chinese"}, ["wuv"] = {"Wuvulu-Aua"}, ["wux"] = {"Wulna"}, ["wuy"] = {"Wauyai"}, ["wwa"] = {"Waama"}, ["wwb"] = {"Wakabunga"}, ["wwo"] = {"Wetamut", "Dorig"}, ["wwr"] = {"Warrwa"}, ["www"] = {"Wawa"}, ["wxa"] = {"Waxianghua"}, ["wxw"] = {"Wardandi"}, ["wyb"] = {"Wangaaybuwan-Ngiyambaa"}, ["wyi"] = {"Woiwurrung"}, ["wym"] = {"Wymysorys"}, ["wyn"] = {"Wyandot"}, ["wyr"] = {"Wayoró"}, ["wyy"] = {"Western Fijian"}, ["xaa"] = {"Andalusian Arabic"}, ["xab"] = {"Sambe"}, ["xac"] = {"Kachari"}, ["xad"] = {"Adai"}, ["xae"] = {"Aequian"}, ["xag"] = {"Aghwan"}, ["xai"] = {"Kaimbé"}, ["xaj"] = {"Ararandewára"}, ["xak"] = {"Máku"}, ["xal"] = {"Kalmyk", "Oirat"}, ["xam"] = {"ǀXam"}, ["xan"] = {"Xamtanga"}, ["xao"] = {"Khao"}, ["xap"] = {"Apalachee"}, ["xaq"] = {"Aquitanian"}, ["xar"] = {"Karami"}, ["xas"] = {"Kamas"}, ["xat"] = {"Katawixi"}, ["xau"] = {"Kauwera"}, ["xav"] = {"Xavánte"}, ["xaw"] = {"Kawaiisu"}, ["xay"] = {"Kayan Mahakam"}, ["xbb"] = {"Lower Burdekin"}, ["xbc"] = {"Bactrian"}, ["xbd"] = {"Bindal"}, ["xbe"] = {"Bigambal"}, ["xbg"] = {"Bunganditj"}, ["xbi"] = {"Kombio"}, ["xbj"] = {"Birrpayi"}, ["xbm"] = {"Middle Breton"}, ["xbn"] = {"Kenaboi"}, ["xbo"] = {"Bolgarian"}, ["xbp"] = {"Bibbulman"}, ["xbr"] = {"Kambera"}, ["xbw"] = {"Kambiwá"}, ["xby"] = {"Batjala", "Batyala"}, ["xcb"] = {"Cumbric"}, ["xcc"] = {"Camunic"}, ["xce"] = {"Celtiberian"}, ["xcg"] = {"Cisalpine Gaulish"}, ["xch"] = {"Chemakum", "Chimakum"}, ["xcl"] = {"Classical Armenian"}, ["xcm"] = {"Comecrudo"}, ["xcn"] = {"Cotoname"}, ["xco"] = {"Chorasmian"}, ["xcr"] = {"Carian"}, ["xct"] = {"Classical Tibetan"}, ["xcu"] = {"Curonian"}, ["xcv"] = {"Chuvantsy"}, ["xcw"] = {"Coahuilteco"}, ["xcy"] = {"Cayuse"}, ["xda"] = {"Darkinyung"}, ["xdc"] = {"Dacian"}, ["xdk"] = {"Dharuk"}, ["xdm"] = {"Edomite"}, ["xdo"] = {"Kwandu"}, ["xdq"] = {"Kaitag"}, ["xdy"] = {"Malayic Dayak"}, ["xeb"] = {"Eblan"}, ["xed"] = {"Hdi"}, ["xeg"] = {"ǁXegwi"}, ["xel"] = {"Kelo"}, ["xem"] = {"Kembayan"}, ["xep"] = {"Epi-Olmec"}, ["xer"] = {"Xerénte"}, ["xes"] = {"Kesawai"}, ["xet"] = {"Xetá"}, ["xeu"] = {"Keoru-Ahia"}, ["xfa"] = {"Faliscan"}, ["xga"] = {"Galatian"}, ["xgb"] = {"Gbin"}, ["xgd"] = {"Gudang"}, ["xgf"] = {"Gabrielino-Fernandeño"}, ["xgg"] = {"Goreng"}, ["xgi"] = {"Garingbal"}, ["xgl"] = {"Galindan"}, ["xgm"] = {"Dharumbal", "Guwinmal"}, ["xgn"] = {"Mongolian languages"}, ["xgr"] = {"Garza"}, ["xgu"] = {"Unggumi"}, ["xgw"] = {"Guwa"}, ["xha"] = {"Harami"}, ["xhc"] = {"Hunnic"}, ["xhd"] = {"Hadrami"}, ["xhe"] = {"Khetrani"}, ["xhm"] = {"Middle Khmer (1400 to 1850 CE)"}, ["xhr"] = {"Hernican"}, ["xht"] = {"Hattic"}, ["xhu"] = {"Hurrian"}, ["xhv"] = {"Khua"}, ["xib"] = {"Iberian"}, ["xii"] = {"Xiri"}, ["xil"] = {"Illyrian"}, ["xin"] = {"Xinca"}, ["xir"] = {"Xiriâna"}, ["xis"] = {"Kisan"}, ["xiv"] = {"Indus Valley Language"}, ["xiy"] = {"Xipaya"}, ["xjb"] = {"Minjungbal"}, ["xjt"] = {"Jaitmatang"}, ["xka"] = {"Kalkoti"}, ["xkb"] = {"Northern Nago"}, ["xkc"] = {"Kho'ini"}, ["xkd"] = {"Mendalam Kayan"}, ["xke"] = {"Kereho"}, ["xkf"] = {"Khengkha"}, ["xkg"] = {"Kagoro"}, ["xki"] = {"Kenyan Sign Language"}, ["xkj"] = {"Kajali"}, ["xkk"] = {"Kachok", "Kaco'"}, ["xkl"] = {"Mainstream Kenyah"}, ["xkn"] = {"Kayan River Kayan"}, ["xko"] = {"Kiorr"}, ["xkp"] = {"Kabatei"}, ["xkq"] = {"Koroni"}, ["xkr"] = {"Xakriabá"}, ["xks"] = {"Kumbewaha"}, ["xkt"] = {"Kantosi"}, ["xku"] = {"Kaamba"}, ["xkv"] = {"Kgalagadi"}, ["xkw"] = {"Kembra"}, ["xkx"] = {"Karore"}, ["xky"] = {"Uma' Lasan"}, ["xkz"] = {"Kurtokha"}, ["xla"] = {"Kamula"}, ["xlb"] = {"Loup B"}, ["xlc"] = {"Lycian"}, ["xld"] = {"Lydian"}, ["xle"] = {"Lemnian"}, ["xlg"] = {"Ligurian (Ancient)"}, ["xli"] = {"Liburnian"}, ["xln"] = {"Alanic"}, ["xlo"] = {"Loup A"}, ["xlp"] = {"Lepontic"}, ["xls"] = {"Lusitanian"}, ["xlu"] = {"Cuneiform Luwian"}, ["xly"] = {"Elymian"}, ["xma"] = {"Mushungulu"}, ["xmb"] = {"Mbonga"}, ["xmc"] = {"Makhuwa-Marrevone"}, ["xmd"] = {"Mbudum"}, ["xme"] = {"Median"}, ["xmf"] = {"Mingrelian"}, ["xmg"] = {"Mengaka"}, ["xmh"] = {"Kugu-Muminh"}, ["xmj"] = {"Majera"}, ["xmk"] = {"Ancient Macedonian"}, ["xml"] = {"Malaysian Sign Language"}, ["xmm"] = {"Manado Malay"}, ["xmn"] = {"Manichaean Middle Persian"}, ["xmo"] = {"Morerebi"}, ["xmp"] = {"Kuku-Mu'inh"}, ["xmq"] = {"Kuku-Mangk"}, ["xmr"] = {"Meroitic"}, ["xms"] = {"Moroccan Sign Language"}, ["xmt"] = {"Matbat"}, ["xmu"] = {"Kamu"}, ["xmv"] = {"Antankarana Malagasy", "Tankarana Malagasy"}, ["xmw"] = {"Tsimihety Malagasy"}, ["xmx"] = {"Salawati", "Maden"}, ["xmy"] = {"Mayaguduna"}, ["xmz"] = {"Mori Bawah"}, ["xna"] = {"Ancient North Arabian"}, ["xnb"] = {"Kanakanabu"}, ["xnd"] = {"Na-Dene languages"}, ["xng"] = {"Middle Mongolian"}, ["xnh"] = {"Kuanhua"}, ["xni"] = {"Ngarigu"}, ["xnj"] = {"Ngoni (Tanzania)"}, ["xnk"] = {"Nganakarti"}, ["xnm"] = {"Ngumbarl"}, ["xnn"] = {"Northern Kankanay"}, ["xno"] = {"Anglo-Norman"}, ["xnq"] = {"Ngoni (Mozambique)"}, ["xnr"] = {"Kangri"}, ["xns"] = {"Kanashi"}, ["xnt"] = {"Narragansett"}, ["xnu"] = {"Nukunul"}, ["xny"] = {"Nyiyaparli"}, ["xnz"] = {"Kenzi", "Mattoki"}, ["xoc"] = {"O'chi'chi'"}, ["xod"] = {"Kokoda"}, ["xog"] = {"Soga"}, ["xoi"] = {"Kominimung"}, ["xok"] = {"Xokleng"}, ["xom"] = {"Komo (Sudan)"}, ["xon"] = {"Konkomba"}, ["xoo"] = {"Xukurú"}, ["xop"] = {"Kopar"}, ["xor"] = {"Korubo"}, ["xow"] = {"Kowaki"}, ["xpa"] = {"Pirriya"}, ["xpb"] = {"Northeastern Tasmanian", "Pyemmairrener"}, ["xpc"] = {"Pecheneg"}, ["xpd"] = {"Oyster Bay Tasmanian"}, ["xpe"] = {"Liberia Kpelle"}, ["xpf"] = {"Southeast Tasmanian", "Nuenonne"}, ["xpg"] = {"Phrygian"}, ["xph"] = {"North Midlands Tasmanian", "Tyerrenoterpanner"}, ["xpi"] = {"Pictish"}, ["xpj"] = {"Mpalitjanh"}, ["xpk"] = {"Kulina Pano"}, ["xpl"] = {"Port Sorell Tasmanian"}, ["xpm"] = {"Pumpokol"}, ["xpn"] = {"Kapinawá"}, ["xpo"] = {"Pochutec"}, ["xpp"] = {"Puyo-Paekche"}, ["xpq"] = {"Mohegan-Pequot"}, ["xpr"] = {"Parthian"}, ["xps"] = {"Pisidian"}, ["xpt"] = {"Punthamara"}, ["xpu"] = {"Punic"}, ["xpv"] = {"Northern Tasmanian", "Tommeginne"}, ["xpw"] = {"Northwestern Tasmanian", "Peerapper"}, ["xpx"] = {"Southwestern Tasmanian", "Toogee"}, ["xpy"] = {"Puyo"}, ["xpz"] = {"Bruny Island Tasmanian"}, ["xqa"] = {"Karakhanid"}, ["xqt"] = {"Qatabanian"}, ["xra"] = {"Krahô"}, ["xrb"] = {"Eastern Karaboro"}, ["xrd"] = {"Gundungurra"}, ["xre"] = {"Kreye"}, ["xrg"] = {"Minang"}, ["xri"] = {"Krikati-Timbira"}, ["xrm"] = {"Armazic"}, ["xrn"] = {"Arin"}, ["xrr"] = {"Raetic"}, ["xrt"] = {"Aranama-Tamique"}, ["xru"] = {"Marriammu"}, ["xrw"] = {"Karawa"}, ["xsa"] = {"Sabaean"}, ["xsb"] = {"Sambal"}, ["xsc"] = {"Scythian"}, ["xsd"] = {"Sidetic"}, ["xse"] = {"Sempan"}, ["xsh"] = {"Shamang"}, ["xsi"] = {"Sio"}, ["xsj"] = {"Subi"}, ["xsl"] = {"South Slavey"}, ["xsm"] = {"Kasem"}, ["xsn"] = {"Sanga (Nigeria)"}, ["xso"] = {"Solano"}, ["xsp"] = {"Silopi"}, ["xsq"] = {"Makhuwa-Saka"}, ["xsr"] = {"Sherpa"}, ["xsu"] = {"Sanumá"}, ["xsv"] = {"Sudovian"}, ["xsy"] = {"Saisiyat"}, ["xta"] = {"Alcozauca Mixtec"}, ["xtb"] = {"Chazumba Mixtec"}, ["xtc"] = {"Katcha-Kadugli-Miri"}, ["xtd"] = {"Diuxi-Tilantongo Mixtec"}, ["xte"] = {"Ketengban"}, ["xtg"] = {"Transalpine Gaulish"}, ["xth"] = {"Yitha Yitha"}, ["xti"] = {"Sinicahua Mixtec"}, ["xtj"] = {"San Juan Teita Mixtec"}, ["xtl"] = {"Tijaltepec Mixtec"}, ["xtm"] = {"Magdalena Peñasco Mixtec"}, ["xtn"] = {"Northern Tlaxiaco Mixtec"}, ["xto"] = {"Tokharian A"}, ["xtp"] = {"San Miguel Piedras Mixtec"}, ["xtq"] = {"Tumshuqese"}, ["xtr"] = {"Early Tripuri"}, ["xts"] = {"Sindihui Mixtec"}, ["xtt"] = {"Tacahua Mixtec"}, ["xtu"] = {"Cuyamecalco Mixtec"}, ["xtv"] = {"Thawa"}, ["xtw"] = {"Tawandê"}, ["xty"] = {"Yoloxochitl Mixtec"}, ["xua"] = {"Alu Kurumba"}, ["xub"] = {"Betta Kurumba"}, ["xud"] = {"Umiida"}, ["xug"] = {"Kunigami"}, ["xuj"] = {"Jennu Kurumba"}, ["xul"] = {"Ngunawal", "Nunukul"}, ["xum"] = {"Umbrian"}, ["xun"] = {"Unggaranggu"}, ["xuo"] = {"Kuo"}, ["xup"] = {"Upper Umpqua"}, ["xur"] = {"Urartian"}, ["xut"] = {"Kuthant"}, ["xuu"] = {"Kxoe", "Khwedam"}, ["xve"] = {"Venetic"}, ["xvi"] = {"Kamviri"}, ["xvn"] = {"Vandalic"}, ["xvo"] = {"Volscian"}, ["xvs"] = {"Vestinian"}, ["xwa"] = {"Kwaza"}, ["xwc"] = {"Woccon"}, ["xwd"] = {"Wadi Wadi"}, ["xwe"] = {"Xwela Gbe"}, ["xwg"] = {"Kwegu"}, ["xwj"] = {"Wajuk"}, ["xwk"] = {"Wangkumara"}, ["xwl"] = {"Western Xwla Gbe"}, ["xwo"] = {"Written Oirat"}, ["xwr"] = {"Kwerba Mamberamo"}, ["xwt"] = {"Wotjobaluk"}, ["xww"] = {"Wemba Wemba"}, ["xxb"] = {"Boro (Ghana)"}, ["xxk"] = {"Ke'o"}, ["xxm"] = {"Minkin"}, ["xxr"] = {"Koropó"}, ["xxt"] = {"Tambora"}, ["xya"] = {"Yaygir"}, ["xyb"] = {"Yandjibara"}, ["xyj"] = {"Mayi-Yapi"}, ["xyk"] = {"Mayi-Kulan"}, ["xyl"] = {"Yalakalore"}, ["xyt"] = {"Mayi-Thakurti"}, ["xyy"] = {"Yorta Yorta"}, ["xzh"] = {"Zhang-Zhung"}, ["xzm"] = {"Zemgalian"}, ["xzp"] = {"Ancient Zapotec"}, ["yaa"] = {"Yaminahua"}, ["yab"] = {"Yuhup"}, ["yac"] = {"Pass Valley Yali"}, ["yad"] = {"Yagua"}, ["yae"] = {"Pumé"}, ["yaf"] = {"Yaka (Democratic Republic of Congo)"}, ["yag"] = {"Yámana"}, ["yah"] = {"Yazgulyam"}, ["yai"] = {"Yagnobi"}, ["yaj"] = {"Banda-Yangere"}, ["yak"] = {"Yakama"}, ["yal"] = {"Yalunka"}, ["yam"] = {"Yamba"}, ["yan"] = {"Mayangna"}, ["yao"] = {"Yao"}, ["yap"] = {"Yapese"}, ["yaq"] = {"Yaqui"}, ["yar"] = {"Yabarana"}, ["yas"] = {"Nugunu (Cameroon)"}, ["yat"] = {"Yambeta"}, ["yau"] = {"Yuwana"}, ["yav"] = {"Yangben"}, ["yaw"] = {"Yawalapití"}, ["yax"] = {"Yauma"}, ["yay"] = {"Agwagwune"}, ["yaz"] = {"Lokaa"}, ["yba"] = {"Yala"}, ["ybb"] = {"Yemba"}, ["ybe"] = {"West Yugur"}, ["ybh"] = {"Yakha"}, ["ybi"] = {"Yamphu"}, ["ybj"] = {"Hasha"}, ["ybk"] = {"Bokha"}, ["ybl"] = {"Yukuben"}, ["ybm"] = {"Yaben"}, ["ybn"] = {"Yabaâna"}, ["ybo"] = {"Yabong"}, ["ybx"] = {"Yawiyo"}, ["yby"] = {"Yaweyuha"}, ["ych"] = {"Chesu"}, ["ycl"] = {"Lolopo"}, ["ycn"] = {"Yucuna"}, ["ycp"] = {"Chepya"}, ["ycr"] = {"Yilan Creole"}, ["yda"] = {"Yanda"}, ["ydd"] = {"Eastern Yiddish"}, ["yde"] = {"Yangum Dey"}, ["ydg"] = {"Yidgha"}, ["ydk"] = {"Yoidik"}, ["yea"] = {"Ravula"}, ["yec"] = {"Yeniche"}, ["yee"] = {"Yimas"}, ["yei"] = {"Yeni"}, ["yej"] = {"Yevanic"}, ["yel"] = {"Yela"}, ["yer"] = {"Tarok"}, ["yes"] = {"Nyankpa"}, ["yet"] = {"Yetfa"}, ["yeu"] = {"Yerukula"}, ["yev"] = {"Yapunda"}, ["yey"] = {"Yeyi"}, ["yga"] = {"Malyangapa"}, ["ygi"] = {"Yiningayi"}, ["ygl"] = {"Yangum Gel"}, ["ygm"] = {"Yagomi"}, ["ygp"] = {"Gepo"}, ["ygr"] = {"Yagaria"}, ["ygs"] = {"Yolŋu Sign Language"}, ["ygu"] = {"Yugul"}, ["ygw"] = {"Yagwoia"}, ["yha"] = {"Baha Buyang"}, ["yhd"] = {"Judeo-Iraqi Arabic"}, ["yhl"] = {"Hlepho Phowa"}, ["yhs"] = {"Yan-nhaŋu Sign Language"}, ["yia"] = {"Yinggarda"}, ["yif"] = {"Ache"}, ["yig"] = {"Wusa Nasu"}, ["yih"] = {"Western Yiddish"}, ["yii"] = {"Yidiny"}, ["yij"] = {"Yindjibarndi"}, ["yik"] = {"Dongshanba Lalo"}, ["yil"] = {"Yindjilandji"}, ["yim"] = {"Yimchungru Naga"}, ["yin"] = {"Riang Lai", "Yinchia"}, ["yip"] = {"Pholo"}, ["yiq"] = {"Miqie"}, ["yir"] = {"North Awyu"}, ["yis"] = {"Yis"}, ["yit"] = {"Eastern Lalu"}, ["yiu"] = {"Awu"}, ["yiv"] = {"Northern Nisu"}, ["yix"] = {"Axi Yi"}, ["yiz"] = {"Azhe"}, ["yka"] = {"Yakan"}, ["ykg"] = {"Northern Yukaghir"}, ["ykh"] = {"Khamnigan Mongol"}, ["yki"] = {"Yoke"}, ["ykk"] = {"Yakaikeke"}, ["ykl"] = {"Khlula"}, ["ykm"] = {"Kap"}, ["ykn"] = {"Kua-nsi"}, ["yko"] = {"Yasa"}, ["ykr"] = {"Yekora"}, ["ykt"] = {"Kathu"}, ["yku"] = {"Kuamasi"}, ["yky"] = {"Yakoma"}, ["yla"] = {"Yaul"}, ["ylb"] = {"Yaleba"}, ["yle"] = {"Yele"}, ["ylg"] = {"Yelogu"}, ["yli"] = {"Angguruk Yali"}, ["yll"] = {"Yil"}, ["ylm"] = {"Limi"}, ["yln"] = {"Langnian Buyang"}, ["ylo"] = {"Naluo Yi"}, ["ylr"] = {"Yalarnnga"}, ["ylu"] = {"Aribwaung"}, ["yly"] = {"Nyâlayu", "Nyelâyu"}, ["ymb"] = {"Yambes"}, ["ymc"] = {"Southern Muji"}, ["ymd"] = {"Muda"}, ["yme"] = {"Yameo"}, ["ymg"] = {"Yamongeri"}, ["ymh"] = {"Mili"}, ["ymi"] = {"Moji"}, ["ymk"] = {"Makwe"}, ["yml"] = {"Iamalele"}, ["ymm"] = {"Maay"}, ["ymn"] = {"Yamna", "Sunum"}, ["ymo"] = {"Yangum Mon"}, ["ymp"] = {"Yamap"}, ["ymq"] = {"Qila Muji"}, ["ymr"] = {"Malasar"}, ["yms"] = {"Mysian"}, ["ymx"] = {"Northern Muji"}, ["ymz"] = {"Muzi"}, ["yna"] = {"Aluo"}, ["ynb"] = {"Yamben"}, ["ynd"] = {"Yandruwandha"}, ["yne"] = {"Lang'e"}, ["yng"] = {"Yango"}, ["ynk"] = {"Naukan Yupik"}, ["ynl"] = {"Yangulam"}, ["ynn"] = {"Yana"}, ["yno"] = {"Yong"}, ["ynq"] = {"Yendang"}, ["yns"] = {"Yansi"}, ["ynu"] = {"Yahuna"}, ["yob"] = {"Yoba"}, ["yog"] = {"Yogad"}, ["yoi"] = {"Yonaguni"}, ["yok"] = {"Yokuts"}, ["yol"] = {"Yola"}, ["yom"] = {"Yombe"}, ["yon"] = {"Yongkom"}, ["yot"] = {"Yotti"}, ["yox"] = {"Yoron"}, ["yoy"] = {"Yoy"}, ["ypa"] = {"Phala"}, ["ypb"] = {"Labo Phowa"}, ["ypg"] = {"Phola"}, ["yph"] = {"Phupha"}, ["ypk"] = {"Yupik languages"}, ["ypm"] = {"Phuma"}, ["ypn"] = {"Ani Phowa"}, ["ypo"] = {"Alo Phola"}, ["ypp"] = {"Phupa"}, ["ypz"] = {"Phuza"}, ["yra"] = {"Yerakai"}, ["yrb"] = {"Yareba"}, ["yre"] = {"Yaouré"}, ["yrk"] = {"Nenets"}, ["yrl"] = {"Nhengatu"}, ["yrm"] = {"Yirrk-Mel"}, ["yrn"] = {"Yerong"}, ["yro"] = {"Yaroamë"}, ["yrs"] = {"Yarsun"}, ["yrw"] = {"Yarawata"}, ["yry"] = {"Yarluyandi"}, ["ysc"] = {"Yassic"}, ["ysd"] = {"Samatao"}, ["ysg"] = {"Sonaga"}, ["ysl"] = {"Yugoslavian Sign Language"}, ["ysm"] = {"Myanmar Sign Language"}, ["ysn"] = {"Sani"}, ["yso"] = {"Nisi (China)"}, ["ysp"] = {"Southern Lolopo"}, ["ysr"] = {"Sirenik Yupik"}, ["yss"] = {"Yessan-Mayo"}, ["ysy"] = {"Sanie"}, ["yta"] = {"Talu"}, ["ytl"] = {"Tanglang"}, ["ytp"] = {"Thopho"}, ["ytw"] = {"Yout Wam"}, ["yty"] = {"Yatay"}, ["yua"] = {"Yucateco", "Yucatec Maya"}, ["yub"] = {"Yugambal"}, ["yuc"] = {"Yuchi"}, ["yud"] = {"Judeo-Tripolitanian Arabic"}, ["yue"] = {"Yue Chinese", "Cantonese"}, ["yuf"] = {"Havasupai-Walapai-Yavapai"}, ["yug"] = {"Yug"}, ["yui"] = {"Yurutí"}, ["yuj"] = {"Karkar-Yuri"}, ["yuk"] = {"Yuki"}, ["yul"] = {"Yulu"}, ["yum"] = {"Quechan"}, ["yun"] = {"Bena (Nigeria)"}, ["yup"] = {"Yukpa"}, ["yuq"] = {"Yuqui"}, ["yur"] = {"Yurok"}, ["yut"] = {"Yopno"}, ["yuw"] = {"Yau (Morobe Province)"}, ["yux"] = {"Southern Yukaghir"}, ["yuy"] = {"East Yugur"}, ["yuz"] = {"Yuracare"}, ["yva"] = {"Yawa"}, ["yvt"] = {"Yavitero"}, ["ywa"] = {"Kalou"}, ["ywg"] = {"Yinhawangka"}, ["ywl"] = {"Western Lalu"}, ["ywn"] = {"Yawanawa"}, ["ywq"] = {"Wuding-Luquan Yi"}, ["ywr"] = {"Yawuru"}, ["ywt"] = {"Xishanba Lalo", "Central Lalo"}, ["ywu"] = {"Wumeng Nasu"}, ["yww"] = {"Yawarawarga"}, ["yxa"] = {"Mayawali"}, ["yxg"] = {"Yagara"}, ["yxl"] = {"Yardliyawarra"}, ["yxm"] = {"Yinwum"}, ["yxu"] = {"Yuyu"}, ["yxy"] = {"Yabula Yabula"}, ["yyr"] = {"Yir Yoront"}, ["yyu"] = {"Yau (Sandaun Province)"}, ["yyz"] = {"Ayizi"}, ["yzg"] = {"E'ma Buyang"}, ["yzk"] = {"Zokhuo"}, ["zaa"] = {"Sierra de Juárez Zapotec"}, ["zab"] = {"Western Tlacolula Valley Zapotec", "San Juan Guelavía Zapotec"}, ["zac"] = {"Ocotlán Zapotec"}, ["zad"] = {"Cajonos Zapotec"}, ["zae"] = {"Yareni Zapotec"}, ["zaf"] = {"Ayoquesco Zapotec"}, ["zag"] = {"Zaghawa"}, ["zah"] = {"Zangwal"}, ["zai"] = {"Isthmus Zapotec"}, ["zaj"] = {"Zaramo"}, ["zak"] = {"Zanaki"}, ["zal"] = {"Zauzou"}, ["zam"] = {"Miahuatlán Zapotec"}, ["zao"] = {"Ozolotepec Zapotec"}, ["zap"] = {"Zapotec"}, ["zaq"] = {"Aloápam Zapotec"}, ["zar"] = {"Rincón Zapotec"}, ["zas"] = {"Santo Domingo Albarradas Zapotec"}, ["zat"] = {"Tabaa Zapotec"}, ["zau"] = {"Zangskari"}, ["zav"] = {"Yatzachi Zapotec"}, ["zaw"] = {"Mitla Zapotec"}, ["zax"] = {"Xadani Zapotec"}, ["zay"] = {"Zayse-Zergulla", "Zaysete"}, ["zaz"] = {"Zari"}, ["zba"] = {"Balaibalan"}, ["zbc"] = {"Central Berawan"}, ["zbe"] = {"East Berawan"}, ["zbl"] = {"Blissymbols", "Bliss", "Blissymbolics"}, ["zbt"] = {"Batui"}, ["zbu"] = {"Bu (Bauchi State)"}, ["zbw"] = {"West Berawan"}, ["zca"] = {"Coatecas Altas Zapotec"}, ["zcd"] = {"Las Delicias Zapotec"}, ["zch"] = {"Central Hongshuihe Zhuang"}, ["zdj"] = {"Ngazidja Comorian"}, ["zea"] = {"Zeeuws"}, ["zeg"] = {"Zenag"}, ["zeh"] = {"Eastern Hongshuihe Zhuang"}, ["zem"] = {"Zeem"}, ["zen"] = {"Zenaga"}, ["zga"] = {"Kinga"}, ["zgb"] = {"Guibei Zhuang"}, ["zgh"] = {"Standard Moroccan Tamazight"}, ["zgm"] = {"Minz Zhuang"}, ["zgn"] = {"Guibian Zhuang"}, ["zgr"] = {"Magori"}, ["zhb"] = {"Zhaba"}, ["zhd"] = {"Dai Zhuang"}, ["zhi"] = {"Zhire"}, ["zhn"] = {"Nong Zhuang"}, ["zhw"] = {"Zhoa"}, ["zhx"] = {"Chinese (family)"}, ["zia"] = {"Zia"}, ["zib"] = {"Zimbabwe Sign Language"}, ["zik"] = {"Zimakani"}, ["zil"] = {"Zialo"}, ["zim"] = {"Mesme"}, ["zin"] = {"Zinza"}, ["ziw"] = {"Zigula"}, ["ziz"] = {"Zizilivakan"}, ["zka"] = {"Kaimbulawa"}, ["zkd"] = {"Kadu"}, ["zkg"] = {"Koguryo"}, ["zkh"] = {"Khorezmian"}, ["zkk"] = {"Karankawa"}, ["zkn"] = {"Kanan"}, ["zko"] = {"Kott"}, ["zkp"] = {"São Paulo Kaingáng"}, ["zkr"] = {"Zakhring"}, ["zkt"] = {"Kitan"}, ["zku"] = {"Kaurna"}, ["zkv"] = {"Krevinian"}, ["zkz"] = {"Khazar"}, ["zla"] = {"Zula"}, ["zle"] = {"East Slavic languages"}, ["zlj"] = {"Liujiang Zhuang"}, ["zlm"] = {"Malay (individual language)"}, ["zln"] = {"Lianshan Zhuang"}, ["zlq"] = {"Liuqian Zhuang"}, ["zls"] = {"South Slavic languages"}, ["zlu"] = {"Zul"}, ["zlw"] = {"West Slavic languages"}, ["zma"] = {"Manda (Australia)"}, ["zmb"] = {"Zimba"}, ["zmc"] = {"Margany"}, ["zmd"] = {"Maridan"}, ["zme"] = {"Mangerr"}, ["zmf"] = {"Mfinu"}, ["zmg"] = {"Marti Ke"}, ["zmh"] = {"Makolkol"}, ["zmi"] = {"Negeri Sembilan Malay"}, ["zmj"] = {"Maridjabin"}, ["zmk"] = {"Mandandanyi"}, ["zml"] = {"Matngala"}, ["zmm"] = {"Marimanindji", "Marramaninyshi"}, ["zmn"] = {"Mbangwe"}, ["zmo"] = {"Molo"}, ["zmp"] = {"Mpuono"}, ["zmq"] = {"Mituku"}, ["zmr"] = {"Maranunggu"}, ["zms"] = {"Mbesa"}, ["zmt"] = {"Maringarr"}, ["zmu"] = {"Muruwari"}, ["zmv"] = {"Mbariman-Gudhinma"}, ["zmw"] = {"Mbo (Democratic Republic of Congo)"}, ["zmx"] = {"Bomitaba"}, ["zmy"] = {"Mariyedi"}, ["zmz"] = {"Mbandja"}, ["zna"] = {"Zan Gula"}, ["znd"] = {"Zande languages"}, ["zne"] = {"Zande (individual language)"}, ["zng"] = {"Mang"}, ["znk"] = {"Manangkari"}, ["zns"] = {"Mangas"}, ["zoc"] = {"Copainalá Zoque"}, ["zoh"] = {"Chimalapa Zoque"}, ["zom"] = {"Zou"}, ["zoo"] = {"Asunción Mixtepec Zapotec"}, ["zoq"] = {"Tabasco Zoque"}, ["zor"] = {"Rayón Zoque"}, ["zos"] = {"Francisco León Zoque"}, ["zpa"] = {"Lachiguiri Zapotec"}, ["zpb"] = {"Yautepec Zapotec"}, ["zpc"] = {"Choapan Zapotec"}, ["zpd"] = {"Southeastern Ixtlán Zapotec"}, ["zpe"] = {"Petapa Zapotec"}, ["zpf"] = {"San Pedro Quiatoni Zapotec"}, ["zpg"] = {"Guevea De Humboldt Zapotec"}, ["zph"] = {"Totomachapan Zapotec"}, ["zpi"] = {"Santa María Quiegolani Zapotec"}, ["zpj"] = {"Quiavicuzas Zapotec"}, ["zpk"] = {"Tlacolulita Zapotec"}, ["zpl"] = {"Lachixío Zapotec"}, ["zpm"] = {"Mixtepec Zapotec"}, ["zpn"] = {"Santa Inés Yatzechi Zapotec"}, ["zpo"] = {"Amatlán Zapotec"}, ["zpp"] = {"El Alto Zapotec"}, ["zpq"] = {"Zoogocho Zapotec"}, ["zpr"] = {"Santiago Xanica Zapotec"}, ["zps"] = {"Coatlán Zapotec"}, ["zpt"] = {"San Vicente Coatlán Zapotec"}, ["zpu"] = {"Yalálag Zapotec"}, ["zpv"] = {"Chichicapan Zapotec"}, ["zpw"] = {"Zaniza Zapotec"}, ["zpx"] = {"San Baltazar Loxicha Zapotec"}, ["zpy"] = {"Mazaltepec Zapotec"}, ["zpz"] = {"Texmelucan Zapotec"}, ["zqe"] = {"Qiubei Zhuang"}, ["zra"] = {"Kara (Korea)"}, ["zrg"] = {"Mirgan"}, ["zrn"] = {"Zerenkel"}, ["zro"] = {"Záparo"}, ["zrp"] = {"Zarphatic"}, ["zrs"] = {"Mairasi"}, ["zsa"] = {"Sarasira"}, ["zsk"] = {"Kaskean"}, ["zsl"] = {"Zambian Sign Language"}, ["zsm"] = {"Standard Malay"}, ["zsr"] = {"Southern Rincon Zapotec"}, ["zsu"] = {"Sukurum"}, ["zte"] = {"Elotepec Zapotec"}, ["ztg"] = {"Xanaguía Zapotec"}, ["ztl"] = {"Lapaguía-Guivini Zapotec"}, ["ztm"] = {"San Agustín Mixtepec Zapotec"}, ["ztn"] = {"Santa Catarina Albarradas Zapotec"}, ["ztp"] = {"Loxicha Zapotec"}, ["ztq"] = {"Quioquitani-Quierí Zapotec"}, ["zts"] = {"Tilquiapan Zapotec"}, ["ztt"] = {"Tejalapan Zapotec"}, ["ztu"] = {"Güilá Zapotec"}, ["ztx"] = {"Zaachila Zapotec"}, ["zty"] = {"Yatee Zapotec"}, ["zuh"] = {"Tokano"}, ["zum"] = {"Kumzari"}, ["zun"] = {"Zuni"}, ["zuy"] = {"Zumaya"}, ["zwa"] = {"Zay"}, ["zxx"] = {"No linguistic content", "Not applicable"}, ["zyb"] = {"Yongbei Zhuang"}, ["zyg"] = {"Yang Zhuang"}, ["zyj"] = {"Youjiang Zhuang"}, ["zyn"] = {"Yongnan Zhuang"}, ["zyp"] = {"Zyphe Chin"}, ["zza"] = {"Zaza", "Dimili", "Dimli (macrolanguage)", "Kirdki", "Kirmanjki (macrolanguage)", "Zazaki"}, ["zzj"] = {"Zuojiang Zhuang"} } local deprecated = { ["in"] = {"Indonesian"}, ["iw"] = {"Hebrew"}, ["ji"] = {"Yiddish"}, ["jw"] = {"Javanese"}, ["mo"] = {"Moldavian", "Moldovan"}, ["aam"] = {"Aramanik"}, ["adp"] = {"Adap"}, ["agp"] = {"Paranan"}, ["ais"] = {"Nataoran Amis"}, ["ajp"] = {"South Levantine Arabic"}, ["ajt"] = {"Judeo-Tunisian Arabic"}, ["aoh"] = {"Arma"}, ["asd"] = {"Asas"}, ["aue"] = {"ǂKxʼauǁʼein"}, ["ayx"] = {"Ayi (China)"}, ["ayy"] = {"Tayabas Ayta"}, ["baz"] = {"Tunen"}, ["bbz"] = {"Babalia Creole Arabic"}, ["bgm"] = {"Baga Mboteni"}, ["bhk"] = {"Albay Bicolano"}, ["bic"] = {"Bikaru"}, ["bij"] = {"Vaghat-Ya-Bijim-Legeri"}, ["bjd"] = {"Bandjigali"}, ["bjq"] = {"Southern Betsimisaraka Malagasy"}, ["bkb"] = {"Finallig"}, ["blg"] = {"Balau"}, ["bmy"] = {"Bemba (Democratic Republic of Congo)"}, ["bpb"] = {"Barbacoas"}, ["btb"] = {"Beti (Cameroon)"}, ["btl"] = {"Bhatola"}, ["bxx"] = {"Borna (Democratic Republic of Congo)"}, ["byy"] = {"Buya"}, ["cbe"] = {"Chipiajes"}, ["cbh"] = {"Cagua"}, ["cca"] = {"Cauca"}, ["ccq"] = {"Chaungtha"}, ["cdg"] = {"Chamari"}, ["cjr"] = {"Chorotega"}, ["cka"] = {"Khumi Awa Chin"}, ["cmk"] = {"Chimakum"}, ["coy"] = {"Coyaima"}, ["cqu"] = {"Chilean Quechua"}, ["cug"] = {"Chungmboko", "Cung"}, ["cum"] = {"Cumeral"}, ["daf"] = {"Dan"}, ["dap"] = {"Nisi (India)"}, ["dek"] = {"Dek"}, ["dgu"] = {"Degaru"}, ["dha"] = {"Dhanwar (India)"}, ["dit"] = {"Dirari"}, ["djl"] = {"Djiwarli"}, ["dkl"] = {"Kolum So Dogon"}, ["drh"] = {"Darkhat"}, ["drr"] = {"Dororo"}, ["drw"] = {"Darwazi"}, ["dud"] = {"Hun-Saare"}, ["duj"] = {"Dhuwal"}, ["dwl"] = {"Walo Kumbe Dogon"}, ["ekc"] = {"Eastern Karnic"}, ["elp"] = {"Elpaputih"}, ["emo"] = {"Emok"}, ["gav"] = {"Gabutamon"}, ["gbc"] = {"Garawa"}, ["gfx"] = {"Mangetti Dune ǃXung"}, ["ggn"] = {"Eastern Gurung"}, ["ggo"] = {"Southern Gondi"}, ["ggr"] = {"Aghu Tharnggalu"}, ["gio"] = {"Gelao"}, ["gji"] = {"Geji"}, ["gli"] = {"Guliguli"}, ["gti"] = {"Gbati-ri"}, ["guv"] = {"Gey"}, ["hrr"] = {"Horuru"}, ["iap"] = {"Iapama"}, ["ibi"] = {"Ibilo"}, ["ill"] = {"Iranun"}, ["ilw"] = {"Talur"}, ["ime"] = {"Imeraguen"}, ["izi"] = {"Izi-Ezaa-Ikwo-Mgbo"}, ["jar"] = {"Jarawa (Nigeria)"}, ["jeg"] = {"Jeng"}, ["kbf"] = {"Kakauhua"}, ["kdv"] = {"Kado"}, ["kgc"] = {"Kasseng"}, ["kgd"] = {"Kataang"}, ["kgh"] = {"Upper Tanudan Kalinga"}, ["kgm"] = {"Karipúna"}, ["kjf"] = {"Khalaj [Indo-Iranian]"}, ["koj"] = {"Sara Dunjo"}, ["kox"] = {"Coxima"}, ["kpp"] = {"Paku Karen"}, ["krm"] = {"Krim"}, ["ksa"] = {"Shuwa-Zamani"}, ["ktr"] = {"Kota Marudu Tinagas"}, ["kvs"] = {"Kunggara"}, ["kwq"] = {"Kwak"}, ["kxe"] = {"Kakihum"}, ["kxl"] = {"Nepali Kurux"}, ["kxu"] = {"Kui (India)"}, ["kzh"] = {"Kenuzi-Dongola"}, ["kzj"] = {"Coastal Kadazan"}, ["kzt"] = {"Tambunan Dusun"}, ["lak"] = {"Laka (Nigeria)"}, ["lba"] = {"Lui"}, ["leg"] = {"Lengua"}, ["lii"] = {"Lingkhim"}, ["llo"] = {"Khlor"}, ["lmm"] = {"Lamam"}, ["lmz"] = {"Lumbee"}, ["lno"] = {"Lango (South Sudan)"}, ["lsg"] = {"Lyons Sign Language"}, ["meg"] = {"Mea"}, ["mgx"] = {"Omati"}, ["mhh"] = {"Maskoy Pidgin"}, ["mja"] = {"Mahei"}, ["mld"] = {"Malakhel"}, ["mnt"] = {"Maykulan"}, ["mof"] = {"Mohegan-Montauk-Narragansett"}, ["mst"] = {"Cataelano Mandaya"}, ["mvm"] = {"Muya"}, ["mwd"] = {"Mudbura"}, ["mwj"] = {"Maligo"}, ["mwx"] = {"Mediak"}, ["mwy"] = {"Mosiro"}, ["myd"] = {"Maramba"}, ["myi"] = {"Mina (India)"}, ["myq"] = {"Forest Maninka"}, ["myt"] = {"Sangab Mandaya"}, ["nad"] = {"Nijadali"}, ["nbf"] = {"Naxi"}, ["nbx"] = {"Ngura"}, ["ncp"] = {"Ndaktup"}, ["ngo"] = {"Ngoni"}, ["nln"] = {"Durango Nahuatl"}, ["nlr"] = {"Ngarla"}, ["nns"] = {"Ningye"}, ["nnx"] = {"Ngong"}, ["nom"] = {"Nocamán"}, ["noo"] = {"Nootka"}, ["nte"] = {"Nathembo"}, ["nts"] = {"Natagaimas"}, ["nxu"] = {"Narau"}, ["ome"] = {"Omejes"}, ["oun"] = {"ǃOǃung"}, ["pat"] = {"Papitalai"}, ["pbz"] = {"Palu"}, ["pcr"] = {"Panang"}, ["pgy"] = {"Pongyong"}, ["pii"] = {"Pini"}, ["plj"] = {"Polci"}, ["plp"] = {"Palpa"}, ["pmc"] = {"Palumata"}, ["pmk"] = {"Pamlico"}, ["pmu"] = {"Mirpur Panjabi"}, ["pod"] = {"Ponares"}, ["ppa"] = {"Pao"}, ["ppr"] = {"Piru"}, ["prb"] = {"Lua'"}, ["prp"] = {"Parsi"}, ["pry"] = {"Pray 3"}, ["puk"] = {"Pu Ko"}, ["puz"] = {"Purum Naga"}, ["rie"] = {"Rien"}, ["rmr"] = {"Caló"}, ["rna"] = {"Runa"}, ["rsi"] = {"Rennellese Sign Language"}, ["sap"] = {"Sanapaná"}, ["sca"] = {"Sansu"}, ["sdm"] = {"Semandang"}, ["sgl"] = {"Sanglechi-Ishkashimi"}, ["sgo"] = {"Songa"}, ["skk"] = {"Sok"}, ["slq"] = {"Salchuq"}, ["smd"] = {"Sama"}, ["snb"] = {"Sebuyau"}, ["snh"] = {"Shinabo"}, ["sul"] = {"Surigaonon"}, ["sum"] = {"Sumo-Mayangna"}, ["svr"] = {"Savara"}, ["szd"] = {"Seru"}, ["tbb"] = {"Tapeba"}, ["tdu"] = {"Tempasuk Dusun"}, ["tgg"] = {"Tangga"}, ["thc"] = {"Tai Hang Tong"}, ["thw"] = {"Thudam"}, ["thx"] = {"The"}, ["tid"] = {"Tidong"}, ["tie"] = {"Tingal"}, ["tkk"] = {"Takpa"}, ["tlw"] = {"South Wemale"}, ["tmk"] = {"Northwestern Tamang"}, ["tmp"] = {"Tai Mène"}, ["tne"] = {"Tinoc Kallahan"}, ["tnf"] = {"Tangshewi"}, ["toe"] = {"Tomedes"}, ["tpw"] = {"Tupí"}, ["tsf"] = {"Southwestern Tamang"}, ["unp"] = {"Worora"}, ["uok"] = {"Uokha"}, ["uun"] = {"Kulon-Pazeh"}, ["vki"] = {"Ija-Zuba"}, ["wgw"] = {"Wagawaga"}, ["wit"] = {"Wintu"}, ["wiw"] = {"Wirangu"}, ["wra"] = {"Warapu"}, ["wrd"] = {"Warduji"}, ["wya"] = {"Wyandot"}, ["xba"] = {"Kamba (Brazil)"}, ["xbx"] = {"Kabixí"}, ["xia"] = {"Xiandao"}, ["xip"] = {"Xipináwa"}, ["xkh"] = {"Karahawyana"}, ["xrq"] = {"Karranga"}, ["xss"] = {"Assan"}, ["xtz"] = {"Tasmanian"}, ["ybd"] = {"Yangbye"}, ["yds"] = {"Yiddish Sign Language"}, ["yen"] = {"Yendang"}, ["yiy"] = {"Yir Yoront"}, ["yma"] = {"Yamphe"}, ["ymt"] = {"Mator-Taygi-Karagas"}, ["ynh"] = {"Yangho"}, ["yos"] = {"Yos"}, ["yri"] = {"Yarí"}, ["yuu"] = {"Yugh"}, ["zir"] = {"Ziriya"}, ["zkb"] = {"Koibal"}, ["zua"] = {"Zeem"} } return { active = active, deprecated = deprecated, } opekhe8qmf7t10kxo1a790zbbxtzuc0 2210089 2210088 2026-06-02T16:12:07Z LknFenix 125962 Manobo languages → Mga wikang Manobo 2210089 Scribunto text/plain -- File-Date: 2025-03-10 local active = { ["aa"] = {"Afar"}, ["ab"] = {"Abkhazia"}, ["ae"] = {"Avestan"}, ["af"] = {"Afrikaans"}, ["ak"] = {"Akan"}, ["am"] = {"Amharic"}, ["an"] = {"Aragones"}, ["ar"] = {"Arabe"}, ["as"] = {"Assam"}, ["av"] = {"Avaric"}, ["ay"] = {"Aymara"}, ["az"] = {"Aseri"}, ["ba"] = {"Bashkir"}, ["be"] = {"Belaruso"}, ["bg"] = {"Bulgaro"}, ["bh"] = {"Bihari"}, ["bi"] = {"Bislama"}, ["bm"] = {"Bambara"}, ["bn"] = {"Bengali", "Bangla"}, ["bo"] = {"Tibetano"}, ["br"] = {"Breton"}, ["bs"] = {"Bosnia"}, ["ca"] = {"Catalan", "Valencia"}, ["ce"] = {"Chechen"}, ["ch"] = {"Chamorro"}, ["co"] = {"Corsica"}, ["cr"] = {"Cree"}, ["cs"] = {"Tseko"}, ["cu"] = {"Church Slavic", "Church Slavonic", "Lumang Bulgaria", "Lumang Church Slavonic", "Lumang Slavonic"}, ["cv"] = {"Chuvash"}, ["cy"] = {"Gales"}, ["da"] = {"Danes"}, ["de"] = {"Aleman"}, ["dv"] = {"Dhivehi", "Divehi", "Maldives"}, ["dz"] = {"Dzongkha"}, ["ee"] = {"Ewe"}, ["el"] = {"Modernong Griyego"}, ["en"] = {"Ingles"}, ["eo"] = {"Esperanto"}, ["es"] = {"Espanyol", "Kastila"}, ["et"] = {"Estonyo"}, ["eu"] = {"Basko"}, ["fa"] = {"Persia"}, ["ff"] = {"Fulah"}, ["fi"] = {"Pinlandes"}, ["fj"] = {"Fiji"}, ["fo"] = {"Faroe"}, ["fr"] = {"Pranses"}, ["fy"] = {"Kanlurang Frisia"}, ["ga"] = {"Irlandes"}, ["gd"] = {"Eskosyang Galeko", "Gaeliko"}, ["gl"] = {"Galisya"}, ["gn"] = {"Guarani"}, ["gu"] = {"Gujarati"}, ["gv"] = {"Manx"}, ["ha"] = {"Hausa"}, ["he"] = {"Ebreo"}, ["hi"] = {"Hindi"}, ["ho"] = {"Hiri Motu"}, ["hr"] = {"Kroasya"}, ["ht"] = {"Haiti", "Creole ng Haiti"}, ["hu"] = {"Ungaro"}, ["hy"] = {"Armenia"}, ["hz"] = {"Herero"}, ["ia"] = {"Interlingua"}, ["id"] = {"Indones"}, ["ie"] = {"Interlingue", "Occidental"}, ["ig"] = {"Igbo"}, ["ii"] = {"Sichuan Yi", "Nuosu"}, ["ik"] = {"Inupiaq"}, ["io"] = {"Ido"}, ["is"] = {"Islandes"}, ["it"] = {"Italyano"}, ["iu"] = {"Inuktitut"}, ["ja"] = {"Hapon"}, ["jv"] = {"Javae"}, ["ka"] = {"Heorhiya"}, ["kg"] = {"Kongo"}, ["ki"] = {"Kikuyu", "Gikuyu"}, ["kj"] = {"Kuanyama", "Kwanyama"}, ["kk"] = {"Kazakh"}, ["kl"] = {"Kalaallisut", "Greenland"}, ["km"] = {"Khmer", "Gitnang Khmer"}, ["kn"] = {"Kannada"}, ["ko"] = {"Koreano"}, ["kr"] = {"Kanuri"}, ["ks"] = {"Kashmir"}, ["ku"] = {"Kurdo"}, ["kv"] = {"Komi"}, ["kw"] = {"Korniko"}, ["ky"] = {"Kirghiz", "Kyrgyz"}, ["la"] = {"Latin"}, ["lb"] = {"Luxembourg", "Letzeburgesch"}, ["lg"] = {"Ganda", "Luganda"}, ["li"] = {"Limburgan", "Limburger", "Limburgish"}, ["ln"] = {"Lingala"}, ["lo"] = {"Lao"}, ["lt"] = {"Litwano"}, ["lu"] = {"Luba-Katanga"}, ["lv"] = {"Latbiyano"}, ["mg"] = {"Malagasy"}, ["mh"] = {"Marshall"}, ["mi"] = {"Maori"}, ["mk"] = {"Masedonyo"}, ["ml"] = {"Malayalam"}, ["mn"] = {"Mongol"}, ["mr"] = {"Marathi"}, ["ms"] = {"Malay"}, ["mt"] = {"Malta"}, ["my"] = {"Burma"}, ["na"] = {"Nauru"}, ["nb"] = {"Noruwegong Bokmål"}, ["nd"] = {"Hilagang Ndebele"}, ["ne"] = {"Nepali"}, ["ng"] = {"Ndonga"}, ["nl"] = {"Olanda", "Flemish"}, ["nn"] = {"Noruwegong Nynorsk"}, ["no"] = {"Noruwego"}, ["nr"] = {"Timog Ndebele"}, ["nv"] = {"Navajo", "Navaho"}, ["ny"] = {"Nyanja", "Chewa", "Chichewa"}, ["oc"] = {"Occitan"}, ["oj"] = {"Ojibwa"}, ["om"] = {"Oromo"}, ["or"] = {"Oriya", "Odia"}, ["os"] = {"Ossetia", "Ossetic"}, ["pa"] = {"Panjabi", "Punjabi"}, ["pi"] = {"Pali"}, ["pl"] = {"Polako"}, ["ps"] = {"Pushto", "Pashto"}, ["pt"] = {"Portuges"}, ["qu"] = {"Quechua"}, ["rm"] = {"Romansh"}, ["rn"] = {"Rundi"}, ["ro"] = {"Rumano", "Moldova", "Moldovan"}, ["ru"] = {"Ruso"}, ["rw"] = {"Kinyarwanda"}, ["sa"] = {"Sanskrit"}, ["sc"] = {"Sardinia"}, ["sd"] = {"Sindhi"}, ["se"] = {"Hilagang Sami"}, ["sg"] = {"Sango"}, ["sh"] = {"Serbo-Kroasya"}, ["si"] = {"Sinhala", "Sinhales"}, ["sk"] = {"Eslobako"}, ["sl"] = {"Eslobeno"}, ["sm"] = {"Samoa"}, ["sn"] = {"Shona"}, ["so"] = {"Somali"}, ["sq"] = {"Albanes"}, ["sr"] = {"Serbo"}, ["ss"] = {"Swati"}, ["st"] = {"Timog Sotho"}, ["su"] = {"Sunda"}, ["sv"] = {"Suwesya"}, ["sw"] = {"Swahili"}, ["ta"] = {"Tamil"}, ["te"] = {"Telugu"}, ["tg"] = {"Tajik"}, ["th"] = {"Thai"}, ["ti"] = {"Tigrinya"}, ["tk"] = {"Turkmen"}, ["tl"] = {"Tagalog"}, ["tn"] = {"Tswana"}, ["to"] = {"Tonga"}, ["tr"] = {"Turko"}, ["ts"] = {"Tsonga"}, ["tt"] = {"Tatar"}, ["tw"] = {"Twi"}, ["ty"] = {"Tahiti"}, ["ug"] = {"Uighur", "Uyghur"}, ["uk"] = {"Ukranyo"}, ["ur"] = {"Urdu"}, ["uz"] = {"Uzbek"}, ["ve"] = {"Venda"}, ["vi"] = {"Biyetnames"}, ["vo"] = {"Volapük"}, ["wa"] = {"Walloon"}, ["wo"] = {"Wolof"}, ["xh"] = {"Xhosa"}, ["yi"] = {"Yiddish"}, ["yo"] = {"Yoruba"}, ["za"] = {"Zhuang", "Chuang"}, ["zh"] = {"Tsino"}, ["zu"] = {"Zulu"}, ["aaa"] = {"Ghotuo"}, ["aab"] = {"Alumu-Tesu"}, ["aac"] = {"Ari"}, ["aad"] = {"Amal"}, ["aae"] = {"Albanyang Arbëreshë"}, ["aaf"] = {"Aranadan"}, ["aag"] = {"Ambrak"}, ["aah"] = {"Abu' Arapesh"}, ["aai"] = {"Arifama-Miniafia"}, ["aak"] = {"Ankave"}, ["aal"] = {"Afade"}, ["aan"] = {"Anambé"}, ["aao"] = {"Arabong Sahara ng Algeria"}, ["aap"] = {"Pará Arára"}, ["aaq"] = {"Silangang Abnaki"}, ["aas"] = {"Aasáx"}, ["aat"] = {"Albayang Arvanitika"}, ["aau"] = {"Abau"}, ["aav"] = {"Wikang Austroasiatiko"}, ["aaw"] = {"Solong"}, ["aax"] = {"Mandobo Atas"}, ["aaz"] = {"Amarasi"}, ["aba"] = {"Abé"}, ["abb"] = {"Bankon"}, ["abc"] = {"Ambala Ayta"}, ["abd"] = {"Manide"}, ["abe"] = {"Kanlurang Abnaki"}, ["abf"] = {"Abai Sungai"}, ["abg"] = {"Abaga"}, ["abh"] = {"Arabong Tajik"}, ["abi"] = {"Abidji"}, ["abj"] = {"Aka-Bea"}, ["abl"] = {"Lampung Nyo"}, ["abm"] = {"Abanyom"}, ["abn"] = {"Abua"}, ["abo"] = {"Abon"}, ["abp"] = {"Abellen Ayta"}, ["abq"] = {"Abaza"}, ["abr"] = {"Abron"}, ["abs"] = {"Malay ng Ambon"}, ["abt"] = {"Ambulas"}, ["abu"] = {"Abure"}, ["abv"] = {"Arabong Baharna"}, ["abw"] = {"Pal"}, ["abx"] = {"Inabaknon"}, ["aby"] = {"Aneme Wake"}, ["abz"] = {"Abui"}, ["aca"] = {"Achagua"}, ["acb"] = {"Áncá"}, ["acd"] = {"Gikyode"}, ["ace"] = {"Aceh"}, ["acf"] = {"Creole na Pranses ng Santa Lucia"}, ["ach"] = {"Acoli"}, ["aci"] = {"Aka-Cari"}, ["ack"] = {"Aka-Kora"}, ["acl"] = {"Akar-Bale"}, ["acm"] = {"Arabong Mesopotamia"}, ["acn"] = {"Achang"}, ["acp"] = {"Silangang Acipa"}, ["acq"] = {"Arabong Ta'izzi-Adeni"}, ["acr"] = {"Achi"}, ["acs"] = {"Acroá"}, ["act"] = {"Achterhoeks"}, ["acu"] = {"Achuar-Shiwiar"}, ["acv"] = {"Achumawi"}, ["acw"] = {"Arabong Hijazi"}, ["acx"] = {"Arabong Oman"}, ["acy"] = {"Arabong Tsipre"}, ["acz"] = {"Acheron"}, ["ada"] = {"Adangme"}, ["adb"] = {"Atauran"}, ["add"] = {"Lidzonka", "Dzodinka"}, ["ade"] = {"Adele"}, ["adf"] = {"Arabong Dhofari"}, ["adg"] = {"Andegerebinha"}, ["adh"] = {"Adhola"}, ["adi"] = {"Adi"}, ["adj"] = {"Adioukrou"}, ["adl"] = {"Galo"}, ["adn"] = {"Adang"}, ["ado"] = {"Abu"}, ["adq"] = {"Adangbe"}, ["adr"] = {"Adonara"}, ["ads"] = {"Wikang senyas ng Adamorobe"}, ["adt"] = {"Adnyamathanha"}, ["adu"] = {"Aduge"}, ["adw"] = {"Amundava"}, ["adx"] = {"Tibetanong Amdo"}, ["ady"] = {"Adyghe", "Adygei"}, ["adz"] = {"Adzera"}, ["aea"] = {"Areba"}, ["aeb"] = {"Arabong Tunis"}, ["aec"] = {"Arabong Saidi"}, ["aed"] = {"Wikang senyas ng Arhentina"}, ["aee"] = {"Hilagang-silangang Pashai", "Hilagang-silangang Pashayi"}, ["aek"] = {"Haeke"}, ["ael"] = {"Ambele"}, ["aem"] = {"Arem"}, ["aen"] = {"Wikang senyas ng Armenia"}, ["aeq"] = {"Aer"}, ["aer"] = {"Silagang Arrernte"}, ["aes"] = {"Alsea"}, ["aeu"] = {"Akeu"}, ["aew"] = {"Ambakich"}, ["aey"] = {"Amele"}, ["aez"] = {"Aeka"}, ["afa"] = {"Wikang Aproasiatiko"}, ["afb"] = {"Arabong Golpo"}, ["afd"] = {"Andai"}, ["afe"] = {"Putukwam"}, ["afg"] = {"Wikang senyas ng Afghan"}, ["afh"] = {"Afrihili"}, ["afi"] = {"Akrukay", "Chini"}, ["afk"] = {"Nanubae"}, ["afn"] = {"Defaka"}, ["afo"] = {"Eloyi"}, ["afp"] = {"Tapei"}, ["afs"] = {"Afro-Seminole Creole"}, ["aft"] = {"Afitti"}, ["afu"] = {"Awutu"}, ["afz"] = {"Obokuitai"}, ["aga"] = {"Aguano"}, ["agb"] = {"Legbo"}, ["agc"] = {"Agatu"}, ["agd"] = {"Agarabi"}, ["age"] = {"Angal"}, ["agf"] = {"Arguni"}, ["agg"] = {"Angor"}, ["agh"] = {"Ngelima"}, ["agi"] = {"Agariya"}, ["agj"] = {"Argobba"}, ["agk"] = {"Isarog Agta"}, ["agl"] = {"Fembe"}, ["agm"] = {"Angaataha"}, ["agn"] = {"Agutaynen"}, ["ago"] = {"Tainae"}, ["agq"] = {"Aghem"}, ["agr"] = {"Aguaruna"}, ["ags"] = {"Esimbi"}, ["agt"] = {"Agta ng Gitnang Cagayan"}, ["agu"] = {"Aguacateco"}, ["agv"] = {"Remontado Dumagat"}, ["agw"] = {"Kahua"}, ["agx"] = {"Aghul"}, ["agy"] = {"Timog Alta"}, ["agz"] = {"Agta ng Bundok Iriga"}, ["aha"] = {"Ahanta"}, ["ahb"] = {"Axamb"}, ["ahg"] = {"Qimant"}, ["ahh"] = {"Aghu"}, ["ahi"] = {"Tiagbamrin Aizi"}, ["ahk"] = {"Akha"}, ["ahl"] = {"Igo"}, ["ahm"] = {"Mobumrin Aizi"}, ["ahn"] = {"Àhàn"}, ["aho"] = {"Ahom"}, ["ahp"] = {"Aproumu Aizi"}, ["ahr"] = {"Ahirani"}, ["ahs"] = {"Ashe"}, ["aht"] = {"Ahtena"}, ["aia"] = {"Arosi"}, ["aib"] = {"Ainu (Tsina)"}, ["aic"] = {"Ainbai"}, ["aid"] = {"Alngith"}, ["aie"] = {"Amara"}, ["aif"] = {"Agi"}, ["aig"] = {"Creole ng Ingles ng Antigua at Barbuda"}, ["aih"] = {"Ai-Cham"}, ["aii"] = {"Assyrian Neo-Aramaic"}, ["aij"] = {"Lishanid Noshan"}, ["aik"] = {"Ake"}, ["ail"] = {"Aimele"}, ["aim"] = {"Aimol"}, ["ain"] = {"Ainu (Japan)"}, ["aio"] = {"Aiton"}, ["aip"] = {"Burumakok"}, ["aiq"] = {"Aimaq"}, ["air"] = {"Airoran"}, ["ait"] = {"Arikem"}, ["aiw"] = {"Aari"}, ["aix"] = {"Aighon"}, ["aiy"] = {"Ali"}, ["aja"] = {"Aja (South Sudan)"}, ["ajg"] = {"Aja (Benin)"}, ["aji"] = {"Ajië"}, ["ajn"] = {"Andajin"}, ["ajs"] = {"Algerian Jewish Sign Language"}, ["aju"] = {"Judeo-Moroccan Arabic"}, ["ajw"] = {"Ajawa"}, ["ajz"] = {"Amri Karbi"}, ["akb"] = {"Batak Angkola"}, ["akc"] = {"Mpur"}, ["akd"] = {"Ukpet-Ehom"}, ["ake"] = {"Akawaio"}, ["akf"] = {"Akpa"}, ["akg"] = {"Anakalangu"}, ["akh"] = {"Angal Heneng"}, ["aki"] = {"Aiome"}, ["akj"] = {"Aka-Jeru"}, ["akk"] = {"Akkadian"}, ["akl"] = {"Aklanon"}, ["akm"] = {"Aka-Bo"}, ["ako"] = {"Akurio"}, ["akp"] = {"Siwu"}, ["akq"] = {"Ak"}, ["akr"] = {"Araki"}, ["aks"] = {"Akaselem"}, ["akt"] = {"Akolet"}, ["aku"] = {"Akum"}, ["akv"] = {"Akhvakh"}, ["akw"] = {"Akwa"}, ["akx"] = {"Aka-Kede"}, ["aky"] = {"Aka-Kol"}, ["akz"] = {"Alabama"}, ["ala"] = {"Alago"}, ["alc"] = {"Qawasqar"}, ["ald"] = {"Alladian"}, ["ale"] = {"Aleut"}, ["alf"] = {"Alege"}, ["alg"] = {"Algonquian languages"}, ["alh"] = {"Alawa"}, ["ali"] = {"Amaimon"}, ["alj"] = {"Alangan"}, ["alk"] = {"Alak"}, ["all"] = {"Allar"}, ["alm"] = {"Amblong"}, ["aln"] = {"Gheg Albanian"}, ["alo"] = {"Larike-Wakasihu"}, ["alp"] = {"Alune"}, ["alq"] = {"Algonquin"}, ["alr"] = {"Alutor"}, ["als"] = {"Tosk Albanian"}, ["alt"] = {"Southern Altai"}, ["alu"] = {"'Are'are"}, ["alv"] = {"Atlantic-Congo languages"}, ["alw"] = {"Alaba-K’abeena", "Wanbasana"}, ["alx"] = {"Amol"}, ["aly"] = {"Alyawarr"}, ["alz"] = {"Alur"}, ["ama"] = {"Amanayé"}, ["amb"] = {"Ambo"}, ["amc"] = {"Amahuaca"}, ["ame"] = {"Yanesha'"}, ["amf"] = {"Hamer-Banna"}, ["amg"] = {"Amurdak"}, ["ami"] = {"Amis"}, ["amj"] = {"Amdang"}, ["amk"] = {"Ambai"}, ["aml"] = {"War-Jaintia"}, ["amm"] = {"Ama (Papua New Guinea)"}, ["amn"] = {"Amanab"}, ["amo"] = {"Amo"}, ["amp"] = {"Alamblak"}, ["amq"] = {"Amahai"}, ["amr"] = {"Amarakaeri"}, ["ams"] = {"Southern Amami-Oshima"}, ["amt"] = {"Amto"}, ["amu"] = {"Guerrero Amuzgo"}, ["amv"] = {"Ambelau"}, ["amw"] = {"Western Neo-Aramaic"}, ["amx"] = {"Anmatyerre"}, ["amy"] = {"Ami"}, ["amz"] = {"Atampaya"}, ["ana"] = {"Andaqui"}, ["anb"] = {"Andoa"}, ["anc"] = {"Ngas"}, ["and"] = {"Ansus"}, ["ane"] = {"Xârâcùù"}, ["anf"] = {"Animere"}, ["ang"] = {"Old English (ca. 450-1100)"}, ["anh"] = {"Nend"}, ["ani"] = {"Andi"}, ["anj"] = {"Anor"}, ["ank"] = {"Goemai"}, ["anl"] = {"Anu-Hkongso Chin"}, ["anm"] = {"Anal"}, ["ann"] = {"Obolo"}, ["ano"] = {"Andoque"}, ["anp"] = {"Angika"}, ["anq"] = {"Jarawa (India)"}, ["anr"] = {"Andh"}, ["ans"] = {"Anserma"}, ["ant"] = {"Antakarinya", "Antikarinya"}, ["anu"] = {"Anuak"}, ["anv"] = {"Denya"}, ["anw"] = {"Anaang"}, ["anx"] = {"Andra-Hus"}, ["any"] = {"Anyin"}, ["anz"] = {"Anem"}, ["aoa"] = {"Angolar"}, ["aob"] = {"Abom"}, ["aoc"] = {"Pemon"}, ["aod"] = {"Andarum"}, ["aoe"] = {"Angal Enen"}, ["aof"] = {"Bragat"}, ["aog"] = {"Angoram"}, ["aoi"] = {"Anindilyakwa"}, ["aoj"] = {"Mufian"}, ["aok"] = {"Arhö"}, ["aol"] = {"Alor"}, ["aom"] = {"Ömie"}, ["aon"] = {"Bumbita Arapesh"}, ["aor"] = {"Aore"}, ["aos"] = {"Taikat"}, ["aot"] = {"Atong (India)", "A'tong"}, ["aou"] = {"A'ou"}, ["aox"] = {"Atorada"}, ["aoz"] = {"Uab Meto"}, ["apa"] = {"Apache languages"}, ["apb"] = {"Sa'a"}, ["apc"] = {"Levantine Arabic"}, ["apd"] = {"Sudanese Arabic"}, ["ape"] = {"Bukiyip"}, ["apf"] = {"Pahanan Agta"}, ["apg"] = {"Ampanang"}, ["aph"] = {"Athpariya"}, ["api"] = {"Apiaká"}, ["apj"] = {"Jicarilla Apache"}, ["apk"] = {"Kiowa Apache"}, ["apl"] = {"Lipan Apache"}, ["apm"] = {"Mescalero-Chiricahua Apache"}, ["apn"] = {"Apinayé"}, ["apo"] = {"Ambul"}, ["app"] = {"Apma"}, ["apq"] = {"A-Pucikwar"}, ["apr"] = {"Arop-Lokep"}, ["aps"] = {"Arop-Sissano"}, ["apt"] = {"Apatani"}, ["apu"] = {"Apurinã"}, ["apv"] = {"Alapmunte"}, ["apw"] = {"Western Apache"}, ["apx"] = {"Aputai"}, ["apy"] = {"Apalaí"}, ["apz"] = {"Safeyoka"}, ["aqa"] = {"Alacalufan languages"}, ["aqc"] = {"Archi"}, ["aqd"] = {"Ampari Dogon"}, ["aqg"] = {"Arigidi"}, ["aqk"] = {"Aninka"}, ["aql"] = {"Algic languages"}, ["aqm"] = {"Atohwaim"}, ["aqn"] = {"Northern Alta"}, ["aqp"] = {"Atakapa"}, ["aqr"] = {"Arhâ"}, ["aqt"] = {"Angaité"}, ["aqz"] = {"Akuntsu"}, ["arb"] = {"Standard Arabic"}, ["arc"] = {"Official Aramaic (700-300 BCE)", "Imperial Aramaic (700-300 BCE)"}, ["ard"] = {"Arabana"}, ["are"] = {"Western Arrarnta"}, ["arh"] = {"Arhuaco"}, ["ari"] = {"Arikara"}, ["arj"] = {"Arapaso"}, ["ark"] = {"Arikapú"}, ["arl"] = {"Arabela"}, ["arn"] = {"Mapudungun", "Mapuche"}, ["aro"] = {"Araona"}, ["arp"] = {"Arapaho"}, ["arq"] = {"Algerian Arabic"}, ["arr"] = {"Karo (Brazil)"}, ["ars"] = {"Najdi Arabic"}, ["art"] = {"Artificial languages"}, ["aru"] = {"Aruá (Amazonas State)", "Arawá"}, ["arv"] = {"Arbore"}, ["arw"] = {"Arawak"}, ["arx"] = {"Aruá (Rodonia State)"}, ["ary"] = {"Moroccan Arabic"}, ["arz"] = {"Egyptian Arabic"}, ["asa"] = {"Asu (Tanzania)"}, ["asb"] = {"Assiniboine"}, ["asc"] = {"Casuarina Coast Asmat"}, ["ase"] = {"American Sign Language"}, ["asf"] = {"Auslan", "Australian Sign Language"}, ["asg"] = {"Cishingini"}, ["ash"] = {"Abishira"}, ["asi"] = {"Buruwai"}, ["asj"] = {"Sari"}, ["ask"] = {"Ashkun"}, ["asl"] = {"Asilulu"}, ["asn"] = {"Xingú Asuriní"}, ["aso"] = {"Dano"}, ["asp"] = {"Algerian Sign Language"}, ["asq"] = {"Austrian Sign Language"}, ["asr"] = {"Asuri"}, ["ass"] = {"Ipulo"}, ["ast"] = {"Asturian", "Asturleonese", "Bable", "Leonese"}, ["asu"] = {"Tocantins Asurini"}, ["asv"] = {"Asoa"}, ["asw"] = {"Australian Aborigines Sign Language"}, ["asx"] = {"Muratayak"}, ["asy"] = {"Yaosakor Asmat"}, ["asz"] = {"As"}, ["ata"] = {"Pele-Ata"}, ["atb"] = {"Zaiwa"}, ["atc"] = {"Atsahuaca"}, ["atd"] = {"Ata Manobo"}, ["ate"] = {"Atemble"}, ["atg"] = {"Ivbie North-Okpela-Arhe"}, ["ath"] = {"Athapascan languages"}, ["ati"] = {"Attié"}, ["atj"] = {"Atikamekw"}, ["atk"] = {"Ati"}, ["atl"] = {"Mt. Iraya Agta"}, ["atm"] = {"Ata"}, ["atn"] = {"Ashtiani"}, ["ato"] = {"Atong (Cameroon)"}, ["atp"] = {"Pudtol Atta"}, ["atq"] = {"Aralle-Tabulahan"}, ["atr"] = {"Waimiri-Atroari"}, ["ats"] = {"Gros Ventre"}, ["att"] = {"Pamplona Atta"}, ["atu"] = {"Reel"}, ["atv"] = {"Northern Altai"}, ["atw"] = {"Atsugewi"}, ["atx"] = {"Arutani"}, ["aty"] = {"Aneityum"}, ["atz"] = {"Arta"}, ["aua"] = {"Asumboa"}, ["aub"] = {"Alugu"}, ["auc"] = {"Waorani"}, ["aud"] = {"Anuta"}, ["auf"] = {"Arauan languages"}, ["aug"] = {"Aguna"}, ["auh"] = {"Aushi"}, ["aui"] = {"Anuki"}, ["auj"] = {"Awjilah"}, ["auk"] = {"Heyo"}, ["aul"] = {"Aulua"}, ["aum"] = {"Asu (Nigeria)"}, ["aun"] = {"Molmo One"}, ["auo"] = {"Auyokawa"}, ["aup"] = {"Makayam"}, ["auq"] = {"Anus", "Korur"}, ["aur"] = {"Aruek"}, ["aus"] = {"Australian languages"}, ["aut"] = {"Austral"}, ["auu"] = {"Auye"}, ["auw"] = {"Awyi"}, ["aux"] = {"Aurá"}, ["auy"] = {"Awiyaana"}, ["auz"] = {"Uzbeki Arabic"}, ["avb"] = {"Avau"}, ["avd"] = {"Alviri-Vidari"}, ["avi"] = {"Avikam"}, ["avk"] = {"Kotava"}, ["avl"] = {"Eastern Egyptian Bedawi Arabic"}, ["avm"] = {"Angkamuthi"}, ["avn"] = {"Avatime"}, ["avo"] = {"Agavotaguerra"}, ["avs"] = {"Aushiri"}, ["avt"] = {"Au"}, ["avu"] = {"Avokaya"}, ["avv"] = {"Avá-Canoeiro"}, ["awa"] = {"Awadhi"}, ["awb"] = {"Awa (Papua New Guinea)"}, ["awc"] = {"Cicipu"}, ["awd"] = {"Arawakan languages"}, ["awe"] = {"Awetí"}, ["awg"] = {"Anguthimri"}, ["awh"] = {"Awbono"}, ["awi"] = {"Aekyom"}, ["awk"] = {"Awabakal"}, ["awm"] = {"Arawum"}, ["awn"] = {"Awngi"}, ["awo"] = {"Awak"}, ["awr"] = {"Awera"}, ["aws"] = {"South Awyu"}, ["awt"] = {"Araweté"}, ["awu"] = {"Central Awyu"}, ["awv"] = {"Jair Awyu"}, ["aww"] = {"Awun"}, ["awx"] = {"Awara"}, ["awy"] = {"Edera Awyu"}, ["axb"] = {"Abipon"}, ["axe"] = {"Ayerrerenge"}, ["axg"] = {"Mato Grosso Arára"}, ["axk"] = {"Yaka (Central African Republic)"}, ["axl"] = {"Lower Southern Aranda"}, ["axm"] = {"Middle Armenian"}, ["axx"] = {"Xârâgurè"}, ["aya"] = {"Awar"}, ["ayb"] = {"Ayizo Gbe"}, ["ayc"] = {"Southern Aymara"}, ["ayd"] = {"Ayabadhu"}, ["aye"] = {"Ayere"}, ["ayg"] = {"Ginyanga"}, ["ayh"] = {"Hadrami Arabic"}, ["ayi"] = {"Leyigha"}, ["ayk"] = {"Akuku"}, ["ayl"] = {"Libyan Arabic"}, ["ayn"] = {"Sanaani Arabic"}, ["ayo"] = {"Ayoreo"}, ["ayp"] = {"North Mesopotamian Arabic"}, ["ayq"] = {"Ayi (Papua New Guinea)"}, ["ayr"] = {"Central Aymara"}, ["ays"] = {"Sorsogon Ayta"}, ["ayt"] = {"Magbukun Ayta"}, ["ayu"] = {"Ayu"}, ["ayz"] = {"Mai Brat"}, ["aza"] = {"Azha"}, ["azb"] = {"South Azerbaijani"}, ["azc"] = {"Uto-Aztecan languages"}, ["azd"] = {"Eastern Durango Nahuatl"}, ["azg"] = {"San Pedro Amuzgos Amuzgo"}, ["azj"] = {"North Azerbaijani"}, ["azm"] = {"Ipalapa Amuzgo"}, ["azn"] = {"Western Durango Nahuatl"}, ["azo"] = {"Awing"}, ["azt"] = {"Faire Atta"}, ["azz"] = {"Highland Puebla Nahuatl"}, ["baa"] = {"Babatana"}, ["bab"] = {"Bainouk-Gunyuño"}, ["bac"] = {"Badui"}, ["bad"] = {"Banda languages"}, ["bae"] = {"Baré"}, ["baf"] = {"Nubaca"}, ["bag"] = {"Tuki"}, ["bah"] = {"Bahamas Creole English"}, ["bai"] = {"Bamileke languages"}, ["baj"] = {"Barakai"}, ["bal"] = {"Baluchi"}, ["ban"] = {"Balines"}, ["bao"] = {"Waimaha"}, ["bap"] = {"Bantawa"}, ["bar"] = {"Bavarian"}, ["bas"] = {"Basa (Cameroon)"}, ["bat"] = {"Baltic languages"}, ["bau"] = {"Bada (Nigeria)"}, ["bav"] = {"Vengo"}, ["baw"] = {"Bambili-Bambui"}, ["bax"] = {"Bamun"}, ["bay"] = {"Batuley"}, ["bba"] = {"Baatonum"}, ["bbb"] = {"Barai"}, ["bbc"] = {"Batak Toba"}, ["bbd"] = {"Bau"}, ["bbe"] = {"Bangba"}, ["bbf"] = {"Baibai"}, ["bbg"] = {"Barama"}, ["bbh"] = {"Bugan"}, ["bbi"] = {"Barombi"}, ["bbj"] = {"Ghomálá'"}, ["bbk"] = {"Babanki"}, ["bbl"] = {"Bats"}, ["bbm"] = {"Babango"}, ["bbn"] = {"Uneapa"}, ["bbo"] = {"Northern Bobo Madaré", "Konabéré"}, ["bbp"] = {"West Central Banda"}, ["bbq"] = {"Bamali"}, ["bbr"] = {"Girawa"}, ["bbs"] = {"Bakpinka"}, ["bbt"] = {"Mburku"}, ["bbu"] = {"Kulung (Nigeria)"}, ["bbv"] = {"Karnai"}, ["bbw"] = {"Baba"}, ["bbx"] = {"Bubia"}, ["bby"] = {"Befang"}, ["bca"] = {"Central Bai"}, ["bcb"] = {"Bainouk-Samik"}, ["bcc"] = {"Southern Balochi"}, ["bcd"] = {"North Babar"}, ["bce"] = {"Bamenyam"}, ["bcf"] = {"Bamu"}, ["bcg"] = {"Baga Pokur"}, ["bch"] = {"Bariai"}, ["bci"] = {"Baoulé"}, ["bcj"] = {"Bardi"}, ["bck"] = {"Bunuba"}, ["bcl"] = {"Gitnang Bikol"}, ["bcm"] = {"Bannoni"}, ["bcn"] = {"Bali (Nigeria)"}, ["bco"] = {"Kaluli"}, ["bcp"] = {"Bali (Democratic Republic of Congo)"}, ["bcq"] = {"Bench"}, ["bcr"] = {"Babine"}, ["bcs"] = {"Kohumono"}, ["bct"] = {"Bendi"}, ["bcu"] = {"Awad Bing"}, ["bcv"] = {"Shoo-Minda-Nye"}, ["bcw"] = {"Bana"}, ["bcy"] = {"Bacama"}, ["bcz"] = {"Bainouk-Gunyaamolo"}, ["bda"] = {"Bayot"}, ["bdb"] = {"Basap"}, ["bdc"] = {"Emberá-Baudó"}, ["bdd"] = {"Bunama"}, ["bde"] = {"Bade"}, ["bdf"] = {"Biage"}, ["bdg"] = {"Bonggi"}, ["bdh"] = {"Baka (South Sudan)"}, ["bdi"] = {"Burun"}, ["bdj"] = {"Bai (South Sudan)", "Bai"}, ["bdk"] = {"Budukh"}, ["bdl"] = {"Indonesian Bajau"}, ["bdm"] = {"Buduma"}, ["bdn"] = {"Baldemu"}, ["bdo"] = {"Morom"}, ["bdp"] = {"Bende"}, ["bdq"] = {"Bahnar"}, ["bdr"] = {"West Coast Bajau"}, ["bds"] = {"Burunge"}, ["bdt"] = {"Bokoto"}, ["bdu"] = {"Oroko"}, ["bdv"] = {"Bodo Parja"}, ["bdw"] = {"Baham"}, ["bdx"] = {"Budong-Budong"}, ["bdy"] = {"Bandjalang"}, ["bdz"] = {"Badeshi"}, ["bea"] = {"Beaver"}, ["beb"] = {"Bebele"}, ["bec"] = {"Iceve-Maci"}, ["bed"] = {"Bedoanas"}, ["bee"] = {"Byangsi"}, ["bef"] = {"Benabena"}, ["beg"] = {"Belait"}, ["beh"] = {"Biali"}, ["bei"] = {"Bekati'"}, ["bej"] = {"Beja", "Bedawiyet"}, ["bek"] = {"Bebeli"}, ["bem"] = {"Bemba (Zambia)"}, ["beo"] = {"Beami"}, ["bep"] = {"Besoa"}, ["beq"] = {"Beembe"}, ["ber"] = {"Berber languages"}, ["bes"] = {"Besme"}, ["bet"] = {"Guiberoua Béte"}, ["beu"] = {"Blagar"}, ["bev"] = {"Daloa Bété"}, ["bew"] = {"Betawi"}, ["bex"] = {"Jur Modo"}, ["bey"] = {"Beli (Papua New Guinea)"}, ["bez"] = {"Bena (Tanzania)"}, ["bfa"] = {"Bari"}, ["bfb"] = {"Pauri Bareli"}, ["bfc"] = {"Panyi Bai", "Northern Bai"}, ["bfd"] = {"Bafut"}, ["bfe"] = {"Betaf", "Tena"}, ["bff"] = {"Bofi"}, ["bfg"] = {"Busang Kayan"}, ["bfh"] = {"Blafe"}, ["bfi"] = {"British Sign Language"}, ["bfj"] = {"Bafanji"}, ["bfk"] = {"Ban Khor Sign Language"}, ["bfl"] = {"Banda-Ndélé"}, ["bfm"] = {"Mmen"}, ["bfn"] = {"Bunak"}, ["bfo"] = {"Malba Birifor"}, ["bfp"] = {"Beba"}, ["bfq"] = {"Badaga"}, ["bfr"] = {"Bazigar"}, ["bfs"] = {"Southern Bai"}, ["bft"] = {"Balti"}, ["bfu"] = {"Gahri"}, ["bfw"] = {"Bondo"}, ["bfx"] = {"Bantayanon"}, ["bfy"] = {"Bagheli"}, ["bfz"] = {"Mahasu Pahari"}, ["bga"] = {"Gwamhi-Wuri"}, ["bgb"] = {"Bobongko"}, ["bgc"] = {"Haryanvi"}, ["bgd"] = {"Rathwi Bareli"}, ["bge"] = {"Bauria"}, ["bgf"] = {"Bangandu"}, ["bgg"] = {"Bugun"}, ["bgi"] = {"Giangan"}, ["bgj"] = {"Bangolan"}, ["bgk"] = {"Bit", "Buxinhua"}, ["bgl"] = {"Bo (Laos)"}, ["bgn"] = {"Western Balochi"}, ["bgo"] = {"Baga Koga"}, ["bgp"] = {"Eastern Balochi"}, ["bgq"] = {"Bagri"}, ["bgr"] = {"Bawm Chin"}, ["bgs"] = {"Tagabawa"}, ["bgt"] = {"Bughotu"}, ["bgu"] = {"Mbongno"}, ["bgv"] = {"Warkay-Bipim"}, ["bgw"] = {"Bhatri"}, ["bgx"] = {"Balkan Gagauz Turkish"}, ["bgy"] = {"Benggoi"}, ["bgz"] = {"Banggai"}, ["bha"] = {"Bharia"}, ["bhb"] = {"Bhili"}, ["bhc"] = {"Biga"}, ["bhd"] = {"Bhadrawahi"}, ["bhe"] = {"Bhaya"}, ["bhf"] = {"Odiai"}, ["bhg"] = {"Binandere"}, ["bhh"] = {"Bukharic"}, ["bhi"] = {"Bhilali"}, ["bhj"] = {"Bahing"}, ["bhl"] = {"Bimin"}, ["bhm"] = {"Bathari"}, ["bhn"] = {"Bohtan Neo-Aramaic"}, ["bho"] = {"Bhojpuri"}, ["bhp"] = {"Bima"}, ["bhq"] = {"Tukang Besi South"}, ["bhr"] = {"Bara Malagasy"}, ["bhs"] = {"Buwal"}, ["bht"] = {"Bhattiyali"}, ["bhu"] = {"Bhunjia"}, ["bhv"] = {"Bahau"}, ["bhw"] = {"Biak"}, ["bhx"] = {"Bhalay"}, ["bhy"] = {"Bhele"}, ["bhz"] = {"Bada (Indonesia)"}, ["bia"] = {"Badimaya"}, ["bib"] = {"Bissa", "Bisa"}, ["bid"] = {"Bidiyo"}, ["bie"] = {"Bepour"}, ["bif"] = {"Biafada"}, ["big"] = {"Biangai"}, ["bik"] = {"Bikol"}, ["bil"] = {"Bile"}, ["bim"] = {"Bimoba"}, ["bin"] = {"Bini", "Edo"}, ["bio"] = {"Nai"}, ["bip"] = {"Bila"}, ["biq"] = {"Bipi"}, ["bir"] = {"Bisorio"}, ["bit"] = {"Berinomo"}, ["biu"] = {"Biete"}, ["biv"] = {"Southern Birifor"}, ["biw"] = {"Kol (Cameroon)"}, ["bix"] = {"Bijori"}, ["biy"] = {"Birhor"}, ["biz"] = {"Baloi"}, ["bja"] = {"Budza"}, ["bjb"] = {"Banggarla"}, ["bjc"] = {"Bariji"}, ["bje"] = {"Biao-Jiao Mien"}, ["bjf"] = {"Barzani Jewish Neo-Aramaic"}, ["bjg"] = {"Bidyogo"}, ["bjh"] = {"Bahinemo"}, ["bji"] = {"Burji"}, ["bjj"] = {"Kanauji"}, ["bjk"] = {"Barok"}, ["bjl"] = {"Bulu (Papua New Guinea)"}, ["bjm"] = {"Bajelani"}, ["bjn"] = {"Banjar"}, ["bjo"] = {"Mid-Southern Banda"}, ["bjp"] = {"Fanamaket"}, ["bjr"] = {"Binumarien"}, ["bjs"] = {"Bajan"}, ["bjt"] = {"Balanta-Ganja"}, ["bju"] = {"Busuu"}, ["bjv"] = {"Bedjond"}, ["bjw"] = {"Bakwé"}, ["bjx"] = {"Banao Itneg"}, ["bjy"] = {"Bayali"}, ["bjz"] = {"Baruga"}, ["bka"] = {"Kyak"}, ["bkc"] = {"Baka (Cameroon)"}, ["bkd"] = {"Binukid", "Talaandig"}, ["bkf"] = {"Beeke"}, ["bkg"] = {"Buraka"}, ["bkh"] = {"Bakoko"}, ["bki"] = {"Baki"}, ["bkj"] = {"Pande"}, ["bkk"] = {"Brokskat"}, ["bkl"] = {"Berik"}, ["bkm"] = {"Kom (Cameroon)"}, ["bkn"] = {"Bukitan"}, ["bko"] = {"Kwa'"}, ["bkp"] = {"Boko (Democratic Republic of Congo)"}, ["bkq"] = {"Bakairí"}, ["bkr"] = {"Bakumpai"}, ["bks"] = {"Northern Sorsoganon"}, ["bkt"] = {"Boloki"}, ["bku"] = {"Buhid"}, ["bkv"] = {"Bekwarra"}, ["bkw"] = {"Bekwel"}, ["bkx"] = {"Baikeno"}, ["bky"] = {"Bokyi"}, ["bkz"] = {"Bungku"}, ["bla"] = {"Siksika"}, ["blb"] = {"Bilua"}, ["blc"] = {"Bella Coola"}, ["bld"] = {"Bolango"}, ["ble"] = {"Balanta-Kentohe"}, ["blf"] = {"Buol"}, ["blh"] = {"Kuwaa"}, ["bli"] = {"Bolia"}, ["blj"] = {"Bolongan"}, ["blk"] = {"Pa'o Karen", "Pa'O"}, ["bll"] = {"Biloxi"}, ["blm"] = {"Beli (South Sudan)"}, ["bln"] = {"Southern Catanduanes Bikol"}, ["blo"] = {"Anii"}, ["blp"] = {"Blablanga"}, ["blq"] = {"Baluan-Pam"}, ["blr"] = {"Blang"}, ["bls"] = {"Balaesang"}, ["blt"] = {"Tai Dam"}, ["blv"] = {"Kibala", "Bolo"}, ["blw"] = {"Balangao"}, ["blx"] = {"Mag-Indi Ayta"}, ["bly"] = {"Notre"}, ["blz"] = {"Balantak"}, ["bma"] = {"Lame"}, ["bmb"] = {"Bembe"}, ["bmc"] = {"Biem"}, ["bmd"] = {"Baga Manduri"}, ["bme"] = {"Limassa"}, ["bmf"] = {"Bom-Kim"}, ["bmg"] = {"Bamwe"}, ["bmh"] = {"Kein"}, ["bmi"] = {"Bagirmi"}, ["bmj"] = {"Bote-Majhi"}, ["bmk"] = {"Ghayavi"}, ["bml"] = {"Bomboli"}, ["bmm"] = {"Northern Betsimisaraka Malagasy"}, ["bmn"] = {"Bina (Papua New Guinea)"}, ["bmo"] = {"Bambalang"}, ["bmp"] = {"Bulgebi"}, ["bmq"] = {"Bomu"}, ["bmr"] = {"Muinane"}, ["bms"] = {"Bilma Kanuri"}, ["bmt"] = {"Biao Mon"}, ["bmu"] = {"Somba-Siawari"}, ["bmv"] = {"Bum"}, ["bmw"] = {"Bomwali"}, ["bmx"] = {"Baimak"}, ["bmz"] = {"Baramu"}, ["bna"] = {"Bonerate"}, ["bnb"] = {"Bookan"}, ["bnc"] = {"Bontok"}, ["bnd"] = {"Banda (Indonesia)"}, ["bne"] = {"Bintauna"}, ["bnf"] = {"Masiwang"}, ["bng"] = {"Benga"}, ["bni"] = {"Bangi"}, ["bnj"] = {"Eastern Tawbuid"}, ["bnk"] = {"Bierebo"}, ["bnl"] = {"Boon"}, ["bnm"] = {"Batanga"}, ["bnn"] = {"Bunun"}, ["bno"] = {"Bantoanon"}, ["bnp"] = {"Bola"}, ["bnq"] = {"Bantik"}, ["bnr"] = {"Butmas-Tur"}, ["bns"] = {"Bundeli"}, ["bnt"] = {"Bantu languages"}, ["bnu"] = {"Bentong"}, ["bnv"] = {"Bonerif", "Beneraf", "Edwas"}, ["bnw"] = {"Bisis"}, ["bnx"] = {"Bangubangu"}, ["bny"] = {"Bintulu"}, ["bnz"] = {"Beezen"}, ["boa"] = {"Bora"}, ["bob"] = {"Aweer"}, ["boe"] = {"Mundabli"}, ["bof"] = {"Bolon"}, ["bog"] = {"Bamako Sign Language"}, ["boh"] = {"Boma"}, ["boi"] = {"Barbareño"}, ["boj"] = {"Anjam"}, ["bok"] = {"Bonjo"}, ["bol"] = {"Bole"}, ["bom"] = {"Berom"}, ["bon"] = {"Bine"}, ["boo"] = {"Tiemacèwè Bozo"}, ["bop"] = {"Bonkiman"}, ["boq"] = {"Bogaya"}, ["bor"] = {"Borôro"}, ["bot"] = {"Bongo"}, ["bou"] = {"Bondei"}, ["bov"] = {"Tuwuli"}, ["bow"] = {"Rema"}, ["box"] = {"Buamu"}, ["boy"] = {"Bodo (Central African Republic)"}, ["boz"] = {"Tiéyaxo Bozo"}, ["bpa"] = {"Daakaka"}, ["bpc"] = {"Mbuk"}, ["bpd"] = {"Banda-Banda"}, ["bpe"] = {"Bauni"}, ["bpg"] = {"Bonggo"}, ["bph"] = {"Botlikh"}, ["bpi"] = {"Bagupi"}, ["bpj"] = {"Binji"}, ["bpk"] = {"Orowe", "'Ôrôê"}, ["bpl"] = {"Broome Pearling Lugger Pidgin"}, ["bpm"] = {"Biyom"}, ["bpn"] = {"Dzao Min"}, ["bpo"] = {"Anasi"}, ["bpp"] = {"Kaure"}, ["bpq"] = {"Banda Malay"}, ["bpr"] = {"Koronadal Blaan"}, ["bps"] = {"Sarangani Blaan"}, ["bpt"] = {"Barrow Point"}, ["bpu"] = {"Bongu"}, ["bpv"] = {"Bian Marind"}, ["bpw"] = {"Bo (Papua New Guinea)"}, ["bpx"] = {"Palya Bareli"}, ["bpy"] = {"Bishnupriya"}, ["bpz"] = {"Bilba"}, ["bqa"] = {"Tchumbuli"}, ["bqb"] = {"Bagusa"}, ["bqc"] = {"Boko (Benin)", "Boo"}, ["bqd"] = {"Bung"}, ["bqf"] = {"Baga Kaloum"}, ["bqg"] = {"Bago-Kusuntu"}, ["bqh"] = {"Baima"}, ["bqi"] = {"Bakhtiari"}, ["bqj"] = {"Bandial"}, ["bqk"] = {"Banda-Mbrès"}, ["bql"] = {"Karian", "Bilakura"}, ["bqm"] = {"Wumboko"}, ["bqn"] = {"Bulgarian Sign Language"}, ["bqo"] = {"Balo"}, ["bqp"] = {"Busa"}, ["bqq"] = {"Biritai"}, ["bqr"] = {"Burusu"}, ["bqs"] = {"Bosngun"}, ["bqt"] = {"Bamukumbit"}, ["bqu"] = {"Boguru"}, ["bqv"] = {"Koro Wachi", "Begbere-Ejar"}, ["bqw"] = {"Buru (Nigeria)"}, ["bqx"] = {"Baangi"}, ["bqy"] = {"Bengkala Sign Language"}, ["bqz"] = {"Bakaka"}, ["bra"] = {"Braj"}, ["brb"] = {"Brao", "Lave"}, ["brc"] = {"Berbice Creole Dutch"}, ["brd"] = {"Baraamu"}, ["brf"] = {"Bira"}, ["brg"] = {"Baure"}, ["brh"] = {"Brahui"}, ["bri"] = {"Mokpwe"}, ["brj"] = {"Bieria"}, ["brk"] = {"Birked"}, ["brl"] = {"Birwa"}, ["brm"] = {"Barambu"}, ["brn"] = {"Boruca"}, ["bro"] = {"Brokkat"}, ["brp"] = {"Barapasi"}, ["brq"] = {"Breri"}, ["brr"] = {"Birao"}, ["brs"] = {"Baras"}, ["brt"] = {"Bitare"}, ["bru"] = {"Eastern Bru"}, ["brv"] = {"Western Bru"}, ["brw"] = {"Bellari"}, ["brx"] = {"Bodo (India)"}, ["bry"] = {"Burui"}, ["brz"] = {"Bilbil"}, ["bsa"] = {"Abinomn"}, ["bsb"] = {"Brunei Bisaya"}, ["bsc"] = {"Bassari", "Oniyan"}, ["bse"] = {"Wushi"}, ["bsf"] = {"Bauchi"}, ["bsg"] = {"Bashkardi"}, ["bsh"] = {"Kati"}, ["bsi"] = {"Bassossi"}, ["bsj"] = {"Bangwinji"}, ["bsk"] = {"Burushaski"}, ["bsl"] = {"Basa-Gumna"}, ["bsm"] = {"Busami"}, ["bsn"] = {"Barasana-Eduria"}, ["bso"] = {"Buso"}, ["bsp"] = {"Baga Sitemu"}, ["bsq"] = {"Bassa"}, ["bsr"] = {"Bassa-Kontagora"}, ["bss"] = {"Akoose"}, ["bst"] = {"Basketo"}, ["bsu"] = {"Bahonsuai"}, ["bsv"] = {"Baga Sobané"}, ["bsw"] = {"Baiso"}, ["bsx"] = {"Yangkam"}, ["bsy"] = {"Sabah Bisaya"}, ["bta"] = {"Bata"}, ["btc"] = {"Bati (Cameroon)"}, ["btd"] = {"Batak Dairi"}, ["bte"] = {"Gamo-Ningi"}, ["btf"] = {"Birgit"}, ["btg"] = {"Gagnoa Bété"}, ["bth"] = {"Biatah Bidayuh"}, ["bti"] = {"Burate"}, ["btj"] = {"Bacanese Malay"}, ["btk"] = {"Batak languages"}, ["btm"] = {"Batak Mandailing"}, ["btn"] = {"Ratagnon"}, ["bto"] = {"Rinconada Bikol"}, ["btp"] = {"Budibud"}, ["btq"] = {"Batek"}, ["btr"] = {"Baetora"}, ["bts"] = {"Batak Simalungun"}, ["btt"] = {"Bete-Bendi"}, ["btu"] = {"Batu"}, ["btv"] = {"Bateri"}, ["btw"] = {"Butuanon"}, ["btx"] = {"Batak Karo"}, ["bty"] = {"Bobot"}, ["btz"] = {"Batak Alas-Kluet"}, ["bua"] = {"Buriat"}, ["bub"] = {"Bua"}, ["buc"] = {"Bushi"}, ["bud"] = {"Ntcham"}, ["bue"] = {"Beothuk"}, ["buf"] = {"Bushoong"}, ["bug"] = {"Buginese"}, ["buh"] = {"Younuo Bunu"}, ["bui"] = {"Bongili"}, ["buj"] = {"Basa-Gurmana"}, ["buk"] = {"Bugawac"}, ["bum"] = {"Bulu (Cameroon)"}, ["bun"] = {"Sherbro"}, ["buo"] = {"Terei"}, ["bup"] = {"Busoa"}, ["buq"] = {"Brem"}, ["bus"] = {"Bokobaru"}, ["but"] = {"Bungain"}, ["buu"] = {"Budu"}, ["buv"] = {"Bun"}, ["buw"] = {"Bubi"}, ["bux"] = {"Boghom"}, ["buy"] = {"Bullom So"}, ["buz"] = {"Bukwen"}, ["bva"] = {"Barein"}, ["bvb"] = {"Bube"}, ["bvc"] = {"Baelelea"}, ["bvd"] = {"Baeggu"}, ["bve"] = {"Berau Malay"}, ["bvf"] = {"Boor"}, ["bvg"] = {"Bonkeng"}, ["bvh"] = {"Bure"}, ["bvi"] = {"Belanda Viri"}, ["bvj"] = {"Baan"}, ["bvk"] = {"Bukat"}, ["bvl"] = {"Bolivian Sign Language"}, ["bvm"] = {"Bamunka"}, ["bvn"] = {"Buna"}, ["bvo"] = {"Bolgo"}, ["bvp"] = {"Bumang"}, ["bvq"] = {"Birri"}, ["bvr"] = {"Burarra"}, ["bvt"] = {"Bati (Indonesia)"}, ["bvu"] = {"Bukit Malay"}, ["bvv"] = {"Baniva"}, ["bvw"] = {"Boga"}, ["bvx"] = {"Dibole"}, ["bvy"] = {"Baybayanon"}, ["bvz"] = {"Bauzi"}, ["bwa"] = {"Bwatoo"}, ["bwb"] = {"Namosi-Naitasiri-Serua"}, ["bwc"] = {"Bwile"}, ["bwd"] = {"Bwaidoka"}, ["bwe"] = {"Bwe Karen"}, ["bwf"] = {"Boselewa"}, ["bwg"] = {"Barwe"}, ["bwh"] = {"Bishuo"}, ["bwi"] = {"Baniwa"}, ["bwj"] = {"Láá Láá Bwamu"}, ["bwk"] = {"Bauwaki"}, ["bwl"] = {"Bwela"}, ["bwm"] = {"Biwat"}, ["bwn"] = {"Wunai Bunu"}, ["bwo"] = {"Boro (Ethiopia)", "Borna (Ethiopia)"}, ["bwp"] = {"Mandobo Bawah"}, ["bwq"] = {"Southern Bobo Madaré"}, ["bwr"] = {"Bura-Pabir"}, ["bws"] = {"Bomboma"}, ["bwt"] = {"Bafaw-Balong"}, ["bwu"] = {"Buli (Ghana)"}, ["bww"] = {"Bwa"}, ["bwx"] = {"Bu-Nao Bunu"}, ["bwy"] = {"Cwi Bwamu"}, ["bwz"] = {"Bwisi"}, ["bxa"] = {"Tairaha"}, ["bxb"] = {"Belanda Bor"}, ["bxc"] = {"Molengue"}, ["bxd"] = {"Pela"}, ["bxe"] = {"Birale"}, ["bxf"] = {"Bilur", "Minigir"}, ["bxg"] = {"Bangala"}, ["bxh"] = {"Buhutu"}, ["bxi"] = {"Pirlatapa"}, ["bxj"] = {"Bayungu"}, ["bxk"] = {"Bukusu", "Lubukusu"}, ["bxl"] = {"Jalkunan"}, ["bxm"] = {"Mongolia Buriat"}, ["bxn"] = {"Burduna"}, ["bxo"] = {"Barikanchi"}, ["bxp"] = {"Bebil"}, ["bxq"] = {"Beele"}, ["bxr"] = {"Russia Buriat"}, ["bxs"] = {"Busam"}, ["bxu"] = {"China Buriat"}, ["bxv"] = {"Berakou"}, ["bxw"] = {"Bankagooma"}, ["bxz"] = {"Binahari"}, ["bya"] = {"Batak"}, ["byb"] = {"Bikya"}, ["byc"] = {"Ubaghara"}, ["byd"] = {"Benyadu'"}, ["bye"] = {"Pouye"}, ["byf"] = {"Bete"}, ["byg"] = {"Baygo"}, ["byh"] = {"Bhujel"}, ["byi"] = {"Buyu"}, ["byj"] = {"Bina (Nigeria)"}, ["byk"] = {"Biao"}, ["byl"] = {"Bayono"}, ["bym"] = {"Bidjara"}, ["byn"] = {"Bilin", "Blin"}, ["byo"] = {"Biyo"}, ["byp"] = {"Bumaji"}, ["byq"] = {"Basay"}, ["byr"] = {"Baruya", "Yipma"}, ["bys"] = {"Burak"}, ["byt"] = {"Berti"}, ["byv"] = {"Medumba"}, ["byw"] = {"Belhariya"}, ["byx"] = {"Qaqet"}, ["byz"] = {"Banaro"}, ["bza"] = {"Bandi"}, ["bzb"] = {"Andio"}, ["bzc"] = {"Southern Betsimisaraka Malagasy"}, ["bzd"] = {"Bribri"}, ["bze"] = {"Jenaama Bozo"}, ["bzf"] = {"Boikin"}, ["bzg"] = {"Babuza"}, ["bzh"] = {"Mapos Buang"}, ["bzi"] = {"Bisu"}, ["bzj"] = {"Belize Kriol English"}, ["bzk"] = {"Nicaragua Creole English"}, ["bzl"] = {"Boano (Sulawesi)"}, ["bzm"] = {"Bolondo"}, ["bzn"] = {"Boano (Maluku)"}, ["bzo"] = {"Bozaba"}, ["bzp"] = {"Kemberano"}, ["bzq"] = {"Buli (Indonesia)"}, ["bzr"] = {"Biri"}, ["bzs"] = {"Brazilian Sign Language"}, ["bzt"] = {"Brithenig"}, ["bzu"] = {"Burmeso"}, ["bzv"] = {"Naami"}, ["bzw"] = {"Basa (Nigeria)"}, ["bzx"] = {"Kɛlɛngaxo Bozo"}, ["bzy"] = {"Obanliku"}, ["bzz"] = {"Evant"}, ["caa"] = {"Chortí"}, ["cab"] = {"Garifuna"}, ["cac"] = {"Chuj"}, ["cad"] = {"Caddo"}, ["cae"] = {"Lehar", "Laalaa"}, ["caf"] = {"Southern Carrier"}, ["cag"] = {"Nivaclé"}, ["cah"] = {"Cahuarano"}, ["cai"] = {"Central American Indian languages"}, ["caj"] = {"Chané"}, ["cak"] = {"Kaqchikel", "Cakchiquel"}, ["cal"] = {"Carolinian"}, ["cam"] = {"Cemuhî"}, ["can"] = {"Chambri"}, ["cao"] = {"Chácobo"}, ["cap"] = {"Chipaya"}, ["caq"] = {"Car Nicobarese"}, ["car"] = {"Galibi Carib"}, ["cas"] = {"Tsimané"}, ["cau"] = {"Caucasian languages"}, ["cav"] = {"Cavineña"}, ["caw"] = {"Callawalla"}, ["cax"] = {"Chiquitano"}, ["cay"] = {"Cayuga"}, ["caz"] = {"Canichana"}, ["cba"] = {"Chibchan languages"}, ["cbb"] = {"Cabiyarí"}, ["cbc"] = {"Carapana"}, ["cbd"] = {"Carijona"}, ["cbg"] = {"Chimila"}, ["cbi"] = {"Chachi"}, ["cbj"] = {"Ede Cabe"}, ["cbk"] = {"Chavacano"}, ["cbl"] = {"Bualkhaw Chin"}, ["cbn"] = {"Nyahkur"}, ["cbo"] = {"Izora"}, ["cbq"] = {"Tsucuba", "Cuba"}, ["cbr"] = {"Cashibo-Cacataibo"}, ["cbs"] = {"Cashinahua"}, ["cbt"] = {"Chayahuita"}, ["cbu"] = {"Candoshi-Shapra"}, ["cbv"] = {"Cacua"}, ["cbw"] = {"Kinabalian"}, ["cby"] = {"Carabayo"}, ["ccc"] = {"Chamicuro"}, ["ccd"] = {"Cafundo Creole"}, ["cce"] = {"Chopi"}, ["ccg"] = {"Samba Daka"}, ["cch"] = {"Atsam"}, ["ccj"] = {"Kasanga"}, ["ccl"] = {"Cutchi-Swahili"}, ["ccm"] = {"Malaccan Creole Malay"}, ["ccn"] = {"North Caucasian languages"}, ["cco"] = {"Comaltepec Chinantec"}, ["ccp"] = {"Chakma"}, ["ccr"] = {"Cacaopera"}, ["ccs"] = {"South Caucasian languages"}, ["cda"] = {"Choni"}, ["cdc"] = {"Chadic languages"}, ["cdd"] = {"Caddoan languages"}, ["cde"] = {"Chenchu"}, ["cdf"] = {"Chiru"}, ["cdh"] = {"Chambeali"}, ["cdi"] = {"Chodri"}, ["cdj"] = {"Churahi"}, ["cdm"] = {"Chepang"}, ["cdn"] = {"Chaudangsi"}, ["cdo"] = {"Min Dong Chinese"}, ["cdr"] = {"Cinda-Regi-Tiyal"}, ["cds"] = {"Chadian Sign Language"}, ["cdy"] = {"Chadong"}, ["cdz"] = {"Koda"}, ["cea"] = {"Lower Chehalis"}, ["ceb"] = {"Sebwano"}, ["ceg"] = {"Chamacoco"}, ["cek"] = {"Eastern Khumi Chin"}, ["cel"] = {"Celtic languages"}, ["cen"] = {"Cen"}, ["cet"] = {"Centúúm"}, ["cey"] = {"Ekai Chin"}, ["cfa"] = {"Dijim-Bwilim"}, ["cfd"] = {"Cara"}, ["cfg"] = {"Como Karim"}, ["cfm"] = {"Falam Chin"}, ["cga"] = {"Changriwa"}, ["cgc"] = {"Kagayanen"}, ["cgg"] = {"Chiga"}, ["cgk"] = {"Chocangacakha"}, ["chb"] = {"Chibcha"}, ["chc"] = {"Catawba"}, ["chd"] = {"Highland Oaxaca Chontal"}, ["chf"] = {"Tabasco Chontal"}, ["chg"] = {"Chagatai"}, ["chh"] = {"Chinook"}, ["chj"] = {"Ojitlán Chinantec"}, ["chk"] = {"Chuukese"}, ["chl"] = {"Cahuilla"}, ["chm"] = {"Mari (Russia)"}, ["chn"] = {"Chinook jargon"}, ["cho"] = {"Choctaw"}, ["chp"] = {"Chipewyan", "Dene Suline"}, ["chq"] = {"Quiotepec Chinantec"}, ["chr"] = {"Cherokee"}, ["cht"] = {"Cholón"}, ["chw"] = {"Chuwabu"}, ["chx"] = {"Chantyal"}, ["chy"] = {"Cheyenne"}, ["chz"] = {"Ozumacín Chinantec"}, ["cia"] = {"Cia-Cia"}, ["cib"] = {"Ci Gbe"}, ["cic"] = {"Chickasaw"}, ["cid"] = {"Chimariko"}, ["cie"] = {"Cineni"}, ["cih"] = {"Chinali"}, ["cik"] = {"Chitkuli Kinnauri"}, ["cim"] = {"Cimbrian"}, ["cin"] = {"Cinta Larga"}, ["cip"] = {"Chiapanec"}, ["cir"] = {"Tiri", "Haméa", "Méa"}, ["ciw"] = {"Chippewa"}, ["ciy"] = {"Chaima"}, ["cja"] = {"Western Cham"}, ["cje"] = {"Chru"}, ["cjh"] = {"Upper Chehalis"}, ["cji"] = {"Chamalal"}, ["cjk"] = {"Chokwe"}, ["cjm"] = {"Eastern Cham"}, ["cjn"] = {"Chenapian"}, ["cjo"] = {"Ashéninka Pajonal"}, ["cjp"] = {"Cabécar"}, ["cjs"] = {"Shor"}, ["cjv"] = {"Chuave"}, ["cjy"] = {"Jinyu Chinese"}, ["ckb"] = {"Central Kurdish"}, ["ckh"] = {"Chak"}, ["ckl"] = {"Cibak"}, ["ckm"] = {"Chakavian"}, ["ckn"] = {"Kaang Chin"}, ["cko"] = {"Anufo"}, ["ckq"] = {"Kajakse"}, ["ckr"] = {"Kairak"}, ["cks"] = {"Tayo"}, ["ckt"] = {"Chukot"}, ["cku"] = {"Koasati"}, ["ckv"] = {"Kavalan"}, ["ckx"] = {"Caka"}, ["cky"] = {"Cakfem-Mushere"}, ["ckz"] = {"Cakchiquel-Quiché Mixed Language"}, ["cla"] = {"Ron"}, ["clc"] = {"Chilcotin"}, ["cld"] = {"Chaldean Neo-Aramaic"}, ["cle"] = {"Lealao Chinantec"}, ["clh"] = {"Chilisso"}, ["cli"] = {"Chakali"}, ["clj"] = {"Laitu Chin"}, ["clk"] = {"Idu-Mishmi"}, ["cll"] = {"Chala"}, ["clm"] = {"Clallam"}, ["clo"] = {"Lowland Oaxaca Chontal"}, ["cls"] = {"Classical Sanskrit"}, ["clt"] = {"Lautu Chin"}, ["clu"] = {"Caluyanun"}, ["clw"] = {"Chulym"}, ["cly"] = {"Eastern Highland Chatino"}, ["cma"] = {"Maa"}, ["cmc"] = {"Chamic languages"}, ["cme"] = {"Cerma"}, ["cmg"] = {"Classical Mongolian"}, ["cmi"] = {"Emberá-Chamí"}, ["cml"] = {"Campalagian"}, ["cmm"] = {"Michigamea"}, ["cmn"] = {"Mandarin Chinese"}, ["cmo"] = {"Central Mnong"}, ["cmr"] = {"Mro-Khimi Chin"}, ["cms"] = {"Messapic"}, ["cmt"] = {"Camtho"}, ["cna"] = {"Changthang"}, ["cnb"] = {"Chinbon Chin"}, ["cnc"] = {"Côông"}, ["cng"] = {"Northern Qiang"}, ["cnh"] = {"Hakha Chin", "Haka Chin"}, ["cni"] = {"Asháninka"}, ["cnk"] = {"Khumi Chin"}, ["cnl"] = {"Lalana Chinantec"}, ["cno"] = {"Con"}, ["cnp"] = {"Northern Ping Chinese", "Northern Pinghua"}, ["cnq"] = {"Chung"}, ["cnr"] = {"Montenegrin"}, ["cns"] = {"Central Asmat"}, ["cnt"] = {"Tepetotutla Chinantec"}, ["cnu"] = {"Chenoua"}, ["cnw"] = {"Ngawn Chin"}, ["cnx"] = {"Middle Cornish"}, ["coa"] = {"Cocos Islands Malay"}, ["cob"] = {"Chicomuceltec"}, ["coc"] = {"Cocopa"}, ["cod"] = {"Cocama-Cocamilla"}, ["coe"] = {"Koreguaje"}, ["cof"] = {"Colorado"}, ["cog"] = {"Chong"}, ["coh"] = {"Chonyi-Dzihana-Kauma", "Chichonyi-Chidzihana-Chikauma"}, ["coj"] = {"Cochimi"}, ["cok"] = {"Santa Teresa Cora"}, ["col"] = {"Columbia-Wenatchi"}, ["com"] = {"Comanche"}, ["con"] = {"Cofán"}, ["coo"] = {"Comox"}, ["cop"] = {"Coptic"}, ["coq"] = {"Coquille"}, ["cot"] = {"Caquinte"}, ["cou"] = {"Wamey"}, ["cov"] = {"Cao Miao"}, ["cow"] = {"Cowlitz"}, ["cox"] = {"Nanti"}, ["coz"] = {"Chochotec"}, ["cpa"] = {"Palantla Chinantec"}, ["cpb"] = {"Ucayali-Yurúa Ashéninka"}, ["cpc"] = {"Ajyíninka Apurucayali"}, ["cpe"] = {"English-based creoles and pidgins"}, ["cpf"] = {"French-based creoles and pidgins"}, ["cpg"] = {"Cappadocian Greek"}, ["cpi"] = {"Chinese Pidgin English"}, ["cpn"] = {"Cherepon"}, ["cpo"] = {"Kpeego"}, ["cpp"] = {"Portuguese-based creoles and pidgins"}, ["cps"] = {"Capiznon"}, ["cpu"] = {"Pichis Ashéninka"}, ["cpx"] = {"Pu-Xian Chinese"}, ["cpy"] = {"South Ucayali Ashéninka"}, ["cqd"] = {"Chuanqiandian Cluster Miao"}, ["cra"] = {"Chara"}, ["crb"] = {"Island Carib"}, ["crc"] = {"Lonwolwol"}, ["crd"] = {"Coeur d'Alene"}, ["crf"] = {"Caramanta"}, ["crg"] = {"Michif"}, ["crh"] = {"Crimean Tatar", "Crimean Turkish"}, ["cri"] = {"Sãotomense"}, ["crj"] = {"Southern East Cree"}, ["crk"] = {"Plains Cree"}, ["crl"] = {"Northern East Cree"}, ["crm"] = {"Moose Cree"}, ["crn"] = {"El Nayar Cora"}, ["cro"] = {"Crow"}, ["crp"] = {"Creoles and pidgins"}, ["crq"] = {"Iyo'wujwa Chorote"}, ["crr"] = {"Carolina Algonquian"}, ["crs"] = {"Seselwa Creole French"}, ["crt"] = {"Iyojwa'ja Chorote"}, ["crv"] = {"Chaura"}, ["crw"] = {"Chrau"}, ["crx"] = {"Carrier"}, ["cry"] = {"Cori"}, ["crz"] = {"Cruzeño"}, ["csa"] = {"Chiltepec Chinantec"}, ["csb"] = {"Kashubian"}, ["csc"] = {"Catalan Sign Language", "Lengua de señas catalana", "Llengua de Signes Catalana"}, ["csd"] = {"Chiangmai Sign Language"}, ["cse"] = {"Czech Sign Language"}, ["csf"] = {"Cuba Sign Language"}, ["csg"] = {"Chilean Sign Language"}, ["csh"] = {"Asho Chin"}, ["csi"] = {"Coast Miwok"}, ["csj"] = {"Songlai Chin"}, ["csk"] = {"Jola-Kasa"}, ["csl"] = {"Chinese Sign Language"}, ["csm"] = {"Central Sierra Miwok"}, ["csn"] = {"Colombian Sign Language"}, ["cso"] = {"Sochiapam Chinantec", "Sochiapan Chinantec"}, ["csp"] = {"Southern Ping Chinese", "Southern Pinghua"}, ["csq"] = {"Croatia Sign Language"}, ["csr"] = {"Costa Rican Sign Language"}, ["css"] = {"Southern Ohlone"}, ["cst"] = {"Northern Ohlone"}, ["csu"] = {"Central Sudanic languages"}, ["csv"] = {"Sumtu Chin"}, ["csw"] = {"Swampy Cree"}, ["csx"] = {"Cambodian Sign Language"}, ["csy"] = {"Siyin Chin"}, ["csz"] = {"Coos"}, ["cta"] = {"Tataltepec Chatino"}, ["ctc"] = {"Chetco"}, ["ctd"] = {"Tedim Chin"}, ["cte"] = {"Tepinapa Chinantec"}, ["ctg"] = {"Chittagonian"}, ["cth"] = {"Thaiphum Chin"}, ["ctl"] = {"Tlacoatzintepec Chinantec"}, ["ctm"] = {"Chitimacha"}, ["ctn"] = {"Chhintange"}, ["cto"] = {"Emberá-Catío"}, ["ctp"] = {"Western Highland Chatino"}, ["cts"] = {"Northern Catanduanes Bikol"}, ["ctt"] = {"Wayanad Chetti"}, ["ctu"] = {"Chol"}, ["cty"] = {"Moundadan Chetty"}, ["ctz"] = {"Zacatepec Chatino"}, ["cua"] = {"Cua"}, ["cub"] = {"Cubeo"}, ["cuc"] = {"Usila Chinantec"}, ["cuh"] = {"Chuka", "Gichuka"}, ["cui"] = {"Cuiba"}, ["cuj"] = {"Mashco Piro"}, ["cuk"] = {"San Blas Kuna"}, ["cul"] = {"Culina", "Kulina"}, ["cuo"] = {"Cumanagoto"}, ["cup"] = {"Cupeño"}, ["cuq"] = {"Cun"}, ["cur"] = {"Chhulung"}, ["cus"] = {"Cushitic languages"}, ["cut"] = {"Teutila Cuicatec"}, ["cuu"] = {"Tai Ya"}, ["cuv"] = {"Cuvok"}, ["cuw"] = {"Chukwa"}, ["cux"] = {"Tepeuxila Cuicatec"}, ["cuy"] = {"Cuitlatec"}, ["cvg"] = {"Chug"}, ["cvn"] = {"Valle Nacional Chinantec"}, ["cwa"] = {"Kabwa"}, ["cwb"] = {"Maindo"}, ["cwd"] = {"Woods Cree"}, ["cwe"] = {"Kwere"}, ["cwg"] = {"Chewong", "Cheq Wong"}, ["cwt"] = {"Kuwaataay"}, ["cxh"] = {"Cha'ari"}, ["cya"] = {"Nopala Chatino"}, ["cyb"] = {"Cayubaba"}, ["cyo"] = {"Cuyonon"}, ["czh"] = {"Huizhou Chinese"}, ["czk"] = {"Knaanic"}, ["czn"] = {"Zenzontepec Chatino"}, ["czo"] = {"Min Zhong Chinese"}, ["czt"] = {"Zotung Chin"}, ["daa"] = {"Dangaléat"}, ["dac"] = {"Dambi"}, ["dad"] = {"Marik"}, ["dae"] = {"Duupa"}, ["dag"] = {"Dagbani"}, ["dah"] = {"Gwahatike"}, ["dai"] = {"Day"}, ["daj"] = {"Dar Fur Daju"}, ["dak"] = {"Dakota"}, ["dal"] = {"Dahalo"}, ["dam"] = {"Damakawa"}, ["dao"] = {"Daai Chin"}, ["daq"] = {"Dandami Maria"}, ["dar"] = {"Dargwa"}, ["das"] = {"Daho-Doo"}, ["dau"] = {"Dar Sila Daju"}, ["dav"] = {"Taita", "Dawida"}, ["daw"] = {"Davawenyo"}, ["dax"] = {"Dayi"}, ["day"] = {"Land Dayak languages"}, ["daz"] = {"Moi-Wadea", "Dao"}, ["dba"] = {"Bangime"}, ["dbb"] = {"Deno"}, ["dbd"] = {"Dadiya"}, ["dbe"] = {"Dabe"}, ["dbf"] = {"Edopi"}, ["dbg"] = {"Dogul Dom Dogon"}, ["dbi"] = {"Doka"}, ["dbj"] = {"Ida'an"}, ["dbl"] = {"Dyirbal"}, ["dbm"] = {"Duguri"}, ["dbn"] = {"Duriankere"}, ["dbo"] = {"Dulbu"}, ["dbp"] = {"Duwai"}, ["dbq"] = {"Daba"}, ["dbr"] = {"Dabarre"}, ["dbt"] = {"Ben Tey Dogon"}, ["dbu"] = {"Bondum Dom Dogon"}, ["dbv"] = {"Dungu"}, ["dbw"] = {"Bankan Tey Dogon"}, ["dby"] = {"Dibiyaso"}, ["dcc"] = {"Deccan"}, ["dcr"] = {"Negerhollands"}, ["dda"] = {"Dadi Dadi"}, ["ddd"] = {"Dongotono"}, ["dde"] = {"Doondo"}, ["ddg"] = {"Fataluku"}, ["ddi"] = {"West Goodenough"}, ["ddj"] = {"Jaru"}, ["ddn"] = {"Dendi (Benin)"}, ["ddo"] = {"Dido"}, ["ddr"] = {"Dhudhuroa"}, ["dds"] = {"Donno So Dogon"}, ["ddw"] = {"Dawera-Daweloor"}, ["dec"] = {"Dagik"}, ["ded"] = {"Dedua"}, ["dee"] = {"Dewoin"}, ["def"] = {"Dezfuli"}, ["deg"] = {"Degema"}, ["deh"] = {"Dehwari"}, ["dei"] = {"Demisa"}, ["del"] = {"Delaware"}, ["dem"] = {"Dem"}, ["den"] = {"Slave (Athapascan)"}, ["dep"] = {"Pidgin Delaware"}, ["deq"] = {"Dendi (Central African Republic)"}, ["der"] = {"Deori"}, ["des"] = {"Desano"}, ["dev"] = {"Domung"}, ["dez"] = {"Dengese"}, ["dga"] = {"Southern Dagaare"}, ["dgb"] = {"Bunoge Dogon"}, ["dgc"] = {"Casiguran Dumagat Agta"}, ["dgd"] = {"Dagaari Dioula"}, ["dge"] = {"Degenan"}, ["dgg"] = {"Doga"}, ["dgh"] = {"Dghwede"}, ["dgi"] = {"Northern Dagara"}, ["dgk"] = {"Dagba"}, ["dgl"] = {"Andaandi", "Dongolawi"}, ["dgn"] = {"Dagoman"}, ["dgo"] = {"Dogri (individual language)"}, ["dgr"] = {"Tlicho", "Dogrib", "Tłı̨chǫ"}, ["dgs"] = {"Dogoso"}, ["dgt"] = {"Ndra'ngith"}, ["dgw"] = {"Daungwurrung"}, ["dgx"] = {"Doghoro"}, ["dgz"] = {"Daga"}, ["dhd"] = {"Dhundari"}, ["dhg"] = {"Dhangu-Djangu", "Dhangu", "Djangu"}, ["dhi"] = {"Dhimal"}, ["dhl"] = {"Dhalandji"}, ["dhm"] = {"Zemba"}, ["dhn"] = {"Dhanki"}, ["dho"] = {"Dhodia"}, ["dhr"] = {"Dhargari"}, ["dhs"] = {"Dhaiso"}, ["dhu"] = {"Dhurga"}, ["dhv"] = {"Dehu", "Drehu"}, ["dhw"] = {"Dhanwar (Nepal)"}, ["dhx"] = {"Dhungaloo"}, ["dia"] = {"Dia"}, ["dib"] = {"South Central Dinka"}, ["dic"] = {"Lakota Dida"}, ["did"] = {"Didinga"}, ["dif"] = {"Dieri", "Diyari"}, ["dig"] = {"Digo", "Chidigo"}, ["dih"] = {"Kumiai"}, ["dii"] = {"Dimbong"}, ["dij"] = {"Dai"}, ["dik"] = {"Southwestern Dinka"}, ["dil"] = {"Dilling"}, ["dim"] = {"Dime"}, ["din"] = {"Dinka"}, ["dio"] = {"Dibo"}, ["dip"] = {"Northeastern Dinka"}, ["diq"] = {"Dimli (individual language)"}, ["dir"] = {"Dirim"}, ["dis"] = {"Dimasa"}, ["diu"] = {"Diriku"}, ["diw"] = {"Northwestern Dinka"}, ["dix"] = {"Dixon Reef"}, ["diy"] = {"Diuwe"}, ["diz"] = {"Ding"}, ["dja"] = {"Djadjawurrung"}, ["djb"] = {"Djinba"}, ["djc"] = {"Dar Daju Daju"}, ["djd"] = {"Djamindjung", "Ngaliwurru"}, ["dje"] = {"Zarma"}, ["djf"] = {"Djangun"}, ["dji"] = {"Djinang"}, ["djj"] = {"Djeebbana"}, ["djk"] = {"Eastern Maroon Creole", "Businenge Tongo", "Nenge"}, ["djm"] = {"Jamsay Dogon"}, ["djn"] = {"Jawoyn", "Djauan"}, ["djo"] = {"Jangkang"}, ["djr"] = {"Djambarrpuyngu"}, ["dju"] = {"Kapriman"}, ["djw"] = {"Djawi"}, ["dka"] = {"Dakpakha"}, ["dkg"] = {"Kadung"}, ["dkk"] = {"Dakka"}, ["dkr"] = {"Kuijau"}, ["dks"] = {"Southeastern Dinka"}, ["dkx"] = {"Mazagway"}, ["dlg"] = {"Dolgan"}, ["dlk"] = {"Dahalik"}, ["dlm"] = {"Dalmatian"}, ["dln"] = {"Darlong"}, ["dma"] = {"Duma"}, ["dmb"] = {"Mombo Dogon"}, ["dmc"] = {"Gavak"}, ["dmd"] = {"Madhi Madhi"}, ["dme"] = {"Dugwor"}, ["dmf"] = {"Medefaidrin"}, ["dmg"] = {"Upper Kinabatangan"}, ["dmk"] = {"Domaaki"}, ["dml"] = {"Dameli"}, ["dmm"] = {"Dama"}, ["dmn"] = {"Mande languages"}, ["dmo"] = {"Kemedzung"}, ["dmr"] = {"East Damar"}, ["dms"] = {"Dampelas"}, ["dmu"] = {"Dubu", "Tebi"}, ["dmv"] = {"Dumpas"}, ["dmw"] = {"Mudburra"}, ["dmx"] = {"Dema"}, ["dmy"] = {"Demta", "Sowari"}, ["dna"] = {"Upper Grand Valley Dani"}, ["dnd"] = {"Daonda"}, ["dne"] = {"Ndendeule"}, ["dng"] = {"Dungan"}, ["dni"] = {"Lower Grand Valley Dani"}, ["dnj"] = {"Dan"}, ["dnk"] = {"Dengka"}, ["dnn"] = {"Dzùùngoo"}, ["dno"] = {"Ndrulo", "Northern Lendu"}, ["dnr"] = {"Danaru"}, ["dnt"] = {"Mid Grand Valley Dani"}, ["dnu"] = {"Danau"}, ["dnv"] = {"Danu"}, ["dnw"] = {"Western Dani"}, ["dny"] = {"Dení"}, ["doa"] = {"Dom"}, ["dob"] = {"Dobu"}, ["doc"] = {"Northern Dong"}, ["doe"] = {"Doe"}, ["dof"] = {"Domu"}, ["doh"] = {"Dong"}, ["doi"] = {"Dogri (macrolanguage)"}, ["dok"] = {"Dondo"}, ["dol"] = {"Doso"}, ["don"] = {"Toura (Papua New Guinea)"}, ["doo"] = {"Dongo"}, ["dop"] = {"Lukpa"}, ["doq"] = {"Dominican Sign Language"}, ["dor"] = {"Dori'o"}, ["dos"] = {"Dogosé"}, ["dot"] = {"Dass"}, ["dov"] = {"Dombe"}, ["dow"] = {"Doyayo"}, ["dox"] = {"Bussa"}, ["doy"] = {"Dompo"}, ["doz"] = {"Dorze"}, ["dpp"] = {"Papar"}, ["dra"] = {"Dravidian languages"}, ["drb"] = {"Dair"}, ["drc"] = {"Minderico"}, ["drd"] = {"Darmiya"}, ["dre"] = {"Dolpo"}, ["drg"] = {"Rungus"}, ["dri"] = {"C'Lela"}, ["drl"] = {"Paakantyi"}, ["drn"] = {"West Damar"}, ["dro"] = {"Daro-Matu Melanau"}, ["drq"] = {"Dura"}, ["drs"] = {"Gedeo"}, ["drt"] = {"Drents"}, ["dru"] = {"Rukai"}, ["dry"] = {"Darai"}, ["dsb"] = {"Lower Sorbian"}, ["dse"] = {"Dutch Sign Language"}, ["dsh"] = {"Daasanach"}, ["dsi"] = {"Disa"}, ["dsk"] = {"Dokshi"}, ["dsl"] = {"Danish Sign Language"}, ["dsn"] = {"Dusner"}, ["dso"] = {"Desiya"}, ["dsq"] = {"Tadaksahak"}, ["dsz"] = {"Mardin Sign Language"}, ["dta"] = {"Daur"}, ["dtb"] = {"Labuk-Kinabatangan Kadazan"}, ["dtd"] = {"Ditidaht"}, ["dth"] = {"Adithinngithigh"}, ["dti"] = {"Ana Tinga Dogon"}, ["dtk"] = {"Tene Kan Dogon"}, ["dtm"] = {"Tomo Kan Dogon"}, ["dtn"] = {"Daatsʼíin"}, ["dto"] = {"Tommo So Dogon"}, ["dtp"] = {"Kadazan Dusun", "Central Dusun"}, ["dtr"] = {"Lotud"}, ["dts"] = {"Toro So Dogon"}, ["dtt"] = {"Toro Tegu Dogon"}, ["dtu"] = {"Tebul Ure Dogon"}, ["dty"] = {"Dotyali"}, ["dua"] = {"Duala"}, ["dub"] = {"Dubli"}, ["duc"] = {"Duna"}, ["due"] = {"Umiray Dumaget Agta"}, ["duf"] = {"Dumbea", "Drubea"}, ["dug"] = {"Duruma", "Chiduruma"}, ["duh"] = {"Dungra Bhil"}, ["dui"] = {"Dumun"}, ["duk"] = {"Uyajitaya"}, ["dul"] = {"Alabat Island Agta"}, ["dum"] = {"Middle Dutch (ca. 1050-1350)"}, ["dun"] = {"Dusun Deyah"}, ["duo"] = {"Dupaninan Agta"}, ["dup"] = {"Duano"}, ["duq"] = {"Dusun Malang"}, ["dur"] = {"Dii"}, ["dus"] = {"Dumi"}, ["duu"] = {"Drung"}, ["duv"] = {"Duvle"}, ["duw"] = {"Dusun Witu"}, ["dux"] = {"Duungooma"}, ["duy"] = {"Dicamay Agta"}, ["duz"] = {"Duli-Gey"}, ["dva"] = {"Duau"}, ["dwa"] = {"Diri"}, ["dwk"] = {"Dawik Kui"}, ["dwr"] = {"Dawro"}, ["dws"] = {"Dutton World Speedwords"}, ["dwu"] = {"Dhuwal"}, ["dww"] = {"Dawawa"}, ["dwy"] = {"Dhuwaya"}, ["dwz"] = {"Dewas Rai"}, ["dya"] = {"Dyan"}, ["dyb"] = {"Dyaberdyaber"}, ["dyd"] = {"Dyugun"}, ["dyg"] = {"Villa Viciosa Agta"}, ["dyi"] = {"Djimini Senoufo"}, ["dym"] = {"Yanda Dom Dogon"}, ["dyn"] = {"Dyangadi", "Dhanggatti"}, ["dyo"] = {"Jola-Fonyi"}, ["dyr"] = {"Dyarim"}, ["dyu"] = {"Dyula"}, ["dyy"] = {"Djabugay", "Dyaabugay"}, ["dza"] = {"Tunzu"}, ["dzd"] = {"Daza"}, ["dze"] = {"Djiwarli"}, ["dzg"] = {"Dazaga"}, ["dzl"] = {"Dzalakha"}, ["dzn"] = {"Dzando"}, ["eaa"] = {"Karenggapa"}, ["ebc"] = {"Beginci"}, ["ebg"] = {"Ebughu"}, ["ebk"] = {"Eastern Bontok"}, ["ebo"] = {"Teke-Ebo"}, ["ebr"] = {"Ebrié"}, ["ebu"] = {"Embu", "Kiembu"}, ["ecr"] = {"Eteocretan"}, ["ecs"] = {"Ecuadorian Sign Language"}, ["ecy"] = {"Eteocypriot"}, ["eee"] = {"E"}, ["efa"] = {"Efai"}, ["efe"] = {"Efe"}, ["efi"] = {"Efik"}, ["ega"] = {"Ega"}, ["egl"] = {"Emilian"}, ["egm"] = {"Benamanga"}, ["ego"] = {"Eggon"}, ["egx"] = {"Egyptian languages"}, ["egy"] = {"Egyptian (Ancient)"}, ["ehs"] = {"Miyakubo Sign Language"}, ["ehu"] = {"Ehueun"}, ["eip"] = {"Eipomek"}, ["eit"] = {"Eitiep"}, ["eiv"] = {"Askopan"}, ["eja"] = {"Ejamat"}, ["eka"] = {"Ekajuk"}, ["eke"] = {"Ekit"}, ["ekg"] = {"Ekari"}, ["eki"] = {"Eki"}, ["ekk"] = {"Standard Estonian"}, ["ekl"] = {"Kol (Bangladesh)", "Kol"}, ["ekm"] = {"Elip"}, ["eko"] = {"Koti"}, ["ekp"] = {"Ekpeye"}, ["ekr"] = {"Yace"}, ["eky"] = {"Eastern Kayah"}, ["ele"] = {"Elepi"}, ["elh"] = {"El Hugeirat"}, ["eli"] = {"Nding"}, ["elk"] = {"Elkei"}, ["elm"] = {"Eleme"}, ["elo"] = {"El Molo"}, ["elu"] = {"Elu"}, ["elx"] = {"Elamite"}, ["ema"] = {"Emai-Iuleha-Ora"}, ["emb"] = {"Embaloh"}, ["eme"] = {"Emerillon"}, ["emg"] = {"Eastern Meohang"}, ["emi"] = {"Mussau-Emira"}, ["emk"] = {"Eastern Maninkakan"}, ["emm"] = {"Mamulique"}, ["emn"] = {"Eman"}, ["emp"] = {"Northern Emberá"}, ["emq"] = {"Eastern Minyag"}, ["ems"] = {"Pacific Gulf Yupik"}, ["emu"] = {"Eastern Muria"}, ["emw"] = {"Emplawas"}, ["emx"] = {"Erromintxela"}, ["emy"] = {"Epigraphic Mayan"}, ["emz"] = {"Mbessa"}, ["ena"] = {"Apali"}, ["enb"] = {"Markweeta"}, ["enc"] = {"En"}, ["end"] = {"Ende"}, ["enf"] = {"Forest Enets"}, ["enh"] = {"Tundra Enets"}, ["enl"] = {"Enlhet"}, ["enm"] = {"Middle English (1100-1500)"}, ["enn"] = {"Engenni"}, ["eno"] = {"Enggano"}, ["enq"] = {"Enga"}, ["enr"] = {"Emumu", "Emem"}, ["enu"] = {"Enu"}, ["env"] = {"Enwan (Edo State)"}, ["enw"] = {"Enwan (Akwa Ibom State)"}, ["enx"] = {"Enxet"}, ["eot"] = {"Beti (Côte d'Ivoire)"}, ["epi"] = {"Epie"}, ["era"] = {"Eravallan"}, ["erg"] = {"Sie"}, ["erh"] = {"Eruwa"}, ["eri"] = {"Ogea"}, ["erk"] = {"South Efate"}, ["ero"] = {"Horpa"}, ["err"] = {"Erre"}, ["ers"] = {"Ersu"}, ["ert"] = {"Eritai"}, ["erw"] = {"Erokwanas"}, ["ese"] = {"Ese Ejja"}, ["esg"] = {"Aheri Gondi"}, ["esh"] = {"Eshtehardi"}, ["esi"] = {"North Alaskan Inupiatun"}, ["esk"] = {"Northwest Alaska Inupiatun"}, ["esl"] = {"Egypt Sign Language"}, ["esm"] = {"Esuma"}, ["esn"] = {"Salvadoran Sign Language"}, ["eso"] = {"Estonian Sign Language"}, ["esq"] = {"Esselen"}, ["ess"] = {"Central Siberian Yupik"}, ["esu"] = {"Central Yupik"}, ["esx"] = {"Eskimo-Aleut languages"}, ["esy"] = {"Eskayan"}, ["etb"] = {"Etebi"}, ["etc"] = {"Etchemin"}, ["eth"] = {"Ethiopian Sign Language"}, ["etn"] = {"Eton (Vanuatu)"}, ["eto"] = {"Eton (Cameroon)"}, ["etr"] = {"Edolo"}, ["ets"] = {"Yekhee"}, ["ett"] = {"Etruscan"}, ["etu"] = {"Ejagham"}, ["etx"] = {"Eten"}, ["etz"] = {"Semimi"}, ["eud"] = {"Eudeve"}, ["euq"] = {"Basque (family)"}, ["eve"] = {"Even"}, ["evh"] = {"Uvbie"}, ["evn"] = {"Evenki"}, ["ewo"] = {"Ewondo"}, ["ext"] = {"Extremaduran"}, ["eya"] = {"Eyak"}, ["eyo"] = {"Keiyo"}, ["eza"] = {"Ezaa"}, ["eze"] = {"Uzekwe"}, ["faa"] = {"Fasu"}, ["fab"] = {"Fa d'Ambu"}, ["fad"] = {"Wagi"}, ["faf"] = {"Fagani"}, ["fag"] = {"Finongan"}, ["fah"] = {"Baissa Fali"}, ["fai"] = {"Faiwol"}, ["faj"] = {"Faita"}, ["fak"] = {"Fang (Cameroon)"}, ["fal"] = {"South Fali"}, ["fam"] = {"Fam"}, ["fan"] = {"Fang (Equatorial Guinea)"}, ["fap"] = {"Paloor"}, ["far"] = {"Fataleka"}, ["fat"] = {"Fanti"}, ["fau"] = {"Fayu"}, ["fax"] = {"Fala"}, ["fay"] = {"Southwestern Fars"}, ["faz"] = {"Northwestern Fars"}, ["fbl"] = {"West Albay Bikol"}, ["fcs"] = {"Quebec Sign Language"}, ["fer"] = {"Feroge"}, ["ffi"] = {"Foia Foia"}, ["ffm"] = {"Maasina Fulfulde"}, ["fgr"] = {"Fongoro"}, ["fia"] = {"Nobiin"}, ["fie"] = {"Fyer"}, ["fif"] = {"Faifi"}, ["fil"] = {"Filipino", "Pilipino"}, ["fip"] = {"Fipa"}, ["fir"] = {"Firan"}, ["fit"] = {"Tornedalen Finnish", "Meänkieli"}, ["fiu"] = {"Finno-Ugrian languages"}, ["fiw"] = {"Fiwaga"}, ["fkk"] = {"Kirya-Konzəl"}, ["fkv"] = {"Kven Finnish"}, ["fla"] = {"Kalispel-Pend d'Oreille"}, ["flh"] = {"Foau"}, ["fli"] = {"Fali"}, ["fll"] = {"North Fali"}, ["fln"] = {"Flinders Island"}, ["flr"] = {"Fuliiru"}, ["fly"] = {"Flaaitaal", "Tsotsitaal"}, ["fmp"] = {"Fe'fe'"}, ["fmu"] = {"Far Western Muria"}, ["fnb"] = {"Fanbak"}, ["fng"] = {"Fanagalo"}, ["fni"] = {"Fania"}, ["fod"] = {"Foodo"}, ["foi"] = {"Foi"}, ["fom"] = {"Foma"}, ["fon"] = {"Fon"}, ["for"] = {"Fore"}, ["fos"] = {"Siraya"}, ["fox"] = {"Formosan languages"}, ["fpe"] = {"Fernando Po Creole English"}, ["fqs"] = {"Fas"}, ["frc"] = {"Cajun French"}, ["frd"] = {"Fordata"}, ["frk"] = {"Frankish"}, ["frm"] = {"Middle French (ca. 1400-1600)"}, ["fro"] = {"Lumang Pranses (842-ca. 1400)"}, ["frp"] = {"Arpitan", "Francoprovençal"}, ["frq"] = {"Forak"}, ["frr"] = {"Northern Frisian"}, ["frs"] = {"Eastern Frisian"}, ["frt"] = {"Fortsenal"}, ["fse"] = {"Finnish Sign Language"}, ["fsl"] = {"French Sign Language"}, ["fss"] = {"Finland-Swedish Sign Language", "finlandssvenskt teckenspråk", "suomenruotsalainen viittomakieli"}, ["fub"] = {"Adamawa Fulfulde"}, ["fuc"] = {"Pulaar"}, ["fud"] = {"East Futuna"}, ["fue"] = {"Borgu Fulfulde"}, ["fuf"] = {"Pular"}, ["fuh"] = {"Western Niger Fulfulde"}, ["fui"] = {"Bagirmi Fulfulde"}, ["fuj"] = {"Ko"}, ["fum"] = {"Fum"}, ["fun"] = {"Fulniô"}, ["fuq"] = {"Central-Eastern Niger Fulfulde"}, ["fur"] = {"Friulian"}, ["fut"] = {"Futuna-Aniwa"}, ["fuu"] = {"Furu"}, ["fuv"] = {"Nigerian Fulfulde"}, ["fuy"] = {"Fuyug"}, ["fvr"] = {"Fur"}, ["fwa"] = {"Fwâi"}, ["fwe"] = {"Fwe"}, ["gaa"] = {"Ga"}, ["gab"] = {"Gabri"}, ["gac"] = {"Mixed Great Andamanese"}, ["gad"] = {"Gaddang"}, ["gae"] = {"Guarequena"}, ["gaf"] = {"Gende"}, ["gag"] = {"Gagauz"}, ["gah"] = {"Alekano"}, ["gai"] = {"Borei"}, ["gaj"] = {"Gadsup"}, ["gak"] = {"Gamkonora"}, ["gal"] = {"Galolen"}, ["gam"] = {"Kandawo"}, ["gan"] = {"Gan Chinese"}, ["gao"] = {"Gants"}, ["gap"] = {"Gal"}, ["gaq"] = {"Gata'"}, ["gar"] = {"Galeya"}, ["gas"] = {"Adiwasi Garasia"}, ["gat"] = {"Kenati"}, ["gau"] = {"Mudhili Gadaba"}, ["gaw"] = {"Nobonob"}, ["gax"] = {"Borana-Arsi-Guji Oromo"}, ["gay"] = {"Gayo"}, ["gaz"] = {"West Central Oromo"}, ["gba"] = {"Gbaya (Central African Republic)"}, ["gbb"] = {"Kaytetye"}, ["gbd"] = {"Karajarri"}, ["gbe"] = {"Niksek"}, ["gbf"] = {"Gaikundi"}, ["gbg"] = {"Gbanziri"}, ["gbh"] = {"Defi Gbe"}, ["gbi"] = {"Galela"}, ["gbj"] = {"Bodo Gadaba"}, ["gbk"] = {"Gaddi"}, ["gbl"] = {"Gamit"}, ["gbm"] = {"Garhwali"}, ["gbn"] = {"Mo'da"}, ["gbo"] = {"Northern Grebo"}, ["gbp"] = {"Gbaya-Bossangoa"}, ["gbq"] = {"Gbaya-Bozoum"}, ["gbr"] = {"Gbagyi"}, ["gbs"] = {"Gbesi Gbe"}, ["gbu"] = {"Gagadu"}, ["gbv"] = {"Gbanu"}, ["gbw"] = {"Gabi-Gabi"}, ["gbx"] = {"Eastern Xwla Gbe"}, ["gby"] = {"Gbari"}, ["gbz"] = {"Zoroastrian Dari"}, ["gcc"] = {"Mali"}, ["gcd"] = {"Ganggalida"}, ["gce"] = {"Galice"}, ["gcf"] = {"Guadeloupean Creole French"}, ["gcl"] = {"Grenadian Creole English"}, ["gcn"] = {"Gaina"}, ["gcr"] = {"Guianese Creole French"}, ["gct"] = {"Colonia Tovar German"}, ["gda"] = {"Gade Lohar"}, ["gdb"] = {"Pottangi Ollar Gadaba"}, ["gdc"] = {"Gugu Badhun"}, ["gdd"] = {"Gedaged"}, ["gde"] = {"Gude"}, ["gdf"] = {"Guduf-Gava"}, ["gdg"] = {"Ga'dang"}, ["gdh"] = {"Gadjerawang", "Gajirrabeng"}, ["gdi"] = {"Gundi"}, ["gdj"] = {"Gurdjar"}, ["gdk"] = {"Gadang"}, ["gdl"] = {"Dirasha"}, ["gdm"] = {"Laal"}, ["gdn"] = {"Umanakaina"}, ["gdo"] = {"Ghodoberi"}, ["gdq"] = {"Mehri"}, ["gdr"] = {"Wipi"}, ["gds"] = {"Ghandruk Sign Language"}, ["gdt"] = {"Kungardutyi"}, ["gdu"] = {"Gudu"}, ["gdx"] = {"Godwari"}, ["gea"] = {"Geruma"}, ["geb"] = {"Kire"}, ["gec"] = {"Gboloo Grebo"}, ["ged"] = {"Gade"}, ["gef"] = {"Gerai"}, ["geg"] = {"Gengle"}, ["geh"] = {"Hutterite German", "Hutterisch"}, ["gei"] = {"Gebe"}, ["gej"] = {"Gen"}, ["gek"] = {"Ywom"}, ["gel"] = {"ut-Ma'in"}, ["gem"] = {"Germanic languages"}, ["geq"] = {"Geme"}, ["ges"] = {"Geser-Gorom"}, ["gev"] = {"Eviya"}, ["gew"] = {"Gera"}, ["gex"] = {"Garre"}, ["gey"] = {"Enya"}, ["gez"] = {"Geez"}, ["gfk"] = {"Patpatar"}, ["gft"] = {"Gafat"}, ["gga"] = {"Gao"}, ["ggb"] = {"Gbii"}, ["ggd"] = {"Gugadj"}, ["gge"] = {"Gurr-goni"}, ["ggg"] = {"Gurgula"}, ["ggk"] = {"Kungarakany"}, ["ggl"] = {"Ganglau"}, ["ggt"] = {"Gitua"}, ["ggu"] = {"Gagu", "Gban"}, ["ggw"] = {"Gogodala"}, ["gha"] = {"Ghadamès"}, ["ghc"] = {"Hiberno-Scottish Gaelic"}, ["ghe"] = {"Southern Ghale"}, ["ghh"] = {"Northern Ghale"}, ["ghk"] = {"Geko Karen"}, ["ghl"] = {"Ghulfan"}, ["ghn"] = {"Ghanongga"}, ["gho"] = {"Ghomara"}, ["ghr"] = {"Ghera"}, ["ghs"] = {"Guhu-Samane"}, ["ght"] = {"Kuke", "Kutang Ghale"}, ["gia"] = {"Kija"}, ["gib"] = {"Gibanawa"}, ["gic"] = {"Gail"}, ["gid"] = {"Gidar"}, ["gie"] = {"Gaɓogbo", "Guébie"}, ["gig"] = {"Goaria"}, ["gih"] = {"Githabul"}, ["gii"] = {"Girirra"}, ["gil"] = {"Gilbertese"}, ["gim"] = {"Gimi (Eastern Highlands)"}, ["gin"] = {"Hinukh"}, ["gip"] = {"Gimi (West New Britain)"}, ["giq"] = {"Green Gelao"}, ["gir"] = {"Red Gelao"}, ["gis"] = {"North Giziga"}, ["git"] = {"Gitxsan"}, ["giu"] = {"Mulao"}, ["giw"] = {"White Gelao"}, ["gix"] = {"Gilima"}, ["giy"] = {"Giyug"}, ["giz"] = {"South Giziga"}, ["gjk"] = {"Kachi Koli"}, ["gjm"] = {"Gunditjmara"}, ["gjn"] = {"Gonja"}, ["gjr"] = {"Gurindji Kriol"}, ["gju"] = {"Gujari"}, ["gka"] = {"Guya"}, ["gkd"] = {"Magɨ (Madang Province)"}, ["gke"] = {"Ndai"}, ["gkn"] = {"Gokana"}, ["gko"] = {"Kok-Nar"}, ["gkp"] = {"Guinea Kpelle"}, ["gku"] = {"ǂUngkue"}, ["glb"] = {"Belning"}, ["glc"] = {"Bon Gula"}, ["gld"] = {"Nanai"}, ["glh"] = {"Northwest Pashai", "Northwest Pashayi"}, ["glj"] = {"Gula Iro"}, ["glk"] = {"Gilaki"}, ["gll"] = {"Garlali"}, ["glo"] = {"Galambu"}, ["glr"] = {"Glaro-Twabo"}, ["glu"] = {"Gula (Chad)"}, ["glw"] = {"Glavda"}, ["gly"] = {"Gule"}, ["gma"] = {"Gambera"}, ["gmb"] = {"Gula'alaa"}, ["gmd"] = {"Mághdì"}, ["gme"] = {"East Germanic languages"}, ["gmg"] = {"Magɨyi"}, ["gmh"] = {"Middle High German (ca. 1050-1500)"}, ["gml"] = {"Middle Low German"}, ["gmm"] = {"Gbaya-Mbodomo"}, ["gmn"] = {"Gimnime"}, ["gmq"] = {"North Germanic languages"}, ["gmr"] = {"Mirning", "Mirniny"}, ["gmu"] = {"Gumalu"}, ["gmv"] = {"Gamo"}, ["gmw"] = {"West Germanic languages"}, ["gmx"] = {"Magoma"}, ["gmy"] = {"Mycenaean Greek"}, ["gmz"] = {"Mgbolizhia"}, ["gna"] = {"Kaansa"}, ["gnb"] = {"Gangte"}, ["gnc"] = {"Guanche"}, ["gnd"] = {"Zulgo-Gemzek"}, ["gne"] = {"Ganang"}, ["gng"] = {"Ngangam"}, ["gnh"] = {"Lere"}, ["gni"] = {"Gooniyandi"}, ["gnj"] = {"Ngen"}, ["gnk"] = {"ǁGana"}, ["gnl"] = {"Gangulu"}, ["gnm"] = {"Ginuman"}, ["gnn"] = {"Gumatj"}, ["gno"] = {"Northern Gondi"}, ["gnq"] = {"Gana"}, ["gnr"] = {"Gureng Gureng"}, ["gnt"] = {"Guntai"}, ["gnu"] = {"Gnau"}, ["gnw"] = {"Western Bolivian Guaraní"}, ["gnz"] = {"Ganzi"}, ["goa"] = {"Guro"}, ["gob"] = {"Playero"}, ["goc"] = {"Gorakor"}, ["god"] = {"Godié"}, ["goe"] = {"Gongduk"}, ["gof"] = {"Gofa"}, ["gog"] = {"Gogo"}, ["goh"] = {"Old High German (ca. 750-1050)"}, ["goi"] = {"Gobasi"}, ["goj"] = {"Gowlan"}, ["gok"] = {"Gowli"}, ["gol"] = {"Gola"}, ["gom"] = {"Goan Konkani"}, ["gon"] = {"Gondi"}, ["goo"] = {"Gone Dau"}, ["gop"] = {"Yeretuar"}, ["goq"] = {"Gorap"}, ["gor"] = {"Gorontalo"}, ["gos"] = {"Gronings"}, ["got"] = {"Gothic"}, ["gou"] = {"Gavar"}, ["gov"] = {"Goo"}, ["gow"] = {"Gorowa"}, ["gox"] = {"Gobu"}, ["goy"] = {"Goundo"}, ["goz"] = {"Gozarkhani"}, ["gpa"] = {"Gupa-Abawa"}, ["gpe"] = {"Ghanaian Pidgin English"}, ["gpn"] = {"Taiap"}, ["gqa"] = {"Ga'anda"}, ["gqi"] = {"Guiqiong"}, ["gqn"] = {"Guana (Brazil)"}, ["gqr"] = {"Gor"}, ["gqu"] = {"Qau"}, ["gra"] = {"Rajput Garasia"}, ["grb"] = {"Grebo"}, ["grc"] = {"Sinaunang Griyego"}, ["grd"] = {"Guruntum-Mbaaru"}, ["grg"] = {"Madi"}, ["grh"] = {"Gbiri-Niragu"}, ["gri"] = {"Ghari"}, ["grj"] = {"Southern Grebo"}, ["grk"] = {"Greek languages"}, ["grm"] = {"Kota Marudu Talantang"}, ["gro"] = {"Groma"}, ["grq"] = {"Gorovu"}, ["grr"] = {"Taznatit"}, ["grs"] = {"Gresi"}, ["grt"] = {"Garo"}, ["gru"] = {"Kistane"}, ["grv"] = {"Central Grebo"}, ["grw"] = {"Gweda"}, ["grx"] = {"Guriaso"}, ["gry"] = {"Barclayville Grebo"}, ["grz"] = {"Guramalum"}, ["gse"] = {"Ghanaian Sign Language"}, ["gsg"] = {"German Sign Language"}, ["gsl"] = {"Gusilay"}, ["gsm"] = {"Guatemalan Sign Language"}, ["gsn"] = {"Nema", "Gusan"}, ["gso"] = {"Southwest Gbaya"}, ["gsp"] = {"Wasembo"}, ["gss"] = {"Greek Sign Language"}, ["gsw"] = {"Swiss German", "Alemannic", "Alsatian"}, ["gta"] = {"Guató"}, ["gtu"] = {"Aghu-Tharnggala"}, ["gua"] = {"Shiki"}, ["gub"] = {"Guajajára"}, ["guc"] = {"Wayuu"}, ["gud"] = {"Yocoboué Dida"}, ["gue"] = {"Gurindji"}, ["guf"] = {"Gupapuyngu"}, ["gug"] = {"Paraguayan Guaraní"}, ["guh"] = {"Guahibo"}, ["gui"] = {"Eastern Bolivian Guaraní"}, ["guk"] = {"Gumuz"}, ["gul"] = {"Sea Island Creole English"}, ["gum"] = {"Guambiano"}, ["gun"] = {"Mbyá Guaraní"}, ["guo"] = {"Guayabero"}, ["gup"] = {"Gunwinggu"}, ["guq"] = {"Aché"}, ["gur"] = {"Farefare"}, ["gus"] = {"Guinean Sign Language"}, ["gut"] = {"Maléku Jaíka"}, ["guu"] = {"Yanomamö"}, ["guw"] = {"Gun"}, ["gux"] = {"Gourmanchéma"}, ["guz"] = {"Gusii", "Ekegusii"}, ["gva"] = {"Guana (Paraguay)"}, ["gvc"] = {"Guanano"}, ["gve"] = {"Duwet"}, ["gvf"] = {"Golin"}, ["gvj"] = {"Guajá"}, ["gvl"] = {"Gulay"}, ["gvm"] = {"Gurmana"}, ["gvn"] = {"Kuku-Yalanji"}, ["gvo"] = {"Gavião Do Jiparaná"}, ["gvp"] = {"Pará Gavião"}, ["gvr"] = {"Gurung"}, ["gvs"] = {"Gumawana"}, ["gvy"] = {"Guyani"}, ["gwa"] = {"Mbato"}, ["gwb"] = {"Gwa"}, ["gwc"] = {"Gawri", "Kalami"}, ["gwd"] = {"Gawwada"}, ["gwe"] = {"Gweno"}, ["gwf"] = {"Gowro"}, ["gwg"] = {"Moo"}, ["gwi"] = {"Gwichʼin"}, ["gwj"] = {"ǀGwi"}, ["gwm"] = {"Awngthim"}, ["gwn"] = {"Gwandara"}, ["gwr"] = {"Gwere"}, ["gwt"] = {"Gawar-Bati"}, ["gwu"] = {"Guwamu"}, ["gww"] = {"Kwini"}, ["gwx"] = {"Gua"}, ["gxx"] = {"Wè Southern"}, ["gya"] = {"Northwest Gbaya"}, ["gyb"] = {"Garus"}, ["gyd"] = {"Kayardild"}, ["gye"] = {"Gyem"}, ["gyf"] = {"Gungabula"}, ["gyg"] = {"Gbayi"}, ["gyi"] = {"Gyele"}, ["gyl"] = {"Gayil"}, ["gym"] = {"Ngäbere"}, ["gyn"] = {"Guyanese Creole English"}, ["gyo"] = {"Gyalsumdo"}, ["gyr"] = {"Guarayu"}, ["gyy"] = {"Gunya"}, ["gyz"] = {"Geji", "Gyaazi"}, ["gza"] = {"Ganza"}, ["gzi"] = {"Gazi"}, ["gzn"] = {"Gane"}, ["haa"] = {"Han"}, ["hab"] = {"Hanoi Sign Language"}, ["hac"] = {"Gurani"}, ["had"] = {"Hatam"}, ["hae"] = {"Eastern Oromo"}, ["haf"] = {"Haiphong Sign Language"}, ["hag"] = {"Hanga"}, ["hah"] = {"Hahon"}, ["hai"] = {"Haida"}, ["haj"] = {"Hajong"}, ["hak"] = {"Hakka Chinese"}, ["hal"] = {"Halang"}, ["ham"] = {"Hewa"}, ["han"] = {"Hangaza"}, ["hao"] = {"Hakö"}, ["hap"] = {"Hupla"}, ["haq"] = {"Ha"}, ["har"] = {"Harari"}, ["has"] = {"Haisla"}, ["hav"] = {"Havu"}, ["haw"] = {"Hawaiian"}, ["hax"] = {"Southern Haida"}, ["hay"] = {"Haya"}, ["haz"] = {"Hazaragi"}, ["hba"] = {"Hamba"}, ["hbb"] = {"Huba"}, ["hbn"] = {"Heiban"}, ["hbo"] = {"Ancient Hebrew"}, ["hbu"] = {"Habu"}, ["hca"] = {"Andaman Creole Hindi"}, ["hch"] = {"Huichol"}, ["hdn"] = {"Northern Haida"}, ["hds"] = {"Honduras Sign Language"}, ["hdy"] = {"Hadiyya"}, ["hea"] = {"Northern Qiandong Miao"}, ["hed"] = {"Herdé"}, ["heg"] = {"Helong"}, ["heh"] = {"Hehe"}, ["hei"] = {"Heiltsuk"}, ["hem"] = {"Hemba"}, ["hgm"] = {"Haiǁom"}, ["hgw"] = {"Haigwai"}, ["hhi"] = {"Hoia Hoia"}, ["hhr"] = {"Kerak"}, ["hhy"] = {"Hoyahoya"}, ["hia"] = {"Lamang"}, ["hib"] = {"Hibito"}, ["hid"] = {"Hidatsa"}, ["hif"] = {"Fiji Hindi"}, ["hig"] = {"Kamwe"}, ["hih"] = {"Pamosu"}, ["hii"] = {"Hinduri"}, ["hij"] = {"Hijuk"}, ["hik"] = {"Seit-Kaitetu"}, ["hil"] = {"Hiligaynon"}, ["him"] = {"Himachali languages", "Western Pahari languages"}, ["hio"] = {"Tsoa"}, ["hir"] = {"Himarimã"}, ["hit"] = {"Hittite"}, ["hiw"] = {"Hiw"}, ["hix"] = {"Hixkaryána"}, ["hji"] = {"Haji"}, ["hka"] = {"Kahe"}, ["hke"] = {"Hunde"}, ["hkh"] = {"Khah", "Poguli"}, ["hkk"] = {"Hunjara-Kaina Ke"}, ["hkn"] = {"Mel-Khaonh"}, ["hks"] = {"Hong Kong Sign Language", "Heung Kong Sau Yue"}, ["hla"] = {"Halia"}, ["hlb"] = {"Halbi"}, ["hld"] = {"Halang Doan"}, ["hle"] = {"Hlersu"}, ["hlt"] = {"Matu Chin"}, ["hlu"] = {"Hieroglyphic Luwian"}, ["hma"] = {"Southern Mashan Hmong", "Southern Mashan Miao"}, ["hmb"] = {"Humburi Senni Songhay"}, ["hmc"] = {"Central Huishui Hmong", "Central Huishui Miao"}, ["hmd"] = {"Large Flowery Miao", "A-hmaos", "Da-Hua Miao"}, ["hme"] = {"Eastern Huishui Hmong", "Eastern Huishui Miao"}, ["hmf"] = {"Hmong Don"}, ["hmg"] = {"Southwestern Guiyang Hmong"}, ["hmh"] = {"Southwestern Huishui Hmong", "Southwestern Huishui Miao"}, ["hmi"] = {"Northern Huishui Hmong", "Northern Huishui Miao"}, ["hmj"] = {"Ge", "Gejia"}, ["hmk"] = {"Maek"}, ["hml"] = {"Luopohe Hmong", "Luopohe Miao"}, ["hmm"] = {"Central Mashan Hmong", "Central Mashan Miao"}, ["hmn"] = {"Hmong", "Mong"}, ["hmp"] = {"Northern Mashan Hmong", "Northern Mashan Miao"}, ["hmq"] = {"Eastern Qiandong Miao"}, ["hmr"] = {"Hmar"}, ["hms"] = {"Southern Qiandong Miao"}, ["hmt"] = {"Hamtai"}, ["hmu"] = {"Hamap"}, ["hmv"] = {"Hmong Dô"}, ["hmw"] = {"Western Mashan Hmong", "Western Mashan Miao"}, ["hmx"] = {"Hmong-Mien languages"}, ["hmy"] = {"Southern Guiyang Hmong", "Southern Guiyang Miao"}, ["hmz"] = {"Hmong Shua", "Sinicized Miao"}, ["hna"] = {"Mina (Cameroon)"}, ["hnd"] = {"Southern Hindko"}, ["hne"] = {"Chhattisgarhi"}, ["hng"] = {"Hungu"}, ["hnh"] = {"ǁAni"}, ["hni"] = {"Hani"}, ["hnj"] = {"Hmong Njua", "Mong Leng", "Mong Njua"}, ["hnm"] = {"Hainanese"}, ["hnn"] = {"Hanunoo"}, ["hno"] = {"Northern Hindko"}, ["hns"] = {"Caribbean Hindustani"}, ["hnu"] = {"Hung"}, ["hoa"] = {"Hoava"}, ["hob"] = {"Mari (Madang Province)"}, ["hoc"] = {"Ho"}, ["hod"] = {"Holma"}, ["hoe"] = {"Horom"}, ["hoh"] = {"Hobyót"}, ["hoi"] = {"Holikachuk"}, ["hoj"] = {"Hadothi", "Haroti"}, ["hok"] = {"Hokan languages"}, ["hol"] = {"Holu"}, ["hom"] = {"Homa"}, ["hoo"] = {"Holoholo"}, ["hop"] = {"Hopi"}, ["hor"] = {"Horo"}, ["hos"] = {"Ho Chi Minh City Sign Language"}, ["hot"] = {"Hote", "Malê"}, ["hov"] = {"Hovongan"}, ["how"] = {"Honi"}, ["hoy"] = {"Holiya"}, ["hoz"] = {"Hozo"}, ["hpo"] = {"Hpon"}, ["hps"] = {"Hawai'i Sign Language (HSL)", "Hawai'i Pidgin Sign Language"}, ["hra"] = {"Hrangkhol"}, ["hrc"] = {"Niwer Mil"}, ["hre"] = {"Hre"}, ["hrk"] = {"Haruku"}, ["hrm"] = {"Horned Miao"}, ["hro"] = {"Haroi"}, ["hrp"] = {"Nhirrpi"}, ["hrt"] = {"Hértevin"}, ["hru"] = {"Hruso"}, ["hrw"] = {"Warwar Feni"}, ["hrx"] = {"Hunsrik"}, ["hrz"] = {"Harzani"}, ["hsb"] = {"Upper Sorbian"}, ["hsh"] = {"Hungarian Sign Language"}, ["hsl"] = {"Hausa Sign Language"}, ["hsn"] = {"Xiang Chinese"}, ["hss"] = {"Harsusi"}, ["hti"] = {"Hoti"}, ["hto"] = {"Minica Huitoto"}, ["hts"] = {"Hadza"}, ["htu"] = {"Hitu"}, ["htx"] = {"Middle Hittite"}, ["hub"] = {"Huambisa"}, ["huc"] = {"ǂHua", "ǂʼAmkhoe"}, ["hud"] = {"Huaulu"}, ["hue"] = {"San Francisco Del Mar Huave"}, ["huf"] = {"Humene"}, ["hug"] = {"Huachipaeri"}, ["huh"] = {"Huilliche"}, ["hui"] = {"Huli"}, ["huj"] = {"Northern Guiyang Hmong", "Northern Guiyang Miao"}, ["huk"] = {"Hulung"}, ["hul"] = {"Hula"}, ["hum"] = {"Hungana"}, ["huo"] = {"Hu"}, ["hup"] = {"Hupa"}, ["huq"] = {"Tsat"}, ["hur"] = {"Halkomelem"}, ["hus"] = {"Huastec"}, ["hut"] = {"Humla"}, ["huu"] = {"Murui Huitoto"}, ["huv"] = {"San Mateo Del Mar Huave"}, ["huw"] = {"Hukumina"}, ["hux"] = {"Nüpode Huitoto"}, ["huy"] = {"Hulaulá"}, ["huz"] = {"Hunzib"}, ["hvc"] = {"Haitian Vodoun Culture Language"}, ["hve"] = {"San Dionisio Del Mar Huave"}, ["hvk"] = {"Haveke"}, ["hvn"] = {"Sabu"}, ["hvv"] = {"Santa María Del Mar Huave"}, ["hwa"] = {"Wané"}, ["hwc"] = {"Hawai'i Creole English", "Hawai'i Pidgin"}, ["hwo"] = {"Hwana"}, ["hya"] = {"Hya"}, ["hyw"] = {"Western Armenian"}, ["hyx"] = {"Armenian (family)"}, ["iai"] = {"Iaai"}, ["ian"] = {"Iatmul"}, ["iar"] = {"Purari"}, ["iba"] = {"Iban"}, ["ibb"] = {"Ibibio"}, ["ibd"] = {"Iwaidja"}, ["ibe"] = {"Akpes"}, ["ibg"] = {"Ibanag"}, ["ibh"] = {"Bih"}, ["ibl"] = {"Ibaloi"}, ["ibm"] = {"Agoi"}, ["ibn"] = {"Ibino"}, ["ibr"] = {"Ibuoro"}, ["ibu"] = {"Ibu"}, ["iby"] = {"Ibani"}, ["ica"] = {"Ede Ica"}, ["ich"] = {"Etkywan"}, ["icl"] = {"Icelandic Sign Language"}, ["icr"] = {"Islander Creole English"}, ["ida"] = {"Idakho-Isukha-Tiriki", "Luidakho-Luisukha-Lutirichi"}, ["idb"] = {"Indo-Portuguese"}, ["idc"] = {"Idon", "Ajiya"}, ["idd"] = {"Ede Idaca"}, ["ide"] = {"Idere"}, ["idi"] = {"Idi"}, ["idr"] = {"Indri"}, ["ids"] = {"Idesa"}, ["idt"] = {"Idaté"}, ["idu"] = {"Idoma"}, ["ifa"] = {"Amganad Ifugao"}, ["ifb"] = {"Batad Ifugao", "Ayangan Ifugao"}, ["ife"] = {"Ifè"}, ["iff"] = {"Ifo"}, ["ifk"] = {"Tuwali Ifugao"}, ["ifm"] = {"Teke-Fuumu"}, ["ifu"] = {"Mayoyao Ifugao"}, ["ify"] = {"Keley-I Kallahan"}, ["igb"] = {"Ebira"}, ["ige"] = {"Igede"}, ["igg"] = {"Igana"}, ["igl"] = {"Igala"}, ["igm"] = {"Kanggape"}, ["ign"] = {"Ignaciano"}, ["igo"] = {"Isebe"}, ["igs"] = {"Interglossa"}, ["igw"] = {"Igwe"}, ["ihb"] = {"Iha Based Pidgin"}, ["ihi"] = {"Ihievbe"}, ["ihp"] = {"Iha"}, ["ihw"] = {"Bidhawal"}, ["iin"] = {"Thiin"}, ["iir"] = {"Indo-Iranian languages"}, ["ijc"] = {"Izon"}, ["ije"] = {"Biseni"}, ["ijj"] = {"Ede Ije"}, ["ijn"] = {"Kalabari"}, ["ijo"] = {"Ijo languages"}, ["ijs"] = {"Southeast Ijo"}, ["ike"] = {"Eastern Canadian Inuktitut"}, ["ikh"] = {"Ikhin-Arokho"}, ["iki"] = {"Iko"}, ["ikk"] = {"Ika"}, ["ikl"] = {"Ikulu"}, ["iko"] = {"Olulumo-Ikom"}, ["ikp"] = {"Ikpeshi"}, ["ikr"] = {"Ikaranggal"}, ["iks"] = {"Inuit Sign Language"}, ["ikt"] = {"Inuinnaqtun", "Western Canadian Inuktitut"}, ["ikv"] = {"Iku-Gora-Ankwa"}, ["ikw"] = {"Ikwere"}, ["ikx"] = {"Ik"}, ["ikz"] = {"Ikizu"}, ["ila"] = {"Ile Ape"}, ["ilb"] = {"Ila"}, ["ilg"] = {"Garig-Ilgar"}, ["ili"] = {"Ili Turki"}, ["ilk"] = {"Ilongot"}, ["ilm"] = {"Iranun (Malaysia)"}, ["ilo"] = {"Ilokano", "Ilocano", "Iloko"}, ["ilp"] = {"Iranun (Philippines)"}, ["ils"] = {"International Sign"}, ["ilu"] = {"Ili'uun"}, ["ilv"] = {"Ilue"}, ["ima"] = {"Mala Malasar"}, ["imi"] = {"Anamgura"}, ["iml"] = {"Miluk"}, ["imn"] = {"Imonda"}, ["imo"] = {"Imbongu"}, ["imr"] = {"Imroing"}, ["ims"] = {"Marsian"}, ["imt"] = {"Imotong"}, ["imy"] = {"Milyan"}, ["inb"] = {"Inga"}, ["inc"] = {"Indic languages"}, ["ine"] = {"Indo-European languages"}, ["ing"] = {"Degexit'an"}, ["inh"] = {"Ingush"}, ["inj"] = {"Jungle Inga"}, ["inl"] = {"Indonesian Sign Language"}, ["inm"] = {"Minaean"}, ["inn"] = {"Isinai"}, ["ino"] = {"Inoke-Yate"}, ["inp"] = {"Iñapari"}, ["ins"] = {"Indian Sign Language"}, ["int"] = {"Intha"}, ["inz"] = {"Ineseño"}, ["ior"] = {"Inor"}, ["iou"] = {"Tuma-Irumu"}, ["iow"] = {"Iowa-Oto"}, ["ipi"] = {"Ipili"}, ["ipo"] = {"Ipiko"}, ["iqu"] = {"Iquito"}, ["iqw"] = {"Ikwo"}, ["ira"] = {"Iranian languages"}, ["ire"] = {"Iresim"}, ["irh"] = {"Irarutu"}, ["iri"] = {"Rigwe", "Irigwe"}, ["irk"] = {"Iraqw"}, ["irn"] = {"Irántxe"}, ["iro"] = {"Iroquoian languages"}, ["irr"] = {"Ir"}, ["iru"] = {"Irula"}, ["irx"] = {"Kamberau"}, ["iry"] = {"Iraya"}, ["isa"] = {"Isabi"}, ["isc"] = {"Isconahua"}, ["isd"] = {"Isnag"}, ["ise"] = {"Italian Sign Language"}, ["isg"] = {"Irish Sign Language"}, ["ish"] = {"Esan"}, ["isi"] = {"Nkem-Nkum"}, ["isk"] = {"Ishkashimi"}, ["ism"] = {"Masimasi"}, ["isn"] = {"Isanzu"}, ["iso"] = {"Isoko"}, ["isr"] = {"Israeli Sign Language"}, ["ist"] = {"Istriot"}, ["isu"] = {"Isu (Menchum Division)"}, ["isv"] = {"Interslavic"}, ["itb"] = {"Binongan Itneg"}, ["itc"] = {"Italic languages"}, ["itd"] = {"Southern Tidung"}, ["ite"] = {"Itene"}, ["iti"] = {"Inlaod Itneg"}, ["itk"] = {"Judeo-Italian"}, ["itl"] = {"Itelmen"}, ["itm"] = {"Itu Mbon Uzo"}, ["ito"] = {"Itonama"}, ["itr"] = {"Iteri"}, ["its"] = {"Isekiri"}, ["itt"] = {"Maeng Itneg"}, ["itv"] = {"Itawit"}, ["itw"] = {"Ito"}, ["itx"] = {"Itik"}, ["ity"] = {"Moyadan Itneg"}, ["itz"] = {"Itzá"}, ["ium"] = {"Iu Mien"}, ["ivb"] = {"Ibatan"}, ["ivv"] = {"Ivatan"}, ["iwk"] = {"I-Wak"}, ["iwm"] = {"Iwam"}, ["iwo"] = {"Iwur"}, ["iws"] = {"Sepik Iwam"}, ["ixc"] = {"Ixcatec"}, ["ixl"] = {"Ixil"}, ["iya"] = {"Iyayu"}, ["iyo"] = {"Mesaka"}, ["iyx"] = {"Yaka (Congo)"}, ["izh"] = {"Ingrian"}, ["izm"] = {"Kizamani"}, ["izr"] = {"Izere"}, ["izz"] = {"Izii"}, ["jaa"] = {"Jamamadí"}, ["jab"] = {"Hyam"}, ["jac"] = {"Popti'", "Jakalteko"}, ["jad"] = {"Jahanka"}, ["jae"] = {"Yabem"}, ["jaf"] = {"Jara"}, ["jah"] = {"Jah Hut"}, ["jaj"] = {"Zazao"}, ["jak"] = {"Jakun"}, ["jal"] = {"Yalahatan"}, ["jam"] = {"Jamaican Creole English"}, ["jan"] = {"Jandai"}, ["jao"] = {"Yanyuwa"}, ["jaq"] = {"Yaqay"}, ["jas"] = {"New Caledonian Javanese"}, ["jat"] = {"Jakati"}, ["jau"] = {"Yaur"}, ["jax"] = {"Jambi Malay"}, ["jay"] = {"Yan-nhangu", "Nhangu"}, ["jaz"] = {"Jawe"}, ["jbe"] = {"Judeo-Berber"}, ["jbi"] = {"Badjiri"}, ["jbj"] = {"Arandai"}, ["jbk"] = {"Barikewa"}, ["jbm"] = {"Bijim"}, ["jbn"] = {"Nafusi"}, ["jbo"] = {"Lojban"}, ["jbr"] = {"Jofotek-Bromnya"}, ["jbt"] = {"Jabutí"}, ["jbu"] = {"Jukun Takum"}, ["jbw"] = {"Yawijibaya"}, ["jcs"] = {"Jamaican Country Sign Language"}, ["jct"] = {"Krymchak"}, ["jda"] = {"Jad"}, ["jdg"] = {"Jadgali"}, ["jdt"] = {"Judeo-Tat"}, ["jeb"] = {"Jebero"}, ["jee"] = {"Jerung"}, ["jeh"] = {"Jeh"}, ["jei"] = {"Yei"}, ["jek"] = {"Jeri Kuo"}, ["jel"] = {"Yelmek"}, ["jen"] = {"Dza"}, ["jer"] = {"Jere"}, ["jet"] = {"Manem"}, ["jeu"] = {"Jonkor Bourmataguil"}, ["jgb"] = {"Ngbee"}, ["jge"] = {"Judeo-Georgian"}, ["jgk"] = {"Gwak"}, ["jgo"] = {"Ngomba"}, ["jhi"] = {"Jehai"}, ["jhs"] = {"Jhankot Sign Language"}, ["jia"] = {"Jina"}, ["jib"] = {"Jibu"}, ["jic"] = {"Tol"}, ["jid"] = {"Bu (Kaduna State)"}, ["jie"] = {"Jilbe"}, ["jig"] = {"Jingulu", "Djingili"}, ["jih"] = {"sTodsde", "Shangzhai"}, ["jii"] = {"Jiiddu"}, ["jil"] = {"Jilim"}, ["jim"] = {"Jimi (Cameroon)"}, ["jio"] = {"Jiamao"}, ["jiq"] = {"Guanyinqiao", "Lavrung"}, ["jit"] = {"Jita"}, ["jiu"] = {"Youle Jinuo"}, ["jiv"] = {"Shuar"}, ["jiy"] = {"Buyuan Jinuo"}, ["jje"] = {"Jejueo"}, ["jjr"] = {"Bankal"}, ["jka"] = {"Kaera"}, ["jkm"] = {"Mobwa Karen"}, ["jko"] = {"Kubo"}, ["jkp"] = {"Paku Karen"}, ["jkr"] = {"Koro (India)"}, ["jks"] = {"Amami Koniya Sign Language"}, ["jku"] = {"Labir"}, ["jle"] = {"Ngile"}, ["jls"] = {"Jamaican Sign Language"}, ["jma"] = {"Dima"}, ["jmb"] = {"Zumbun"}, ["jmc"] = {"Machame"}, ["jmd"] = {"Yamdena"}, ["jmi"] = {"Jimi (Nigeria)"}, ["jml"] = {"Jumli"}, ["jmn"] = {"Makuri Naga"}, ["jmr"] = {"Kamara"}, ["jms"] = {"Mashi (Nigeria)"}, ["jmw"] = {"Mouwase"}, ["jmx"] = {"Western Juxtlahuaca Mixtec"}, ["jna"] = {"Jangshung"}, ["jnd"] = {"Jandavra"}, ["jng"] = {"Yangman"}, ["jni"] = {"Janji"}, ["jnj"] = {"Yemsa"}, ["jnl"] = {"Rawat"}, ["jns"] = {"Jaunsari"}, ["job"] = {"Joba"}, ["jod"] = {"Wojenaka"}, ["jog"] = {"Jogi"}, ["jor"] = {"Jorá"}, ["jos"] = {"Jordanian Sign Language"}, ["jow"] = {"Jowulu"}, ["jpa"] = {"Jewish Palestinian Aramaic"}, ["jpr"] = {"Judeo-Persian"}, ["jpx"] = {"Japanese (family)"}, ["jqr"] = {"Jaqaru"}, ["jra"] = {"Jarai"}, ["jrb"] = {"Judeo-Arabic"}, ["jrr"] = {"Jiru"}, ["jrt"] = {"Jakattoe"}, ["jru"] = {"Japrería"}, ["jsl"] = {"Japanese Sign Language"}, ["jua"] = {"Júma"}, ["jub"] = {"Wannu"}, ["juc"] = {"Jurchen"}, ["jud"] = {"Worodougou"}, ["juh"] = {"Hõne"}, ["jui"] = {"Ngadjuri"}, ["juk"] = {"Wapan"}, ["jul"] = {"Jirel"}, ["jum"] = {"Jumjum"}, ["jun"] = {"Juang"}, ["juo"] = {"Jiba"}, ["jup"] = {"Hupdë"}, ["jur"] = {"Jurúna"}, ["jus"] = {"Jumla Sign Language"}, ["jut"] = {"Jutish"}, ["juu"] = {"Ju"}, ["juw"] = {"Wãpha"}, ["juy"] = {"Juray"}, ["jvd"] = {"Javindo"}, ["jvn"] = {"Caribbean Javanese"}, ["jwi"] = {"Jwira-Pepesa"}, ["jya"] = {"Jiarong"}, ["jye"] = {"Judeo-Yemeni Arabic"}, ["jyy"] = {"Jaya"}, ["kaa"] = {"Kara-Kalpak", "Karakalpak"}, ["kab"] = {"Kabyle"}, ["kac"] = {"Kachin", "Jingpho"}, ["kad"] = {"Adara"}, ["kae"] = {"Ketangalan"}, ["kaf"] = {"Katso"}, ["kag"] = {"Kajaman"}, ["kah"] = {"Kara (Central African Republic)"}, ["kai"] = {"Karekare"}, ["kaj"] = {"Jju"}, ["kak"] = {"Kalanguya", "Kayapa Kallahan"}, ["kam"] = {"Kamba (Kenya)"}, ["kao"] = {"Xaasongaxango"}, ["kap"] = {"Bezhta"}, ["kaq"] = {"Capanahua"}, ["kar"] = {"Karen languages"}, ["kav"] = {"Katukína"}, ["kaw"] = {"Kawi"}, ["kax"] = {"Kao"}, ["kay"] = {"Kamayurá"}, ["kba"] = {"Kalarko"}, ["kbb"] = {"Kaxuiâna"}, ["kbc"] = {"Kadiwéu"}, ["kbd"] = {"Kabardian"}, ["kbe"] = {"Kanju"}, ["kbg"] = {"Khamba"}, ["kbh"] = {"Camsá"}, ["kbi"] = {"Kaptiau"}, ["kbj"] = {"Kari"}, ["kbk"] = {"Grass Koiari"}, ["kbl"] = {"Kanembu"}, ["kbm"] = {"Iwal"}, ["kbn"] = {"Kare (Central African Republic)"}, ["kbo"] = {"Keliko"}, ["kbp"] = {"Kabiyè"}, ["kbq"] = {"Kamano"}, ["kbr"] = {"Kafa"}, ["kbs"] = {"Kande"}, ["kbt"] = {"Abadi"}, ["kbu"] = {"Kabutra"}, ["kbv"] = {"Dera (Indonesia)"}, ["kbw"] = {"Kaiep"}, ["kbx"] = {"Ap Ma"}, ["kby"] = {"Manga Kanuri"}, ["kbz"] = {"Duhwa"}, ["kca"] = {"Khanty"}, ["kcb"] = {"Kawacha"}, ["kcc"] = {"Lubila"}, ["kcd"] = {"Ngkâlmpw Kanum"}, ["kce"] = {"Kaivi"}, ["kcf"] = {"Ukaan"}, ["kcg"] = {"Tyap"}, ["kch"] = {"Vono"}, ["kci"] = {"Kamantan"}, ["kcj"] = {"Kobiana"}, ["kck"] = {"Kalanga"}, ["kcl"] = {"Kela (Papua New Guinea)", "Kala"}, ["kcm"] = {"Gula (Central African Republic)"}, ["kcn"] = {"Nubi"}, ["kco"] = {"Kinalakna"}, ["kcp"] = {"Kanga"}, ["kcq"] = {"Kamo"}, ["kcr"] = {"Katla"}, ["kcs"] = {"Koenoem"}, ["kct"] = {"Kaian"}, ["kcu"] = {"Kami (Tanzania)"}, ["kcv"] = {"Kete"}, ["kcw"] = {"Kabwari"}, ["kcx"] = {"Kachama-Ganjule"}, ["kcy"] = {"Korandje"}, ["kcz"] = {"Konongo"}, ["kda"] = {"Worimi"}, ["kdc"] = {"Kutu"}, ["kdd"] = {"Yankunytjatjara"}, ["kde"] = {"Makonde"}, ["kdf"] = {"Mamusi"}, ["kdg"] = {"Seba"}, ["kdh"] = {"Tem"}, ["kdi"] = {"Kumam"}, ["kdj"] = {"Karamojong"}, ["kdk"] = {"Numèè", "Kwényi"}, ["kdl"] = {"Tsikimba"}, ["kdm"] = {"Kagoma"}, ["kdn"] = {"Kunda"}, ["kdo"] = {"Kordofanian languages"}, ["kdp"] = {"Kaningdon-Nindem"}, ["kdq"] = {"Koch"}, ["kdr"] = {"Karaim"}, ["kdt"] = {"Kuy"}, ["kdu"] = {"Kadaru"}, ["kdw"] = {"Koneraw"}, ["kdx"] = {"Kam"}, ["kdy"] = {"Keder", "Keijar"}, ["kdz"] = {"Kwaja"}, ["kea"] = {"Kabuverdianu"}, ["keb"] = {"Kélé"}, ["kec"] = {"Keiga"}, ["ked"] = {"Kerewe"}, ["kee"] = {"Eastern Keres"}, ["kef"] = {"Kpessi"}, ["keg"] = {"Tese"}, ["keh"] = {"Keak"}, ["kei"] = {"Kei"}, ["kej"] = {"Kadar"}, ["kek"] = {"Kekchí"}, ["kel"] = {"Kela (Democratic Republic of Congo)"}, ["kem"] = {"Kemak"}, ["ken"] = {"Kenyang"}, ["keo"] = {"Kakwa"}, ["kep"] = {"Kaikadi"}, ["keq"] = {"Kamar"}, ["ker"] = {"Kera"}, ["kes"] = {"Kugbo"}, ["ket"] = {"Ket"}, ["keu"] = {"Akebu"}, ["kev"] = {"Kanikkaran"}, ["kew"] = {"West Kewa"}, ["kex"] = {"Kukna"}, ["key"] = {"Kupia"}, ["kez"] = {"Kukele"}, ["kfa"] = {"Kodava"}, ["kfb"] = {"Northwestern Kolami"}, ["kfc"] = {"Konda-Dora"}, ["kfd"] = {"Korra Koraga"}, ["kfe"] = {"Kota (India)"}, ["kff"] = {"Koya"}, ["kfg"] = {"Kudiya"}, ["kfh"] = {"Kurichiya"}, ["kfi"] = {"Kannada Kurumba"}, ["kfj"] = {"Kemiehua"}, ["kfk"] = {"Kinnauri"}, ["kfl"] = {"Kung"}, ["kfm"] = {"Khunsari"}, ["kfn"] = {"Kuk"}, ["kfo"] = {"Koro (Côte d'Ivoire)"}, ["kfp"] = {"Korwa"}, ["kfq"] = {"Korku"}, ["kfr"] = {"Kachhi", "Kutchi"}, ["kfs"] = {"Bilaspuri"}, ["kft"] = {"Kanjari"}, ["kfu"] = {"Katkari"}, ["kfv"] = {"Kurmukar"}, ["kfw"] = {"Kharam Naga"}, ["kfx"] = {"Kullu Pahari"}, ["kfy"] = {"Kumaoni"}, ["kfz"] = {"Koromfé"}, ["kga"] = {"Koyaga"}, ["kgb"] = {"Kawe"}, ["kge"] = {"Komering"}, ["kgf"] = {"Kube"}, ["kgg"] = {"Kusunda"}, ["kgi"] = {"Selangor Sign Language"}, ["kgj"] = {"Gamale Kham"}, ["kgk"] = {"Kaiwá"}, ["kgl"] = {"Kunggari"}, ["kgn"] = {"Karingani"}, ["kgo"] = {"Krongo"}, ["kgp"] = {"Kaingang"}, ["kgq"] = {"Kamoro"}, ["kgr"] = {"Abun"}, ["kgs"] = {"Kumbainggar"}, ["kgt"] = {"Somyev"}, ["kgu"] = {"Kobol"}, ["kgv"] = {"Karas"}, ["kgw"] = {"Karon Dori"}, ["kgx"] = {"Kamaru"}, ["kgy"] = {"Kyerung"}, ["kha"] = {"Khasi"}, ["khb"] = {"Lü"}, ["khc"] = {"Tukang Besi North"}, ["khd"] = {"Bädi Kanum"}, ["khe"] = {"Korowai"}, ["khf"] = {"Khuen"}, ["khg"] = {"Khams Tibetan"}, ["khh"] = {"Kehu"}, ["khi"] = {"Khoisan languages"}, ["khj"] = {"Kuturmi"}, ["khk"] = {"Halh Mongolian"}, ["khl"] = {"Lusi"}, ["khn"] = {"Khandesi"}, ["kho"] = {"Khotanese", "Sakan"}, ["khp"] = {"Kapori", "Kapauri"}, ["khq"] = {"Koyra Chiini Songhay"}, ["khr"] = {"Kharia"}, ["khs"] = {"Kasua"}, ["kht"] = {"Khamti"}, ["khu"] = {"Nkhumbi"}, ["khv"] = {"Khvarshi"}, ["khw"] = {"Khowar"}, ["khx"] = {"Kanu"}, ["khy"] = {"Kele (Democratic Republic of Congo)"}, ["khz"] = {"Keapara"}, ["kia"] = {"Kim"}, ["kib"] = {"Koalib"}, ["kic"] = {"Kickapoo"}, ["kid"] = {"Koshin"}, ["kie"] = {"Kibet"}, ["kif"] = {"Eastern Parbate Kham"}, ["kig"] = {"Kimaama", "Kimaghima"}, ["kih"] = {"Kilmeri"}, ["kii"] = {"Kitsai"}, ["kij"] = {"Kilivila"}, ["kil"] = {"Kariya"}, ["kim"] = {"Karagas"}, ["kio"] = {"Kiowa"}, ["kip"] = {"Sheshi Kham"}, ["kiq"] = {"Kosadle", "Kosare"}, ["kis"] = {"Kis"}, ["kit"] = {"Agob"}, ["kiu"] = {"Kirmanjki (individual language)"}, ["kiv"] = {"Kimbu"}, ["kiw"] = {"Northeast Kiwai"}, ["kix"] = {"Khiamniungan Naga"}, ["kiy"] = {"Kirikiri"}, ["kiz"] = {"Kisi"}, ["kja"] = {"Mlap"}, ["kjb"] = {"Q'anjob'al", "Kanjobal"}, ["kjc"] = {"Coastal Konjo"}, ["kjd"] = {"Southern Kiwai"}, ["kje"] = {"Kisar"}, ["kjg"] = {"Khmu"}, ["kjh"] = {"Khakas"}, ["kji"] = {"Zabana"}, ["kjj"] = {"Khinalugh"}, ["kjk"] = {"Highland Konjo"}, ["kjl"] = {"Western Parbate Kham"}, ["kjm"] = {"Kháng"}, ["kjn"] = {"Kunjen"}, ["kjo"] = {"Harijan Kinnauri"}, ["kjp"] = {"Pwo Eastern Karen"}, ["kjq"] = {"Western Keres"}, ["kjr"] = {"Kurudu"}, ["kjs"] = {"East Kewa"}, ["kjt"] = {"Phrae Pwo Karen"}, ["kju"] = {"Kashaya"}, ["kjv"] = {"Kaikavian Literary Language"}, ["kjx"] = {"Ramopa"}, ["kjy"] = {"Erave"}, ["kjz"] = {"Bumthangkha"}, ["kka"] = {"Kakanda"}, ["kkb"] = {"Kwerisa"}, ["kkc"] = {"Odoodee"}, ["kkd"] = {"Kinuku"}, ["kke"] = {"Kakabe"}, ["kkf"] = {"Kalaktang Monpa"}, ["kkg"] = {"Mabaka Valley Kalinga"}, ["kkh"] = {"Khün"}, ["kki"] = {"Kagulu"}, ["kkj"] = {"Kako"}, ["kkk"] = {"Kokota"}, ["kkl"] = {"Kosarek Yale"}, ["kkm"] = {"Kiong"}, ["kkn"] = {"Kon Keu"}, ["kko"] = {"Karko"}, ["kkp"] = {"Gugubera", "Koko-Bera"}, ["kkq"] = {"Kaeku"}, ["kkr"] = {"Kir-Balar"}, ["kks"] = {"Giiwo"}, ["kkt"] = {"Koi"}, ["kku"] = {"Tumi"}, ["kkv"] = {"Kangean"}, ["kkw"] = {"Teke-Kukuya"}, ["kkx"] = {"Kohin"}, ["kky"] = {"Guugu Yimidhirr", "Guguyimidjir"}, ["kkz"] = {"Kaska"}, ["kla"] = {"Klamath-Modoc"}, ["klb"] = {"Kiliwa"}, ["klc"] = {"Kolbila"}, ["kld"] = {"Gamilaraay"}, ["kle"] = {"Kulung (Nepal)"}, ["klf"] = {"Kendeje"}, ["klg"] = {"Tagakaulo"}, ["klh"] = {"Weliki"}, ["kli"] = {"Kalumpang"}, ["klj"] = {"Khalaj"}, ["klk"] = {"Kono (Nigeria)"}, ["kll"] = {"Kagan Kalagan"}, ["klm"] = {"Migum"}, ["kln"] = {"Kalenjin"}, ["klo"] = {"Kapya"}, ["klp"] = {"Kamasa"}, ["klq"] = {"Rumu"}, ["klr"] = {"Khaling"}, ["kls"] = {"Kalasha"}, ["klt"] = {"Nukna"}, ["klu"] = {"Klao"}, ["klv"] = {"Maskelynes"}, ["klw"] = {"Tado", "Lindu"}, ["klx"] = {"Koluwawa"}, ["kly"] = {"Kalao"}, ["klz"] = {"Kabola"}, ["kma"] = {"Konni"}, ["kmb"] = {"Kimbundu"}, ["kmc"] = {"Southern Dong"}, ["kmd"] = {"Majukayang Kalinga"}, ["kme"] = {"Bakole"}, ["kmf"] = {"Kare (Papua New Guinea)"}, ["kmg"] = {"Kâte"}, ["kmh"] = {"Kalam"}, ["kmi"] = {"Kami (Nigeria)"}, ["kmj"] = {"Kumarbhag Paharia"}, ["kmk"] = {"Limos Kalinga"}, ["kml"] = {"Tanudan Kalinga"}, ["kmm"] = {"Kom (India)"}, ["kmn"] = {"Awtuw"}, ["kmo"] = {"Kwoma"}, ["kmp"] = {"Gimme"}, ["kmq"] = {"Kwama"}, ["kmr"] = {"Northern Kurdish"}, ["kms"] = {"Kamasau"}, ["kmt"] = {"Kemtuik"}, ["kmu"] = {"Kanite"}, ["kmv"] = {"Karipúna Creole French"}, ["kmw"] = {"Komo (Democratic Republic of Congo)"}, ["kmx"] = {"Waboda"}, ["kmy"] = {"Koma"}, ["kmz"] = {"Khorasani Turkish"}, ["kna"] = {"Dera (Nigeria)"}, ["knb"] = {"Lubuagan Kalinga"}, ["knc"] = {"Central Kanuri"}, ["knd"] = {"Konda"}, ["kne"] = {"Kankanaey"}, ["knf"] = {"Mankanya"}, ["kng"] = {"Koongo"}, ["kni"] = {"Kanufi"}, ["knj"] = {"Western Kanjobal"}, ["knk"] = {"Kuranko"}, ["knl"] = {"Keninjal"}, ["knm"] = {"Kanamarí"}, ["knn"] = {"Konkani (individual language)"}, ["kno"] = {"Kono (Sierra Leone)"}, ["knp"] = {"Kwanja"}, ["knq"] = {"Kintaq"}, ["knr"] = {"Kaningra"}, ["kns"] = {"Kensiu"}, ["knt"] = {"Panoan Katukína"}, ["knu"] = {"Kono (Guinea)"}, ["knv"] = {"Tabo"}, ["knw"] = {"Kung-Ekoka"}, ["knx"] = {"Kendayan", "Salako"}, ["kny"] = {"Kanyok"}, ["knz"] = {"Kalamsé"}, ["koa"] = {"Konomala"}, ["koc"] = {"Kpati"}, ["kod"] = {"Kodi"}, ["koe"] = {"Kacipo-Bale Suri"}, ["kof"] = {"Kubi"}, ["kog"] = {"Cogui", "Kogi"}, ["koh"] = {"Koyo"}, ["koi"] = {"Komi-Permyak"}, ["kok"] = {"Konkani (macrolanguage)"}, ["kol"] = {"Kol (Papua New Guinea)"}, ["koo"] = {"Konzo"}, ["kop"] = {"Waube"}, ["koq"] = {"Kota (Gabon)"}, ["kos"] = {"Kosraean"}, ["kot"] = {"Lagwan"}, ["kou"] = {"Koke"}, ["kov"] = {"Kudu-Camo"}, ["kow"] = {"Kugama"}, ["koy"] = {"Koyukon"}, ["koz"] = {"Korak"}, ["kpa"] = {"Kutto"}, ["kpb"] = {"Mullu Kurumba"}, ["kpc"] = {"Curripaco"}, ["kpd"] = {"Koba"}, ["kpe"] = {"Kpelle"}, ["kpf"] = {"Komba"}, ["kpg"] = {"Kapingamarangi"}, ["kph"] = {"Kplang"}, ["kpi"] = {"Kofei"}, ["kpj"] = {"Karajá"}, ["kpk"] = {"Kpan"}, ["kpl"] = {"Kpala"}, ["kpm"] = {"Koho"}, ["kpn"] = {"Kepkiriwát"}, ["kpo"] = {"Ikposo"}, ["kpq"] = {"Korupun-Sela"}, ["kpr"] = {"Korafe-Yegha"}, ["kps"] = {"Tehit"}, ["kpt"] = {"Karata"}, ["kpu"] = {"Kafoa"}, ["kpv"] = {"Komi-Zyrian"}, ["kpw"] = {"Kobon"}, ["kpx"] = {"Mountain Koiali"}, ["kpy"] = {"Koryak"}, ["kpz"] = {"Kupsabiny"}, ["kqa"] = {"Mum"}, ["kqb"] = {"Kovai"}, ["kqc"] = {"Doromu-Koki"}, ["kqd"] = {"Koy Sanjaq Surat"}, ["kqe"] = {"Kalagan"}, ["kqf"] = {"Kakabai"}, ["kqg"] = {"Khe"}, ["kqh"] = {"Kisankasa"}, ["kqi"] = {"Koitabu"}, ["kqj"] = {"Koromira"}, ["kqk"] = {"Kotafon Gbe"}, ["kql"] = {"Kyenele"}, ["kqm"] = {"Khisa"}, ["kqn"] = {"Kaonde"}, ["kqo"] = {"Eastern Krahn"}, ["kqp"] = {"Kimré"}, ["kqq"] = {"Krenak"}, ["kqr"] = {"Kimaragang"}, ["kqs"] = {"Northern Kissi"}, ["kqt"] = {"Klias River Kadazan"}, ["kqu"] = {"Seroa"}, ["kqv"] = {"Okolod"}, ["kqw"] = {"Kandas"}, ["kqx"] = {"Mser"}, ["kqy"] = {"Koorete"}, ["kqz"] = {"Korana"}, ["kra"] = {"Kumhali"}, ["krb"] = {"Karkin"}, ["krc"] = {"Karachay-Balkar"}, ["krd"] = {"Kairui-Midiki"}, ["kre"] = {"Panará"}, ["krf"] = {"Koro (Vanuatu)"}, ["krh"] = {"Kurama"}, ["kri"] = {"Krio"}, ["krj"] = {"Kinaray-A"}, ["krk"] = {"Kerek"}, ["krl"] = {"Karelian"}, ["krn"] = {"Sapo"}, ["kro"] = {"Kru languages"}, ["krp"] = {"Durop"}, ["krr"] = {"Krung"}, ["krs"] = {"Gbaya (Sudan)"}, ["krt"] = {"Tumari Kanuri"}, ["kru"] = {"Kurukh"}, ["krv"] = {"Kavet"}, ["krw"] = {"Western Krahn"}, ["krx"] = {"Karon"}, ["kry"] = {"Kryts"}, ["krz"] = {"Sota Kanum"}, ["ksb"] = {"Shambala"}, ["ksc"] = {"Southern Kalinga"}, ["ksd"] = {"Kuanua"}, ["kse"] = {"Kuni"}, ["ksf"] = {"Bafia"}, ["ksg"] = {"Kusaghe"}, ["ksh"] = {"Kölsch"}, ["ksi"] = {"Krisa", "I'saka"}, ["ksj"] = {"Uare"}, ["ksk"] = {"Kansa"}, ["ksl"] = {"Kumalu"}, ["ksm"] = {"Kumba"}, ["ksn"] = {"Kasiguranin"}, ["kso"] = {"Kofa"}, ["ksp"] = {"Kaba"}, ["ksq"] = {"Kwaami"}, ["ksr"] = {"Borong"}, ["kss"] = {"Southern Kisi"}, ["kst"] = {"Winyé"}, ["ksu"] = {"Khamyang"}, ["ksv"] = {"Kusu"}, ["ksw"] = {"S'gaw Karen"}, ["ksx"] = {"Kedang"}, ["ksy"] = {"Kharia Thar"}, ["ksz"] = {"Kodaku"}, ["kta"] = {"Katua"}, ["ktb"] = {"Kambaata"}, ["ktc"] = {"Kholok"}, ["ktd"] = {"Kokata", "Kukatha"}, ["kte"] = {"Nubri"}, ["ktf"] = {"Kwami"}, ["ktg"] = {"Kalkutung"}, ["kth"] = {"Karanga"}, ["kti"] = {"North Muyu"}, ["ktj"] = {"Plapo Krumen"}, ["ktk"] = {"Kaniet"}, ["ktl"] = {"Koroshi"}, ["ktm"] = {"Kurti"}, ["ktn"] = {"Karitiâna"}, ["kto"] = {"Kuot"}, ["ktp"] = {"Kaduo"}, ["ktq"] = {"Katabaga"}, ["kts"] = {"South Muyu"}, ["ktt"] = {"Ketum"}, ["ktu"] = {"Kituba (Democratic Republic of Congo)"}, ["ktv"] = {"Eastern Katu"}, ["ktw"] = {"Kato"}, ["ktx"] = {"Kaxararí"}, ["kty"] = {"Kango (Bas-Uélé District)"}, ["ktz"] = {"Juǀʼhoan", "Juǀʼhoansi"}, ["kub"] = {"Kutep"}, ["kuc"] = {"Kwinsu"}, ["kud"] = {"'Auhelawa"}, ["kue"] = {"Kuman (Papua New Guinea)"}, ["kuf"] = {"Western Katu"}, ["kug"] = {"Kupa"}, ["kuh"] = {"Kushi"}, ["kui"] = {"Kuikúro-Kalapálo", "Kalapalo"}, ["kuj"] = {"Kuria"}, ["kuk"] = {"Kepo'"}, ["kul"] = {"Kulere"}, ["kum"] = {"Kumyk"}, ["kun"] = {"Kunama"}, ["kuo"] = {"Kumukio"}, ["kup"] = {"Kunimaipa"}, ["kuq"] = {"Karipuna"}, ["kus"] = {"Kusaal"}, ["kut"] = {"Kutenai"}, ["kuu"] = {"Upper Kuskokwim"}, ["kuv"] = {"Kur"}, ["kuw"] = {"Kpagua"}, ["kux"] = {"Kukatja"}, ["kuy"] = {"Kuuku-Ya'u"}, ["kuz"] = {"Kunza"}, ["kva"] = {"Bagvalal"}, ["kvb"] = {"Kubu"}, ["kvc"] = {"Kove"}, ["kvd"] = {"Kui (Indonesia)"}, ["kve"] = {"Kalabakan"}, ["kvf"] = {"Kabalai"}, ["kvg"] = {"Kuni-Boazi"}, ["kvh"] = {"Komodo"}, ["kvi"] = {"Kwang"}, ["kvj"] = {"Psikye"}, ["kvk"] = {"Korean Sign Language"}, ["kvl"] = {"Kayaw"}, ["kvm"] = {"Kendem"}, ["kvn"] = {"Border Kuna"}, ["kvo"] = {"Dobel"}, ["kvp"] = {"Kompane"}, ["kvq"] = {"Geba Karen"}, ["kvr"] = {"Kerinci"}, ["kvt"] = {"Lahta Karen", "Lahta"}, ["kvu"] = {"Yinbaw Karen"}, ["kvv"] = {"Kola"}, ["kvw"] = {"Wersing"}, ["kvx"] = {"Parkari Koli"}, ["kvy"] = {"Yintale Karen", "Yintale"}, ["kvz"] = {"Tsakwambo", "Tsaukambo"}, ["kwa"] = {"Dâw"}, ["kwb"] = {"Kwa"}, ["kwc"] = {"Likwala"}, ["kwd"] = {"Kwaio"}, ["kwe"] = {"Kwerba"}, ["kwf"] = {"Kwara'ae"}, ["kwg"] = {"Sara Kaba Deme"}, ["kwh"] = {"Kowiai"}, ["kwi"] = {"Awa-Cuaiquer"}, ["kwj"] = {"Kwanga"}, ["kwk"] = {"Kwakiutl"}, ["kwl"] = {"Kofyar"}, ["kwm"] = {"Kwambi"}, ["kwn"] = {"Kwangali"}, ["kwo"] = {"Kwomtari"}, ["kwp"] = {"Kodia"}, ["kwr"] = {"Kwer"}, ["kws"] = {"Kwese"}, ["kwt"] = {"Kwesten"}, ["kwu"] = {"Kwakum"}, ["kwv"] = {"Sara Kaba Náà"}, ["kww"] = {"Kwinti"}, ["kwx"] = {"Khirwar"}, ["kwy"] = {"San Salvador Kongo"}, ["kwz"] = {"Kwadi"}, ["kxa"] = {"Kairiru"}, ["kxb"] = {"Krobu"}, ["kxc"] = {"Konso", "Khonso"}, ["kxd"] = {"Brunei"}, ["kxf"] = {"Manumanaw Karen", "Manumanaw"}, ["kxh"] = {"Karo (Ethiopia)"}, ["kxi"] = {"Keningau Murut"}, ["kxj"] = {"Kulfa"}, ["kxk"] = {"Zayein Karen"}, ["kxm"] = {"Northern Khmer"}, ["kxn"] = {"Kanowit-Tanjong Melanau"}, ["kxo"] = {"Kanoé"}, ["kxp"] = {"Wadiyara Koli"}, ["kxq"] = {"Smärky Kanum"}, ["kxr"] = {"Koro (Papua New Guinea)"}, ["kxs"] = {"Kangjia"}, ["kxt"] = {"Koiwat"}, ["kxv"] = {"Kuvi"}, ["kxw"] = {"Konai"}, ["kxx"] = {"Likuba"}, ["kxy"] = {"Kayong"}, ["kxz"] = {"Kerewo"}, ["kya"] = {"Kwaya"}, ["kyb"] = {"Butbut Kalinga"}, ["kyc"] = {"Kyaka"}, ["kyd"] = {"Karey"}, ["kye"] = {"Krache"}, ["kyf"] = {"Kouya"}, ["kyg"] = {"Keyagana"}, ["kyh"] = {"Karok"}, ["kyi"] = {"Kiput"}, ["kyj"] = {"Karao"}, ["kyk"] = {"Kamayo"}, ["kyl"] = {"Kalapuya"}, ["kym"] = {"Kpatili"}, ["kyn"] = {"Northern Binukidnon"}, ["kyo"] = {"Kelon"}, ["kyp"] = {"Kang"}, ["kyq"] = {"Kenga"}, ["kyr"] = {"Kuruáya"}, ["kys"] = {"Baram Kayan"}, ["kyt"] = {"Kayagar"}, ["kyu"] = {"Western Kayah"}, ["kyv"] = {"Kayort"}, ["kyw"] = {"Kudmali"}, ["kyx"] = {"Rapoisi"}, ["kyy"] = {"Kambaira"}, ["kyz"] = {"Kayabí"}, ["kza"] = {"Western Karaboro"}, ["kzb"] = {"Kaibobo"}, ["kzc"] = {"Bondoukou Kulango"}, ["kzd"] = {"Kadai"}, ["kze"] = {"Kosena"}, ["kzf"] = {"Da'a Kaili"}, ["kzg"] = {"Kikai"}, ["kzi"] = {"Kelabit"}, ["kzk"] = {"Kazukuru"}, ["kzl"] = {"Kayeli"}, ["kzm"] = {"Kais"}, ["kzn"] = {"Kokola"}, ["kzo"] = {"Kaningi"}, ["kzp"] = {"Kaidipang"}, ["kzq"] = {"Kaike"}, ["kzr"] = {"Karang"}, ["kzs"] = {"Sugut Dusun"}, ["kzu"] = {"Kayupulau"}, ["kzv"] = {"Komyandaret"}, ["kzw"] = {"Karirí-Xocó"}, ["kzx"] = {"Kamarian"}, ["kzy"] = {"Kango (Tshopo District)"}, ["kzz"] = {"Kalabra"}, ["laa"] = {"Southern Subanen"}, ["lab"] = {"Linear A"}, ["lac"] = {"Lacandon"}, ["lad"] = {"Ladino"}, ["lae"] = {"Pattani"}, ["laf"] = {"Lafofa"}, ["lag"] = {"Rangi"}, ["lah"] = {"Lahnda"}, ["lai"] = {"Lambya"}, ["laj"] = {"Lango (Uganda)"}, ["lal"] = {"Lalia"}, ["lam"] = {"Lamba"}, ["lan"] = {"Laru"}, ["lap"] = {"Laka (Chad)"}, ["laq"] = {"Qabiao"}, ["lar"] = {"Larteh"}, ["las"] = {"Lama (Togo)"}, ["lau"] = {"Laba"}, ["law"] = {"Lauje"}, ["lax"] = {"Tiwa"}, ["lay"] = {"Lama Bai"}, ["laz"] = {"Aribwatsa"}, ["lbb"] = {"Label"}, ["lbc"] = {"Lakkia"}, ["lbe"] = {"Lak"}, ["lbf"] = {"Tinani"}, ["lbg"] = {"Laopang"}, ["lbi"] = {"La'bi"}, ["lbj"] = {"Ladakhi"}, ["lbk"] = {"Central Bontok"}, ["lbl"] = {"Libon Bikol"}, ["lbm"] = {"Lodhi"}, ["lbn"] = {"Rmeet"}, ["lbo"] = {"Laven"}, ["lbq"] = {"Wampar"}, ["lbr"] = {"Lohorung"}, ["lbs"] = {"Libyan Sign Language"}, ["lbt"] = {"Lachi"}, ["lbu"] = {"Labu"}, ["lbv"] = {"Lavatbura-Lamusong"}, ["lbw"] = {"Tolaki"}, ["lbx"] = {"Lawangan"}, ["lby"] = {"Lamalama", "Lamu-Lamu"}, ["lbz"] = {"Lardil"}, ["lcc"] = {"Legenyem"}, ["lcd"] = {"Lola"}, ["lce"] = {"Loncong", "Sekak"}, ["lcf"] = {"Lubu"}, ["lch"] = {"Luchazi"}, ["lcl"] = {"Lisela"}, ["lcm"] = {"Tungag"}, ["lcp"] = {"Western Lawa"}, ["lcq"] = {"Luhu"}, ["lcs"] = {"Lisabata-Nuniali"}, ["lda"] = {"Kla-Dan"}, ["ldb"] = {"Dũya"}, ["ldd"] = {"Luri"}, ["ldg"] = {"Lenyima"}, ["ldh"] = {"Lamja-Dengsa-Tola"}, ["ldi"] = {"Laari"}, ["ldj"] = {"Lemoro"}, ["ldk"] = {"Leelau"}, ["ldl"] = {"Kaan"}, ["ldm"] = {"Landoma"}, ["ldn"] = {"Láadan"}, ["ldo"] = {"Loo"}, ["ldp"] = {"Tso"}, ["ldq"] = {"Lufu"}, ["lea"] = {"Lega-Shabunda"}, ["leb"] = {"Lala-Bisa"}, ["lec"] = {"Leco"}, ["led"] = {"Lendu"}, ["lee"] = {"Lyélé"}, ["lef"] = {"Lelemi"}, ["leh"] = {"Lenje"}, ["lei"] = {"Lemio"}, ["lej"] = {"Lengola"}, ["lek"] = {"Leipon"}, ["lel"] = {"Lele (Democratic Republic of Congo)"}, ["lem"] = {"Nomaande"}, ["len"] = {"Lenca"}, ["leo"] = {"Leti (Cameroon)"}, ["lep"] = {"Lepcha"}, ["leq"] = {"Lembena"}, ["ler"] = {"Lenkau"}, ["les"] = {"Lese"}, ["let"] = {"Lesing-Gelimi", "Amio-Gelimi"}, ["leu"] = {"Kara (Papua New Guinea)"}, ["lev"] = {"Lamma"}, ["lew"] = {"Ledo Kaili"}, ["lex"] = {"Luang"}, ["ley"] = {"Lemolang"}, ["lez"] = {"Lezghian"}, ["lfa"] = {"Lefa"}, ["lfn"] = {"Lingua Franca Nova"}, ["lga"] = {"Lungga"}, ["lgb"] = {"Laghu"}, ["lgg"] = {"Lugbara"}, ["lgh"] = {"Laghuu"}, ["lgi"] = {"Lengilu"}, ["lgk"] = {"Lingarak", "Neverver"}, ["lgl"] = {"Wala"}, ["lgm"] = {"Lega-Mwenga"}, ["lgn"] = {"T'apo", "Opuuo"}, ["lgo"] = {"Lango (South Sudan)"}, ["lgq"] = {"Logba"}, ["lgr"] = {"Lengo"}, ["lgs"] = {"Guinea-Bissau Sign Language", "Língua Gestual Guineense"}, ["lgt"] = {"Pahi"}, ["lgu"] = {"Longgu"}, ["lgz"] = {"Ligenza"}, ["lha"] = {"Laha (Viet Nam)"}, ["lhh"] = {"Laha (Indonesia)"}, ["lhi"] = {"Lahu Shi"}, ["lhl"] = {"Lahul Lohar"}, ["lhm"] = {"Lhomi"}, ["lhn"] = {"Lahanan"}, ["lhp"] = {"Lhokpu"}, ["lhs"] = {"Mlahsö"}, ["lht"] = {"Lo-Toga"}, ["lhu"] = {"Lahu"}, ["lia"] = {"West-Central Limba"}, ["lib"] = {"Likum"}, ["lic"] = {"Hlai"}, ["lid"] = {"Nyindrou"}, ["lie"] = {"Likila"}, ["lif"] = {"Limbu"}, ["lig"] = {"Ligbi"}, ["lih"] = {"Lihir"}, ["lij"] = {"Ligurian"}, ["lik"] = {"Lika"}, ["lil"] = {"Lillooet"}, ["lio"] = {"Liki"}, ["lip"] = {"Sekpele"}, ["liq"] = {"Libido"}, ["lir"] = {"Liberian English"}, ["lis"] = {"Lisu"}, ["liu"] = {"Logorik"}, ["liv"] = {"Liv"}, ["liw"] = {"Col"}, ["lix"] = {"Liabuku"}, ["liy"] = {"Banda-Bambari"}, ["liz"] = {"Libinza"}, ["lja"] = {"Golpa"}, ["lje"] = {"Rampi"}, ["lji"] = {"Laiyolo"}, ["ljl"] = {"Li'o"}, ["ljp"] = {"Lampung Api"}, ["ljw"] = {"Yirandali"}, ["ljx"] = {"Yuru"}, ["lka"] = {"Lakalei"}, ["lkb"] = {"Kabras", "Lukabaras"}, ["lkc"] = {"Kucong"}, ["lkd"] = {"Lakondê"}, ["lke"] = {"Kenyi"}, ["lkh"] = {"Lakha"}, ["lki"] = {"Laki"}, ["lkj"] = {"Remun"}, ["lkl"] = {"Laeko-Libuat"}, ["lkm"] = {"Kalaamaya"}, ["lkn"] = {"Lakon", "Vure"}, ["lko"] = {"Khayo", "Olukhayo"}, ["lkr"] = {"Päri"}, ["lks"] = {"Kisa", "Olushisa"}, ["lkt"] = {"Lakota"}, ["lku"] = {"Kungkari"}, ["lky"] = {"Lokoya"}, ["lla"] = {"Lala-Roba"}, ["llb"] = {"Lolo"}, ["llc"] = {"Lele (Guinea)"}, ["lld"] = {"Ladin"}, ["lle"] = {"Lele (Papua New Guinea)"}, ["llf"] = {"Hermit"}, ["llg"] = {"Lole"}, ["llh"] = {"Lamu"}, ["lli"] = {"Teke-Laali"}, ["llj"] = {"Ladji Ladji"}, ["llk"] = {"Lelak"}, ["lll"] = {"Lilau"}, ["llm"] = {"Lasalimu"}, ["lln"] = {"Lele (Chad)"}, ["llp"] = {"North Efate"}, ["llq"] = {"Lolak"}, ["lls"] = {"Lithuanian Sign Language"}, ["llu"] = {"Lau"}, ["llx"] = {"Lauan"}, ["lma"] = {"East Limba"}, ["lmb"] = {"Merei"}, ["lmc"] = {"Limilngan"}, ["lmd"] = {"Lumun"}, ["lme"] = {"Pévé"}, ["lmf"] = {"South Lembata"}, ["lmg"] = {"Lamogai"}, ["lmh"] = {"Lambichhong"}, ["lmi"] = {"Lombi"}, ["lmj"] = {"West Lembata"}, ["lmk"] = {"Lamkang"}, ["lml"] = {"Hano"}, ["lmn"] = {"Lambadi"}, ["lmo"] = {"Lombard"}, ["lmp"] = {"Limbum"}, ["lmq"] = {"Lamatuka"}, ["lmr"] = {"Lamalera"}, ["lmu"] = {"Lamenu"}, ["lmv"] = {"Lomaiviti"}, ["lmw"] = {"Lake Miwok"}, ["lmx"] = {"Laimbue"}, ["lmy"] = {"Lamboya"}, ["lna"] = {"Langbashe"}, ["lnb"] = {"Mbalanhu"}, ["lnd"] = {"Lundayeh", "Lun Bawang"}, ["lng"] = {"Langobardic"}, ["lnh"] = {"Lanoh"}, ["lni"] = {"Daantanai'"}, ["lnj"] = {"Leningitij"}, ["lnl"] = {"South Central Banda"}, ["lnm"] = {"Langam"}, ["lnn"] = {"Lorediakarkar"}, ["lns"] = {"Lamnso'"}, ["lnu"] = {"Longuda"}, ["lnw"] = {"Lanima"}, ["lnz"] = {"Lonzo"}, ["loa"] = {"Loloda"}, ["lob"] = {"Lobi"}, ["loc"] = {"Inonhan"}, ["loe"] = {"Saluan"}, ["lof"] = {"Logol"}, ["log"] = {"Logo"}, ["loh"] = {"Laarim", "Narim"}, ["loi"] = {"Loma (Côte d'Ivoire)"}, ["loj"] = {"Lou"}, ["lok"] = {"Loko"}, ["lol"] = {"Mongo"}, ["lom"] = {"Loma (Liberia)"}, ["lon"] = {"Malawi Lomwe"}, ["loo"] = {"Lombo"}, ["lop"] = {"Lopa"}, ["loq"] = {"Lobala"}, ["lor"] = {"Téén"}, ["los"] = {"Loniu"}, ["lot"] = {"Otuho"}, ["lou"] = {"Louisiana Creole"}, ["lov"] = {"Lopi"}, ["low"] = {"Tampias Lobu"}, ["lox"] = {"Loun"}, ["loy"] = {"Loke"}, ["loz"] = {"Lozi"}, ["lpa"] = {"Lelepa"}, ["lpe"] = {"Lepki"}, ["lpn"] = {"Long Phuri Naga"}, ["lpo"] = {"Lipo"}, ["lpx"] = {"Lopit"}, ["lqr"] = {"Logir"}, ["lra"] = {"Rara Bakati'"}, ["lrc"] = {"Northern Luri"}, ["lre"] = {"Laurentian"}, ["lrg"] = {"Laragia"}, ["lri"] = {"Marachi", "Olumarachi"}, ["lrk"] = {"Loarki"}, ["lrl"] = {"Lari"}, ["lrm"] = {"Marama", "Olumarama"}, ["lrn"] = {"Lorang"}, ["lro"] = {"Laro"}, ["lrr"] = {"Southern Yamphu"}, ["lrt"] = {"Larantuka Malay"}, ["lrv"] = {"Larevat"}, ["lrz"] = {"Lemerig"}, ["lsa"] = {"Lasgerdi"}, ["lsb"] = {"Burundian Sign Language", "Langue des Signes Burundaise"}, ["lsc"] = {"Albarradas Sign Language", "Lengua de señas Albarradas"}, ["lsd"] = {"Lishana Deni"}, ["lse"] = {"Lusengo"}, ["lsh"] = {"Lish"}, ["lsi"] = {"Lashi"}, ["lsl"] = {"Latvian Sign Language"}, ["lsm"] = {"Saamia", "Olusamia"}, ["lsn"] = {"Tibetan Sign Language"}, ["lso"] = {"Laos Sign Language"}, ["lsp"] = {"Panamanian Sign Language", "Lengua de Señas Panameñas"}, ["lsr"] = {"Aruop"}, ["lss"] = {"Lasi"}, ["lst"] = {"Trinidad and Tobago Sign Language"}, ["lsv"] = {"Sivia Sign Language"}, ["lsw"] = {"Seychelles Sign Language", "Lalang Siny Seselwa", "Langue des Signes Seychelloise"}, ["lsy"] = {"Mauritian Sign Language"}, ["ltc"] = {"Late Middle Chinese"}, ["ltg"] = {"Latgalian"}, ["lth"] = {"Thur"}, ["lti"] = {"Leti (Indonesia)"}, ["ltn"] = {"Latundê"}, ["lto"] = {"Tsotso", "Olutsotso"}, ["lts"] = {"Tachoni", "Lutachoni"}, ["ltu"] = {"Latu"}, ["lua"] = {"Luba-Lulua"}, ["luc"] = {"Aringa"}, ["lud"] = {"Ludian"}, ["lue"] = {"Luvale"}, ["luf"] = {"Laua"}, ["luh"] = {"Leizhou Chinese"}, ["lui"] = {"Luiseno"}, ["luj"] = {"Luna"}, ["luk"] = {"Lunanakha"}, ["lul"] = {"Olu'bo"}, ["lum"] = {"Luimbi"}, ["lun"] = {"Lunda"}, ["luo"] = {"Luo (Kenya and Tanzania)", "Dholuo"}, ["lup"] = {"Lumbu"}, ["luq"] = {"Lucumi"}, ["lur"] = {"Laura"}, ["lus"] = {"Lushai"}, ["lut"] = {"Lushootseed"}, ["luu"] = {"Lumba-Yakkha"}, ["luv"] = {"Luwati"}, ["luw"] = {"Luo (Cameroon)"}, ["luy"] = {"Luyia", "Oluluyia"}, ["luz"] = {"Southern Luri"}, ["lva"] = {"Maku'a"}, ["lvi"] = {"Lavi"}, ["lvk"] = {"Lavukaleve"}, ["lvl"] = {"Lwel"}, ["lvs"] = {"Standard Latvian"}, ["lvu"] = {"Levuka"}, ["lwa"] = {"Lwalu"}, ["lwe"] = {"Lewo Eleng"}, ["lwg"] = {"Wanga", "Oluwanga"}, ["lwh"] = {"White Lachi"}, ["lwl"] = {"Eastern Lawa"}, ["lwm"] = {"Laomian"}, ["lwo"] = {"Luwo"}, ["lws"] = {"Malawian Sign Language"}, ["lwt"] = {"Lewotobi"}, ["lwu"] = {"Lawu"}, ["lww"] = {"Lewo"}, ["lxm"] = {"Lakurumau"}, ["lya"] = {"Layakha"}, ["lyg"] = {"Lyngngam"}, ["lyn"] = {"Luyana"}, ["lzh"] = {"Literary Chinese"}, ["lzl"] = {"Litzlitz"}, ["lzn"] = {"Leinong Naga"}, ["lzz"] = {"Laz"}, ["maa"] = {"San Jerónimo Tecóatl Mazatec"}, ["mab"] = {"Yutanduchi Mixtec"}, ["mad"] = {"Madurese"}, ["mae"] = {"Bo-Rukul"}, ["maf"] = {"Mafa"}, ["mag"] = {"Magahi"}, ["mai"] = {"Maithili"}, ["maj"] = {"Jalapa De Díaz Mazatec"}, ["mak"] = {"Makasar"}, ["mam"] = {"Mam"}, ["man"] = {"Mandingo", "Manding"}, ["map"] = {"Austronesian languages"}, ["maq"] = {"Chiquihuitlán Mazatec"}, ["mas"] = {"Masai"}, ["mat"] = {"San Francisco Matlatzinca"}, ["mau"] = {"Huautla Mazatec"}, ["mav"] = {"Sateré-Mawé"}, ["maw"] = {"Mampruli"}, ["max"] = {"North Moluccan Malay"}, ["maz"] = {"Central Mazahua"}, ["mba"] = {"Higaonon"}, ["mbb"] = {"Western Bukidnon Manobo"}, ["mbc"] = {"Macushi"}, ["mbd"] = {"Dibabawon Manobo"}, ["mbe"] = {"Molale"}, ["mbf"] = {"Baba Malay"}, ["mbh"] = {"Mangseng"}, ["mbi"] = {"Ilianen Manobo"}, ["mbj"] = {"Nadëb"}, ["mbk"] = {"Malol"}, ["mbl"] = {"Maxakalí"}, ["mbm"] = {"Ombamba"}, ["mbn"] = {"Macaguán"}, ["mbo"] = {"Mbo (Cameroon)"}, ["mbp"] = {"Malayo"}, ["mbq"] = {"Maisin"}, ["mbr"] = {"Nukak Makú"}, ["mbs"] = {"Sarangani Manobo"}, ["mbt"] = {"Matigsalug Manobo"}, ["mbu"] = {"Mbula-Bwazza"}, ["mbv"] = {"Mbulungish"}, ["mbw"] = {"Maring"}, ["mbx"] = {"Mari (East Sepik Province)"}, ["mby"] = {"Memoni"}, ["mbz"] = {"Amoltepec Mixtec"}, ["mca"] = {"Maca"}, ["mcb"] = {"Machiguenga"}, ["mcc"] = {"Bitur"}, ["mcd"] = {"Sharanahua"}, ["mce"] = {"Itundujia Mixtec"}, ["mcf"] = {"Matsés"}, ["mcg"] = {"Mapoyo"}, ["mch"] = {"Maquiritari"}, ["mci"] = {"Mese"}, ["mcj"] = {"Mvanip"}, ["mck"] = {"Mbunda"}, ["mcl"] = {"Macaguaje"}, ["mcm"] = {"Malaccan Creole Portuguese"}, ["mcn"] = {"Masana"}, ["mco"] = {"Coatlán Mixe"}, ["mcp"] = {"Makaa"}, ["mcq"] = {"Ese"}, ["mcr"] = {"Menya"}, ["mcs"] = {"Mambai"}, ["mct"] = {"Mengisa"}, ["mcu"] = {"Cameroon Mambila"}, ["mcv"] = {"Minanibai"}, ["mcw"] = {"Mawa (Chad)"}, ["mcx"] = {"Mpiemo"}, ["mcy"] = {"South Watut"}, ["mcz"] = {"Mawan"}, ["mda"] = {"Mada (Nigeria)"}, ["mdb"] = {"Morigi"}, ["mdc"] = {"Male (Papua New Guinea)"}, ["mdd"] = {"Mbum"}, ["mde"] = {"Maba (Chad)"}, ["mdf"] = {"Moksha"}, ["mdg"] = {"Massalat"}, ["mdh"] = {"Maguindanaon"}, ["mdi"] = {"Mamvu"}, ["mdj"] = {"Mangbetu"}, ["mdk"] = {"Mangbutu"}, ["mdl"] = {"Maltese Sign Language"}, ["mdm"] = {"Mayogo"}, ["mdn"] = {"Mbati"}, ["mdp"] = {"Mbala"}, ["mdq"] = {"Mbole"}, ["mdr"] = {"Mandar"}, ["mds"] = {"Maria (Papua New Guinea)"}, ["mdt"] = {"Mbere"}, ["mdu"] = {"Mboko"}, ["mdv"] = {"Santa Lucía Monteverde Mixtec"}, ["mdw"] = {"Mbosi"}, ["mdx"] = {"Dizin"}, ["mdy"] = {"Male (Ethiopia)"}, ["mdz"] = {"Suruí Do Pará"}, ["mea"] = {"Menka"}, ["meb"] = {"Ikobi"}, ["mec"] = {"Marra"}, ["med"] = {"Melpa"}, ["mee"] = {"Mengen"}, ["mef"] = {"Megam"}, ["meh"] = {"Southwestern Tlaxiaco Mixtec"}, ["mei"] = {"Midob"}, ["mej"] = {"Meyah"}, ["mek"] = {"Mekeo"}, ["mel"] = {"Central Melanau"}, ["mem"] = {"Mangala"}, ["men"] = {"Mende (Sierra Leone)"}, ["meo"] = {"Kedah Malay"}, ["mep"] = {"Miriwoong"}, ["meq"] = {"Merey"}, ["mer"] = {"Meru"}, ["mes"] = {"Masmaje"}, ["met"] = {"Mato"}, ["meu"] = {"Motu"}, ["mev"] = {"Mano"}, ["mew"] = {"Maaka"}, ["mey"] = {"Hassaniyya"}, ["mez"] = {"Menominee"}, ["mfa"] = {"Pattani Malay"}, ["mfb"] = {"Bangka"}, ["mfc"] = {"Mba"}, ["mfd"] = {"Mendankwe-Nkwen"}, ["mfe"] = {"Morisyen"}, ["mff"] = {"Naki"}, ["mfg"] = {"Mogofin"}, ["mfh"] = {"Matal"}, ["mfi"] = {"Wandala"}, ["mfj"] = {"Mefele"}, ["mfk"] = {"North Mofu"}, ["mfl"] = {"Putai"}, ["mfm"] = {"Marghi South"}, ["mfn"] = {"Cross River Mbembe"}, ["mfo"] = {"Mbe"}, ["mfp"] = {"Makassar Malay"}, ["mfq"] = {"Moba"}, ["mfr"] = {"Marrithiyel"}, ["mfs"] = {"Mexican Sign Language"}, ["mft"] = {"Mokerang"}, ["mfu"] = {"Mbwela"}, ["mfv"] = {"Mandjak"}, ["mfw"] = {"Mulaha"}, ["mfx"] = {"Melo"}, ["mfy"] = {"Mayo"}, ["mfz"] = {"Mabaan"}, ["mga"] = {"Middle Irish (900-1200)"}, ["mgb"] = {"Mararit"}, ["mgc"] = {"Morokodo"}, ["mgd"] = {"Moru"}, ["mge"] = {"Mango"}, ["mgf"] = {"Maklew"}, ["mgg"] = {"Mpumpong"}, ["mgh"] = {"Makhuwa-Meetto"}, ["mgi"] = {"Lijili"}, ["mgj"] = {"Abureni"}, ["mgk"] = {"Mawes"}, ["mgl"] = {"Maleu-Kilenge"}, ["mgm"] = {"Mambae"}, ["mgn"] = {"Mbangi"}, ["mgo"] = {"Meta'"}, ["mgp"] = {"Eastern Magar"}, ["mgq"] = {"Malila"}, ["mgr"] = {"Mambwe-Lungu"}, ["mgs"] = {"Manda (Tanzania)"}, ["mgt"] = {"Mongol"}, ["mgu"] = {"Mailu"}, ["mgv"] = {"Matengo"}, ["mgw"] = {"Matumbi"}, ["mgy"] = {"Mbunga"}, ["mgz"] = {"Mbugwe"}, ["mha"] = {"Manda (India)"}, ["mhb"] = {"Mahongwe"}, ["mhc"] = {"Mocho"}, ["mhd"] = {"Mbugu"}, ["mhe"] = {"Besisi", "Mah Meri"}, ["mhf"] = {"Mamaa"}, ["mhg"] = {"Margu"}, ["mhi"] = {"Ma'di"}, ["mhj"] = {"Mogholi"}, ["mhk"] = {"Mungaka"}, ["mhl"] = {"Mauwake"}, ["mhm"] = {"Makhuwa-Moniga"}, ["mhn"] = {"Mócheno"}, ["mho"] = {"Mashi (Zambia)"}, ["mhp"] = {"Balinese Malay"}, ["mhq"] = {"Mandan"}, ["mhr"] = {"Eastern Mari"}, ["mhs"] = {"Buru (Indonesia)"}, ["mht"] = {"Mandahuaca"}, ["mhu"] = {"Digaro-Mishmi", "Darang Deng"}, ["mhw"] = {"Mbukushu"}, ["mhx"] = {"Maru", "Lhaovo"}, ["mhy"] = {"Ma'anyan"}, ["mhz"] = {"Mor (Mor Islands)"}, ["mia"] = {"Miami"}, ["mib"] = {"Atatláhuca Mixtec"}, ["mic"] = {"Mi'kmaq", "Micmac"}, ["mid"] = {"Mandaic"}, ["mie"] = {"Ocotepec Mixtec"}, ["mif"] = {"Mofu-Gudur"}, ["mig"] = {"San Miguel El Grande Mixtec"}, ["mih"] = {"Chayuco Mixtec"}, ["mii"] = {"Chigmecatitlán Mixtec"}, ["mij"] = {"Abar", "Mungbam"}, ["mik"] = {"Mikasuki"}, ["mil"] = {"Peñoles Mixtec"}, ["mim"] = {"Alacatlatzala Mixtec"}, ["min"] = {"Minangkabau"}, ["mio"] = {"Pinotepa Nacional Mixtec"}, ["mip"] = {"Apasco-Apoala Mixtec"}, ["miq"] = {"Mískito"}, ["mir"] = {"Isthmus Mixe"}, ["mis"] = {"Uncoded languages"}, ["mit"] = {"Southern Puebla Mixtec"}, ["miu"] = {"Cacaloxtepec Mixtec"}, ["miw"] = {"Akoye"}, ["mix"] = {"Mixtepec Mixtec"}, ["miy"] = {"Ayutla Mixtec"}, ["miz"] = {"Coatzospan Mixtec"}, ["mjb"] = {"Makalero"}, ["mjc"] = {"San Juan Colorado Mixtec"}, ["mjd"] = {"Northwest Maidu"}, ["mje"] = {"Muskum"}, ["mjg"] = {"Tu"}, ["mjh"] = {"Mwera (Nyasa)"}, ["mji"] = {"Kim Mun"}, ["mjj"] = {"Mawak"}, ["mjk"] = {"Matukar"}, ["mjl"] = {"Mandeali"}, ["mjm"] = {"Medebur"}, ["mjn"] = {"Ma (Papua New Guinea)"}, ["mjo"] = {"Malankuravan"}, ["mjp"] = {"Malapandaram"}, ["mjq"] = {"Malaryan"}, ["mjr"] = {"Malavedan"}, ["mjs"] = {"Miship"}, ["mjt"] = {"Sauria Paharia"}, ["mju"] = {"Manna-Dora"}, ["mjv"] = {"Mannan"}, ["mjw"] = {"Karbi"}, ["mjx"] = {"Mahali"}, ["mjy"] = {"Mahican"}, ["mjz"] = {"Majhi"}, ["mka"] = {"Mbre"}, ["mkb"] = {"Mal Paharia"}, ["mkc"] = {"Siliput"}, ["mke"] = {"Mawchi"}, ["mkf"] = {"Miya"}, ["mkg"] = {"Mak (China)"}, ["mkh"] = {"Mon-Khmer languages"}, ["mki"] = {"Dhatki"}, ["mkj"] = {"Mokilese"}, ["mkk"] = {"Byep"}, ["mkl"] = {"Mokole"}, ["mkm"] = {"Moklen"}, ["mkn"] = {"Kupang Malay"}, ["mko"] = {"Mingang Doso"}, ["mkp"] = {"Moikodi"}, ["mkq"] = {"Bay Miwok"}, ["mkr"] = {"Malas"}, ["mks"] = {"Silacayoapan Mixtec"}, ["mkt"] = {"Vamale"}, ["mku"] = {"Konyanka Maninka"}, ["mkv"] = {"Mafea"}, ["mkw"] = {"Kituba (Congo)"}, ["mkx"] = {"Kinamiging Manobo"}, ["mky"] = {"East Makian"}, ["mkz"] = {"Makasae"}, ["mla"] = {"Malo"}, ["mlb"] = {"Mbule"}, ["mlc"] = {"Cao Lan"}, ["mle"] = {"Manambu"}, ["mlf"] = {"Mal"}, ["mlh"] = {"Mape"}, ["mli"] = {"Malimpung"}, ["mlj"] = {"Miltu"}, ["mlk"] = {"Ilwana", "Kiwilwana"}, ["mll"] = {"Malua Bay"}, ["mlm"] = {"Mulam"}, ["mln"] = {"Malango"}, ["mlo"] = {"Mlomp"}, ["mlp"] = {"Bargam"}, ["mlq"] = {"Western Maninkakan"}, ["mlr"] = {"Vame"}, ["mls"] = {"Masalit"}, ["mlu"] = {"To'abaita"}, ["mlv"] = {"Motlav", "Mwotlap"}, ["mlw"] = {"Moloko"}, ["mlx"] = {"Malfaxal", "Naha'ai"}, ["mlz"] = {"Malaynon"}, ["mma"] = {"Mama"}, ["mmb"] = {"Momina"}, ["mmc"] = {"Michoacán Mazahua"}, ["mmd"] = {"Maonan"}, ["mme"] = {"Mae"}, ["mmf"] = {"Mundat"}, ["mmg"] = {"North Ambrym"}, ["mmh"] = {"Mehináku"}, ["mmi"] = {"Hember Avu", "Amben", "Musar"}, ["mmj"] = {"Majhwar"}, ["mmk"] = {"Mukha-Dora"}, ["mml"] = {"Man Met"}, ["mmm"] = {"Maii"}, ["mmn"] = {"Mamanwa"}, ["mmo"] = {"Mangga Buang"}, ["mmp"] = {"Siawi"}, ["mmq"] = {"Musak"}, ["mmr"] = {"Western Xiangxi Miao"}, ["mmt"] = {"Malalamai"}, ["mmu"] = {"Mmaala"}, ["mmv"] = {"Miriti"}, ["mmw"] = {"Emae"}, ["mmx"] = {"Madak"}, ["mmy"] = {"Migaama"}, ["mmz"] = {"Mabaale"}, ["mna"] = {"Mbula"}, ["mnb"] = {"Muna"}, ["mnc"] = {"Manchu"}, ["mnd"] = {"Mondé"}, ["mne"] = {"Naba"}, ["mnf"] = {"Mundani"}, ["mng"] = {"Eastern Mnong"}, ["mnh"] = {"Mono (Democratic Republic of Congo)"}, ["mni"] = {"Manipuri"}, ["mnj"] = {"Munji"}, ["mnk"] = {"Mandinka"}, ["mnl"] = {"Tiale"}, ["mnm"] = {"Mapena"}, ["mnn"] = {"Southern Mnong"}, ["mno"] = {"Mga wikang Manobo"}, ["mnp"] = {"Min Bei Chinese"}, ["mnq"] = {"Minriq"}, ["mnr"] = {"Mono (USA)"}, ["mns"] = {"Mansi"}, ["mnu"] = {"Mer"}, ["mnv"] = {"Rennell-Bellona"}, ["mnw"] = {"Mon"}, ["mnx"] = {"Manikion"}, ["mny"] = {"Manyawa"}, ["mnz"] = {"Moni"}, ["moa"] = {"Mwan"}, ["moc"] = {"Mocoví"}, ["mod"] = {"Mobilian"}, ["moe"] = {"Innu", "Montagnais"}, ["mog"] = {"Mongondow"}, ["moh"] = {"Mohawk"}, ["moi"] = {"Mboi"}, ["moj"] = {"Monzombo"}, ["mok"] = {"Morori"}, ["mom"] = {"Mangue"}, ["moo"] = {"Monom"}, ["mop"] = {"Mopán Maya"}, ["moq"] = {"Mor (Bomberai Peninsula)"}, ["mor"] = {"Moro"}, ["mos"] = {"Mossi"}, ["mot"] = {"Barí"}, ["mou"] = {"Mogum"}, ["mov"] = {"Mohave"}, ["mow"] = {"Moi (Congo)"}, ["mox"] = {"Molima"}, ["moy"] = {"Shekkacho"}, ["moz"] = {"Mukulu", "Gergiko"}, ["mpa"] = {"Mpoto"}, ["mpb"] = {"Malak Malak", "Mullukmulluk"}, ["mpc"] = {"Mangarrayi"}, ["mpd"] = {"Machinere"}, ["mpe"] = {"Majang"}, ["mpg"] = {"Marba"}, ["mph"] = {"Maung"}, ["mpi"] = {"Mpade"}, ["mpj"] = {"Martu Wangka", "Wangkajunga"}, ["mpk"] = {"Mbara (Chad)"}, ["mpl"] = {"Middle Watut"}, ["mpm"] = {"Yosondúa Mixtec"}, ["mpn"] = {"Mindiri"}, ["mpo"] = {"Miu"}, ["mpp"] = {"Migabac"}, ["mpq"] = {"Matís"}, ["mpr"] = {"Vangunu"}, ["mps"] = {"Dadibi"}, ["mpt"] = {"Mian"}, ["mpu"] = {"Makuráp"}, ["mpv"] = {"Mungkip"}, ["mpw"] = {"Mapidian"}, ["mpx"] = {"Misima-Panaeati"}, ["mpy"] = {"Mapia"}, ["mpz"] = {"Mpi"}, ["mqa"] = {"Maba (Indonesia)"}, ["mqb"] = {"Mbuko"}, ["mqc"] = {"Mangole"}, ["mqe"] = {"Matepi"}, ["mqf"] = {"Momuna"}, ["mqg"] = {"Kota Bangun Kutai Malay"}, ["mqh"] = {"Tlazoyaltepec Mixtec"}, ["mqi"] = {"Mariri"}, ["mqj"] = {"Mamasa"}, ["mqk"] = {"Rajah Kabunsuwan Manobo"}, ["mql"] = {"Mbelime"}, ["mqm"] = {"South Marquesan"}, ["mqn"] = {"Moronene"}, ["mqo"] = {"Modole"}, ["mqp"] = {"Manipa"}, ["mqq"] = {"Minokok"}, ["mqr"] = {"Mander"}, ["mqs"] = {"West Makian"}, ["mqt"] = {"Mok"}, ["mqu"] = {"Mandari"}, ["mqv"] = {"Mosimo"}, ["mqw"] = {"Murupi"}, ["mqx"] = {"Mamuju"}, ["mqy"] = {"Manggarai"}, ["mqz"] = {"Pano"}, ["mra"] = {"Mlabri"}, ["mrb"] = {"Marino"}, ["mrc"] = {"Maricopa"}, ["mrd"] = {"Western Magar"}, ["mre"] = {"Martha's Vineyard Sign Language"}, ["mrf"] = {"Elseng"}, ["mrg"] = {"Mising"}, ["mrh"] = {"Mara Chin"}, ["mrj"] = {"Western Mari"}, ["mrk"] = {"Hmwaveke"}, ["mrl"] = {"Mortlockese"}, ["mrm"] = {"Merlav", "Mwerlap"}, ["mrn"] = {"Cheke Holo"}, ["mro"] = {"Mru"}, ["mrp"] = {"Morouas"}, ["mrq"] = {"North Marquesan"}, ["mrr"] = {"Maria (India)"}, ["mrs"] = {"Maragus"}, ["mrt"] = {"Marghi Central"}, ["mru"] = {"Mono (Cameroon)"}, ["mrv"] = {"Mangareva"}, ["mrw"] = {"Maranao"}, ["mrx"] = {"Maremgi", "Dineor"}, ["mry"] = {"Mandaya"}, ["mrz"] = {"Marind"}, ["msb"] = {"Masbatenyo"}, ["msc"] = {"Sankaran Maninka"}, ["msd"] = {"Yucatec Maya Sign Language"}, ["mse"] = {"Musey"}, ["msf"] = {"Mekwei"}, ["msg"] = {"Moraid"}, ["msh"] = {"Masikoro Malagasy"}, ["msi"] = {"Sabah Malay"}, ["msj"] = {"Ma (Democratic Republic of Congo)"}, ["msk"] = {"Mansaka"}, ["msl"] = {"Molof", "Poule"}, ["msm"] = {"Agusan Manobo"}, ["msn"] = {"Vurës"}, ["mso"] = {"Mombum"}, ["msp"] = {"Maritsauá"}, ["msq"] = {"Caac"}, ["msr"] = {"Mongolian Sign Language"}, ["mss"] = {"West Masela"}, ["msu"] = {"Musom"}, ["msv"] = {"Maslam"}, ["msw"] = {"Mansoanka"}, ["msx"] = {"Moresada"}, ["msy"] = {"Aruamu"}, ["msz"] = {"Momare"}, ["mta"] = {"Cotabato Manobo"}, ["mtb"] = {"Anyin Morofo"}, ["mtc"] = {"Munit"}, ["mtd"] = {"Mualang"}, ["mte"] = {"Mono (Solomon Islands)"}, ["mtf"] = {"Murik (Papua New Guinea)"}, ["mtg"] = {"Una"}, ["mth"] = {"Munggui"}, ["mti"] = {"Maiwa (Papua New Guinea)"}, ["mtj"] = {"Moskona"}, ["mtk"] = {"Mbe'"}, ["mtl"] = {"Montol"}, ["mtm"] = {"Mator"}, ["mtn"] = {"Matagalpa"}, ["mto"] = {"Totontepec Mixe"}, ["mtp"] = {"Wichí Lhamtés Nocten"}, ["mtq"] = {"Muong"}, ["mtr"] = {"Mewari"}, ["mts"] = {"Yora"}, ["mtt"] = {"Mota"}, ["mtu"] = {"Tututepec Mixtec"}, ["mtv"] = {"Asaro'o"}, ["mtw"] = {"Southern Binukidnon"}, ["mtx"] = {"Tidaá Mixtec"}, ["mty"] = {"Nabi"}, ["mua"] = {"Mundang"}, ["mub"] = {"Mubi"}, ["muc"] = {"Ajumbu"}, ["mud"] = {"Mednyj Aleut"}, ["mue"] = {"Media Lengua"}, ["mug"] = {"Musgu"}, ["muh"] = {"Mündü"}, ["mui"] = {"Musi"}, ["muj"] = {"Mabire"}, ["muk"] = {"Mugom"}, ["mul"] = {"Multiple languages"}, ["mum"] = {"Maiwala"}, ["mun"] = {"Munda languages"}, ["muo"] = {"Nyong"}, ["mup"] = {"Malvi"}, ["muq"] = {"Eastern Xiangxi Miao"}, ["mur"] = {"Murle"}, ["mus"] = {"Creek"}, ["mut"] = {"Western Muria"}, ["muu"] = {"Yaaku"}, ["muv"] = {"Muthuvan"}, ["mux"] = {"Bo-Ung"}, ["muy"] = {"Muyang"}, ["muz"] = {"Mursi"}, ["mva"] = {"Manam"}, ["mvb"] = {"Mattole"}, ["mvd"] = {"Mamboru"}, ["mve"] = {"Marwari (Pakistan)"}, ["mvf"] = {"Peripheral Mongolian"}, ["mvg"] = {"Yucuañe Mixtec"}, ["mvh"] = {"Mulgi"}, ["mvi"] = {"Miyako"}, ["mvk"] = {"Mekmek"}, ["mvl"] = {"Mbara (Australia)"}, ["mvn"] = {"Minaveha"}, ["mvo"] = {"Marovo"}, ["mvp"] = {"Duri"}, ["mvq"] = {"Moere"}, ["mvr"] = {"Marau"}, ["mvs"] = {"Massep"}, ["mvt"] = {"Mpotovoro"}, ["mvu"] = {"Marfa"}, ["mvv"] = {"Tagal Murut"}, ["mvw"] = {"Machinga"}, ["mvx"] = {"Meoswar"}, ["mvy"] = {"Indus Kohistani"}, ["mvz"] = {"Mesqan"}, ["mwa"] = {"Mwatebu"}, ["mwb"] = {"Juwal"}, ["mwc"] = {"Are"}, ["mwe"] = {"Mwera (Chimwera)"}, ["mwf"] = {"Murrinh-Patha"}, ["mwg"] = {"Aiklep"}, ["mwh"] = {"Mouk-Aria"}, ["mwi"] = {"Labo", "Ninde"}, ["mwk"] = {"Kita Maninkakan"}, ["mwl"] = {"Mirandese"}, ["mwm"] = {"Sar"}, ["mwn"] = {"Nyamwanga"}, ["mwo"] = {"Central Maewo"}, ["mwp"] = {"Kala Lagaw Ya"}, ["mwq"] = {"Mün Chin"}, ["mwr"] = {"Marwari"}, ["mws"] = {"Mwimbi-Muthambi"}, ["mwt"] = {"Moken"}, ["mwu"] = {"Mittu"}, ["mwv"] = {"Mentawai"}, ["mww"] = {"Hmong Daw"}, ["mwz"] = {"Moingi"}, ["mxa"] = {"Northwest Oaxaca Mixtec"}, ["mxb"] = {"Tezoatlán Mixtec"}, ["mxc"] = {"Manyika"}, ["mxd"] = {"Modang"}, ["mxe"] = {"Mele-Fila"}, ["mxf"] = {"Malgbe"}, ["mxg"] = {"Mbangala"}, ["mxh"] = {"Mvuba"}, ["mxi"] = {"Mozarabic"}, ["mxj"] = {"Miju-Mishmi", "Geman Deng"}, ["mxk"] = {"Monumbo"}, ["mxl"] = {"Maxi Gbe"}, ["mxm"] = {"Meramera"}, ["mxn"] = {"Moi (Indonesia)"}, ["mxo"] = {"Mbowe"}, ["mxp"] = {"Tlahuitoltepec Mixe"}, ["mxq"] = {"Juquila Mixe"}, ["mxr"] = {"Murik (Malaysia)"}, ["mxs"] = {"Huitepec Mixtec"}, ["mxt"] = {"Jamiltepec Mixtec"}, ["mxu"] = {"Mada (Cameroon)"}, ["mxv"] = {"Metlatónoc Mixtec"}, ["mxw"] = {"Namo"}, ["mxx"] = {"Mahou", "Mawukakan"}, ["mxy"] = {"Southeastern Nochixtlán Mixtec"}, ["mxz"] = {"Central Masela"}, ["myb"] = {"Mbay"}, ["myc"] = {"Mayeka"}, ["mye"] = {"Myene"}, ["myf"] = {"Bambassi"}, ["myg"] = {"Manta"}, ["myh"] = {"Makah"}, ["myj"] = {"Mangayat"}, ["myk"] = {"Mamara Senoufo"}, ["myl"] = {"Moma"}, ["mym"] = {"Me'en"}, ["myn"] = {"Mayan languages"}, ["myo"] = {"Anfillo"}, ["myp"] = {"Pirahã"}, ["myr"] = {"Muniche"}, ["mys"] = {"Mesmes"}, ["myu"] = {"Mundurukú"}, ["myv"] = {"Erzya"}, ["myw"] = {"Muyuw"}, ["myx"] = {"Masaaba"}, ["myy"] = {"Macuna"}, ["myz"] = {"Mandaikong klasiko"}, ["mza"] = {"Santa María Zacatepec Mixtec"}, ["mzb"] = {"Tumzabt"}, ["mzc"] = {"Madagascar Sign Language"}, ["mzd"] = {"Malimba"}, ["mze"] = {"Morawa"}, ["mzg"] = {"Monastic Sign Language"}, ["mzh"] = {"Wichí Lhamtés Güisnay"}, ["mzi"] = {"Ixcatlán Mazatec"}, ["mzj"] = {"Manya"}, ["mzk"] = {"Nigeria Mambila"}, ["mzl"] = {"Mazatlán Mixe"}, ["mzm"] = {"Mumuye"}, ["mzn"] = {"Mazanderani"}, ["mzo"] = {"Matipuhy"}, ["mzp"] = {"Movima"}, ["mzq"] = {"Mori Atas"}, ["mzr"] = {"Marúbo"}, ["mzs"] = {"Macanese"}, ["mzt"] = {"Mintil"}, ["mzu"] = {"Inapang"}, ["mzv"] = {"Manza"}, ["mzw"] = {"Deg"}, ["mzx"] = {"Mawayana"}, ["mzy"] = {"Mozambican Sign Language"}, ["mzz"] = {"Maiadomu"}, ["naa"] = {"Namla"}, ["nab"] = {"Southern Nambikuára"}, ["nac"] = {"Narak"}, ["nae"] = {"Naka'ela"}, ["naf"] = {"Nabak"}, ["nag"] = {"Naga Pidgin"}, ["nah"] = {"Nahuatl languages"}, ["nai"] = {"North American Indian languages"}, ["naj"] = {"Nalu"}, ["nak"] = {"Nakanai"}, ["nal"] = {"Nalik"}, ["nam"] = {"Ngan'gityemerri"}, ["nan"] = {"Min Nan Chinese"}, ["nao"] = {"Naaba"}, ["nap"] = {"Neapolitan"}, ["naq"] = {"Khoekhoe", "Nama (Namibia)"}, ["nar"] = {"Iguta"}, ["nas"] = {"Naasioi"}, ["nat"] = {"Ca̱hungwa̱rya̱", "Hungworo"}, ["naw"] = {"Nawuri"}, ["nax"] = {"Nakwi"}, ["nay"] = {"Ngarrindjeri"}, ["naz"] = {"Coatepec Nahuatl"}, ["nba"] = {"Nyemba"}, ["nbb"] = {"Ndoe"}, ["nbc"] = {"Chang Naga"}, ["nbd"] = {"Ngbinda"}, ["nbe"] = {"Konyak Naga"}, ["nbg"] = {"Nagarchal"}, ["nbh"] = {"Ngamo"}, ["nbi"] = {"Mao Naga"}, ["nbj"] = {"Ngarinyman"}, ["nbk"] = {"Nake"}, ["nbm"] = {"Ngbaka Ma'bo"}, ["nbn"] = {"Kuri"}, ["nbo"] = {"Nkukoli"}, ["nbp"] = {"Nnam"}, ["nbq"] = {"Nggem"}, ["nbr"] = {"Numana"}, ["nbs"] = {"Namibian Sign Language"}, ["nbt"] = {"Na"}, ["nbu"] = {"Rongmei Naga"}, ["nbv"] = {"Ngamambo"}, ["nbw"] = {"Southern Ngbandi"}, ["nby"] = {"Ningera"}, ["nca"] = {"Iyo"}, ["ncb"] = {"Central Nicobarese"}, ["ncc"] = {"Ponam"}, ["ncd"] = {"Nachering"}, ["nce"] = {"Yale"}, ["ncf"] = {"Notsi"}, ["ncg"] = {"Nisga'a"}, ["nch"] = {"Central Huasteca Nahuatl"}, ["nci"] = {"Classical Nahuatl"}, ["ncj"] = {"Northern Puebla Nahuatl"}, ["nck"] = {"Na-kara"}, ["ncl"] = {"Michoacán Nahuatl"}, ["ncm"] = {"Nambo"}, ["ncn"] = {"Nauna"}, ["nco"] = {"Sibe"}, ["ncq"] = {"Northern Katang"}, ["ncr"] = {"Ncane"}, ["ncs"] = {"Nicaraguan Sign Language"}, ["nct"] = {"Chothe Naga"}, ["ncu"] = {"Chumburung"}, ["ncx"] = {"Central Puebla Nahuatl"}, ["ncz"] = {"Natchez"}, ["nda"] = {"Ndasa"}, ["ndb"] = {"Kenswei Nsei"}, ["ndc"] = {"Ndau"}, ["ndd"] = {"Nde-Nsele-Nta"}, ["ndf"] = {"Nadruvian"}, ["ndg"] = {"Ndengereko"}, ["ndh"] = {"Ndali"}, ["ndi"] = {"Samba Leko"}, ["ndj"] = {"Ndamba"}, ["ndk"] = {"Ndaka"}, ["ndl"] = {"Ndolo"}, ["ndm"] = {"Ndam"}, ["ndn"] = {"Ngundi"}, ["ndp"] = {"Ndo"}, ["ndq"] = {"Ndombe"}, ["ndr"] = {"Ndoola"}, ["nds"] = {"Low German", "Low Saxon"}, ["ndt"] = {"Ndunga"}, ["ndu"] = {"Dugun"}, ["ndv"] = {"Ndut"}, ["ndw"] = {"Ndobo"}, ["ndx"] = {"Nduga"}, ["ndy"] = {"Lutos"}, ["ndz"] = {"Ndogo"}, ["nea"] = {"Eastern Ngad'a"}, ["neb"] = {"Toura (Côte d'Ivoire)"}, ["nec"] = {"Nedebang"}, ["ned"] = {"Nde-Gbite"}, ["nee"] = {"Nêlêmwa-Nixumwak"}, ["nef"] = {"Nefamese"}, ["neg"] = {"Negidal"}, ["neh"] = {"Nyenkha"}, ["nei"] = {"Neo-Hittite"}, ["nej"] = {"Neko"}, ["nek"] = {"Neku"}, ["nem"] = {"Nemi"}, ["nen"] = {"Nengone"}, ["neo"] = {"Ná-Meo"}, ["neq"] = {"North Central Mixe"}, ["ner"] = {"Yahadian"}, ["nes"] = {"Bhoti Kinnauri"}, ["net"] = {"Nete"}, ["neu"] = {"Neo"}, ["nev"] = {"Nyaheun"}, ["new"] = {"Newari", "Nepal Bhasa"}, ["nex"] = {"Neme"}, ["ney"] = {"Neyo"}, ["nez"] = {"Nez Perce"}, ["nfa"] = {"Dhao"}, ["nfd"] = {"Ahwai"}, ["nfl"] = {"Ayiwo", "Äiwoo"}, ["nfr"] = {"Nafaanra"}, ["nfu"] = {"Mfumte"}, ["nga"] = {"Ngbaka"}, ["ngb"] = {"Northern Ngbandi"}, ["ngc"] = {"Ngombe (Democratic Republic of Congo)"}, ["ngd"] = {"Ngando (Central African Republic)"}, ["nge"] = {"Ngemba"}, ["ngf"] = {"Trans-New Guinea languages"}, ["ngg"] = {"Ngbaka Manza"}, ["ngh"] = {"Nǁng"}, ["ngi"] = {"Ngizim"}, ["ngj"] = {"Ngie"}, ["ngk"] = {"Dalabon"}, ["ngl"] = {"Lomwe"}, ["ngm"] = {"Ngatik Men's Creole"}, ["ngn"] = {"Ngwo"}, ["ngp"] = {"Ngulu"}, ["ngq"] = {"Ngurimi", "Ngoreme"}, ["ngr"] = {"Engdewu"}, ["ngs"] = {"Gvoko"}, ["ngt"] = {"Kriang", "Ngeq"}, ["ngu"] = {"Guerrero Nahuatl"}, ["ngv"] = {"Nagumi"}, ["ngw"] = {"Ngwaba"}, ["ngx"] = {"Nggwahyi"}, ["ngy"] = {"Tibea"}, ["ngz"] = {"Ngungwel"}, ["nha"] = {"Nhanda"}, ["nhb"] = {"Beng"}, ["nhc"] = {"Tabasco Nahuatl"}, ["nhd"] = {"Chiripá", "Ava Guaraní"}, ["nhe"] = {"Eastern Huasteca Nahuatl"}, ["nhf"] = {"Nhuwala"}, ["nhg"] = {"Tetelcingo Nahuatl"}, ["nhh"] = {"Nahari"}, ["nhi"] = {"Zacatlán-Ahuacatlán-Tepetzintla Nahuatl"}, ["nhk"] = {"Isthmus-Cosoleacaque Nahuatl"}, ["nhm"] = {"Morelos Nahuatl"}, ["nhn"] = {"Central Nahuatl"}, ["nho"] = {"Takuu"}, ["nhp"] = {"Isthmus-Pajapan Nahuatl"}, ["nhq"] = {"Huaxcaleca Nahuatl"}, ["nhr"] = {"Naro"}, ["nht"] = {"Ometepec Nahuatl"}, ["nhu"] = {"Noone"}, ["nhv"] = {"Temascaltepec Nahuatl"}, ["nhw"] = {"Western Huasteca Nahuatl"}, ["nhx"] = {"Isthmus-Mecayapan Nahuatl"}, ["nhy"] = {"Northern Oaxaca Nahuatl"}, ["nhz"] = {"Santa María La Alta Nahuatl"}, ["nia"] = {"Nias"}, ["nib"] = {"Nakame"}, ["nic"] = {"Niger-Kordofanian languages"}, ["nid"] = {"Ngandi"}, ["nie"] = {"Niellim"}, ["nif"] = {"Nek"}, ["nig"] = {"Ngalakgan"}, ["nih"] = {"Nyiha (Tanzania)"}, ["nii"] = {"Nii"}, ["nij"] = {"Ngaju"}, ["nik"] = {"Southern Nicobarese"}, ["nil"] = {"Nila"}, ["nim"] = {"Nilamba"}, ["nin"] = {"Ninzo"}, ["nio"] = {"Nganasan"}, ["niq"] = {"Nandi"}, ["nir"] = {"Nimboran"}, ["nis"] = {"Nimi"}, ["nit"] = {"Southeastern Kolami"}, ["niu"] = {"Niuean"}, ["niv"] = {"Gilyak"}, ["niw"] = {"Nimo"}, ["nix"] = {"Hema"}, ["niy"] = {"Ngiti"}, ["niz"] = {"Ningil"}, ["nja"] = {"Nzanyi"}, ["njb"] = {"Nocte Naga"}, ["njd"] = {"Ndonde Hamba"}, ["njh"] = {"Lotha Naga"}, ["nji"] = {"Gudanji"}, ["njj"] = {"Njen"}, ["njl"] = {"Njalgulgule"}, ["njm"] = {"Angami Naga"}, ["njn"] = {"Liangmai Naga"}, ["njo"] = {"Ao Naga"}, ["njr"] = {"Njerep"}, ["njs"] = {"Nisa"}, ["njt"] = {"Ndyuka-Trio Pidgin"}, ["nju"] = {"Ngadjunmaya"}, ["njx"] = {"Kunyi"}, ["njy"] = {"Njyem"}, ["njz"] = {"Nyishi"}, ["nka"] = {"Nkoya"}, ["nkb"] = {"Khoibu Naga"}, ["nkc"] = {"Nkongho"}, ["nkd"] = {"Koireng"}, ["nke"] = {"Duke"}, ["nkf"] = {"Inpui Naga"}, ["nkg"] = {"Nekgini"}, ["nkh"] = {"Khezha Naga"}, ["nki"] = {"Thangal Naga"}, ["nkj"] = {"Nakai"}, ["nkk"] = {"Nokuku"}, ["nkm"] = {"Namat"}, ["nkn"] = {"Nkangala"}, ["nko"] = {"Nkonya"}, ["nkp"] = {"Niuatoputapu"}, ["nkq"] = {"Nkami"}, ["nkr"] = {"Nukuoro"}, ["nks"] = {"North Asmat"}, ["nkt"] = {"Nyika (Tanzania)"}, ["nku"] = {"Bouna Kulango"}, ["nkv"] = {"Nyika (Malawi and Zambia)"}, ["nkw"] = {"Nkutu"}, ["nkx"] = {"Nkoroo"}, ["nkz"] = {"Nkari"}, ["nla"] = {"Ngombale"}, ["nlc"] = {"Nalca"}, ["nle"] = {"East Nyala"}, ["nlg"] = {"Gela"}, ["nli"] = {"Grangali"}, ["nlj"] = {"Nyali"}, ["nlk"] = {"Ninia Yali"}, ["nll"] = {"Nihali"}, ["nlm"] = {"Mankiyali"}, ["nlo"] = {"Ngul"}, ["nlq"] = {"Lao Naga"}, ["nlu"] = {"Nchumbulu"}, ["nlv"] = {"Orizaba Nahuatl"}, ["nlw"] = {"Walangama"}, ["nlx"] = {"Nahali"}, ["nly"] = {"Nyamal"}, ["nlz"] = {"Nalögo"}, ["nma"] = {"Maram Naga"}, ["nmb"] = {"Big Nambas", "V'ënen Taut"}, ["nmc"] = {"Ngam"}, ["nmd"] = {"Ndumu"}, ["nme"] = {"Mzieme Naga"}, ["nmf"] = {"Tangkhul Naga (India)"}, ["nmg"] = {"Kwasio"}, ["nmh"] = {"Monsang Naga"}, ["nmi"] = {"Nyam"}, ["nmj"] = {"Ngombe (Central African Republic)"}, ["nmk"] = {"Namakura"}, ["nml"] = {"Ndemli"}, ["nmm"] = {"Manangba"}, ["nmn"] = {"ǃXóõ"}, ["nmo"] = {"Moyon Naga"}, ["nmp"] = {"Nimanbur"}, ["nmq"] = {"Nambya"}, ["nmr"] = {"Nimbari"}, ["nms"] = {"Letemboi"}, ["nmt"] = {"Namonuito"}, ["nmu"] = {"Northeast Maidu"}, ["nmv"] = {"Ngamini"}, ["nmw"] = {"Nimoa", "Rifao"}, ["nmx"] = {"Nama (Papua New Guinea)"}, ["nmy"] = {"Namuyi"}, ["nmz"] = {"Nawdm"}, ["nna"] = {"Nyangumarta"}, ["nnb"] = {"Nande"}, ["nnc"] = {"Nancere"}, ["nnd"] = {"West Ambae"}, ["nne"] = {"Ngandyera"}, ["nnf"] = {"Ngaing"}, ["nng"] = {"Maring Naga"}, ["nnh"] = {"Ngiemboon"}, ["nni"] = {"North Nuaulu"}, ["nnj"] = {"Nyangatom"}, ["nnk"] = {"Nankina"}, ["nnl"] = {"Northern Rengma Naga"}, ["nnm"] = {"Namia"}, ["nnn"] = {"Ngete"}, ["nnp"] = {"Wancho Naga"}, ["nnq"] = {"Ngindo"}, ["nnr"] = {"Narungga"}, ["nnt"] = {"Nanticoke"}, ["nnu"] = {"Dwang"}, ["nnv"] = {"Nugunu (Australia)"}, ["nnw"] = {"Southern Nuni"}, ["nny"] = {"Nyangga"}, ["nnz"] = {"Nda'nda'"}, ["noa"] = {"Woun Meu"}, ["noc"] = {"Nuk"}, ["nod"] = {"Northern Thai"}, ["noe"] = {"Nimadi"}, ["nof"] = {"Nomane"}, ["nog"] = {"Nogai"}, ["noh"] = {"Nomu"}, ["noi"] = {"Noiri"}, ["noj"] = {"Nonuya"}, ["nok"] = {"Nooksack"}, ["nol"] = {"Nomlaki"}, ["non"] = {"Old Norse"}, ["nop"] = {"Numanggang"}, ["noq"] = {"Ngongo"}, ["nos"] = {"Eastern Nisu"}, ["not"] = {"Nomatsiguenga"}, ["nou"] = {"Ewage-Notu"}, ["nov"] = {"Novial"}, ["now"] = {"Nyambo"}, ["noy"] = {"Noy"}, ["noz"] = {"Nayi"}, ["npa"] = {"Nar Phu"}, ["npb"] = {"Nupbikha"}, ["npg"] = {"Ponyo-Gongwang Naga"}, ["nph"] = {"Phom Naga"}, ["npi"] = {"Nepali (individual language)"}, ["npl"] = {"Southeastern Puebla Nahuatl"}, ["npn"] = {"Mondropolon"}, ["npo"] = {"Pochuri Naga"}, ["nps"] = {"Nipsan"}, ["npu"] = {"Puimei Naga"}, ["npx"] = {"Noipx"}, ["npy"] = {"Napu"}, ["nqg"] = {"Southern Nago"}, ["nqk"] = {"Kura Ede Nago"}, ["nql"] = {"Ngendelengo"}, ["nqm"] = {"Ndom"}, ["nqn"] = {"Nen"}, ["nqo"] = {"N'Ko", "N’Ko"}, ["nqq"] = {"Kyan-Karyaw Naga"}, ["nqt"] = {"Nteng"}, ["nqy"] = {"Akyaung Ari Naga"}, ["nra"] = {"Ngom"}, ["nrb"] = {"Nara"}, ["nrc"] = {"Noric"}, ["nre"] = {"Southern Rengma Naga"}, ["nrf"] = {"Jèrriais", "Guernésiais", "Sercquiais"}, ["nrg"] = {"Narango"}, ["nri"] = {"Chokri Naga"}, ["nrk"] = {"Ngarla"}, ["nrl"] = {"Ngarluma"}, ["nrm"] = {"Narom"}, ["nrn"] = {"Norn"}, ["nrp"] = {"North Picene"}, ["nrr"] = {"Norra", "Nora"}, ["nrt"] = {"Northern Kalapuya"}, ["nru"] = {"Narua"}, ["nrx"] = {"Ngurmbur"}, ["nrz"] = {"Lala"}, ["nsa"] = {"Sangtam Naga"}, ["nsb"] = {"Lower Nossob"}, ["nsc"] = {"Nshi"}, ["nsd"] = {"Southern Nisu"}, ["nse"] = {"Nsenga"}, ["nsf"] = {"Northwestern Nisu"}, ["nsg"] = {"Ngasa"}, ["nsh"] = {"Ngoshie"}, ["nsi"] = {"Nigerian Sign Language"}, ["nsk"] = {"Naskapi"}, ["nsl"] = {"Norwegian Sign Language"}, ["nsm"] = {"Sumi Naga"}, ["nsn"] = {"Nehan"}, ["nso"] = {"Pedi", "Northern Sotho", "Sepedi"}, ["nsp"] = {"Nepalese Sign Language"}, ["nsq"] = {"Northern Sierra Miwok"}, ["nsr"] = {"Maritime Sign Language"}, ["nss"] = {"Nali"}, ["nst"] = {"Tase Naga"}, ["nsu"] = {"Sierra Negra Nahuatl"}, ["nsv"] = {"Southwestern Nisu"}, ["nsw"] = {"Navut"}, ["nsx"] = {"Nsongo"}, ["nsy"] = {"Nasal"}, ["nsz"] = {"Nisenan"}, ["ntd"] = {"Northern Tidung"}, ["ntg"] = {"Ngantangarra"}, ["nti"] = {"Natioro"}, ["ntj"] = {"Ngaanyatjarra"}, ["ntk"] = {"Ikoma-Nata-Isenye"}, ["ntm"] = {"Nateni"}, ["nto"] = {"Ntomba"}, ["ntp"] = {"Northern Tepehuan"}, ["ntr"] = {"Delo"}, ["ntu"] = {"Natügu"}, ["ntw"] = {"Nottoway"}, ["ntx"] = {"Tangkhul Naga (Myanmar)"}, ["nty"] = {"Mantsi"}, ["ntz"] = {"Natanzi"}, ["nua"] = {"Yuanga"}, ["nub"] = {"Nubian languages"}, ["nuc"] = {"Nukuini"}, ["nud"] = {"Ngala"}, ["nue"] = {"Ngundu"}, ["nuf"] = {"Nusu"}, ["nug"] = {"Nungali"}, ["nuh"] = {"Ndunda"}, ["nui"] = {"Ngumbi"}, ["nuj"] = {"Nyole"}, ["nuk"] = {"Nuu-chah-nulth", "Nuuchahnulth"}, ["nul"] = {"Nusa Laut"}, ["num"] = {"Niuafo'ou"}, ["nun"] = {"Anong"}, ["nuo"] = {"Nguôn"}, ["nup"] = {"Nupe-Nupe-Tako"}, ["nuq"] = {"Nukumanu"}, ["nur"] = {"Nukuria"}, ["nus"] = {"Nuer"}, ["nut"] = {"Nung (Viet Nam)"}, ["nuu"] = {"Ngbundu"}, ["nuv"] = {"Northern Nuni"}, ["nuw"] = {"Nguluwan"}, ["nux"] = {"Mehek"}, ["nuy"] = {"Nunggubuyu"}, ["nuz"] = {"Tlamacazapa Nahuatl"}, ["nvh"] = {"Nasarian"}, ["nvm"] = {"Namiae"}, ["nvo"] = {"Nyokon"}, ["nwa"] = {"Nawathinehena"}, ["nwb"] = {"Nyabwa"}, ["nwc"] = {"Classical Newari", "Classical Nepal Bhasa", "Old Newari"}, ["nwe"] = {"Ngwe"}, ["nwg"] = {"Ngayawung"}, ["nwi"] = {"Southwest Tanna"}, ["nwm"] = {"Nyamusa-Molo"}, ["nwo"] = {"Nauo"}, ["nwr"] = {"Nawaru"}, ["nww"] = {"Ndwewe"}, ["nwx"] = {"Middle Newar"}, ["nwy"] = {"Nottoway-Meherrin"}, ["nxa"] = {"Nauete"}, ["nxd"] = {"Ngando (Democratic Republic of Congo)"}, ["nxe"] = {"Nage"}, ["nxg"] = {"Ngad'a"}, ["nxi"] = {"Nindi"}, ["nxk"] = {"Koki Naga"}, ["nxl"] = {"South Nuaulu"}, ["nxm"] = {"Numidian"}, ["nxn"] = {"Ngawun"}, ["nxo"] = {"Ndambomo"}, ["nxq"] = {"Naxi"}, ["nxr"] = {"Ninggerum"}, ["nxx"] = {"Nafri"}, ["nyb"] = {"Nyangbo"}, ["nyc"] = {"Nyanga-li"}, ["nyd"] = {"Nyore", "Olunyole"}, ["nye"] = {"Nyengo"}, ["nyf"] = {"Giryama", "Kigiryama"}, ["nyg"] = {"Nyindu"}, ["nyh"] = {"Nyikina"}, ["nyi"] = {"Ama (Sudan)"}, ["nyj"] = {"Nyanga"}, ["nyk"] = {"Nyaneka"}, ["nyl"] = {"Nyeu"}, ["nym"] = {"Nyamwezi"}, ["nyn"] = {"Nyankole"}, ["nyo"] = {"Nyoro"}, ["nyp"] = {"Nyang'i"}, ["nyq"] = {"Nayini"}, ["nyr"] = {"Nyiha (Malawi)"}, ["nys"] = {"Nyungar"}, ["nyt"] = {"Nyawaygi"}, ["nyu"] = {"Nyungwe"}, ["nyv"] = {"Nyulnyul"}, ["nyw"] = {"Nyaw"}, ["nyx"] = {"Nganyaywana"}, ["nyy"] = {"Nyakyusa-Ngonde"}, ["nza"] = {"Tigon Mbembe"}, ["nzb"] = {"Njebi"}, ["nzd"] = {"Nzadi"}, ["nzi"] = {"Nzima"}, ["nzk"] = {"Nzakara"}, ["nzm"] = {"Zeme Naga"}, ["nzr"] = {"Dir-Nyamzak-Mbarimi"}, ["nzs"] = {"New Zealand Sign Language"}, ["nzu"] = {"Teke-Nzikou"}, ["nzy"] = {"Nzakambay"}, ["nzz"] = {"Nanga Dama Dogon"}, ["oaa"] = {"Orok"}, ["oac"] = {"Oroch"}, ["oar"] = {"Old Aramaic (up to 700 BCE)", "Ancient Aramaic (up to 700 BCE)"}, ["oav"] = {"Old Avar"}, ["obi"] = {"Obispeño"}, ["obk"] = {"Southern Bontok"}, ["obl"] = {"Oblo"}, ["obm"] = {"Moabite"}, ["obo"] = {"Obo Manobo"}, ["obr"] = {"Old Burmese"}, ["obt"] = {"Old Breton"}, ["obu"] = {"Obulom"}, ["oca"] = {"Ocaina"}, ["och"] = {"Old Chinese"}, ["ocm"] = {"Old Cham"}, ["oco"] = {"Old Cornish"}, ["ocu"] = {"Atzingo Matlatzinca"}, ["oda"] = {"Odut"}, ["odk"] = {"Od"}, ["odt"] = {"Old Dutch"}, ["odu"] = {"Odual"}, ["ofo"] = {"Ofo"}, ["ofs"] = {"Old Frisian"}, ["ofu"] = {"Efutop"}, ["ogb"] = {"Ogbia"}, ["ogc"] = {"Ogbah"}, ["oge"] = {"Old Georgian"}, ["ogg"] = {"Ogbogolo"}, ["ogo"] = {"Khana"}, ["ogu"] = {"Ogbronuagum"}, ["oht"] = {"Old Hittite"}, ["ohu"] = {"Old Hungarian"}, ["oia"] = {"Oirata"}, ["oie"] = {"Okolie"}, ["oin"] = {"Inebu One"}, ["ojb"] = {"Northwestern Ojibwa"}, ["ojc"] = {"Central Ojibwa"}, ["ojg"] = {"Eastern Ojibwa"}, ["ojp"] = {"Old Japanese"}, ["ojs"] = {"Severn Ojibwa"}, ["ojv"] = {"Ontong Java"}, ["ojw"] = {"Western Ojibwa"}, ["oka"] = {"Okanagan"}, ["okb"] = {"Okobo"}, ["okc"] = {"Kobo"}, ["okd"] = {"Okodia"}, ["oke"] = {"Okpe (Southwestern Edo)"}, ["okg"] = {"Koko Babangk"}, ["okh"] = {"Koresh-e Rostam"}, ["oki"] = {"Okiek"}, ["okj"] = {"Oko-Juwoi"}, ["okk"] = {"Kwamtim One"}, ["okl"] = {"Old Kentish Sign Language"}, ["okm"] = {"Middle Korean (10th-16th cent.)"}, ["okn"] = {"Oki-No-Erabu"}, ["oko"] = {"Old Korean (3rd-9th cent.)"}, ["okr"] = {"Kirike"}, ["oks"] = {"Oko-Eni-Osayen"}, ["oku"] = {"Oku"}, ["okv"] = {"Orokaiva"}, ["okx"] = {"Okpe (Northwestern Edo)"}, ["okz"] = {"Old Khmer"}, ["ola"] = {"Walungge"}, ["old"] = {"Mochi"}, ["ole"] = {"Olekha"}, ["olk"] = {"Olkol"}, ["olm"] = {"Oloma"}, ["olo"] = {"Livvi"}, ["olr"] = {"Olrat"}, ["olt"] = {"Old Lithuanian"}, ["olu"] = {"Kuvale"}, ["oma"] = {"Omaha-Ponca"}, ["omb"] = {"East Ambae"}, ["omc"] = {"Mochica"}, ["omg"] = {"Omagua"}, ["omi"] = {"Omi"}, ["omk"] = {"Omok"}, ["oml"] = {"Ombo"}, ["omn"] = {"Minoan"}, ["omo"] = {"Utarmbung"}, ["omp"] = {"Old Manipuri"}, ["omq"] = {"Oto-Manguean languages"}, ["omr"] = {"Old Marathi"}, ["omt"] = {"Omotik"}, ["omu"] = {"Omurano"}, ["omv"] = {"Omotic languages"}, ["omw"] = {"South Tairora"}, ["omx"] = {"Old Mon"}, ["omy"] = {"Old Malay"}, ["ona"] = {"Ona"}, ["onb"] = {"Lingao"}, ["one"] = {"Oneida"}, ["ong"] = {"Olo"}, ["oni"] = {"Onin"}, ["onj"] = {"Onjob"}, ["onk"] = {"Kabore One"}, ["onn"] = {"Onobasulu"}, ["ono"] = {"Onondaga"}, ["onp"] = {"Sartang"}, ["onr"] = {"Northern One"}, ["ons"] = {"Ono"}, ["ont"] = {"Ontenu"}, ["onu"] = {"Unua"}, ["onw"] = {"Old Nubian"}, ["onx"] = {"Onin Based Pidgin"}, ["ood"] = {"Tohono O'odham"}, ["oog"] = {"Ong"}, ["oon"] = {"Önge"}, ["oor"] = {"Oorlams"}, ["oos"] = {"Old Ossetic"}, ["opa"] = {"Okpamheri"}, ["opk"] = {"Kopkaka"}, ["opm"] = {"Oksapmin"}, ["opo"] = {"Opao"}, ["opt"] = {"Opata"}, ["opy"] = {"Ofayé"}, ["ora"] = {"Oroha"}, ["orc"] = {"Orma"}, ["ore"] = {"Orejón"}, ["org"] = {"Oring"}, ["orh"] = {"Oroqen"}, ["orn"] = {"Orang Kanaq"}, ["oro"] = {"Orokolo"}, ["orr"] = {"Oruma"}, ["ors"] = {"Orang Seletar"}, ["ort"] = {"Adivasi Oriya"}, ["oru"] = {"Ormuri"}, ["orv"] = {"Old Russian"}, ["orw"] = {"Oro Win"}, ["orx"] = {"Oro"}, ["ory"] = {"Odia (individual language)", "Oriya (individual language)"}, ["orz"] = {"Ormu"}, ["osa"] = {"Osage"}, ["osc"] = {"Oscan"}, ["osi"] = {"Osing"}, ["osn"] = {"Old Sundanese"}, ["oso"] = {"Ososo"}, ["osp"] = {"Old Spanish"}, ["ost"] = {"Osatu"}, ["osu"] = {"Southern One"}, ["osx"] = {"Old Saxon"}, ["ota"] = {"Ottoman Turkish (1500-1928)"}, ["otb"] = {"Old Tibetan"}, ["otd"] = {"Ot Danum"}, ["ote"] = {"Mezquital Otomi"}, ["oti"] = {"Oti"}, ["otk"] = {"Old Turkish"}, ["otl"] = {"Tilapa Otomi"}, ["otm"] = {"Eastern Highland Otomi"}, ["otn"] = {"Tenango Otomi"}, ["oto"] = {"Otomian languages"}, ["otq"] = {"Querétaro Otomi"}, ["otr"] = {"Otoro"}, ["ots"] = {"Estado de México Otomi"}, ["ott"] = {"Temoaya Otomi"}, ["otu"] = {"Otuke"}, ["otw"] = {"Ottawa"}, ["otx"] = {"Texcatepec Otomi"}, ["oty"] = {"Old Tamil"}, ["otz"] = {"Ixtenco Otomi"}, ["oua"] = {"Tagargrent"}, ["oub"] = {"Glio-Oubi"}, ["oue"] = {"Oune"}, ["oui"] = {"Old Uighur"}, ["oum"] = {"Ouma"}, ["ovd"] = {"Elfdalian", "Övdalian"}, ["owi"] = {"Owiniga"}, ["owl"] = {"Old Welsh"}, ["oyb"] = {"Oy"}, ["oyd"] = {"Oyda"}, ["oym"] = {"Wayampi"}, ["oyy"] = {"Oya'oya"}, ["ozm"] = {"Koonzime"}, ["paa"] = {"Papuan languages"}, ["pab"] = {"Parecís"}, ["pac"] = {"Pacoh"}, ["pad"] = {"Paumarí"}, ["pae"] = {"Pagibete"}, ["paf"] = {"Paranawát"}, ["pag"] = {"Pangasinan"}, ["pah"] = {"Tenharim"}, ["pai"] = {"Pe"}, ["pak"] = {"Parakanã"}, ["pal"] = {"Pahlavi"}, ["pam"] = {"Pampanga", "Kapampangan"}, ["pao"] = {"Northern Paiute"}, ["pap"] = {"Papiamento"}, ["paq"] = {"Parya"}, ["par"] = {"Panamint", "Timbisha"}, ["pas"] = {"Papasena"}, ["pau"] = {"Palauan"}, ["pav"] = {"Pakaásnovos"}, ["paw"] = {"Pawnee"}, ["pax"] = {"Pankararé"}, ["pay"] = {"Pech"}, ["paz"] = {"Pankararú"}, ["pbb"] = {"Páez"}, ["pbc"] = {"Patamona"}, ["pbe"] = {"Mezontla Popoloca"}, ["pbf"] = {"Coyotepec Popoloca"}, ["pbg"] = {"Paraujano"}, ["pbh"] = {"E'ñapa Woromaipu"}, ["pbi"] = {"Parkwa"}, ["pbl"] = {"Mak (Nigeria)"}, ["pbm"] = {"Puebla Mazatec"}, ["pbn"] = {"Kpasam"}, ["pbo"] = {"Papel"}, ["pbp"] = {"Badyara"}, ["pbr"] = {"Pangwa"}, ["pbs"] = {"Central Pame"}, ["pbt"] = {"Southern Pashto"}, ["pbu"] = {"Northern Pashto"}, ["pbv"] = {"Pnar"}, ["pby"] = {"Pyu (Papua New Guinea)"}, ["pca"] = {"Santa Inés Ahuatempan Popoloca"}, ["pcb"] = {"Pear"}, ["pcc"] = {"Bouyei"}, ["pcd"] = {"Picard"}, ["pce"] = {"Ruching Palaung"}, ["pcf"] = {"Paliyan"}, ["pcg"] = {"Paniya"}, ["pch"] = {"Pardhan"}, ["pci"] = {"Duruwa"}, ["pcj"] = {"Parenga"}, ["pck"] = {"Paite Chin"}, ["pcl"] = {"Pardhi"}, ["pcm"] = {"Nigerian Pidgin"}, ["pcn"] = {"Piti"}, ["pcp"] = {"Pacahuara"}, ["pcw"] = {"Pyapun"}, ["pda"] = {"Anam"}, ["pdc"] = {"Pennsylvania German"}, ["pdi"] = {"Pa Di"}, ["pdn"] = {"Podena", "Fedan"}, ["pdo"] = {"Padoe"}, ["pdt"] = {"Plautdietsch"}, ["pdu"] = {"Kayan"}, ["pea"] = {"Peranakan Indonesian"}, ["peb"] = {"Eastern Pomo"}, ["ped"] = {"Mala (Papua New Guinea)"}, ["pee"] = {"Taje"}, ["pef"] = {"Northeastern Pomo"}, ["peg"] = {"Pengo"}, ["peh"] = {"Bonan"}, ["pei"] = {"Chichimeca-Jonaz"}, ["pej"] = {"Northern Pomo"}, ["pek"] = {"Penchal"}, ["pel"] = {"Pekal"}, ["pem"] = {"Phende"}, ["peo"] = {"Old Persian (ca. 600-400 B.C.)"}, ["pep"] = {"Kunja"}, ["peq"] = {"Southern Pomo"}, ["pes"] = {"Iranian Persian"}, ["pev"] = {"Pémono"}, ["pex"] = {"Petats"}, ["pey"] = {"Petjo"}, ["pez"] = {"Eastern Penan"}, ["pfa"] = {"Pááfang"}, ["pfe"] = {"Pere"}, ["pfl"] = {"Pfaelzisch"}, ["pga"] = {"Sudanese Creole Arabic"}, ["pgd"] = {"Gāndhārī"}, ["pgg"] = {"Pangwali"}, ["pgi"] = {"Pagi"}, ["pgk"] = {"Rerep"}, ["pgl"] = {"Primitive Irish"}, ["pgn"] = {"Paelignian"}, ["pgs"] = {"Pangseng"}, ["pgu"] = {"Pagu"}, ["pgz"] = {"Papua New Guinean Sign Language"}, ["pha"] = {"Pa-Hng"}, ["phd"] = {"Phudagi"}, ["phg"] = {"Phuong"}, ["phh"] = {"Phukha"}, ["phi"] = {"Philippine languages"}, ["phj"] = {"Pahari"}, ["phk"] = {"Phake"}, ["phl"] = {"Phalura", "Palula"}, ["phm"] = {"Phimbi"}, ["phn"] = {"Phoenician"}, ["pho"] = {"Phunoi"}, ["phq"] = {"Phana'"}, ["phr"] = {"Pahari-Potwari"}, ["pht"] = {"Phu Thai"}, ["phu"] = {"Phuan"}, ["phv"] = {"Pahlavani"}, ["phw"] = {"Phangduwali"}, ["pia"] = {"Pima Bajo"}, ["pib"] = {"Yine"}, ["pic"] = {"Pinji"}, ["pid"] = {"Piaroa"}, ["pie"] = {"Piro"}, ["pif"] = {"Pingelapese"}, ["pig"] = {"Pisabo"}, ["pih"] = {"Pitcairn-Norfolk"}, ["pij"] = {"Pijao"}, ["pil"] = {"Yom"}, ["pim"] = {"Powhatan"}, ["pin"] = {"Piame"}, ["pio"] = {"Piapoco"}, ["pip"] = {"Pero"}, ["pir"] = {"Piratapuyo"}, ["pis"] = {"Pijin"}, ["pit"] = {"Pitta Pitta"}, ["piu"] = {"Pintupi-Luritja"}, ["piv"] = {"Pileni", "Vaeakau-Taumako"}, ["piw"] = {"Pimbwe"}, ["pix"] = {"Piu"}, ["piy"] = {"Piya-Kwonci"}, ["piz"] = {"Pije"}, ["pjt"] = {"Pitjantjatjara"}, ["pka"] = {"Ardhamāgadhī Prākrit"}, ["pkb"] = {"Pokomo", "Kipfokomo"}, ["pkc"] = {"Paekche"}, ["pkg"] = {"Pak-Tong"}, ["pkh"] = {"Pankhu"}, ["pkn"] = {"Pakanha"}, ["pko"] = {"Pökoot"}, ["pkp"] = {"Pukapuka"}, ["pkr"] = {"Attapady Kurumba"}, ["pks"] = {"Pakistan Sign Language"}, ["pkt"] = {"Maleng"}, ["pku"] = {"Paku"}, ["pla"] = {"Miani"}, ["plb"] = {"Polonombauk"}, ["plc"] = {"Central Palawano"}, ["pld"] = {"Polari"}, ["ple"] = {"Palu'e"}, ["plf"] = {"Central Malayo-Polynesian languages"}, ["plg"] = {"Pilagá"}, ["plh"] = {"Paulohi"}, ["plk"] = {"Kohistani Shina"}, ["pll"] = {"Shwe Palaung"}, ["pln"] = {"Palenquero"}, ["plo"] = {"Oluta Popoluca"}, ["plq"] = {"Palaic"}, ["plr"] = {"Palaka Senoufo"}, ["pls"] = {"San Marcos Tlacoyalco Popoloca", "San Marcos Tlalcoyalco Popoloca"}, ["plt"] = {"Plateau Malagasy"}, ["plu"] = {"Palikúr"}, ["plv"] = {"Southwest Palawano"}, ["plw"] = {"Brooke's Point Palawano"}, ["ply"] = {"Bolyu"}, ["plz"] = {"Paluan"}, ["pma"] = {"Paama"}, ["pmb"] = {"Pambia"}, ["pmd"] = {"Pallanganmiddang"}, ["pme"] = {"Pwaamei"}, ["pmf"] = {"Pamona"}, ["pmh"] = {"Māhārāṣṭri Prākrit"}, ["pmi"] = {"Northern Pumi"}, ["pmj"] = {"Southern Pumi"}, ["pml"] = {"Lingua Franca"}, ["pmm"] = {"Pomo"}, ["pmn"] = {"Pam"}, ["pmo"] = {"Pom"}, ["pmq"] = {"Northern Pame"}, ["pmr"] = {"Paynamar"}, ["pms"] = {"Piemontese"}, ["pmt"] = {"Tuamotuan"}, ["pmw"] = {"Plains Miwok"}, ["pmx"] = {"Poumei Naga"}, ["pmy"] = {"Papuan Malay"}, ["pmz"] = {"Southern Pame"}, ["pna"] = {"Punan Bah-Biau"}, ["pnb"] = {"Western Panjabi"}, ["pnc"] = {"Pannei"}, ["pnd"] = {"Mpinda"}, ["pne"] = {"Western Penan"}, ["png"] = {"Pangu", "Pongu"}, ["pnh"] = {"Penrhyn"}, ["pni"] = {"Aoheng"}, ["pnj"] = {"Pinjarup"}, ["pnk"] = {"Paunaka"}, ["pnl"] = {"Paleni"}, ["pnm"] = {"Punan Batu 1"}, ["pnn"] = {"Pinai-Hagahai"}, ["pno"] = {"Panobo"}, ["pnp"] = {"Pancana"}, ["pnq"] = {"Pana (Burkina Faso)"}, ["pnr"] = {"Panim"}, ["pns"] = {"Ponosakan"}, ["pnt"] = {"Pontic"}, ["pnu"] = {"Jiongnai Bunu"}, ["pnv"] = {"Pinigura"}, ["pnw"] = {"Banyjima", "Panytyima"}, ["pnx"] = {"Phong-Kniang"}, ["pny"] = {"Pinyin"}, ["pnz"] = {"Pana (Central African Republic)"}, ["poc"] = {"Poqomam"}, ["poe"] = {"San Juan Atzingo Popoloca"}, ["pof"] = {"Poke"}, ["pog"] = {"Potiguára"}, ["poh"] = {"Poqomchi'"}, ["poi"] = {"Highland Popoluca"}, ["pok"] = {"Pokangá"}, ["pom"] = {"Southeastern Pomo"}, ["pon"] = {"Pohnpeian"}, ["poo"] = {"Central Pomo"}, ["pop"] = {"Pwapwâ"}, ["poq"] = {"Texistepec Popoluca"}, ["pos"] = {"Sayula Popoluca"}, ["pot"] = {"Potawatomi"}, ["pov"] = {"Upper Guinea Crioulo"}, ["pow"] = {"San Felipe Otlaltepec Popoloca"}, ["pox"] = {"Polabian"}, ["poy"] = {"Pogolo"}, ["poz"] = {"Malayo-Polynesian languages"}, ["ppe"] = {"Papi"}, ["ppi"] = {"Paipai"}, ["ppk"] = {"Uma"}, ["ppl"] = {"Pipil", "Nicarao"}, ["ppm"] = {"Papuma"}, ["ppn"] = {"Papapana"}, ["ppo"] = {"Folopa"}, ["ppp"] = {"Pelende"}, ["ppq"] = {"Pei"}, ["pps"] = {"San Luís Temalacayuca Popoloca"}, ["ppt"] = {"Pare"}, ["ppu"] = {"Papora"}, ["pqa"] = {"Pa'a"}, ["pqe"] = {"Eastern Malayo-Polynesian languages"}, ["pqm"] = {"Malecite-Passamaquoddy"}, ["pqw"] = {"Western Malayo-Polynesian languages"}, ["pra"] = {"Prakrit languages"}, ["prc"] = {"Parachi"}, ["prd"] = {"Parsi-Dari"}, ["pre"] = {"Principense"}, ["prf"] = {"Paranan"}, ["prg"] = {"Prussian"}, ["prh"] = {"Porohanon"}, ["pri"] = {"Paicî"}, ["prk"] = {"Parauk"}, ["prl"] = {"Peruvian Sign Language"}, ["prm"] = {"Kibiri"}, ["prn"] = {"Prasuni"}, ["pro"] = {"Old Provençal (to 1500)", "Old Occitan (to 1500)"}, ["prq"] = {"Ashéninka Perené"}, ["prr"] = {"Puri"}, ["prs"] = {"Dari", "Afghan Persian"}, ["prt"] = {"Phai"}, ["pru"] = {"Puragi"}, ["prw"] = {"Parawen"}, ["prx"] = {"Purik"}, ["prz"] = {"Providencia Sign Language"}, ["psa"] = {"Asue Awyu"}, ["psc"] = {"Iranian Sign Language", "Persian Sign Language"}, ["psd"] = {"Plains Indian Sign Language"}, ["pse"] = {"Central Malay"}, ["psg"] = {"Penang Sign Language"}, ["psh"] = {"Southwest Pashai", "Southwest Pashayi"}, ["psi"] = {"Southeast Pashai", "Southeast Pashayi"}, ["psl"] = {"Puerto Rican Sign Language"}, ["psm"] = {"Pauserna"}, ["psn"] = {"Panasuan"}, ["pso"] = {"Polish Sign Language"}, ["psp"] = {"Philippine Sign Language"}, ["psq"] = {"Pasi"}, ["psr"] = {"Portuguese Sign Language"}, ["pss"] = {"Kaulong"}, ["pst"] = {"Central Pashto"}, ["psu"] = {"Sauraseni Prākrit"}, ["psw"] = {"Port Sandwich"}, ["psy"] = {"Piscataway"}, ["pta"] = {"Pai Tavytera"}, ["pth"] = {"Pataxó Hã-Ha-Hãe"}, ["pti"] = {"Pindiini", "Wangkatha"}, ["ptn"] = {"Patani"}, ["pto"] = {"Zo'é"}, ["ptp"] = {"Patep"}, ["ptq"] = {"Pattapu"}, ["ptr"] = {"Piamatsina"}, ["ptt"] = {"Enrekang"}, ["ptu"] = {"Bambam"}, ["ptv"] = {"Port Vato"}, ["ptw"] = {"Pentlatch"}, ["pty"] = {"Pathiya"}, ["pua"] = {"Western Highland Purepecha"}, ["pub"] = {"Purum"}, ["puc"] = {"Punan Merap"}, ["pud"] = {"Punan Aput"}, ["pue"] = {"Puelche"}, ["puf"] = {"Punan Merah"}, ["pug"] = {"Phuie"}, ["pui"] = {"Puinave"}, ["puj"] = {"Punan Tubu"}, ["pum"] = {"Puma"}, ["puo"] = {"Puoc"}, ["pup"] = {"Pulabu"}, ["puq"] = {"Puquina"}, ["pur"] = {"Puruborá"}, ["put"] = {"Putoh"}, ["puu"] = {"Punu"}, ["puw"] = {"Puluwatese"}, ["pux"] = {"Puare"}, ["puy"] = {"Purisimeño"}, ["pwa"] = {"Pawaia"}, ["pwb"] = {"Panawa"}, ["pwg"] = {"Gapapaiwa"}, ["pwi"] = {"Patwin"}, ["pwm"] = {"Molbog"}, ["pwn"] = {"Paiwan"}, ["pwo"] = {"Pwo Western Karen"}, ["pwr"] = {"Powari"}, ["pww"] = {"Pwo Northern Karen"}, ["pxm"] = {"Quetzaltepec Mixe"}, ["pye"] = {"Pye Krumen"}, ["pym"] = {"Fyam"}, ["pyn"] = {"Poyanáwa"}, ["pys"] = {"Paraguayan Sign Language", "Lengua de Señas del Paraguay"}, ["pyu"] = {"Puyuma"}, ["pyx"] = {"Pyu (Myanmar)"}, ["pyy"] = {"Pyen"}, ["pze"] = {"Pesse"}, ["pzh"] = {"Pazeh"}, ["pzn"] = {"Jejara Naga", "Para Naga"}, ["qua"] = {"Quapaw"}, ["qub"] = {"Huallaga Huánuco Quechua"}, ["quc"] = {"K'iche'", "Quiché"}, ["qud"] = {"Calderón Highland Quichua"}, ["quf"] = {"Lambayeque Quechua"}, ["qug"] = {"Chimborazo Highland Quichua"}, ["quh"] = {"South Bolivian Quechua"}, ["qui"] = {"Quileute"}, ["quk"] = {"Chachapoyas Quechua"}, ["qul"] = {"North Bolivian Quechua"}, ["qum"] = {"Sipacapense"}, ["qun"] = {"Quinault"}, ["qup"] = {"Southern Pastaza Quechua"}, ["quq"] = {"Quinqui"}, ["qur"] = {"Yanahuanca Pasco Quechua"}, ["qus"] = {"Santiago del Estero Quichua"}, ["quv"] = {"Sacapulteco"}, ["quw"] = {"Tena Lowland Quichua"}, ["qux"] = {"Yauyos Quechua"}, ["quy"] = {"Ayacucho Quechua"}, ["quz"] = {"Cusco Quechua"}, ["qva"] = {"Ambo-Pasco Quechua"}, ["qvc"] = {"Cajamarca Quechua"}, ["qve"] = {"Eastern Apurímac Quechua"}, ["qvh"] = {"Huamalíes-Dos de Mayo Huánuco Quechua"}, ["qvi"] = {"Imbabura Highland Quichua"}, ["qvj"] = {"Loja Highland Quichua"}, ["qvl"] = {"Cajatambo North Lima Quechua"}, ["qvm"] = {"Margos-Yarowilca-Lauricocha Quechua"}, ["qvn"] = {"North Junín Quechua"}, ["qvo"] = {"Napo Lowland Quechua"}, ["qvp"] = {"Pacaraos Quechua"}, ["qvs"] = {"San Martín Quechua"}, ["qvw"] = {"Huaylla Wanca Quechua"}, ["qvy"] = {"Queyu"}, ["qvz"] = {"Northern Pastaza Quichua"}, ["qwa"] = {"Corongo Ancash Quechua"}, ["qwc"] = {"Classical Quechua"}, ["qwe"] = {"Quechuan (family)"}, ["qwh"] = {"Huaylas Ancash Quechua"}, ["qwm"] = {"Kuman (Russia)"}, ["qws"] = {"Sihuas Ancash Quechua"}, ["qwt"] = {"Kwalhioqua-Tlatskanai"}, ["qxa"] = {"Chiquián Ancash Quechua"}, ["qxc"] = {"Chincha Quechua"}, ["qxh"] = {"Panao Huánuco Quechua"}, ["qxl"] = {"Salasaca Highland Quichua"}, ["qxn"] = {"Northern Conchucos Ancash Quechua"}, ["qxo"] = {"Southern Conchucos Ancash Quechua"}, ["qxp"] = {"Puno Quechua"}, ["qxq"] = {"Qashqa'i"}, ["qxr"] = {"Cañar Highland Quichua"}, ["qxs"] = {"Southern Qiang"}, ["qxt"] = {"Santa Ana de Tusi Pasco Quechua"}, ["qxu"] = {"Arequipa-La Unión Quechua"}, ["qxw"] = {"Jauja Wanca Quechua"}, ["qya"] = {"Quenya"}, ["qyp"] = {"Quiripi"}, ["raa"] = {"Dungmali"}, ["rab"] = {"Camling"}, ["rac"] = {"Rasawa"}, ["rad"] = {"Rade"}, ["raf"] = {"Western Meohang"}, ["rag"] = {"Logooli", "Lulogooli"}, ["rah"] = {"Rabha"}, ["rai"] = {"Ramoaaina"}, ["raj"] = {"Rajasthani"}, ["rak"] = {"Tulu-Bohuai"}, ["ral"] = {"Ralte"}, ["ram"] = {"Canela"}, ["ran"] = {"Riantana"}, ["rao"] = {"Rao"}, ["rap"] = {"Rapanui"}, ["raq"] = {"Saam"}, ["rar"] = {"Rarotongan", "Cook Islands Maori"}, ["ras"] = {"Tegali"}, ["rat"] = {"Razajerdi"}, ["rau"] = {"Raute"}, ["rav"] = {"Sampang"}, ["raw"] = {"Rawang"}, ["rax"] = {"Rang"}, ["ray"] = {"Rapa"}, ["raz"] = {"Rahambuu"}, ["rbb"] = {"Rumai Palaung"}, ["rbk"] = {"Northern Bontok"}, ["rbl"] = {"Miraya Bikol"}, ["rbp"] = {"Barababaraba"}, ["rcf"] = {"Réunion Creole French"}, ["rdb"] = {"Rudbari"}, ["rea"] = {"Rerau"}, ["reb"] = {"Rembong"}, ["ree"] = {"Rejang Kayan"}, ["reg"] = {"Kara (Tanzania)"}, ["rei"] = {"Reli"}, ["rej"] = {"Rejang"}, ["rel"] = {"Rendille"}, ["rem"] = {"Remo"}, ["ren"] = {"Rengao"}, ["rer"] = {"Rer Bare"}, ["res"] = {"Reshe"}, ["ret"] = {"Retta"}, ["rey"] = {"Reyesano"}, ["rga"] = {"Roria"}, ["rge"] = {"Romano-Greek"}, ["rgk"] = {"Rangkas"}, ["rgn"] = {"Romagnol"}, ["rgr"] = {"Resígaro"}, ["rgs"] = {"Southern Roglai"}, ["rgu"] = {"Ringgou"}, ["rhg"] = {"Rohingya"}, ["rhp"] = {"Yahang"}, ["ria"] = {"Riang (India)"}, ["rib"] = {"Bribri Sign Language"}, ["rif"] = {"Tarifit"}, ["ril"] = {"Riang Lang", "Riang (Myanmar)"}, ["rim"] = {"Nyaturu"}, ["rin"] = {"Nungu"}, ["rir"] = {"Ribun"}, ["rit"] = {"Ritharrngu"}, ["riu"] = {"Riung"}, ["rjg"] = {"Rajong"}, ["rji"] = {"Raji"}, ["rjs"] = {"Rajbanshi"}, ["rka"] = {"Kraol"}, ["rkb"] = {"Rikbaktsa"}, ["rkh"] = {"Rakahanga-Manihiki"}, ["rki"] = {"Rakhine"}, ["rkm"] = {"Marka"}, ["rkt"] = {"Rangpuri", "Kamta"}, ["rkw"] = {"Arakwal"}, ["rma"] = {"Rama"}, ["rmb"] = {"Rembarrnga"}, ["rmc"] = {"Carpathian Romani"}, ["rmd"] = {"Traveller Danish"}, ["rme"] = {"Angloromani"}, ["rmf"] = {"Kalo Finnish Romani"}, ["rmg"] = {"Traveller Norwegian"}, ["rmh"] = {"Murkim"}, ["rmi"] = {"Lomavren"}, ["rmk"] = {"Romkun"}, ["rml"] = {"Baltic Romani"}, ["rmm"] = {"Roma"}, ["rmn"] = {"Balkan Romani"}, ["rmo"] = {"Sinte Romani"}, ["rmp"] = {"Rempi"}, ["rmq"] = {"Caló"}, ["rms"] = {"Romanian Sign Language"}, ["rmt"] = {"Domari"}, ["rmu"] = {"Tavringer Romani"}, ["rmv"] = {"Romanova"}, ["rmw"] = {"Welsh Romani"}, ["rmx"] = {"Romam"}, ["rmy"] = {"Vlax Romani"}, ["rmz"] = {"Marma"}, ["rnb"] = {"Brunca Sign Language"}, ["rnd"] = {"Ruund"}, ["rng"] = {"Ronga"}, ["rnl"] = {"Ranglong"}, ["rnn"] = {"Roon"}, ["rnp"] = {"Rongpo"}, ["rnr"] = {"Nari Nari"}, ["rnw"] = {"Rungwa"}, ["roa"] = {"Romance languages"}, ["rob"] = {"Tae'"}, ["roc"] = {"Cacgia Roglai"}, ["rod"] = {"Rogo"}, ["roe"] = {"Ronji"}, ["rof"] = {"Rombo"}, ["rog"] = {"Northern Roglai"}, ["rol"] = {"Romblomanon"}, ["rom"] = {"Romany"}, ["roo"] = {"Rotokas"}, ["rop"] = {"Kriol"}, ["ror"] = {"Rongga"}, ["rou"] = {"Runga"}, ["row"] = {"Dela-Oenale"}, ["rpn"] = {"Repanbitip"}, ["rpt"] = {"Rapting"}, ["rri"] = {"Ririo"}, ["rrm"] = {"Moriori"}, ["rro"] = {"Waima"}, ["rrt"] = {"Arritinngithigh"}, ["rsb"] = {"Romano-Serbian"}, ["rsk"] = {"Ruthenian", "Rusnak"}, ["rsl"] = {"Russian Sign Language"}, ["rsm"] = {"Miriwoong Sign Language"}, ["rsn"] = {"Rwandan Sign Language"}, ["rsw"] = {"Rishiwa"}, ["rtc"] = {"Rungtu Chin"}, ["rth"] = {"Ratahan"}, ["rtm"] = {"Rotuman"}, ["rts"] = {"Yurats"}, ["rtw"] = {"Rathawi"}, ["rub"] = {"Gungu"}, ["ruc"] = {"Ruuli"}, ["rue"] = {"Rusyn"}, ["ruf"] = {"Luguru"}, ["rug"] = {"Roviana"}, ["ruh"] = {"Ruga"}, ["rui"] = {"Rufiji"}, ["ruk"] = {"Che"}, ["ruo"] = {"Istro Romanian"}, ["rup"] = {"Macedo-Romanian", "Aromanian", "Arumanian"}, ["ruq"] = {"Megleno Romanian"}, ["rut"] = {"Rutul"}, ["ruu"] = {"Lanas Lobu"}, ["ruy"] = {"Mala (Nigeria)"}, ["ruz"] = {"Ruma"}, ["rwa"] = {"Rawo"}, ["rwk"] = {"Rwa"}, ["rwl"] = {"Ruwila"}, ["rwm"] = {"Amba (Uganda)"}, ["rwo"] = {"Rawa"}, ["rwr"] = {"Marwari (India)"}, ["rxd"] = {"Ngardi"}, ["rxw"] = {"Karuwali", "Garuwali"}, ["ryn"] = {"Northern Amami-Oshima"}, ["rys"] = {"Yaeyama"}, ["ryu"] = {"Central Okinawan"}, ["rzh"] = {"Rāziḥī"}, ["saa"] = {"Saba"}, ["sab"] = {"Buglere"}, ["sac"] = {"Meskwaki"}, ["sad"] = {"Sandawe"}, ["sae"] = {"Sabanê"}, ["saf"] = {"Safaliba"}, ["sah"] = {"Yakut"}, ["sai"] = {"South American Indian languages"}, ["saj"] = {"Sahu"}, ["sak"] = {"Sake"}, ["sal"] = {"Salishan languages"}, ["sam"] = {"Samaritan Aramaic"}, ["sao"] = {"Sause"}, ["saq"] = {"Samburu"}, ["sar"] = {"Saraveca"}, ["sas"] = {"Sasak"}, ["sat"] = {"Santali"}, ["sau"] = {"Saleman"}, ["sav"] = {"Saafi-Saafi"}, ["saw"] = {"Sawi"}, ["sax"] = {"Sa"}, ["say"] = {"Saya"}, ["saz"] = {"Saurashtra"}, ["sba"] = {"Ngambay"}, ["sbb"] = {"Simbo"}, ["sbc"] = {"Kele (Papua New Guinea)"}, ["sbd"] = {"Southern Samo"}, ["sbe"] = {"Saliba"}, ["sbf"] = {"Chabu", "Shabo"}, ["sbg"] = {"Seget"}, ["sbh"] = {"Sori-Harengan"}, ["sbi"] = {"Seti"}, ["sbj"] = {"Surbakhal"}, ["sbk"] = {"Safwa"}, ["sbl"] = {"Botolan Sambal"}, ["sbm"] = {"Sagala"}, ["sbn"] = {"Sindhi Bhil"}, ["sbo"] = {"Sabüm"}, ["sbp"] = {"Sangu (Tanzania)"}, ["sbq"] = {"Sileibi"}, ["sbr"] = {"Sembakung Murut"}, ["sbs"] = {"Subiya"}, ["sbt"] = {"Kimki"}, ["sbu"] = {"Stod Bhoti"}, ["sbv"] = {"Sabine"}, ["sbw"] = {"Simba"}, ["sbx"] = {"Seberuang"}, ["sby"] = {"Soli"}, ["sbz"] = {"Sara Kaba"}, ["scb"] = {"Chut"}, ["sce"] = {"Dongxiang"}, ["scf"] = {"San Miguel Creole French"}, ["scg"] = {"Sanggau"}, ["sch"] = {"Sakachep"}, ["sci"] = {"Sri Lankan Creole Malay"}, ["sck"] = {"Sadri"}, ["scl"] = {"Shina"}, ["scn"] = {"Sicilian"}, ["sco"] = {"Scots"}, ["scp"] = {"Hyolmo", "Helambu Sherpa"}, ["scq"] = {"Sa'och"}, ["scs"] = {"North Slavey"}, ["sct"] = {"Southern Katang"}, ["scu"] = {"Shumcho"}, ["scv"] = {"Sheni"}, ["scw"] = {"Sha"}, ["scx"] = {"Sicel"}, ["sda"] = {"Toraja-Sa'dan"}, ["sdb"] = {"Shabak"}, ["sdc"] = {"Sassarese Sardinian"}, ["sde"] = {"Surubu"}, ["sdf"] = {"Sarli"}, ["sdg"] = {"Savi"}, ["sdh"] = {"Southern Kurdish"}, ["sdj"] = {"Suundi"}, ["sdk"] = {"Sos Kundi"}, ["sdl"] = {"Saudi Arabian Sign Language"}, ["sdn"] = {"Gallurese Sardinian"}, ["sdo"] = {"Bukar-Sadung Bidayuh"}, ["sdp"] = {"Sherdukpen"}, ["sdq"] = {"Semandang"}, ["sdr"] = {"Oraon Sadri"}, ["sds"] = {"Sened"}, ["sdt"] = {"Shuadit"}, ["sdu"] = {"Sarudu"}, ["sdv"] = {"Eastern Sudanic languages"}, ["sdx"] = {"Sibu Melanau"}, ["sdz"] = {"Sallands"}, ["sea"] = {"Semai"}, ["seb"] = {"Shempire Senoufo"}, ["sec"] = {"Sechelt"}, ["sed"] = {"Sedang"}, ["see"] = {"Seneca"}, ["sef"] = {"Cebaara Senoufo"}, ["seg"] = {"Segeju"}, ["seh"] = {"Sena"}, ["sei"] = {"Seri"}, ["sej"] = {"Sene"}, ["sek"] = {"Sekani"}, ["sel"] = {"Selkup"}, ["sem"] = {"Semitic languages"}, ["sen"] = {"Nanerigé Sénoufo"}, ["seo"] = {"Suarmin"}, ["sep"] = {"Sìcìté Sénoufo"}, ["seq"] = {"Senara Sénoufo"}, ["ser"] = {"Serrano"}, ["ses"] = {"Koyraboro Senni Songhai"}, ["set"] = {"Sentani"}, ["seu"] = {"Serui-Laut"}, ["sev"] = {"Nyarafolo Senoufo"}, ["sew"] = {"Sewa Bay"}, ["sey"] = {"Secoya"}, ["sez"] = {"Senthang Chin"}, ["sfb"] = {"Langue des signes de Belgique Francophone", "French Belgian Sign Language"}, ["sfe"] = {"Eastern Subanen"}, ["sfm"] = {"Small Flowery Miao"}, ["sfs"] = {"South African Sign Language"}, ["sfw"] = {"Sehwi"}, ["sga"] = {"Old Irish (to 900)"}, ["sgb"] = {"Mag-antsi Ayta"}, ["sgc"] = {"Kipsigis"}, ["sgd"] = {"Surigaonon"}, ["sge"] = {"Segai"}, ["sgg"] = {"Swiss-German Sign Language"}, ["sgh"] = {"Shughni"}, ["sgi"] = {"Suga"}, ["sgj"] = {"Surgujia"}, ["sgk"] = {"Sangkong"}, ["sgm"] = {"Singa"}, ["sgn"] = {"Sign languages"}, ["sgp"] = {"Singpho"}, ["sgr"] = {"Sangisari"}, ["sgs"] = {"Samogitian"}, ["sgt"] = {"Brokpake"}, ["sgu"] = {"Salas"}, ["sgw"] = {"Sebat Bet Gurage"}, ["sgx"] = {"Sierra Leone Sign Language"}, ["sgy"] = {"Sanglechi"}, ["sgz"] = {"Sursurunga"}, ["sha"] = {"Shall-Zwall"}, ["shb"] = {"Ninam"}, ["shc"] = {"Sonde"}, ["shd"] = {"Kundal Shahi"}, ["she"] = {"Sheko"}, ["shg"] = {"Shua"}, ["shh"] = {"Shoshoni"}, ["shi"] = {"Tachelhit"}, ["shj"] = {"Shatt"}, ["shk"] = {"Shilluk"}, ["shl"] = {"Shendu"}, ["shm"] = {"Shahrudi"}, ["shn"] = {"Shan"}, ["sho"] = {"Shanga"}, ["shp"] = {"Shipibo-Conibo"}, ["shq"] = {"Sala"}, ["shr"] = {"Shi"}, ["shs"] = {"Shuswap"}, ["sht"] = {"Shasta"}, ["shu"] = {"Chadian Arabic"}, ["shv"] = {"Shehri"}, ["shw"] = {"Shwai"}, ["shx"] = {"She"}, ["shy"] = {"Tachawit"}, ["shz"] = {"Syenara Senoufo"}, ["sia"] = {"Akkala Sami"}, ["sib"] = {"Sebop"}, ["sid"] = {"Sidamo"}, ["sie"] = {"Simaa"}, ["sif"] = {"Siamou"}, ["sig"] = {"Paasaal"}, ["sih"] = {"Zire", "Sîshëë"}, ["sii"] = {"Shom Peng"}, ["sij"] = {"Numbami"}, ["sik"] = {"Sikiana"}, ["sil"] = {"Tumulung Sisaala"}, ["sim"] = {"Mende (Papua New Guinea)"}, ["sio"] = {"Siouan languages"}, ["sip"] = {"Sikkimese"}, ["siq"] = {"Sonia"}, ["sir"] = {"Siri"}, ["sis"] = {"Siuslaw"}, ["sit"] = {"Sino-Tibetan languages"}, ["siu"] = {"Sinagen"}, ["siv"] = {"Sumariup"}, ["siw"] = {"Siwai"}, ["six"] = {"Sumau"}, ["siy"] = {"Sivandi"}, ["siz"] = {"Siwi"}, ["sja"] = {"Epena"}, ["sjb"] = {"Sajau Basap"}, ["sjc"] = {"Shaojiang Chinese"}, ["sjd"] = {"Kildin Sami"}, ["sje"] = {"Pite Sami"}, ["sjg"] = {"Assangori"}, ["sjk"] = {"Kemi Sami"}, ["sjl"] = {"Sajalong", "Miji"}, ["sjm"] = {"Mapun"}, ["sjn"] = {"Sindarin"}, ["sjo"] = {"Xibe"}, ["sjp"] = {"Surjapuri"}, ["sjr"] = {"Siar-Lak"}, ["sjs"] = {"Senhaja De Srair"}, ["sjt"] = {"Ter Sami"}, ["sju"] = {"Ume Sami"}, ["sjw"] = {"Shawnee"}, ["ska"] = {"Skagit"}, ["skb"] = {"Saek"}, ["skc"] = {"Ma Manda"}, ["skd"] = {"Southern Sierra Miwok"}, ["ske"] = {"Seke (Vanuatu)"}, ["skf"] = {"Sakirabiá"}, ["skg"] = {"Sakalava Malagasy"}, ["skh"] = {"Sikule"}, ["ski"] = {"Sika"}, ["skj"] = {"Seke (Nepal)"}, ["skm"] = {"Kutong"}, ["skn"] = {"Kolibugan Subanon"}, ["sko"] = {"Seko Tengah"}, ["skp"] = {"Sekapan"}, ["skq"] = {"Sininkere"}, ["skr"] = {"Saraiki", "Seraiki"}, ["sks"] = {"Maia"}, ["skt"] = {"Sakata"}, ["sku"] = {"Sakao"}, ["skv"] = {"Skou"}, ["skw"] = {"Skepi Creole Dutch"}, ["skx"] = {"Seko Padang"}, ["sky"] = {"Sikaiana"}, ["skz"] = {"Sekar"}, ["sla"] = {"Slavic languages"}, ["slc"] = {"Sáliba"}, ["sld"] = {"Sissala"}, ["sle"] = {"Sholaga"}, ["slf"] = {"Swiss-Italian Sign Language"}, ["slg"] = {"Selungai Murut"}, ["slh"] = {"Southern Puget Sound Salish"}, ["sli"] = {"Lower Silesian"}, ["slj"] = {"Salumá"}, ["sll"] = {"Salt-Yui"}, ["slm"] = {"Pangutaran Sama"}, ["sln"] = {"Salinan"}, ["slp"] = {"Lamaholot"}, ["slr"] = {"Salar"}, ["sls"] = {"Singapore Sign Language"}, ["slt"] = {"Sila"}, ["slu"] = {"Selaru"}, ["slw"] = {"Sialum"}, ["slx"] = {"Salampasu"}, ["sly"] = {"Selayar"}, ["slz"] = {"Ma'ya"}, ["sma"] = {"Southern Sami"}, ["smb"] = {"Simbari"}, ["smc"] = {"Som"}, ["smf"] = {"Auwe"}, ["smg"] = {"Simbali"}, ["smh"] = {"Samei"}, ["smi"] = {"Sami languages"}, ["smj"] = {"Lule Sami"}, ["smk"] = {"Bolinao"}, ["sml"] = {"Central Sama"}, ["smm"] = {"Musasa"}, ["smn"] = {"Inari Sami"}, ["smp"] = {"Samaritan"}, ["smq"] = {"Samo"}, ["smr"] = {"Simeulue"}, ["sms"] = {"Skolt Sami"}, ["smt"] = {"Simte"}, ["smu"] = {"Somray"}, ["smv"] = {"Samvedi"}, ["smw"] = {"Sumbawa"}, ["smx"] = {"Samba"}, ["smy"] = {"Semnani"}, ["smz"] = {"Simeku"}, ["snc"] = {"Sinaugoro"}, ["sne"] = {"Bau Bidayuh"}, ["snf"] = {"Noon"}, ["sng"] = {"Sanga (Democratic Republic of Congo)"}, ["sni"] = {"Sensi"}, ["snj"] = {"Riverain Sango"}, ["snk"] = {"Soninke"}, ["snl"] = {"Sangil"}, ["snm"] = {"Southern Ma'di"}, ["snn"] = {"Siona"}, ["sno"] = {"Snohomish"}, ["snp"] = {"Siane"}, ["snq"] = {"Sangu (Gabon)"}, ["snr"] = {"Sihan"}, ["sns"] = {"South West Bay", "Nahavaq"}, ["snu"] = {"Senggi", "Viid"}, ["snv"] = {"Sa'ban"}, ["snw"] = {"Selee"}, ["snx"] = {"Sam"}, ["sny"] = {"Saniyo-Hiyewe"}, ["snz"] = {"Kou"}, ["soa"] = {"Thai Song"}, ["sob"] = {"Sobei"}, ["soc"] = {"So (Democratic Republic of Congo)"}, ["sod"] = {"Songoora"}, ["soe"] = {"Songomeno"}, ["sog"] = {"Sogdian"}, ["soh"] = {"Aka"}, ["soi"] = {"Sonha"}, ["soj"] = {"Soi"}, ["sok"] = {"Sokoro"}, ["sol"] = {"Solos"}, ["son"] = {"Songhai languages"}, ["soo"] = {"Songo"}, ["sop"] = {"Songe"}, ["soq"] = {"Kanasi"}, ["sor"] = {"Somrai"}, ["sos"] = {"Seeku"}, ["sou"] = {"Southern Thai"}, ["sov"] = {"Sonsorol"}, ["sow"] = {"Sowanda"}, ["sox"] = {"Swo"}, ["soy"] = {"Miyobe"}, ["soz"] = {"Temi"}, ["spb"] = {"Sepa (Indonesia)"}, ["spc"] = {"Sapé"}, ["spd"] = {"Saep"}, ["spe"] = {"Sepa (Papua New Guinea)"}, ["spg"] = {"Sian"}, ["spi"] = {"Saponi"}, ["spk"] = {"Sengo"}, ["spl"] = {"Selepet"}, ["spm"] = {"Akukem"}, ["spn"] = {"Sanapaná"}, ["spo"] = {"Spokane"}, ["spp"] = {"Supyire Senoufo"}, ["spq"] = {"Loreto-Ucayali Spanish"}, ["spr"] = {"Saparua"}, ["sps"] = {"Saposa"}, ["spt"] = {"Spiti Bhoti"}, ["spu"] = {"Sapuan"}, ["spv"] = {"Sambalpuri", "Kosli"}, ["spx"] = {"South Picene"}, ["spy"] = {"Sabaot"}, ["sqa"] = {"Shama-Sambuga"}, ["sqh"] = {"Shau"}, ["sqj"] = {"Albanian languages"}, ["sqk"] = {"Albanian Sign Language"}, ["sqm"] = {"Suma"}, ["sqn"] = {"Susquehannock"}, ["sqo"] = {"Sorkhei"}, ["sqq"] = {"Sou"}, ["sqr"] = {"Siculo Arabic"}, ["sqs"] = {"Sri Lankan Sign Language"}, ["sqt"] = {"Soqotri"}, ["squ"] = {"Squamish"}, ["sqx"] = {"Kufr Qassem Sign Language (KQSL)"}, ["sra"] = {"Saruga"}, ["srb"] = {"Sora"}, ["src"] = {"Logudorese Sardinian"}, ["sre"] = {"Sara"}, ["srf"] = {"Nafi"}, ["srg"] = {"Sulod"}, ["srh"] = {"Sarikoli"}, ["sri"] = {"Siriano"}, ["srk"] = {"Serudung Murut"}, ["srl"] = {"Isirawa"}, ["srm"] = {"Saramaccan"}, ["srn"] = {"Sranan Tongo"}, ["sro"] = {"Campidanese Sardinian"}, ["srq"] = {"Sirionó"}, ["srr"] = {"Serer"}, ["srs"] = {"Sarsi"}, ["srt"] = {"Sauri"}, ["sru"] = {"Suruí"}, ["srv"] = {"Southern Sorsoganon"}, ["srw"] = {"Serua"}, ["srx"] = {"Sirmauri"}, ["sry"] = {"Sera"}, ["srz"] = {"Shahmirzadi"}, ["ssa"] = {"Nilo-Saharan languages"}, ["ssb"] = {"Southern Sama"}, ["ssc"] = {"Suba-Simbiti"}, ["ssd"] = {"Siroi"}, ["sse"] = {"Balangingi", "Bangingih Sama"}, ["ssf"] = {"Thao"}, ["ssg"] = {"Seimat"}, ["ssh"] = {"Shihhi Arabic"}, ["ssi"] = {"Sansi"}, ["ssj"] = {"Sausi"}, ["ssk"] = {"Sunam"}, ["ssl"] = {"Western Sisaala"}, ["ssm"] = {"Semnam"}, ["ssn"] = {"Waata"}, ["sso"] = {"Sissano"}, ["ssp"] = {"Spanish Sign Language"}, ["ssq"] = {"So'a"}, ["ssr"] = {"Swiss-French Sign Language"}, ["sss"] = {"Sô"}, ["sst"] = {"Sinasina"}, ["ssu"] = {"Susuami"}, ["ssv"] = {"Shark Bay"}, ["ssx"] = {"Samberigi"}, ["ssy"] = {"Saho"}, ["ssz"] = {"Sengseng"}, ["sta"] = {"Settla"}, ["stb"] = {"Northern Subanen"}, ["std"] = {"Sentinel"}, ["ste"] = {"Liana-Seti"}, ["stf"] = {"Seta"}, ["stg"] = {"Trieng"}, ["sth"] = {"Shelta"}, ["sti"] = {"Bulo Stieng"}, ["stj"] = {"Matya Samo"}, ["stk"] = {"Arammba"}, ["stl"] = {"Stellingwerfs"}, ["stm"] = {"Setaman"}, ["stn"] = {"Owa"}, ["sto"] = {"Stoney"}, ["stp"] = {"Southeastern Tepehuan"}, ["stq"] = {"Saterfriesisch"}, ["str"] = {"Straits Salish"}, ["sts"] = {"Shumashti"}, ["stt"] = {"Budeh Stieng"}, ["stu"] = {"Samtao"}, ["stv"] = {"Silt'e"}, ["stw"] = {"Satawalese"}, ["sty"] = {"Siberian Tatar"}, ["sua"] = {"Sulka"}, ["sub"] = {"Suku"}, ["suc"] = {"Western Subanon"}, ["sue"] = {"Suena"}, ["sug"] = {"Suganga"}, ["sui"] = {"Suki"}, ["suj"] = {"Shubi"}, ["suk"] = {"Sukuma"}, ["suo"] = {"Bouni"}, ["suq"] = {"Tirmaga-Chai Suri", "Suri"}, ["sur"] = {"Mwaghavul"}, ["sus"] = {"Susu"}, ["sut"] = {"Subtiaba"}, ["suv"] = {"Puroik"}, ["suw"] = {"Sumbwa"}, ["sux"] = {"Sumerian"}, ["suy"] = {"Suyá"}, ["suz"] = {"Sunwar"}, ["sva"] = {"Svan"}, ["svb"] = {"Ulau-Suain"}, ["svc"] = {"Vincentian Creole English"}, ["sve"] = {"Serili"}, ["svk"] = {"Slovakian Sign Language"}, ["svm"] = {"Slavomolisano"}, ["svs"] = {"Savosavo"}, ["svx"] = {"Skalvian"}, ["swb"] = {"Maore Comorian"}, ["swc"] = {"Congo Swahili"}, ["swf"] = {"Sere"}, ["swg"] = {"Swabian"}, ["swh"] = {"Swahili (individual language)", "Kiswahili"}, ["swi"] = {"Sui"}, ["swj"] = {"Sira"}, ["swk"] = {"Malawi Sena"}, ["swl"] = {"Swedish Sign Language"}, ["swm"] = {"Samosa"}, ["swn"] = {"Sawknah"}, ["swo"] = {"Shanenawa"}, ["swp"] = {"Suau"}, ["swq"] = {"Sharwa"}, ["swr"] = {"Saweru"}, ["sws"] = {"Seluwasan"}, ["swt"] = {"Sawila"}, ["swu"] = {"Suwawa"}, ["swv"] = {"Shekhawati"}, ["sww"] = {"Sowa"}, ["swx"] = {"Suruahá"}, ["swy"] = {"Sarua"}, ["sxb"] = {"Suba"}, ["sxc"] = {"Sicanian"}, ["sxe"] = {"Sighu"}, ["sxg"] = {"Shuhi", "Shixing"}, ["sxk"] = {"Southern Kalapuya"}, ["sxl"] = {"Selian"}, ["sxm"] = {"Samre"}, ["sxn"] = {"Sangir"}, ["sxo"] = {"Sorothaptic"}, ["sxr"] = {"Saaroa"}, ["sxs"] = {"Sasaru"}, ["sxu"] = {"Upper Saxon"}, ["sxw"] = {"Saxwe Gbe"}, ["sya"] = {"Siang"}, ["syb"] = {"Central Subanen"}, ["syc"] = {"Classical Syriac"}, ["syd"] = {"Samoyedic languages"}, ["syi"] = {"Seki"}, ["syk"] = {"Sukur"}, ["syl"] = {"Sylheti"}, ["sym"] = {"Maya Samo"}, ["syn"] = {"Senaya"}, ["syo"] = {"Suoy"}, ["syr"] = {"Syriac"}, ["sys"] = {"Sinyar"}, ["syw"] = {"Kagate"}, ["syx"] = {"Samay"}, ["syy"] = {"Al-Sayyid Bedouin Sign Language"}, ["sza"] = {"Semelai"}, ["szb"] = {"Ngalum"}, ["szc"] = {"Semaq Beri"}, ["sze"] = {"Seze"}, ["szg"] = {"Sengele"}, ["szl"] = {"Silesian"}, ["szn"] = {"Sula"}, ["szp"] = {"Suabo"}, ["szs"] = {"Solomon Islands Sign Language"}, ["szv"] = {"Isu (Fako Division)"}, ["szw"] = {"Sawai"}, ["szy"] = {"Sakizaya"}, ["taa"] = {"Lower Tanana"}, ["tab"] = {"Tabassaran"}, ["tac"] = {"Lowland Tarahumara"}, ["tad"] = {"Tause"}, ["tae"] = {"Tariana"}, ["taf"] = {"Tapirapé"}, ["tag"] = {"Tagoi"}, ["tai"] = {"Tai languages"}, ["taj"] = {"Eastern Tamang"}, ["tak"] = {"Tala"}, ["tal"] = {"Tal"}, ["tan"] = {"Tangale"}, ["tao"] = {"Yami"}, ["tap"] = {"Taabwa"}, ["taq"] = {"Tamasheq"}, ["tar"] = {"Central Tarahumara"}, ["tas"] = {"Tay Boi"}, ["tau"] = {"Upper Tanana"}, ["tav"] = {"Tatuyo"}, ["taw"] = {"Tai"}, ["tax"] = {"Tamki"}, ["tay"] = {"Atayal"}, ["taz"] = {"Tocho"}, ["tba"] = {"Aikanã"}, ["tbc"] = {"Takia"}, ["tbd"] = {"Kaki Ae"}, ["tbe"] = {"Tanimbili"}, ["tbf"] = {"Mandara"}, ["tbg"] = {"North Tairora"}, ["tbh"] = {"Dharawal", "Thurawal"}, ["tbi"] = {"Gaam"}, ["tbj"] = {"Tiang"}, ["tbk"] = {"Calamian Tagbanwa"}, ["tbl"] = {"Tboli"}, ["tbm"] = {"Tagbu"}, ["tbn"] = {"Barro Negro Tunebo"}, ["tbo"] = {"Tawala"}, ["tbp"] = {"Taworta", "Diebroud"}, ["tbq"] = {"Tibeto-Burman languages"}, ["tbr"] = {"Tumtum"}, ["tbs"] = {"Tanguat"}, ["tbt"] = {"Tembo (Kitembo)"}, ["tbu"] = {"Tubar"}, ["tbv"] = {"Tobo"}, ["tbw"] = {"Tagbanwa"}, ["tbx"] = {"Kapin"}, ["tby"] = {"Tabaru"}, ["tbz"] = {"Ditammari"}, ["tca"] = {"Ticuna"}, ["tcb"] = {"Tanacross"}, ["tcc"] = {"Datooga"}, ["tcd"] = {"Tafi"}, ["tce"] = {"Southern Tutchone"}, ["tcf"] = {"Malinaltepec Me'phaa", "Malinaltepec Tlapanec"}, ["tcg"] = {"Tamagario"}, ["tch"] = {"Turks And Caicos Creole English"}, ["tci"] = {"Wára"}, ["tck"] = {"Tchitchege"}, ["tcl"] = {"Taman (Myanmar)"}, ["tcm"] = {"Tanahmerah"}, ["tcn"] = {"Tichurong"}, ["tco"] = {"Taungyo"}, ["tcp"] = {"Tawr Chin"}, ["tcq"] = {"Kaiy"}, ["tcs"] = {"Torres Strait Creole", "Yumplatok"}, ["tct"] = {"T'en"}, ["tcu"] = {"Southeastern Tarahumara"}, ["tcw"] = {"Tecpatlán Totonac"}, ["tcx"] = {"Toda"}, ["tcy"] = {"Tulu"}, ["tcz"] = {"Thado Chin"}, ["tda"] = {"Tagdal"}, ["tdb"] = {"Panchpargania"}, ["tdc"] = {"Emberá-Tadó"}, ["tdd"] = {"Tai Nüa"}, ["tde"] = {"Tiranige Diga Dogon"}, ["tdf"] = {"Talieng"}, ["tdg"] = {"Western Tamang"}, ["tdh"] = {"Thulung"}, ["tdi"] = {"Tomadino"}, ["tdj"] = {"Tajio"}, ["tdk"] = {"Tambas"}, ["tdl"] = {"Sur"}, ["tdm"] = {"Taruma"}, ["tdn"] = {"Tondano"}, ["tdo"] = {"Teme"}, ["tdq"] = {"Tita"}, ["tdr"] = {"Todrah"}, ["tds"] = {"Doutai"}, ["tdt"] = {"Tetun Dili"}, ["tdv"] = {"Toro"}, ["tdx"] = {"Tandroy-Mahafaly Malagasy"}, ["tdy"] = {"Tadyawan"}, ["tea"] = {"Temiar"}, ["teb"] = {"Tetete"}, ["tec"] = {"Terik"}, ["ted"] = {"Tepo Krumen"}, ["tee"] = {"Huehuetla Tepehua"}, ["tef"] = {"Teressa"}, ["teg"] = {"Teke-Tege"}, ["teh"] = {"Tehuelche"}, ["tei"] = {"Torricelli"}, ["tek"] = {"Ibali Teke"}, ["tem"] = {"Timne"}, ["ten"] = {"Tama (Colombia)"}, ["teo"] = {"Teso"}, ["tep"] = {"Tepecano"}, ["teq"] = {"Temein"}, ["ter"] = {"Tereno"}, ["tes"] = {"Tengger"}, ["tet"] = {"Tetum"}, ["teu"] = {"Soo"}, ["tev"] = {"Teor"}, ["tew"] = {"Tewa (USA)"}, ["tex"] = {"Tennet"}, ["tey"] = {"Tulishi"}, ["tez"] = {"Tetserret"}, ["tfi"] = {"Tofin Gbe"}, ["tfn"] = {"Tanaina"}, ["tfo"] = {"Tefaro"}, ["tfr"] = {"Teribe"}, ["tft"] = {"Ternate"}, ["tga"] = {"Sagalla"}, ["tgb"] = {"Tobilung"}, ["tgc"] = {"Tigak"}, ["tgd"] = {"Ciwogai"}, ["tge"] = {"Eastern Gorkha Tamang"}, ["tgf"] = {"Chalikha"}, ["tgh"] = {"Tobagonian Creole English"}, ["tgi"] = {"Lawunuia"}, ["tgj"] = {"Tagin"}, ["tgn"] = {"Tandaganon"}, ["tgo"] = {"Sudest"}, ["tgp"] = {"Tangoa"}, ["tgq"] = {"Tring"}, ["tgr"] = {"Tareng"}, ["tgs"] = {"Nume"}, ["tgt"] = {"Central Tagbanwa"}, ["tgu"] = {"Tanggu"}, ["tgv"] = {"Tingui-Boto"}, ["tgw"] = {"Tagwana Senoufo"}, ["tgx"] = {"Tagish"}, ["tgy"] = {"Togoyo"}, ["tgz"] = {"Tagalaka"}, ["thd"] = {"Kuuk Thaayorre", "Thayore"}, ["the"] = {"Chitwania Tharu"}, ["thf"] = {"Thangmi"}, ["thh"] = {"Northern Tarahumara"}, ["thi"] = {"Tai Long"}, ["thk"] = {"Tharaka", "Kitharaka"}, ["thl"] = {"Dangaura Tharu"}, ["thm"] = {"Aheu"}, ["thn"] = {"Thachanadan"}, ["thp"] = {"Thompson"}, ["thq"] = {"Kochila Tharu"}, ["thr"] = {"Rana Tharu"}, ["ths"] = {"Thakali"}, ["tht"] = {"Tahltan"}, ["thu"] = {"Thuri"}, ["thv"] = {"Tahaggart Tamahaq"}, ["thy"] = {"Tha"}, ["thz"] = {"Tayart Tamajeq"}, ["tia"] = {"Tidikelt Tamazight"}, ["tic"] = {"Tira"}, ["tif"] = {"Tifal"}, ["tig"] = {"Tigre"}, ["tih"] = {"Timugon Murut"}, ["tii"] = {"Tiene"}, ["tij"] = {"Tilung"}, ["tik"] = {"Tikar"}, ["til"] = {"Tillamook"}, ["tim"] = {"Timbe"}, ["tin"] = {"Tindi"}, ["tio"] = {"Teop"}, ["tip"] = {"Trimuris"}, ["tiq"] = {"Tiéfo"}, ["tis"] = {"Masadiit Itneg"}, ["tit"] = {"Tinigua"}, ["tiu"] = {"Adasen"}, ["tiv"] = {"Tiv"}, ["tiw"] = {"Tiwi"}, ["tix"] = {"Southern Tiwa"}, ["tiy"] = {"Tiruray"}, ["tiz"] = {"Tai Hongjin"}, ["tja"] = {"Tajuasohn"}, ["tjg"] = {"Tunjung"}, ["tji"] = {"Northern Tujia"}, ["tjj"] = {"Tjungundji"}, ["tjl"] = {"Tai Laing"}, ["tjm"] = {"Timucua"}, ["tjn"] = {"Tonjon"}, ["tjo"] = {"Temacine Tamazight"}, ["tjp"] = {"Tjupany"}, ["tjs"] = {"Southern Tujia"}, ["tju"] = {"Tjurruru"}, ["tjw"] = {"Djabwurrung"}, ["tka"] = {"Truká"}, ["tkb"] = {"Buksa"}, ["tkd"] = {"Tukudede"}, ["tke"] = {"Takwane"}, ["tkf"] = {"Tukumanféd"}, ["tkg"] = {"Tesaka Malagasy"}, ["tkl"] = {"Tokelau"}, ["tkm"] = {"Takelma"}, ["tkn"] = {"Toku-No-Shima"}, ["tkp"] = {"Tikopia"}, ["tkq"] = {"Tee"}, ["tkr"] = {"Tsakhur"}, ["tks"] = {"Takestani"}, ["tkt"] = {"Kathoriya Tharu"}, ["tku"] = {"Upper Necaxa Totonac"}, ["tkv"] = {"Mur Pano"}, ["tkw"] = {"Teanu"}, ["tkx"] = {"Tangko"}, ["tkz"] = {"Takua"}, ["tla"] = {"Southwestern Tepehuan"}, ["tlb"] = {"Tobelo"}, ["tlc"] = {"Yecuatla Totonac"}, ["tld"] = {"Talaud"}, ["tlf"] = {"Telefol"}, ["tlg"] = {"Tofanma"}, ["tlh"] = {"Klingon", "tlhIngan Hol"}, ["tli"] = {"Tlingit"}, ["tlj"] = {"Talinga-Bwisi"}, ["tlk"] = {"Taloki"}, ["tll"] = {"Tetela"}, ["tlm"] = {"Tolomako"}, ["tln"] = {"Talondo'"}, ["tlo"] = {"Talodi"}, ["tlp"] = {"Filomena Mata-Coahuitlán Totonac"}, ["tlq"] = {"Tai Loi"}, ["tlr"] = {"Talise"}, ["tls"] = {"Tambotalo"}, ["tlt"] = {"Sou Nama", "Teluti"}, ["tlu"] = {"Tulehu"}, ["tlv"] = {"Taliabu"}, ["tlx"] = {"Khehek"}, ["tly"] = {"Talysh"}, ["tma"] = {"Tama (Chad)"}, ["tmb"] = {"Katbol", "Avava"}, ["tmc"] = {"Tumak"}, ["tmd"] = {"Haruai"}, ["tme"] = {"Tremembé"}, ["tmf"] = {"Toba-Maskoy"}, ["tmg"] = {"Ternateño"}, ["tmh"] = {"Tamashek"}, ["tmi"] = {"Tutuba"}, ["tmj"] = {"Samarokena"}, ["tml"] = {"Tamnim Citak"}, ["tmm"] = {"Tai Thanh"}, ["tmn"] = {"Taman (Indonesia)"}, ["tmo"] = {"Temoq"}, ["tmq"] = {"Tumleo"}, ["tmr"] = {"Jewish Babylonian Aramaic (ca. 200-1200 CE)"}, ["tms"] = {"Tima"}, ["tmt"] = {"Tasmate"}, ["tmu"] = {"Iau"}, ["tmv"] = {"Tembo (Motembo)"}, ["tmw"] = {"Temuan"}, ["tmy"] = {"Tami"}, ["tmz"] = {"Tamanaku"}, ["tna"] = {"Tacana"}, ["tnb"] = {"Western Tunebo"}, ["tnc"] = {"Tanimuca-Retuarã"}, ["tnd"] = {"Angosturas Tunebo"}, ["tng"] = {"Tobanga"}, ["tnh"] = {"Maiani"}, ["tni"] = {"Tandia"}, ["tnk"] = {"Kwamera"}, ["tnl"] = {"Lenakel"}, ["tnm"] = {"Tabla"}, ["tnn"] = {"North Tanna"}, ["tno"] = {"Toromono"}, ["tnp"] = {"Whitesands"}, ["tnq"] = {"Taino"}, ["tnr"] = {"Ménik"}, ["tns"] = {"Tenis"}, ["tnt"] = {"Tontemboan"}, ["tnu"] = {"Tay Khang"}, ["tnv"] = {"Tangchangya"}, ["tnw"] = {"Tonsawang"}, ["tnx"] = {"Tanema"}, ["tny"] = {"Tongwe"}, ["tnz"] = {"Ten'edn"}, ["tob"] = {"Toba"}, ["toc"] = {"Coyutla Totonac"}, ["tod"] = {"Toma"}, ["tof"] = {"Gizrra"}, ["tog"] = {"Tonga (Nyasa)"}, ["toh"] = {"Gitonga"}, ["toi"] = {"Tonga (Zambia)"}, ["toj"] = {"Tojolabal"}, ["tok"] = {"Toki Pona"}, ["tol"] = {"Tolowa"}, ["tom"] = {"Tombulu"}, ["too"] = {"Xicotepec De Juárez Totonac"}, ["top"] = {"Papantla Totonac"}, ["toq"] = {"Toposa"}, ["tor"] = {"Togbo-Vara Banda"}, ["tos"] = {"Highland Totonac"}, ["tou"] = {"Tho"}, ["tov"] = {"Upper Taromi"}, ["tow"] = {"Jemez"}, ["tox"] = {"Tobian"}, ["toy"] = {"Topoiyo"}, ["toz"] = {"To"}, ["tpa"] = {"Taupota"}, ["tpc"] = {"Azoyú Me'phaa", "Azoyú Tlapanec"}, ["tpe"] = {"Tippera"}, ["tpf"] = {"Tarpia"}, ["tpg"] = {"Kula"}, ["tpi"] = {"Tok Pisin"}, ["tpj"] = {"Tapieté"}, ["tpk"] = {"Tupinikin"}, ["tpl"] = {"Tlacoapa Me'phaa", "Tlacoapa Tlapanec"}, ["tpm"] = {"Tampulma"}, ["tpn"] = {"Tupinambá"}, ["tpo"] = {"Tai Pao"}, ["tpp"] = {"Pisaflores Tepehua"}, ["tpq"] = {"Tukpa"}, ["tpr"] = {"Tuparí"}, ["tpt"] = {"Tlachichilco Tepehua"}, ["tpu"] = {"Tampuan"}, ["tpv"] = {"Tanapag"}, ["tpx"] = {"Acatepec Me'phaa", "Acatepec Tlapanec"}, ["tpy"] = {"Trumai"}, ["tpz"] = {"Tinputz"}, ["tqb"] = {"Tembé"}, ["tql"] = {"Lehali"}, ["tqm"] = {"Turumsa"}, ["tqn"] = {"Tenino"}, ["tqo"] = {"Toaripi"}, ["tqp"] = {"Tomoip"}, ["tqq"] = {"Tunni"}, ["tqr"] = {"Torona"}, ["tqt"] = {"Western Totonac"}, ["tqu"] = {"Touo"}, ["tqw"] = {"Tonkawa"}, ["tra"] = {"Tirahi"}, ["trb"] = {"Terebu"}, ["trc"] = {"Copala Triqui"}, ["trd"] = {"Turi"}, ["tre"] = {"East Tarangan"}, ["trf"] = {"Trinidadian Creole English"}, ["trg"] = {"Lishán Didán"}, ["trh"] = {"Turaka"}, ["tri"] = {"Trió"}, ["trj"] = {"Toram"}, ["trk"] = {"Turkic languages"}, ["trl"] = {"Traveller Scottish"}, ["trm"] = {"Tregami"}, ["trn"] = {"Trinitario"}, ["tro"] = {"Tarao Naga"}, ["trp"] = {"Kok Borok"}, ["trq"] = {"San Martín Itunyoso Triqui"}, ["trr"] = {"Taushiro"}, ["trs"] = {"Chicahuaxtla Triqui"}, ["trt"] = {"Tunggare"}, ["tru"] = {"Turoyo", "Surayt"}, ["trv"] = {"Sediq", "Seediq", "Taroko"}, ["trw"] = {"Torwali"}, ["trx"] = {"Tringgus-Sembaan Bidayuh"}, ["try"] = {"Turung"}, ["trz"] = {"Torá"}, ["tsa"] = {"Tsaangi"}, ["tsb"] = {"Tsamai"}, ["tsc"] = {"Tswa"}, ["tsd"] = {"Tsakonian"}, ["tse"] = {"Tunisian Sign Language"}, ["tsg"] = {"Tausug"}, ["tsh"] = {"Tsuvan"}, ["tsi"] = {"Tsimshian"}, ["tsj"] = {"Tshangla"}, ["tsk"] = {"Tseku"}, ["tsl"] = {"Ts'ün-Lao"}, ["tsm"] = {"Turkish Sign Language", "Türk İşaret Dili"}, ["tsp"] = {"Northern Toussian"}, ["tsq"] = {"Thai Sign Language"}, ["tsr"] = {"Akei"}, ["tss"] = {"Taiwan Sign Language"}, ["tst"] = {"Tondi Songway Kiini"}, ["tsu"] = {"Tsou"}, ["tsv"] = {"Tsogo"}, ["tsw"] = {"Tsishingini"}, ["tsx"] = {"Mubami"}, ["tsy"] = {"Tebul Sign Language"}, ["tsz"] = {"Purepecha"}, ["tta"] = {"Tutelo"}, ["ttb"] = {"Gaa"}, ["ttc"] = {"Tektiteko"}, ["ttd"] = {"Tauade"}, ["tte"] = {"Bwanabwana"}, ["ttf"] = {"Tuotomb"}, ["ttg"] = {"Tutong"}, ["tth"] = {"Upper Ta'oih"}, ["tti"] = {"Tobati"}, ["ttj"] = {"Tooro"}, ["ttk"] = {"Totoro"}, ["ttl"] = {"Totela"}, ["ttm"] = {"Northern Tutchone"}, ["ttn"] = {"Towei"}, ["tto"] = {"Lower Ta'oih"}, ["ttp"] = {"Tombelala"}, ["ttq"] = {"Tawallammat Tamajaq"}, ["ttr"] = {"Tera"}, ["tts"] = {"Northeastern Thai"}, ["ttt"] = {"Muslim Tat"}, ["ttu"] = {"Torau"}, ["ttv"] = {"Titan"}, ["ttw"] = {"Long Wat"}, ["tty"] = {"Sikaritai"}, ["ttz"] = {"Tsum"}, ["tua"] = {"Wiarumus"}, ["tub"] = {"Tübatulabal"}, ["tuc"] = {"Mutu"}, ["tud"] = {"Tuxá"}, ["tue"] = {"Tuyuca"}, ["tuf"] = {"Central Tunebo"}, ["tug"] = {"Tunia"}, ["tuh"] = {"Taulil"}, ["tui"] = {"Tupuri"}, ["tuj"] = {"Tugutil"}, ["tul"] = {"Tula"}, ["tum"] = {"Tumbuka"}, ["tun"] = {"Tunica"}, ["tuo"] = {"Tucano"}, ["tup"] = {"Tupi languages"}, ["tuq"] = {"Tedaga"}, ["tus"] = {"Tuscarora"}, ["tut"] = {"Altaic languages"}, ["tuu"] = {"Tututni"}, ["tuv"] = {"Turkana"}, ["tuw"] = {"Tungus languages"}, ["tux"] = {"Tuxináwa"}, ["tuy"] = {"Tugen"}, ["tuz"] = {"Turka"}, ["tva"] = {"Vaghua"}, ["tvd"] = {"Tsuvadi"}, ["tve"] = {"Te'un"}, ["tvi"] = {"Tulai"}, ["tvk"] = {"Southeast Ambrym"}, ["tvl"] = {"Tuvalu"}, ["tvm"] = {"Tela-Masbuar"}, ["tvn"] = {"Tavoyan"}, ["tvo"] = {"Tidore"}, ["tvs"] = {"Taveta"}, ["tvt"] = {"Tutsa Naga"}, ["tvu"] = {"Tunen"}, ["tvw"] = {"Sedoa"}, ["tvx"] = {"Taivoan"}, ["tvy"] = {"Timor Pidgin"}, ["twa"] = {"Twana"}, ["twb"] = {"Western Tawbuid"}, ["twc"] = {"Teshenawa"}, ["twd"] = {"Twents"}, ["twe"] = {"Tewa (Indonesia)"}, ["twf"] = {"Northern Tiwa"}, ["twg"] = {"Tereweng"}, ["twh"] = {"Tai Dón"}, ["twl"] = {"Tawara"}, ["twm"] = {"Tawang Monpa"}, ["twn"] = {"Twendi"}, ["two"] = {"Tswapong"}, ["twp"] = {"Ere"}, ["twq"] = {"Tasawaq"}, ["twr"] = {"Southwestern Tarahumara"}, ["twt"] = {"Turiwára"}, ["twu"] = {"Termanu"}, ["tww"] = {"Tuwari"}, ["twx"] = {"Tewe"}, ["twy"] = {"Tawoyan"}, ["txa"] = {"Tombonuo"}, ["txb"] = {"Tokharian B"}, ["txc"] = {"Tsetsaut"}, ["txe"] = {"Totoli"}, ["txg"] = {"Tangut"}, ["txh"] = {"Thracian"}, ["txi"] = {"Ikpeng"}, ["txj"] = {"Tarjumo"}, ["txm"] = {"Tomini"}, ["txn"] = {"West Tarangan"}, ["txo"] = {"Toto"}, ["txq"] = {"Tii"}, ["txr"] = {"Tartessian"}, ["txs"] = {"Tonsea"}, ["txt"] = {"Citak"}, ["txu"] = {"Kayapó"}, ["txx"] = {"Tatana"}, ["txy"] = {"Tanosy Malagasy"}, ["tya"] = {"Tauya"}, ["tye"] = {"Kyanga"}, ["tyh"] = {"O'du"}, ["tyi"] = {"Teke-Tsaayi"}, ["tyj"] = {"Tai Do", "Tai Yo"}, ["tyl"] = {"Thu Lao"}, ["tyn"] = {"Kombai"}, ["typ"] = {"Thaypan"}, ["tyr"] = {"Tai Daeng"}, ["tys"] = {"Tày Sa Pa"}, ["tyt"] = {"Tày Tac"}, ["tyu"] = {"Kua"}, ["tyv"] = {"Tuvinian"}, ["tyx"] = {"Teke-Tyee"}, ["tyy"] = {"Tiyaa"}, ["tyz"] = {"Tày"}, ["tza"] = {"Tanzanian Sign Language"}, ["tzh"] = {"Tzeltal"}, ["tzj"] = {"Tz'utujil"}, ["tzl"] = {"Talossan"}, ["tzm"] = {"Central Atlas Tamazight"}, ["tzn"] = {"Tugun"}, ["tzo"] = {"Tzotzil"}, ["tzx"] = {"Tabriak"}, ["uam"] = {"Uamué"}, ["uan"] = {"Kuan"}, ["uar"] = {"Tairuma"}, ["uba"] = {"Ubang"}, ["ubi"] = {"Ubi"}, ["ubl"] = {"Buhi'non Bikol"}, ["ubr"] = {"Ubir"}, ["ubu"] = {"Umbu-Ungu"}, ["uby"] = {"Ubykh"}, ["uda"] = {"Uda"}, ["ude"] = {"Udihe"}, ["udg"] = {"Muduga"}, ["udi"] = {"Udi"}, ["udj"] = {"Ujir"}, ["udl"] = {"Wuzlam"}, ["udm"] = {"Udmurt"}, ["udu"] = {"Uduk"}, ["ues"] = {"Kioko"}, ["ufi"] = {"Ufim"}, ["uga"] = {"Ugaritic"}, ["ugb"] = {"Kuku-Ugbanh"}, ["uge"] = {"Ughele"}, ["ugh"] = {"Kubachi"}, ["ugn"] = {"Ugandan Sign Language"}, ["ugo"] = {"Ugong"}, ["ugy"] = {"Uruguayan Sign Language"}, ["uha"] = {"Uhami"}, ["uhn"] = {"Damal"}, ["uis"] = {"Uisai"}, ["uiv"] = {"Iyive"}, ["uji"] = {"Tanjijili"}, ["uka"] = {"Kaburi"}, ["ukg"] = {"Ukuriguma"}, ["ukh"] = {"Ukhwejo"}, ["uki"] = {"Kui (India)"}, ["ukk"] = {"Muak Sa-aak"}, ["ukl"] = {"Ukrainian Sign Language"}, ["ukp"] = {"Ukpe-Bayobiri"}, ["ukq"] = {"Ukwa"}, ["uks"] = {"Urubú-Kaapor Sign Language", "Kaapor Sign Language"}, ["uku"] = {"Ukue"}, ["ukv"] = {"Kuku"}, ["ukw"] = {"Ukwuani-Aboh-Ndoni"}, ["uky"] = {"Kuuk-Yak"}, ["ula"] = {"Fungwa"}, ["ulb"] = {"Ulukwumi"}, ["ulc"] = {"Ulch"}, ["ule"] = {"Lule"}, ["ulf"] = {"Usku", "Afra"}, ["uli"] = {"Ulithian"}, ["ulk"] = {"Meriam Mir"}, ["ull"] = {"Ullatan"}, ["ulm"] = {"Ulumanda'"}, ["uln"] = {"Unserdeutsch"}, ["ulu"] = {"Uma' Lung"}, ["ulw"] = {"Ulwa"}, ["uly"] = {"Buli"}, ["uma"] = {"Umatilla"}, ["umb"] = {"Umbundu"}, ["umc"] = {"Marrucinian"}, ["umd"] = {"Umbindhamu"}, ["umg"] = {"Morrobalama", "Umbuygamu"}, ["umi"] = {"Ukit"}, ["umm"] = {"Umon"}, ["umn"] = {"Makyan Naga"}, ["umo"] = {"Umotína"}, ["ump"] = {"Umpila"}, ["umr"] = {"Umbugarla"}, ["ums"] = {"Pendau"}, ["umu"] = {"Munsee"}, ["una"] = {"North Watut"}, ["und"] = {"Undetermined"}, ["une"] = {"Uneme"}, ["ung"] = {"Ngarinyin"}, ["uni"] = {"Uni"}, ["unk"] = {"Enawené-Nawé"}, ["unm"] = {"Unami"}, ["unn"] = {"Kurnai"}, ["unr"] = {"Mundari"}, ["unu"] = {"Unubahe"}, ["unx"] = {"Munda"}, ["unz"] = {"Unde Kaili"}, ["uon"] = {"Kulon"}, ["upi"] = {"Umeda"}, ["upv"] = {"Uripiv-Wala-Rano-Atchin"}, ["ura"] = {"Urarina"}, ["urb"] = {"Urubú-Kaapor", "Kaapor"}, ["urc"] = {"Urningangg"}, ["ure"] = {"Uru"}, ["urf"] = {"Uradhi"}, ["urg"] = {"Urigina"}, ["urh"] = {"Urhobo"}, ["uri"] = {"Urim"}, ["urj"] = {"Uralic languages"}, ["urk"] = {"Urak Lawoi'"}, ["url"] = {"Urali"}, ["urm"] = {"Urapmin"}, ["urn"] = {"Uruangnirin"}, ["uro"] = {"Ura (Papua New Guinea)"}, ["urp"] = {"Uru-Pa-In"}, ["urr"] = {"Lehalurup", "Löyöp"}, ["urt"] = {"Urat"}, ["uru"] = {"Urumi"}, ["urv"] = {"Uruava"}, ["urw"] = {"Sop"}, ["urx"] = {"Urimo"}, ["ury"] = {"Orya"}, ["urz"] = {"Uru-Eu-Wau-Wau"}, ["usa"] = {"Usarufa"}, ["ush"] = {"Ushojo"}, ["usi"] = {"Usui"}, ["usk"] = {"Usaghade"}, ["usp"] = {"Uspanteco"}, ["uss"] = {"us-Saare"}, ["usu"] = {"Uya"}, ["uta"] = {"Otank"}, ["ute"] = {"Ute-Southern Paiute"}, ["uth"] = {"ut-Hun"}, ["utp"] = {"Amba (Solomon Islands)"}, ["utr"] = {"Etulo"}, ["utu"] = {"Utu"}, ["uum"] = {"Urum"}, ["uur"] = {"Ura (Vanuatu)"}, ["uuu"] = {"U"}, ["uve"] = {"West Uvean", "Fagauvea"}, ["uvh"] = {"Uri"}, ["uvl"] = {"Lote"}, ["uwa"] = {"Kuku-Uwanh"}, ["uya"] = {"Doko-Uyanga"}, ["uzn"] = {"Northern Uzbek"}, ["uzs"] = {"Southern Uzbek"}, ["vaa"] = {"Vaagri Booli"}, ["vae"] = {"Vale"}, ["vaf"] = {"Vafsi"}, ["vag"] = {"Vagla"}, ["vah"] = {"Varhadi-Nagpuri"}, ["vai"] = {"Vai"}, ["vaj"] = {"Sekele", "Northwestern ǃKung", "Vasekele"}, ["val"] = {"Vehes"}, ["vam"] = {"Vanimo"}, ["van"] = {"Valman"}, ["vao"] = {"Vao"}, ["vap"] = {"Vaiphei"}, ["var"] = {"Huarijio"}, ["vas"] = {"Vasavi"}, ["vau"] = {"Vanuma"}, ["vav"] = {"Varli"}, ["vay"] = {"Wayu"}, ["vbb"] = {"Southeast Babar"}, ["vbk"] = {"Southwestern Bontok"}, ["vec"] = {"Venetian"}, ["ved"] = {"Veddah"}, ["vel"] = {"Veluws"}, ["vem"] = {"Vemgo-Mabas"}, ["veo"] = {"Ventureño"}, ["vep"] = {"Veps"}, ["ver"] = {"Mom Jango"}, ["vgr"] = {"Vaghri"}, ["vgt"] = {"Vlaamse Gebarentaal", "Flemish Sign Language"}, ["vic"] = {"Virgin Islands Creole English"}, ["vid"] = {"Vidunda"}, ["vif"] = {"Vili"}, ["vig"] = {"Viemo"}, ["vil"] = {"Vilela"}, ["vin"] = {"Vinza"}, ["vis"] = {"Vishavan"}, ["vit"] = {"Viti"}, ["viv"] = {"Iduna"}, ["vjk"] = {"Bajjika"}, ["vka"] = {"Kariyarra"}, ["vkj"] = {"Kujarge"}, ["vkk"] = {"Kaur"}, ["vkl"] = {"Kulisusu"}, ["vkm"] = {"Kamakan"}, ["vkn"] = {"Koro Nulu"}, ["vko"] = {"Kodeoha"}, ["vkp"] = {"Korlai Creole Portuguese"}, ["vkt"] = {"Tenggarong Kutai Malay"}, ["vku"] = {"Kurrama"}, ["vkz"] = {"Koro Zuba"}, ["vlp"] = {"Valpei"}, ["vls"] = {"Vlaams"}, ["vma"] = {"Martuyhunira"}, ["vmb"] = {"Barbaram"}, ["vmc"] = {"Juxtlahuaca Mixtec"}, ["vmd"] = {"Mudu Koraga"}, ["vme"] = {"East Masela"}, ["vmf"] = {"Mainfränkisch"}, ["vmg"] = {"Lungalunga"}, ["vmh"] = {"Maraghei"}, ["vmi"] = {"Miwa"}, ["vmj"] = {"Ixtayutla Mixtec"}, ["vmk"] = {"Makhuwa-Shirima"}, ["vml"] = {"Malgana"}, ["vmm"] = {"Mitlatongo Mixtec"}, ["vmp"] = {"Soyaltepec Mazatec"}, ["vmq"] = {"Soyaltepec Mixtec"}, ["vmr"] = {"Marenje"}, ["vms"] = {"Moksela"}, ["vmu"] = {"Muluridyi"}, ["vmv"] = {"Valley Maidu"}, ["vmw"] = {"Makhuwa"}, ["vmx"] = {"Tamazola Mixtec"}, ["vmy"] = {"Ayautla Mazatec"}, ["vmz"] = {"Mazatlán Mazatec"}, ["vnk"] = {"Vano", "Lovono"}, ["vnm"] = {"Vinmavis", "Neve'ei"}, ["vnp"] = {"Vunapu"}, ["vor"] = {"Voro"}, ["vot"] = {"Votic"}, ["vra"] = {"Vera'a"}, ["vro"] = {"Võro"}, ["vrs"] = {"Varisi"}, ["vrt"] = {"Burmbar", "Banam Bay"}, ["vsi"] = {"Moldova Sign Language"}, ["vsl"] = {"Venezuelan Sign Language"}, ["vsn"] = {"Vedic Sanskrit"}, ["vsv"] = {"Valencian Sign Language", "Llengua de signes valenciana"}, ["vto"] = {"Vitou"}, ["vum"] = {"Vumbu"}, ["vun"] = {"Vunjo"}, ["vut"] = {"Vute"}, ["vwa"] = {"Awa (China)"}, ["waa"] = {"Walla Walla"}, ["wab"] = {"Wab"}, ["wac"] = {"Wasco-Wishram"}, ["wad"] = {"Wamesa", "Wondama"}, ["wae"] = {"Walser"}, ["waf"] = {"Wakoná"}, ["wag"] = {"Wa'ema"}, ["wah"] = {"Watubela"}, ["wai"] = {"Wares"}, ["waj"] = {"Waffa"}, ["wak"] = {"Wakashan languages"}, ["wal"] = {"Wolaytta", "Wolaitta"}, ["wam"] = {"Wampanoag"}, ["wan"] = {"Wan"}, ["wao"] = {"Wappo"}, ["wap"] = {"Wapishana"}, ["waq"] = {"Wagiman"}, ["war"] = {"Waray (Philippines)"}, ["was"] = {"Washo"}, ["wat"] = {"Kaninuwa"}, ["wau"] = {"Waurá"}, ["wav"] = {"Waka"}, ["waw"] = {"Waiwai"}, ["wax"] = {"Watam", "Marangis"}, ["way"] = {"Wayana"}, ["waz"] = {"Wampur"}, ["wba"] = {"Warao"}, ["wbb"] = {"Wabo"}, ["wbe"] = {"Waritai"}, ["wbf"] = {"Wara"}, ["wbh"] = {"Wanda"}, ["wbi"] = {"Vwanji"}, ["wbj"] = {"Alagwa"}, ["wbk"] = {"Waigali"}, ["wbl"] = {"Wakhi"}, ["wbm"] = {"Wa"}, ["wbp"] = {"Warlpiri"}, ["wbq"] = {"Waddar"}, ["wbr"] = {"Wagdi"}, ["wbs"] = {"West Bengal Sign Language"}, ["wbt"] = {"Warnman"}, ["wbv"] = {"Wajarri"}, ["wbw"] = {"Woi"}, ["wca"] = {"Yanomámi"}, ["wci"] = {"Waci Gbe"}, ["wdd"] = {"Wandji"}, ["wdg"] = {"Wadaginam"}, ["wdj"] = {"Wadjiginy"}, ["wdk"] = {"Wadikali"}, ["wdt"] = {"Wendat"}, ["wdu"] = {"Wadjigu"}, ["wdy"] = {"Wadjabangayi"}, ["wea"] = {"Wewaw"}, ["wec"] = {"Wè Western"}, ["wed"] = {"Wedau"}, ["weg"] = {"Wergaia"}, ["weh"] = {"Weh"}, ["wei"] = {"Kiunum"}, ["wem"] = {"Weme Gbe"}, ["wen"] = {"Sorbian languages"}, ["weo"] = {"Wemale"}, ["wep"] = {"Westphalien"}, ["wer"] = {"Weri"}, ["wes"] = {"Cameroon Pidgin"}, ["wet"] = {"Perai"}, ["weu"] = {"Rawngtu Chin"}, ["wew"] = {"Wejewa"}, ["wfg"] = {"Yafi", "Zorop"}, ["wga"] = {"Wagaya"}, ["wgb"] = {"Wagawaga"}, ["wgg"] = {"Wangkangurru", "Wangganguru"}, ["wgi"] = {"Wahgi"}, ["wgo"] = {"Waigeo"}, ["wgu"] = {"Wirangu"}, ["wgy"] = {"Warrgamay"}, ["wha"] = {"Sou Upaa", "Manusela"}, ["whg"] = {"North Wahgi"}, ["whk"] = {"Wahau Kenyah"}, ["whu"] = {"Wahau Kayan"}, ["wib"] = {"Southern Toussian"}, ["wic"] = {"Wichita"}, ["wie"] = {"Wik-Epa"}, ["wif"] = {"Wik-Keyangan"}, ["wig"] = {"Wik Ngathan"}, ["wih"] = {"Wik-Me'anha"}, ["wii"] = {"Minidien"}, ["wij"] = {"Wik-Iiyanh"}, ["wik"] = {"Wikalkan"}, ["wil"] = {"Wilawila"}, ["wim"] = {"Wik-Mungkan"}, ["win"] = {"Ho-Chunk"}, ["wir"] = {"Wiraféd"}, ["wiu"] = {"Wiru"}, ["wiv"] = {"Vitu"}, ["wiy"] = {"Wiyot"}, ["wja"] = {"Waja"}, ["wji"] = {"Warji"}, ["wka"] = {"Kw'adza"}, ["wkb"] = {"Kumbaran"}, ["wkd"] = {"Wakde", "Mo"}, ["wkl"] = {"Kalanadi"}, ["wkr"] = {"Keerray-Woorroong"}, ["wku"] = {"Kunduvadi"}, ["wkw"] = {"Wakawaka"}, ["wky"] = {"Wangkayutyuru"}, ["wla"] = {"Walio"}, ["wlc"] = {"Mwali Comorian"}, ["wle"] = {"Wolane"}, ["wlg"] = {"Kunbarlang"}, ["wlh"] = {"Welaun"}, ["wli"] = {"Waioli"}, ["wlk"] = {"Wailaki"}, ["wll"] = {"Wali (Sudan)"}, ["wlm"] = {"Middle Welsh"}, ["wlo"] = {"Wolio"}, ["wlr"] = {"Wailapa"}, ["wls"] = {"Wallisian"}, ["wlu"] = {"Wuliwuli"}, ["wlv"] = {"Wichí Lhamtés Vejoz"}, ["wlw"] = {"Walak"}, ["wlx"] = {"Wali (Ghana)"}, ["wly"] = {"Waling"}, ["wma"] = {"Mawa (Nigeria)"}, ["wmb"] = {"Wambaya"}, ["wmc"] = {"Wamas"}, ["wmd"] = {"Mamaindé"}, ["wme"] = {"Wambule"}, ["wmg"] = {"Western Minyag"}, ["wmh"] = {"Waima'a"}, ["wmi"] = {"Wamin"}, ["wmm"] = {"Maiwa (Indonesia)"}, ["wmn"] = {"Waamwang"}, ["wmo"] = {"Wom (Papua New Guinea)"}, ["wms"] = {"Wambon"}, ["wmt"] = {"Walmajarri"}, ["wmw"] = {"Mwani"}, ["wmx"] = {"Womo"}, ["wnb"] = {"Mokati"}, ["wnc"] = {"Wantoat"}, ["wnd"] = {"Wandarang"}, ["wne"] = {"Waneci"}, ["wng"] = {"Wanggom"}, ["wni"] = {"Ndzwani Comorian"}, ["wnk"] = {"Wanukaka"}, ["wnm"] = {"Wanggamala"}, ["wnn"] = {"Wunumara"}, ["wno"] = {"Wano"}, ["wnp"] = {"Wanap"}, ["wnu"] = {"Usan"}, ["wnw"] = {"Wintu"}, ["wny"] = {"Wanyi", "Waanyi"}, ["woa"] = {"Kuwema", "Tyaraity"}, ["wob"] = {"Wè Northern"}, ["woc"] = {"Wogeo"}, ["wod"] = {"Wolani"}, ["woe"] = {"Woleaian"}, ["wof"] = {"Gambian Wolof"}, ["wog"] = {"Wogamusin"}, ["woi"] = {"Kamang"}, ["wok"] = {"Longto"}, ["wom"] = {"Wom (Nigeria)"}, ["won"] = {"Wongo"}, ["woo"] = {"Manombai"}, ["wor"] = {"Woria"}, ["wos"] = {"Hanga Hundi"}, ["wow"] = {"Wawonii"}, ["woy"] = {"Weyto"}, ["wpc"] = {"Maco"}, ["wrb"] = {"Waluwarra", "Warluwara"}, ["wrg"] = {"Warungu", "Gudjal"}, ["wrh"] = {"Wiradjuri"}, ["wri"] = {"Wariyangga"}, ["wrk"] = {"Garrwa"}, ["wrl"] = {"Warlmanpa"}, ["wrm"] = {"Warumungu"}, ["wrn"] = {"Warnang"}, ["wro"] = {"Worrorra"}, ["wrp"] = {"Waropen"}, ["wrr"] = {"Wardaman"}, ["wrs"] = {"Waris"}, ["wru"] = {"Waru"}, ["wrv"] = {"Waruna"}, ["wrw"] = {"Gugu Warra"}, ["wrx"] = {"Wae Rana"}, ["wry"] = {"Merwari"}, ["wrz"] = {"Waray (Australia)"}, ["wsa"] = {"Warembori"}, ["wsg"] = {"Adilabad Gondi"}, ["wsi"] = {"Wusi"}, ["wsk"] = {"Waskia"}, ["wsr"] = {"Owenia"}, ["wss"] = {"Wasa"}, ["wsu"] = {"Wasu"}, ["wsv"] = {"Wotapuri-Katarqalai"}, ["wtb"] = {"Matambwe"}, ["wtf"] = {"Watiwa"}, ["wth"] = {"Wathawurrung"}, ["wti"] = {"Berta"}, ["wtk"] = {"Watakataui"}, ["wtm"] = {"Mewati"}, ["wtw"] = {"Wotu"}, ["wua"] = {"Wikngenchera"}, ["wub"] = {"Wunambal"}, ["wud"] = {"Wudu"}, ["wuh"] = {"Wutunhua"}, ["wul"] = {"Silimo"}, ["wum"] = {"Wumbvu"}, ["wun"] = {"Bungu"}, ["wur"] = {"Wurrugu"}, ["wut"] = {"Wutung"}, ["wuu"] = {"Wu Chinese"}, ["wuv"] = {"Wuvulu-Aua"}, ["wux"] = {"Wulna"}, ["wuy"] = {"Wauyai"}, ["wwa"] = {"Waama"}, ["wwb"] = {"Wakabunga"}, ["wwo"] = {"Wetamut", "Dorig"}, ["wwr"] = {"Warrwa"}, ["www"] = {"Wawa"}, ["wxa"] = {"Waxianghua"}, ["wxw"] = {"Wardandi"}, ["wyb"] = {"Wangaaybuwan-Ngiyambaa"}, ["wyi"] = {"Woiwurrung"}, ["wym"] = {"Wymysorys"}, ["wyn"] = {"Wyandot"}, ["wyr"] = {"Wayoró"}, ["wyy"] = {"Western Fijian"}, ["xaa"] = {"Andalusian Arabic"}, ["xab"] = {"Sambe"}, ["xac"] = {"Kachari"}, ["xad"] = {"Adai"}, ["xae"] = {"Aequian"}, ["xag"] = {"Aghwan"}, ["xai"] = {"Kaimbé"}, ["xaj"] = {"Ararandewára"}, ["xak"] = {"Máku"}, ["xal"] = {"Kalmyk", "Oirat"}, ["xam"] = {"ǀXam"}, ["xan"] = {"Xamtanga"}, ["xao"] = {"Khao"}, ["xap"] = {"Apalachee"}, ["xaq"] = {"Aquitanian"}, ["xar"] = {"Karami"}, ["xas"] = {"Kamas"}, ["xat"] = {"Katawixi"}, ["xau"] = {"Kauwera"}, ["xav"] = {"Xavánte"}, ["xaw"] = {"Kawaiisu"}, ["xay"] = {"Kayan Mahakam"}, ["xbb"] = {"Lower Burdekin"}, ["xbc"] = {"Bactrian"}, ["xbd"] = {"Bindal"}, ["xbe"] = {"Bigambal"}, ["xbg"] = {"Bunganditj"}, ["xbi"] = {"Kombio"}, ["xbj"] = {"Birrpayi"}, ["xbm"] = {"Middle Breton"}, ["xbn"] = {"Kenaboi"}, ["xbo"] = {"Bolgarian"}, ["xbp"] = {"Bibbulman"}, ["xbr"] = {"Kambera"}, ["xbw"] = {"Kambiwá"}, ["xby"] = {"Batjala", "Batyala"}, ["xcb"] = {"Cumbric"}, ["xcc"] = {"Camunic"}, ["xce"] = {"Celtiberian"}, ["xcg"] = {"Cisalpine Gaulish"}, ["xch"] = {"Chemakum", "Chimakum"}, ["xcl"] = {"Classical Armenian"}, ["xcm"] = {"Comecrudo"}, ["xcn"] = {"Cotoname"}, ["xco"] = {"Chorasmian"}, ["xcr"] = {"Carian"}, ["xct"] = {"Classical Tibetan"}, ["xcu"] = {"Curonian"}, ["xcv"] = {"Chuvantsy"}, ["xcw"] = {"Coahuilteco"}, ["xcy"] = {"Cayuse"}, ["xda"] = {"Darkinyung"}, ["xdc"] = {"Dacian"}, ["xdk"] = {"Dharuk"}, ["xdm"] = {"Edomite"}, ["xdo"] = {"Kwandu"}, ["xdq"] = {"Kaitag"}, ["xdy"] = {"Malayic Dayak"}, ["xeb"] = {"Eblan"}, ["xed"] = {"Hdi"}, ["xeg"] = {"ǁXegwi"}, ["xel"] = {"Kelo"}, ["xem"] = {"Kembayan"}, ["xep"] = {"Epi-Olmec"}, ["xer"] = {"Xerénte"}, ["xes"] = {"Kesawai"}, ["xet"] = {"Xetá"}, ["xeu"] = {"Keoru-Ahia"}, ["xfa"] = {"Faliscan"}, ["xga"] = {"Galatian"}, ["xgb"] = {"Gbin"}, ["xgd"] = {"Gudang"}, ["xgf"] = {"Gabrielino-Fernandeño"}, ["xgg"] = {"Goreng"}, ["xgi"] = {"Garingbal"}, ["xgl"] = {"Galindan"}, ["xgm"] = {"Dharumbal", "Guwinmal"}, ["xgn"] = {"Mongolian languages"}, ["xgr"] = {"Garza"}, ["xgu"] = {"Unggumi"}, ["xgw"] = {"Guwa"}, ["xha"] = {"Harami"}, ["xhc"] = {"Hunnic"}, ["xhd"] = {"Hadrami"}, ["xhe"] = {"Khetrani"}, ["xhm"] = {"Middle Khmer (1400 to 1850 CE)"}, ["xhr"] = {"Hernican"}, ["xht"] = {"Hattic"}, ["xhu"] = {"Hurrian"}, ["xhv"] = {"Khua"}, ["xib"] = {"Iberian"}, ["xii"] = {"Xiri"}, ["xil"] = {"Illyrian"}, ["xin"] = {"Xinca"}, ["xir"] = {"Xiriâna"}, ["xis"] = {"Kisan"}, ["xiv"] = {"Indus Valley Language"}, ["xiy"] = {"Xipaya"}, ["xjb"] = {"Minjungbal"}, ["xjt"] = {"Jaitmatang"}, ["xka"] = {"Kalkoti"}, ["xkb"] = {"Northern Nago"}, ["xkc"] = {"Kho'ini"}, ["xkd"] = {"Mendalam Kayan"}, ["xke"] = {"Kereho"}, ["xkf"] = {"Khengkha"}, ["xkg"] = {"Kagoro"}, ["xki"] = {"Kenyan Sign Language"}, ["xkj"] = {"Kajali"}, ["xkk"] = {"Kachok", "Kaco'"}, ["xkl"] = {"Mainstream Kenyah"}, ["xkn"] = {"Kayan River Kayan"}, ["xko"] = {"Kiorr"}, ["xkp"] = {"Kabatei"}, ["xkq"] = {"Koroni"}, ["xkr"] = {"Xakriabá"}, ["xks"] = {"Kumbewaha"}, ["xkt"] = {"Kantosi"}, ["xku"] = {"Kaamba"}, ["xkv"] = {"Kgalagadi"}, ["xkw"] = {"Kembra"}, ["xkx"] = {"Karore"}, ["xky"] = {"Uma' Lasan"}, ["xkz"] = {"Kurtokha"}, ["xla"] = {"Kamula"}, ["xlb"] = {"Loup B"}, ["xlc"] = {"Lycian"}, ["xld"] = {"Lydian"}, ["xle"] = {"Lemnian"}, ["xlg"] = {"Ligurian (Ancient)"}, ["xli"] = {"Liburnian"}, ["xln"] = {"Alanic"}, ["xlo"] = {"Loup A"}, ["xlp"] = {"Lepontic"}, ["xls"] = {"Lusitanian"}, ["xlu"] = {"Cuneiform Luwian"}, ["xly"] = {"Elymian"}, ["xma"] = {"Mushungulu"}, ["xmb"] = {"Mbonga"}, ["xmc"] = {"Makhuwa-Marrevone"}, ["xmd"] = {"Mbudum"}, ["xme"] = {"Median"}, ["xmf"] = {"Mingrelian"}, ["xmg"] = {"Mengaka"}, ["xmh"] = {"Kugu-Muminh"}, ["xmj"] = {"Majera"}, ["xmk"] = {"Ancient Macedonian"}, ["xml"] = {"Malaysian Sign Language"}, ["xmm"] = {"Manado Malay"}, ["xmn"] = {"Manichaean Middle Persian"}, ["xmo"] = {"Morerebi"}, ["xmp"] = {"Kuku-Mu'inh"}, ["xmq"] = {"Kuku-Mangk"}, ["xmr"] = {"Meroitic"}, ["xms"] = {"Moroccan Sign Language"}, ["xmt"] = {"Matbat"}, ["xmu"] = {"Kamu"}, ["xmv"] = {"Antankarana Malagasy", "Tankarana Malagasy"}, ["xmw"] = {"Tsimihety Malagasy"}, ["xmx"] = {"Salawati", "Maden"}, ["xmy"] = {"Mayaguduna"}, ["xmz"] = {"Mori Bawah"}, ["xna"] = {"Ancient North Arabian"}, ["xnb"] = {"Kanakanabu"}, ["xnd"] = {"Na-Dene languages"}, ["xng"] = {"Middle Mongolian"}, ["xnh"] = {"Kuanhua"}, ["xni"] = {"Ngarigu"}, ["xnj"] = {"Ngoni (Tanzania)"}, ["xnk"] = {"Nganakarti"}, ["xnm"] = {"Ngumbarl"}, ["xnn"] = {"Northern Kankanay"}, ["xno"] = {"Anglo-Norman"}, ["xnq"] = {"Ngoni (Mozambique)"}, ["xnr"] = {"Kangri"}, ["xns"] = {"Kanashi"}, ["xnt"] = {"Narragansett"}, ["xnu"] = {"Nukunul"}, ["xny"] = {"Nyiyaparli"}, ["xnz"] = {"Kenzi", "Mattoki"}, ["xoc"] = {"O'chi'chi'"}, ["xod"] = {"Kokoda"}, ["xog"] = {"Soga"}, ["xoi"] = {"Kominimung"}, ["xok"] = {"Xokleng"}, ["xom"] = {"Komo (Sudan)"}, ["xon"] = {"Konkomba"}, ["xoo"] = {"Xukurú"}, ["xop"] = {"Kopar"}, ["xor"] = {"Korubo"}, ["xow"] = {"Kowaki"}, ["xpa"] = {"Pirriya"}, ["xpb"] = {"Northeastern Tasmanian", "Pyemmairrener"}, ["xpc"] = {"Pecheneg"}, ["xpd"] = {"Oyster Bay Tasmanian"}, ["xpe"] = {"Liberia Kpelle"}, ["xpf"] = {"Southeast Tasmanian", "Nuenonne"}, ["xpg"] = {"Phrygian"}, ["xph"] = {"North Midlands Tasmanian", "Tyerrenoterpanner"}, ["xpi"] = {"Pictish"}, ["xpj"] = {"Mpalitjanh"}, ["xpk"] = {"Kulina Pano"}, ["xpl"] = {"Port Sorell Tasmanian"}, ["xpm"] = {"Pumpokol"}, ["xpn"] = {"Kapinawá"}, ["xpo"] = {"Pochutec"}, ["xpp"] = {"Puyo-Paekche"}, ["xpq"] = {"Mohegan-Pequot"}, ["xpr"] = {"Parthian"}, ["xps"] = {"Pisidian"}, ["xpt"] = {"Punthamara"}, ["xpu"] = {"Punic"}, ["xpv"] = {"Northern Tasmanian", "Tommeginne"}, ["xpw"] = {"Northwestern Tasmanian", "Peerapper"}, ["xpx"] = {"Southwestern Tasmanian", "Toogee"}, ["xpy"] = {"Puyo"}, ["xpz"] = {"Bruny Island Tasmanian"}, ["xqa"] = {"Karakhanid"}, ["xqt"] = {"Qatabanian"}, ["xra"] = {"Krahô"}, ["xrb"] = {"Eastern Karaboro"}, ["xrd"] = {"Gundungurra"}, ["xre"] = {"Kreye"}, ["xrg"] = {"Minang"}, ["xri"] = {"Krikati-Timbira"}, ["xrm"] = {"Armazic"}, ["xrn"] = {"Arin"}, ["xrr"] = {"Raetic"}, ["xrt"] = {"Aranama-Tamique"}, ["xru"] = {"Marriammu"}, ["xrw"] = {"Karawa"}, ["xsa"] = {"Sabaean"}, ["xsb"] = {"Sambal"}, ["xsc"] = {"Scythian"}, ["xsd"] = {"Sidetic"}, ["xse"] = {"Sempan"}, ["xsh"] = {"Shamang"}, ["xsi"] = {"Sio"}, ["xsj"] = {"Subi"}, ["xsl"] = {"South Slavey"}, ["xsm"] = {"Kasem"}, ["xsn"] = {"Sanga (Nigeria)"}, ["xso"] = {"Solano"}, ["xsp"] = {"Silopi"}, ["xsq"] = {"Makhuwa-Saka"}, ["xsr"] = {"Sherpa"}, ["xsu"] = {"Sanumá"}, ["xsv"] = {"Sudovian"}, ["xsy"] = {"Saisiyat"}, ["xta"] = {"Alcozauca Mixtec"}, ["xtb"] = {"Chazumba Mixtec"}, ["xtc"] = {"Katcha-Kadugli-Miri"}, ["xtd"] = {"Diuxi-Tilantongo Mixtec"}, ["xte"] = {"Ketengban"}, ["xtg"] = {"Transalpine Gaulish"}, ["xth"] = {"Yitha Yitha"}, ["xti"] = {"Sinicahua Mixtec"}, ["xtj"] = {"San Juan Teita Mixtec"}, ["xtl"] = {"Tijaltepec Mixtec"}, ["xtm"] = {"Magdalena Peñasco Mixtec"}, ["xtn"] = {"Northern Tlaxiaco Mixtec"}, ["xto"] = {"Tokharian A"}, ["xtp"] = {"San Miguel Piedras Mixtec"}, ["xtq"] = {"Tumshuqese"}, ["xtr"] = {"Early Tripuri"}, ["xts"] = {"Sindihui Mixtec"}, ["xtt"] = {"Tacahua Mixtec"}, ["xtu"] = {"Cuyamecalco Mixtec"}, ["xtv"] = {"Thawa"}, ["xtw"] = {"Tawandê"}, ["xty"] = {"Yoloxochitl Mixtec"}, ["xua"] = {"Alu Kurumba"}, ["xub"] = {"Betta Kurumba"}, ["xud"] = {"Umiida"}, ["xug"] = {"Kunigami"}, ["xuj"] = {"Jennu Kurumba"}, ["xul"] = {"Ngunawal", "Nunukul"}, ["xum"] = {"Umbrian"}, ["xun"] = {"Unggaranggu"}, ["xuo"] = {"Kuo"}, ["xup"] = {"Upper Umpqua"}, ["xur"] = {"Urartian"}, ["xut"] = {"Kuthant"}, ["xuu"] = {"Kxoe", "Khwedam"}, ["xve"] = {"Venetic"}, ["xvi"] = {"Kamviri"}, ["xvn"] = {"Vandalic"}, ["xvo"] = {"Volscian"}, ["xvs"] = {"Vestinian"}, ["xwa"] = {"Kwaza"}, ["xwc"] = {"Woccon"}, ["xwd"] = {"Wadi Wadi"}, ["xwe"] = {"Xwela Gbe"}, ["xwg"] = {"Kwegu"}, ["xwj"] = {"Wajuk"}, ["xwk"] = {"Wangkumara"}, ["xwl"] = {"Western Xwla Gbe"}, ["xwo"] = {"Written Oirat"}, ["xwr"] = {"Kwerba Mamberamo"}, ["xwt"] = {"Wotjobaluk"}, ["xww"] = {"Wemba Wemba"}, ["xxb"] = {"Boro (Ghana)"}, ["xxk"] = {"Ke'o"}, ["xxm"] = {"Minkin"}, ["xxr"] = {"Koropó"}, ["xxt"] = {"Tambora"}, ["xya"] = {"Yaygir"}, ["xyb"] = {"Yandjibara"}, ["xyj"] = {"Mayi-Yapi"}, ["xyk"] = {"Mayi-Kulan"}, ["xyl"] = {"Yalakalore"}, ["xyt"] = {"Mayi-Thakurti"}, ["xyy"] = {"Yorta Yorta"}, ["xzh"] = {"Zhang-Zhung"}, ["xzm"] = {"Zemgalian"}, ["xzp"] = {"Ancient Zapotec"}, ["yaa"] = {"Yaminahua"}, ["yab"] = {"Yuhup"}, ["yac"] = {"Pass Valley Yali"}, ["yad"] = {"Yagua"}, ["yae"] = {"Pumé"}, ["yaf"] = {"Yaka (Democratic Republic of Congo)"}, ["yag"] = {"Yámana"}, ["yah"] = {"Yazgulyam"}, ["yai"] = {"Yagnobi"}, ["yaj"] = {"Banda-Yangere"}, ["yak"] = {"Yakama"}, ["yal"] = {"Yalunka"}, ["yam"] = {"Yamba"}, ["yan"] = {"Mayangna"}, ["yao"] = {"Yao"}, ["yap"] = {"Yapese"}, ["yaq"] = {"Yaqui"}, ["yar"] = {"Yabarana"}, ["yas"] = {"Nugunu (Cameroon)"}, ["yat"] = {"Yambeta"}, ["yau"] = {"Yuwana"}, ["yav"] = {"Yangben"}, ["yaw"] = {"Yawalapití"}, ["yax"] = {"Yauma"}, ["yay"] = {"Agwagwune"}, ["yaz"] = {"Lokaa"}, ["yba"] = {"Yala"}, ["ybb"] = {"Yemba"}, ["ybe"] = {"West Yugur"}, ["ybh"] = {"Yakha"}, ["ybi"] = {"Yamphu"}, ["ybj"] = {"Hasha"}, ["ybk"] = {"Bokha"}, ["ybl"] = {"Yukuben"}, ["ybm"] = {"Yaben"}, ["ybn"] = {"Yabaâna"}, ["ybo"] = {"Yabong"}, ["ybx"] = {"Yawiyo"}, ["yby"] = {"Yaweyuha"}, ["ych"] = {"Chesu"}, ["ycl"] = {"Lolopo"}, ["ycn"] = {"Yucuna"}, ["ycp"] = {"Chepya"}, ["ycr"] = {"Yilan Creole"}, ["yda"] = {"Yanda"}, ["ydd"] = {"Eastern Yiddish"}, ["yde"] = {"Yangum Dey"}, ["ydg"] = {"Yidgha"}, ["ydk"] = {"Yoidik"}, ["yea"] = {"Ravula"}, ["yec"] = {"Yeniche"}, ["yee"] = {"Yimas"}, ["yei"] = {"Yeni"}, ["yej"] = {"Yevanic"}, ["yel"] = {"Yela"}, ["yer"] = {"Tarok"}, ["yes"] = {"Nyankpa"}, ["yet"] = {"Yetfa"}, ["yeu"] = {"Yerukula"}, ["yev"] = {"Yapunda"}, ["yey"] = {"Yeyi"}, ["yga"] = {"Malyangapa"}, ["ygi"] = {"Yiningayi"}, ["ygl"] = {"Yangum Gel"}, ["ygm"] = {"Yagomi"}, ["ygp"] = {"Gepo"}, ["ygr"] = {"Yagaria"}, ["ygs"] = {"Yolŋu Sign Language"}, ["ygu"] = {"Yugul"}, ["ygw"] = {"Yagwoia"}, ["yha"] = {"Baha Buyang"}, ["yhd"] = {"Judeo-Iraqi Arabic"}, ["yhl"] = {"Hlepho Phowa"}, ["yhs"] = {"Yan-nhaŋu Sign Language"}, ["yia"] = {"Yinggarda"}, ["yif"] = {"Ache"}, ["yig"] = {"Wusa Nasu"}, ["yih"] = {"Western Yiddish"}, ["yii"] = {"Yidiny"}, ["yij"] = {"Yindjibarndi"}, ["yik"] = {"Dongshanba Lalo"}, ["yil"] = {"Yindjilandji"}, ["yim"] = {"Yimchungru Naga"}, ["yin"] = {"Riang Lai", "Yinchia"}, ["yip"] = {"Pholo"}, ["yiq"] = {"Miqie"}, ["yir"] = {"North Awyu"}, ["yis"] = {"Yis"}, ["yit"] = {"Eastern Lalu"}, ["yiu"] = {"Awu"}, ["yiv"] = {"Northern Nisu"}, ["yix"] = {"Axi Yi"}, ["yiz"] = {"Azhe"}, ["yka"] = {"Yakan"}, ["ykg"] = {"Northern Yukaghir"}, ["ykh"] = {"Khamnigan Mongol"}, ["yki"] = {"Yoke"}, ["ykk"] = {"Yakaikeke"}, ["ykl"] = {"Khlula"}, ["ykm"] = {"Kap"}, ["ykn"] = {"Kua-nsi"}, ["yko"] = {"Yasa"}, ["ykr"] = {"Yekora"}, ["ykt"] = {"Kathu"}, ["yku"] = {"Kuamasi"}, ["yky"] = {"Yakoma"}, ["yla"] = {"Yaul"}, ["ylb"] = {"Yaleba"}, ["yle"] = {"Yele"}, ["ylg"] = {"Yelogu"}, ["yli"] = {"Angguruk Yali"}, ["yll"] = {"Yil"}, ["ylm"] = {"Limi"}, ["yln"] = {"Langnian Buyang"}, ["ylo"] = {"Naluo Yi"}, ["ylr"] = {"Yalarnnga"}, ["ylu"] = {"Aribwaung"}, ["yly"] = {"Nyâlayu", "Nyelâyu"}, ["ymb"] = {"Yambes"}, ["ymc"] = {"Southern Muji"}, ["ymd"] = {"Muda"}, ["yme"] = {"Yameo"}, ["ymg"] = {"Yamongeri"}, ["ymh"] = {"Mili"}, ["ymi"] = {"Moji"}, ["ymk"] = {"Makwe"}, ["yml"] = {"Iamalele"}, ["ymm"] = {"Maay"}, ["ymn"] = {"Yamna", "Sunum"}, ["ymo"] = {"Yangum Mon"}, ["ymp"] = {"Yamap"}, ["ymq"] = {"Qila Muji"}, ["ymr"] = {"Malasar"}, ["yms"] = {"Mysian"}, ["ymx"] = {"Northern Muji"}, ["ymz"] = {"Muzi"}, ["yna"] = {"Aluo"}, ["ynb"] = {"Yamben"}, ["ynd"] = {"Yandruwandha"}, ["yne"] = {"Lang'e"}, ["yng"] = {"Yango"}, ["ynk"] = {"Naukan Yupik"}, ["ynl"] = {"Yangulam"}, ["ynn"] = {"Yana"}, ["yno"] = {"Yong"}, ["ynq"] = {"Yendang"}, ["yns"] = {"Yansi"}, ["ynu"] = {"Yahuna"}, ["yob"] = {"Yoba"}, ["yog"] = {"Yogad"}, ["yoi"] = {"Yonaguni"}, ["yok"] = {"Yokuts"}, ["yol"] = {"Yola"}, ["yom"] = {"Yombe"}, ["yon"] = {"Yongkom"}, ["yot"] = {"Yotti"}, ["yox"] = {"Yoron"}, ["yoy"] = {"Yoy"}, ["ypa"] = {"Phala"}, ["ypb"] = {"Labo Phowa"}, ["ypg"] = {"Phola"}, ["yph"] = {"Phupha"}, ["ypk"] = {"Yupik languages"}, ["ypm"] = {"Phuma"}, ["ypn"] = {"Ani Phowa"}, ["ypo"] = {"Alo Phola"}, ["ypp"] = {"Phupa"}, ["ypz"] = {"Phuza"}, ["yra"] = {"Yerakai"}, ["yrb"] = {"Yareba"}, ["yre"] = {"Yaouré"}, ["yrk"] = {"Nenets"}, ["yrl"] = {"Nhengatu"}, ["yrm"] = {"Yirrk-Mel"}, ["yrn"] = {"Yerong"}, ["yro"] = {"Yaroamë"}, ["yrs"] = {"Yarsun"}, ["yrw"] = {"Yarawata"}, ["yry"] = {"Yarluyandi"}, ["ysc"] = {"Yassic"}, ["ysd"] = {"Samatao"}, ["ysg"] = {"Sonaga"}, ["ysl"] = {"Yugoslavian Sign Language"}, ["ysm"] = {"Myanmar Sign Language"}, ["ysn"] = {"Sani"}, ["yso"] = {"Nisi (China)"}, ["ysp"] = {"Southern Lolopo"}, ["ysr"] = {"Sirenik Yupik"}, ["yss"] = {"Yessan-Mayo"}, ["ysy"] = {"Sanie"}, ["yta"] = {"Talu"}, ["ytl"] = {"Tanglang"}, ["ytp"] = {"Thopho"}, ["ytw"] = {"Yout Wam"}, ["yty"] = {"Yatay"}, ["yua"] = {"Yucateco", "Yucatec Maya"}, ["yub"] = {"Yugambal"}, ["yuc"] = {"Yuchi"}, ["yud"] = {"Judeo-Tripolitanian Arabic"}, ["yue"] = {"Yue Chinese", "Cantonese"}, ["yuf"] = {"Havasupai-Walapai-Yavapai"}, ["yug"] = {"Yug"}, ["yui"] = {"Yurutí"}, ["yuj"] = {"Karkar-Yuri"}, ["yuk"] = {"Yuki"}, ["yul"] = {"Yulu"}, ["yum"] = {"Quechan"}, ["yun"] = {"Bena (Nigeria)"}, ["yup"] = {"Yukpa"}, ["yuq"] = {"Yuqui"}, ["yur"] = {"Yurok"}, ["yut"] = {"Yopno"}, ["yuw"] = {"Yau (Morobe Province)"}, ["yux"] = {"Southern Yukaghir"}, ["yuy"] = {"East Yugur"}, ["yuz"] = {"Yuracare"}, ["yva"] = {"Yawa"}, ["yvt"] = {"Yavitero"}, ["ywa"] = {"Kalou"}, ["ywg"] = {"Yinhawangka"}, ["ywl"] = {"Western Lalu"}, ["ywn"] = {"Yawanawa"}, ["ywq"] = {"Wuding-Luquan Yi"}, ["ywr"] = {"Yawuru"}, ["ywt"] = {"Xishanba Lalo", "Central Lalo"}, ["ywu"] = {"Wumeng Nasu"}, ["yww"] = {"Yawarawarga"}, ["yxa"] = {"Mayawali"}, ["yxg"] = {"Yagara"}, ["yxl"] = {"Yardliyawarra"}, ["yxm"] = {"Yinwum"}, ["yxu"] = {"Yuyu"}, ["yxy"] = {"Yabula Yabula"}, ["yyr"] = {"Yir Yoront"}, ["yyu"] = {"Yau (Sandaun Province)"}, ["yyz"] = {"Ayizi"}, ["yzg"] = {"E'ma Buyang"}, ["yzk"] = {"Zokhuo"}, ["zaa"] = {"Sierra de Juárez Zapotec"}, ["zab"] = {"Western Tlacolula Valley Zapotec", "San Juan Guelavía Zapotec"}, ["zac"] = {"Ocotlán Zapotec"}, ["zad"] = {"Cajonos Zapotec"}, ["zae"] = {"Yareni Zapotec"}, ["zaf"] = {"Ayoquesco Zapotec"}, ["zag"] = {"Zaghawa"}, ["zah"] = {"Zangwal"}, ["zai"] = {"Isthmus Zapotec"}, ["zaj"] = {"Zaramo"}, ["zak"] = {"Zanaki"}, ["zal"] = {"Zauzou"}, ["zam"] = {"Miahuatlán Zapotec"}, ["zao"] = {"Ozolotepec Zapotec"}, ["zap"] = {"Zapotec"}, ["zaq"] = {"Aloápam Zapotec"}, ["zar"] = {"Rincón Zapotec"}, ["zas"] = {"Santo Domingo Albarradas Zapotec"}, ["zat"] = {"Tabaa Zapotec"}, ["zau"] = {"Zangskari"}, ["zav"] = {"Yatzachi Zapotec"}, ["zaw"] = {"Mitla Zapotec"}, ["zax"] = {"Xadani Zapotec"}, ["zay"] = {"Zayse-Zergulla", "Zaysete"}, ["zaz"] = {"Zari"}, ["zba"] = {"Balaibalan"}, ["zbc"] = {"Central Berawan"}, ["zbe"] = {"East Berawan"}, ["zbl"] = {"Blissymbols", "Bliss", "Blissymbolics"}, ["zbt"] = {"Batui"}, ["zbu"] = {"Bu (Bauchi State)"}, ["zbw"] = {"West Berawan"}, ["zca"] = {"Coatecas Altas Zapotec"}, ["zcd"] = {"Las Delicias Zapotec"}, ["zch"] = {"Central Hongshuihe Zhuang"}, ["zdj"] = {"Ngazidja Comorian"}, ["zea"] = {"Zeeuws"}, ["zeg"] = {"Zenag"}, ["zeh"] = {"Eastern Hongshuihe Zhuang"}, ["zem"] = {"Zeem"}, ["zen"] = {"Zenaga"}, ["zga"] = {"Kinga"}, ["zgb"] = {"Guibei Zhuang"}, ["zgh"] = {"Standard Moroccan Tamazight"}, ["zgm"] = {"Minz Zhuang"}, ["zgn"] = {"Guibian Zhuang"}, ["zgr"] = {"Magori"}, ["zhb"] = {"Zhaba"}, ["zhd"] = {"Dai Zhuang"}, ["zhi"] = {"Zhire"}, ["zhn"] = {"Nong Zhuang"}, ["zhw"] = {"Zhoa"}, ["zhx"] = {"Chinese (family)"}, ["zia"] = {"Zia"}, ["zib"] = {"Zimbabwe Sign Language"}, ["zik"] = {"Zimakani"}, ["zil"] = {"Zialo"}, ["zim"] = {"Mesme"}, ["zin"] = {"Zinza"}, ["ziw"] = {"Zigula"}, ["ziz"] = {"Zizilivakan"}, ["zka"] = {"Kaimbulawa"}, ["zkd"] = {"Kadu"}, ["zkg"] = {"Koguryo"}, ["zkh"] = {"Khorezmian"}, ["zkk"] = {"Karankawa"}, ["zkn"] = {"Kanan"}, ["zko"] = {"Kott"}, ["zkp"] = {"São Paulo Kaingáng"}, ["zkr"] = {"Zakhring"}, ["zkt"] = {"Kitan"}, ["zku"] = {"Kaurna"}, ["zkv"] = {"Krevinian"}, ["zkz"] = {"Khazar"}, ["zla"] = {"Zula"}, ["zle"] = {"East Slavic languages"}, ["zlj"] = {"Liujiang Zhuang"}, ["zlm"] = {"Malay (individual language)"}, ["zln"] = {"Lianshan Zhuang"}, ["zlq"] = {"Liuqian Zhuang"}, ["zls"] = {"South Slavic languages"}, ["zlu"] = {"Zul"}, ["zlw"] = {"West Slavic languages"}, ["zma"] = {"Manda (Australia)"}, ["zmb"] = {"Zimba"}, ["zmc"] = {"Margany"}, ["zmd"] = {"Maridan"}, ["zme"] = {"Mangerr"}, ["zmf"] = {"Mfinu"}, ["zmg"] = {"Marti Ke"}, ["zmh"] = {"Makolkol"}, ["zmi"] = {"Negeri Sembilan Malay"}, ["zmj"] = {"Maridjabin"}, ["zmk"] = {"Mandandanyi"}, ["zml"] = {"Matngala"}, ["zmm"] = {"Marimanindji", "Marramaninyshi"}, ["zmn"] = {"Mbangwe"}, ["zmo"] = {"Molo"}, ["zmp"] = {"Mpuono"}, ["zmq"] = {"Mituku"}, ["zmr"] = {"Maranunggu"}, ["zms"] = {"Mbesa"}, ["zmt"] = {"Maringarr"}, ["zmu"] = {"Muruwari"}, ["zmv"] = {"Mbariman-Gudhinma"}, ["zmw"] = {"Mbo (Democratic Republic of Congo)"}, ["zmx"] = {"Bomitaba"}, ["zmy"] = {"Mariyedi"}, ["zmz"] = {"Mbandja"}, ["zna"] = {"Zan Gula"}, ["znd"] = {"Zande languages"}, ["zne"] = {"Zande (individual language)"}, ["zng"] = {"Mang"}, ["znk"] = {"Manangkari"}, ["zns"] = {"Mangas"}, ["zoc"] = {"Copainalá Zoque"}, ["zoh"] = {"Chimalapa Zoque"}, ["zom"] = {"Zou"}, ["zoo"] = {"Asunción Mixtepec Zapotec"}, ["zoq"] = {"Tabasco Zoque"}, ["zor"] = {"Rayón Zoque"}, ["zos"] = {"Francisco León Zoque"}, ["zpa"] = {"Lachiguiri Zapotec"}, ["zpb"] = {"Yautepec Zapotec"}, ["zpc"] = {"Choapan Zapotec"}, ["zpd"] = {"Southeastern Ixtlán Zapotec"}, ["zpe"] = {"Petapa Zapotec"}, ["zpf"] = {"San Pedro Quiatoni Zapotec"}, ["zpg"] = {"Guevea De Humboldt Zapotec"}, ["zph"] = {"Totomachapan Zapotec"}, ["zpi"] = {"Santa María Quiegolani Zapotec"}, ["zpj"] = {"Quiavicuzas Zapotec"}, ["zpk"] = {"Tlacolulita Zapotec"}, ["zpl"] = {"Lachixío Zapotec"}, ["zpm"] = {"Mixtepec Zapotec"}, ["zpn"] = {"Santa Inés Yatzechi Zapotec"}, ["zpo"] = {"Amatlán Zapotec"}, ["zpp"] = {"El Alto Zapotec"}, ["zpq"] = {"Zoogocho Zapotec"}, ["zpr"] = {"Santiago Xanica Zapotec"}, ["zps"] = {"Coatlán Zapotec"}, ["zpt"] = {"San Vicente Coatlán Zapotec"}, ["zpu"] = {"Yalálag Zapotec"}, ["zpv"] = {"Chichicapan Zapotec"}, ["zpw"] = {"Zaniza Zapotec"}, ["zpx"] = {"San Baltazar Loxicha Zapotec"}, ["zpy"] = {"Mazaltepec Zapotec"}, ["zpz"] = {"Texmelucan Zapotec"}, ["zqe"] = {"Qiubei Zhuang"}, ["zra"] = {"Kara (Korea)"}, ["zrg"] = {"Mirgan"}, ["zrn"] = {"Zerenkel"}, ["zro"] = {"Záparo"}, ["zrp"] = {"Zarphatic"}, ["zrs"] = {"Mairasi"}, ["zsa"] = {"Sarasira"}, ["zsk"] = {"Kaskean"}, ["zsl"] = {"Zambian Sign Language"}, ["zsm"] = {"Standard Malay"}, ["zsr"] = {"Southern Rincon Zapotec"}, ["zsu"] = {"Sukurum"}, ["zte"] = {"Elotepec Zapotec"}, ["ztg"] = {"Xanaguía Zapotec"}, ["ztl"] = {"Lapaguía-Guivini Zapotec"}, ["ztm"] = {"San Agustín Mixtepec Zapotec"}, ["ztn"] = {"Santa Catarina Albarradas Zapotec"}, ["ztp"] = {"Loxicha Zapotec"}, ["ztq"] = {"Quioquitani-Quierí Zapotec"}, ["zts"] = {"Tilquiapan Zapotec"}, ["ztt"] = {"Tejalapan Zapotec"}, ["ztu"] = {"Güilá Zapotec"}, ["ztx"] = {"Zaachila Zapotec"}, ["zty"] = {"Yatee Zapotec"}, ["zuh"] = {"Tokano"}, ["zum"] = {"Kumzari"}, ["zun"] = {"Zuni"}, ["zuy"] = {"Zumaya"}, ["zwa"] = {"Zay"}, ["zxx"] = {"No linguistic content", "Not applicable"}, ["zyb"] = {"Yongbei Zhuang"}, ["zyg"] = {"Yang Zhuang"}, ["zyj"] = {"Youjiang Zhuang"}, ["zyn"] = {"Yongnan Zhuang"}, ["zyp"] = {"Zyphe Chin"}, ["zza"] = {"Zaza", "Dimili", "Dimli (macrolanguage)", "Kirdki", "Kirmanjki (macrolanguage)", "Zazaki"}, ["zzj"] = {"Zuojiang Zhuang"} } local deprecated = { ["in"] = {"Indonesian"}, ["iw"] = {"Hebrew"}, ["ji"] = {"Yiddish"}, ["jw"] = {"Javanese"}, ["mo"] = {"Moldavian", "Moldovan"}, ["aam"] = {"Aramanik"}, ["adp"] = {"Adap"}, ["agp"] = {"Paranan"}, ["ais"] = {"Nataoran Amis"}, ["ajp"] = {"South Levantine Arabic"}, ["ajt"] = {"Judeo-Tunisian Arabic"}, ["aoh"] = {"Arma"}, ["asd"] = {"Asas"}, ["aue"] = {"ǂKxʼauǁʼein"}, ["ayx"] = {"Ayi (China)"}, ["ayy"] = {"Tayabas Ayta"}, ["baz"] = {"Tunen"}, ["bbz"] = {"Babalia Creole Arabic"}, ["bgm"] = {"Baga Mboteni"}, ["bhk"] = {"Albay Bicolano"}, ["bic"] = {"Bikaru"}, ["bij"] = {"Vaghat-Ya-Bijim-Legeri"}, ["bjd"] = {"Bandjigali"}, ["bjq"] = {"Southern Betsimisaraka Malagasy"}, ["bkb"] = {"Finallig"}, ["blg"] = {"Balau"}, ["bmy"] = {"Bemba (Democratic Republic of Congo)"}, ["bpb"] = {"Barbacoas"}, ["btb"] = {"Beti (Cameroon)"}, ["btl"] = {"Bhatola"}, ["bxx"] = {"Borna (Democratic Republic of Congo)"}, ["byy"] = {"Buya"}, ["cbe"] = {"Chipiajes"}, ["cbh"] = {"Cagua"}, ["cca"] = {"Cauca"}, ["ccq"] = {"Chaungtha"}, ["cdg"] = {"Chamari"}, ["cjr"] = {"Chorotega"}, ["cka"] = {"Khumi Awa Chin"}, ["cmk"] = {"Chimakum"}, ["coy"] = {"Coyaima"}, ["cqu"] = {"Chilean Quechua"}, ["cug"] = {"Chungmboko", "Cung"}, ["cum"] = {"Cumeral"}, ["daf"] = {"Dan"}, ["dap"] = {"Nisi (India)"}, ["dek"] = {"Dek"}, ["dgu"] = {"Degaru"}, ["dha"] = {"Dhanwar (India)"}, ["dit"] = {"Dirari"}, ["djl"] = {"Djiwarli"}, ["dkl"] = {"Kolum So Dogon"}, ["drh"] = {"Darkhat"}, ["drr"] = {"Dororo"}, ["drw"] = {"Darwazi"}, ["dud"] = {"Hun-Saare"}, ["duj"] = {"Dhuwal"}, ["dwl"] = {"Walo Kumbe Dogon"}, ["ekc"] = {"Eastern Karnic"}, ["elp"] = {"Elpaputih"}, ["emo"] = {"Emok"}, ["gav"] = {"Gabutamon"}, ["gbc"] = {"Garawa"}, ["gfx"] = {"Mangetti Dune ǃXung"}, ["ggn"] = {"Eastern Gurung"}, ["ggo"] = {"Southern Gondi"}, ["ggr"] = {"Aghu Tharnggalu"}, ["gio"] = {"Gelao"}, ["gji"] = {"Geji"}, ["gli"] = {"Guliguli"}, ["gti"] = {"Gbati-ri"}, ["guv"] = {"Gey"}, ["hrr"] = {"Horuru"}, ["iap"] = {"Iapama"}, ["ibi"] = {"Ibilo"}, ["ill"] = {"Iranun"}, ["ilw"] = {"Talur"}, ["ime"] = {"Imeraguen"}, ["izi"] = {"Izi-Ezaa-Ikwo-Mgbo"}, ["jar"] = {"Jarawa (Nigeria)"}, ["jeg"] = {"Jeng"}, ["kbf"] = {"Kakauhua"}, ["kdv"] = {"Kado"}, ["kgc"] = {"Kasseng"}, ["kgd"] = {"Kataang"}, ["kgh"] = {"Upper Tanudan Kalinga"}, ["kgm"] = {"Karipúna"}, ["kjf"] = {"Khalaj [Indo-Iranian]"}, ["koj"] = {"Sara Dunjo"}, ["kox"] = {"Coxima"}, ["kpp"] = {"Paku Karen"}, ["krm"] = {"Krim"}, ["ksa"] = {"Shuwa-Zamani"}, ["ktr"] = {"Kota Marudu Tinagas"}, ["kvs"] = {"Kunggara"}, ["kwq"] = {"Kwak"}, ["kxe"] = {"Kakihum"}, ["kxl"] = {"Nepali Kurux"}, ["kxu"] = {"Kui (India)"}, ["kzh"] = {"Kenuzi-Dongola"}, ["kzj"] = {"Coastal Kadazan"}, ["kzt"] = {"Tambunan Dusun"}, ["lak"] = {"Laka (Nigeria)"}, ["lba"] = {"Lui"}, ["leg"] = {"Lengua"}, ["lii"] = {"Lingkhim"}, ["llo"] = {"Khlor"}, ["lmm"] = {"Lamam"}, ["lmz"] = {"Lumbee"}, ["lno"] = {"Lango (South Sudan)"}, ["lsg"] = {"Lyons Sign Language"}, ["meg"] = {"Mea"}, ["mgx"] = {"Omati"}, ["mhh"] = {"Maskoy Pidgin"}, ["mja"] = {"Mahei"}, ["mld"] = {"Malakhel"}, ["mnt"] = {"Maykulan"}, ["mof"] = {"Mohegan-Montauk-Narragansett"}, ["mst"] = {"Cataelano Mandaya"}, ["mvm"] = {"Muya"}, ["mwd"] = {"Mudbura"}, ["mwj"] = {"Maligo"}, ["mwx"] = {"Mediak"}, ["mwy"] = {"Mosiro"}, ["myd"] = {"Maramba"}, ["myi"] = {"Mina (India)"}, ["myq"] = {"Forest Maninka"}, ["myt"] = {"Sangab Mandaya"}, ["nad"] = {"Nijadali"}, ["nbf"] = {"Naxi"}, ["nbx"] = {"Ngura"}, ["ncp"] = {"Ndaktup"}, ["ngo"] = {"Ngoni"}, ["nln"] = {"Durango Nahuatl"}, ["nlr"] = {"Ngarla"}, ["nns"] = {"Ningye"}, ["nnx"] = {"Ngong"}, ["nom"] = {"Nocamán"}, ["noo"] = {"Nootka"}, ["nte"] = {"Nathembo"}, ["nts"] = {"Natagaimas"}, ["nxu"] = {"Narau"}, ["ome"] = {"Omejes"}, ["oun"] = {"ǃOǃung"}, ["pat"] = {"Papitalai"}, ["pbz"] = {"Palu"}, ["pcr"] = {"Panang"}, ["pgy"] = {"Pongyong"}, ["pii"] = {"Pini"}, ["plj"] = {"Polci"}, ["plp"] = {"Palpa"}, ["pmc"] = {"Palumata"}, ["pmk"] = {"Pamlico"}, ["pmu"] = {"Mirpur Panjabi"}, ["pod"] = {"Ponares"}, ["ppa"] = {"Pao"}, ["ppr"] = {"Piru"}, ["prb"] = {"Lua'"}, ["prp"] = {"Parsi"}, ["pry"] = {"Pray 3"}, ["puk"] = {"Pu Ko"}, ["puz"] = {"Purum Naga"}, ["rie"] = {"Rien"}, ["rmr"] = {"Caló"}, ["rna"] = {"Runa"}, ["rsi"] = {"Rennellese Sign Language"}, ["sap"] = {"Sanapaná"}, ["sca"] = {"Sansu"}, ["sdm"] = {"Semandang"}, ["sgl"] = {"Sanglechi-Ishkashimi"}, ["sgo"] = {"Songa"}, ["skk"] = {"Sok"}, ["slq"] = {"Salchuq"}, ["smd"] = {"Sama"}, ["snb"] = {"Sebuyau"}, ["snh"] = {"Shinabo"}, ["sul"] = {"Surigaonon"}, ["sum"] = {"Sumo-Mayangna"}, ["svr"] = {"Savara"}, ["szd"] = {"Seru"}, ["tbb"] = {"Tapeba"}, ["tdu"] = {"Tempasuk Dusun"}, ["tgg"] = {"Tangga"}, ["thc"] = {"Tai Hang Tong"}, ["thw"] = {"Thudam"}, ["thx"] = {"The"}, ["tid"] = {"Tidong"}, ["tie"] = {"Tingal"}, ["tkk"] = {"Takpa"}, ["tlw"] = {"South Wemale"}, ["tmk"] = {"Northwestern Tamang"}, ["tmp"] = {"Tai Mène"}, ["tne"] = {"Tinoc Kallahan"}, ["tnf"] = {"Tangshewi"}, ["toe"] = {"Tomedes"}, ["tpw"] = {"Tupí"}, ["tsf"] = {"Southwestern Tamang"}, ["unp"] = {"Worora"}, ["uok"] = {"Uokha"}, ["uun"] = {"Kulon-Pazeh"}, ["vki"] = {"Ija-Zuba"}, ["wgw"] = {"Wagawaga"}, ["wit"] = {"Wintu"}, ["wiw"] = {"Wirangu"}, ["wra"] = {"Warapu"}, ["wrd"] = {"Warduji"}, ["wya"] = {"Wyandot"}, ["xba"] = {"Kamba (Brazil)"}, ["xbx"] = {"Kabixí"}, ["xia"] = {"Xiandao"}, ["xip"] = {"Xipináwa"}, ["xkh"] = {"Karahawyana"}, ["xrq"] = {"Karranga"}, ["xss"] = {"Assan"}, ["xtz"] = {"Tasmanian"}, ["ybd"] = {"Yangbye"}, ["yds"] = {"Yiddish Sign Language"}, ["yen"] = {"Yendang"}, ["yiy"] = {"Yir Yoront"}, ["yma"] = {"Yamphe"}, ["ymt"] = {"Mator-Taygi-Karagas"}, ["ynh"] = {"Yangho"}, ["yos"] = {"Yos"}, ["yri"] = {"Yarí"}, ["yuu"] = {"Yugh"}, ["zir"] = {"Ziriya"}, ["zkb"] = {"Koibal"}, ["zua"] = {"Zeem"} } return { active = active, deprecated = deprecated, } ewxpspwgabbjwl0fu5rlxk4xsxxro3b 3 333724 2210129 2202535 2026-06-03T02:09:18Z MediaWiki message delivery 49557 /* Final Reminder: Submission of Local Winners for Feminism and Folklore 2026 */ bagong seksiyon 2210129 wikitext text/x-wiki '''Mabuhay!''' Magandang araw, PhiliptheNumber1, at [[Wikipedia:Maligayang_pagdating!|maligayang pagdating]] sa Wikipedia! Salamat sa iyong mga [[Special:Contributions/PhiliptheNumber1|ambag]]. Sana ay magustuhan mo at manatili ka sa websayt na ito. Ito ay isang talaan ng mga pahina na sa tingin ko ay makatutulong sa iyo: {|style="float:right;" |{{Pamayanan}} |} *[[Wikipedia:Patungkol|Tungkol sa Wikipedia]] *[[Wikipedia:Mga patakaran at panuntunan|Mga patakaran at panuntunan]] *[[Wikipedia:Paano baguhin ang isang pahina|Paano baguhin ang isang pahina]] *[[Wikipedia:Paano magsimula ng pahina|Paano magsimula ng pahina]] *[[Wikipedia:Mga kombensyon sa pagsusulat ng mga artikulo|Mga kombensyon sa pagsusulat ng mga artikulo]] *[[Wikipedia:Mga malimit itanong|Mga Karaniwang Tinatanong (FAQ)]] *[[Wikipedia:Tulong|Pahinang nagbibigay ng tulong]] *[[Wikipedia:Paanyayang nalilimbag|Pang-anyaya para sa iba pang ibig maging Wikipedista]] *'''For non-Tagalog speakers:''' ''you may leave messages and seek assistance at our'' [[Wikipedia:Help for Non-Tagalog Speakers]]. Sana ay malibang ka sa pagbabago ng mga artikulo at pagiging isang [[Wikipedia:Mga Wikipedista|Wikipedista]]! Maaari ninyo pong ilagda ang inyong pangalan sa pamamagitan ng paglalagay ng apat na tildes (<nowiki>~~~~</nowiki>); ito ay automatikong maglalagay ng pangalan at petsa. Kung kailangan mo ng tulong, maaari kang pumunta sa [[Wikipedia:Konsultasyon]], tanungin mo ako sa aking pahinang pang-usapan, o ilagay ang <code><nowiki>{{</nowiki>[[Template:Saklolo|saklolo]]<nowiki>}}</nowiki></code> sa iyong pahinang pang-usapan at isang Wikipedista ang madaling lalabas upang sagutin ang iyong mga tanong. Huwag rin ninyo pong makalimutang [[Wikipedia:Talaang pampanauhin para sa mga bagong tagagamit|lumagda sa ating talaang pampanauhin (''guestbook'')]]. Muli, mabuhay!{{#if:|<br><br><br>{{#ifeq:|di-kilala|Kami ay totoong nagpapasalamat nang higit dahil sa iyong mga naiiambag. Ngunit mariing hinihikayat ka naming [[Special:Userlogin/signup|gumawa ng isang panagutan]] upang: #madali ka naming makilala at hindi mapagkamalang ibang Wikipedista. #makapili ng sariling pangalan o palayaw at lagda. #mabago mo ang mga pahinang medyong sinanggalang. #kilalanin ang mga boto. #maitago ang iyong direksyong IP, at mapanatili ang iyong paglilihim. Muli, salamat, at mariin ka pa rin naming hinihikayat na [[Special:Userlogin/signup|gumawa ng isang panagutang pampatnugot]] para sa kabutihan ng Wikipedia, ng sarili mo, at ng lahat.}}{{#ifeq:|bandalo|Ang iyong mga pagbabago sa mga pahina namin ay hindi nakakabuti sa kalidad nito. Sa kabaliktaran, sinisira nito ang ganda ng mga artikulo, ang misyon ng Wikipedia, at ang wikang Tagalog.<br><br>Kami, ang Wikipedia, ay naglalayong tulungan ang buong mundo at ang wikang Tagalog sa pagpapalaganap ng malayang Tagalog na kaalaman sa buong mundo, ngunit nagmumungkang pinipigilan mo ang aming dalisay na layunin. Binabalaan ka ng pamayanan, at hinihikayat na magbago ng iyong sarili, at ng mga artikulo para sa kabutihan ng lahat. Upang makapagbigay ng malayang daan sa kaalaman sa buong mundo, sana tulungan mo kami sa aming huwad na layunin.<br><br><span style="color: #0000FF; font-weight: bold;">Kung magpapatuloy pa rin ang iyong mga pagbabagong nakaaapekto sa kalidad ng mga artikulo, maaaring mapilitan kaming pigilan ka, na maaaring humantong sa pagharang sa iyo. Maaari kaming tumulong sa iyo upang maging ganap kang katanggap-tanggap na Wikipedista kung susundin mo ang aming payo. Salamat sa iyong pagdinig sa aming kahilingan.</span>}}{{#ifeq:|bandalo-di-kilala|Ang iyong mga pagbabago sa mga pahina namin ay hindi nakakabuti sa kalidad nito. Sa kabaliktaran, sinisira nito ang ganda ng mga artikulo, ang misyon ng Wikipedia, at ang wikang Tagalog.<br><br>Kami, ang Wikipedia, ay naglalayong tulungan ang buong mundo at ang wikang Tagalog sa pagpapalaganap ng malayang Tagalog na kaalaman sa buong mundo, ngunit nagmumungkang pinipigilan mo ang aming dalisay na layunin. Binabalaan ka ng pamayanan, at hinihikayat na magbago ng iyong sarili, at ng mga artikulo para sa kabutihan ng lahat. Upang makapagbigay ng malayang daan sa kaalaman sa buong mundo, sana tulungan mo kami sa aming huwad na layunin. Kapagka handa ka nang tumulong sa totoong makakapagpabuting layunin ng Wikipedia, hinihikayat ka naming tumala upang [[Special:Userlogin/signup|makagawa ng isang panagutan pampatnugot]] upang: #madali ka naming makilala at hindi mapagkamalang ibang Wikipedista. #makapili ng sariling pangalan o palayaw at lagda. #mabago mo ang mga pahinang medyong sinanggalang. #kilalanin ang mga boto. #maitago ang iyong direksyong IP, at mapanatili ang iyong paglilihim. Muli, mariin naming hinihingi ang iyong pagtulong at pagtala sa Wikipedia.<br><br><span style="color: #0000FF; font-weight: bold;">Kung magpapatuloy pa rin ang iyong mga pagbabagong nakaaapekto sa kalidad ng mga artikulo, maaaring mapilitan kaming pigilan ka, na maaaring humantong sa pagharang sa iyo. Maaari kaming tumulong sa iyo upang maging ganap kang katanggap-tanggap na Wikipedista kung susundin mo ang aming payo. Salamat sa iyong pagdinig sa aming kahilingan.</span>}}}} ---- {{hlist|[[Image:Crystal_Clear_app_email.png|25px]] [[Wikipedia:Embahada|Ambasada]]|[[Wikipedia:Embahada|Ambasciata]]|[[Wikipedia:Embahada|Ambassad]]|[[Wikipedia:Embahada|Ambassade]]| [[Wikipedia:Embahada|Botschaft]]|[[Wikipedia:Embahada|Embaixada]]|[[Wikipedia:Embahada|Embajada]]|[[Wikipedia:Embahada|Embassy]]|[[Wikipedia:Embahada|大使館]]|style=font-size:85%; font-weight: bold; font-style: italic; text-align: center;}} <br><br><span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 05:21, 6 Abril 2025 (UTC) == Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, [[User:Tiven2240|Tiven2240]] on behalf of Feminism and Folklore International Team <nowiki>#WeTogether</nowiki> </div></div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 11:57, 11 Abril 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30391231 --> == Final Reminder: Submission of Local Winners for Feminism and Folklore 2026 == Dear Feminism and Folklore organiser, This is a friendly reminder that the deadline for submitting the names and details of your local winners for '''Feminism and Folklore 2026''' is '''5 June 2026'''. Please ensure that your community's [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|winner information]] is submitted before this date. Communities that do not provide their winner data by the deadline will unfortunately not be eligible for prize distribution, and the international organizing team will not be able to accommodate late submissions received after 5 June 2026. Thank you for your prompt attention to this matter and for your participation in the campaign. Best regards, '''Feminism and Folklore International Organizing Team''' --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:09, 3 Hunyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30627457 --> qjfir4wumkb5g67piyc73qvxvhy4riw 0 334071 2210105 2210033 2026-06-02T20:00:48Z Tabilay 153890 /* 2026 */ 2210105 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=April 2025}} Si '''Alexandra Maniego Eala''' (ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Quezon City]]) ay isang Pilipinang manlalaro ng [[tenis]]. Siya ang pinakamataas na naitalang ranggong Pilipino sa WTA, na umabot sa world No. 29 noong Marso 16, 2026.<ref name=":11">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=March 16, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high World No. 29 |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/16/eala-rises-to-career-high-world-no-29-in-latest-wta-rankings-1032}}</ref> Nanalo siya ng mga junior Grand Slam: doubles sa 2020 Australian Open at 2021 French Open, at girls' singles sa 2022 US Open.<ref name=":1">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=September 10, 2022 |title=Eala captures US Open girls' singles crown |url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/}}</ref> Sa pro circuit, mayroon siyang limang ITF singles at tatlong ITF doubles title. Noong 2025, umabot siya sa semifinals ng Miami Open, nag-final sa Eastbourne Open, at nagkampeon sa WTA 125 Guadalajara Open.<ref name=":63">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Eala at the [[:en:2025 SEA Games|2025 SEA Games]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Metro Manila]], Philippines<br>[[Mallorca]], Spain |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Quezon City]], Philippines |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = March 2020 |plays = Left-handed (two-handed backhand) |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Fitness Coach) |careerprizemoney = US 1,997,574 |singlesrecord = {{tennis record|won=212|lost=130}} |singlestitles = 0 |highestsinglesranking = No. 29 (March 16, 2026) |currentsinglesranking = No. 37 (May 25, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=46}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = No. 88 (May 4, 2026) |currentdoublesranking = No. 116 (May 25, 2026) |updated = May 25, 2026 |AustralianOpenresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's singles|2026]]) |FrenchOpenresult = 1R ([[:en:2026 French Open – Women's singles|2026]]) |Wimbledonresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's singles|2025]]) |USOpenresult = 2R ([[:en:2025 US Open – Women's singles|2025]]) |AustralianOpenDoublesresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's doubles|2026]]) |FrenchOpenDoublesresult = 2R ([[:en:2025 French Open – Women's doubles|2025]]) |WimbledonDoublesresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's doubles|2025]]) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |the {{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the SEA Games|SEA Games]]}} {{MedalGold | 2025 Thailand | Singles }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Team }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Singles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Team }} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze | 2022 Hangzhou | Singles }} {{MedalBronze|2022 Hangzhou|Mixed doubles}} }} == Maagang buhay == Si '''Alexandra Maniego Eala''' ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala (business executive)<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 March 2026}}</ref> at [[:en:Rizza_Maniego-Eala|Rosemarie Maniego-Eala]], dating CFO ng [[Globe Telecom]] (hanggang 2024) at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[:en:1985_SEA_Games|1985 SEA Games]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina [[:en:Noli_Eala|Noli Eala]] (dating chairperson ng [[:en:Philippine_Sports_Commission|Philippine Sports Commission]] at commissioner ng [[Philippine Basketball Association]])<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=August 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=March 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=August 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=November 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]}}</ref> at si Rhett Eala (fashion designer).<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=April 23, 2026}}</ref> Ang nakatatanda niyang kapatid na si Michael Francis “Miko” Eala ay naglaro ng tennis para sa [[:en:Penn_State_Nittany_Lions|Penn State]] mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=May 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=March 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal}}</ref> Nagsimulang maglaro si Eala ng tennis sa edad na apat, matapos ipakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya rin ang una niyang coach.<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=[Gulf News |date=August 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=November 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=August 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at [[:en:Colegio_San_Agustin_–_Makati|Colegio San Agustin]] sa [[Makati]], bago lumipat sa [[:en:Rafa_Nadal_Academy|Rafa Nadal Academy]] sa [[:en:Manacor|Manacor]], Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 22, 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]}}</ref> == Personal na buhay == Paborito ni Eala ang [[:en:Kaldereta|kaldereta]] at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa kape.<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=3 Pebrero 2026 |title=Ikaw ba ay tao ng Kare-Kare? Ang ranggo ni Alex Eala sa pagkaing Pilipino ay maaaring ikagulat mo |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=23 Pebrero 2026 |website=One Sports |language=tl}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Ibinunyag ni Alex Eala at mga kapwa propesyonal ang kanilang personalidad sa labas ng korte sa Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 Marso 2026}}</ref> Multilingual siya at nagsasalita ng Ingles, Kastila, at [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang isang pangarap na nagpasiklab ng fenomeno sa tennis |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 Marso 2026}}</ref> Itinuturing niya ang [[:en:Wimbledon_Championships|Wimbledon]] bilang paborito niyang Grand Slam.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=3 Hulyo 2025 |title='Living my dream': Nagdiwang si Alex Eala sa makasaysayang Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=3 Hulyo 2025 |website=Rappler |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Disyembre 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview kay Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=24 Disyembre 2025 |website=Instagram |language=tl}}</ref> Binanggit niya si [[Maria Sharapova]] bilang impluwensya sa kanyang istilo ng laro at nakapagsanay na siya kasama si [[Rafael Nadal]] at ang kapatid niyang si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=19 Hulyo 2025 |title=Ang impluwensya ni Sharapova ang nagtutulak sa agresibong laro ni Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Manila Standard |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=20 Nobyembre 2025 |title=Naglaro si Alex Eala kasama si Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Inquirer |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 Agosto 2025 |title=Bago ang malalaking tao, palaging nasa tabi ni Alex Eala ang kanyang kapatid na si Miko |url=https://www.spin.ph/tennis/get-to-know-alex-eala-older-brother-and-avid-supporter-miko-a6035-20250827 |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Spin.ph |language=tl}}</ref> Pagkatapos ng kanyang breakout sa 2025 Miami Open, lumawak ang kanyang kasikatan sa Pilipinas at sa mga [[:en:Overseas_Filipinos_Filipino_diaspora|komunidad ng Pilipino sa ibayong dagat]], na inihalintulad ng ilang komentarista sa impluwensya ni [[Manny Pacquiao]]. Ayon sa mamamahayag at dating manlalaro ng tennis na si [[:en:Dyan_Castillejo|Dyan Castillejo]], tinatrato na siya ng mga tagahanga “na para bang nanalo na siya ng Grand Slam.” Nakatulong din ang paggamit niya ng Tagalog sa pagpapalakas ng ugnayan sa mga tagasuporta, at ang kanyang pag-angat ay nagpasiklab ng bagong interes sa tennis sa bansa. Inihambing din ng mga analista ang epekto niya sa paglawak ng tennis sa mga pigura tulad nina [[:en:Li_Na|Li Na]] at [[:en:Ons_Jabeur|Ons Jabeur]].<ref name=":0" /> Mas naging palakaibigan si Eala sa tour at nakabuo ng mga sumusuportang pagkakaibigan kina [[:en:Iva_Jović|Iva Jović]], [[:en:Zeynep_Sonmez|Zeynep Sonmez]], [[:en:Victoria_Mboko|Victoria Mboko]], [[:en:Eva_Lys|Eva Lys]], [[:en:Leylah_Fernandez|Leylah Fernandez]], at [[:en:Lizette_Cabrera|Lizette Cabrera]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=9 Marso 2026 |title=Ibinunyag ni Alex Eala ang mga kaibigan na kanyang nakilala sa kanyang batang karera sa WTA |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-bares-friends-she-has-made-in-her-young-wta-career-a6035-20260309 |access-date=9 Marso 2026 |website=Spin.ph |language=tl}}</ref> ==Karera== ===Junior na Karera=== Nagtagumpay si Eala sa junior circuit, kabilang ang kanyang mga panalo sa singles sa [[:en:2022_US_Open_–_Girls'_singles|US Open]] at mga titulo sa doubles sa [[:en:2020_Australian_Open_–_Girls'_doubles|Australian Open]] at [[:en:2021_French_Open_–_Girls'_doubles|French Open]].<ref name=":63" /> === Propesyonal na Karera === ==== ITF World Women's Tennis Tour ==== Mula sa kanyang mga junior na karera, lumipat si Eala sa [[:en:ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], kung saan unti-unti niyang pinagtibay ang kanyang rekord. Mula 2021 hanggang 2024, nakamit niya ang anim na titulo sa singles, kabilang ang torneo na [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|W100 Vitoria-Gasteiz]]. Sa doubles, nagwagi siya ng tatlong titulo noong 2024, kasama sina [[:en:Darja_Semeņistaja|Darja Semeņistaja]] at [[:en:Estelle_Cascino|Estelle Cascino]].<ref name=":63" /> ====WTA Tour==== Nagsimula ang paglahok ni Eala sa [[:en:WTA_Tour|WTA Tour]] noong 2021 sa kanyang unang pagsabak sa [[:en:2021_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]], kung saan nabigo siyang makalusot sa qualifying. Lumahok din siya sa [[:en:2021_Winners_Open_–_Singles|Romanian Open (Cluj-Napoca)]], ngunit natigil sa ikalawang yugto.<ref name=":63" /> Noong 2022, muling naglaro si Eala sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] ngunit natanggal sa unang yugto. Sinubukan din niyang makapasok sa [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid Open]], subalit nabigo siya sa qualifying.<ref name=":63" /> Pagsapit ng 2023, sumabak siya sa [[:en:2023_Thailand_Open_–_Singles|Thailand Open (Hua Hin)]], [[:en:2023_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]], [[:en:2023_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid Open]], [[:en:2023_Japan_Women's_Open_–_Singles|Japan Women’s Open (Osaka)]], [[:en:2023_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou Open (China)]], at [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Singles|Jasmin Open (Monastir, Tunisia)]], ngunit hindi siya nakalusot sa unang yugto ng mga nasabing torneo.<ref name=":63" /> Noong 2024, umabot siya sa quarterfinals ng [[:en:2024_Veneto_Open_–_Singles|Veneto Open (Italy)]] bago mapatigil ni [[:en:Sara_Errani|Sara Errani]]. Gayunman, karamihan sa kanyang kampanya ay nauwi sa maagang pagkatanggal sa mga torneo tulad ng [[:en:2024_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]], [[:en:2024_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid Open]], [[:en:2024_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan Open (China)]], [[:en:2024_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi Open]], [[:en:2024_Guadalajara_Open_Akron_–_Singles|Guadalajara Akron Open]], [[:en:2024_Ningbo_Open_–_Singles|Ningbo Open (China)]], [[:en:2024_Jiangxi_Open_–_Singles|Jiangxi Open (Jiujiang, China)]], [[:en:2024_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou Open (China)]], [[:en:2024_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham Open]], [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra International]], [[:en:2024_Polish_Open_–_Singles|Polish Open (Warsaw)]], at [[:en:2024_Makarska_International_Championships_–_Singles|Makarska Open]].<ref name=":63" /> Noong 2025, nakarating siya sa semifinals ng [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] bago mapigilan ni [[:en:Jessica_Pegula|Jessica Pegula]]. Sa damuhan, umabot siya sa final ng [[:en:2025_Eastbourne_Open_–_Women's_singles|Eastbourne Open]] at nagtapos bilang runner-up kay [[:en:Maya_Joint|Maya Joint]]. Nakamit din niya ang kanyang unang titulo sa Challenger/125 level sa [[:en:2025_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125 Open]], at umabot sa semifinals ng [[:en:2025_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra Open]], [[:en:2025_Jingshan_Tennis_Open_–_Women's_singles|Jingshan Open (China)]], at [[:en:2025_Suzhou_WTA_125_–_Singles|Suzhou Open]]. Gayunpaman, hindi siya nagtagumpay sa [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_singles|Italian Open]], [[:en:2025_National_Bank_Open_–_Women's_singles|Canadian Open]], at [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Singles|Hong Kong Open]].<ref name=":63" /> Noong 2026, nakapasok siya sa semifinals ng [[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_singles|ASB Classic (Auckland)]] at [[:en:2026_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi Open]], at umabot din sa quarterfinals ng [[:en:2026_Philippine_Women's_Open_–_Singles|Philippines Women’s Open]] at [[:en:2026_Dubai_Tennis_Championships_–_Women's_singles|Dubai Tennis Championships]]. Nakarating siya sa ika-apat na yugto ng [[:en:2026_BNP_Paribas_Open_–_Women's_singles|Indian Wells Open]] at [[:en:2026_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]]. Sa luwad, umabot siya sa ikatlong yugto ng [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_singles|Italian Open]] bago natalo kay [[:en:Elena_Rybakina|Elena Rybakina]], ngunit nabigo sa unang yugto ng [[:en:2026_Qatar_TotalEnergies_Open_–_Singles|Qatar Open]], [[:en:2026_Porsche_Tennis_Grand_Prix_–_Singles|Stuttgart Open]], at [[:en:2026_Internationaux_de_Strasbourg_–_Singles|Strasbourg International]].<ref name=":63" /> === Grand Slam === Nagsimula ang paglahok ni Eala sa mga torneo ng Grand Slam noong 2023 sa kanyang unang mga pagsubok sa qualifying, kabilang ang laban niya kay [[:en:Misaki_Doi|Misaki Doi]] sa opening round ng [[:en:2023_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open qualifying]].<ref name=":63" /> Noong 2024, umabot siya sa final qualifying round sa lahat ng apat na major—[[:en:2024_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]], [[:en:2024_French_Open_–_Women's_singles_qualifying|French Open]], [[:en:2024_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles_qualifying|Wimbledon]], at [[:en:2024_US_Open_–_Women's_singles_qualifying|US Open]]—ngunit hindi pa rin siya nakapasok sa main draw.<ref name=":63" /> Noong 2025, muling sumabak si Eala sa [[:en:2025_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open qualifying]] ngunit natanggal. Gayunman, nakapasok siya sa main draw ng [[:en:2025_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] at [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles|Wimbledon]], kung saan kapwa siya natalo sa unang yugto. Sa [[:en:2025_US_Open_–_Women's_singles|US Open]], umabot siya sa ikalawang round bago magpaubaya kay [[:en:Cristina_Bucșa|Cristina Bucșa]].<ref name=":63" /> Noong 2026, nag-debut siya sa main draw ng [[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]] ngunit natalo sa unang round kay [[:en:Alycia_Parks|Alycia Parks]]. Sa [[:en:2026_French_Open_–_Women's_singles|Roland Garros]], natigil din ang kanyang kampanya sa opening round matapos matalo kay [[:en:Iva_Jovic|Iva Jovic]].<ref name=":63" /> <!-- ===Eala's Matches=== ---> == Mga laro ni Eala == === Juniors === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Singles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || R2 || R3 || A || A |- | French Open || A || SF || A || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || A || W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Doubles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || A || W || A || A |- | French Open || A || A || W || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || SF || – |} === ITF Women's World Tour === ==== ITF Titles ==== {| class="wikitable" ! Year !! Tournament !! Category !! Event !! Partner |- | 2021 || W15 Manacor || ITF || Singles || – |- | 2022 || W25 Chiang Rai || ITF || Singles || – |- | 2023 || W25 Yecla || ITF || Singles || – |- | 2023 || W25 Roehampton || ITF || Singles || – |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Singles || – |- | 2024 || W50 Pune || ITF || Doubles || Darja Semeņistaja |- | 2024 || W75 Croissy-Beaubourg || ITF || Doubles || Estelle Cascino |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Doubles || Estelle Cascino |} ===== ITF Singles ===== ''' 2020 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Las Palmas de Gran Canaria 2 || W15 || Clay || First Round || Anna Zarycka || 2–6, 4–6 |- | Las Palmas de Gran Canaria || W25 || Clay || Second Round || Lara Salden || 0–6, 6–2, 2–6 |- | Melilla || W15 || Clay || First Round || Anastasia Charaeva || 3–6, 3–6 |- | Monastir 9 || W15 || Hard || Second Round || Nina Stadler || 6–4, 6–7, 5–7 |} ''' 2021 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W15 Manacor || W15 || Hard || Final (Title) || Yvonne Cavalle-Reimers || 5–7, 6–1, 6–2 |- | W15 Manacor 2 || W15 || Hard || Quarterfinals || Ylena In-Albon || 0–6, 3–6 |- | W15 Manacor 3 || W15 || Hard || Quarterfinals || Oksana Selekhmeteva || 2–6, 3–6 |- | W25 Grenoble || W25 || Hard || Quarterfinals || Maja Chwalińska || 0–6, 4–6 |- | W25 Manacor 4 || W25 || Hard || Second Round || Jana Fett || 6–4, 3–6, 5–7 |- | W15 Manacor 5 || W15 || Hard || First Round || Simona Waltert || 4–6, 6–2, 5–7 |- | W60 Bellinzona || W60 || Clay || Second Round || Simona Waltert || 5–7, 6–3, 2–6 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Clay || Second Round || Irene Burillo Escorihuela || 2–6, 4–6 |- | W25 Madrid 2 || W25 || Hard || First Round || Andrea Lázaro García || 6–2, 4–6, 4–6 |- | W25 Milovice || W25 || Hard || First Round || Daria Astakhova || 2–6, 2–6 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W25 Chiang Rai || W25 || Hard || Final (Title) || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 |- | W25 Chiang Rai 2 || W25 || Hard || Quarterfinals || Erika Sema || 3–6, 6–2, 3–6 |- | W25 Madrid 1 || W25 || Hard || Quarterfinals || Anna-Lena Robbe || 6–7(3), 3–6 |- | W60 Madrid 2 || W60 || Hard || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 |- | W60 Vitoria-Gasteiz || W60 || Hard || Semifinals || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 |- | W25 El Espinar || W25 || Hard || Semifinals || Eva Guerrero Alvarez || 2–6, 6–3, 2–6 |- | W100 Grodzisk Mazowiecki || W100 || Hard || First Round || Katharina Hobgarski || 4–6, 3–6 |- | W60 Templeton || W60 || Hard || Second Round || Katarzyna Kawa || 6–2, 4–6, 0–6 |- | W80 Rancho Santa Fe || W80 || Hard || Quarterfinals || Marcela Zacarías || 2–6, 5–7 |- | W60 Hamburg || W60 || Hard || Second Round || Ysaline Bonaventure || 4–6, 0–6 |- | W80 Poitiers || W80 || Hard || Semifinals || Ysaline Bonaventure || 1–6, 6–3, 3–6 |- | W100 Shrewsbury || W100 || Hard || Qualifying 2 || Maia Lumsden || 1–6, 5–7 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W25 Yecla || W25 || Hard || Final (Title) || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 |- | W25 Roehampton || W25 || Hard || Final (Title) || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 |- | W25 Aldershot || W25 || Hard || Final || Destanee Aiava || 6–3, 4–6, 1–6 |- | W40 Petange || W40 || Hard || Final || Océane Dodin || 1–6, 5–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W100 Vitoria-Gasteiz || W100 || Hard || Final (Title) || Victoria Jiménez Kasintseva || 6–4, 6–4 |- | W100 Dubai || W100 || Hard || Semifinals || Polina Kudermetova || 6–4, 2–6, 2–6 |- | W100 Takasaki || W100 || Hard || Quarterfinals || Mananchaya Sawangkaew || 6–4, 1–6, 2–6 |- | W100 Cary || W100 || Hard || Quarterfinals || Renata Zarazúa || 6–3, 4–6, 3–6 |- | W100 Landisville || W100 || Hard || Quarterfinals || Olivia Gadecki || 1–6, 6–0, 3–6 |- | W75 Porto || W75 || Hard || Quarterfinals || Anna Bondar || 4–6, 7–6, 1–6 |- | W75 Trnava 1 || W75 || Hard || Quarterfinals || Anastasia Gureva || 2–6, 6–3, 6–7 |- | W75 Trnava 2 || W75 || Hard || First Round || Tereza Martincová || 6–3, 4–6, 6–7 |- | W75 Croissy-Beaubourg || W75 || Hard || Second Round || Mona Barthel || 6–4, 4–6, 1–6 |- | W75 Zagreb || W75 || Clay || First Round || Tena Lukas || 5–7, 6–3, 4–6 |- | W60 Bellinzona || W60 || Clay || First Round || Selena Janicijevic || 3–6, 1–6 |- | W50 Indore || W50 || Hard || Semifinals || Polina Kudermetova || 4–6, 7–6, 2–6 |- | W50 Pune || W50 || Hard || Quarterfinals || Darja Semenistaja || 6–7, 0–6 |} ===== ITF Doubles ===== ''' 2021 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W25 Madrid || W25 || Hard || Victoria Jiménez Kasintseva || Quarterfinals || Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey || 5–7, 6–4, 6–10 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Clay || Oksana Selekhmeteva || Final || Justina Mikulskytė / Oana Simion || 3–6, 5–7 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W25 Manacor || W25 || Hard || Elsa Jacquemot || Quarterfinals || Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi || 6–2, 4–6, 3–10 |- | W25 Macon || W25 || Hard || Jéssica Bouzas Maneiro || Quarterfinals || Audrey Albie / Aubane Droguet || 4–6, 2–6 |- | W25 Chiang Rai 1 || W25 || Hard || Indy De Vroome || First Round || Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted || 6–4, 5–7, 6–10 |- | W25 Chiang Rai 2 || W25 || Hard || Kyōka Okamura || Quarterfinals || Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova || 6–4, 7–6(4), 2–6 |- | W25 Madrid 1 || W25 || Hard || Jéssica Bouzas Maneiro || Quarterfinals || Olga Helmi / Adithya Karunaratne || 0–6, 4–6 |- | W60 Madrid 2 || W60 || Hard || Liang En-shuo || Quarterfinals || Tímea Babos / Valeria Savinykh || 2–6, 4–6 |- | W25 Palma del Río || W25 || Clay || Marina Bassols Ribera || Semifinals || Valeria Savinykh / Fanny Stollár || 2–6, 0–6 |- | W25 Corroios-Seixal || W25 || Hard || Lizette Cabrera || Quarterfinals || Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong || 5–7, 4–6 |- | W60 Templeton || W60 || Hard || Annaëlle Robbe || Second Round || Madison Brengle || 6–3, 6–7, 6–10 |- | W80 Poitiers || W80 || Hard || Petra Marcinko || Quarterfinals || Miriam Skoch / Markéta Vondroušová || 5–7, 2–6 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W60 Trnava 2 || W60 || Hard || — || Semifinals || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 4–6, 1–6 |- | W60 Chiasso || W60 || Clay || — || First Round || Beatrice Gumulya / Anna Sisková || 3–6, 6–4, 11–13 |- | W25 Zaragoza || W25 || Hard || — || Quarterfinals || Alana Parnaby / Victoria Rodríguez || 6–4, 3–6, 6–10 |- | W100 Vitoria-Gasteiz || W100 || Hard || — || Quarterfinals || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 5–7, 6–1, 9–11 |- | W60 Barcelona || W60 || Hard || — || First Round || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 6–4, 3–6, 3–10 |- | W25 Roehampton 2 || W25 || Hard || — || Quarterfinals || Talia Gibson / Petra Hule || 1–6, 5–7 |- | W25 Aldershot || W25 || Hard || — || Semifinals || Erina Hayashi / Saki Imamura || 4–6, 4–6 |- | W100 Tokyo 2 || W100 || Hard || — || Semifinals || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 0–6, 7–5, 6–10 |- | W60 Glasgow 2 || W60 || Hard || — || Quarterfinals || Freya Christie / Olivia Gadecki || — |- | W60 Nantes || W60 || Hard || — || First Round || Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold || 6–1, 3–6, 6–10 |- | W40 Petange || W40 || Hard || — || Semifinals || Danielle Collins / Isabelle Haverlag || 2–6, 4–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W50 Pune || W50 || Hard || Darja Semeņistaja || Final (Title) || Naiktha Bains / Fanny Stollár || 7–6(8), 6–3 |- | W75 Croissy-Beaubourg || W75 || Hard || Estelle Cascino || Final (Title) || Maia Lumsden / Jessika Ponchet || 7–5, 7–6(4) |- | W100 Vitoria-Gasteiz || W100 || Hard || Estelle Cascino || Final (Title) || Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča || 6–3, 2–6, 10–4 |- | W75 Porto 3 || W75 || Hard || Alicia Barnett || Quarterfinals || Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett || 3–6, 4–6 |- | W75 Trnava || W75 || Hard || Zeynep Sönmez || Semifinals || Lulu Sun / Moyuka Uchijima || 2–6, 2–6 |- | W100 Dubai || W100 || Hard || Valentini Grammatikopoulou || Quarterfinals || Isabelle Haverlag / Erika Pridankina || 7–5, 4–6, 3–10 |} === WTA and WTA 125 tournaments === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" ! Tournament !! Court !! Category !! Opponent !! Round !! Score |- | Miami Open || Hard || WTA 1000 || Viktória Hrunčáková || Qualifying 1 || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Romanian Open (Cluj-Napoca) || Clay || WTA 250 || Mayar Sherif || Second Round || 2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" ! Tournament !! Category !! Court !! Round !! Opponent !! Score |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || First Round || Madison Brengle || 2–6, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Clay || Qualifying 1 || Anna Bondár || 0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 1 || Misaki Doi || 6–4, 1–6, 3–6 |- | Thailand Open (Hua Hin) || WTA 250 || Hard || First Round || Tatjana Maria (6) || 2–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || First Round || Irina-Camelia Begu || 2–6, 5–7 |- | Mutua Madrid Open || WTA 1000 || Clay || First Round || Tatjana Maria || 1–6, 1–6 |- | Japan Open (Osaka) || WTA 250 || Hard || First Round || Himari Sakatsume (Q) || 0–6, 3–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || First Round || Tatjana Maria (3) || 3–6, 0–6 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Hard || First Round || Elise Mertens (2) || 5–7, 0–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Hard || First Round || Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs || 3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Level !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 1 || Rebecca Peterson (18) || 2–6, 5–7 |- | French Open || Grand Slam || Clay || Qualifying 3 || Julia Riera (2) || 6–4, 6–7, 4–6 |- | Wimbledon || Grand Slam || Grass || Qualifying 3 || Lulu Sun (23) || 6–7, 5–7 |- | US Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 3 || Elena-Gabriela Ruse (20) || 6–3, 1–6, 4–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || Qualifying 2 || Emiliana Arango || 6–2, 5–7, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Clay || First Round || Sorana Cîrstea (27) || 3–6, 7–6, 4–6 |- | Wuhan Open || WTA 1000 || Hard || First Round || Kateřina Siniaková || 3–6, 1–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Hard || First Round || Magda Linette || 6–7, 1–6 |- | Guadalajara Open || WTA 500 || Hard || First Round || Marie Bouzková (6) || 2–6, 2–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Hard || Qualifying 1 || Priscilla Hon || 4–6, 3–6 |- | Jiangxi Open || WTA 250 || Hard || First Round || Marie Bouzková (1) || 5–7, 6–7 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || First Round || Bernarda Pera || 0–6, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Grass || Qualifying 2 || Ena Shibahara || 7–6, 0–6, 2–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Hard || Qualifying 1 || Céline Naef (5) || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Hard || Second Round || Tatjana Maria (4) || 5–7, 2–6 |- | Polish Open (Warsaw) || WTA 125 || Hard || First Round || Isabella Shinikova || 2–6, 4–6 |- | Veneto Open (Gaiba) || WTA 125 || Grass || Quarterfinals || Sara Errani (4) || 0–6, 6–7 |- | Makarska Open || WTA 125 || Clay || First Round || Maria Timofeeva (Q) || 6–1, 3–6, 2–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" ! Tournament !! Level !! Surface !! Partner !! Round !! Opponent !! Score |- | Canberra International || WTA 125 || Hard || Laura Pigossi || Semifinals || Kaylah McP / Astra Sharma || 6–7(1), 3–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Clay || Taylah Preston || First Round || Valeria Lepchenko / Anna Falei || 4–6, 4–6 |- | Polish Open || WTA 125 || Hard || Daniela Semenistaja || Quarterfinals || Weronika Falkowska / Martyna Kubka || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Hard || Kimberly Birrell || Quarterfinals || Katarzyna Piter / Fanny Stollar || 4–6, 4–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Hard || En Shuo Liang || Quarterfinals || Giuliana Olmos / Alexandra Panova || 1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 1 || Jana Fett (133) || 5–7, 2–6 |- | Singapore Open || WTA 250 || Hard || Qualifying 2 || Simona Waltert (179) || 3–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || Semifinals || Jessica Pegula (4) || 6–7, 7–5, 3–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Clay || Second Round || Iga Świątek (2) || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Italian Open || WTA 1000 || Clay || First Round || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6 |- | French Open || Grand Slam || Clay || First Round || Emiliana Arango (85) || 0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open || WTA 125 || Grass || First Round || Linda Fruhvirtová || 5-7, 7-6(5), 1-6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Grass || First Round || Magda Linette (31) || 4–6, 3–6 |- | Eastbourne Open || WTA 250 || Grass || Finals (RunnerUp) || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- | Wimbledon || Grand Slam || Grass || First Round || Barbora Krejčíková (16) || 6–3, 2–6, 1–6 |- | National Bank Open (Montreal) || WTA 1000 || Hard || First Round || Markéta Vondroušová (63) || 6–3, 1–6, 2–6 |- | US Open || Grand Slam || Hard || Second Round || Cristina Bucșa (95) || 4–6, 3–6 |- | São Paulo Open || WTA 250 || Hard || Quarterfinals || Janice Tjen (130) || 4–6, 1–6 |- | China Open (Wuhan) || WTA 1000 || Hard || Qualifying 1 || Moyuka Uchijima (91) || 4–6, 6–3, 2–6 |- | Japan Women's Open (Osaka) || WTA 250 || Hard || First Round || Tereza Valentová (78) || 1–6, 2–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || First Round || Claire Liu (305) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Hong Kong Tennis Open || WTA 250 || Hard || Second Round || Victoria Mboko (21) || 6–3, 3–6, 4–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Hard || Semifinals || Shuai Wei (134) || 5–7, 2–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Hard || Second Round || Mai Hontama (166) || 6–7, 2–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Clay || Second Round || Panna Udvardy (137) || 6–7, 4–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Grass || First Round || Linda Fruhvirtová (152) || 5–7, 7–6, 1–6 |- | Ilkley Open || WTA 125 || Grass || Quarterfinals || Rebecca Marino (107) || 6–1, 0–6, 6–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Hard || Champion || Panna Udvardy (134) || 1–6, 7–5, 6–3 |- | Jingshan Tennis Open || WTA 125 || Hard || Semifinals || Lulu Sun (146) || 6–3, 4–6, 2–6 |- | Suzhou Open || WTA 125 || Hard || Quarterfinals || Viktorija Golubic (70) || 6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Reason |- | Cincinnati Open || WTA 1000 || Hard || Shoulder injury |- | Monterrey Open || WTA 500 || Hard || Shoulder injury |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || Nadiia Kichenok || Semifinals || Katarzyna Piter / Janice Tjen || 7–6(4), 3–6, 5–10 |- | Italian Open || WTA 1000 || Clay || Coco Gauff || Quarterfinals || Jasmine Paolini / Sara Errani || 5–7, 6–3, 7–10 |- | French Open || Grand Slam || Clay || Renata Zarazúa || Second Round || Olga Danilović / Anastasia Potapova || 1–6, 3–6 |- | Hong Kong Open || WTA 250 || Hard || Chan Hao‑ching || First Round || Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich || 6–3, 1–6, 7–10 |- | Wimbledon || Grand Slam || Grass || Eva Lys || First Round || Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason || 4–6, 2–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Grass || Rebeka Masarova || First Round || Storm Hunter / Ellen Perez || 4–6, 4–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Hard || Tsao Chia‑yi || First Round || Amina Anshba / Elena Pridankina || 4–6, 4–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Clay || Katie Volynets || First Round || Carmen Corley / Olivia Gadecki || 3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Level !! Court !! Round !! Opponent !! Score |- | Auckland Open || WTA 250 || Hard || Semifinals || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || First Round || Alycia Parks || 6–0, 3–6, 2–6 |- | Philippines Womens Open || WTA 125 || Hard || Quarterfinals|| Camila Osorio || 4-6, 4-6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Hard || Quarterfinals || Ekaterina Alexandrova|| 3-6, 3-6 |- | Qatar Open || WTA 1000 || Hard || First Round|| Tereza Valentová|| 6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Championships |WTA 1000 |Hard |Quarterfinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Clay |Second Round |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Clay | First Round | Leylah Fernandez | 1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Second Round |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Third Round |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Clay |First Round |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Clay |First Round |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Second Round |Alina Charaeva | |- |HSBC Championships |WTA 500 |Grass | | | |- |Berlin Open |WTA 500 |Grass | | | |- |Bad Homburg Open |WTA 500 |Grass | | | |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass | | | |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Level !! Court !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | Auckland Open || WTA 250 || Hard || Iva Jovic || Semifinals || Xu Yifan / Yang Zhaoxuan || 5–7, 3–6 |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Ingrid Martins || First Round || Shuko Aoyama / Magda Linette || 6–7(3), 6–2, 3–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Hard || Janice Tjen|| Semifinals|| Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls|| 4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Iva Jovic |First Round |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Zeynep Sönmez |Second Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Hailey Baptiste |First Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Nikola Bartůňková |First Round |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |} == Taunang ranggo ng WTA == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ! Taon !! Isahan !! Dalawahan |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} Pinagmulan: Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA<ref name=":63" /> == Estilo ng Paglalaro == Si Eala ay isang agresibong baseliner na ginagamit ang kanyang forehand upang idikta ang takbo ng mga rally at ang matatag niyang two‑handed backhand upang mapanatili ang kontrol sa mga palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=March 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |website=Tennis.com |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Bilang isang kaliwete, nakalilikha siya ng mabigat na topspin na nagpapalalim ng bola at nagtutulak sa mga kalaban palayo sa komportableng puwesto, habang itinuturing ding lakas ang kanyang return game dahil sa mahusay niyang pagbasa sa galaw at timing. Gayunpaman, nananatiling pangunahing kahinaan ang kanyang serve, na madalas kulang sa bilis at pagkakaiba-iba, kahit na mas epektibo ang kanyang laro sa hard courts.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=January 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |website=ESPN |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Ayon sa mga analyst, mahalaga para sa susunod na antas ng kanyang karera ang patuloy na pag-angat ng kanyang serve, pagdaragdag ng taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng pisikal na kondisyon.<ref>{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=February 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=February 6, 2026 |website=Sports News Philippines |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang ilang mahahalagang tagumpay, kabilang ang pagiging unang Pilipino na umabot sa semifinals ng isang WTA 1000 at ang pagkatalo sa tatlong major champions sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]].<ref name=":Gulf">{{Cite web |title=What Alexandra Eala Needs to Win Titles and Beat Top Players |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/what-alexandra-eala-needs-to-win-titles-and-beat-top-players-1.500440043 |access-date=March 11, 2026 |website=Gulf News}}</ref> Binibigyang-diin nina [[:en:Greg_Rusedski|Greg Rusedski]], [[:en:Andrea_Petkovic|Andrea Petkovic]], at [[:en:Martina_Navratilova|Martina Navratilova]] ang pangangailangan ng mas malakas na serve, mas maaasahang all-around na laro, at mas malawak na variety, kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.<ref>{{Cite web |date=March 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=March 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> Sa kabuuan, itinuturing ng mga analyst na may matibay siyang pundasyon upang makipagsabayan para sa malalaking titulo, ngunit ang pangmatagalang pag-angat ng kanyang resulta ay nakasalalay sa kung magagawa niyang gawing tunay na sandata ang kanyang serve.<ref name=":Gulf" /> === Laban sa Top 20 manlalaro ng WTA<ref>{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala vs Top 20 Players |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 |access-date=2026-05-29 |website=www.tennisabstract.com}}</ref> === May rekord si Eala na **6–9** laban sa mga **Top 20** (batay sa Tennis Abstract). Makikita sa match stats na malinaw ang pagitan ng kanyang performance sa panalo kumpara sa talo: sa anim na panalo niya, ang **average dominance ratio (DR)** ay **1.24**, samantalang sa siyam na talo ay **0.65**. Ibig sabihin, kapag nananalo siya sa elite opponents, mas madalas siyang nakakalamang sa kabuuang puntos sa match; kapag natatalo, karaniwan namang mas kontrolado ng kalaban ang daloy ng points. Kaakibat ng mas mataas na DR sa mga panalo ang mas mahusay na kalidad ng serbisyo, lalo na sa unang serve. Sa mga panalo, nasa **65.9%** ang average **first-serve in**, kumpara sa **61.0%** sa mga talo. Mas malaki ang agwat sa bisa ng unang serve: **60.0%** ang average na **1st-serve points won** sa mga panalo laban sa **45.0%** sa mga talo. Sa **second-serve points won**, mas maliit ang diperensiya (**51.5%** sa panalo vs **45.0%** sa talo), na nagpapahiwatig na mas nagiging “swing factor” ang kanyang **unang serve + unang tira pagkatapos ng serve** sa mga laban kontra Top 20. Sa distribusyon ng DR, karamihan sa kanyang mga panalo ay hindi lang dikit: **5 sa 6** ay may **DR ≥ 1.08**, na senyales ng mas solidong kontrol sa match. May isang pagbubukod—ang panalo niya kay **Clara Tauson** sa **US Open 2025** ay may **DR 0.97**, isang indikasyon na nakalusot siya sa isang mas pantay na laban kahit bahagyang dehado sa points won. Sa kabilang banda, ang mga talo niya ay halos lahat nasa mababang DR band; dalawa lamang ang medyo “competitive” sa numerong ito—laban kina **Jessica Pegula** (Miami 2025, **DR 0.87**) at **Barbora Krejčíková** (Wimbledon 2025, **DR 0.82**)—samantalang ang pinakamabibigat na pagkatalo ay yaong may DR na **0.36–0.61** (hal. vs **Nosková**, **Muchová**, at **Gauff** noong 2026). Sa kabuuan, ipinapakita ng stats na kapag pumapalo ang kanyang **first-serve effectiveness** at naipapakita niya ang baseline pressure, tumataas ang DR at tumitibay ang tsansa niyang manalo laban sa Top 20; kapag bumabagsak ito, mabilis ding bumababa ang DR at lumalayo ang match sa kanya. ==== Mga Panalo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Coco Gauff || 6-2, 2-0 RET || 1.46 || 68.0% || 58.8% || 50.0% |- | Dubai – Hard (2026) || Jasmine Paolini || 6-1, 7-6(5) || 1.32 || 63.1% || 73.2% || 50.0% |- | US Open – Hard (2025) || Clara Tauson || 6-3, 2-6, 7-6(11) || 0.97 || 68.1% || 59.4% || 43.3% |- | Eastbourne – Grass (2025) || Jelena Ostapenko || 0-6, 6-2, 3-2 RET || 1.08 || 63.5% || 57.6% || 63.2% |- | Miami – Hard (2025) || Iga Swiatek || 6-2, 7-5 || 1.27 || 66.7% || 52.3% || 50.0% |- | Miami – Hard (2025) || Madison Keys || 6-4, 6-2 || 1.32 || 66.1% || 58.5% || 52.4% |} ==== Mga Talo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | French Open – Clay (2026) || Iva Jovic || 4-6, 2-6 || 0.73 || 50% || 47% || 30% |- | Rome – Clay (2026) || Elena Rybakina || 4-6, 3-6 || 0.80 || 67.1% || 56.9% || 44.0% |- | Miami – Hard (2026) || Karolina Muchova || 0-6, 2-6 || 0.39 || 52.4% || 36.4% || 50.0% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Linda Noskova || 2-6, 0-6 || 0.36 || 56.8% || 36.0% || 47.4% |- | Dubai – Hard (2026) || Coco Gauff || 0-6, 2-6 || 0.61 || 57.5% || 30.4% || 41.2% |- | Abu Dhabi – Hard (2026) || Ekaterina Alexandrova || 3-6, 3-6 || 0.79 || 69.8% || 45.5% || 52.6% |- | Wimbledon – Grass (2025) || Barbora Krejcikova || 6-3, 2-6, 1-6 || 0.82 || 54.3% || 50.0% || 50.0% |- | Madrid – Clay (2025) || Iga Swiatek || 6-4, 4-6, 2-6 || 0.77 || 69.0% || 50.7% || 41.9% |- | Miami – Hard (2025) || Jessica Pegula || 6-7(3), 7-5, 3-6 || 0.87 || 72.5% || 62.2% || 42.9% |} == Ibang larangan == === Pambansang koponan === Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa mga internasyonal na torneo. Nagwagi siya ng mga medalya sa [[:en:Tennis_at_the_2021_SEA_Games|SEA Games 2021]] (pilak sa singles, team, at mixed doubles) at sa [[:en:Tennis_at_the_2022_Asian_Games|Asian Games 2022]] (pilak sa singles at mixed doubles).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=March 25, 2025}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |language=en-US |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=September 10, 2025}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa Group II ng Billie Jean King Cup qualifiers, na nag-angat sa Pilipinas sa Group I.<ref name=":12">{{Cite web |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=October 13, 2025 |website=One Sports |language=en}}</ref> Sa [[:en:Tennis_at_the_2025_SEA_Games|SEA Games 2025]], nakamit niya ang ginto sa women's singles at tanso sa mixed doubles at team events.<ref name=":13">{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH|url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=December 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> ===Mga Eksibisyon na Laro=== ====Singles: 1 (titles)==== {|class="wikitable" !Resulta !{{ns}}Petsa{{ns}} !Torneo !Uri ng Korte !Kalaban !Iskor |- |Panalo | Enero 2026 |[[:en:Kooyong_Classic|Kooyong Classic]], Melbourne, Australia |Matigas na Korte |[[:en:Donna Vekić|Donna Vekić]] |6–3, 6–4 |} === Mga sponsorship === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[:en:Globe_Telecom|Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga endorsement mula sa [[:en:Babolat|Babolat]], [[:en:Nike,_Inc.|Nike]], at [[:en:Bank_of_the_Philippine_Islands|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/}}</ref> bago naging brand ambassador ng [[:en:Milo_(drink)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html}}</ref> === Mga parangal === Walong beses nang kinilala si Eala ng [[:en:Philippine_Sportswriters_Association|Philippine Sportswriters Association]] sa [[:en:PSA_Annual_Awards|PSA Annual Awards]], kabilang ang paggawad sa kanya bilang ''Athlete of the Year'' noong 2026.<ref>Citations for Eala's PSA Annual Awards: *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=October 12, 2025 |archive-url= |archive-date=}} *{{Cite news |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=February 17, 2026}}</ref> Noong 2021, isinama siya ng [[:en:Tatler_Asia|''Tatler Asia'']] sa talaan ng mga pinaka-maimpluwensiyang personalidad sa Asya.<ref>{{cite news |title=Asia's Most Influential Philippines 2021 |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021}}</ref> Noong Abril 2025, ginawaran si Eala ng ''Premios Tanglaw'' ng [[:en:Embassy_of_the_Philippines|Embahada ng Pilipinas]] sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang ambag sa [[:en:Philippines–Spain_relations|ugnayan ng Pilipinas at Espanya]].<ref>{{cite news |date=April 2025 |title=Premios Tanglaw honoring Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/premios-tanglaw-eala}}</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia bilang isa sa kanilang [[:en:Forbes_30_Under_30|30 Under 30]] sa kategoryang Libangan at Isports, dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tennis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=May 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=May 27, 2026}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alexandra Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alexandra Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alexandra Eala's Tennis Abstract page] [[:en:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on English Wikipedia (English)]] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alexandra Eala on Fandom (English)] [[:simple:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on Simple Wikipedia]] h84eijq3zjr1bvqc8kg07d4106vycwg 2210175 2210105 2026-06-03T09:37:06Z Tabilay 153890 /* Laban sa Top 20 manlalaro ng WTA[1] */ 2210175 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=April 2025}} Si '''Alexandra Maniego Eala''' (ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Quezon City]]) ay isang Pilipinang manlalaro ng [[tenis]]. Siya ang pinakamataas na naitalang ranggong Pilipino sa WTA, na umabot sa world No. 29 noong Marso 16, 2026.<ref name=":11">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=March 16, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high World No. 29 |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/16/eala-rises-to-career-high-world-no-29-in-latest-wta-rankings-1032}}</ref> Nanalo siya ng mga junior Grand Slam: doubles sa 2020 Australian Open at 2021 French Open, at girls' singles sa 2022 US Open.<ref name=":1">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=September 10, 2022 |title=Eala captures US Open girls' singles crown |url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/}}</ref> Sa pro circuit, mayroon siyang limang ITF singles at tatlong ITF doubles title. Noong 2025, umabot siya sa semifinals ng Miami Open, nag-final sa Eastbourne Open, at nagkampeon sa WTA 125 Guadalajara Open.<ref name=":63">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Eala at the [[:en:2025 SEA Games|2025 SEA Games]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Metro Manila]], Philippines<br>[[Mallorca]], Spain |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Quezon City]], Philippines |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = March 2020 |plays = Left-handed (two-handed backhand) |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Fitness Coach) |careerprizemoney = US 1,997,574 |singlesrecord = {{tennis record|won=212|lost=130}} |singlestitles = 0 |highestsinglesranking = No. 29 (March 16, 2026) |currentsinglesranking = No. 37 (May 25, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=46}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = No. 88 (May 4, 2026) |currentdoublesranking = No. 116 (May 25, 2026) |updated = May 25, 2026 |AustralianOpenresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's singles|2026]]) |FrenchOpenresult = 1R ([[:en:2026 French Open – Women's singles|2026]]) |Wimbledonresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's singles|2025]]) |USOpenresult = 2R ([[:en:2025 US Open – Women's singles|2025]]) |AustralianOpenDoublesresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's doubles|2026]]) |FrenchOpenDoublesresult = 2R ([[:en:2025 French Open – Women's doubles|2025]]) |WimbledonDoublesresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's doubles|2025]]) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |the {{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the SEA Games|SEA Games]]}} {{MedalGold | 2025 Thailand | Singles }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Team }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Singles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Team }} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze | 2022 Hangzhou | Singles }} {{MedalBronze|2022 Hangzhou|Mixed doubles}} }} == Maagang buhay == Si '''Alexandra Maniego Eala''' ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala (business executive)<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 March 2026}}</ref> at [[:en:Rizza_Maniego-Eala|Rosemarie Maniego-Eala]], dating CFO ng [[Globe Telecom]] (hanggang 2024) at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[:en:1985_SEA_Games|1985 SEA Games]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina [[:en:Noli_Eala|Noli Eala]] (dating chairperson ng [[:en:Philippine_Sports_Commission|Philippine Sports Commission]] at commissioner ng [[Philippine Basketball Association]])<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=August 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=March 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=August 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=November 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]}}</ref> at si Rhett Eala (fashion designer).<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=April 23, 2026}}</ref> Ang nakatatanda niyang kapatid na si Michael Francis “Miko” Eala ay naglaro ng tennis para sa [[:en:Penn_State_Nittany_Lions|Penn State]] mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=May 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=March 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal}}</ref> Nagsimulang maglaro si Eala ng tennis sa edad na apat, matapos ipakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya rin ang una niyang coach.<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=[Gulf News |date=August 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=November 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=August 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at [[:en:Colegio_San_Agustin_–_Makati|Colegio San Agustin]] sa [[Makati]], bago lumipat sa [[:en:Rafa_Nadal_Academy|Rafa Nadal Academy]] sa [[:en:Manacor|Manacor]], Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 22, 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]}}</ref> == Personal na buhay == Paborito ni Eala ang [[:en:Kaldereta|kaldereta]] at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa kape.<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=3 Pebrero 2026 |title=Ikaw ba ay tao ng Kare-Kare? Ang ranggo ni Alex Eala sa pagkaing Pilipino ay maaaring ikagulat mo |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=23 Pebrero 2026 |website=One Sports |language=tl}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Ibinunyag ni Alex Eala at mga kapwa propesyonal ang kanilang personalidad sa labas ng korte sa Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 Marso 2026}}</ref> Multilingual siya at nagsasalita ng Ingles, Kastila, at [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang isang pangarap na nagpasiklab ng fenomeno sa tennis |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 Marso 2026}}</ref> Itinuturing niya ang [[:en:Wimbledon_Championships|Wimbledon]] bilang paborito niyang Grand Slam.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=3 Hulyo 2025 |title='Living my dream': Nagdiwang si Alex Eala sa makasaysayang Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=3 Hulyo 2025 |website=Rappler |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Disyembre 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview kay Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=24 Disyembre 2025 |website=Instagram |language=tl}}</ref> Binanggit niya si [[Maria Sharapova]] bilang impluwensya sa kanyang istilo ng laro at nakapagsanay na siya kasama si [[Rafael Nadal]] at ang kapatid niyang si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=19 Hulyo 2025 |title=Ang impluwensya ni Sharapova ang nagtutulak sa agresibong laro ni Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Manila Standard |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=20 Nobyembre 2025 |title=Naglaro si Alex Eala kasama si Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Inquirer |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 Agosto 2025 |title=Bago ang malalaking tao, palaging nasa tabi ni Alex Eala ang kanyang kapatid na si Miko |url=https://www.spin.ph/tennis/get-to-know-alex-eala-older-brother-and-avid-supporter-miko-a6035-20250827 |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Spin.ph |language=tl}}</ref> Pagkatapos ng kanyang breakout sa 2025 Miami Open, lumawak ang kanyang kasikatan sa Pilipinas at sa mga [[:en:Overseas_Filipinos_Filipino_diaspora|komunidad ng Pilipino sa ibayong dagat]], na inihalintulad ng ilang komentarista sa impluwensya ni [[Manny Pacquiao]]. Ayon sa mamamahayag at dating manlalaro ng tennis na si [[:en:Dyan_Castillejo|Dyan Castillejo]], tinatrato na siya ng mga tagahanga “na para bang nanalo na siya ng Grand Slam.” Nakatulong din ang paggamit niya ng Tagalog sa pagpapalakas ng ugnayan sa mga tagasuporta, at ang kanyang pag-angat ay nagpasiklab ng bagong interes sa tennis sa bansa. Inihambing din ng mga analista ang epekto niya sa paglawak ng tennis sa mga pigura tulad nina [[:en:Li_Na|Li Na]] at [[:en:Ons_Jabeur|Ons Jabeur]].<ref name=":0" /> Mas naging palakaibigan si Eala sa tour at nakabuo ng mga sumusuportang pagkakaibigan kina [[:en:Iva_Jović|Iva Jović]], [[:en:Zeynep_Sonmez|Zeynep Sonmez]], [[:en:Victoria_Mboko|Victoria Mboko]], [[:en:Eva_Lys|Eva Lys]], [[:en:Leylah_Fernandez|Leylah Fernandez]], at [[:en:Lizette_Cabrera|Lizette Cabrera]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=9 Marso 2026 |title=Ibinunyag ni Alex Eala ang mga kaibigan na kanyang nakilala sa kanyang batang karera sa WTA |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-bares-friends-she-has-made-in-her-young-wta-career-a6035-20260309 |access-date=9 Marso 2026 |website=Spin.ph |language=tl}}</ref> ==Karera== ===Junior na Karera=== Nagtagumpay si Eala sa junior circuit, kabilang ang kanyang mga panalo sa singles sa [[:en:2022_US_Open_–_Girls'_singles|US Open]] at mga titulo sa doubles sa [[:en:2020_Australian_Open_–_Girls'_doubles|Australian Open]] at [[:en:2021_French_Open_–_Girls'_doubles|French Open]].<ref name=":63" /> === Propesyonal na Karera === ==== ITF World Women's Tennis Tour ==== Mula sa kanyang mga junior na karera, lumipat si Eala sa [[:en:ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], kung saan unti-unti niyang pinagtibay ang kanyang rekord. Mula 2021 hanggang 2024, nakamit niya ang anim na titulo sa singles, kabilang ang torneo na [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|W100 Vitoria-Gasteiz]]. Sa doubles, nagwagi siya ng tatlong titulo noong 2024, kasama sina [[:en:Darja_Semeņistaja|Darja Semeņistaja]] at [[:en:Estelle_Cascino|Estelle Cascino]].<ref name=":63" /> ====WTA Tour==== Nagsimula ang paglahok ni Eala sa [[:en:WTA_Tour|WTA Tour]] noong 2021 sa kanyang unang pagsabak sa [[:en:2021_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]], kung saan nabigo siyang makalusot sa qualifying. Lumahok din siya sa [[:en:2021_Winners_Open_–_Singles|Romanian Open (Cluj-Napoca)]], ngunit natigil sa ikalawang yugto.<ref name=":63" /> Noong 2022, muling naglaro si Eala sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] ngunit natanggal sa unang yugto. Sinubukan din niyang makapasok sa [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid Open]], subalit nabigo siya sa qualifying.<ref name=":63" /> Pagsapit ng 2023, sumabak siya sa [[:en:2023_Thailand_Open_–_Singles|Thailand Open (Hua Hin)]], [[:en:2023_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]], [[:en:2023_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid Open]], [[:en:2023_Japan_Women's_Open_–_Singles|Japan Women’s Open (Osaka)]], [[:en:2023_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou Open (China)]], at [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Singles|Jasmin Open (Monastir, Tunisia)]], ngunit hindi siya nakalusot sa unang yugto ng mga nasabing torneo.<ref name=":63" /> Noong 2024, umabot siya sa quarterfinals ng [[:en:2024_Veneto_Open_–_Singles|Veneto Open (Italy)]] bago mapatigil ni [[:en:Sara_Errani|Sara Errani]]. Gayunman, karamihan sa kanyang kampanya ay nauwi sa maagang pagkatanggal sa mga torneo tulad ng [[:en:2024_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]], [[:en:2024_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid Open]], [[:en:2024_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan Open (China)]], [[:en:2024_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi Open]], [[:en:2024_Guadalajara_Open_Akron_–_Singles|Guadalajara Akron Open]], [[:en:2024_Ningbo_Open_–_Singles|Ningbo Open (China)]], [[:en:2024_Jiangxi_Open_–_Singles|Jiangxi Open (Jiujiang, China)]], [[:en:2024_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou Open (China)]], [[:en:2024_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham Open]], [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra International]], [[:en:2024_Polish_Open_–_Singles|Polish Open (Warsaw)]], at [[:en:2024_Makarska_International_Championships_–_Singles|Makarska Open]].<ref name=":63" /> Noong 2025, nakarating siya sa semifinals ng [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] bago mapigilan ni [[:en:Jessica_Pegula|Jessica Pegula]]. Sa damuhan, umabot siya sa final ng [[:en:2025_Eastbourne_Open_–_Women's_singles|Eastbourne Open]] at nagtapos bilang runner-up kay [[:en:Maya_Joint|Maya Joint]]. Nakamit din niya ang kanyang unang titulo sa Challenger/125 level sa [[:en:2025_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125 Open]], at umabot sa semifinals ng [[:en:2025_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra Open]], [[:en:2025_Jingshan_Tennis_Open_–_Women's_singles|Jingshan Open (China)]], at [[:en:2025_Suzhou_WTA_125_–_Singles|Suzhou Open]]. Gayunpaman, hindi siya nagtagumpay sa [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_singles|Italian Open]], [[:en:2025_National_Bank_Open_–_Women's_singles|Canadian Open]], at [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Singles|Hong Kong Open]].<ref name=":63" /> Noong 2026, nakapasok siya sa semifinals ng [[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_singles|ASB Classic (Auckland)]] at [[:en:2026_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi Open]], at umabot din sa quarterfinals ng [[:en:2026_Philippine_Women's_Open_–_Singles|Philippines Women’s Open]] at [[:en:2026_Dubai_Tennis_Championships_–_Women's_singles|Dubai Tennis Championships]]. Nakarating siya sa ika-apat na yugto ng [[:en:2026_BNP_Paribas_Open_–_Women's_singles|Indian Wells Open]] at [[:en:2026_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]]. Sa luwad, umabot siya sa ikatlong yugto ng [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_singles|Italian Open]] bago natalo kay [[:en:Elena_Rybakina|Elena Rybakina]], ngunit nabigo sa unang yugto ng [[:en:2026_Qatar_TotalEnergies_Open_–_Singles|Qatar Open]], [[:en:2026_Porsche_Tennis_Grand_Prix_–_Singles|Stuttgart Open]], at [[:en:2026_Internationaux_de_Strasbourg_–_Singles|Strasbourg International]].<ref name=":63" /> === Grand Slam === Nagsimula ang paglahok ni Eala sa mga torneo ng Grand Slam noong 2023 sa kanyang unang mga pagsubok sa qualifying, kabilang ang laban niya kay [[:en:Misaki_Doi|Misaki Doi]] sa opening round ng [[:en:2023_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open qualifying]].<ref name=":63" /> Noong 2024, umabot siya sa final qualifying round sa lahat ng apat na major—[[:en:2024_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]], [[:en:2024_French_Open_–_Women's_singles_qualifying|French Open]], [[:en:2024_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles_qualifying|Wimbledon]], at [[:en:2024_US_Open_–_Women's_singles_qualifying|US Open]]—ngunit hindi pa rin siya nakapasok sa main draw.<ref name=":63" /> Noong 2025, muling sumabak si Eala sa [[:en:2025_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open qualifying]] ngunit natanggal. Gayunman, nakapasok siya sa main draw ng [[:en:2025_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] at [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles|Wimbledon]], kung saan kapwa siya natalo sa unang yugto. Sa [[:en:2025_US_Open_–_Women's_singles|US Open]], umabot siya sa ikalawang round bago magpaubaya kay [[:en:Cristina_Bucșa|Cristina Bucșa]].<ref name=":63" /> Noong 2026, nag-debut siya sa main draw ng [[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]] ngunit natalo sa unang round kay [[:en:Alycia_Parks|Alycia Parks]]. Sa [[:en:2026_French_Open_–_Women's_singles|Roland Garros]], natigil din ang kanyang kampanya sa opening round matapos matalo kay [[:en:Iva_Jovic|Iva Jovic]].<ref name=":63" /> <!-- ===Eala's Matches=== ---> == Mga laro ni Eala == === Juniors === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Singles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || R2 || R3 || A || A |- | French Open || A || SF || A || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || A || W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Doubles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || A || W || A || A |- | French Open || A || A || W || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || SF || – |} === ITF Women's World Tour === ==== ITF Titles ==== {| class="wikitable" ! Year !! Tournament !! Category !! Event !! Partner |- | 2021 || W15 Manacor || ITF || Singles || – |- | 2022 || W25 Chiang Rai || ITF || Singles || – |- | 2023 || W25 Yecla || ITF || Singles || – |- | 2023 || W25 Roehampton || ITF || Singles || – |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Singles || – |- | 2024 || W50 Pune || ITF || Doubles || Darja Semeņistaja |- | 2024 || W75 Croissy-Beaubourg || ITF || Doubles || Estelle Cascino |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Doubles || Estelle Cascino |} ===== ITF Singles ===== ''' 2020 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Las Palmas de Gran Canaria 2 || W15 || Clay || First Round || Anna Zarycka || 2–6, 4–6 |- | Las Palmas de Gran Canaria || W25 || Clay || Second Round || Lara Salden || 0–6, 6–2, 2–6 |- | Melilla || W15 || Clay || First Round || Anastasia Charaeva || 3–6, 3–6 |- | Monastir 9 || W15 || Hard || Second Round || Nina Stadler || 6–4, 6–7, 5–7 |} ''' 2021 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W15 Manacor || W15 || Hard || Final (Title) || Yvonne Cavalle-Reimers || 5–7, 6–1, 6–2 |- | W15 Manacor 2 || W15 || Hard || Quarterfinals || Ylena In-Albon || 0–6, 3–6 |- | W15 Manacor 3 || W15 || Hard || Quarterfinals || Oksana Selekhmeteva || 2–6, 3–6 |- | W25 Grenoble || W25 || Hard || Quarterfinals || Maja Chwalińska || 0–6, 4–6 |- | W25 Manacor 4 || W25 || Hard || Second Round || Jana Fett || 6–4, 3–6, 5–7 |- | W15 Manacor 5 || W15 || Hard || First Round || Simona Waltert || 4–6, 6–2, 5–7 |- | W60 Bellinzona || W60 || Clay || Second Round || Simona Waltert || 5–7, 6–3, 2–6 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Clay || Second Round || Irene Burillo Escorihuela || 2–6, 4–6 |- | W25 Madrid 2 || W25 || Hard || First Round || Andrea Lázaro García || 6–2, 4–6, 4–6 |- | W25 Milovice || W25 || Hard || First Round || Daria Astakhova || 2–6, 2–6 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W25 Chiang Rai || W25 || Hard || Final (Title) || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 |- | W25 Chiang Rai 2 || W25 || Hard || Quarterfinals || Erika Sema || 3–6, 6–2, 3–6 |- | W25 Madrid 1 || W25 || Hard || Quarterfinals || Anna-Lena Robbe || 6–7(3), 3–6 |- | W60 Madrid 2 || W60 || Hard || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 |- | W60 Vitoria-Gasteiz || W60 || Hard || Semifinals || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 |- | W25 El Espinar || W25 || Hard || Semifinals || Eva Guerrero Alvarez || 2–6, 6–3, 2–6 |- | W100 Grodzisk Mazowiecki || W100 || Hard || First Round || Katharina Hobgarski || 4–6, 3–6 |- | W60 Templeton || W60 || Hard || Second Round || Katarzyna Kawa || 6–2, 4–6, 0–6 |- | W80 Rancho Santa Fe || W80 || Hard || Quarterfinals || Marcela Zacarías || 2–6, 5–7 |- | W60 Hamburg || W60 || Hard || Second Round || Ysaline Bonaventure || 4–6, 0–6 |- | W80 Poitiers || W80 || Hard || Semifinals || Ysaline Bonaventure || 1–6, 6–3, 3–6 |- | W100 Shrewsbury || W100 || Hard || Qualifying 2 || Maia Lumsden || 1–6, 5–7 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W25 Yecla || W25 || Hard || Final (Title) || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 |- | W25 Roehampton || W25 || Hard || Final (Title) || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 |- | W25 Aldershot || W25 || Hard || Final || Destanee Aiava || 6–3, 4–6, 1–6 |- | W40 Petange || W40 || Hard || Final || Océane Dodin || 1–6, 5–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W100 Vitoria-Gasteiz || W100 || Hard || Final (Title) || Victoria Jiménez Kasintseva || 6–4, 6–4 |- | W100 Dubai || W100 || Hard || Semifinals || Polina Kudermetova || 6–4, 2–6, 2–6 |- | W100 Takasaki || W100 || Hard || Quarterfinals || Mananchaya Sawangkaew || 6–4, 1–6, 2–6 |- | W100 Cary || W100 || Hard || Quarterfinals || Renata Zarazúa || 6–3, 4–6, 3–6 |- | W100 Landisville || W100 || Hard || Quarterfinals || Olivia Gadecki || 1–6, 6–0, 3–6 |- | W75 Porto || W75 || Hard || Quarterfinals || Anna Bondar || 4–6, 7–6, 1–6 |- | W75 Trnava 1 || W75 || Hard || Quarterfinals || Anastasia Gureva || 2–6, 6–3, 6–7 |- | W75 Trnava 2 || W75 || Hard || First Round || Tereza Martincová || 6–3, 4–6, 6–7 |- | W75 Croissy-Beaubourg || W75 || Hard || Second Round || Mona Barthel || 6–4, 4–6, 1–6 |- | W75 Zagreb || W75 || Clay || First Round || Tena Lukas || 5–7, 6–3, 4–6 |- | W60 Bellinzona || W60 || Clay || First Round || Selena Janicijevic || 3–6, 1–6 |- | W50 Indore || W50 || Hard || Semifinals || Polina Kudermetova || 4–6, 7–6, 2–6 |- | W50 Pune || W50 || Hard || Quarterfinals || Darja Semenistaja || 6–7, 0–6 |} ===== ITF Doubles ===== ''' 2021 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W25 Madrid || W25 || Hard || Victoria Jiménez Kasintseva || Quarterfinals || Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey || 5–7, 6–4, 6–10 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Clay || Oksana Selekhmeteva || Final || Justina Mikulskytė / Oana Simion || 3–6, 5–7 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W25 Manacor || W25 || Hard || Elsa Jacquemot || Quarterfinals || Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi || 6–2, 4–6, 3–10 |- | W25 Macon || W25 || Hard || Jéssica Bouzas Maneiro || Quarterfinals || Audrey Albie / Aubane Droguet || 4–6, 2–6 |- | W25 Chiang Rai 1 || W25 || Hard || Indy De Vroome || First Round || Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted || 6–4, 5–7, 6–10 |- | W25 Chiang Rai 2 || W25 || Hard || Kyōka Okamura || Quarterfinals || Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova || 6–4, 7–6(4), 2–6 |- | W25 Madrid 1 || W25 || Hard || Jéssica Bouzas Maneiro || Quarterfinals || Olga Helmi / Adithya Karunaratne || 0–6, 4–6 |- | W60 Madrid 2 || W60 || Hard || Liang En-shuo || Quarterfinals || Tímea Babos / Valeria Savinykh || 2–6, 4–6 |- | W25 Palma del Río || W25 || Clay || Marina Bassols Ribera || Semifinals || Valeria Savinykh / Fanny Stollár || 2–6, 0–6 |- | W25 Corroios-Seixal || W25 || Hard || Lizette Cabrera || Quarterfinals || Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong || 5–7, 4–6 |- | W60 Templeton || W60 || Hard || Annaëlle Robbe || Second Round || Madison Brengle || 6–3, 6–7, 6–10 |- | W80 Poitiers || W80 || Hard || Petra Marcinko || Quarterfinals || Miriam Skoch / Markéta Vondroušová || 5–7, 2–6 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W60 Trnava 2 || W60 || Hard || — || Semifinals || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 4–6, 1–6 |- | W60 Chiasso || W60 || Clay || — || First Round || Beatrice Gumulya / Anna Sisková || 3–6, 6–4, 11–13 |- | W25 Zaragoza || W25 || Hard || — || Quarterfinals || Alana Parnaby / Victoria Rodríguez || 6–4, 3–6, 6–10 |- | W100 Vitoria-Gasteiz || W100 || Hard || — || Quarterfinals || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 5–7, 6–1, 9–11 |- | W60 Barcelona || W60 || Hard || — || First Round || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 6–4, 3–6, 3–10 |- | W25 Roehampton 2 || W25 || Hard || — || Quarterfinals || Talia Gibson / Petra Hule || 1–6, 5–7 |- | W25 Aldershot || W25 || Hard || — || Semifinals || Erina Hayashi / Saki Imamura || 4–6, 4–6 |- | W100 Tokyo 2 || W100 || Hard || — || Semifinals || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 0–6, 7–5, 6–10 |- | W60 Glasgow 2 || W60 || Hard || — || Quarterfinals || Freya Christie / Olivia Gadecki || — |- | W60 Nantes || W60 || Hard || — || First Round || Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold || 6–1, 3–6, 6–10 |- | W40 Petange || W40 || Hard || — || Semifinals || Danielle Collins / Isabelle Haverlag || 2–6, 4–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W50 Pune || W50 || Hard || Darja Semeņistaja || Final (Title) || Naiktha Bains / Fanny Stollár || 7–6(8), 6–3 |- | W75 Croissy-Beaubourg || W75 || Hard || Estelle Cascino || Final (Title) || Maia Lumsden / Jessika Ponchet || 7–5, 7–6(4) |- | W100 Vitoria-Gasteiz || W100 || Hard || Estelle Cascino || Final (Title) || Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča || 6–3, 2–6, 10–4 |- | W75 Porto 3 || W75 || Hard || Alicia Barnett || Quarterfinals || Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett || 3–6, 4–6 |- | W75 Trnava || W75 || Hard || Zeynep Sönmez || Semifinals || Lulu Sun / Moyuka Uchijima || 2–6, 2–6 |- | W100 Dubai || W100 || Hard || Valentini Grammatikopoulou || Quarterfinals || Isabelle Haverlag / Erika Pridankina || 7–5, 4–6, 3–10 |} === WTA and WTA 125 tournaments === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" ! Tournament !! Court !! Category !! Opponent !! Round !! Score |- | Miami Open || Hard || WTA 1000 || Viktória Hrunčáková || Qualifying 1 || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Romanian Open (Cluj-Napoca) || Clay || WTA 250 || Mayar Sherif || Second Round || 2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" ! Tournament !! Category !! Court !! Round !! Opponent !! Score |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || First Round || Madison Brengle || 2–6, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Clay || Qualifying 1 || Anna Bondár || 0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 1 || Misaki Doi || 6–4, 1–6, 3–6 |- | Thailand Open (Hua Hin) || WTA 250 || Hard || First Round || Tatjana Maria (6) || 2–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || First Round || Irina-Camelia Begu || 2–6, 5–7 |- | Mutua Madrid Open || WTA 1000 || Clay || First Round || Tatjana Maria || 1–6, 1–6 |- | Japan Open (Osaka) || WTA 250 || Hard || First Round || Himari Sakatsume (Q) || 0–6, 3–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || First Round || Tatjana Maria (3) || 3–6, 0–6 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Hard || First Round || Elise Mertens (2) || 5–7, 0–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Hard || First Round || Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs || 3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Level !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 1 || Rebecca Peterson (18) || 2–6, 5–7 |- | French Open || Grand Slam || Clay || Qualifying 3 || Julia Riera (2) || 6–4, 6–7, 4–6 |- | Wimbledon || Grand Slam || Grass || Qualifying 3 || Lulu Sun (23) || 6–7, 5–7 |- | US Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 3 || Elena-Gabriela Ruse (20) || 6–3, 1–6, 4–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || Qualifying 2 || Emiliana Arango || 6–2, 5–7, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Clay || First Round || Sorana Cîrstea (27) || 3–6, 7–6, 4–6 |- | Wuhan Open || WTA 1000 || Hard || First Round || Kateřina Siniaková || 3–6, 1–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Hard || First Round || Magda Linette || 6–7, 1–6 |- | Guadalajara Open || WTA 500 || Hard || First Round || Marie Bouzková (6) || 2–6, 2–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Hard || Qualifying 1 || Priscilla Hon || 4–6, 3–6 |- | Jiangxi Open || WTA 250 || Hard || First Round || Marie Bouzková (1) || 5–7, 6–7 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || First Round || Bernarda Pera || 0–6, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Grass || Qualifying 2 || Ena Shibahara || 7–6, 0–6, 2–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Hard || Qualifying 1 || Céline Naef (5) || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Hard || Second Round || Tatjana Maria (4) || 5–7, 2–6 |- | Polish Open (Warsaw) || WTA 125 || Hard || First Round || Isabella Shinikova || 2–6, 4–6 |- | Veneto Open (Gaiba) || WTA 125 || Grass || Quarterfinals || Sara Errani (4) || 0–6, 6–7 |- | Makarska Open || WTA 125 || Clay || First Round || Maria Timofeeva (Q) || 6–1, 3–6, 2–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" ! Tournament !! Level !! Surface !! Partner !! Round !! Opponent !! Score |- | Canberra International || WTA 125 || Hard || Laura Pigossi || Semifinals || Kaylah McP / Astra Sharma || 6–7(1), 3–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Clay || Taylah Preston || First Round || Valeria Lepchenko / Anna Falei || 4–6, 4–6 |- | Polish Open || WTA 125 || Hard || Daniela Semenistaja || Quarterfinals || Weronika Falkowska / Martyna Kubka || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Hard || Kimberly Birrell || Quarterfinals || Katarzyna Piter / Fanny Stollar || 4–6, 4–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Hard || En Shuo Liang || Quarterfinals || Giuliana Olmos / Alexandra Panova || 1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 1 || Jana Fett (133) || 5–7, 2–6 |- | Singapore Open || WTA 250 || Hard || Qualifying 2 || Simona Waltert (179) || 3–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || Semifinals || Jessica Pegula (4) || 6–7, 7–5, 3–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Clay || Second Round || Iga Świątek (2) || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Italian Open || WTA 1000 || Clay || First Round || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6 |- | French Open || Grand Slam || Clay || First Round || Emiliana Arango (85) || 0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open || WTA 125 || Grass || First Round || Linda Fruhvirtová || 5-7, 7-6(5), 1-6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Grass || First Round || Magda Linette (31) || 4–6, 3–6 |- | Eastbourne Open || WTA 250 || Grass || Finals (RunnerUp) || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- | Wimbledon || Grand Slam || Grass || First Round || Barbora Krejčíková (16) || 6–3, 2–6, 1–6 |- | National Bank Open (Montreal) || WTA 1000 || Hard || First Round || Markéta Vondroušová (63) || 6–3, 1–6, 2–6 |- | US Open || Grand Slam || Hard || Second Round || Cristina Bucșa (95) || 4–6, 3–6 |- | São Paulo Open || WTA 250 || Hard || Quarterfinals || Janice Tjen (130) || 4–6, 1–6 |- | China Open (Wuhan) || WTA 1000 || Hard || Qualifying 1 || Moyuka Uchijima (91) || 4–6, 6–3, 2–6 |- | Japan Women's Open (Osaka) || WTA 250 || Hard || First Round || Tereza Valentová (78) || 1–6, 2–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || First Round || Claire Liu (305) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Hong Kong Tennis Open || WTA 250 || Hard || Second Round || Victoria Mboko (21) || 6–3, 3–6, 4–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Hard || Semifinals || Shuai Wei (134) || 5–7, 2–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Hard || Second Round || Mai Hontama (166) || 6–7, 2–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Clay || Second Round || Panna Udvardy (137) || 6–7, 4–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Grass || First Round || Linda Fruhvirtová (152) || 5–7, 7–6, 1–6 |- | Ilkley Open || WTA 125 || Grass || Quarterfinals || Rebecca Marino (107) || 6–1, 0–6, 6–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Hard || Champion || Panna Udvardy (134) || 1–6, 7–5, 6–3 |- | Jingshan Tennis Open || WTA 125 || Hard || Semifinals || Lulu Sun (146) || 6–3, 4–6, 2–6 |- | Suzhou Open || WTA 125 || Hard || Quarterfinals || Viktorija Golubic (70) || 6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Reason |- | Cincinnati Open || WTA 1000 || Hard || Shoulder injury |- | Monterrey Open || WTA 500 || Hard || Shoulder injury |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || Nadiia Kichenok || Semifinals || Katarzyna Piter / Janice Tjen || 7–6(4), 3–6, 5–10 |- | Italian Open || WTA 1000 || Clay || Coco Gauff || Quarterfinals || Jasmine Paolini / Sara Errani || 5–7, 6–3, 7–10 |- | French Open || Grand Slam || Clay || Renata Zarazúa || Second Round || Olga Danilović / Anastasia Potapova || 1–6, 3–6 |- | Hong Kong Open || WTA 250 || Hard || Chan Hao‑ching || First Round || Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich || 6–3, 1–6, 7–10 |- | Wimbledon || Grand Slam || Grass || Eva Lys || First Round || Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason || 4–6, 2–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Grass || Rebeka Masarova || First Round || Storm Hunter / Ellen Perez || 4–6, 4–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Hard || Tsao Chia‑yi || First Round || Amina Anshba / Elena Pridankina || 4–6, 4–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Clay || Katie Volynets || First Round || Carmen Corley / Olivia Gadecki || 3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Level !! Court !! Round !! Opponent !! Score |- | Auckland Open || WTA 250 || Hard || Semifinals || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || First Round || Alycia Parks || 6–0, 3–6, 2–6 |- | Philippines Womens Open || WTA 125 || Hard || Quarterfinals|| Camila Osorio || 4-6, 4-6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Hard || Quarterfinals || Ekaterina Alexandrova|| 3-6, 3-6 |- | Qatar Open || WTA 1000 || Hard || First Round|| Tereza Valentová|| 6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Championships |WTA 1000 |Hard |Quarterfinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Clay |Second Round |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Clay | First Round | Leylah Fernandez | 1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Second Round |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Third Round |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Clay |First Round |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Clay |First Round |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Second Round |Alina Charaeva | |- |HSBC Championships |WTA 500 |Grass | | | |- |Berlin Open |WTA 500 |Grass | | | |- |Bad Homburg Open |WTA 500 |Grass | | | |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass | | | |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Level !! Court !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | Auckland Open || WTA 250 || Hard || Iva Jovic || Semifinals || Xu Yifan / Yang Zhaoxuan || 5–7, 3–6 |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Ingrid Martins || First Round || Shuko Aoyama / Magda Linette || 6–7(3), 6–2, 3–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Hard || Janice Tjen|| Semifinals|| Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls|| 4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Iva Jovic |First Round |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Zeynep Sönmez |Second Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Hailey Baptiste |First Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Nikola Bartůňková |First Round |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |} == Taunang ranggo ng WTA == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ! Taon !! Isahan !! Dalawahan |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} Pinagmulan: Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA<ref name=":63" /> == Estilo ng Paglalaro == Si Eala ay isang agresibong baseliner na ginagamit ang kanyang forehand upang idikta ang takbo ng mga rally at ang matatag niyang two‑handed backhand upang mapanatili ang kontrol sa mga palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=March 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |website=Tennis.com |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Bilang isang kaliwete, nakalilikha siya ng mabigat na topspin na nagpapalalim ng bola at nagtutulak sa mga kalaban palayo sa komportableng puwesto, habang itinuturing ding lakas ang kanyang return game dahil sa mahusay niyang pagbasa sa galaw at timing. Gayunpaman, nananatiling pangunahing kahinaan ang kanyang serve, na madalas kulang sa bilis at pagkakaiba-iba, kahit na mas epektibo ang kanyang laro sa hard courts.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=January 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |website=ESPN |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Ayon sa mga analyst, mahalaga para sa susunod na antas ng kanyang karera ang patuloy na pag-angat ng kanyang serve, pagdaragdag ng taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng pisikal na kondisyon.<ref>{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=February 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=February 6, 2026 |website=Sports News Philippines |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang ilang mahahalagang tagumpay, kabilang ang pagiging unang Pilipino na umabot sa semifinals ng isang WTA 1000 at ang pagkatalo sa tatlong major champions sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]].<ref name=":Gulf">{{Cite web |title=What Alexandra Eala Needs to Win Titles and Beat Top Players |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/what-alexandra-eala-needs-to-win-titles-and-beat-top-players-1.500440043 |access-date=March 11, 2026 |website=Gulf News}}</ref> Binibigyang-diin nina [[:en:Greg_Rusedski|Greg Rusedski]], [[:en:Andrea_Petkovic|Andrea Petkovic]], at [[:en:Martina_Navratilova|Martina Navratilova]] ang pangangailangan ng mas malakas na serve, mas maaasahang all-around na laro, at mas malawak na variety, kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.<ref>{{Cite web |date=March 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=March 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> Sa kabuuan, itinuturing ng mga analyst na may matibay siyang pundasyon upang makipagsabayan para sa malalaking titulo, ngunit ang pangmatagalang pag-angat ng kanyang resulta ay nakasalalay sa kung magagawa niyang gawing tunay na sandata ang kanyang serve.<ref name=":Gulf" /> === Laban sa Top 20 manlalaro ng WTA<ref>{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala vs Top 20 Players |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 |access-date=2026-05-29 |website=www.tennisabstract.com}}</ref> === May rekord si Eala na **6–9** laban sa mga **Top 20** (batay sa Tennis Abstract). Makikita sa match stats na malinaw ang pagitan ng kanyang performance sa panalo kumpara sa talo: sa anim na panalo niya, ang **average dominance ratio (DR)** ay **1.24**, samantalang sa siyam na talo ay **0.65**. Ibig sabihin, kapag nananalo siya sa elite opponents, mas madalas siyang nakakalamang sa kabuuang puntos sa match; kapag natatalo, karaniwan namang mas kontrolado ng kalaban ang daloy ng points. Kaakibat ng mas mataas na DR sa mga panalo ang mas mahusay na kalidad ng serbisyo, lalo na sa unang serve. Sa mga panalo, nasa **65.9%** ang average **first-serve in**, kumpara sa **61.0%** sa mga talo. Mas malaki ang agwat sa bisa ng unang serve: **60.0%** ang average na **1st-serve points won** sa mga panalo laban sa **45.0%** sa mga talo. Sa **second-serve points won**, mas maliit ang diperensiya (**51.5%** sa panalo vs **45.0%** sa talo), na nagpapahiwatig na mas nagiging “swing factor” ang kanyang **unang serve + unang tira pagkatapos ng serve** sa mga laban kontra Top 20. Sa distribusyon ng DR, karamihan sa kanyang mga panalo ay hindi lang dikit: **5 sa 6** ay may **DR ≥ 1.08**, na senyales ng mas solidong kontrol sa match. May isang pagbubukod—ang panalo niya kay **Clara Tauson** sa **US Open 2025** ay may **DR 0.97**, isang indikasyon na nakalusot siya sa isang mas pantay na laban kahit bahagyang dehado sa points won. Sa kabilang banda, ang mga talo niya ay halos lahat nasa mababang DR band; dalawa lamang ang medyo “competitive” sa numerong ito—laban kina **Jessica Pegula** (Miami 2025, **DR 0.87**) at **Barbora Krejčíková** (Wimbledon 2025, **DR 0.82**)—samantalang ang pinakamabibigat na pagkatalo ay yaong may DR na **0.36–0.61** (hal. vs **Nosková**, **Muchová**, at **Gauff** noong 2026). Sa kabuuan, ipinapakita ng stats na kapag pumapalo ang kanyang **first-serve effectiveness** at naipapakita niya ang baseline pressure, tumataas ang DR at tumitibay ang tsansa niyang manalo laban sa Top 20; kapag bumabagsak ito, mabilis ding bumababa ang DR at lumalayo ang match sa kanya. == A == ==== Mga Panalo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Coco Gauff || 6-2, 2-0 RET || 1.46 || 68.0% || 58.8% || 50.0% |- | Dubai – Hard (2026) || Jasmine Paolini || 6-1, 7-6(5) || 1.32 || 63.1% || 73.2% || 50.0% |- | US Open – Hard (2025) || Clara Tauson || 6-3, 2-6, 7-6(11) || 0.97 || 68.1% || 59.4% || 43.3% |- | Eastbourne – Grass (2025) || Jelena Ostapenko || 0-6, 6-2, 3-2 RET || 1.08 || 63.5% || 57.6% || 63.2% |- | Miami – Hard (2025) || Iga Swiatek || 6-2, 7-5 || 1.27 || 66.7% || 52.3% || 50.0% |- | Miami – Hard (2025) || Madison Keys || 6-4, 6-2 || 1.32 || 66.1% || 58.5% || 52.4% |} ==== Mga Talo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | French Open – Clay (2026) || Iva Jovic || 4-6, 2-6 || 0.73 || 50% || 47% || 30% |- | Rome – Clay (2026) || Elena Rybakina || 4-6, 3-6 || 0.80 || 67.1% || 56.9% || 44.0% |- | Miami – Hard (2026) || Karolina Muchova || 0-6, 2-6 || 0.39 || 52.4% || 36.4% || 50.0% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Linda Noskova || 2-6, 0-6 || 0.36 || 56.8% || 36.0% || 47.4% |- | Dubai – Hard (2026) || Coco Gauff || 0-6, 2-6 || 0.61 || 57.5% || 30.4% || 41.2% |- | Abu Dhabi – Hard (2026) || Ekaterina Alexandrova || 3-6, 3-6 || 0.79 || 69.8% || 45.5% || 52.6% |- | Wimbledon – Grass (2025) || Barbora Krejcikova || 6-3, 2-6, 1-6 || 0.82 || 54.3% || 50.0% || 50.0% |- | Madrid – Clay (2025) || Iga Swiatek || 6-4, 4-6, 2-6 || 0.77 || 69.0% || 50.7% || 41.9% |- | Miami – Hard (2025) || Jessica Pegula || 6-7(3), 7-5, 3-6 || 0.87 || 72.5% || 62.2% || 42.9% |} == Ibang larangan == === Pambansang koponan === Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa mga internasyonal na torneo. Nagwagi siya ng mga medalya sa [[:en:Tennis_at_the_2021_SEA_Games|SEA Games 2021]] (pilak sa singles, team, at mixed doubles) at sa [[:en:Tennis_at_the_2022_Asian_Games|Asian Games 2022]] (pilak sa singles at mixed doubles).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=March 25, 2025}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |language=en-US |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=September 10, 2025}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa Group II ng Billie Jean King Cup qualifiers, na nag-angat sa Pilipinas sa Group I.<ref name=":12">{{Cite web |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=October 13, 2025 |website=One Sports |language=en}}</ref> Sa [[:en:Tennis_at_the_2025_SEA_Games|SEA Games 2025]], nakamit niya ang ginto sa women's singles at tanso sa mixed doubles at team events.<ref name=":13">{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH|url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=December 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> ===Mga Eksibisyon na Laro=== ====Singles: 1 (titles)==== {|class="wikitable" !Resulta !{{ns}}Petsa{{ns}} !Torneo !Uri ng Korte !Kalaban !Iskor |- |Panalo | Enero 2026 |[[:en:Kooyong_Classic|Kooyong Classic]], Melbourne, Australia |Matigas na Korte |[[:en:Donna Vekić|Donna Vekić]] |6–3, 6–4 |} === Mga sponsorship === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[:en:Globe_Telecom|Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga endorsement mula sa [[:en:Babolat|Babolat]], [[:en:Nike,_Inc.|Nike]], at [[:en:Bank_of_the_Philippine_Islands|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/}}</ref> bago naging brand ambassador ng [[:en:Milo_(drink)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html}}</ref> === Mga parangal === Walong beses nang kinilala si Eala ng [[:en:Philippine_Sportswriters_Association|Philippine Sportswriters Association]] sa [[:en:PSA_Annual_Awards|PSA Annual Awards]], kabilang ang paggawad sa kanya bilang ''Athlete of the Year'' noong 2026.<ref>Citations for Eala's PSA Annual Awards: *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=October 12, 2025 |archive-url= |archive-date=}} *{{Cite news |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=February 17, 2026}}</ref> Noong 2021, isinama siya ng [[:en:Tatler_Asia|''Tatler Asia'']] sa talaan ng mga pinaka-maimpluwensiyang personalidad sa Asya.<ref>{{cite news |title=Asia's Most Influential Philippines 2021 |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021}}</ref> Noong Abril 2025, ginawaran si Eala ng ''Premios Tanglaw'' ng [[:en:Embassy_of_the_Philippines|Embahada ng Pilipinas]] sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang ambag sa [[:en:Philippines–Spain_relations|ugnayan ng Pilipinas at Espanya]].<ref>{{cite news |date=April 2025 |title=Premios Tanglaw honoring Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/premios-tanglaw-eala}}</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia bilang isa sa kanilang [[:en:Forbes_30_Under_30|30 Under 30]] sa kategoryang Libangan at Isports, dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tennis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=May 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=May 27, 2026}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alexandra Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alexandra Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alexandra Eala's Tennis Abstract page] [[:en:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on English Wikipedia (English)]] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alexandra Eala on Fandom (English)] [[:simple:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on Simple Wikipedia]] 5y8t4ocny4k6y3me41kckqjbo29m81z 2210176 2210175 2026-06-03T09:38:16Z Tabilay 153890 /* Estilo ng Paglalaro */ 2210176 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=April 2025}} Si '''Alexandra Maniego Eala''' (ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Quezon City]]) ay isang Pilipinang manlalaro ng [[tenis]]. Siya ang pinakamataas na naitalang ranggong Pilipino sa WTA, na umabot sa world No. 29 noong Marso 16, 2026.<ref name=":11">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=March 16, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high World No. 29 |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/16/eala-rises-to-career-high-world-no-29-in-latest-wta-rankings-1032}}</ref> Nanalo siya ng mga junior Grand Slam: doubles sa 2020 Australian Open at 2021 French Open, at girls' singles sa 2022 US Open.<ref name=":1">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=September 10, 2022 |title=Eala captures US Open girls' singles crown |url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/}}</ref> Sa pro circuit, mayroon siyang limang ITF singles at tatlong ITF doubles title. Noong 2025, umabot siya sa semifinals ng Miami Open, nag-final sa Eastbourne Open, at nagkampeon sa WTA 125 Guadalajara Open.<ref name=":63">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Eala at the [[:en:2025 SEA Games|2025 SEA Games]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Metro Manila]], Philippines<br>[[Mallorca]], Spain |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Quezon City]], Philippines |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = March 2020 |plays = Left-handed (two-handed backhand) |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Fitness Coach) |careerprizemoney = US 1,997,574 |singlesrecord = {{tennis record|won=212|lost=130}} |singlestitles = 0 |highestsinglesranking = No. 29 (March 16, 2026) |currentsinglesranking = No. 37 (May 25, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=46}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = No. 88 (May 4, 2026) |currentdoublesranking = No. 116 (May 25, 2026) |updated = May 25, 2026 |AustralianOpenresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's singles|2026]]) |FrenchOpenresult = 1R ([[:en:2026 French Open – Women's singles|2026]]) |Wimbledonresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's singles|2025]]) |USOpenresult = 2R ([[:en:2025 US Open – Women's singles|2025]]) |AustralianOpenDoublesresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's doubles|2026]]) |FrenchOpenDoublesresult = 2R ([[:en:2025 French Open – Women's doubles|2025]]) |WimbledonDoublesresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's doubles|2025]]) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |the {{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the SEA Games|SEA Games]]}} {{MedalGold | 2025 Thailand | Singles }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Team }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Singles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Team }} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze | 2022 Hangzhou | Singles }} {{MedalBronze|2022 Hangzhou|Mixed doubles}} }} == Maagang buhay == Si '''Alexandra Maniego Eala''' ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala (business executive)<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 March 2026}}</ref> at [[:en:Rizza_Maniego-Eala|Rosemarie Maniego-Eala]], dating CFO ng [[Globe Telecom]] (hanggang 2024) at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[:en:1985_SEA_Games|1985 SEA Games]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina [[:en:Noli_Eala|Noli Eala]] (dating chairperson ng [[:en:Philippine_Sports_Commission|Philippine Sports Commission]] at commissioner ng [[Philippine Basketball Association]])<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=August 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=March 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=August 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=November 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]}}</ref> at si Rhett Eala (fashion designer).<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=April 23, 2026}}</ref> Ang nakatatanda niyang kapatid na si Michael Francis “Miko” Eala ay naglaro ng tennis para sa [[:en:Penn_State_Nittany_Lions|Penn State]] mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=May 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=March 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal}}</ref> Nagsimulang maglaro si Eala ng tennis sa edad na apat, matapos ipakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya rin ang una niyang coach.<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=[Gulf News |date=August 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=November 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=August 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at [[:en:Colegio_San_Agustin_–_Makati|Colegio San Agustin]] sa [[Makati]], bago lumipat sa [[:en:Rafa_Nadal_Academy|Rafa Nadal Academy]] sa [[:en:Manacor|Manacor]], Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 22, 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]}}</ref> == Personal na buhay == Paborito ni Eala ang [[:en:Kaldereta|kaldereta]] at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa kape.<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=3 Pebrero 2026 |title=Ikaw ba ay tao ng Kare-Kare? Ang ranggo ni Alex Eala sa pagkaing Pilipino ay maaaring ikagulat mo |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=23 Pebrero 2026 |website=One Sports |language=tl}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Ibinunyag ni Alex Eala at mga kapwa propesyonal ang kanilang personalidad sa labas ng korte sa Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 Marso 2026}}</ref> Multilingual siya at nagsasalita ng Ingles, Kastila, at [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang isang pangarap na nagpasiklab ng fenomeno sa tennis |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 Marso 2026}}</ref> Itinuturing niya ang [[:en:Wimbledon_Championships|Wimbledon]] bilang paborito niyang Grand Slam.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=3 Hulyo 2025 |title='Living my dream': Nagdiwang si Alex Eala sa makasaysayang Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=3 Hulyo 2025 |website=Rappler |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Disyembre 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview kay Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=24 Disyembre 2025 |website=Instagram |language=tl}}</ref> Binanggit niya si [[Maria Sharapova]] bilang impluwensya sa kanyang istilo ng laro at nakapagsanay na siya kasama si [[Rafael Nadal]] at ang kapatid niyang si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=19 Hulyo 2025 |title=Ang impluwensya ni Sharapova ang nagtutulak sa agresibong laro ni Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Manila Standard |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=20 Nobyembre 2025 |title=Naglaro si Alex Eala kasama si Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Inquirer |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 Agosto 2025 |title=Bago ang malalaking tao, palaging nasa tabi ni Alex Eala ang kanyang kapatid na si Miko |url=https://www.spin.ph/tennis/get-to-know-alex-eala-older-brother-and-avid-supporter-miko-a6035-20250827 |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Spin.ph |language=tl}}</ref> Pagkatapos ng kanyang breakout sa 2025 Miami Open, lumawak ang kanyang kasikatan sa Pilipinas at sa mga [[:en:Overseas_Filipinos_Filipino_diaspora|komunidad ng Pilipino sa ibayong dagat]], na inihalintulad ng ilang komentarista sa impluwensya ni [[Manny Pacquiao]]. Ayon sa mamamahayag at dating manlalaro ng tennis na si [[:en:Dyan_Castillejo|Dyan Castillejo]], tinatrato na siya ng mga tagahanga “na para bang nanalo na siya ng Grand Slam.” Nakatulong din ang paggamit niya ng Tagalog sa pagpapalakas ng ugnayan sa mga tagasuporta, at ang kanyang pag-angat ay nagpasiklab ng bagong interes sa tennis sa bansa. Inihambing din ng mga analista ang epekto niya sa paglawak ng tennis sa mga pigura tulad nina [[:en:Li_Na|Li Na]] at [[:en:Ons_Jabeur|Ons Jabeur]].<ref name=":0" /> Mas naging palakaibigan si Eala sa tour at nakabuo ng mga sumusuportang pagkakaibigan kina [[:en:Iva_Jović|Iva Jović]], [[:en:Zeynep_Sonmez|Zeynep Sonmez]], [[:en:Victoria_Mboko|Victoria Mboko]], [[:en:Eva_Lys|Eva Lys]], [[:en:Leylah_Fernandez|Leylah Fernandez]], at [[:en:Lizette_Cabrera|Lizette Cabrera]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=9 Marso 2026 |title=Ibinunyag ni Alex Eala ang mga kaibigan na kanyang nakilala sa kanyang batang karera sa WTA |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-bares-friends-she-has-made-in-her-young-wta-career-a6035-20260309 |access-date=9 Marso 2026 |website=Spin.ph |language=tl}}</ref> ==Karera== ===Junior na Karera=== Nagtagumpay si Eala sa junior circuit, kabilang ang kanyang mga panalo sa singles sa [[:en:2022_US_Open_–_Girls'_singles|US Open]] at mga titulo sa doubles sa [[:en:2020_Australian_Open_–_Girls'_doubles|Australian Open]] at [[:en:2021_French_Open_–_Girls'_doubles|French Open]].<ref name=":63" /> === Propesyonal na Karera === ==== ITF World Women's Tennis Tour ==== Mula sa kanyang mga junior na karera, lumipat si Eala sa [[:en:ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], kung saan unti-unti niyang pinagtibay ang kanyang rekord. Mula 2021 hanggang 2024, nakamit niya ang anim na titulo sa singles, kabilang ang torneo na [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|W100 Vitoria-Gasteiz]]. Sa doubles, nagwagi siya ng tatlong titulo noong 2024, kasama sina [[:en:Darja_Semeņistaja|Darja Semeņistaja]] at [[:en:Estelle_Cascino|Estelle Cascino]].<ref name=":63" /> ====WTA Tour==== Nagsimula ang paglahok ni Eala sa [[:en:WTA_Tour|WTA Tour]] noong 2021 sa kanyang unang pagsabak sa [[:en:2021_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]], kung saan nabigo siyang makalusot sa qualifying. Lumahok din siya sa [[:en:2021_Winners_Open_–_Singles|Romanian Open (Cluj-Napoca)]], ngunit natigil sa ikalawang yugto.<ref name=":63" /> Noong 2022, muling naglaro si Eala sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] ngunit natanggal sa unang yugto. Sinubukan din niyang makapasok sa [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid Open]], subalit nabigo siya sa qualifying.<ref name=":63" /> Pagsapit ng 2023, sumabak siya sa [[:en:2023_Thailand_Open_–_Singles|Thailand Open (Hua Hin)]], [[:en:2023_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]], [[:en:2023_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid Open]], [[:en:2023_Japan_Women's_Open_–_Singles|Japan Women’s Open (Osaka)]], [[:en:2023_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou Open (China)]], at [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Singles|Jasmin Open (Monastir, Tunisia)]], ngunit hindi siya nakalusot sa unang yugto ng mga nasabing torneo.<ref name=":63" /> Noong 2024, umabot siya sa quarterfinals ng [[:en:2024_Veneto_Open_–_Singles|Veneto Open (Italy)]] bago mapatigil ni [[:en:Sara_Errani|Sara Errani]]. Gayunman, karamihan sa kanyang kampanya ay nauwi sa maagang pagkatanggal sa mga torneo tulad ng [[:en:2024_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]], [[:en:2024_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid Open]], [[:en:2024_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan Open (China)]], [[:en:2024_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi Open]], [[:en:2024_Guadalajara_Open_Akron_–_Singles|Guadalajara Akron Open]], [[:en:2024_Ningbo_Open_–_Singles|Ningbo Open (China)]], [[:en:2024_Jiangxi_Open_–_Singles|Jiangxi Open (Jiujiang, China)]], [[:en:2024_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou Open (China)]], [[:en:2024_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham Open]], [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra International]], [[:en:2024_Polish_Open_–_Singles|Polish Open (Warsaw)]], at [[:en:2024_Makarska_International_Championships_–_Singles|Makarska Open]].<ref name=":63" /> Noong 2025, nakarating siya sa semifinals ng [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] bago mapigilan ni [[:en:Jessica_Pegula|Jessica Pegula]]. Sa damuhan, umabot siya sa final ng [[:en:2025_Eastbourne_Open_–_Women's_singles|Eastbourne Open]] at nagtapos bilang runner-up kay [[:en:Maya_Joint|Maya Joint]]. Nakamit din niya ang kanyang unang titulo sa Challenger/125 level sa [[:en:2025_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125 Open]], at umabot sa semifinals ng [[:en:2025_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra Open]], [[:en:2025_Jingshan_Tennis_Open_–_Women's_singles|Jingshan Open (China)]], at [[:en:2025_Suzhou_WTA_125_–_Singles|Suzhou Open]]. Gayunpaman, hindi siya nagtagumpay sa [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_singles|Italian Open]], [[:en:2025_National_Bank_Open_–_Women's_singles|Canadian Open]], at [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Singles|Hong Kong Open]].<ref name=":63" /> Noong 2026, nakapasok siya sa semifinals ng [[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_singles|ASB Classic (Auckland)]] at [[:en:2026_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi Open]], at umabot din sa quarterfinals ng [[:en:2026_Philippine_Women's_Open_–_Singles|Philippines Women’s Open]] at [[:en:2026_Dubai_Tennis_Championships_–_Women's_singles|Dubai Tennis Championships]]. Nakarating siya sa ika-apat na yugto ng [[:en:2026_BNP_Paribas_Open_–_Women's_singles|Indian Wells Open]] at [[:en:2026_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]]. Sa luwad, umabot siya sa ikatlong yugto ng [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_singles|Italian Open]] bago natalo kay [[:en:Elena_Rybakina|Elena Rybakina]], ngunit nabigo sa unang yugto ng [[:en:2026_Qatar_TotalEnergies_Open_–_Singles|Qatar Open]], [[:en:2026_Porsche_Tennis_Grand_Prix_–_Singles|Stuttgart Open]], at [[:en:2026_Internationaux_de_Strasbourg_–_Singles|Strasbourg International]].<ref name=":63" /> === Grand Slam === Nagsimula ang paglahok ni Eala sa mga torneo ng Grand Slam noong 2023 sa kanyang unang mga pagsubok sa qualifying, kabilang ang laban niya kay [[:en:Misaki_Doi|Misaki Doi]] sa opening round ng [[:en:2023_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open qualifying]].<ref name=":63" /> Noong 2024, umabot siya sa final qualifying round sa lahat ng apat na major—[[:en:2024_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]], [[:en:2024_French_Open_–_Women's_singles_qualifying|French Open]], [[:en:2024_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles_qualifying|Wimbledon]], at [[:en:2024_US_Open_–_Women's_singles_qualifying|US Open]]—ngunit hindi pa rin siya nakapasok sa main draw.<ref name=":63" /> Noong 2025, muling sumabak si Eala sa [[:en:2025_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open qualifying]] ngunit natanggal. Gayunman, nakapasok siya sa main draw ng [[:en:2025_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] at [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles|Wimbledon]], kung saan kapwa siya natalo sa unang yugto. Sa [[:en:2025_US_Open_–_Women's_singles|US Open]], umabot siya sa ikalawang round bago magpaubaya kay [[:en:Cristina_Bucșa|Cristina Bucșa]].<ref name=":63" /> Noong 2026, nag-debut siya sa main draw ng [[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]] ngunit natalo sa unang round kay [[:en:Alycia_Parks|Alycia Parks]]. Sa [[:en:2026_French_Open_–_Women's_singles|Roland Garros]], natigil din ang kanyang kampanya sa opening round matapos matalo kay [[:en:Iva_Jovic|Iva Jovic]].<ref name=":63" /> <!-- ===Eala's Matches=== ---> == Mga laro ni Eala == === Juniors === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Singles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || R2 || R3 || A || A |- | French Open || A || SF || A || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || A || W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Doubles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || A || W || A || A |- | French Open || A || A || W || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || SF || – |} === ITF Women's World Tour === ==== ITF Titles ==== {| class="wikitable" ! Year !! Tournament !! Category !! Event !! Partner |- | 2021 || W15 Manacor || ITF || Singles || – |- | 2022 || W25 Chiang Rai || ITF || Singles || – |- | 2023 || W25 Yecla || ITF || Singles || – |- | 2023 || W25 Roehampton || ITF || Singles || – |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Singles || – |- | 2024 || W50 Pune || ITF || Doubles || Darja Semeņistaja |- | 2024 || W75 Croissy-Beaubourg || ITF || Doubles || Estelle Cascino |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Doubles || Estelle Cascino |} ===== ITF Singles ===== ''' 2020 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Las Palmas de Gran Canaria 2 || W15 || Clay || First Round || Anna Zarycka || 2–6, 4–6 |- | Las Palmas de Gran Canaria || W25 || Clay || Second Round || Lara Salden || 0–6, 6–2, 2–6 |- | Melilla || W15 || Clay || First Round || Anastasia Charaeva || 3–6, 3–6 |- | Monastir 9 || W15 || Hard || Second Round || Nina Stadler || 6–4, 6–7, 5–7 |} ''' 2021 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W15 Manacor || W15 || Hard || Final (Title) || Yvonne Cavalle-Reimers || 5–7, 6–1, 6–2 |- | W15 Manacor 2 || W15 || Hard || Quarterfinals || Ylena In-Albon || 0–6, 3–6 |- | W15 Manacor 3 || W15 || Hard || Quarterfinals || Oksana Selekhmeteva || 2–6, 3–6 |- | W25 Grenoble || W25 || Hard || Quarterfinals || Maja Chwalińska || 0–6, 4–6 |- | W25 Manacor 4 || W25 || Hard || Second Round || Jana Fett || 6–4, 3–6, 5–7 |- | W15 Manacor 5 || W15 || Hard || First Round || Simona Waltert || 4–6, 6–2, 5–7 |- | W60 Bellinzona || W60 || Clay || Second Round || Simona Waltert || 5–7, 6–3, 2–6 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Clay || Second Round || Irene Burillo Escorihuela || 2–6, 4–6 |- | W25 Madrid 2 || W25 || Hard || First Round || Andrea Lázaro García || 6–2, 4–6, 4–6 |- | W25 Milovice || W25 || Hard || First Round || Daria Astakhova || 2–6, 2–6 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W25 Chiang Rai || W25 || Hard || Final (Title) || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 |- | W25 Chiang Rai 2 || W25 || Hard || Quarterfinals || Erika Sema || 3–6, 6–2, 3–6 |- | W25 Madrid 1 || W25 || Hard || Quarterfinals || Anna-Lena Robbe || 6–7(3), 3–6 |- | W60 Madrid 2 || W60 || Hard || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 |- | W60 Vitoria-Gasteiz || W60 || Hard || Semifinals || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 |- | W25 El Espinar || W25 || Hard || Semifinals || Eva Guerrero Alvarez || 2–6, 6–3, 2–6 |- | W100 Grodzisk Mazowiecki || W100 || Hard || First Round || Katharina Hobgarski || 4–6, 3–6 |- | W60 Templeton || W60 || Hard || Second Round || Katarzyna Kawa || 6–2, 4–6, 0–6 |- | W80 Rancho Santa Fe || W80 || Hard || Quarterfinals || Marcela Zacarías || 2–6, 5–7 |- | W60 Hamburg || W60 || Hard || Second Round || Ysaline Bonaventure || 4–6, 0–6 |- | W80 Poitiers || W80 || Hard || Semifinals || Ysaline Bonaventure || 1–6, 6–3, 3–6 |- | W100 Shrewsbury || W100 || Hard || Qualifying 2 || Maia Lumsden || 1–6, 5–7 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W25 Yecla || W25 || Hard || Final (Title) || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 |- | W25 Roehampton || W25 || Hard || Final (Title) || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 |- | W25 Aldershot || W25 || Hard || Final || Destanee Aiava || 6–3, 4–6, 1–6 |- | W40 Petange || W40 || Hard || Final || Océane Dodin || 1–6, 5–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W100 Vitoria-Gasteiz || W100 || Hard || Final (Title) || Victoria Jiménez Kasintseva || 6–4, 6–4 |- | W100 Dubai || W100 || Hard || Semifinals || Polina Kudermetova || 6–4, 2–6, 2–6 |- | W100 Takasaki || W100 || Hard || Quarterfinals || Mananchaya Sawangkaew || 6–4, 1–6, 2–6 |- | W100 Cary || W100 || Hard || Quarterfinals || Renata Zarazúa || 6–3, 4–6, 3–6 |- | W100 Landisville || W100 || Hard || Quarterfinals || Olivia Gadecki || 1–6, 6–0, 3–6 |- | W75 Porto || W75 || Hard || Quarterfinals || Anna Bondar || 4–6, 7–6, 1–6 |- | W75 Trnava 1 || W75 || Hard || Quarterfinals || Anastasia Gureva || 2–6, 6–3, 6–7 |- | W75 Trnava 2 || W75 || Hard || First Round || Tereza Martincová || 6–3, 4–6, 6–7 |- | W75 Croissy-Beaubourg || W75 || Hard || Second Round || Mona Barthel || 6–4, 4–6, 1–6 |- | W75 Zagreb || W75 || Clay || First Round || Tena Lukas || 5–7, 6–3, 4–6 |- | W60 Bellinzona || W60 || Clay || First Round || Selena Janicijevic || 3–6, 1–6 |- | W50 Indore || W50 || Hard || Semifinals || Polina Kudermetova || 4–6, 7–6, 2–6 |- | W50 Pune || W50 || Hard || Quarterfinals || Darja Semenistaja || 6–7, 0–6 |} ===== ITF Doubles ===== ''' 2021 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W25 Madrid || W25 || Hard || Victoria Jiménez Kasintseva || Quarterfinals || Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey || 5–7, 6–4, 6–10 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Clay || Oksana Selekhmeteva || Final || Justina Mikulskytė / Oana Simion || 3–6, 5–7 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W25 Manacor || W25 || Hard || Elsa Jacquemot || Quarterfinals || Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi || 6–2, 4–6, 3–10 |- | W25 Macon || W25 || Hard || Jéssica Bouzas Maneiro || Quarterfinals || Audrey Albie / Aubane Droguet || 4–6, 2–6 |- | W25 Chiang Rai 1 || W25 || Hard || Indy De Vroome || First Round || Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted || 6–4, 5–7, 6–10 |- | W25 Chiang Rai 2 || W25 || Hard || Kyōka Okamura || Quarterfinals || Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova || 6–4, 7–6(4), 2–6 |- | W25 Madrid 1 || W25 || Hard || Jéssica Bouzas Maneiro || Quarterfinals || Olga Helmi / Adithya Karunaratne || 0–6, 4–6 |- | W60 Madrid 2 || W60 || Hard || Liang En-shuo || Quarterfinals || Tímea Babos / Valeria Savinykh || 2–6, 4–6 |- | W25 Palma del Río || W25 || Clay || Marina Bassols Ribera || Semifinals || Valeria Savinykh / Fanny Stollár || 2–6, 0–6 |- | W25 Corroios-Seixal || W25 || Hard || Lizette Cabrera || Quarterfinals || Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong || 5–7, 4–6 |- | W60 Templeton || W60 || Hard || Annaëlle Robbe || Second Round || Madison Brengle || 6–3, 6–7, 6–10 |- | W80 Poitiers || W80 || Hard || Petra Marcinko || Quarterfinals || Miriam Skoch / Markéta Vondroušová || 5–7, 2–6 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W60 Trnava 2 || W60 || Hard || — || Semifinals || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 4–6, 1–6 |- | W60 Chiasso || W60 || Clay || — || First Round || Beatrice Gumulya / Anna Sisková || 3–6, 6–4, 11–13 |- | W25 Zaragoza || W25 || Hard || — || Quarterfinals || Alana Parnaby / Victoria Rodríguez || 6–4, 3–6, 6–10 |- | W100 Vitoria-Gasteiz || W100 || Hard || — || Quarterfinals || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 5–7, 6–1, 9–11 |- | W60 Barcelona || W60 || Hard || — || First Round || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 6–4, 3–6, 3–10 |- | W25 Roehampton 2 || W25 || Hard || — || Quarterfinals || Talia Gibson / Petra Hule || 1–6, 5–7 |- | W25 Aldershot || W25 || Hard || — || Semifinals || Erina Hayashi / Saki Imamura || 4–6, 4–6 |- | W100 Tokyo 2 || W100 || Hard || — || Semifinals || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 0–6, 7–5, 6–10 |- | W60 Glasgow 2 || W60 || Hard || — || Quarterfinals || Freya Christie / Olivia Gadecki || — |- | W60 Nantes || W60 || Hard || — || First Round || Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold || 6–1, 3–6, 6–10 |- | W40 Petange || W40 || Hard || — || Semifinals || Danielle Collins / Isabelle Haverlag || 2–6, 4–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W50 Pune || W50 || Hard || Darja Semeņistaja || Final (Title) || Naiktha Bains / Fanny Stollár || 7–6(8), 6–3 |- | W75 Croissy-Beaubourg || W75 || Hard || Estelle Cascino || Final (Title) || Maia Lumsden / Jessika Ponchet || 7–5, 7–6(4) |- | W100 Vitoria-Gasteiz || W100 || Hard || Estelle Cascino || Final (Title) || Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča || 6–3, 2–6, 10–4 |- | W75 Porto 3 || W75 || Hard || Alicia Barnett || Quarterfinals || Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett || 3–6, 4–6 |- | W75 Trnava || W75 || Hard || Zeynep Sönmez || Semifinals || Lulu Sun / Moyuka Uchijima || 2–6, 2–6 |- | W100 Dubai || W100 || Hard || Valentini Grammatikopoulou || Quarterfinals || Isabelle Haverlag / Erika Pridankina || 7–5, 4–6, 3–10 |} === WTA and WTA 125 tournaments === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" ! Tournament !! Court !! Category !! Opponent !! Round !! Score |- | Miami Open || Hard || WTA 1000 || Viktória Hrunčáková || Qualifying 1 || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Romanian Open (Cluj-Napoca) || Clay || WTA 250 || Mayar Sherif || Second Round || 2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" ! Tournament !! Category !! Court !! Round !! Opponent !! Score |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || First Round || Madison Brengle || 2–6, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Clay || Qualifying 1 || Anna Bondár || 0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 1 || Misaki Doi || 6–4, 1–6, 3–6 |- | Thailand Open (Hua Hin) || WTA 250 || Hard || First Round || Tatjana Maria (6) || 2–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || First Round || Irina-Camelia Begu || 2–6, 5–7 |- | Mutua Madrid Open || WTA 1000 || Clay || First Round || Tatjana Maria || 1–6, 1–6 |- | Japan Open (Osaka) || WTA 250 || Hard || First Round || Himari Sakatsume (Q) || 0–6, 3–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || First Round || Tatjana Maria (3) || 3–6, 0–6 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Hard || First Round || Elise Mertens (2) || 5–7, 0–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Hard || First Round || Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs || 3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Level !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 1 || Rebecca Peterson (18) || 2–6, 5–7 |- | French Open || Grand Slam || Clay || Qualifying 3 || Julia Riera (2) || 6–4, 6–7, 4–6 |- | Wimbledon || Grand Slam || Grass || Qualifying 3 || Lulu Sun (23) || 6–7, 5–7 |- | US Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 3 || Elena-Gabriela Ruse (20) || 6–3, 1–6, 4–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || Qualifying 2 || Emiliana Arango || 6–2, 5–7, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Clay || First Round || Sorana Cîrstea (27) || 3–6, 7–6, 4–6 |- | Wuhan Open || WTA 1000 || Hard || First Round || Kateřina Siniaková || 3–6, 1–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Hard || First Round || Magda Linette || 6–7, 1–6 |- | Guadalajara Open || WTA 500 || Hard || First Round || Marie Bouzková (6) || 2–6, 2–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Hard || Qualifying 1 || Priscilla Hon || 4–6, 3–6 |- | Jiangxi Open || WTA 250 || Hard || First Round || Marie Bouzková (1) || 5–7, 6–7 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || First Round || Bernarda Pera || 0–6, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Grass || Qualifying 2 || Ena Shibahara || 7–6, 0–6, 2–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Hard || Qualifying 1 || Céline Naef (5) || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Hard || Second Round || Tatjana Maria (4) || 5–7, 2–6 |- | Polish Open (Warsaw) || WTA 125 || Hard || First Round || Isabella Shinikova || 2–6, 4–6 |- | Veneto Open (Gaiba) || WTA 125 || Grass || Quarterfinals || Sara Errani (4) || 0–6, 6–7 |- | Makarska Open || WTA 125 || Clay || First Round || Maria Timofeeva (Q) || 6–1, 3–6, 2–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" ! Tournament !! Level !! Surface !! Partner !! Round !! Opponent !! Score |- | Canberra International || WTA 125 || Hard || Laura Pigossi || Semifinals || Kaylah McP / Astra Sharma || 6–7(1), 3–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Clay || Taylah Preston || First Round || Valeria Lepchenko / Anna Falei || 4–6, 4–6 |- | Polish Open || WTA 125 || Hard || Daniela Semenistaja || Quarterfinals || Weronika Falkowska / Martyna Kubka || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Hard || Kimberly Birrell || Quarterfinals || Katarzyna Piter / Fanny Stollar || 4–6, 4–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Hard || En Shuo Liang || Quarterfinals || Giuliana Olmos / Alexandra Panova || 1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 1 || Jana Fett (133) || 5–7, 2–6 |- | Singapore Open || WTA 250 || Hard || Qualifying 2 || Simona Waltert (179) || 3–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || Semifinals || Jessica Pegula (4) || 6–7, 7–5, 3–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Clay || Second Round || Iga Świątek (2) || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Italian Open || WTA 1000 || Clay || First Round || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6 |- | French Open || Grand Slam || Clay || First Round || Emiliana Arango (85) || 0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open || WTA 125 || Grass || First Round || Linda Fruhvirtová || 5-7, 7-6(5), 1-6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Grass || First Round || Magda Linette (31) || 4–6, 3–6 |- | Eastbourne Open || WTA 250 || Grass || Finals (RunnerUp) || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- | Wimbledon || Grand Slam || Grass || First Round || Barbora Krejčíková (16) || 6–3, 2–6, 1–6 |- | National Bank Open (Montreal) || WTA 1000 || Hard || First Round || Markéta Vondroušová (63) || 6–3, 1–6, 2–6 |- | US Open || Grand Slam || Hard || Second Round || Cristina Bucșa (95) || 4–6, 3–6 |- | São Paulo Open || WTA 250 || Hard || Quarterfinals || Janice Tjen (130) || 4–6, 1–6 |- | China Open (Wuhan) || WTA 1000 || Hard || Qualifying 1 || Moyuka Uchijima (91) || 4–6, 6–3, 2–6 |- | Japan Women's Open (Osaka) || WTA 250 || Hard || First Round || Tereza Valentová (78) || 1–6, 2–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || First Round || Claire Liu (305) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Hong Kong Tennis Open || WTA 250 || Hard || Second Round || Victoria Mboko (21) || 6–3, 3–6, 4–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Hard || Semifinals || Shuai Wei (134) || 5–7, 2–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Hard || Second Round || Mai Hontama (166) || 6–7, 2–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Clay || Second Round || Panna Udvardy (137) || 6–7, 4–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Grass || First Round || Linda Fruhvirtová (152) || 5–7, 7–6, 1–6 |- | Ilkley Open || WTA 125 || Grass || Quarterfinals || Rebecca Marino (107) || 6–1, 0–6, 6–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Hard || Champion || Panna Udvardy (134) || 1–6, 7–5, 6–3 |- | Jingshan Tennis Open || WTA 125 || Hard || Semifinals || Lulu Sun (146) || 6–3, 4–6, 2–6 |- | Suzhou Open || WTA 125 || Hard || Quarterfinals || Viktorija Golubic (70) || 6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Reason |- | Cincinnati Open || WTA 1000 || Hard || Shoulder injury |- | Monterrey Open || WTA 500 || Hard || Shoulder injury |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || Nadiia Kichenok || Semifinals || Katarzyna Piter / Janice Tjen || 7–6(4), 3–6, 5–10 |- | Italian Open || WTA 1000 || Clay || Coco Gauff || Quarterfinals || Jasmine Paolini / Sara Errani || 5–7, 6–3, 7–10 |- | French Open || Grand Slam || Clay || Renata Zarazúa || Second Round || Olga Danilović / Anastasia Potapova || 1–6, 3–6 |- | Hong Kong Open || WTA 250 || Hard || Chan Hao‑ching || First Round || Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich || 6–3, 1–6, 7–10 |- | Wimbledon || Grand Slam || Grass || Eva Lys || First Round || Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason || 4–6, 2–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Grass || Rebeka Masarova || First Round || Storm Hunter / Ellen Perez || 4–6, 4–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Hard || Tsao Chia‑yi || First Round || Amina Anshba / Elena Pridankina || 4–6, 4–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Clay || Katie Volynets || First Round || Carmen Corley / Olivia Gadecki || 3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Level !! Court !! Round !! Opponent !! Score |- | Auckland Open || WTA 250 || Hard || Semifinals || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || First Round || Alycia Parks || 6–0, 3–6, 2–6 |- | Philippines Womens Open || WTA 125 || Hard || Quarterfinals|| Camila Osorio || 4-6, 4-6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Hard || Quarterfinals || Ekaterina Alexandrova|| 3-6, 3-6 |- | Qatar Open || WTA 1000 || Hard || First Round|| Tereza Valentová|| 6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Championships |WTA 1000 |Hard |Quarterfinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Clay |Second Round |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Clay | First Round | Leylah Fernandez | 1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Second Round |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Third Round |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Clay |First Round |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Clay |First Round |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Second Round |Alina Charaeva | |- |HSBC Championships |WTA 500 |Grass | | | |- |Berlin Open |WTA 500 |Grass | | | |- |Bad Homburg Open |WTA 500 |Grass | | | |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass | | | |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Level !! Court !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | Auckland Open || WTA 250 || Hard || Iva Jovic || Semifinals || Xu Yifan / Yang Zhaoxuan || 5–7, 3–6 |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Ingrid Martins || First Round || Shuko Aoyama / Magda Linette || 6–7(3), 6–2, 3–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Hard || Janice Tjen|| Semifinals|| Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls|| 4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Iva Jovic |First Round |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Zeynep Sönmez |Second Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Hailey Baptiste |First Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Nikola Bartůňková |First Round |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |} == Taunang ranggo ng WTA == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ! Taon !! Isahan !! Dalawahan |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} Pinagmulan: Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA<ref name=":63" /> == Estilo ng Paglalaro == Si Alex Eala ay 6‑0‑9 laban sa Top‑20. Kapag nananalo, kontrolado niya ang laban at epektibo ang unang serve; kapag natalo, mahina ang unang serve at nakakakuha ng puntos ang kalaban. Sa panalo, mataas ang kanyang dominance ratio (average 1.24): mga 66% ng unang serve ang pumapasok at nananalo siya ng mga 60% ng puntos mula rito. Sa talo, mababa ang dominance ratio (average 0.65): mga 61% ang unang serve in pero nananalo lang siya ng mga 45% ng unang‑serve points. Limang sa anim niyang panalo ay malinaw ang pagkakalamang; ang laban kay Tauson sa US Open 2025 ang nagpakita ng pinakamalapit na resulta. Konklusyon: kapag mahusay ang unang serve at napipilit niya ang kalaban sa baseline, tumaas ang tsansa niyang talunin ang Top‑20 — kung hindi, bumababa agad ang kontrol at lumalayo ang pagkatalo. == A == ==== Mga Panalo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Coco Gauff || 6-2, 2-0 RET || 1.46 || 68.0% || 58.8% || 50.0% |- | Dubai – Hard (2026) || Jasmine Paolini || 6-1, 7-6(5) || 1.32 || 63.1% || 73.2% || 50.0% |- | US Open – Hard (2025) || Clara Tauson || 6-3, 2-6, 7-6(11) || 0.97 || 68.1% || 59.4% || 43.3% |- | Eastbourne – Grass (2025) || Jelena Ostapenko || 0-6, 6-2, 3-2 RET || 1.08 || 63.5% || 57.6% || 63.2% |- | Miami – Hard (2025) || Iga Swiatek || 6-2, 7-5 || 1.27 || 66.7% || 52.3% || 50.0% |- | Miami – Hard (2025) || Madison Keys || 6-4, 6-2 || 1.32 || 66.1% || 58.5% || 52.4% |} ==== Mga Talo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | French Open – Clay (2026) || Iva Jovic || 4-6, 2-6 || 0.73 || 50% || 47% || 30% |- | Rome – Clay (2026) || Elena Rybakina || 4-6, 3-6 || 0.80 || 67.1% || 56.9% || 44.0% |- | Miami – Hard (2026) || Karolina Muchova || 0-6, 2-6 || 0.39 || 52.4% || 36.4% || 50.0% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Linda Noskova || 2-6, 0-6 || 0.36 || 56.8% || 36.0% || 47.4% |- | Dubai – Hard (2026) || Coco Gauff || 0-6, 2-6 || 0.61 || 57.5% || 30.4% || 41.2% |- | Abu Dhabi – Hard (2026) || Ekaterina Alexandrova || 3-6, 3-6 || 0.79 || 69.8% || 45.5% || 52.6% |- | Wimbledon – Grass (2025) || Barbora Krejcikova || 6-3, 2-6, 1-6 || 0.82 || 54.3% || 50.0% || 50.0% |- | Madrid – Clay (2025) || Iga Swiatek || 6-4, 4-6, 2-6 || 0.77 || 69.0% || 50.7% || 41.9% |- | Miami – Hard (2025) || Jessica Pegula || 6-7(3), 7-5, 3-6 || 0.87 || 72.5% || 62.2% || 42.9% |} == Ibang larangan == === Pambansang koponan === Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa mga internasyonal na torneo. Nagwagi siya ng mga medalya sa [[:en:Tennis_at_the_2021_SEA_Games|SEA Games 2021]] (pilak sa singles, team, at mixed doubles) at sa [[:en:Tennis_at_the_2022_Asian_Games|Asian Games 2022]] (pilak sa singles at mixed doubles).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=March 25, 2025}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |language=en-US |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=September 10, 2025}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa Group II ng Billie Jean King Cup qualifiers, na nag-angat sa Pilipinas sa Group I.<ref name=":12">{{Cite web |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=October 13, 2025 |website=One Sports |language=en}}</ref> Sa [[:en:Tennis_at_the_2025_SEA_Games|SEA Games 2025]], nakamit niya ang ginto sa women's singles at tanso sa mixed doubles at team events.<ref name=":13">{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH|url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=December 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> ===Mga Eksibisyon na Laro=== ====Singles: 1 (titles)==== {|class="wikitable" !Resulta !{{ns}}Petsa{{ns}} !Torneo !Uri ng Korte !Kalaban !Iskor |- |Panalo | Enero 2026 |[[:en:Kooyong_Classic|Kooyong Classic]], Melbourne, Australia |Matigas na Korte |[[:en:Donna Vekić|Donna Vekić]] |6–3, 6–4 |} === Mga sponsorship === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[:en:Globe_Telecom|Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga endorsement mula sa [[:en:Babolat|Babolat]], [[:en:Nike,_Inc.|Nike]], at [[:en:Bank_of_the_Philippine_Islands|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/}}</ref> bago naging brand ambassador ng [[:en:Milo_(drink)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html}}</ref> === Mga parangal === Walong beses nang kinilala si Eala ng [[:en:Philippine_Sportswriters_Association|Philippine Sportswriters Association]] sa [[:en:PSA_Annual_Awards|PSA Annual Awards]], kabilang ang paggawad sa kanya bilang ''Athlete of the Year'' noong 2026.<ref>Citations for Eala's PSA Annual Awards: *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=October 12, 2025 |archive-url= |archive-date=}} *{{Cite news |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=February 17, 2026}}</ref> Noong 2021, isinama siya ng [[:en:Tatler_Asia|''Tatler Asia'']] sa talaan ng mga pinaka-maimpluwensiyang personalidad sa Asya.<ref>{{cite news |title=Asia's Most Influential Philippines 2021 |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021}}</ref> Noong Abril 2025, ginawaran si Eala ng ''Premios Tanglaw'' ng [[:en:Embassy_of_the_Philippines|Embahada ng Pilipinas]] sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang ambag sa [[:en:Philippines–Spain_relations|ugnayan ng Pilipinas at Espanya]].<ref>{{cite news |date=April 2025 |title=Premios Tanglaw honoring Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/premios-tanglaw-eala}}</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia bilang isa sa kanilang [[:en:Forbes_30_Under_30|30 Under 30]] sa kategoryang Libangan at Isports, dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tennis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=May 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=May 27, 2026}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alexandra Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alexandra Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alexandra Eala's Tennis Abstract page] [[:en:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on English Wikipedia (English)]] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alexandra Eala on Fandom (English)] [[:simple:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on Simple Wikipedia]] sut6xpgrj9iq9u1c2sfh3dq1f2dgzpb 2210177 2210176 2026-06-03T09:38:49Z Tabilay 153890 /* Mga Panalo */ 2210177 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=April 2025}} Si '''Alexandra Maniego Eala''' (ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Quezon City]]) ay isang Pilipinang manlalaro ng [[tenis]]. Siya ang pinakamataas na naitalang ranggong Pilipino sa WTA, na umabot sa world No. 29 noong Marso 16, 2026.<ref name=":11">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=March 16, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high World No. 29 |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/16/eala-rises-to-career-high-world-no-29-in-latest-wta-rankings-1032}}</ref> Nanalo siya ng mga junior Grand Slam: doubles sa 2020 Australian Open at 2021 French Open, at girls' singles sa 2022 US Open.<ref name=":1">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=September 10, 2022 |title=Eala captures US Open girls' singles crown |url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/}}</ref> Sa pro circuit, mayroon siyang limang ITF singles at tatlong ITF doubles title. Noong 2025, umabot siya sa semifinals ng Miami Open, nag-final sa Eastbourne Open, at nagkampeon sa WTA 125 Guadalajara Open.<ref name=":63">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Eala at the [[:en:2025 SEA Games|2025 SEA Games]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Metro Manila]], Philippines<br>[[Mallorca]], Spain |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Quezon City]], Philippines |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = March 2020 |plays = Left-handed (two-handed backhand) |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Fitness Coach) |careerprizemoney = US 1,997,574 |singlesrecord = {{tennis record|won=212|lost=130}} |singlestitles = 0 |highestsinglesranking = No. 29 (March 16, 2026) |currentsinglesranking = No. 37 (May 25, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=46}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = No. 88 (May 4, 2026) |currentdoublesranking = No. 116 (May 25, 2026) |updated = May 25, 2026 |AustralianOpenresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's singles|2026]]) |FrenchOpenresult = 1R ([[:en:2026 French Open – Women's singles|2026]]) |Wimbledonresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's singles|2025]]) |USOpenresult = 2R ([[:en:2025 US Open – Women's singles|2025]]) |AustralianOpenDoublesresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's doubles|2026]]) |FrenchOpenDoublesresult = 2R ([[:en:2025 French Open – Women's doubles|2025]]) |WimbledonDoublesresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's doubles|2025]]) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |the {{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the SEA Games|SEA Games]]}} {{MedalGold | 2025 Thailand | Singles }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Team }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Singles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Team }} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze | 2022 Hangzhou | Singles }} {{MedalBronze|2022 Hangzhou|Mixed doubles}} }} == Maagang buhay == Si '''Alexandra Maniego Eala''' ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala (business executive)<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 March 2026}}</ref> at [[:en:Rizza_Maniego-Eala|Rosemarie Maniego-Eala]], dating CFO ng [[Globe Telecom]] (hanggang 2024) at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[:en:1985_SEA_Games|1985 SEA Games]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina [[:en:Noli_Eala|Noli Eala]] (dating chairperson ng [[:en:Philippine_Sports_Commission|Philippine Sports Commission]] at commissioner ng [[Philippine Basketball Association]])<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=August 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=March 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=August 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=November 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]}}</ref> at si Rhett Eala (fashion designer).<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=April 23, 2026}}</ref> Ang nakatatanda niyang kapatid na si Michael Francis “Miko” Eala ay naglaro ng tennis para sa [[:en:Penn_State_Nittany_Lions|Penn State]] mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=May 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=March 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal}}</ref> Nagsimulang maglaro si Eala ng tennis sa edad na apat, matapos ipakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya rin ang una niyang coach.<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=[Gulf News |date=August 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=November 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=August 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at [[:en:Colegio_San_Agustin_–_Makati|Colegio San Agustin]] sa [[Makati]], bago lumipat sa [[:en:Rafa_Nadal_Academy|Rafa Nadal Academy]] sa [[:en:Manacor|Manacor]], Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 22, 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]}}</ref> == Personal na buhay == Paborito ni Eala ang [[:en:Kaldereta|kaldereta]] at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa kape.<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=3 Pebrero 2026 |title=Ikaw ba ay tao ng Kare-Kare? Ang ranggo ni Alex Eala sa pagkaing Pilipino ay maaaring ikagulat mo |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=23 Pebrero 2026 |website=One Sports |language=tl}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Ibinunyag ni Alex Eala at mga kapwa propesyonal ang kanilang personalidad sa labas ng korte sa Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 Marso 2026}}</ref> Multilingual siya at nagsasalita ng Ingles, Kastila, at [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang isang pangarap na nagpasiklab ng fenomeno sa tennis |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 Marso 2026}}</ref> Itinuturing niya ang [[:en:Wimbledon_Championships|Wimbledon]] bilang paborito niyang Grand Slam.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=3 Hulyo 2025 |title='Living my dream': Nagdiwang si Alex Eala sa makasaysayang Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=3 Hulyo 2025 |website=Rappler |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Disyembre 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview kay Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=24 Disyembre 2025 |website=Instagram |language=tl}}</ref> Binanggit niya si [[Maria Sharapova]] bilang impluwensya sa kanyang istilo ng laro at nakapagsanay na siya kasama si [[Rafael Nadal]] at ang kapatid niyang si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=19 Hulyo 2025 |title=Ang impluwensya ni Sharapova ang nagtutulak sa agresibong laro ni Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Manila Standard |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=20 Nobyembre 2025 |title=Naglaro si Alex Eala kasama si Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Inquirer |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 Agosto 2025 |title=Bago ang malalaking tao, palaging nasa tabi ni Alex Eala ang kanyang kapatid na si Miko |url=https://www.spin.ph/tennis/get-to-know-alex-eala-older-brother-and-avid-supporter-miko-a6035-20250827 |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Spin.ph |language=tl}}</ref> Pagkatapos ng kanyang breakout sa 2025 Miami Open, lumawak ang kanyang kasikatan sa Pilipinas at sa mga [[:en:Overseas_Filipinos_Filipino_diaspora|komunidad ng Pilipino sa ibayong dagat]], na inihalintulad ng ilang komentarista sa impluwensya ni [[Manny Pacquiao]]. Ayon sa mamamahayag at dating manlalaro ng tennis na si [[:en:Dyan_Castillejo|Dyan Castillejo]], tinatrato na siya ng mga tagahanga “na para bang nanalo na siya ng Grand Slam.” Nakatulong din ang paggamit niya ng Tagalog sa pagpapalakas ng ugnayan sa mga tagasuporta, at ang kanyang pag-angat ay nagpasiklab ng bagong interes sa tennis sa bansa. Inihambing din ng mga analista ang epekto niya sa paglawak ng tennis sa mga pigura tulad nina [[:en:Li_Na|Li Na]] at [[:en:Ons_Jabeur|Ons Jabeur]].<ref name=":0" /> Mas naging palakaibigan si Eala sa tour at nakabuo ng mga sumusuportang pagkakaibigan kina [[:en:Iva_Jović|Iva Jović]], [[:en:Zeynep_Sonmez|Zeynep Sonmez]], [[:en:Victoria_Mboko|Victoria Mboko]], [[:en:Eva_Lys|Eva Lys]], [[:en:Leylah_Fernandez|Leylah Fernandez]], at [[:en:Lizette_Cabrera|Lizette Cabrera]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=9 Marso 2026 |title=Ibinunyag ni Alex Eala ang mga kaibigan na kanyang nakilala sa kanyang batang karera sa WTA |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-bares-friends-she-has-made-in-her-young-wta-career-a6035-20260309 |access-date=9 Marso 2026 |website=Spin.ph |language=tl}}</ref> ==Karera== ===Junior na Karera=== Nagtagumpay si Eala sa junior circuit, kabilang ang kanyang mga panalo sa singles sa [[:en:2022_US_Open_–_Girls'_singles|US Open]] at mga titulo sa doubles sa [[:en:2020_Australian_Open_–_Girls'_doubles|Australian Open]] at [[:en:2021_French_Open_–_Girls'_doubles|French Open]].<ref name=":63" /> === Propesyonal na Karera === ==== ITF World Women's Tennis Tour ==== Mula sa kanyang mga junior na karera, lumipat si Eala sa [[:en:ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], kung saan unti-unti niyang pinagtibay ang kanyang rekord. Mula 2021 hanggang 2024, nakamit niya ang anim na titulo sa singles, kabilang ang torneo na [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|W100 Vitoria-Gasteiz]]. Sa doubles, nagwagi siya ng tatlong titulo noong 2024, kasama sina [[:en:Darja_Semeņistaja|Darja Semeņistaja]] at [[:en:Estelle_Cascino|Estelle Cascino]].<ref name=":63" /> ====WTA Tour==== Nagsimula ang paglahok ni Eala sa [[:en:WTA_Tour|WTA Tour]] noong 2021 sa kanyang unang pagsabak sa [[:en:2021_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]], kung saan nabigo siyang makalusot sa qualifying. Lumahok din siya sa [[:en:2021_Winners_Open_–_Singles|Romanian Open (Cluj-Napoca)]], ngunit natigil sa ikalawang yugto.<ref name=":63" /> Noong 2022, muling naglaro si Eala sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] ngunit natanggal sa unang yugto. Sinubukan din niyang makapasok sa [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid Open]], subalit nabigo siya sa qualifying.<ref name=":63" /> Pagsapit ng 2023, sumabak siya sa [[:en:2023_Thailand_Open_–_Singles|Thailand Open (Hua Hin)]], [[:en:2023_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]], [[:en:2023_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid Open]], [[:en:2023_Japan_Women's_Open_–_Singles|Japan Women’s Open (Osaka)]], [[:en:2023_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou Open (China)]], at [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Singles|Jasmin Open (Monastir, Tunisia)]], ngunit hindi siya nakalusot sa unang yugto ng mga nasabing torneo.<ref name=":63" /> Noong 2024, umabot siya sa quarterfinals ng [[:en:2024_Veneto_Open_–_Singles|Veneto Open (Italy)]] bago mapatigil ni [[:en:Sara_Errani|Sara Errani]]. Gayunman, karamihan sa kanyang kampanya ay nauwi sa maagang pagkatanggal sa mga torneo tulad ng [[:en:2024_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]], [[:en:2024_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid Open]], [[:en:2024_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan Open (China)]], [[:en:2024_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi Open]], [[:en:2024_Guadalajara_Open_Akron_–_Singles|Guadalajara Akron Open]], [[:en:2024_Ningbo_Open_–_Singles|Ningbo Open (China)]], [[:en:2024_Jiangxi_Open_–_Singles|Jiangxi Open (Jiujiang, China)]], [[:en:2024_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou Open (China)]], [[:en:2024_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham Open]], [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra International]], [[:en:2024_Polish_Open_–_Singles|Polish Open (Warsaw)]], at [[:en:2024_Makarska_International_Championships_–_Singles|Makarska Open]].<ref name=":63" /> Noong 2025, nakarating siya sa semifinals ng [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] bago mapigilan ni [[:en:Jessica_Pegula|Jessica Pegula]]. Sa damuhan, umabot siya sa final ng [[:en:2025_Eastbourne_Open_–_Women's_singles|Eastbourne Open]] at nagtapos bilang runner-up kay [[:en:Maya_Joint|Maya Joint]]. Nakamit din niya ang kanyang unang titulo sa Challenger/125 level sa [[:en:2025_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125 Open]], at umabot sa semifinals ng [[:en:2025_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra Open]], [[:en:2025_Jingshan_Tennis_Open_–_Women's_singles|Jingshan Open (China)]], at [[:en:2025_Suzhou_WTA_125_–_Singles|Suzhou Open]]. Gayunpaman, hindi siya nagtagumpay sa [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_singles|Italian Open]], [[:en:2025_National_Bank_Open_–_Women's_singles|Canadian Open]], at [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Singles|Hong Kong Open]].<ref name=":63" /> Noong 2026, nakapasok siya sa semifinals ng [[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_singles|ASB Classic (Auckland)]] at [[:en:2026_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi Open]], at umabot din sa quarterfinals ng [[:en:2026_Philippine_Women's_Open_–_Singles|Philippines Women’s Open]] at [[:en:2026_Dubai_Tennis_Championships_–_Women's_singles|Dubai Tennis Championships]]. Nakarating siya sa ika-apat na yugto ng [[:en:2026_BNP_Paribas_Open_–_Women's_singles|Indian Wells Open]] at [[:en:2026_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]]. Sa luwad, umabot siya sa ikatlong yugto ng [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_singles|Italian Open]] bago natalo kay [[:en:Elena_Rybakina|Elena Rybakina]], ngunit nabigo sa unang yugto ng [[:en:2026_Qatar_TotalEnergies_Open_–_Singles|Qatar Open]], [[:en:2026_Porsche_Tennis_Grand_Prix_–_Singles|Stuttgart Open]], at [[:en:2026_Internationaux_de_Strasbourg_–_Singles|Strasbourg International]].<ref name=":63" /> === Grand Slam === Nagsimula ang paglahok ni Eala sa mga torneo ng Grand Slam noong 2023 sa kanyang unang mga pagsubok sa qualifying, kabilang ang laban niya kay [[:en:Misaki_Doi|Misaki Doi]] sa opening round ng [[:en:2023_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open qualifying]].<ref name=":63" /> Noong 2024, umabot siya sa final qualifying round sa lahat ng apat na major—[[:en:2024_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]], [[:en:2024_French_Open_–_Women's_singles_qualifying|French Open]], [[:en:2024_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles_qualifying|Wimbledon]], at [[:en:2024_US_Open_–_Women's_singles_qualifying|US Open]]—ngunit hindi pa rin siya nakapasok sa main draw.<ref name=":63" /> Noong 2025, muling sumabak si Eala sa [[:en:2025_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open qualifying]] ngunit natanggal. Gayunman, nakapasok siya sa main draw ng [[:en:2025_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] at [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles|Wimbledon]], kung saan kapwa siya natalo sa unang yugto. Sa [[:en:2025_US_Open_–_Women's_singles|US Open]], umabot siya sa ikalawang round bago magpaubaya kay [[:en:Cristina_Bucșa|Cristina Bucșa]].<ref name=":63" /> Noong 2026, nag-debut siya sa main draw ng [[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]] ngunit natalo sa unang round kay [[:en:Alycia_Parks|Alycia Parks]]. Sa [[:en:2026_French_Open_–_Women's_singles|Roland Garros]], natigil din ang kanyang kampanya sa opening round matapos matalo kay [[:en:Iva_Jovic|Iva Jovic]].<ref name=":63" /> <!-- ===Eala's Matches=== ---> == Mga laro ni Eala == === Juniors === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Singles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || R2 || R3 || A || A |- | French Open || A || SF || A || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || A || W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Doubles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || A || W || A || A |- | French Open || A || A || W || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || SF || – |} === ITF Women's World Tour === ==== ITF Titles ==== {| class="wikitable" ! Year !! Tournament !! Category !! Event !! Partner |- | 2021 || W15 Manacor || ITF || Singles || – |- | 2022 || W25 Chiang Rai || ITF || Singles || – |- | 2023 || W25 Yecla || ITF || Singles || – |- | 2023 || W25 Roehampton || ITF || Singles || – |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Singles || – |- | 2024 || W50 Pune || ITF || Doubles || Darja Semeņistaja |- | 2024 || W75 Croissy-Beaubourg || ITF || Doubles || Estelle Cascino |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Doubles || Estelle Cascino |} ===== ITF Singles ===== ''' 2020 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Las Palmas de Gran Canaria 2 || W15 || Clay || First Round || Anna Zarycka || 2–6, 4–6 |- | Las Palmas de Gran Canaria || W25 || Clay || Second Round || Lara Salden || 0–6, 6–2, 2–6 |- | Melilla || W15 || Clay || First Round || Anastasia Charaeva || 3–6, 3–6 |- | Monastir 9 || W15 || Hard || Second Round || Nina Stadler || 6–4, 6–7, 5–7 |} ''' 2021 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W15 Manacor || W15 || Hard || Final (Title) || Yvonne Cavalle-Reimers || 5–7, 6–1, 6–2 |- | W15 Manacor 2 || W15 || Hard || Quarterfinals || Ylena In-Albon || 0–6, 3–6 |- | W15 Manacor 3 || W15 || Hard || Quarterfinals || Oksana Selekhmeteva || 2–6, 3–6 |- | W25 Grenoble || W25 || Hard || Quarterfinals || Maja Chwalińska || 0–6, 4–6 |- | W25 Manacor 4 || W25 || Hard || Second Round || Jana Fett || 6–4, 3–6, 5–7 |- | W15 Manacor 5 || W15 || Hard || First Round || Simona Waltert || 4–6, 6–2, 5–7 |- | W60 Bellinzona || W60 || Clay || Second Round || Simona Waltert || 5–7, 6–3, 2–6 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Clay || Second Round || Irene Burillo Escorihuela || 2–6, 4–6 |- | W25 Madrid 2 || W25 || Hard || First Round || Andrea Lázaro García || 6–2, 4–6, 4–6 |- | W25 Milovice || W25 || Hard || First Round || Daria Astakhova || 2–6, 2–6 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W25 Chiang Rai || W25 || Hard || Final (Title) || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 |- | W25 Chiang Rai 2 || W25 || Hard || Quarterfinals || Erika Sema || 3–6, 6–2, 3–6 |- | W25 Madrid 1 || W25 || Hard || Quarterfinals || Anna-Lena Robbe || 6–7(3), 3–6 |- | W60 Madrid 2 || W60 || Hard || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 |- | W60 Vitoria-Gasteiz || W60 || Hard || Semifinals || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 |- | W25 El Espinar || W25 || Hard || Semifinals || Eva Guerrero Alvarez || 2–6, 6–3, 2–6 |- | W100 Grodzisk Mazowiecki || W100 || Hard || First Round || Katharina Hobgarski || 4–6, 3–6 |- | W60 Templeton || W60 || Hard || Second Round || Katarzyna Kawa || 6–2, 4–6, 0–6 |- | W80 Rancho Santa Fe || W80 || Hard || Quarterfinals || Marcela Zacarías || 2–6, 5–7 |- | W60 Hamburg || W60 || Hard || Second Round || Ysaline Bonaventure || 4–6, 0–6 |- | W80 Poitiers || W80 || Hard || Semifinals || Ysaline Bonaventure || 1–6, 6–3, 3–6 |- | W100 Shrewsbury || W100 || Hard || Qualifying 2 || Maia Lumsden || 1–6, 5–7 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W25 Yecla || W25 || Hard || Final (Title) || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 |- | W25 Roehampton || W25 || Hard || Final (Title) || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 |- | W25 Aldershot || W25 || Hard || Final || Destanee Aiava || 6–3, 4–6, 1–6 |- | W40 Petange || W40 || Hard || Final || Océane Dodin || 1–6, 5–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W100 Vitoria-Gasteiz || W100 || Hard || Final (Title) || Victoria Jiménez Kasintseva || 6–4, 6–4 |- | W100 Dubai || W100 || Hard || Semifinals || Polina Kudermetova || 6–4, 2–6, 2–6 |- | W100 Takasaki || W100 || Hard || Quarterfinals || Mananchaya Sawangkaew || 6–4, 1–6, 2–6 |- | W100 Cary || W100 || Hard || Quarterfinals || Renata Zarazúa || 6–3, 4–6, 3–6 |- | W100 Landisville || W100 || Hard || Quarterfinals || Olivia Gadecki || 1–6, 6–0, 3–6 |- | W75 Porto || W75 || Hard || Quarterfinals || Anna Bondar || 4–6, 7–6, 1–6 |- | W75 Trnava 1 || W75 || Hard || Quarterfinals || Anastasia Gureva || 2–6, 6–3, 6–7 |- | W75 Trnava 2 || W75 || Hard || First Round || Tereza Martincová || 6–3, 4–6, 6–7 |- | W75 Croissy-Beaubourg || W75 || Hard || Second Round || Mona Barthel || 6–4, 4–6, 1–6 |- | W75 Zagreb || W75 || Clay || First Round || Tena Lukas || 5–7, 6–3, 4–6 |- | W60 Bellinzona || W60 || Clay || First Round || Selena Janicijevic || 3–6, 1–6 |- | W50 Indore || W50 || Hard || Semifinals || Polina Kudermetova || 4–6, 7–6, 2–6 |- | W50 Pune || W50 || Hard || Quarterfinals || Darja Semenistaja || 6–7, 0–6 |} ===== ITF Doubles ===== ''' 2021 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W25 Madrid || W25 || Hard || Victoria Jiménez Kasintseva || Quarterfinals || Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey || 5–7, 6–4, 6–10 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Clay || Oksana Selekhmeteva || Final || Justina Mikulskytė / Oana Simion || 3–6, 5–7 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W25 Manacor || W25 || Hard || Elsa Jacquemot || Quarterfinals || Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi || 6–2, 4–6, 3–10 |- | W25 Macon || W25 || Hard || Jéssica Bouzas Maneiro || Quarterfinals || Audrey Albie / Aubane Droguet || 4–6, 2–6 |- | W25 Chiang Rai 1 || W25 || Hard || Indy De Vroome || First Round || Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted || 6–4, 5–7, 6–10 |- | W25 Chiang Rai 2 || W25 || Hard || Kyōka Okamura || Quarterfinals || Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova || 6–4, 7–6(4), 2–6 |- | W25 Madrid 1 || W25 || Hard || Jéssica Bouzas Maneiro || Quarterfinals || Olga Helmi / Adithya Karunaratne || 0–6, 4–6 |- | W60 Madrid 2 || W60 || Hard || Liang En-shuo || Quarterfinals || Tímea Babos / Valeria Savinykh || 2–6, 4–6 |- | W25 Palma del Río || W25 || Clay || Marina Bassols Ribera || Semifinals || Valeria Savinykh / Fanny Stollár || 2–6, 0–6 |- | W25 Corroios-Seixal || W25 || Hard || Lizette Cabrera || Quarterfinals || Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong || 5–7, 4–6 |- | W60 Templeton || W60 || Hard || Annaëlle Robbe || Second Round || Madison Brengle || 6–3, 6–7, 6–10 |- | W80 Poitiers || W80 || Hard || Petra Marcinko || Quarterfinals || Miriam Skoch / Markéta Vondroušová || 5–7, 2–6 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W60 Trnava 2 || W60 || Hard || — || Semifinals || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 4–6, 1–6 |- | W60 Chiasso || W60 || Clay || — || First Round || Beatrice Gumulya / Anna Sisková || 3–6, 6–4, 11–13 |- | W25 Zaragoza || W25 || Hard || — || Quarterfinals || Alana Parnaby / Victoria Rodríguez || 6–4, 3–6, 6–10 |- | W100 Vitoria-Gasteiz || W100 || Hard || — || Quarterfinals || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 5–7, 6–1, 9–11 |- | W60 Barcelona || W60 || Hard || — || First Round || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 6–4, 3–6, 3–10 |- | W25 Roehampton 2 || W25 || Hard || — || Quarterfinals || Talia Gibson / Petra Hule || 1–6, 5–7 |- | W25 Aldershot || W25 || Hard || — || Semifinals || Erina Hayashi / Saki Imamura || 4–6, 4–6 |- | W100 Tokyo 2 || W100 || Hard || — || Semifinals || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 0–6, 7–5, 6–10 |- | W60 Glasgow 2 || W60 || Hard || — || Quarterfinals || Freya Christie / Olivia Gadecki || — |- | W60 Nantes || W60 || Hard || — || First Round || Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold || 6–1, 3–6, 6–10 |- | W40 Petange || W40 || Hard || — || Semifinals || Danielle Collins / Isabelle Haverlag || 2–6, 4–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W50 Pune || W50 || Hard || Darja Semeņistaja || Final (Title) || Naiktha Bains / Fanny Stollár || 7–6(8), 6–3 |- | W75 Croissy-Beaubourg || W75 || Hard || Estelle Cascino || Final (Title) || Maia Lumsden / Jessika Ponchet || 7–5, 7–6(4) |- | W100 Vitoria-Gasteiz || W100 || Hard || Estelle Cascino || Final (Title) || Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča || 6–3, 2–6, 10–4 |- | W75 Porto 3 || W75 || Hard || Alicia Barnett || Quarterfinals || Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett || 3–6, 4–6 |- | W75 Trnava || W75 || Hard || Zeynep Sönmez || Semifinals || Lulu Sun / Moyuka Uchijima || 2–6, 2–6 |- | W100 Dubai || W100 || Hard || Valentini Grammatikopoulou || Quarterfinals || Isabelle Haverlag / Erika Pridankina || 7–5, 4–6, 3–10 |} === WTA and WTA 125 tournaments === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" ! Tournament !! Court !! Category !! Opponent !! Round !! Score |- | Miami Open || Hard || WTA 1000 || Viktória Hrunčáková || Qualifying 1 || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Romanian Open (Cluj-Napoca) || Clay || WTA 250 || Mayar Sherif || Second Round || 2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" ! Tournament !! Category !! Court !! Round !! Opponent !! Score |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || First Round || Madison Brengle || 2–6, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Clay || Qualifying 1 || Anna Bondár || 0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 1 || Misaki Doi || 6–4, 1–6, 3–6 |- | Thailand Open (Hua Hin) || WTA 250 || Hard || First Round || Tatjana Maria (6) || 2–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || First Round || Irina-Camelia Begu || 2–6, 5–7 |- | Mutua Madrid Open || WTA 1000 || Clay || First Round || Tatjana Maria || 1–6, 1–6 |- | Japan Open (Osaka) || WTA 250 || Hard || First Round || Himari Sakatsume (Q) || 0–6, 3–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || First Round || Tatjana Maria (3) || 3–6, 0–6 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Hard || First Round || Elise Mertens (2) || 5–7, 0–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Hard || First Round || Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs || 3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Level !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 1 || Rebecca Peterson (18) || 2–6, 5–7 |- | French Open || Grand Slam || Clay || Qualifying 3 || Julia Riera (2) || 6–4, 6–7, 4–6 |- | Wimbledon || Grand Slam || Grass || Qualifying 3 || Lulu Sun (23) || 6–7, 5–7 |- | US Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 3 || Elena-Gabriela Ruse (20) || 6–3, 1–6, 4–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || Qualifying 2 || Emiliana Arango || 6–2, 5–7, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Clay || First Round || Sorana Cîrstea (27) || 3–6, 7–6, 4–6 |- | Wuhan Open || WTA 1000 || Hard || First Round || Kateřina Siniaková || 3–6, 1–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Hard || First Round || Magda Linette || 6–7, 1–6 |- | Guadalajara Open || WTA 500 || Hard || First Round || Marie Bouzková (6) || 2–6, 2–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Hard || Qualifying 1 || Priscilla Hon || 4–6, 3–6 |- | Jiangxi Open || WTA 250 || Hard || First Round || Marie Bouzková (1) || 5–7, 6–7 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || First Round || Bernarda Pera || 0–6, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Grass || Qualifying 2 || Ena Shibahara || 7–6, 0–6, 2–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Hard || Qualifying 1 || Céline Naef (5) || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Hard || Second Round || Tatjana Maria (4) || 5–7, 2–6 |- | Polish Open (Warsaw) || WTA 125 || Hard || First Round || Isabella Shinikova || 2–6, 4–6 |- | Veneto Open (Gaiba) || WTA 125 || Grass || Quarterfinals || Sara Errani (4) || 0–6, 6–7 |- | Makarska Open || WTA 125 || Clay || First Round || Maria Timofeeva (Q) || 6–1, 3–6, 2–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" ! Tournament !! Level !! Surface !! Partner !! Round !! Opponent !! Score |- | Canberra International || WTA 125 || Hard || Laura Pigossi || Semifinals || Kaylah McP / Astra Sharma || 6–7(1), 3–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Clay || Taylah Preston || First Round || Valeria Lepchenko / Anna Falei || 4–6, 4–6 |- | Polish Open || WTA 125 || Hard || Daniela Semenistaja || Quarterfinals || Weronika Falkowska / Martyna Kubka || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Hard || Kimberly Birrell || Quarterfinals || Katarzyna Piter / Fanny Stollar || 4–6, 4–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Hard || En Shuo Liang || Quarterfinals || Giuliana Olmos / Alexandra Panova || 1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 1 || Jana Fett (133) || 5–7, 2–6 |- | Singapore Open || WTA 250 || Hard || Qualifying 2 || Simona Waltert (179) || 3–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || Semifinals || Jessica Pegula (4) || 6–7, 7–5, 3–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Clay || Second Round || Iga Świątek (2) || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Italian Open || WTA 1000 || Clay || First Round || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6 |- | French Open || Grand Slam || Clay || First Round || Emiliana Arango (85) || 0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open || WTA 125 || Grass || First Round || Linda Fruhvirtová || 5-7, 7-6(5), 1-6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Grass || First Round || Magda Linette (31) || 4–6, 3–6 |- | Eastbourne Open || WTA 250 || Grass || Finals (RunnerUp) || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- | Wimbledon || Grand Slam || Grass || First Round || Barbora Krejčíková (16) || 6–3, 2–6, 1–6 |- | National Bank Open (Montreal) || WTA 1000 || Hard || First Round || Markéta Vondroušová (63) || 6–3, 1–6, 2–6 |- | US Open || Grand Slam || Hard || Second Round || Cristina Bucșa (95) || 4–6, 3–6 |- | São Paulo Open || WTA 250 || Hard || Quarterfinals || Janice Tjen (130) || 4–6, 1–6 |- | China Open (Wuhan) || WTA 1000 || Hard || Qualifying 1 || Moyuka Uchijima (91) || 4–6, 6–3, 2–6 |- | Japan Women's Open (Osaka) || WTA 250 || Hard || First Round || Tereza Valentová (78) || 1–6, 2–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || First Round || Claire Liu (305) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Hong Kong Tennis Open || WTA 250 || Hard || Second Round || Victoria Mboko (21) || 6–3, 3–6, 4–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Hard || Semifinals || Shuai Wei (134) || 5–7, 2–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Hard || Second Round || Mai Hontama (166) || 6–7, 2–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Clay || Second Round || Panna Udvardy (137) || 6–7, 4–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Grass || First Round || Linda Fruhvirtová (152) || 5–7, 7–6, 1–6 |- | Ilkley Open || WTA 125 || Grass || Quarterfinals || Rebecca Marino (107) || 6–1, 0–6, 6–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Hard || Champion || Panna Udvardy (134) || 1–6, 7–5, 6–3 |- | Jingshan Tennis Open || WTA 125 || Hard || Semifinals || Lulu Sun (146) || 6–3, 4–6, 2–6 |- | Suzhou Open || WTA 125 || Hard || Quarterfinals || Viktorija Golubic (70) || 6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Reason |- | Cincinnati Open || WTA 1000 || Hard || Shoulder injury |- | Monterrey Open || WTA 500 || Hard || Shoulder injury |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || Nadiia Kichenok || Semifinals || Katarzyna Piter / Janice Tjen || 7–6(4), 3–6, 5–10 |- | Italian Open || WTA 1000 || Clay || Coco Gauff || Quarterfinals || Jasmine Paolini / Sara Errani || 5–7, 6–3, 7–10 |- | French Open || Grand Slam || Clay || Renata Zarazúa || Second Round || Olga Danilović / Anastasia Potapova || 1–6, 3–6 |- | Hong Kong Open || WTA 250 || Hard || Chan Hao‑ching || First Round || Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich || 6–3, 1–6, 7–10 |- | Wimbledon || Grand Slam || Grass || Eva Lys || First Round || Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason || 4–6, 2–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Grass || Rebeka Masarova || First Round || Storm Hunter / Ellen Perez || 4–6, 4–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Hard || Tsao Chia‑yi || First Round || Amina Anshba / Elena Pridankina || 4–6, 4–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Clay || Katie Volynets || First Round || Carmen Corley / Olivia Gadecki || 3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Level !! Court !! Round !! Opponent !! Score |- | Auckland Open || WTA 250 || Hard || Semifinals || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || First Round || Alycia Parks || 6–0, 3–6, 2–6 |- | Philippines Womens Open || WTA 125 || Hard || Quarterfinals|| Camila Osorio || 4-6, 4-6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Hard || Quarterfinals || Ekaterina Alexandrova|| 3-6, 3-6 |- | Qatar Open || WTA 1000 || Hard || First Round|| Tereza Valentová|| 6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Championships |WTA 1000 |Hard |Quarterfinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Clay |Second Round |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Clay | First Round | Leylah Fernandez | 1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Second Round |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Third Round |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Clay |First Round |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Clay |First Round |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Second Round |Alina Charaeva | |- |HSBC Championships |WTA 500 |Grass | | | |- |Berlin Open |WTA 500 |Grass | | | |- |Bad Homburg Open |WTA 500 |Grass | | | |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass | | | |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Level !! Court !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | Auckland Open || WTA 250 || Hard || Iva Jovic || Semifinals || Xu Yifan / Yang Zhaoxuan || 5–7, 3–6 |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Ingrid Martins || First Round || Shuko Aoyama / Magda Linette || 6–7(3), 6–2, 3–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Hard || Janice Tjen|| Semifinals|| Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls|| 4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Iva Jovic |First Round |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Zeynep Sönmez |Second Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Hailey Baptiste |First Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Nikola Bartůňková |First Round |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |} == Taunang ranggo ng WTA == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ! Taon !! Isahan !! Dalawahan |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} Pinagmulan: Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA<ref name=":63" /> == Estilo ng Paglalaro == Si Alex Eala ay 6‑0‑9 laban sa Top‑20. Kapag nananalo, kontrolado niya ang laban at epektibo ang unang serve; kapag natalo, mahina ang unang serve at nakakakuha ng puntos ang kalaban. Sa panalo, mataas ang kanyang dominance ratio (average 1.24): mga 66% ng unang serve ang pumapasok at nananalo siya ng mga 60% ng puntos mula rito. Sa talo, mababa ang dominance ratio (average 0.65): mga 61% ang unang serve in pero nananalo lang siya ng mga 45% ng unang‑serve points. Limang sa anim niyang panalo ay malinaw ang pagkakalamang; ang laban kay Tauson sa US Open 2025 ang nagpakita ng pinakamalapit na resulta. Konklusyon: kapag mahusay ang unang serve at napipilit niya ang kalaban sa baseline, tumaas ang tsansa niyang talunin ang Top‑20 — kung hindi, bumababa agad ang kontrol at lumalayo ang pagkatalo. ==== Mga Panalo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Coco Gauff || 6-2, 2-0 RET || 1.46 || 68.0% || 58.8% || 50.0% |- | Dubai – Hard (2026) || Jasmine Paolini || 6-1, 7-6(5) || 1.32 || 63.1% || 73.2% || 50.0% |- | US Open – Hard (2025) || Clara Tauson || 6-3, 2-6, 7-6(11) || 0.97 || 68.1% || 59.4% || 43.3% |- | Eastbourne – Grass (2025) || Jelena Ostapenko || 0-6, 6-2, 3-2 RET || 1.08 || 63.5% || 57.6% || 63.2% |- | Miami – Hard (2025) || Iga Swiatek || 6-2, 7-5 || 1.27 || 66.7% || 52.3% || 50.0% |- | Miami – Hard (2025) || Madison Keys || 6-4, 6-2 || 1.32 || 66.1% || 58.5% || 52.4% |} ==== Mga Talo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | French Open – Clay (2026) || Iva Jovic || 4-6, 2-6 || 0.73 || 50% || 47% || 30% |- | Rome – Clay (2026) || Elena Rybakina || 4-6, 3-6 || 0.80 || 67.1% || 56.9% || 44.0% |- | Miami – Hard (2026) || Karolina Muchova || 0-6, 2-6 || 0.39 || 52.4% || 36.4% || 50.0% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Linda Noskova || 2-6, 0-6 || 0.36 || 56.8% || 36.0% || 47.4% |- | Dubai – Hard (2026) || Coco Gauff || 0-6, 2-6 || 0.61 || 57.5% || 30.4% || 41.2% |- | Abu Dhabi – Hard (2026) || Ekaterina Alexandrova || 3-6, 3-6 || 0.79 || 69.8% || 45.5% || 52.6% |- | Wimbledon – Grass (2025) || Barbora Krejcikova || 6-3, 2-6, 1-6 || 0.82 || 54.3% || 50.0% || 50.0% |- | Madrid – Clay (2025) || Iga Swiatek || 6-4, 4-6, 2-6 || 0.77 || 69.0% || 50.7% || 41.9% |- | Miami – Hard (2025) || Jessica Pegula || 6-7(3), 7-5, 3-6 || 0.87 || 72.5% || 62.2% || 42.9% |} == Ibang larangan == === Pambansang koponan === Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa mga internasyonal na torneo. Nagwagi siya ng mga medalya sa [[:en:Tennis_at_the_2021_SEA_Games|SEA Games 2021]] (pilak sa singles, team, at mixed doubles) at sa [[:en:Tennis_at_the_2022_Asian_Games|Asian Games 2022]] (pilak sa singles at mixed doubles).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=March 25, 2025}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |language=en-US |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=September 10, 2025}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa Group II ng Billie Jean King Cup qualifiers, na nag-angat sa Pilipinas sa Group I.<ref name=":12">{{Cite web |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=October 13, 2025 |website=One Sports |language=en}}</ref> Sa [[:en:Tennis_at_the_2025_SEA_Games|SEA Games 2025]], nakamit niya ang ginto sa women's singles at tanso sa mixed doubles at team events.<ref name=":13">{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH|url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=December 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> ===Mga Eksibisyon na Laro=== ====Singles: 1 (titles)==== {|class="wikitable" !Resulta !{{ns}}Petsa{{ns}} !Torneo !Uri ng Korte !Kalaban !Iskor |- |Panalo | Enero 2026 |[[:en:Kooyong_Classic|Kooyong Classic]], Melbourne, Australia |Matigas na Korte |[[:en:Donna Vekić|Donna Vekić]] |6–3, 6–4 |} === Mga sponsorship === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[:en:Globe_Telecom|Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga endorsement mula sa [[:en:Babolat|Babolat]], [[:en:Nike,_Inc.|Nike]], at [[:en:Bank_of_the_Philippine_Islands|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/}}</ref> bago naging brand ambassador ng [[:en:Milo_(drink)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html}}</ref> === Mga parangal === Walong beses nang kinilala si Eala ng [[:en:Philippine_Sportswriters_Association|Philippine Sportswriters Association]] sa [[:en:PSA_Annual_Awards|PSA Annual Awards]], kabilang ang paggawad sa kanya bilang ''Athlete of the Year'' noong 2026.<ref>Citations for Eala's PSA Annual Awards: *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=October 12, 2025 |archive-url= |archive-date=}} *{{Cite news |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=February 17, 2026}}</ref> Noong 2021, isinama siya ng [[:en:Tatler_Asia|''Tatler Asia'']] sa talaan ng mga pinaka-maimpluwensiyang personalidad sa Asya.<ref>{{cite news |title=Asia's Most Influential Philippines 2021 |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021}}</ref> Noong Abril 2025, ginawaran si Eala ng ''Premios Tanglaw'' ng [[:en:Embassy_of_the_Philippines|Embahada ng Pilipinas]] sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang ambag sa [[:en:Philippines–Spain_relations|ugnayan ng Pilipinas at Espanya]].<ref>{{cite news |date=April 2025 |title=Premios Tanglaw honoring Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/premios-tanglaw-eala}}</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia bilang isa sa kanilang [[:en:Forbes_30_Under_30|30 Under 30]] sa kategoryang Libangan at Isports, dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tennis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=May 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=May 27, 2026}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alexandra Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alexandra Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alexandra Eala's Tennis Abstract page] [[:en:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on English Wikipedia (English)]] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alexandra Eala on Fandom (English)] [[:simple:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on Simple Wikipedia]] 6hs8xvc0dfgl6xoyfcxuqujhbavfujd 2210181 2210177 2026-06-03T09:43:51Z Tabilay 153890 /* Estilo ng Paglalaro */ 2210181 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=April 2025}} Si '''Alexandra Maniego Eala''' (ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Quezon City]]) ay isang Pilipinang manlalaro ng [[tenis]]. Siya ang pinakamataas na naitalang ranggong Pilipino sa WTA, na umabot sa world No. 29 noong Marso 16, 2026.<ref name=":11">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=March 16, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high World No. 29 |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/16/eala-rises-to-career-high-world-no-29-in-latest-wta-rankings-1032}}</ref> Nanalo siya ng mga junior Grand Slam: doubles sa 2020 Australian Open at 2021 French Open, at girls' singles sa 2022 US Open.<ref name=":1">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=September 10, 2022 |title=Eala captures US Open girls' singles crown |url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/}}</ref> Sa pro circuit, mayroon siyang limang ITF singles at tatlong ITF doubles title. Noong 2025, umabot siya sa semifinals ng Miami Open, nag-final sa Eastbourne Open, at nagkampeon sa WTA 125 Guadalajara Open.<ref name=":63">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Eala at the [[:en:2025 SEA Games|2025 SEA Games]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Metro Manila]], Philippines<br>[[Mallorca]], Spain |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Quezon City]], Philippines |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = March 2020 |plays = Left-handed (two-handed backhand) |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Fitness Coach) |careerprizemoney = US 1,997,574 |singlesrecord = {{tennis record|won=212|lost=130}} |singlestitles = 0 |highestsinglesranking = No. 29 (March 16, 2026) |currentsinglesranking = No. 37 (May 25, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=46}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = No. 88 (May 4, 2026) |currentdoublesranking = No. 116 (May 25, 2026) |updated = May 25, 2026 |AustralianOpenresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's singles|2026]]) |FrenchOpenresult = 1R ([[:en:2026 French Open – Women's singles|2026]]) |Wimbledonresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's singles|2025]]) |USOpenresult = 2R ([[:en:2025 US Open – Women's singles|2025]]) |AustralianOpenDoublesresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's doubles|2026]]) |FrenchOpenDoublesresult = 2R ([[:en:2025 French Open – Women's doubles|2025]]) |WimbledonDoublesresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's doubles|2025]]) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |the {{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the SEA Games|SEA Games]]}} {{MedalGold | 2025 Thailand | Singles }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Team }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Singles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Team }} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze | 2022 Hangzhou | Singles }} {{MedalBronze|2022 Hangzhou|Mixed doubles}} }} == Maagang buhay == Si '''Alexandra Maniego Eala''' ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala (business executive)<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 March 2026}}</ref> at [[:en:Rizza_Maniego-Eala|Rosemarie Maniego-Eala]], dating CFO ng [[Globe Telecom]] (hanggang 2024) at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[:en:1985_SEA_Games|1985 SEA Games]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina [[:en:Noli_Eala|Noli Eala]] (dating chairperson ng [[:en:Philippine_Sports_Commission|Philippine Sports Commission]] at commissioner ng [[Philippine Basketball Association]])<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=August 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=March 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=August 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=November 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]}}</ref> at si Rhett Eala (fashion designer).<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=April 23, 2026}}</ref> Ang nakatatanda niyang kapatid na si Michael Francis “Miko” Eala ay naglaro ng tennis para sa [[:en:Penn_State_Nittany_Lions|Penn State]] mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=May 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=March 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal}}</ref> Nagsimulang maglaro si Eala ng tennis sa edad na apat, matapos ipakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya rin ang una niyang coach.<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=[Gulf News |date=August 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=November 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=August 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at [[:en:Colegio_San_Agustin_–_Makati|Colegio San Agustin]] sa [[Makati]], bago lumipat sa [[:en:Rafa_Nadal_Academy|Rafa Nadal Academy]] sa [[:en:Manacor|Manacor]], Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 22, 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]}}</ref> == Personal na buhay == Paborito ni Eala ang [[:en:Kaldereta|kaldereta]] at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa kape.<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=3 Pebrero 2026 |title=Ikaw ba ay tao ng Kare-Kare? Ang ranggo ni Alex Eala sa pagkaing Pilipino ay maaaring ikagulat mo |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=23 Pebrero 2026 |website=One Sports |language=tl}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Ibinunyag ni Alex Eala at mga kapwa propesyonal ang kanilang personalidad sa labas ng korte sa Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 Marso 2026}}</ref> Multilingual siya at nagsasalita ng Ingles, Kastila, at [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang isang pangarap na nagpasiklab ng fenomeno sa tennis |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 Marso 2026}}</ref> Itinuturing niya ang [[:en:Wimbledon_Championships|Wimbledon]] bilang paborito niyang Grand Slam.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=3 Hulyo 2025 |title='Living my dream': Nagdiwang si Alex Eala sa makasaysayang Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=3 Hulyo 2025 |website=Rappler |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Disyembre 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview kay Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=24 Disyembre 2025 |website=Instagram |language=tl}}</ref> Binanggit niya si [[Maria Sharapova]] bilang impluwensya sa kanyang istilo ng laro at nakapagsanay na siya kasama si [[Rafael Nadal]] at ang kapatid niyang si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=19 Hulyo 2025 |title=Ang impluwensya ni Sharapova ang nagtutulak sa agresibong laro ni Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Manila Standard |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=20 Nobyembre 2025 |title=Naglaro si Alex Eala kasama si Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Inquirer |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 Agosto 2025 |title=Bago ang malalaking tao, palaging nasa tabi ni Alex Eala ang kanyang kapatid na si Miko |url=https://www.spin.ph/tennis/get-to-know-alex-eala-older-brother-and-avid-supporter-miko-a6035-20250827 |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Spin.ph |language=tl}}</ref> Pagkatapos ng kanyang breakout sa 2025 Miami Open, lumawak ang kanyang kasikatan sa Pilipinas at sa mga [[:en:Overseas_Filipinos_Filipino_diaspora|komunidad ng Pilipino sa ibayong dagat]], na inihalintulad ng ilang komentarista sa impluwensya ni [[Manny Pacquiao]]. Ayon sa mamamahayag at dating manlalaro ng tennis na si [[:en:Dyan_Castillejo|Dyan Castillejo]], tinatrato na siya ng mga tagahanga “na para bang nanalo na siya ng Grand Slam.” Nakatulong din ang paggamit niya ng Tagalog sa pagpapalakas ng ugnayan sa mga tagasuporta, at ang kanyang pag-angat ay nagpasiklab ng bagong interes sa tennis sa bansa. Inihambing din ng mga analista ang epekto niya sa paglawak ng tennis sa mga pigura tulad nina [[:en:Li_Na|Li Na]] at [[:en:Ons_Jabeur|Ons Jabeur]].<ref name=":0" /> Mas naging palakaibigan si Eala sa tour at nakabuo ng mga sumusuportang pagkakaibigan kina [[:en:Iva_Jović|Iva Jović]], [[:en:Zeynep_Sonmez|Zeynep Sonmez]], [[:en:Victoria_Mboko|Victoria Mboko]], [[:en:Eva_Lys|Eva Lys]], [[:en:Leylah_Fernandez|Leylah Fernandez]], at [[:en:Lizette_Cabrera|Lizette Cabrera]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=9 Marso 2026 |title=Ibinunyag ni Alex Eala ang mga kaibigan na kanyang nakilala sa kanyang batang karera sa WTA |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-bares-friends-she-has-made-in-her-young-wta-career-a6035-20260309 |access-date=9 Marso 2026 |website=Spin.ph |language=tl}}</ref> ==Karera== ===Junior na Karera=== Nagtagumpay si Eala sa junior circuit, kabilang ang kanyang mga panalo sa singles sa [[:en:2022_US_Open_–_Girls'_singles|US Open]] at mga titulo sa doubles sa [[:en:2020_Australian_Open_–_Girls'_doubles|Australian Open]] at [[:en:2021_French_Open_–_Girls'_doubles|French Open]].<ref name=":63" /> === Propesyonal na Karera === ==== ITF World Women's Tennis Tour ==== Mula sa kanyang mga junior na karera, lumipat si Eala sa [[:en:ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], kung saan unti-unti niyang pinagtibay ang kanyang rekord. Mula 2021 hanggang 2024, nakamit niya ang anim na titulo sa singles, kabilang ang torneo na [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|W100 Vitoria-Gasteiz]]. Sa doubles, nagwagi siya ng tatlong titulo noong 2024, kasama sina [[:en:Darja_Semeņistaja|Darja Semeņistaja]] at [[:en:Estelle_Cascino|Estelle Cascino]].<ref name=":63" /> ====WTA Tour==== Nagsimula ang paglahok ni Eala sa [[:en:WTA_Tour|WTA Tour]] noong 2021 sa kanyang unang pagsabak sa [[:en:2021_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]], kung saan nabigo siyang makalusot sa qualifying. Lumahok din siya sa [[:en:2021_Winners_Open_–_Singles|Romanian Open (Cluj-Napoca)]], ngunit natigil sa ikalawang yugto.<ref name=":63" /> Noong 2022, muling naglaro si Eala sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] ngunit natanggal sa unang yugto. Sinubukan din niyang makapasok sa [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid Open]], subalit nabigo siya sa qualifying.<ref name=":63" /> Pagsapit ng 2023, sumabak siya sa [[:en:2023_Thailand_Open_–_Singles|Thailand Open (Hua Hin)]], [[:en:2023_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]], [[:en:2023_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid Open]], [[:en:2023_Japan_Women's_Open_–_Singles|Japan Women’s Open (Osaka)]], [[:en:2023_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou Open (China)]], at [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Singles|Jasmin Open (Monastir, Tunisia)]], ngunit hindi siya nakalusot sa unang yugto ng mga nasabing torneo.<ref name=":63" /> Noong 2024, umabot siya sa quarterfinals ng [[:en:2024_Veneto_Open_–_Singles|Veneto Open (Italy)]] bago mapatigil ni [[:en:Sara_Errani|Sara Errani]]. Gayunman, karamihan sa kanyang kampanya ay nauwi sa maagang pagkatanggal sa mga torneo tulad ng [[:en:2024_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]], [[:en:2024_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid Open]], [[:en:2024_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan Open (China)]], [[:en:2024_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi Open]], [[:en:2024_Guadalajara_Open_Akron_–_Singles|Guadalajara Akron Open]], [[:en:2024_Ningbo_Open_–_Singles|Ningbo Open (China)]], [[:en:2024_Jiangxi_Open_–_Singles|Jiangxi Open (Jiujiang, China)]], [[:en:2024_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou Open (China)]], [[:en:2024_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham Open]], [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra International]], [[:en:2024_Polish_Open_–_Singles|Polish Open (Warsaw)]], at [[:en:2024_Makarska_International_Championships_–_Singles|Makarska Open]].<ref name=":63" /> Noong 2025, nakarating siya sa semifinals ng [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] bago mapigilan ni [[:en:Jessica_Pegula|Jessica Pegula]]. Sa damuhan, umabot siya sa final ng [[:en:2025_Eastbourne_Open_–_Women's_singles|Eastbourne Open]] at nagtapos bilang runner-up kay [[:en:Maya_Joint|Maya Joint]]. Nakamit din niya ang kanyang unang titulo sa Challenger/125 level sa [[:en:2025_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125 Open]], at umabot sa semifinals ng [[:en:2025_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra Open]], [[:en:2025_Jingshan_Tennis_Open_–_Women's_singles|Jingshan Open (China)]], at [[:en:2025_Suzhou_WTA_125_–_Singles|Suzhou Open]]. Gayunpaman, hindi siya nagtagumpay sa [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_singles|Italian Open]], [[:en:2025_National_Bank_Open_–_Women's_singles|Canadian Open]], at [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Singles|Hong Kong Open]].<ref name=":63" /> Noong 2026, nakapasok siya sa semifinals ng [[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_singles|ASB Classic (Auckland)]] at [[:en:2026_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi Open]], at umabot din sa quarterfinals ng [[:en:2026_Philippine_Women's_Open_–_Singles|Philippines Women’s Open]] at [[:en:2026_Dubai_Tennis_Championships_–_Women's_singles|Dubai Tennis Championships]]. Nakarating siya sa ika-apat na yugto ng [[:en:2026_BNP_Paribas_Open_–_Women's_singles|Indian Wells Open]] at [[:en:2026_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]]. Sa luwad, umabot siya sa ikatlong yugto ng [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_singles|Italian Open]] bago natalo kay [[:en:Elena_Rybakina|Elena Rybakina]], ngunit nabigo sa unang yugto ng [[:en:2026_Qatar_TotalEnergies_Open_–_Singles|Qatar Open]], [[:en:2026_Porsche_Tennis_Grand_Prix_–_Singles|Stuttgart Open]], at [[:en:2026_Internationaux_de_Strasbourg_–_Singles|Strasbourg International]].<ref name=":63" /> === Grand Slam === Nagsimula ang paglahok ni Eala sa mga torneo ng Grand Slam noong 2023 sa kanyang unang mga pagsubok sa qualifying, kabilang ang laban niya kay [[:en:Misaki_Doi|Misaki Doi]] sa opening round ng [[:en:2023_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open qualifying]].<ref name=":63" /> Noong 2024, umabot siya sa final qualifying round sa lahat ng apat na major—[[:en:2024_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]], [[:en:2024_French_Open_–_Women's_singles_qualifying|French Open]], [[:en:2024_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles_qualifying|Wimbledon]], at [[:en:2024_US_Open_–_Women's_singles_qualifying|US Open]]—ngunit hindi pa rin siya nakapasok sa main draw.<ref name=":63" /> Noong 2025, muling sumabak si Eala sa [[:en:2025_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open qualifying]] ngunit natanggal. Gayunman, nakapasok siya sa main draw ng [[:en:2025_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] at [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles|Wimbledon]], kung saan kapwa siya natalo sa unang yugto. Sa [[:en:2025_US_Open_–_Women's_singles|US Open]], umabot siya sa ikalawang round bago magpaubaya kay [[:en:Cristina_Bucșa|Cristina Bucșa]].<ref name=":63" /> Noong 2026, nag-debut siya sa main draw ng [[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]] ngunit natalo sa unang round kay [[:en:Alycia_Parks|Alycia Parks]]. Sa [[:en:2026_French_Open_–_Women's_singles|Roland Garros]], natigil din ang kanyang kampanya sa opening round matapos matalo kay [[:en:Iva_Jovic|Iva Jovic]].<ref name=":63" /> <!-- ===Eala's Matches=== ---> == Mga laro ni Eala == === Juniors === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Singles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || R2 || R3 || A || A |- | French Open || A || SF || A || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || A || W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Doubles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || A || W || A || A |- | French Open || A || A || W || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || SF || – |} === ITF Women's World Tour === ==== ITF Titles ==== {| class="wikitable" ! Year !! Tournament !! Category !! Event !! Partner |- | 2021 || W15 Manacor || ITF || Singles || – |- | 2022 || W25 Chiang Rai || ITF || Singles || – |- | 2023 || W25 Yecla || ITF || Singles || – |- | 2023 || W25 Roehampton || ITF || Singles || – |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Singles || – |- | 2024 || W50 Pune || ITF || Doubles || Darja Semeņistaja |- | 2024 || W75 Croissy-Beaubourg || ITF || Doubles || Estelle Cascino |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Doubles || Estelle Cascino |} ===== ITF Singles ===== ''' 2020 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Las Palmas de Gran Canaria 2 || W15 || Clay || First Round || Anna Zarycka || 2–6, 4–6 |- | Las Palmas de Gran Canaria || W25 || Clay || Second Round || Lara Salden || 0–6, 6–2, 2–6 |- | Melilla || W15 || Clay || First Round || Anastasia Charaeva || 3–6, 3–6 |- | Monastir 9 || W15 || Hard || Second Round || Nina Stadler || 6–4, 6–7, 5–7 |} ''' 2021 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W15 Manacor || W15 || Hard || Final (Title) || Yvonne Cavalle-Reimers || 5–7, 6–1, 6–2 |- | W15 Manacor 2 || W15 || Hard || Quarterfinals || Ylena In-Albon || 0–6, 3–6 |- | W15 Manacor 3 || W15 || Hard || Quarterfinals || Oksana Selekhmeteva || 2–6, 3–6 |- | W25 Grenoble || W25 || Hard || Quarterfinals || Maja Chwalińska || 0–6, 4–6 |- | W25 Manacor 4 || W25 || Hard || Second Round || Jana Fett || 6–4, 3–6, 5–7 |- | W15 Manacor 5 || W15 || Hard || First Round || Simona Waltert || 4–6, 6–2, 5–7 |- | W60 Bellinzona || W60 || Clay || Second Round || Simona Waltert || 5–7, 6–3, 2–6 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Clay || Second Round || Irene Burillo Escorihuela || 2–6, 4–6 |- | W25 Madrid 2 || W25 || Hard || First Round || Andrea Lázaro García || 6–2, 4–6, 4–6 |- | W25 Milovice || W25 || Hard || First Round || Daria Astakhova || 2–6, 2–6 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W25 Chiang Rai || W25 || Hard || Final (Title) || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 |- | W25 Chiang Rai 2 || W25 || Hard || Quarterfinals || Erika Sema || 3–6, 6–2, 3–6 |- | W25 Madrid 1 || W25 || Hard || Quarterfinals || Anna-Lena Robbe || 6–7(3), 3–6 |- | W60 Madrid 2 || W60 || Hard || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 |- | W60 Vitoria-Gasteiz || W60 || Hard || Semifinals || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 |- | W25 El Espinar || W25 || Hard || Semifinals || Eva Guerrero Alvarez || 2–6, 6–3, 2–6 |- | W100 Grodzisk Mazowiecki || W100 || Hard || First Round || Katharina Hobgarski || 4–6, 3–6 |- | W60 Templeton || W60 || Hard || Second Round || Katarzyna Kawa || 6–2, 4–6, 0–6 |- | W80 Rancho Santa Fe || W80 || Hard || Quarterfinals || Marcela Zacarías || 2–6, 5–7 |- | W60 Hamburg || W60 || Hard || Second Round || Ysaline Bonaventure || 4–6, 0–6 |- | W80 Poitiers || W80 || Hard || Semifinals || Ysaline Bonaventure || 1–6, 6–3, 3–6 |- | W100 Shrewsbury || W100 || Hard || Qualifying 2 || Maia Lumsden || 1–6, 5–7 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W25 Yecla || W25 || Hard || Final (Title) || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 |- | W25 Roehampton || W25 || Hard || Final (Title) || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 |- | W25 Aldershot || W25 || Hard || Final || Destanee Aiava || 6–3, 4–6, 1–6 |- | W40 Petange || W40 || Hard || Final || Océane Dodin || 1–6, 5–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W100 Vitoria-Gasteiz || W100 || Hard || Final (Title) || Victoria Jiménez Kasintseva || 6–4, 6–4 |- | W100 Dubai || W100 || Hard || Semifinals || Polina Kudermetova || 6–4, 2–6, 2–6 |- | W100 Takasaki || W100 || Hard || Quarterfinals || Mananchaya Sawangkaew || 6–4, 1–6, 2–6 |- | W100 Cary || W100 || Hard || Quarterfinals || Renata Zarazúa || 6–3, 4–6, 3–6 |- | W100 Landisville || W100 || Hard || Quarterfinals || Olivia Gadecki || 1–6, 6–0, 3–6 |- | W75 Porto || W75 || Hard || Quarterfinals || Anna Bondar || 4–6, 7–6, 1–6 |- | W75 Trnava 1 || W75 || Hard || Quarterfinals || Anastasia Gureva || 2–6, 6–3, 6–7 |- | W75 Trnava 2 || W75 || Hard || First Round || Tereza Martincová || 6–3, 4–6, 6–7 |- | W75 Croissy-Beaubourg || W75 || Hard || Second Round || Mona Barthel || 6–4, 4–6, 1–6 |- | W75 Zagreb || W75 || Clay || First Round || Tena Lukas || 5–7, 6–3, 4–6 |- | W60 Bellinzona || W60 || Clay || First Round || Selena Janicijevic || 3–6, 1–6 |- | W50 Indore || W50 || Hard || Semifinals || Polina Kudermetova || 4–6, 7–6, 2–6 |- | W50 Pune || W50 || Hard || Quarterfinals || Darja Semenistaja || 6–7, 0–6 |} ===== ITF Doubles ===== ''' 2021 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W25 Madrid || W25 || Hard || Victoria Jiménez Kasintseva || Quarterfinals || Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey || 5–7, 6–4, 6–10 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Clay || Oksana Selekhmeteva || Final || Justina Mikulskytė / Oana Simion || 3–6, 5–7 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W25 Manacor || W25 || Hard || Elsa Jacquemot || Quarterfinals || Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi || 6–2, 4–6, 3–10 |- | W25 Macon || W25 || Hard || Jéssica Bouzas Maneiro || Quarterfinals || Audrey Albie / Aubane Droguet || 4–6, 2–6 |- | W25 Chiang Rai 1 || W25 || Hard || Indy De Vroome || First Round || Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted || 6–4, 5–7, 6–10 |- | W25 Chiang Rai 2 || W25 || Hard || Kyōka Okamura || Quarterfinals || Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova || 6–4, 7–6(4), 2–6 |- | W25 Madrid 1 || W25 || Hard || Jéssica Bouzas Maneiro || Quarterfinals || Olga Helmi / Adithya Karunaratne || 0–6, 4–6 |- | W60 Madrid 2 || W60 || Hard || Liang En-shuo || Quarterfinals || Tímea Babos / Valeria Savinykh || 2–6, 4–6 |- | W25 Palma del Río || W25 || Clay || Marina Bassols Ribera || Semifinals || Valeria Savinykh / Fanny Stollár || 2–6, 0–6 |- | W25 Corroios-Seixal || W25 || Hard || Lizette Cabrera || Quarterfinals || Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong || 5–7, 4–6 |- | W60 Templeton || W60 || Hard || Annaëlle Robbe || Second Round || Madison Brengle || 6–3, 6–7, 6–10 |- | W80 Poitiers || W80 || Hard || Petra Marcinko || Quarterfinals || Miriam Skoch / Markéta Vondroušová || 5–7, 2–6 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W60 Trnava 2 || W60 || Hard || — || Semifinals || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 4–6, 1–6 |- | W60 Chiasso || W60 || Clay || — || First Round || Beatrice Gumulya / Anna Sisková || 3–6, 6–4, 11–13 |- | W25 Zaragoza || W25 || Hard || — || Quarterfinals || Alana Parnaby / Victoria Rodríguez || 6–4, 3–6, 6–10 |- | W100 Vitoria-Gasteiz || W100 || Hard || — || Quarterfinals || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 5–7, 6–1, 9–11 |- | W60 Barcelona || W60 || Hard || — || First Round || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 6–4, 3–6, 3–10 |- | W25 Roehampton 2 || W25 || Hard || — || Quarterfinals || Talia Gibson / Petra Hule || 1–6, 5–7 |- | W25 Aldershot || W25 || Hard || — || Semifinals || Erina Hayashi / Saki Imamura || 4–6, 4–6 |- | W100 Tokyo 2 || W100 || Hard || — || Semifinals || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 0–6, 7–5, 6–10 |- | W60 Glasgow 2 || W60 || Hard || — || Quarterfinals || Freya Christie / Olivia Gadecki || — |- | W60 Nantes || W60 || Hard || — || First Round || Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold || 6–1, 3–6, 6–10 |- | W40 Petange || W40 || Hard || — || Semifinals || Danielle Collins / Isabelle Haverlag || 2–6, 4–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W50 Pune || W50 || Hard || Darja Semeņistaja || Final (Title) || Naiktha Bains / Fanny Stollár || 7–6(8), 6–3 |- | W75 Croissy-Beaubourg || W75 || Hard || Estelle Cascino || Final (Title) || Maia Lumsden / Jessika Ponchet || 7–5, 7–6(4) |- | W100 Vitoria-Gasteiz || W100 || Hard || Estelle Cascino || Final (Title) || Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča || 6–3, 2–6, 10–4 |- | W75 Porto 3 || W75 || Hard || Alicia Barnett || Quarterfinals || Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett || 3–6, 4–6 |- | W75 Trnava || W75 || Hard || Zeynep Sönmez || Semifinals || Lulu Sun / Moyuka Uchijima || 2–6, 2–6 |- | W100 Dubai || W100 || Hard || Valentini Grammatikopoulou || Quarterfinals || Isabelle Haverlag / Erika Pridankina || 7–5, 4–6, 3–10 |} === WTA and WTA 125 tournaments === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" ! Tournament !! Court !! Category !! Opponent !! Round !! Score |- | Miami Open || Hard || WTA 1000 || Viktória Hrunčáková || Qualifying 1 || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Romanian Open (Cluj-Napoca) || Clay || WTA 250 || Mayar Sherif || Second Round || 2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" ! Tournament !! Category !! Court !! Round !! Opponent !! Score |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || First Round || Madison Brengle || 2–6, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Clay || Qualifying 1 || Anna Bondár || 0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 1 || Misaki Doi || 6–4, 1–6, 3–6 |- | Thailand Open (Hua Hin) || WTA 250 || Hard || First Round || Tatjana Maria (6) || 2–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || First Round || Irina-Camelia Begu || 2–6, 5–7 |- | Mutua Madrid Open || WTA 1000 || Clay || First Round || Tatjana Maria || 1–6, 1–6 |- | Japan Open (Osaka) || WTA 250 || Hard || First Round || Himari Sakatsume (Q) || 0–6, 3–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || First Round || Tatjana Maria (3) || 3–6, 0–6 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Hard || First Round || Elise Mertens (2) || 5–7, 0–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Hard || First Round || Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs || 3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Level !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 1 || Rebecca Peterson (18) || 2–6, 5–7 |- | French Open || Grand Slam || Clay || Qualifying 3 || Julia Riera (2) || 6–4, 6–7, 4–6 |- | Wimbledon || Grand Slam || Grass || Qualifying 3 || Lulu Sun (23) || 6–7, 5–7 |- | US Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 3 || Elena-Gabriela Ruse (20) || 6–3, 1–6, 4–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || Qualifying 2 || Emiliana Arango || 6–2, 5–7, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Clay || First Round || Sorana Cîrstea (27) || 3–6, 7–6, 4–6 |- | Wuhan Open || WTA 1000 || Hard || First Round || Kateřina Siniaková || 3–6, 1–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Hard || First Round || Magda Linette || 6–7, 1–6 |- | Guadalajara Open || WTA 500 || Hard || First Round || Marie Bouzková (6) || 2–6, 2–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Hard || Qualifying 1 || Priscilla Hon || 4–6, 3–6 |- | Jiangxi Open || WTA 250 || Hard || First Round || Marie Bouzková (1) || 5–7, 6–7 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || First Round || Bernarda Pera || 0–6, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Grass || Qualifying 2 || Ena Shibahara || 7–6, 0–6, 2–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Hard || Qualifying 1 || Céline Naef (5) || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Hard || Second Round || Tatjana Maria (4) || 5–7, 2–6 |- | Polish Open (Warsaw) || WTA 125 || Hard || First Round || Isabella Shinikova || 2–6, 4–6 |- | Veneto Open (Gaiba) || WTA 125 || Grass || Quarterfinals || Sara Errani (4) || 0–6, 6–7 |- | Makarska Open || WTA 125 || Clay || First Round || Maria Timofeeva (Q) || 6–1, 3–6, 2–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" ! Tournament !! Level !! Surface !! Partner !! Round !! Opponent !! Score |- | Canberra International || WTA 125 || Hard || Laura Pigossi || Semifinals || Kaylah McP / Astra Sharma || 6–7(1), 3–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Clay || Taylah Preston || First Round || Valeria Lepchenko / Anna Falei || 4–6, 4–6 |- | Polish Open || WTA 125 || Hard || Daniela Semenistaja || Quarterfinals || Weronika Falkowska / Martyna Kubka || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Hard || Kimberly Birrell || Quarterfinals || Katarzyna Piter / Fanny Stollar || 4–6, 4–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Hard || En Shuo Liang || Quarterfinals || Giuliana Olmos / Alexandra Panova || 1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 1 || Jana Fett (133) || 5–7, 2–6 |- | Singapore Open || WTA 250 || Hard || Qualifying 2 || Simona Waltert (179) || 3–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || Semifinals || Jessica Pegula (4) || 6–7, 7–5, 3–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Clay || Second Round || Iga Świątek (2) || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Italian Open || WTA 1000 || Clay || First Round || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6 |- | French Open || Grand Slam || Clay || First Round || Emiliana Arango (85) || 0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open || WTA 125 || Grass || First Round || Linda Fruhvirtová || 5-7, 7-6(5), 1-6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Grass || First Round || Magda Linette (31) || 4–6, 3–6 |- | Eastbourne Open || WTA 250 || Grass || Finals (RunnerUp) || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- | Wimbledon || Grand Slam || Grass || First Round || Barbora Krejčíková (16) || 6–3, 2–6, 1–6 |- | National Bank Open (Montreal) || WTA 1000 || Hard || First Round || Markéta Vondroušová (63) || 6–3, 1–6, 2–6 |- | US Open || Grand Slam || Hard || Second Round || Cristina Bucșa (95) || 4–6, 3–6 |- | São Paulo Open || WTA 250 || Hard || Quarterfinals || Janice Tjen (130) || 4–6, 1–6 |- | China Open (Wuhan) || WTA 1000 || Hard || Qualifying 1 || Moyuka Uchijima (91) || 4–6, 6–3, 2–6 |- | Japan Women's Open (Osaka) || WTA 250 || Hard || First Round || Tereza Valentová (78) || 1–6, 2–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || First Round || Claire Liu (305) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Hong Kong Tennis Open || WTA 250 || Hard || Second Round || Victoria Mboko (21) || 6–3, 3–6, 4–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Hard || Semifinals || Shuai Wei (134) || 5–7, 2–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Hard || Second Round || Mai Hontama (166) || 6–7, 2–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Clay || Second Round || Panna Udvardy (137) || 6–7, 4–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Grass || First Round || Linda Fruhvirtová (152) || 5–7, 7–6, 1–6 |- | Ilkley Open || WTA 125 || Grass || Quarterfinals || Rebecca Marino (107) || 6–1, 0–6, 6–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Hard || Champion || Panna Udvardy (134) || 1–6, 7–5, 6–3 |- | Jingshan Tennis Open || WTA 125 || Hard || Semifinals || Lulu Sun (146) || 6–3, 4–6, 2–6 |- | Suzhou Open || WTA 125 || Hard || Quarterfinals || Viktorija Golubic (70) || 6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Reason |- | Cincinnati Open || WTA 1000 || Hard || Shoulder injury |- | Monterrey Open || WTA 500 || Hard || Shoulder injury |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || Nadiia Kichenok || Semifinals || Katarzyna Piter / Janice Tjen || 7–6(4), 3–6, 5–10 |- | Italian Open || WTA 1000 || Clay || Coco Gauff || Quarterfinals || Jasmine Paolini / Sara Errani || 5–7, 6–3, 7–10 |- | French Open || Grand Slam || Clay || Renata Zarazúa || Second Round || Olga Danilović / Anastasia Potapova || 1–6, 3–6 |- | Hong Kong Open || WTA 250 || Hard || Chan Hao‑ching || First Round || Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich || 6–3, 1–6, 7–10 |- | Wimbledon || Grand Slam || Grass || Eva Lys || First Round || Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason || 4–6, 2–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Grass || Rebeka Masarova || First Round || Storm Hunter / Ellen Perez || 4–6, 4–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Hard || Tsao Chia‑yi || First Round || Amina Anshba / Elena Pridankina || 4–6, 4–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Clay || Katie Volynets || First Round || Carmen Corley / Olivia Gadecki || 3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Level !! Court !! Round !! Opponent !! Score |- | Auckland Open || WTA 250 || Hard || Semifinals || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || First Round || Alycia Parks || 6–0, 3–6, 2–6 |- | Philippines Womens Open || WTA 125 || Hard || Quarterfinals|| Camila Osorio || 4-6, 4-6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Hard || Quarterfinals || Ekaterina Alexandrova|| 3-6, 3-6 |- | Qatar Open || WTA 1000 || Hard || First Round|| Tereza Valentová|| 6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Championships |WTA 1000 |Hard |Quarterfinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Clay |Second Round |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Clay | First Round | Leylah Fernandez | 1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Second Round |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Third Round |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Clay |First Round |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Clay |First Round |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Second Round |Alina Charaeva | |- |HSBC Championships |WTA 500 |Grass | | | |- |Berlin Open |WTA 500 |Grass | | | |- |Bad Homburg Open |WTA 500 |Grass | | | |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass | | | |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Level !! Court !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | Auckland Open || WTA 250 || Hard || Iva Jovic || Semifinals || Xu Yifan / Yang Zhaoxuan || 5–7, 3–6 |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Ingrid Martins || First Round || Shuko Aoyama / Magda Linette || 6–7(3), 6–2, 3–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Hard || Janice Tjen|| Semifinals|| Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls|| 4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Iva Jovic |First Round |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Zeynep Sönmez |Second Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Hailey Baptiste |First Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Nikola Bartůňková |First Round |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |} == Taunang ranggo ng WTA == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ! Taon !! Isahan !! Dalawahan |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} Pinagmulan: Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA<ref name=":63" /> == Estilo ng Paglalaro == Si Eala ay 6‑‑9 laban sa Top‑20. Kapag nananalo, kontrolado niya ang laban at epektibo ang unang serve; kapag natalo, mahina ang unang serve at nakakakuha ng puntos ang kalaban. Sa panalo, mataas ang kanyang dominance ratio (average 1.24): mga 66% ng unang serve ang pumapasok at nananalo siya ng mga 60% ng puntos mula rito. Sa talo, mababa ang dominance ratio (average 0.65): mga 61% ang unang serve in pero nananalo lang siya ng mga 45% ng unang‑serve points. Limang sa anim niyang panalo ay malinaw ang pagkakalamang; ang laban kay Tauson sa US Open 2025 ang nagpakita ng pinakamalapit na resulta. Konklusyon: kapag mahusay ang unang serve at napipilit niya ang kalaban sa baseline, tumaas ang tsansa niyang talunin ang Top‑20 — kung hindi, bumababa agad ang kontrol at lumalayo ang pagkatalo.<ref>{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala vs. Top 20 Players |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 |access-date=June 2, 2026 |website=Tennis Abstract}}</ref> ==== Mga Panalo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Coco Gauff || 6-2, 2-0 RET || 1.46 || 68.0% || 58.8% || 50.0% |- | Dubai – Hard (2026) || Jasmine Paolini || 6-1, 7-6(5) || 1.32 || 63.1% || 73.2% || 50.0% |- | US Open – Hard (2025) || Clara Tauson || 6-3, 2-6, 7-6(11) || 0.97 || 68.1% || 59.4% || 43.3% |- | Eastbourne – Grass (2025) || Jelena Ostapenko || 0-6, 6-2, 3-2 RET || 1.08 || 63.5% || 57.6% || 63.2% |- | Miami – Hard (2025) || Iga Swiatek || 6-2, 7-5 || 1.27 || 66.7% || 52.3% || 50.0% |- | Miami – Hard (2025) || Madison Keys || 6-4, 6-2 || 1.32 || 66.1% || 58.5% || 52.4% |} ==== Mga Talo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | French Open – Clay (2026) || Iva Jovic || 4-6, 2-6 || 0.73 || 50% || 47% || 30% |- | Rome – Clay (2026) || Elena Rybakina || 4-6, 3-6 || 0.80 || 67.1% || 56.9% || 44.0% |- | Miami – Hard (2026) || Karolina Muchova || 0-6, 2-6 || 0.39 || 52.4% || 36.4% || 50.0% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Linda Noskova || 2-6, 0-6 || 0.36 || 56.8% || 36.0% || 47.4% |- | Dubai – Hard (2026) || Coco Gauff || 0-6, 2-6 || 0.61 || 57.5% || 30.4% || 41.2% |- | Abu Dhabi – Hard (2026) || Ekaterina Alexandrova || 3-6, 3-6 || 0.79 || 69.8% || 45.5% || 52.6% |- | Wimbledon – Grass (2025) || Barbora Krejcikova || 6-3, 2-6, 1-6 || 0.82 || 54.3% || 50.0% || 50.0% |- | Madrid – Clay (2025) || Iga Swiatek || 6-4, 4-6, 2-6 || 0.77 || 69.0% || 50.7% || 41.9% |- | Miami – Hard (2025) || Jessica Pegula || 6-7(3), 7-5, 3-6 || 0.87 || 72.5% || 62.2% || 42.9% |} == Ibang larangan == === Pambansang koponan === Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa mga internasyonal na torneo. Nagwagi siya ng mga medalya sa [[:en:Tennis_at_the_2021_SEA_Games|SEA Games 2021]] (pilak sa singles, team, at mixed doubles) at sa [[:en:Tennis_at_the_2022_Asian_Games|Asian Games 2022]] (pilak sa singles at mixed doubles).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=March 25, 2025}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |language=en-US |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=September 10, 2025}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa Group II ng Billie Jean King Cup qualifiers, na nag-angat sa Pilipinas sa Group I.<ref name=":12">{{Cite web |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=October 13, 2025 |website=One Sports |language=en}}</ref> Sa [[:en:Tennis_at_the_2025_SEA_Games|SEA Games 2025]], nakamit niya ang ginto sa women's singles at tanso sa mixed doubles at team events.<ref name=":13">{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH|url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=December 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> ===Mga Eksibisyon na Laro=== ====Singles: 1 (titles)==== {|class="wikitable" !Resulta !{{ns}}Petsa{{ns}} !Torneo !Uri ng Korte !Kalaban !Iskor |- |Panalo | Enero 2026 |[[:en:Kooyong_Classic|Kooyong Classic]], Melbourne, Australia |Matigas na Korte |[[:en:Donna Vekić|Donna Vekić]] |6–3, 6–4 |} === Mga sponsorship === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[:en:Globe_Telecom|Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga endorsement mula sa [[:en:Babolat|Babolat]], [[:en:Nike,_Inc.|Nike]], at [[:en:Bank_of_the_Philippine_Islands|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/}}</ref> bago naging brand ambassador ng [[:en:Milo_(drink)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html}}</ref> === Mga parangal === Walong beses nang kinilala si Eala ng [[:en:Philippine_Sportswriters_Association|Philippine Sportswriters Association]] sa [[:en:PSA_Annual_Awards|PSA Annual Awards]], kabilang ang paggawad sa kanya bilang ''Athlete of the Year'' noong 2026.<ref>Citations for Eala's PSA Annual Awards: *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=October 12, 2025 |archive-url= |archive-date=}} *{{Cite news |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=February 17, 2026}}</ref> Noong 2021, isinama siya ng [[:en:Tatler_Asia|''Tatler Asia'']] sa talaan ng mga pinaka-maimpluwensiyang personalidad sa Asya.<ref>{{cite news |title=Asia's Most Influential Philippines 2021 |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021}}</ref> Noong Abril 2025, ginawaran si Eala ng ''Premios Tanglaw'' ng [[:en:Embassy_of_the_Philippines|Embahada ng Pilipinas]] sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang ambag sa [[:en:Philippines–Spain_relations|ugnayan ng Pilipinas at Espanya]].<ref>{{cite news |date=April 2025 |title=Premios Tanglaw honoring Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/premios-tanglaw-eala}}</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia bilang isa sa kanilang [[:en:Forbes_30_Under_30|30 Under 30]] sa kategoryang Libangan at Isports, dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tennis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=May 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=May 27, 2026}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alexandra Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alexandra Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alexandra Eala's Tennis Abstract page] [[:en:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on English Wikipedia (English)]] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alexandra Eala on Fandom (English)] [[:simple:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on Simple Wikipedia]] pz6gh1vi2c71s9p76hzn7jqfdzgdif1 2210183 2210181 2026-06-03T09:47:26Z Tabilay 153890 /* Estilo ng Paglalaro */ 2210183 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=April 2025}} Si '''Alexandra Maniego Eala''' (ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Quezon City]]) ay isang Pilipinang manlalaro ng [[tenis]]. Siya ang pinakamataas na naitalang ranggong Pilipino sa WTA, na umabot sa world No. 29 noong Marso 16, 2026.<ref name=":11">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=March 16, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high World No. 29 |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/16/eala-rises-to-career-high-world-no-29-in-latest-wta-rankings-1032}}</ref> Nanalo siya ng mga junior Grand Slam: doubles sa 2020 Australian Open at 2021 French Open, at girls' singles sa 2022 US Open.<ref name=":1">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=September 10, 2022 |title=Eala captures US Open girls' singles crown |url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/}}</ref> Sa pro circuit, mayroon siyang limang ITF singles at tatlong ITF doubles title. Noong 2025, umabot siya sa semifinals ng Miami Open, nag-final sa Eastbourne Open, at nagkampeon sa WTA 125 Guadalajara Open.<ref name=":63">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Eala at the [[:en:2025 SEA Games|2025 SEA Games]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Metro Manila]], Philippines<br>[[Mallorca]], Spain |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Quezon City]], Philippines |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = March 2020 |plays = Left-handed (two-handed backhand) |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Fitness Coach) |careerprizemoney = US 1,997,574 |singlesrecord = {{tennis record|won=212|lost=130}} |singlestitles = 0 |highestsinglesranking = No. 29 (March 16, 2026) |currentsinglesranking = No. 37 (May 25, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=46}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = No. 88 (May 4, 2026) |currentdoublesranking = No. 116 (May 25, 2026) |updated = May 25, 2026 |AustralianOpenresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's singles|2026]]) |FrenchOpenresult = 1R ([[:en:2026 French Open – Women's singles|2026]]) |Wimbledonresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's singles|2025]]) |USOpenresult = 2R ([[:en:2025 US Open – Women's singles|2025]]) |AustralianOpenDoublesresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's doubles|2026]]) |FrenchOpenDoublesresult = 2R ([[:en:2025 French Open – Women's doubles|2025]]) |WimbledonDoublesresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's doubles|2025]]) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |the {{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the SEA Games|SEA Games]]}} {{MedalGold | 2025 Thailand | Singles }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Team }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Singles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Team }} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze | 2022 Hangzhou | Singles }} {{MedalBronze|2022 Hangzhou|Mixed doubles}} }} == Maagang buhay == Si '''Alexandra Maniego Eala''' ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala (business executive)<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 March 2026}}</ref> at [[:en:Rizza_Maniego-Eala|Rosemarie Maniego-Eala]], dating CFO ng [[Globe Telecom]] (hanggang 2024) at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[:en:1985_SEA_Games|1985 SEA Games]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina [[:en:Noli_Eala|Noli Eala]] (dating chairperson ng [[:en:Philippine_Sports_Commission|Philippine Sports Commission]] at commissioner ng [[Philippine Basketball Association]])<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=August 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=March 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=August 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=November 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]}}</ref> at si Rhett Eala (fashion designer).<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=April 23, 2026}}</ref> Ang nakatatanda niyang kapatid na si Michael Francis “Miko” Eala ay naglaro ng tennis para sa [[:en:Penn_State_Nittany_Lions|Penn State]] mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=May 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=March 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal}}</ref> Nagsimulang maglaro si Eala ng tennis sa edad na apat, matapos ipakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya rin ang una niyang coach.<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=[Gulf News |date=August 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=November 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=August 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at [[:en:Colegio_San_Agustin_–_Makati|Colegio San Agustin]] sa [[Makati]], bago lumipat sa [[:en:Rafa_Nadal_Academy|Rafa Nadal Academy]] sa [[:en:Manacor|Manacor]], Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 22, 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]}}</ref> == Personal na buhay == Paborito ni Eala ang [[:en:Kaldereta|kaldereta]] at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa kape.<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=3 Pebrero 2026 |title=Ikaw ba ay tao ng Kare-Kare? Ang ranggo ni Alex Eala sa pagkaing Pilipino ay maaaring ikagulat mo |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=23 Pebrero 2026 |website=One Sports |language=tl}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Ibinunyag ni Alex Eala at mga kapwa propesyonal ang kanilang personalidad sa labas ng korte sa Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 Marso 2026}}</ref> Multilingual siya at nagsasalita ng Ingles, Kastila, at [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang isang pangarap na nagpasiklab ng fenomeno sa tennis |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 Marso 2026}}</ref> Itinuturing niya ang [[:en:Wimbledon_Championships|Wimbledon]] bilang paborito niyang Grand Slam.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=3 Hulyo 2025 |title='Living my dream': Nagdiwang si Alex Eala sa makasaysayang Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=3 Hulyo 2025 |website=Rappler |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Disyembre 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview kay Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=24 Disyembre 2025 |website=Instagram |language=tl}}</ref> Binanggit niya si [[Maria Sharapova]] bilang impluwensya sa kanyang istilo ng laro at nakapagsanay na siya kasama si [[Rafael Nadal]] at ang kapatid niyang si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=19 Hulyo 2025 |title=Ang impluwensya ni Sharapova ang nagtutulak sa agresibong laro ni Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Manila Standard |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=20 Nobyembre 2025 |title=Naglaro si Alex Eala kasama si Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Inquirer |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 Agosto 2025 |title=Bago ang malalaking tao, palaging nasa tabi ni Alex Eala ang kanyang kapatid na si Miko |url=https://www.spin.ph/tennis/get-to-know-alex-eala-older-brother-and-avid-supporter-miko-a6035-20250827 |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Spin.ph |language=tl}}</ref> Pagkatapos ng kanyang breakout sa 2025 Miami Open, lumawak ang kanyang kasikatan sa Pilipinas at sa mga [[:en:Overseas_Filipinos_Filipino_diaspora|komunidad ng Pilipino sa ibayong dagat]], na inihalintulad ng ilang komentarista sa impluwensya ni [[Manny Pacquiao]]. Ayon sa mamamahayag at dating manlalaro ng tennis na si [[:en:Dyan_Castillejo|Dyan Castillejo]], tinatrato na siya ng mga tagahanga “na para bang nanalo na siya ng Grand Slam.” Nakatulong din ang paggamit niya ng Tagalog sa pagpapalakas ng ugnayan sa mga tagasuporta, at ang kanyang pag-angat ay nagpasiklab ng bagong interes sa tennis sa bansa. Inihambing din ng mga analista ang epekto niya sa paglawak ng tennis sa mga pigura tulad nina [[:en:Li_Na|Li Na]] at [[:en:Ons_Jabeur|Ons Jabeur]].<ref name=":0" /> Mas naging palakaibigan si Eala sa tour at nakabuo ng mga sumusuportang pagkakaibigan kina [[:en:Iva_Jović|Iva Jović]], [[:en:Zeynep_Sonmez|Zeynep Sonmez]], [[:en:Victoria_Mboko|Victoria Mboko]], [[:en:Eva_Lys|Eva Lys]], [[:en:Leylah_Fernandez|Leylah Fernandez]], at [[:en:Lizette_Cabrera|Lizette Cabrera]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=9 Marso 2026 |title=Ibinunyag ni Alex Eala ang mga kaibigan na kanyang nakilala sa kanyang batang karera sa WTA |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-bares-friends-she-has-made-in-her-young-wta-career-a6035-20260309 |access-date=9 Marso 2026 |website=Spin.ph |language=tl}}</ref> ==Karera== ===Junior na Karera=== Nagtagumpay si Eala sa junior circuit, kabilang ang kanyang mga panalo sa singles sa [[:en:2022_US_Open_–_Girls'_singles|US Open]] at mga titulo sa doubles sa [[:en:2020_Australian_Open_–_Girls'_doubles|Australian Open]] at [[:en:2021_French_Open_–_Girls'_doubles|French Open]].<ref name=":63" /> === Propesyonal na Karera === ==== ITF World Women's Tennis Tour ==== Mula sa kanyang mga junior na karera, lumipat si Eala sa [[:en:ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], kung saan unti-unti niyang pinagtibay ang kanyang rekord. Mula 2021 hanggang 2024, nakamit niya ang anim na titulo sa singles, kabilang ang torneo na [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|W100 Vitoria-Gasteiz]]. Sa doubles, nagwagi siya ng tatlong titulo noong 2024, kasama sina [[:en:Darja_Semeņistaja|Darja Semeņistaja]] at [[:en:Estelle_Cascino|Estelle Cascino]].<ref name=":63" /> ====WTA Tour==== Nagsimula ang paglahok ni Eala sa [[:en:WTA_Tour|WTA Tour]] noong 2021 sa kanyang unang pagsabak sa [[:en:2021_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]], kung saan nabigo siyang makalusot sa qualifying. Lumahok din siya sa [[:en:2021_Winners_Open_–_Singles|Romanian Open (Cluj-Napoca)]], ngunit natigil sa ikalawang yugto.<ref name=":63" /> Noong 2022, muling naglaro si Eala sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] ngunit natanggal sa unang yugto. Sinubukan din niyang makapasok sa [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid Open]], subalit nabigo siya sa qualifying.<ref name=":63" /> Pagsapit ng 2023, sumabak siya sa [[:en:2023_Thailand_Open_–_Singles|Thailand Open (Hua Hin)]], [[:en:2023_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]], [[:en:2023_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid Open]], [[:en:2023_Japan_Women's_Open_–_Singles|Japan Women’s Open (Osaka)]], [[:en:2023_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou Open (China)]], at [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Singles|Jasmin Open (Monastir, Tunisia)]], ngunit hindi siya nakalusot sa unang yugto ng mga nasabing torneo.<ref name=":63" /> Noong 2024, umabot siya sa quarterfinals ng [[:en:2024_Veneto_Open_–_Singles|Veneto Open (Italy)]] bago mapatigil ni [[:en:Sara_Errani|Sara Errani]]. Gayunman, karamihan sa kanyang kampanya ay nauwi sa maagang pagkatanggal sa mga torneo tulad ng [[:en:2024_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]], [[:en:2024_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid Open]], [[:en:2024_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan Open (China)]], [[:en:2024_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi Open]], [[:en:2024_Guadalajara_Open_Akron_–_Singles|Guadalajara Akron Open]], [[:en:2024_Ningbo_Open_–_Singles|Ningbo Open (China)]], [[:en:2024_Jiangxi_Open_–_Singles|Jiangxi Open (Jiujiang, China)]], [[:en:2024_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou Open (China)]], [[:en:2024_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham Open]], [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra International]], [[:en:2024_Polish_Open_–_Singles|Polish Open (Warsaw)]], at [[:en:2024_Makarska_International_Championships_–_Singles|Makarska Open]].<ref name=":63" /> Noong 2025, nakarating siya sa semifinals ng [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] bago mapigilan ni [[:en:Jessica_Pegula|Jessica Pegula]]. Sa damuhan, umabot siya sa final ng [[:en:2025_Eastbourne_Open_–_Women's_singles|Eastbourne Open]] at nagtapos bilang runner-up kay [[:en:Maya_Joint|Maya Joint]]. Nakamit din niya ang kanyang unang titulo sa Challenger/125 level sa [[:en:2025_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125 Open]], at umabot sa semifinals ng [[:en:2025_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra Open]], [[:en:2025_Jingshan_Tennis_Open_–_Women's_singles|Jingshan Open (China)]], at [[:en:2025_Suzhou_WTA_125_–_Singles|Suzhou Open]]. Gayunpaman, hindi siya nagtagumpay sa [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_singles|Italian Open]], [[:en:2025_National_Bank_Open_–_Women's_singles|Canadian Open]], at [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Singles|Hong Kong Open]].<ref name=":63" /> Noong 2026, nakapasok siya sa semifinals ng [[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_singles|ASB Classic (Auckland)]] at [[:en:2026_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi Open]], at umabot din sa quarterfinals ng [[:en:2026_Philippine_Women's_Open_–_Singles|Philippines Women’s Open]] at [[:en:2026_Dubai_Tennis_Championships_–_Women's_singles|Dubai Tennis Championships]]. Nakarating siya sa ika-apat na yugto ng [[:en:2026_BNP_Paribas_Open_–_Women's_singles|Indian Wells Open]] at [[:en:2026_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]]. Sa luwad, umabot siya sa ikatlong yugto ng [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_singles|Italian Open]] bago natalo kay [[:en:Elena_Rybakina|Elena Rybakina]], ngunit nabigo sa unang yugto ng [[:en:2026_Qatar_TotalEnergies_Open_–_Singles|Qatar Open]], [[:en:2026_Porsche_Tennis_Grand_Prix_–_Singles|Stuttgart Open]], at [[:en:2026_Internationaux_de_Strasbourg_–_Singles|Strasbourg International]].<ref name=":63" /> === Grand Slam === Nagsimula ang paglahok ni Eala sa mga torneo ng Grand Slam noong 2023 sa kanyang unang mga pagsubok sa qualifying, kabilang ang laban niya kay [[:en:Misaki_Doi|Misaki Doi]] sa opening round ng [[:en:2023_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open qualifying]].<ref name=":63" /> Noong 2024, umabot siya sa final qualifying round sa lahat ng apat na major—[[:en:2024_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]], [[:en:2024_French_Open_–_Women's_singles_qualifying|French Open]], [[:en:2024_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles_qualifying|Wimbledon]], at [[:en:2024_US_Open_–_Women's_singles_qualifying|US Open]]—ngunit hindi pa rin siya nakapasok sa main draw.<ref name=":63" /> Noong 2025, muling sumabak si Eala sa [[:en:2025_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open qualifying]] ngunit natanggal. Gayunman, nakapasok siya sa main draw ng [[:en:2025_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] at [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles|Wimbledon]], kung saan kapwa siya natalo sa unang yugto. Sa [[:en:2025_US_Open_–_Women's_singles|US Open]], umabot siya sa ikalawang round bago magpaubaya kay [[:en:Cristina_Bucșa|Cristina Bucșa]].<ref name=":63" /> Noong 2026, nag-debut siya sa main draw ng [[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]] ngunit natalo sa unang round kay [[:en:Alycia_Parks|Alycia Parks]]. Sa [[:en:2026_French_Open_–_Women's_singles|Roland Garros]], natigil din ang kanyang kampanya sa opening round matapos matalo kay [[:en:Iva_Jovic|Iva Jovic]].<ref name=":63" /> <!-- ===Eala's Matches=== ---> == Mga laro ni Eala == === Juniors === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Singles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || R2 || R3 || A || A |- | French Open || A || SF || A || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || A || W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Doubles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || A || W || A || A |- | French Open || A || A || W || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || SF || – |} === ITF Women's World Tour === ==== ITF Titles ==== {| class="wikitable" ! Year !! Tournament !! Category !! Event !! Partner |- | 2021 || W15 Manacor || ITF || Singles || – |- | 2022 || W25 Chiang Rai || ITF || Singles || – |- | 2023 || W25 Yecla || ITF || Singles || – |- | 2023 || W25 Roehampton || ITF || Singles || – |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Singles || – |- | 2024 || W50 Pune || ITF || Doubles || Darja Semeņistaja |- | 2024 || W75 Croissy-Beaubourg || ITF || Doubles || Estelle Cascino |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Doubles || Estelle Cascino |} ===== ITF Singles ===== ''' 2020 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Las Palmas de Gran Canaria 2 || W15 || Clay || First Round || Anna Zarycka || 2–6, 4–6 |- | Las Palmas de Gran Canaria || W25 || Clay || Second Round || Lara Salden || 0–6, 6–2, 2–6 |- | Melilla || W15 || Clay || First Round || Anastasia Charaeva || 3–6, 3–6 |- | Monastir 9 || W15 || Hard || Second Round || Nina Stadler || 6–4, 6–7, 5–7 |} ''' 2021 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W15 Manacor || W15 || Hard || Final (Title) || Yvonne Cavalle-Reimers || 5–7, 6–1, 6–2 |- | W15 Manacor 2 || W15 || Hard || Quarterfinals || Ylena In-Albon || 0–6, 3–6 |- | W15 Manacor 3 || W15 || Hard || Quarterfinals || Oksana Selekhmeteva || 2–6, 3–6 |- | W25 Grenoble || W25 || Hard || Quarterfinals || Maja Chwalińska || 0–6, 4–6 |- | W25 Manacor 4 || W25 || Hard || Second Round || Jana Fett || 6–4, 3–6, 5–7 |- | W15 Manacor 5 || W15 || Hard || First Round || Simona Waltert || 4–6, 6–2, 5–7 |- | W60 Bellinzona || W60 || Clay || Second Round || Simona Waltert || 5–7, 6–3, 2–6 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Clay || Second Round || Irene Burillo Escorihuela || 2–6, 4–6 |- | W25 Madrid 2 || W25 || Hard || First Round || Andrea Lázaro García || 6–2, 4–6, 4–6 |- | W25 Milovice || W25 || Hard || First Round || Daria Astakhova || 2–6, 2–6 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W25 Chiang Rai || W25 || Hard || Final (Title) || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 |- | W25 Chiang Rai 2 || W25 || Hard || Quarterfinals || Erika Sema || 3–6, 6–2, 3–6 |- | W25 Madrid 1 || W25 || Hard || Quarterfinals || Anna-Lena Robbe || 6–7(3), 3–6 |- | W60 Madrid 2 || W60 || Hard || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 |- | W60 Vitoria-Gasteiz || W60 || Hard || Semifinals || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 |- | W25 El Espinar || W25 || Hard || Semifinals || Eva Guerrero Alvarez || 2–6, 6–3, 2–6 |- | W100 Grodzisk Mazowiecki || W100 || Hard || First Round || Katharina Hobgarski || 4–6, 3–6 |- | W60 Templeton || W60 || Hard || Second Round || Katarzyna Kawa || 6–2, 4–6, 0–6 |- | W80 Rancho Santa Fe || W80 || Hard || Quarterfinals || Marcela Zacarías || 2–6, 5–7 |- | W60 Hamburg || W60 || Hard || Second Round || Ysaline Bonaventure || 4–6, 0–6 |- | W80 Poitiers || W80 || Hard || Semifinals || Ysaline Bonaventure || 1–6, 6–3, 3–6 |- | W100 Shrewsbury || W100 || Hard || Qualifying 2 || Maia Lumsden || 1–6, 5–7 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W25 Yecla || W25 || Hard || Final (Title) || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 |- | W25 Roehampton || W25 || Hard || Final (Title) || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 |- | W25 Aldershot || W25 || Hard || Final || Destanee Aiava || 6–3, 4–6, 1–6 |- | W40 Petange || W40 || Hard || Final || Océane Dodin || 1–6, 5–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W100 Vitoria-Gasteiz || W100 || Hard || Final (Title) || Victoria Jiménez Kasintseva || 6–4, 6–4 |- | W100 Dubai || W100 || Hard || Semifinals || Polina Kudermetova || 6–4, 2–6, 2–6 |- | W100 Takasaki || W100 || Hard || Quarterfinals || Mananchaya Sawangkaew || 6–4, 1–6, 2–6 |- | W100 Cary || W100 || Hard || Quarterfinals || Renata Zarazúa || 6–3, 4–6, 3–6 |- | W100 Landisville || W100 || Hard || Quarterfinals || Olivia Gadecki || 1–6, 6–0, 3–6 |- | W75 Porto || W75 || Hard || Quarterfinals || Anna Bondar || 4–6, 7–6, 1–6 |- | W75 Trnava 1 || W75 || Hard || Quarterfinals || Anastasia Gureva || 2–6, 6–3, 6–7 |- | W75 Trnava 2 || W75 || Hard || First Round || Tereza Martincová || 6–3, 4–6, 6–7 |- | W75 Croissy-Beaubourg || W75 || Hard || Second Round || Mona Barthel || 6–4, 4–6, 1–6 |- | W75 Zagreb || W75 || Clay || First Round || Tena Lukas || 5–7, 6–3, 4–6 |- | W60 Bellinzona || W60 || Clay || First Round || Selena Janicijevic || 3–6, 1–6 |- | W50 Indore || W50 || Hard || Semifinals || Polina Kudermetova || 4–6, 7–6, 2–6 |- | W50 Pune || W50 || Hard || Quarterfinals || Darja Semenistaja || 6–7, 0–6 |} ===== ITF Doubles ===== ''' 2021 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W25 Madrid || W25 || Hard || Victoria Jiménez Kasintseva || Quarterfinals || Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey || 5–7, 6–4, 6–10 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Clay || Oksana Selekhmeteva || Final || Justina Mikulskytė / Oana Simion || 3–6, 5–7 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W25 Manacor || W25 || Hard || Elsa Jacquemot || Quarterfinals || Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi || 6–2, 4–6, 3–10 |- | W25 Macon || W25 || Hard || Jéssica Bouzas Maneiro || Quarterfinals || Audrey Albie / Aubane Droguet || 4–6, 2–6 |- | W25 Chiang Rai 1 || W25 || Hard || Indy De Vroome || First Round || Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted || 6–4, 5–7, 6–10 |- | W25 Chiang Rai 2 || W25 || Hard || Kyōka Okamura || Quarterfinals || Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova || 6–4, 7–6(4), 2–6 |- | W25 Madrid 1 || W25 || Hard || Jéssica Bouzas Maneiro || Quarterfinals || Olga Helmi / Adithya Karunaratne || 0–6, 4–6 |- | W60 Madrid 2 || W60 || Hard || Liang En-shuo || Quarterfinals || Tímea Babos / Valeria Savinykh || 2–6, 4–6 |- | W25 Palma del Río || W25 || Clay || Marina Bassols Ribera || Semifinals || Valeria Savinykh / Fanny Stollár || 2–6, 0–6 |- | W25 Corroios-Seixal || W25 || Hard || Lizette Cabrera || Quarterfinals || Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong || 5–7, 4–6 |- | W60 Templeton || W60 || Hard || Annaëlle Robbe || Second Round || Madison Brengle || 6–3, 6–7, 6–10 |- | W80 Poitiers || W80 || Hard || Petra Marcinko || Quarterfinals || Miriam Skoch / Markéta Vondroušová || 5–7, 2–6 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W60 Trnava 2 || W60 || Hard || — || Semifinals || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 4–6, 1–6 |- | W60 Chiasso || W60 || Clay || — || First Round || Beatrice Gumulya / Anna Sisková || 3–6, 6–4, 11–13 |- | W25 Zaragoza || W25 || Hard || — || Quarterfinals || Alana Parnaby / Victoria Rodríguez || 6–4, 3–6, 6–10 |- | W100 Vitoria-Gasteiz || W100 || Hard || — || Quarterfinals || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 5–7, 6–1, 9–11 |- | W60 Barcelona || W60 || Hard || — || First Round || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 6–4, 3–6, 3–10 |- | W25 Roehampton 2 || W25 || Hard || — || Quarterfinals || Talia Gibson / Petra Hule || 1–6, 5–7 |- | W25 Aldershot || W25 || Hard || — || Semifinals || Erina Hayashi / Saki Imamura || 4–6, 4–6 |- | W100 Tokyo 2 || W100 || Hard || — || Semifinals || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 0–6, 7–5, 6–10 |- | W60 Glasgow 2 || W60 || Hard || — || Quarterfinals || Freya Christie / Olivia Gadecki || — |- | W60 Nantes || W60 || Hard || — || First Round || Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold || 6–1, 3–6, 6–10 |- | W40 Petange || W40 || Hard || — || Semifinals || Danielle Collins / Isabelle Haverlag || 2–6, 4–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W50 Pune || W50 || Hard || Darja Semeņistaja || Final (Title) || Naiktha Bains / Fanny Stollár || 7–6(8), 6–3 |- | W75 Croissy-Beaubourg || W75 || Hard || Estelle Cascino || Final (Title) || Maia Lumsden / Jessika Ponchet || 7–5, 7–6(4) |- | W100 Vitoria-Gasteiz || W100 || Hard || Estelle Cascino || Final (Title) || Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča || 6–3, 2–6, 10–4 |- | W75 Porto 3 || W75 || Hard || Alicia Barnett || Quarterfinals || Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett || 3–6, 4–6 |- | W75 Trnava || W75 || Hard || Zeynep Sönmez || Semifinals || Lulu Sun / Moyuka Uchijima || 2–6, 2–6 |- | W100 Dubai || W100 || Hard || Valentini Grammatikopoulou || Quarterfinals || Isabelle Haverlag / Erika Pridankina || 7–5, 4–6, 3–10 |} === WTA and WTA 125 tournaments === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" ! Tournament !! Court !! Category !! Opponent !! Round !! Score |- | Miami Open || Hard || WTA 1000 || Viktória Hrunčáková || Qualifying 1 || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Romanian Open (Cluj-Napoca) || Clay || WTA 250 || Mayar Sherif || Second Round || 2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" ! Tournament !! Category !! Court !! Round !! Opponent !! Score |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || First Round || Madison Brengle || 2–6, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Clay || Qualifying 1 || Anna Bondár || 0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 1 || Misaki Doi || 6–4, 1–6, 3–6 |- | Thailand Open (Hua Hin) || WTA 250 || Hard || First Round || Tatjana Maria (6) || 2–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || First Round || Irina-Camelia Begu || 2–6, 5–7 |- | Mutua Madrid Open || WTA 1000 || Clay || First Round || Tatjana Maria || 1–6, 1–6 |- | Japan Open (Osaka) || WTA 250 || Hard || First Round || Himari Sakatsume (Q) || 0–6, 3–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || First Round || Tatjana Maria (3) || 3–6, 0–6 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Hard || First Round || Elise Mertens (2) || 5–7, 0–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Hard || First Round || Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs || 3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Level !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 1 || Rebecca Peterson (18) || 2–6, 5–7 |- | French Open || Grand Slam || Clay || Qualifying 3 || Julia Riera (2) || 6–4, 6–7, 4–6 |- | Wimbledon || Grand Slam || Grass || Qualifying 3 || Lulu Sun (23) || 6–7, 5–7 |- | US Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 3 || Elena-Gabriela Ruse (20) || 6–3, 1–6, 4–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || Qualifying 2 || Emiliana Arango || 6–2, 5–7, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Clay || First Round || Sorana Cîrstea (27) || 3–6, 7–6, 4–6 |- | Wuhan Open || WTA 1000 || Hard || First Round || Kateřina Siniaková || 3–6, 1–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Hard || First Round || Magda Linette || 6–7, 1–6 |- | Guadalajara Open || WTA 500 || Hard || First Round || Marie Bouzková (6) || 2–6, 2–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Hard || Qualifying 1 || Priscilla Hon || 4–6, 3–6 |- | Jiangxi Open || WTA 250 || Hard || First Round || Marie Bouzková (1) || 5–7, 6–7 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || First Round || Bernarda Pera || 0–6, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Grass || Qualifying 2 || Ena Shibahara || 7–6, 0–6, 2–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Hard || Qualifying 1 || Céline Naef (5) || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Hard || Second Round || Tatjana Maria (4) || 5–7, 2–6 |- | Polish Open (Warsaw) || WTA 125 || Hard || First Round || Isabella Shinikova || 2–6, 4–6 |- | Veneto Open (Gaiba) || WTA 125 || Grass || Quarterfinals || Sara Errani (4) || 0–6, 6–7 |- | Makarska Open || WTA 125 || Clay || First Round || Maria Timofeeva (Q) || 6–1, 3–6, 2–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" ! Tournament !! Level !! Surface !! Partner !! Round !! Opponent !! Score |- | Canberra International || WTA 125 || Hard || Laura Pigossi || Semifinals || Kaylah McP / Astra Sharma || 6–7(1), 3–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Clay || Taylah Preston || First Round || Valeria Lepchenko / Anna Falei || 4–6, 4–6 |- | Polish Open || WTA 125 || Hard || Daniela Semenistaja || Quarterfinals || Weronika Falkowska / Martyna Kubka || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Hard || Kimberly Birrell || Quarterfinals || Katarzyna Piter / Fanny Stollar || 4–6, 4–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Hard || En Shuo Liang || Quarterfinals || Giuliana Olmos / Alexandra Panova || 1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 1 || Jana Fett (133) || 5–7, 2–6 |- | Singapore Open || WTA 250 || Hard || Qualifying 2 || Simona Waltert (179) || 3–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || Semifinals || Jessica Pegula (4) || 6–7, 7–5, 3–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Clay || Second Round || Iga Świątek (2) || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Italian Open || WTA 1000 || Clay || First Round || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6 |- | French Open || Grand Slam || Clay || First Round || Emiliana Arango (85) || 0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open || WTA 125 || Grass || First Round || Linda Fruhvirtová || 5-7, 7-6(5), 1-6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Grass || First Round || Magda Linette (31) || 4–6, 3–6 |- | Eastbourne Open || WTA 250 || Grass || Finals (RunnerUp) || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- | Wimbledon || Grand Slam || Grass || First Round || Barbora Krejčíková (16) || 6–3, 2–6, 1–6 |- | National Bank Open (Montreal) || WTA 1000 || Hard || First Round || Markéta Vondroušová (63) || 6–3, 1–6, 2–6 |- | US Open || Grand Slam || Hard || Second Round || Cristina Bucșa (95) || 4–6, 3–6 |- | São Paulo Open || WTA 250 || Hard || Quarterfinals || Janice Tjen (130) || 4–6, 1–6 |- | China Open (Wuhan) || WTA 1000 || Hard || Qualifying 1 || Moyuka Uchijima (91) || 4–6, 6–3, 2–6 |- | Japan Women's Open (Osaka) || WTA 250 || Hard || First Round || Tereza Valentová (78) || 1–6, 2–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || First Round || Claire Liu (305) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Hong Kong Tennis Open || WTA 250 || Hard || Second Round || Victoria Mboko (21) || 6–3, 3–6, 4–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Hard || Semifinals || Shuai Wei (134) || 5–7, 2–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Hard || Second Round || Mai Hontama (166) || 6–7, 2–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Clay || Second Round || Panna Udvardy (137) || 6–7, 4–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Grass || First Round || Linda Fruhvirtová (152) || 5–7, 7–6, 1–6 |- | Ilkley Open || WTA 125 || Grass || Quarterfinals || Rebecca Marino (107) || 6–1, 0–6, 6–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Hard || Champion || Panna Udvardy (134) || 1–6, 7–5, 6–3 |- | Jingshan Tennis Open || WTA 125 || Hard || Semifinals || Lulu Sun (146) || 6–3, 4–6, 2–6 |- | Suzhou Open || WTA 125 || Hard || Quarterfinals || Viktorija Golubic (70) || 6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Reason |- | Cincinnati Open || WTA 1000 || Hard || Shoulder injury |- | Monterrey Open || WTA 500 || Hard || Shoulder injury |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || Nadiia Kichenok || Semifinals || Katarzyna Piter / Janice Tjen || 7–6(4), 3–6, 5–10 |- | Italian Open || WTA 1000 || Clay || Coco Gauff || Quarterfinals || Jasmine Paolini / Sara Errani || 5–7, 6–3, 7–10 |- | French Open || Grand Slam || Clay || Renata Zarazúa || Second Round || Olga Danilović / Anastasia Potapova || 1–6, 3–6 |- | Hong Kong Open || WTA 250 || Hard || Chan Hao‑ching || First Round || Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich || 6–3, 1–6, 7–10 |- | Wimbledon || Grand Slam || Grass || Eva Lys || First Round || Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason || 4–6, 2–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Grass || Rebeka Masarova || First Round || Storm Hunter / Ellen Perez || 4–6, 4–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Hard || Tsao Chia‑yi || First Round || Amina Anshba / Elena Pridankina || 4–6, 4–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Clay || Katie Volynets || First Round || Carmen Corley / Olivia Gadecki || 3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Level !! Court !! Round !! Opponent !! Score |- | Auckland Open || WTA 250 || Hard || Semifinals || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || First Round || Alycia Parks || 6–0, 3–6, 2–6 |- | Philippines Womens Open || WTA 125 || Hard || Quarterfinals|| Camila Osorio || 4-6, 4-6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Hard || Quarterfinals || Ekaterina Alexandrova|| 3-6, 3-6 |- | Qatar Open || WTA 1000 || Hard || First Round|| Tereza Valentová|| 6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Championships |WTA 1000 |Hard |Quarterfinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Clay |Second Round |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Clay | First Round | Leylah Fernandez | 1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Second Round |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Third Round |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Clay |First Round |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Clay |First Round |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Second Round |Alina Charaeva | |- |HSBC Championships |WTA 500 |Grass | | | |- |Berlin Open |WTA 500 |Grass | | | |- |Bad Homburg Open |WTA 500 |Grass | | | |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass | | | |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Level !! Court !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | Auckland Open || WTA 250 || Hard || Iva Jovic || Semifinals || Xu Yifan / Yang Zhaoxuan || 5–7, 3–6 |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Ingrid Martins || First Round || Shuko Aoyama / Magda Linette || 6–7(3), 6–2, 3–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Hard || Janice Tjen|| Semifinals|| Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls|| 4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Iva Jovic |First Round |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Zeynep Sönmez |Second Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Hailey Baptiste |First Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Nikola Bartůňková |First Round |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |} == Taunang ranggo ng WTA == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ! Taon !! Isahan !! Dalawahan |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} Pinagmulan: Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA<ref name=":63" /> == Estilo ng Paglalaro == === Laban sa Top 20 manlalaro ng WTA<ref>{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala vs Top 20 Players |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 |access-date=2026-05-29 |website=www.tennisabstract.com}}</ref> === Si Eala ay 6‑‑9 laban sa Top‑20. Kapag nananalo, kontrolado niya ang laban at epektibo ang unang serve; kapag natalo, mahina ang unang serve at nakakakuha ng puntos ang kalaban. Sa panalo, mataas ang kanyang dominance ratio (average 1.24): mga 66% ng unang serve ang pumapasok at nananalo siya ng mga 60% ng puntos mula rito. Sa talo, mababa ang dominance ratio (average 0.65): mga 61% ang unang serve in pero nananalo lang siya ng mga 45% ng unang‑serve points. Limang sa anim niyang panalo ay malinaw ang pagkakalamang; ang laban kay Tauson sa US Open 2025 ang nagpakita ng pinakamalapit na resulta. Konklusyon: kapag mahusay ang unang serve at napipilit niya ang kalaban sa baseline, tumaas ang tsansa niyang talunin ang Top‑20 — kung hindi, bumababa agad ang kontrol at lumalayo ang pagkatalo.<ref>{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala vs. Top 20 Players |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 |access-date=June 2, 2026 |website=Tennis Abstract}}</ref> ==== Mga Panalo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Coco Gauff || 6-2, 2-0 RET || 1.46 || 68.0% || 58.8% || 50.0% |- | Dubai – Hard (2026) || Jasmine Paolini || 6-1, 7-6(5) || 1.32 || 63.1% || 73.2% || 50.0% |- | US Open – Hard (2025) || Clara Tauson || 6-3, 2-6, 7-6(11) || 0.97 || 68.1% || 59.4% || 43.3% |- | Eastbourne – Grass (2025) || Jelena Ostapenko || 0-6, 6-2, 3-2 RET || 1.08 || 63.5% || 57.6% || 63.2% |- | Miami – Hard (2025) || Iga Swiatek || 6-2, 7-5 || 1.27 || 66.7% || 52.3% || 50.0% |- | Miami – Hard (2025) || Madison Keys || 6-4, 6-2 || 1.32 || 66.1% || 58.5% || 52.4% |} ==== Mga Talo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | French Open – Clay (2026) || Iva Jovic || 4-6, 2-6 || 0.73 || 50% || 47% || 30% |- | Rome – Clay (2026) || Elena Rybakina || 4-6, 3-6 || 0.80 || 67.1% || 56.9% || 44.0% |- | Miami – Hard (2026) || Karolina Muchova || 0-6, 2-6 || 0.39 || 52.4% || 36.4% || 50.0% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Linda Noskova || 2-6, 0-6 || 0.36 || 56.8% || 36.0% || 47.4% |- | Dubai – Hard (2026) || Coco Gauff || 0-6, 2-6 || 0.61 || 57.5% || 30.4% || 41.2% |- | Abu Dhabi – Hard (2026) || Ekaterina Alexandrova || 3-6, 3-6 || 0.79 || 69.8% || 45.5% || 52.6% |- | Wimbledon – Grass (2025) || Barbora Krejcikova || 6-3, 2-6, 1-6 || 0.82 || 54.3% || 50.0% || 50.0% |- | Madrid – Clay (2025) || Iga Swiatek || 6-4, 4-6, 2-6 || 0.77 || 69.0% || 50.7% || 41.9% |- | Miami – Hard (2025) || Jessica Pegula || 6-7(3), 7-5, 3-6 || 0.87 || 72.5% || 62.2% || 42.9% |} == Ibang larangan == === Pambansang koponan === Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa mga internasyonal na torneo. Nagwagi siya ng mga medalya sa [[:en:Tennis_at_the_2021_SEA_Games|SEA Games 2021]] (pilak sa singles, team, at mixed doubles) at sa [[:en:Tennis_at_the_2022_Asian_Games|Asian Games 2022]] (pilak sa singles at mixed doubles).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=March 25, 2025}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |language=en-US |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=September 10, 2025}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa Group II ng Billie Jean King Cup qualifiers, na nag-angat sa Pilipinas sa Group I.<ref name=":12">{{Cite web |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=October 13, 2025 |website=One Sports |language=en}}</ref> Sa [[:en:Tennis_at_the_2025_SEA_Games|SEA Games 2025]], nakamit niya ang ginto sa women's singles at tanso sa mixed doubles at team events.<ref name=":13">{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH|url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=December 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> ===Mga Eksibisyon na Laro=== ====Singles: 1 (titles)==== {|class="wikitable" !Resulta !{{ns}}Petsa{{ns}} !Torneo !Uri ng Korte !Kalaban !Iskor |- |Panalo | Enero 2026 |[[:en:Kooyong_Classic|Kooyong Classic]], Melbourne, Australia |Matigas na Korte |[[:en:Donna Vekić|Donna Vekić]] |6–3, 6–4 |} === Mga sponsorship === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[:en:Globe_Telecom|Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga endorsement mula sa [[:en:Babolat|Babolat]], [[:en:Nike,_Inc.|Nike]], at [[:en:Bank_of_the_Philippine_Islands|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/}}</ref> bago naging brand ambassador ng [[:en:Milo_(drink)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html}}</ref> === Mga parangal === Walong beses nang kinilala si Eala ng [[:en:Philippine_Sportswriters_Association|Philippine Sportswriters Association]] sa [[:en:PSA_Annual_Awards|PSA Annual Awards]], kabilang ang paggawad sa kanya bilang ''Athlete of the Year'' noong 2026.<ref>Citations for Eala's PSA Annual Awards: *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=October 12, 2025 |archive-url= |archive-date=}} *{{Cite news |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=February 17, 2026}}</ref> Noong 2021, isinama siya ng [[:en:Tatler_Asia|''Tatler Asia'']] sa talaan ng mga pinaka-maimpluwensiyang personalidad sa Asya.<ref>{{cite news |title=Asia's Most Influential Philippines 2021 |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021}}</ref> Noong Abril 2025, ginawaran si Eala ng ''Premios Tanglaw'' ng [[:en:Embassy_of_the_Philippines|Embahada ng Pilipinas]] sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang ambag sa [[:en:Philippines–Spain_relations|ugnayan ng Pilipinas at Espanya]].<ref>{{cite news |date=April 2025 |title=Premios Tanglaw honoring Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/premios-tanglaw-eala}}</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia bilang isa sa kanilang [[:en:Forbes_30_Under_30|30 Under 30]] sa kategoryang Libangan at Isports, dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tennis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=May 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=May 27, 2026}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alexandra Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alexandra Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alexandra Eala's Tennis Abstract page] [[:en:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on English Wikipedia (English)]] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alexandra Eala on Fandom (English)] [[:simple:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on Simple Wikipedia]] qio8u80dvix79b61mvuxlc0gx195fie 2210186 2210183 2026-06-03T09:50:59Z Tabilay 153890 /* Estilo ng Paglalaro */ 2210186 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=April 2025}} Si '''Alexandra Maniego Eala''' (ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Quezon City]]) ay isang Pilipinang manlalaro ng [[tenis]]. Siya ang pinakamataas na naitalang ranggong Pilipino sa WTA, na umabot sa world No. 29 noong Marso 16, 2026.<ref name=":11">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=March 16, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high World No. 29 |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/16/eala-rises-to-career-high-world-no-29-in-latest-wta-rankings-1032}}</ref> Nanalo siya ng mga junior Grand Slam: doubles sa 2020 Australian Open at 2021 French Open, at girls' singles sa 2022 US Open.<ref name=":1">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=September 10, 2022 |title=Eala captures US Open girls' singles crown |url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/}}</ref> Sa pro circuit, mayroon siyang limang ITF singles at tatlong ITF doubles title. Noong 2025, umabot siya sa semifinals ng Miami Open, nag-final sa Eastbourne Open, at nagkampeon sa WTA 125 Guadalajara Open.<ref name=":63">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Eala at the [[:en:2025 SEA Games|2025 SEA Games]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Metro Manila]], Philippines<br>[[Mallorca]], Spain |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Quezon City]], Philippines |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = March 2020 |plays = Left-handed (two-handed backhand) |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Fitness Coach) |careerprizemoney = US 1,997,574 |singlesrecord = {{tennis record|won=212|lost=130}} |singlestitles = 0 |highestsinglesranking = No. 29 (March 16, 2026) |currentsinglesranking = No. 37 (May 25, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=46}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = No. 88 (May 4, 2026) |currentdoublesranking = No. 116 (May 25, 2026) |updated = May 25, 2026 |AustralianOpenresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's singles|2026]]) |FrenchOpenresult = 1R ([[:en:2026 French Open – Women's singles|2026]]) |Wimbledonresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's singles|2025]]) |USOpenresult = 2R ([[:en:2025 US Open – Women's singles|2025]]) |AustralianOpenDoublesresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's doubles|2026]]) |FrenchOpenDoublesresult = 2R ([[:en:2025 French Open – Women's doubles|2025]]) |WimbledonDoublesresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's doubles|2025]]) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |the {{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the SEA Games|SEA Games]]}} {{MedalGold | 2025 Thailand | Singles }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Team }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Singles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Team }} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze | 2022 Hangzhou | Singles }} {{MedalBronze|2022 Hangzhou|Mixed doubles}} }} == Maagang buhay == Si '''Alexandra Maniego Eala''' ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala (business executive)<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 March 2026}}</ref> at [[:en:Rizza_Maniego-Eala|Rosemarie Maniego-Eala]], dating CFO ng [[Globe Telecom]] (hanggang 2024) at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[:en:1985_SEA_Games|1985 SEA Games]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina [[:en:Noli_Eala|Noli Eala]] (dating chairperson ng [[:en:Philippine_Sports_Commission|Philippine Sports Commission]] at commissioner ng [[Philippine Basketball Association]])<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=August 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=March 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=August 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=November 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]}}</ref> at si Rhett Eala (fashion designer).<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=April 23, 2026}}</ref> Ang nakatatanda niyang kapatid na si Michael Francis “Miko” Eala ay naglaro ng tennis para sa [[:en:Penn_State_Nittany_Lions|Penn State]] mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=May 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=March 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal}}</ref> Nagsimulang maglaro si Eala ng tennis sa edad na apat, matapos ipakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya rin ang una niyang coach.<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=[Gulf News |date=August 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=November 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=August 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at [[:en:Colegio_San_Agustin_–_Makati|Colegio San Agustin]] sa [[Makati]], bago lumipat sa [[:en:Rafa_Nadal_Academy|Rafa Nadal Academy]] sa [[:en:Manacor|Manacor]], Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 22, 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]}}</ref> == Personal na buhay == Paborito ni Eala ang [[:en:Kaldereta|kaldereta]] at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa kape.<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=3 Pebrero 2026 |title=Ikaw ba ay tao ng Kare-Kare? Ang ranggo ni Alex Eala sa pagkaing Pilipino ay maaaring ikagulat mo |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=23 Pebrero 2026 |website=One Sports |language=tl}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Ibinunyag ni Alex Eala at mga kapwa propesyonal ang kanilang personalidad sa labas ng korte sa Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 Marso 2026}}</ref> Multilingual siya at nagsasalita ng Ingles, Kastila, at [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang isang pangarap na nagpasiklab ng fenomeno sa tennis |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 Marso 2026}}</ref> Itinuturing niya ang [[:en:Wimbledon_Championships|Wimbledon]] bilang paborito niyang Grand Slam.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=3 Hulyo 2025 |title='Living my dream': Nagdiwang si Alex Eala sa makasaysayang Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=3 Hulyo 2025 |website=Rappler |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Disyembre 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview kay Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=24 Disyembre 2025 |website=Instagram |language=tl}}</ref> Binanggit niya si [[Maria Sharapova]] bilang impluwensya sa kanyang istilo ng laro at nakapagsanay na siya kasama si [[Rafael Nadal]] at ang kapatid niyang si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=19 Hulyo 2025 |title=Ang impluwensya ni Sharapova ang nagtutulak sa agresibong laro ni Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Manila Standard |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=20 Nobyembre 2025 |title=Naglaro si Alex Eala kasama si Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Inquirer |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 Agosto 2025 |title=Bago ang malalaking tao, palaging nasa tabi ni Alex Eala ang kanyang kapatid na si Miko |url=https://www.spin.ph/tennis/get-to-know-alex-eala-older-brother-and-avid-supporter-miko-a6035-20250827 |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Spin.ph |language=tl}}</ref> Pagkatapos ng kanyang breakout sa 2025 Miami Open, lumawak ang kanyang kasikatan sa Pilipinas at sa mga [[:en:Overseas_Filipinos_Filipino_diaspora|komunidad ng Pilipino sa ibayong dagat]], na inihalintulad ng ilang komentarista sa impluwensya ni [[Manny Pacquiao]]. Ayon sa mamamahayag at dating manlalaro ng tennis na si [[:en:Dyan_Castillejo|Dyan Castillejo]], tinatrato na siya ng mga tagahanga “na para bang nanalo na siya ng Grand Slam.” Nakatulong din ang paggamit niya ng Tagalog sa pagpapalakas ng ugnayan sa mga tagasuporta, at ang kanyang pag-angat ay nagpasiklab ng bagong interes sa tennis sa bansa. Inihambing din ng mga analista ang epekto niya sa paglawak ng tennis sa mga pigura tulad nina [[:en:Li_Na|Li Na]] at [[:en:Ons_Jabeur|Ons Jabeur]].<ref name=":0" /> Mas naging palakaibigan si Eala sa tour at nakabuo ng mga sumusuportang pagkakaibigan kina [[:en:Iva_Jović|Iva Jović]], [[:en:Zeynep_Sonmez|Zeynep Sonmez]], [[:en:Victoria_Mboko|Victoria Mboko]], [[:en:Eva_Lys|Eva Lys]], [[:en:Leylah_Fernandez|Leylah Fernandez]], at [[:en:Lizette_Cabrera|Lizette Cabrera]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=9 Marso 2026 |title=Ibinunyag ni Alex Eala ang mga kaibigan na kanyang nakilala sa kanyang batang karera sa WTA |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-bares-friends-she-has-made-in-her-young-wta-career-a6035-20260309 |access-date=9 Marso 2026 |website=Spin.ph |language=tl}}</ref> ==Karera== ===Junior na Karera=== Nagtagumpay si Eala sa junior circuit, kabilang ang kanyang mga panalo sa singles sa [[:en:2022_US_Open_–_Girls'_singles|US Open]] at mga titulo sa doubles sa [[:en:2020_Australian_Open_–_Girls'_doubles|Australian Open]] at [[:en:2021_French_Open_–_Girls'_doubles|French Open]].<ref name=":63" /> === Propesyonal na Karera === ==== ITF World Women's Tennis Tour ==== Mula sa kanyang mga junior na karera, lumipat si Eala sa [[:en:ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], kung saan unti-unti niyang pinagtibay ang kanyang rekord. Mula 2021 hanggang 2024, nakamit niya ang anim na titulo sa singles, kabilang ang torneo na [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|W100 Vitoria-Gasteiz]]. Sa doubles, nagwagi siya ng tatlong titulo noong 2024, kasama sina [[:en:Darja_Semeņistaja|Darja Semeņistaja]] at [[:en:Estelle_Cascino|Estelle Cascino]].<ref name=":63" /> ====WTA Tour==== Nagsimula ang paglahok ni Eala sa [[:en:WTA_Tour|WTA Tour]] noong 2021 sa kanyang unang pagsabak sa [[:en:2021_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]], kung saan nabigo siyang makalusot sa qualifying. Lumahok din siya sa [[:en:2021_Winners_Open_–_Singles|Romanian Open (Cluj-Napoca)]], ngunit natigil sa ikalawang yugto.<ref name=":63" /> Noong 2022, muling naglaro si Eala sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] ngunit natanggal sa unang yugto. Sinubukan din niyang makapasok sa [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid Open]], subalit nabigo siya sa qualifying.<ref name=":63" /> Pagsapit ng 2023, sumabak siya sa [[:en:2023_Thailand_Open_–_Singles|Thailand Open (Hua Hin)]], [[:en:2023_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]], [[:en:2023_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid Open]], [[:en:2023_Japan_Women's_Open_–_Singles|Japan Women’s Open (Osaka)]], [[:en:2023_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou Open (China)]], at [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Singles|Jasmin Open (Monastir, Tunisia)]], ngunit hindi siya nakalusot sa unang yugto ng mga nasabing torneo.<ref name=":63" /> Noong 2024, umabot siya sa quarterfinals ng [[:en:2024_Veneto_Open_–_Singles|Veneto Open (Italy)]] bago mapatigil ni [[:en:Sara_Errani|Sara Errani]]. Gayunman, karamihan sa kanyang kampanya ay nauwi sa maagang pagkatanggal sa mga torneo tulad ng [[:en:2024_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]], [[:en:2024_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid Open]], [[:en:2024_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan Open (China)]], [[:en:2024_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi Open]], [[:en:2024_Guadalajara_Open_Akron_–_Singles|Guadalajara Akron Open]], [[:en:2024_Ningbo_Open_–_Singles|Ningbo Open (China)]], [[:en:2024_Jiangxi_Open_–_Singles|Jiangxi Open (Jiujiang, China)]], [[:en:2024_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou Open (China)]], [[:en:2024_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham Open]], [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra International]], [[:en:2024_Polish_Open_–_Singles|Polish Open (Warsaw)]], at [[:en:2024_Makarska_International_Championships_–_Singles|Makarska Open]].<ref name=":63" /> Noong 2025, nakarating siya sa semifinals ng [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] bago mapigilan ni [[:en:Jessica_Pegula|Jessica Pegula]]. Sa damuhan, umabot siya sa final ng [[:en:2025_Eastbourne_Open_–_Women's_singles|Eastbourne Open]] at nagtapos bilang runner-up kay [[:en:Maya_Joint|Maya Joint]]. Nakamit din niya ang kanyang unang titulo sa Challenger/125 level sa [[:en:2025_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125 Open]], at umabot sa semifinals ng [[:en:2025_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra Open]], [[:en:2025_Jingshan_Tennis_Open_–_Women's_singles|Jingshan Open (China)]], at [[:en:2025_Suzhou_WTA_125_–_Singles|Suzhou Open]]. Gayunpaman, hindi siya nagtagumpay sa [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_singles|Italian Open]], [[:en:2025_National_Bank_Open_–_Women's_singles|Canadian Open]], at [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Singles|Hong Kong Open]].<ref name=":63" /> Noong 2026, nakapasok siya sa semifinals ng [[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_singles|ASB Classic (Auckland)]] at [[:en:2026_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi Open]], at umabot din sa quarterfinals ng [[:en:2026_Philippine_Women's_Open_–_Singles|Philippines Women’s Open]] at [[:en:2026_Dubai_Tennis_Championships_–_Women's_singles|Dubai Tennis Championships]]. Nakarating siya sa ika-apat na yugto ng [[:en:2026_BNP_Paribas_Open_–_Women's_singles|Indian Wells Open]] at [[:en:2026_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]]. Sa luwad, umabot siya sa ikatlong yugto ng [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_singles|Italian Open]] bago natalo kay [[:en:Elena_Rybakina|Elena Rybakina]], ngunit nabigo sa unang yugto ng [[:en:2026_Qatar_TotalEnergies_Open_–_Singles|Qatar Open]], [[:en:2026_Porsche_Tennis_Grand_Prix_–_Singles|Stuttgart Open]], at [[:en:2026_Internationaux_de_Strasbourg_–_Singles|Strasbourg International]].<ref name=":63" /> === Grand Slam === Nagsimula ang paglahok ni Eala sa mga torneo ng Grand Slam noong 2023 sa kanyang unang mga pagsubok sa qualifying, kabilang ang laban niya kay [[:en:Misaki_Doi|Misaki Doi]] sa opening round ng [[:en:2023_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open qualifying]].<ref name=":63" /> Noong 2024, umabot siya sa final qualifying round sa lahat ng apat na major—[[:en:2024_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]], [[:en:2024_French_Open_–_Women's_singles_qualifying|French Open]], [[:en:2024_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles_qualifying|Wimbledon]], at [[:en:2024_US_Open_–_Women's_singles_qualifying|US Open]]—ngunit hindi pa rin siya nakapasok sa main draw.<ref name=":63" /> Noong 2025, muling sumabak si Eala sa [[:en:2025_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open qualifying]] ngunit natanggal. Gayunman, nakapasok siya sa main draw ng [[:en:2025_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] at [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles|Wimbledon]], kung saan kapwa siya natalo sa unang yugto. Sa [[:en:2025_US_Open_–_Women's_singles|US Open]], umabot siya sa ikalawang round bago magpaubaya kay [[:en:Cristina_Bucșa|Cristina Bucșa]].<ref name=":63" /> Noong 2026, nag-debut siya sa main draw ng [[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]] ngunit natalo sa unang round kay [[:en:Alycia_Parks|Alycia Parks]]. Sa [[:en:2026_French_Open_–_Women's_singles|Roland Garros]], natigil din ang kanyang kampanya sa opening round matapos matalo kay [[:en:Iva_Jovic|Iva Jovic]].<ref name=":63" /> <!-- ===Eala's Matches=== ---> == Mga laro ni Eala == === Juniors === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Singles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || R2 || R3 || A || A |- | French Open || A || SF || A || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || A || W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Doubles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || A || W || A || A |- | French Open || A || A || W || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || SF || – |} === ITF Women's World Tour === ==== ITF Titles ==== {| class="wikitable" ! Year !! Tournament !! Category !! Event !! Partner |- | 2021 || W15 Manacor || ITF || Singles || – |- | 2022 || W25 Chiang Rai || ITF || Singles || – |- | 2023 || W25 Yecla || ITF || Singles || – |- | 2023 || W25 Roehampton || ITF || Singles || – |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Singles || – |- | 2024 || W50 Pune || ITF || Doubles || Darja Semeņistaja |- | 2024 || W75 Croissy-Beaubourg || ITF || Doubles || Estelle Cascino |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Doubles || Estelle Cascino |} ===== ITF Singles ===== ''' 2020 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Las Palmas de Gran Canaria 2 || W15 || Clay || First Round || Anna Zarycka || 2–6, 4–6 |- | Las Palmas de Gran Canaria || W25 || Clay || Second Round || Lara Salden || 0–6, 6–2, 2–6 |- | Melilla || W15 || Clay || First Round || Anastasia Charaeva || 3–6, 3–6 |- | Monastir 9 || W15 || Hard || Second Round || Nina Stadler || 6–4, 6–7, 5–7 |} ''' 2021 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W15 Manacor || W15 || Hard || Final (Title) || Yvonne Cavalle-Reimers || 5–7, 6–1, 6–2 |- | W15 Manacor 2 || W15 || Hard || Quarterfinals || Ylena In-Albon || 0–6, 3–6 |- | W15 Manacor 3 || W15 || Hard || Quarterfinals || Oksana Selekhmeteva || 2–6, 3–6 |- | W25 Grenoble || W25 || Hard || Quarterfinals || Maja Chwalińska || 0–6, 4–6 |- | W25 Manacor 4 || W25 || Hard || Second Round || Jana Fett || 6–4, 3–6, 5–7 |- | W15 Manacor 5 || W15 || Hard || First Round || Simona Waltert || 4–6, 6–2, 5–7 |- | W60 Bellinzona || W60 || Clay || Second Round || Simona Waltert || 5–7, 6–3, 2–6 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Clay || Second Round || Irene Burillo Escorihuela || 2–6, 4–6 |- | W25 Madrid 2 || W25 || Hard || First Round || Andrea Lázaro García || 6–2, 4–6, 4–6 |- | W25 Milovice || W25 || Hard || First Round || Daria Astakhova || 2–6, 2–6 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W25 Chiang Rai || W25 || Hard || Final (Title) || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 |- | W25 Chiang Rai 2 || W25 || Hard || Quarterfinals || Erika Sema || 3–6, 6–2, 3–6 |- | W25 Madrid 1 || W25 || Hard || Quarterfinals || Anna-Lena Robbe || 6–7(3), 3–6 |- | W60 Madrid 2 || W60 || Hard || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 |- | W60 Vitoria-Gasteiz || W60 || Hard || Semifinals || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 |- | W25 El Espinar || W25 || Hard || Semifinals || Eva Guerrero Alvarez || 2–6, 6–3, 2–6 |- | W100 Grodzisk Mazowiecki || W100 || Hard || First Round || Katharina Hobgarski || 4–6, 3–6 |- | W60 Templeton || W60 || Hard || Second Round || Katarzyna Kawa || 6–2, 4–6, 0–6 |- | W80 Rancho Santa Fe || W80 || Hard || Quarterfinals || Marcela Zacarías || 2–6, 5–7 |- | W60 Hamburg || W60 || Hard || Second Round || Ysaline Bonaventure || 4–6, 0–6 |- | W80 Poitiers || W80 || Hard || Semifinals || Ysaline Bonaventure || 1–6, 6–3, 3–6 |- | W100 Shrewsbury || W100 || Hard || Qualifying 2 || Maia Lumsden || 1–6, 5–7 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W25 Yecla || W25 || Hard || Final (Title) || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 |- | W25 Roehampton || W25 || Hard || Final (Title) || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 |- | W25 Aldershot || W25 || Hard || Final || Destanee Aiava || 6–3, 4–6, 1–6 |- | W40 Petange || W40 || Hard || Final || Océane Dodin || 1–6, 5–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W100 Vitoria-Gasteiz || W100 || Hard || Final (Title) || Victoria Jiménez Kasintseva || 6–4, 6–4 |- | W100 Dubai || W100 || Hard || Semifinals || Polina Kudermetova || 6–4, 2–6, 2–6 |- | W100 Takasaki || W100 || Hard || Quarterfinals || Mananchaya Sawangkaew || 6–4, 1–6, 2–6 |- | W100 Cary || W100 || Hard || Quarterfinals || Renata Zarazúa || 6–3, 4–6, 3–6 |- | W100 Landisville || W100 || Hard || Quarterfinals || Olivia Gadecki || 1–6, 6–0, 3–6 |- | W75 Porto || W75 || Hard || Quarterfinals || Anna Bondar || 4–6, 7–6, 1–6 |- | W75 Trnava 1 || W75 || Hard || Quarterfinals || Anastasia Gureva || 2–6, 6–3, 6–7 |- | W75 Trnava 2 || W75 || Hard || First Round || Tereza Martincová || 6–3, 4–6, 6–7 |- | W75 Croissy-Beaubourg || W75 || Hard || Second Round || Mona Barthel || 6–4, 4–6, 1–6 |- | W75 Zagreb || W75 || Clay || First Round || Tena Lukas || 5–7, 6–3, 4–6 |- | W60 Bellinzona || W60 || Clay || First Round || Selena Janicijevic || 3–6, 1–6 |- | W50 Indore || W50 || Hard || Semifinals || Polina Kudermetova || 4–6, 7–6, 2–6 |- | W50 Pune || W50 || Hard || Quarterfinals || Darja Semenistaja || 6–7, 0–6 |} ===== ITF Doubles ===== ''' 2021 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W25 Madrid || W25 || Hard || Victoria Jiménez Kasintseva || Quarterfinals || Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey || 5–7, 6–4, 6–10 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Clay || Oksana Selekhmeteva || Final || Justina Mikulskytė / Oana Simion || 3–6, 5–7 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W25 Manacor || W25 || Hard || Elsa Jacquemot || Quarterfinals || Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi || 6–2, 4–6, 3–10 |- | W25 Macon || W25 || Hard || Jéssica Bouzas Maneiro || Quarterfinals || Audrey Albie / Aubane Droguet || 4–6, 2–6 |- | W25 Chiang Rai 1 || W25 || Hard || Indy De Vroome || First Round || Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted || 6–4, 5–7, 6–10 |- | W25 Chiang Rai 2 || W25 || Hard || Kyōka Okamura || Quarterfinals || Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova || 6–4, 7–6(4), 2–6 |- | W25 Madrid 1 || W25 || Hard || Jéssica Bouzas Maneiro || Quarterfinals || Olga Helmi / Adithya Karunaratne || 0–6, 4–6 |- | W60 Madrid 2 || W60 || Hard || Liang En-shuo || Quarterfinals || Tímea Babos / Valeria Savinykh || 2–6, 4–6 |- | W25 Palma del Río || W25 || Clay || Marina Bassols Ribera || Semifinals || Valeria Savinykh / Fanny Stollár || 2–6, 0–6 |- | W25 Corroios-Seixal || W25 || Hard || Lizette Cabrera || Quarterfinals || Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong || 5–7, 4–6 |- | W60 Templeton || W60 || Hard || Annaëlle Robbe || Second Round || Madison Brengle || 6–3, 6–7, 6–10 |- | W80 Poitiers || W80 || Hard || Petra Marcinko || Quarterfinals || Miriam Skoch / Markéta Vondroušová || 5–7, 2–6 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W60 Trnava 2 || W60 || Hard || — || Semifinals || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 4–6, 1–6 |- | W60 Chiasso || W60 || Clay || — || First Round || Beatrice Gumulya / Anna Sisková || 3–6, 6–4, 11–13 |- | W25 Zaragoza || W25 || Hard || — || Quarterfinals || Alana Parnaby / Victoria Rodríguez || 6–4, 3–6, 6–10 |- | W100 Vitoria-Gasteiz || W100 || Hard || — || Quarterfinals || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 5–7, 6–1, 9–11 |- | W60 Barcelona || W60 || Hard || — || First Round || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 6–4, 3–6, 3–10 |- | W25 Roehampton 2 || W25 || Hard || — || Quarterfinals || Talia Gibson / Petra Hule || 1–6, 5–7 |- | W25 Aldershot || W25 || Hard || — || Semifinals || Erina Hayashi / Saki Imamura || 4–6, 4–6 |- | W100 Tokyo 2 || W100 || Hard || — || Semifinals || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 0–6, 7–5, 6–10 |- | W60 Glasgow 2 || W60 || Hard || — || Quarterfinals || Freya Christie / Olivia Gadecki || — |- | W60 Nantes || W60 || Hard || — || First Round || Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold || 6–1, 3–6, 6–10 |- | W40 Petange || W40 || Hard || — || Semifinals || Danielle Collins / Isabelle Haverlag || 2–6, 4–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W50 Pune || W50 || Hard || Darja Semeņistaja || Final (Title) || Naiktha Bains / Fanny Stollár || 7–6(8), 6–3 |- | W75 Croissy-Beaubourg || W75 || Hard || Estelle Cascino || Final (Title) || Maia Lumsden / Jessika Ponchet || 7–5, 7–6(4) |- | W100 Vitoria-Gasteiz || W100 || Hard || Estelle Cascino || Final (Title) || Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča || 6–3, 2–6, 10–4 |- | W75 Porto 3 || W75 || Hard || Alicia Barnett || Quarterfinals || Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett || 3–6, 4–6 |- | W75 Trnava || W75 || Hard || Zeynep Sönmez || Semifinals || Lulu Sun / Moyuka Uchijima || 2–6, 2–6 |- | W100 Dubai || W100 || Hard || Valentini Grammatikopoulou || Quarterfinals || Isabelle Haverlag / Erika Pridankina || 7–5, 4–6, 3–10 |} === WTA and WTA 125 tournaments === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" ! Tournament !! Court !! Category !! Opponent !! Round !! Score |- | Miami Open || Hard || WTA 1000 || Viktória Hrunčáková || Qualifying 1 || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Romanian Open (Cluj-Napoca) || Clay || WTA 250 || Mayar Sherif || Second Round || 2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" ! Tournament !! Category !! Court !! Round !! Opponent !! Score |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || First Round || Madison Brengle || 2–6, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Clay || Qualifying 1 || Anna Bondár || 0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 1 || Misaki Doi || 6–4, 1–6, 3–6 |- | Thailand Open (Hua Hin) || WTA 250 || Hard || First Round || Tatjana Maria (6) || 2–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || First Round || Irina-Camelia Begu || 2–6, 5–7 |- | Mutua Madrid Open || WTA 1000 || Clay || First Round || Tatjana Maria || 1–6, 1–6 |- | Japan Open (Osaka) || WTA 250 || Hard || First Round || Himari Sakatsume (Q) || 0–6, 3–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || First Round || Tatjana Maria (3) || 3–6, 0–6 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Hard || First Round || Elise Mertens (2) || 5–7, 0–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Hard || First Round || Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs || 3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Level !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 1 || Rebecca Peterson (18) || 2–6, 5–7 |- | French Open || Grand Slam || Clay || Qualifying 3 || Julia Riera (2) || 6–4, 6–7, 4–6 |- | Wimbledon || Grand Slam || Grass || Qualifying 3 || Lulu Sun (23) || 6–7, 5–7 |- | US Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 3 || Elena-Gabriela Ruse (20) || 6–3, 1–6, 4–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || Qualifying 2 || Emiliana Arango || 6–2, 5–7, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Clay || First Round || Sorana Cîrstea (27) || 3–6, 7–6, 4–6 |- | Wuhan Open || WTA 1000 || Hard || First Round || Kateřina Siniaková || 3–6, 1–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Hard || First Round || Magda Linette || 6–7, 1–6 |- | Guadalajara Open || WTA 500 || Hard || First Round || Marie Bouzková (6) || 2–6, 2–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Hard || Qualifying 1 || Priscilla Hon || 4–6, 3–6 |- | Jiangxi Open || WTA 250 || Hard || First Round || Marie Bouzková (1) || 5–7, 6–7 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || First Round || Bernarda Pera || 0–6, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Grass || Qualifying 2 || Ena Shibahara || 7–6, 0–6, 2–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Hard || Qualifying 1 || Céline Naef (5) || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Hard || Second Round || Tatjana Maria (4) || 5–7, 2–6 |- | Polish Open (Warsaw) || WTA 125 || Hard || First Round || Isabella Shinikova || 2–6, 4–6 |- | Veneto Open (Gaiba) || WTA 125 || Grass || Quarterfinals || Sara Errani (4) || 0–6, 6–7 |- | Makarska Open || WTA 125 || Clay || First Round || Maria Timofeeva (Q) || 6–1, 3–6, 2–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" ! Tournament !! Level !! Surface !! Partner !! Round !! Opponent !! Score |- | Canberra International || WTA 125 || Hard || Laura Pigossi || Semifinals || Kaylah McP / Astra Sharma || 6–7(1), 3–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Clay || Taylah Preston || First Round || Valeria Lepchenko / Anna Falei || 4–6, 4–6 |- | Polish Open || WTA 125 || Hard || Daniela Semenistaja || Quarterfinals || Weronika Falkowska / Martyna Kubka || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Hard || Kimberly Birrell || Quarterfinals || Katarzyna Piter / Fanny Stollar || 4–6, 4–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Hard || En Shuo Liang || Quarterfinals || Giuliana Olmos / Alexandra Panova || 1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 1 || Jana Fett (133) || 5–7, 2–6 |- | Singapore Open || WTA 250 || Hard || Qualifying 2 || Simona Waltert (179) || 3–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || Semifinals || Jessica Pegula (4) || 6–7, 7–5, 3–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Clay || Second Round || Iga Świątek (2) || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Italian Open || WTA 1000 || Clay || First Round || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6 |- | French Open || Grand Slam || Clay || First Round || Emiliana Arango (85) || 0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open || WTA 125 || Grass || First Round || Linda Fruhvirtová || 5-7, 7-6(5), 1-6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Grass || First Round || Magda Linette (31) || 4–6, 3–6 |- | Eastbourne Open || WTA 250 || Grass || Finals (RunnerUp) || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- | Wimbledon || Grand Slam || Grass || First Round || Barbora Krejčíková (16) || 6–3, 2–6, 1–6 |- | National Bank Open (Montreal) || WTA 1000 || Hard || First Round || Markéta Vondroušová (63) || 6–3, 1–6, 2–6 |- | US Open || Grand Slam || Hard || Second Round || Cristina Bucșa (95) || 4–6, 3–6 |- | São Paulo Open || WTA 250 || Hard || Quarterfinals || Janice Tjen (130) || 4–6, 1–6 |- | China Open (Wuhan) || WTA 1000 || Hard || Qualifying 1 || Moyuka Uchijima (91) || 4–6, 6–3, 2–6 |- | Japan Women's Open (Osaka) || WTA 250 || Hard || First Round || Tereza Valentová (78) || 1–6, 2–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || First Round || Claire Liu (305) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Hong Kong Tennis Open || WTA 250 || Hard || Second Round || Victoria Mboko (21) || 6–3, 3–6, 4–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Hard || Semifinals || Shuai Wei (134) || 5–7, 2–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Hard || Second Round || Mai Hontama (166) || 6–7, 2–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Clay || Second Round || Panna Udvardy (137) || 6–7, 4–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Grass || First Round || Linda Fruhvirtová (152) || 5–7, 7–6, 1–6 |- | Ilkley Open || WTA 125 || Grass || Quarterfinals || Rebecca Marino (107) || 6–1, 0–6, 6–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Hard || Champion || Panna Udvardy (134) || 1–6, 7–5, 6–3 |- | Jingshan Tennis Open || WTA 125 || Hard || Semifinals || Lulu Sun (146) || 6–3, 4–6, 2–6 |- | Suzhou Open || WTA 125 || Hard || Quarterfinals || Viktorija Golubic (70) || 6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Reason |- | Cincinnati Open || WTA 1000 || Hard || Shoulder injury |- | Monterrey Open || WTA 500 || Hard || Shoulder injury |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || Nadiia Kichenok || Semifinals || Katarzyna Piter / Janice Tjen || 7–6(4), 3–6, 5–10 |- | Italian Open || WTA 1000 || Clay || Coco Gauff || Quarterfinals || Jasmine Paolini / Sara Errani || 5–7, 6–3, 7–10 |- | French Open || Grand Slam || Clay || Renata Zarazúa || Second Round || Olga Danilović / Anastasia Potapova || 1–6, 3–6 |- | Hong Kong Open || WTA 250 || Hard || Chan Hao‑ching || First Round || Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich || 6–3, 1–6, 7–10 |- | Wimbledon || Grand Slam || Grass || Eva Lys || First Round || Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason || 4–6, 2–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Grass || Rebeka Masarova || First Round || Storm Hunter / Ellen Perez || 4–6, 4–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Hard || Tsao Chia‑yi || First Round || Amina Anshba / Elena Pridankina || 4–6, 4–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Clay || Katie Volynets || First Round || Carmen Corley / Olivia Gadecki || 3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Level !! Court !! Round !! Opponent !! Score |- | Auckland Open || WTA 250 || Hard || Semifinals || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || First Round || Alycia Parks || 6–0, 3–6, 2–6 |- | Philippines Womens Open || WTA 125 || Hard || Quarterfinals|| Camila Osorio || 4-6, 4-6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Hard || Quarterfinals || Ekaterina Alexandrova|| 3-6, 3-6 |- | Qatar Open || WTA 1000 || Hard || First Round|| Tereza Valentová|| 6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Championships |WTA 1000 |Hard |Quarterfinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Clay |Second Round |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Clay | First Round | Leylah Fernandez | 1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Second Round |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Third Round |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Clay |First Round |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Clay |First Round |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Second Round |Alina Charaeva | |- |HSBC Championships |WTA 500 |Grass | | | |- |Berlin Open |WTA 500 |Grass | | | |- |Bad Homburg Open |WTA 500 |Grass | | | |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass | | | |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Level !! Court !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | Auckland Open || WTA 250 || Hard || Iva Jovic || Semifinals || Xu Yifan / Yang Zhaoxuan || 5–7, 3–6 |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Ingrid Martins || First Round || Shuko Aoyama / Magda Linette || 6–7(3), 6–2, 3–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Hard || Janice Tjen|| Semifinals|| Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls|| 4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Iva Jovic |First Round |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Zeynep Sönmez |Second Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Hailey Baptiste |First Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Nikola Bartůňková |First Round |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |} == Taunang ranggo ng WTA == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ! Taon !! Isahan !! Dalawahan |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} Pinagmulan: Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA<ref name=":63" /> == Estilo ng Paglalaro == Si Eala ay isang agresibong baseliner na gumagamit ng forehand at matatag na backhand upang kontrolin ang rally. Bilang kaliwete, nakalilikha siya ng mabigat na topspin at kilala sa mahusay na return game. Ang kanyang pangunahing kahinaan ay ang serve, na kulang sa bilis at variety, kahit mas epektibo siya sa hard courts.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=January 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |website=ESPN |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Nakamit na niya ang semifinals ng WTA 1000 at tinalo ang tatlong major champions sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]].<ref name=":Gulf">{{Cite web |title=What Alexandra Eala Needs to Win Titles and Beat Top Players |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/what-alexandra-eala-needs-to-win-titles-and-beat-top-players-1.500440043 |access-date=March 11, 2026 |website=Gulf News}}</ref> Ayon sa mga analyst, kailangan niyang palakasin ang serve, dagdagan ang variety, at patatagin ang kondisyon upang makipagsabayan sa pinakamalalaking titulo.<ref>{{Cite web |date=March 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=March 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> === Laban sa Top 20 manlalaro ng WTA<ref>{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala vs Top 20 Players |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 |access-date=2026-05-29 |website=www.tennisabstract.com}}</ref> === Si Eala ay 6‑‑9 laban sa Top‑20. Kapag nananalo, kontrolado niya ang laban at epektibo ang unang serve; kapag natalo, mahina ang unang serve at nakakakuha ng puntos ang kalaban. Sa panalo, mataas ang kanyang dominance ratio (average 1.24): mga 66% ng unang serve ang pumapasok at nananalo siya ng mga 60% ng puntos mula rito. Sa talo, mababa ang dominance ratio (average 0.65): mga 61% ang unang serve in pero nananalo lang siya ng mga 45% ng unang‑serve points. Limang sa anim niyang panalo ay malinaw ang pagkakalamang; ang laban kay Tauson sa US Open 2025 ang nagpakita ng pinakamalapit na resulta. Konklusyon: kapag mahusay ang unang serve at napipilit niya ang kalaban sa baseline, tumaas ang tsansa niyang talunin ang Top‑20 — kung hindi, bumababa agad ang kontrol at lumalayo ang pagkatalo.<ref>{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala vs. Top 20 Players |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 |access-date=June 2, 2026 |website=Tennis Abstract}}</ref> ==== Mga Panalo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Coco Gauff || 6-2, 2-0 RET || 1.46 || 68.0% || 58.8% || 50.0% |- | Dubai – Hard (2026) || Jasmine Paolini || 6-1, 7-6(5) || 1.32 || 63.1% || 73.2% || 50.0% |- | US Open – Hard (2025) || Clara Tauson || 6-3, 2-6, 7-6(11) || 0.97 || 68.1% || 59.4% || 43.3% |- | Eastbourne – Grass (2025) || Jelena Ostapenko || 0-6, 6-2, 3-2 RET || 1.08 || 63.5% || 57.6% || 63.2% |- | Miami – Hard (2025) || Iga Swiatek || 6-2, 7-5 || 1.27 || 66.7% || 52.3% || 50.0% |- | Miami – Hard (2025) || Madison Keys || 6-4, 6-2 || 1.32 || 66.1% || 58.5% || 52.4% |} ==== Mga Talo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | French Open – Clay (2026) || Iva Jovic || 4-6, 2-6 || 0.73 || 50% || 47% || 30% |- | Rome – Clay (2026) || Elena Rybakina || 4-6, 3-6 || 0.80 || 67.1% || 56.9% || 44.0% |- | Miami – Hard (2026) || Karolina Muchova || 0-6, 2-6 || 0.39 || 52.4% || 36.4% || 50.0% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Linda Noskova || 2-6, 0-6 || 0.36 || 56.8% || 36.0% || 47.4% |- | Dubai – Hard (2026) || Coco Gauff || 0-6, 2-6 || 0.61 || 57.5% || 30.4% || 41.2% |- | Abu Dhabi – Hard (2026) || Ekaterina Alexandrova || 3-6, 3-6 || 0.79 || 69.8% || 45.5% || 52.6% |- | Wimbledon – Grass (2025) || Barbora Krejcikova || 6-3, 2-6, 1-6 || 0.82 || 54.3% || 50.0% || 50.0% |- | Madrid – Clay (2025) || Iga Swiatek || 6-4, 4-6, 2-6 || 0.77 || 69.0% || 50.7% || 41.9% |- | Miami – Hard (2025) || Jessica Pegula || 6-7(3), 7-5, 3-6 || 0.87 || 72.5% || 62.2% || 42.9% |} == Ibang larangan == === Pambansang koponan === Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa mga internasyonal na torneo. Nagwagi siya ng mga medalya sa [[:en:Tennis_at_the_2021_SEA_Games|SEA Games 2021]] (pilak sa singles, team, at mixed doubles) at sa [[:en:Tennis_at_the_2022_Asian_Games|Asian Games 2022]] (pilak sa singles at mixed doubles).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=March 25, 2025}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |language=en-US |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=September 10, 2025}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa Group II ng Billie Jean King Cup qualifiers, na nag-angat sa Pilipinas sa Group I.<ref name=":12">{{Cite web |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=October 13, 2025 |website=One Sports |language=en}}</ref> Sa [[:en:Tennis_at_the_2025_SEA_Games|SEA Games 2025]], nakamit niya ang ginto sa women's singles at tanso sa mixed doubles at team events.<ref name=":13">{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH|url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=December 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> ===Mga Eksibisyon na Laro=== ====Singles: 1 (titles)==== {|class="wikitable" !Resulta !{{ns}}Petsa{{ns}} !Torneo !Uri ng Korte !Kalaban !Iskor |- |Panalo | Enero 2026 |[[:en:Kooyong_Classic|Kooyong Classic]], Melbourne, Australia |Matigas na Korte |[[:en:Donna Vekić|Donna Vekić]] |6–3, 6–4 |} === Mga sponsorship === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[:en:Globe_Telecom|Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga endorsement mula sa [[:en:Babolat|Babolat]], [[:en:Nike,_Inc.|Nike]], at [[:en:Bank_of_the_Philippine_Islands|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/}}</ref> bago naging brand ambassador ng [[:en:Milo_(drink)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html}}</ref> === Mga parangal === Walong beses nang kinilala si Eala ng [[:en:Philippine_Sportswriters_Association|Philippine Sportswriters Association]] sa [[:en:PSA_Annual_Awards|PSA Annual Awards]], kabilang ang paggawad sa kanya bilang ''Athlete of the Year'' noong 2026.<ref>Citations for Eala's PSA Annual Awards: *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=October 12, 2025 |archive-url= |archive-date=}} *{{Cite news |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=February 17, 2026}}</ref> Noong 2021, isinama siya ng [[:en:Tatler_Asia|''Tatler Asia'']] sa talaan ng mga pinaka-maimpluwensiyang personalidad sa Asya.<ref>{{cite news |title=Asia's Most Influential Philippines 2021 |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021}}</ref> Noong Abril 2025, ginawaran si Eala ng ''Premios Tanglaw'' ng [[:en:Embassy_of_the_Philippines|Embahada ng Pilipinas]] sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang ambag sa [[:en:Philippines–Spain_relations|ugnayan ng Pilipinas at Espanya]].<ref>{{cite news |date=April 2025 |title=Premios Tanglaw honoring Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/premios-tanglaw-eala}}</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia bilang isa sa kanilang [[:en:Forbes_30_Under_30|30 Under 30]] sa kategoryang Libangan at Isports, dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tennis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=May 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=May 27, 2026}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alexandra Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alexandra Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alexandra Eala's Tennis Abstract page] [[:en:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on English Wikipedia (English)]] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alexandra Eala on Fandom (English)] [[:simple:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on Simple Wikipedia]] ss276bqhfmhwcb2o7czm950nq105s1n 2210187 2210186 2026-06-03T09:52:11Z Tabilay 153890 /* Estilo ng Paglalaro */ 2210187 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=April 2025}} Si '''Alexandra Maniego Eala''' (ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Quezon City]]) ay isang Pilipinang manlalaro ng [[tenis]]. Siya ang pinakamataas na naitalang ranggong Pilipino sa WTA, na umabot sa world No. 29 noong Marso 16, 2026.<ref name=":11">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=March 16, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high World No. 29 |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/16/eala-rises-to-career-high-world-no-29-in-latest-wta-rankings-1032}}</ref> Nanalo siya ng mga junior Grand Slam: doubles sa 2020 Australian Open at 2021 French Open, at girls' singles sa 2022 US Open.<ref name=":1">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=September 10, 2022 |title=Eala captures US Open girls' singles crown |url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/}}</ref> Sa pro circuit, mayroon siyang limang ITF singles at tatlong ITF doubles title. Noong 2025, umabot siya sa semifinals ng Miami Open, nag-final sa Eastbourne Open, at nagkampeon sa WTA 125 Guadalajara Open.<ref name=":63">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Eala at the [[:en:2025 SEA Games|2025 SEA Games]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Metro Manila]], Philippines<br>[[Mallorca]], Spain |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Quezon City]], Philippines |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = March 2020 |plays = Left-handed (two-handed backhand) |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Fitness Coach) |careerprizemoney = US 1,997,574 |singlesrecord = {{tennis record|won=212|lost=130}} |singlestitles = 0 |highestsinglesranking = No. 29 (March 16, 2026) |currentsinglesranking = No. 37 (May 25, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=46}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = No. 88 (May 4, 2026) |currentdoublesranking = No. 116 (May 25, 2026) |updated = May 25, 2026 |AustralianOpenresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's singles|2026]]) |FrenchOpenresult = 1R ([[:en:2026 French Open – Women's singles|2026]]) |Wimbledonresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's singles|2025]]) |USOpenresult = 2R ([[:en:2025 US Open – Women's singles|2025]]) |AustralianOpenDoublesresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's doubles|2026]]) |FrenchOpenDoublesresult = 2R ([[:en:2025 French Open – Women's doubles|2025]]) |WimbledonDoublesresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's doubles|2025]]) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |the {{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the SEA Games|SEA Games]]}} {{MedalGold | 2025 Thailand | Singles }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Team }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Singles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Team }} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze | 2022 Hangzhou | Singles }} {{MedalBronze|2022 Hangzhou|Mixed doubles}} }} == Maagang buhay == Si '''Alexandra Maniego Eala''' ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala (business executive)<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 March 2026}}</ref> at [[:en:Rizza_Maniego-Eala|Rosemarie Maniego-Eala]], dating CFO ng [[Globe Telecom]] (hanggang 2024) at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[:en:1985_SEA_Games|1985 SEA Games]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina [[:en:Noli_Eala|Noli Eala]] (dating chairperson ng [[:en:Philippine_Sports_Commission|Philippine Sports Commission]] at commissioner ng [[Philippine Basketball Association]])<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=August 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=March 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=August 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=November 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]}}</ref> at si Rhett Eala (fashion designer).<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=April 23, 2026}}</ref> Ang nakatatanda niyang kapatid na si Michael Francis “Miko” Eala ay naglaro ng tennis para sa [[:en:Penn_State_Nittany_Lions|Penn State]] mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=May 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=March 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal}}</ref> Nagsimulang maglaro si Eala ng tennis sa edad na apat, matapos ipakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya rin ang una niyang coach.<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=[Gulf News |date=August 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=November 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=August 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at [[:en:Colegio_San_Agustin_–_Makati|Colegio San Agustin]] sa [[Makati]], bago lumipat sa [[:en:Rafa_Nadal_Academy|Rafa Nadal Academy]] sa [[:en:Manacor|Manacor]], Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 22, 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]}}</ref> == Personal na buhay == Paborito ni Eala ang [[:en:Kaldereta|kaldereta]] at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa kape.<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=3 Pebrero 2026 |title=Ikaw ba ay tao ng Kare-Kare? Ang ranggo ni Alex Eala sa pagkaing Pilipino ay maaaring ikagulat mo |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=23 Pebrero 2026 |website=One Sports |language=tl}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Ibinunyag ni Alex Eala at mga kapwa propesyonal ang kanilang personalidad sa labas ng korte sa Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 Marso 2026}}</ref> Multilingual siya at nagsasalita ng Ingles, Kastila, at [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang isang pangarap na nagpasiklab ng fenomeno sa tennis |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 Marso 2026}}</ref> Itinuturing niya ang [[:en:Wimbledon_Championships|Wimbledon]] bilang paborito niyang Grand Slam.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=3 Hulyo 2025 |title='Living my dream': Nagdiwang si Alex Eala sa makasaysayang Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=3 Hulyo 2025 |website=Rappler |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Disyembre 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview kay Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=24 Disyembre 2025 |website=Instagram |language=tl}}</ref> Binanggit niya si [[Maria Sharapova]] bilang impluwensya sa kanyang istilo ng laro at nakapagsanay na siya kasama si [[Rafael Nadal]] at ang kapatid niyang si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=19 Hulyo 2025 |title=Ang impluwensya ni Sharapova ang nagtutulak sa agresibong laro ni Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Manila Standard |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=20 Nobyembre 2025 |title=Naglaro si Alex Eala kasama si Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Inquirer |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 Agosto 2025 |title=Bago ang malalaking tao, palaging nasa tabi ni Alex Eala ang kanyang kapatid na si Miko |url=https://www.spin.ph/tennis/get-to-know-alex-eala-older-brother-and-avid-supporter-miko-a6035-20250827 |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Spin.ph |language=tl}}</ref> Pagkatapos ng kanyang breakout sa 2025 Miami Open, lumawak ang kanyang kasikatan sa Pilipinas at sa mga [[:en:Overseas_Filipinos_Filipino_diaspora|komunidad ng Pilipino sa ibayong dagat]], na inihalintulad ng ilang komentarista sa impluwensya ni [[Manny Pacquiao]]. Ayon sa mamamahayag at dating manlalaro ng tennis na si [[:en:Dyan_Castillejo|Dyan Castillejo]], tinatrato na siya ng mga tagahanga “na para bang nanalo na siya ng Grand Slam.” Nakatulong din ang paggamit niya ng Tagalog sa pagpapalakas ng ugnayan sa mga tagasuporta, at ang kanyang pag-angat ay nagpasiklab ng bagong interes sa tennis sa bansa. Inihambing din ng mga analista ang epekto niya sa paglawak ng tennis sa mga pigura tulad nina [[:en:Li_Na|Li Na]] at [[:en:Ons_Jabeur|Ons Jabeur]].<ref name=":0" /> Mas naging palakaibigan si Eala sa tour at nakabuo ng mga sumusuportang pagkakaibigan kina [[:en:Iva_Jović|Iva Jović]], [[:en:Zeynep_Sonmez|Zeynep Sonmez]], [[:en:Victoria_Mboko|Victoria Mboko]], [[:en:Eva_Lys|Eva Lys]], [[:en:Leylah_Fernandez|Leylah Fernandez]], at [[:en:Lizette_Cabrera|Lizette Cabrera]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=9 Marso 2026 |title=Ibinunyag ni Alex Eala ang mga kaibigan na kanyang nakilala sa kanyang batang karera sa WTA |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-bares-friends-she-has-made-in-her-young-wta-career-a6035-20260309 |access-date=9 Marso 2026 |website=Spin.ph |language=tl}}</ref> ==Karera== ===Junior na Karera=== Nagtagumpay si Eala sa junior circuit, kabilang ang kanyang mga panalo sa singles sa [[:en:2022_US_Open_–_Girls'_singles|US Open]] at mga titulo sa doubles sa [[:en:2020_Australian_Open_–_Girls'_doubles|Australian Open]] at [[:en:2021_French_Open_–_Girls'_doubles|French Open]].<ref name=":63" /> === Propesyonal na Karera === ==== ITF World Women's Tennis Tour ==== Mula sa kanyang mga junior na karera, lumipat si Eala sa [[:en:ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], kung saan unti-unti niyang pinagtibay ang kanyang rekord. Mula 2021 hanggang 2024, nakamit niya ang anim na titulo sa singles, kabilang ang torneo na [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|W100 Vitoria-Gasteiz]]. Sa doubles, nagwagi siya ng tatlong titulo noong 2024, kasama sina [[:en:Darja_Semeņistaja|Darja Semeņistaja]] at [[:en:Estelle_Cascino|Estelle Cascino]].<ref name=":63" /> ====WTA Tour==== Nagsimula ang paglahok ni Eala sa [[:en:WTA_Tour|WTA Tour]] noong 2021 sa kanyang unang pagsabak sa [[:en:2021_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]], kung saan nabigo siyang makalusot sa qualifying. Lumahok din siya sa [[:en:2021_Winners_Open_–_Singles|Romanian Open (Cluj-Napoca)]], ngunit natigil sa ikalawang yugto.<ref name=":63" /> Noong 2022, muling naglaro si Eala sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] ngunit natanggal sa unang yugto. Sinubukan din niyang makapasok sa [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid Open]], subalit nabigo siya sa qualifying.<ref name=":63" /> Pagsapit ng 2023, sumabak siya sa [[:en:2023_Thailand_Open_–_Singles|Thailand Open (Hua Hin)]], [[:en:2023_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]], [[:en:2023_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid Open]], [[:en:2023_Japan_Women's_Open_–_Singles|Japan Women’s Open (Osaka)]], [[:en:2023_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou Open (China)]], at [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Singles|Jasmin Open (Monastir, Tunisia)]], ngunit hindi siya nakalusot sa unang yugto ng mga nasabing torneo.<ref name=":63" /> Noong 2024, umabot siya sa quarterfinals ng [[:en:2024_Veneto_Open_–_Singles|Veneto Open (Italy)]] bago mapatigil ni [[:en:Sara_Errani|Sara Errani]]. Gayunman, karamihan sa kanyang kampanya ay nauwi sa maagang pagkatanggal sa mga torneo tulad ng [[:en:2024_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]], [[:en:2024_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid Open]], [[:en:2024_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan Open (China)]], [[:en:2024_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi Open]], [[:en:2024_Guadalajara_Open_Akron_–_Singles|Guadalajara Akron Open]], [[:en:2024_Ningbo_Open_–_Singles|Ningbo Open (China)]], [[:en:2024_Jiangxi_Open_–_Singles|Jiangxi Open (Jiujiang, China)]], [[:en:2024_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou Open (China)]], [[:en:2024_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham Open]], [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra International]], [[:en:2024_Polish_Open_–_Singles|Polish Open (Warsaw)]], at [[:en:2024_Makarska_International_Championships_–_Singles|Makarska Open]].<ref name=":63" /> Noong 2025, nakarating siya sa semifinals ng [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] bago mapigilan ni [[:en:Jessica_Pegula|Jessica Pegula]]. Sa damuhan, umabot siya sa final ng [[:en:2025_Eastbourne_Open_–_Women's_singles|Eastbourne Open]] at nagtapos bilang runner-up kay [[:en:Maya_Joint|Maya Joint]]. Nakamit din niya ang kanyang unang titulo sa Challenger/125 level sa [[:en:2025_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125 Open]], at umabot sa semifinals ng [[:en:2025_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra Open]], [[:en:2025_Jingshan_Tennis_Open_–_Women's_singles|Jingshan Open (China)]], at [[:en:2025_Suzhou_WTA_125_–_Singles|Suzhou Open]]. Gayunpaman, hindi siya nagtagumpay sa [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_singles|Italian Open]], [[:en:2025_National_Bank_Open_–_Women's_singles|Canadian Open]], at [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Singles|Hong Kong Open]].<ref name=":63" /> Noong 2026, nakapasok siya sa semifinals ng [[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_singles|ASB Classic (Auckland)]] at [[:en:2026_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi Open]], at umabot din sa quarterfinals ng [[:en:2026_Philippine_Women's_Open_–_Singles|Philippines Women’s Open]] at [[:en:2026_Dubai_Tennis_Championships_–_Women's_singles|Dubai Tennis Championships]]. Nakarating siya sa ika-apat na yugto ng [[:en:2026_BNP_Paribas_Open_–_Women's_singles|Indian Wells Open]] at [[:en:2026_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]]. Sa luwad, umabot siya sa ikatlong yugto ng [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_singles|Italian Open]] bago natalo kay [[:en:Elena_Rybakina|Elena Rybakina]], ngunit nabigo sa unang yugto ng [[:en:2026_Qatar_TotalEnergies_Open_–_Singles|Qatar Open]], [[:en:2026_Porsche_Tennis_Grand_Prix_–_Singles|Stuttgart Open]], at [[:en:2026_Internationaux_de_Strasbourg_–_Singles|Strasbourg International]].<ref name=":63" /> === Grand Slam === Nagsimula ang paglahok ni Eala sa mga torneo ng Grand Slam noong 2023 sa kanyang unang mga pagsubok sa qualifying, kabilang ang laban niya kay [[:en:Misaki_Doi|Misaki Doi]] sa opening round ng [[:en:2023_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open qualifying]].<ref name=":63" /> Noong 2024, umabot siya sa final qualifying round sa lahat ng apat na major—[[:en:2024_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]], [[:en:2024_French_Open_–_Women's_singles_qualifying|French Open]], [[:en:2024_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles_qualifying|Wimbledon]], at [[:en:2024_US_Open_–_Women's_singles_qualifying|US Open]]—ngunit hindi pa rin siya nakapasok sa main draw.<ref name=":63" /> Noong 2025, muling sumabak si Eala sa [[:en:2025_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open qualifying]] ngunit natanggal. Gayunman, nakapasok siya sa main draw ng [[:en:2025_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] at [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles|Wimbledon]], kung saan kapwa siya natalo sa unang yugto. Sa [[:en:2025_US_Open_–_Women's_singles|US Open]], umabot siya sa ikalawang round bago magpaubaya kay [[:en:Cristina_Bucșa|Cristina Bucșa]].<ref name=":63" /> Noong 2026, nag-debut siya sa main draw ng [[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]] ngunit natalo sa unang round kay [[:en:Alycia_Parks|Alycia Parks]]. Sa [[:en:2026_French_Open_–_Women's_singles|Roland Garros]], natigil din ang kanyang kampanya sa opening round matapos matalo kay [[:en:Iva_Jovic|Iva Jovic]].<ref name=":63" /> <!-- ===Eala's Matches=== ---> == Mga laro ni Eala == === Juniors === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Singles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || R2 || R3 || A || A |- | French Open || A || SF || A || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || A || W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Doubles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || A || W || A || A |- | French Open || A || A || W || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || SF || – |} === ITF Women's World Tour === ==== ITF Titles ==== {| class="wikitable" ! Year !! Tournament !! Category !! Event !! Partner |- | 2021 || W15 Manacor || ITF || Singles || – |- | 2022 || W25 Chiang Rai || ITF || Singles || – |- | 2023 || W25 Yecla || ITF || Singles || – |- | 2023 || W25 Roehampton || ITF || Singles || – |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Singles || – |- | 2024 || W50 Pune || ITF || Doubles || Darja Semeņistaja |- | 2024 || W75 Croissy-Beaubourg || ITF || Doubles || Estelle Cascino |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Doubles || Estelle Cascino |} ===== ITF Singles ===== ''' 2020 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Las Palmas de Gran Canaria 2 || W15 || Clay || First Round || Anna Zarycka || 2–6, 4–6 |- | Las Palmas de Gran Canaria || W25 || Clay || Second Round || Lara Salden || 0–6, 6–2, 2–6 |- | Melilla || W15 || Clay || First Round || Anastasia Charaeva || 3–6, 3–6 |- | Monastir 9 || W15 || Hard || Second Round || Nina Stadler || 6–4, 6–7, 5–7 |} ''' 2021 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W15 Manacor || W15 || Hard || Final (Title) || Yvonne Cavalle-Reimers || 5–7, 6–1, 6–2 |- | W15 Manacor 2 || W15 || Hard || Quarterfinals || Ylena In-Albon || 0–6, 3–6 |- | W15 Manacor 3 || W15 || Hard || Quarterfinals || Oksana Selekhmeteva || 2–6, 3–6 |- | W25 Grenoble || W25 || Hard || Quarterfinals || Maja Chwalińska || 0–6, 4–6 |- | W25 Manacor 4 || W25 || Hard || Second Round || Jana Fett || 6–4, 3–6, 5–7 |- | W15 Manacor 5 || W15 || Hard || First Round || Simona Waltert || 4–6, 6–2, 5–7 |- | W60 Bellinzona || W60 || Clay || Second Round || Simona Waltert || 5–7, 6–3, 2–6 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Clay || Second Round || Irene Burillo Escorihuela || 2–6, 4–6 |- | W25 Madrid 2 || W25 || Hard || First Round || Andrea Lázaro García || 6–2, 4–6, 4–6 |- | W25 Milovice || W25 || Hard || First Round || Daria Astakhova || 2–6, 2–6 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W25 Chiang Rai || W25 || Hard || Final (Title) || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 |- | W25 Chiang Rai 2 || W25 || Hard || Quarterfinals || Erika Sema || 3–6, 6–2, 3–6 |- | W25 Madrid 1 || W25 || Hard || Quarterfinals || Anna-Lena Robbe || 6–7(3), 3–6 |- | W60 Madrid 2 || W60 || Hard || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 |- | W60 Vitoria-Gasteiz || W60 || Hard || Semifinals || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 |- | W25 El Espinar || W25 || Hard || Semifinals || Eva Guerrero Alvarez || 2–6, 6–3, 2–6 |- | W100 Grodzisk Mazowiecki || W100 || Hard || First Round || Katharina Hobgarski || 4–6, 3–6 |- | W60 Templeton || W60 || Hard || Second Round || Katarzyna Kawa || 6–2, 4–6, 0–6 |- | W80 Rancho Santa Fe || W80 || Hard || Quarterfinals || Marcela Zacarías || 2–6, 5–7 |- | W60 Hamburg || W60 || Hard || Second Round || Ysaline Bonaventure || 4–6, 0–6 |- | W80 Poitiers || W80 || Hard || Semifinals || Ysaline Bonaventure || 1–6, 6–3, 3–6 |- | W100 Shrewsbury || W100 || Hard || Qualifying 2 || Maia Lumsden || 1–6, 5–7 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W25 Yecla || W25 || Hard || Final (Title) || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 |- | W25 Roehampton || W25 || Hard || Final (Title) || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 |- | W25 Aldershot || W25 || Hard || Final || Destanee Aiava || 6–3, 4–6, 1–6 |- | W40 Petange || W40 || Hard || Final || Océane Dodin || 1–6, 5–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W100 Vitoria-Gasteiz || W100 || Hard || Final (Title) || Victoria Jiménez Kasintseva || 6–4, 6–4 |- | W100 Dubai || W100 || Hard || Semifinals || Polina Kudermetova || 6–4, 2–6, 2–6 |- | W100 Takasaki || W100 || Hard || Quarterfinals || Mananchaya Sawangkaew || 6–4, 1–6, 2–6 |- | W100 Cary || W100 || Hard || Quarterfinals || Renata Zarazúa || 6–3, 4–6, 3–6 |- | W100 Landisville || W100 || Hard || Quarterfinals || Olivia Gadecki || 1–6, 6–0, 3–6 |- | W75 Porto || W75 || Hard || Quarterfinals || Anna Bondar || 4–6, 7–6, 1–6 |- | W75 Trnava 1 || W75 || Hard || Quarterfinals || Anastasia Gureva || 2–6, 6–3, 6–7 |- | W75 Trnava 2 || W75 || Hard || First Round || Tereza Martincová || 6–3, 4–6, 6–7 |- | W75 Croissy-Beaubourg || W75 || Hard || Second Round || Mona Barthel || 6–4, 4–6, 1–6 |- | W75 Zagreb || W75 || Clay || First Round || Tena Lukas || 5–7, 6–3, 4–6 |- | W60 Bellinzona || W60 || Clay || First Round || Selena Janicijevic || 3–6, 1–6 |- | W50 Indore || W50 || Hard || Semifinals || Polina Kudermetova || 4–6, 7–6, 2–6 |- | W50 Pune || W50 || Hard || Quarterfinals || Darja Semenistaja || 6–7, 0–6 |} ===== ITF Doubles ===== ''' 2021 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W25 Madrid || W25 || Hard || Victoria Jiménez Kasintseva || Quarterfinals || Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey || 5–7, 6–4, 6–10 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Clay || Oksana Selekhmeteva || Final || Justina Mikulskytė / Oana Simion || 3–6, 5–7 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W25 Manacor || W25 || Hard || Elsa Jacquemot || Quarterfinals || Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi || 6–2, 4–6, 3–10 |- | W25 Macon || W25 || Hard || Jéssica Bouzas Maneiro || Quarterfinals || Audrey Albie / Aubane Droguet || 4–6, 2–6 |- | W25 Chiang Rai 1 || W25 || Hard || Indy De Vroome || First Round || Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted || 6–4, 5–7, 6–10 |- | W25 Chiang Rai 2 || W25 || Hard || Kyōka Okamura || Quarterfinals || Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova || 6–4, 7–6(4), 2–6 |- | W25 Madrid 1 || W25 || Hard || Jéssica Bouzas Maneiro || Quarterfinals || Olga Helmi / Adithya Karunaratne || 0–6, 4–6 |- | W60 Madrid 2 || W60 || Hard || Liang En-shuo || Quarterfinals || Tímea Babos / Valeria Savinykh || 2–6, 4–6 |- | W25 Palma del Río || W25 || Clay || Marina Bassols Ribera || Semifinals || Valeria Savinykh / Fanny Stollár || 2–6, 0–6 |- | W25 Corroios-Seixal || W25 || Hard || Lizette Cabrera || Quarterfinals || Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong || 5–7, 4–6 |- | W60 Templeton || W60 || Hard || Annaëlle Robbe || Second Round || Madison Brengle || 6–3, 6–7, 6–10 |- | W80 Poitiers || W80 || Hard || Petra Marcinko || Quarterfinals || Miriam Skoch / Markéta Vondroušová || 5–7, 2–6 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W60 Trnava 2 || W60 || Hard || — || Semifinals || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 4–6, 1–6 |- | W60 Chiasso || W60 || Clay || — || First Round || Beatrice Gumulya / Anna Sisková || 3–6, 6–4, 11–13 |- | W25 Zaragoza || W25 || Hard || — || Quarterfinals || Alana Parnaby / Victoria Rodríguez || 6–4, 3–6, 6–10 |- | W100 Vitoria-Gasteiz || W100 || Hard || — || Quarterfinals || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 5–7, 6–1, 9–11 |- | W60 Barcelona || W60 || Hard || — || First Round || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 6–4, 3–6, 3–10 |- | W25 Roehampton 2 || W25 || Hard || — || Quarterfinals || Talia Gibson / Petra Hule || 1–6, 5–7 |- | W25 Aldershot || W25 || Hard || — || Semifinals || Erina Hayashi / Saki Imamura || 4–6, 4–6 |- | W100 Tokyo 2 || W100 || Hard || — || Semifinals || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 0–6, 7–5, 6–10 |- | W60 Glasgow 2 || W60 || Hard || — || Quarterfinals || Freya Christie / Olivia Gadecki || — |- | W60 Nantes || W60 || Hard || — || First Round || Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold || 6–1, 3–6, 6–10 |- | W40 Petange || W40 || Hard || — || Semifinals || Danielle Collins / Isabelle Haverlag || 2–6, 4–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W50 Pune || W50 || Hard || Darja Semeņistaja || Final (Title) || Naiktha Bains / Fanny Stollár || 7–6(8), 6–3 |- | W75 Croissy-Beaubourg || W75 || Hard || Estelle Cascino || Final (Title) || Maia Lumsden / Jessika Ponchet || 7–5, 7–6(4) |- | W100 Vitoria-Gasteiz || W100 || Hard || Estelle Cascino || Final (Title) || Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča || 6–3, 2–6, 10–4 |- | W75 Porto 3 || W75 || Hard || Alicia Barnett || Quarterfinals || Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett || 3–6, 4–6 |- | W75 Trnava || W75 || Hard || Zeynep Sönmez || Semifinals || Lulu Sun / Moyuka Uchijima || 2–6, 2–6 |- | W100 Dubai || W100 || Hard || Valentini Grammatikopoulou || Quarterfinals || Isabelle Haverlag / Erika Pridankina || 7–5, 4–6, 3–10 |} === WTA and WTA 125 tournaments === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" ! Tournament !! Court !! Category !! Opponent !! Round !! Score |- | Miami Open || Hard || WTA 1000 || Viktória Hrunčáková || Qualifying 1 || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Romanian Open (Cluj-Napoca) || Clay || WTA 250 || Mayar Sherif || Second Round || 2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" ! Tournament !! Category !! Court !! Round !! Opponent !! Score |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || First Round || Madison Brengle || 2–6, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Clay || Qualifying 1 || Anna Bondár || 0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 1 || Misaki Doi || 6–4, 1–6, 3–6 |- | Thailand Open (Hua Hin) || WTA 250 || Hard || First Round || Tatjana Maria (6) || 2–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || First Round || Irina-Camelia Begu || 2–6, 5–7 |- | Mutua Madrid Open || WTA 1000 || Clay || First Round || Tatjana Maria || 1–6, 1–6 |- | Japan Open (Osaka) || WTA 250 || Hard || First Round || Himari Sakatsume (Q) || 0–6, 3–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || First Round || Tatjana Maria (3) || 3–6, 0–6 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Hard || First Round || Elise Mertens (2) || 5–7, 0–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Hard || First Round || Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs || 3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Level !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 1 || Rebecca Peterson (18) || 2–6, 5–7 |- | French Open || Grand Slam || Clay || Qualifying 3 || Julia Riera (2) || 6–4, 6–7, 4–6 |- | Wimbledon || Grand Slam || Grass || Qualifying 3 || Lulu Sun (23) || 6–7, 5–7 |- | US Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 3 || Elena-Gabriela Ruse (20) || 6–3, 1–6, 4–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || Qualifying 2 || Emiliana Arango || 6–2, 5–7, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Clay || First Round || Sorana Cîrstea (27) || 3–6, 7–6, 4–6 |- | Wuhan Open || WTA 1000 || Hard || First Round || Kateřina Siniaková || 3–6, 1–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Hard || First Round || Magda Linette || 6–7, 1–6 |- | Guadalajara Open || WTA 500 || Hard || First Round || Marie Bouzková (6) || 2–6, 2–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Hard || Qualifying 1 || Priscilla Hon || 4–6, 3–6 |- | Jiangxi Open || WTA 250 || Hard || First Round || Marie Bouzková (1) || 5–7, 6–7 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || First Round || Bernarda Pera || 0–6, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Grass || Qualifying 2 || Ena Shibahara || 7–6, 0–6, 2–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Hard || Qualifying 1 || Céline Naef (5) || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Hard || Second Round || Tatjana Maria (4) || 5–7, 2–6 |- | Polish Open (Warsaw) || WTA 125 || Hard || First Round || Isabella Shinikova || 2–6, 4–6 |- | Veneto Open (Gaiba) || WTA 125 || Grass || Quarterfinals || Sara Errani (4) || 0–6, 6–7 |- | Makarska Open || WTA 125 || Clay || First Round || Maria Timofeeva (Q) || 6–1, 3–6, 2–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" ! Tournament !! Level !! Surface !! Partner !! Round !! Opponent !! Score |- | Canberra International || WTA 125 || Hard || Laura Pigossi || Semifinals || Kaylah McP / Astra Sharma || 6–7(1), 3–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Clay || Taylah Preston || First Round || Valeria Lepchenko / Anna Falei || 4–6, 4–6 |- | Polish Open || WTA 125 || Hard || Daniela Semenistaja || Quarterfinals || Weronika Falkowska / Martyna Kubka || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Hard || Kimberly Birrell || Quarterfinals || Katarzyna Piter / Fanny Stollar || 4–6, 4–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Hard || En Shuo Liang || Quarterfinals || Giuliana Olmos / Alexandra Panova || 1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 1 || Jana Fett (133) || 5–7, 2–6 |- | Singapore Open || WTA 250 || Hard || Qualifying 2 || Simona Waltert (179) || 3–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || Semifinals || Jessica Pegula (4) || 6–7, 7–5, 3–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Clay || Second Round || Iga Świątek (2) || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Italian Open || WTA 1000 || Clay || First Round || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6 |- | French Open || Grand Slam || Clay || First Round || Emiliana Arango (85) || 0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open || WTA 125 || Grass || First Round || Linda Fruhvirtová || 5-7, 7-6(5), 1-6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Grass || First Round || Magda Linette (31) || 4–6, 3–6 |- | Eastbourne Open || WTA 250 || Grass || Finals (RunnerUp) || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- | Wimbledon || Grand Slam || Grass || First Round || Barbora Krejčíková (16) || 6–3, 2–6, 1–6 |- | National Bank Open (Montreal) || WTA 1000 || Hard || First Round || Markéta Vondroušová (63) || 6–3, 1–6, 2–6 |- | US Open || Grand Slam || Hard || Second Round || Cristina Bucșa (95) || 4–6, 3–6 |- | São Paulo Open || WTA 250 || Hard || Quarterfinals || Janice Tjen (130) || 4–6, 1–6 |- | China Open (Wuhan) || WTA 1000 || Hard || Qualifying 1 || Moyuka Uchijima (91) || 4–6, 6–3, 2–6 |- | Japan Women's Open (Osaka) || WTA 250 || Hard || First Round || Tereza Valentová (78) || 1–6, 2–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || First Round || Claire Liu (305) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Hong Kong Tennis Open || WTA 250 || Hard || Second Round || Victoria Mboko (21) || 6–3, 3–6, 4–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Hard || Semifinals || Shuai Wei (134) || 5–7, 2–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Hard || Second Round || Mai Hontama (166) || 6–7, 2–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Clay || Second Round || Panna Udvardy (137) || 6–7, 4–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Grass || First Round || Linda Fruhvirtová (152) || 5–7, 7–6, 1–6 |- | Ilkley Open || WTA 125 || Grass || Quarterfinals || Rebecca Marino (107) || 6–1, 0–6, 6–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Hard || Champion || Panna Udvardy (134) || 1–6, 7–5, 6–3 |- | Jingshan Tennis Open || WTA 125 || Hard || Semifinals || Lulu Sun (146) || 6–3, 4–6, 2–6 |- | Suzhou Open || WTA 125 || Hard || Quarterfinals || Viktorija Golubic (70) || 6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Reason |- | Cincinnati Open || WTA 1000 || Hard || Shoulder injury |- | Monterrey Open || WTA 500 || Hard || Shoulder injury |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || Nadiia Kichenok || Semifinals || Katarzyna Piter / Janice Tjen || 7–6(4), 3–6, 5–10 |- | Italian Open || WTA 1000 || Clay || Coco Gauff || Quarterfinals || Jasmine Paolini / Sara Errani || 5–7, 6–3, 7–10 |- | French Open || Grand Slam || Clay || Renata Zarazúa || Second Round || Olga Danilović / Anastasia Potapova || 1–6, 3–6 |- | Hong Kong Open || WTA 250 || Hard || Chan Hao‑ching || First Round || Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich || 6–3, 1–6, 7–10 |- | Wimbledon || Grand Slam || Grass || Eva Lys || First Round || Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason || 4–6, 2–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Grass || Rebeka Masarova || First Round || Storm Hunter / Ellen Perez || 4–6, 4–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Hard || Tsao Chia‑yi || First Round || Amina Anshba / Elena Pridankina || 4–6, 4–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Clay || Katie Volynets || First Round || Carmen Corley / Olivia Gadecki || 3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Level !! Court !! Round !! Opponent !! Score |- | Auckland Open || WTA 250 || Hard || Semifinals || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || First Round || Alycia Parks || 6–0, 3–6, 2–6 |- | Philippines Womens Open || WTA 125 || Hard || Quarterfinals|| Camila Osorio || 4-6, 4-6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Hard || Quarterfinals || Ekaterina Alexandrova|| 3-6, 3-6 |- | Qatar Open || WTA 1000 || Hard || First Round|| Tereza Valentová|| 6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Championships |WTA 1000 |Hard |Quarterfinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Clay |Second Round |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Clay | First Round | Leylah Fernandez | 1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Second Round |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Third Round |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Clay |First Round |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Clay |First Round |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Second Round |Alina Charaeva | |- |HSBC Championships |WTA 500 |Grass | | | |- |Berlin Open |WTA 500 |Grass | | | |- |Bad Homburg Open |WTA 500 |Grass | | | |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass | | | |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Level !! Court !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | Auckland Open || WTA 250 || Hard || Iva Jovic || Semifinals || Xu Yifan / Yang Zhaoxuan || 5–7, 3–6 |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Ingrid Martins || First Round || Shuko Aoyama / Magda Linette || 6–7(3), 6–2, 3–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Hard || Janice Tjen|| Semifinals|| Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls|| 4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Iva Jovic |First Round |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Zeynep Sönmez |Second Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Hailey Baptiste |First Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Nikola Bartůňková |First Round |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |} == Taunang ranggo ng WTA == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ! Taon !! Isahan !! Dalawahan |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} Pinagmulan: Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA<ref name=":63" /> == Estilo ng Paglalaro == Si Eala ay isang agresibong baseliner na gumagamit ng forehand at matatag na backhand upang kontrolin ang rally. Bilang kaliwete, nakalilikha siya ng mabigat na topspin at kilala sa mahusay na return game. Ang kanyang pangunahing kahinaan ay ang serve, na kulang sa bilis at variety, kahit mas epektibo siya sa hard courts.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=January 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |website=ESPN |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Nakamit na niya ang semifinals ng WTA 1000 at tinalo ang tatlong major champions sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]].<ref name=":Gulf">{{Cite web |title=What Alexandra Eala Needs to Win Titles and Beat Top Players |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/what-alexandra-eala-needs-to-win-titles-and-beat-top-players-1.500440043 |access-date=March 11, 2026 |website=Gulf News}}</ref> Ayon sa mga analyst, kailangan niyang palakasin ang serve, dagdagan ang variety, at patatagin ang kondisyon upang makipagsabayan sa pinakamalalaking titulo.<ref>{{Cite web |date=March 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=March 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> === Laban sa Top 20 manlalaro ng WTA<ref>{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala vs Top 20 Players |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 |access-date=2026-05-29 |website=www.tennisabstract.com}}</ref> === Si Eala ay 6‑‑9 laban sa Top‑20. Kapag nananalo, kontrolado niya ang laban at epektibo ang unang serve; kapag natalo, mahina ang unang serve at nakakakuha ng puntos ang kalaban. Sa panalo, mataas ang kanyang dominance ratio (average 1.24): mga 66% ng unang serve ang pumapasok at nananalo siya ng mga 60% ng puntos mula rito. Sa talo, mababa ang dominance ratio (average 0.65): mga 61% ang unang serve in pero nananalo lang siya ng mga 45% ng unang‑serve points. Limang sa anim niyang panalo ay malinaw ang pagkakalamang; ang laban kay Tauson sa US Open 2025 ang nagpakita ng pinakamalapit na resulta. Konklusyon: kapag mahusay ang unang serve at napipilit niya ang kalaban sa baseline, tumaas ang tsansa niyang talunin ang Top‑20 — kung hindi, bumababa agad ang kontrol at lumalayo ang pagkatalo.<ref>{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala vs. Top 20 Players |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 |access-date=June 2, 2026 |website=Tennis Abstract}}</ref> <!-- ==== Mga Panalo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Coco Gauff || 6-2, 2-0 RET || 1.46 || 68.0% || 58.8% || 50.0% |- | Dubai – Hard (2026) || Jasmine Paolini || 6-1, 7-6(5) || 1.32 || 63.1% || 73.2% || 50.0% |- | US Open – Hard (2025) || Clara Tauson || 6-3, 2-6, 7-6(11) || 0.97 || 68.1% || 59.4% || 43.3% |- | Eastbourne – Grass (2025) || Jelena Ostapenko || 0-6, 6-2, 3-2 RET || 1.08 || 63.5% || 57.6% || 63.2% |- | Miami – Hard (2025) || Iga Swiatek || 6-2, 7-5 || 1.27 || 66.7% || 52.3% || 50.0% |- | Miami – Hard (2025) || Madison Keys || 6-4, 6-2 || 1.32 || 66.1% || 58.5% || 52.4% |} ==== Mga Talo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | French Open – Clay (2026) || Iva Jovic || 4-6, 2-6 || 0.73 || 50% || 47% || 30% |- | Rome – Clay (2026) || Elena Rybakina || 4-6, 3-6 || 0.80 || 67.1% || 56.9% || 44.0% |- | Miami – Hard (2026) || Karolina Muchova || 0-6, 2-6 || 0.39 || 52.4% || 36.4% || 50.0% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Linda Noskova || 2-6, 0-6 || 0.36 || 56.8% || 36.0% || 47.4% |- | Dubai – Hard (2026) || Coco Gauff || 0-6, 2-6 || 0.61 || 57.5% || 30.4% || 41.2% |- | Abu Dhabi – Hard (2026) || Ekaterina Alexandrova || 3-6, 3-6 || 0.79 || 69.8% || 45.5% || 52.6% |- | Wimbledon – Grass (2025) || Barbora Krejcikova || 6-3, 2-6, 1-6 || 0.82 || 54.3% || 50.0% || 50.0% |- | Madrid – Clay (2025) || Iga Swiatek || 6-4, 4-6, 2-6 || 0.77 || 69.0% || 50.7% || 41.9% |- | Miami – Hard (2025) || Jessica Pegula || 6-7(3), 7-5, 3-6 || 0.87 || 72.5% || 62.2% || 42.9% |} --> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa mga internasyonal na torneo. Nagwagi siya ng mga medalya sa [[:en:Tennis_at_the_2021_SEA_Games|SEA Games 2021]] (pilak sa singles, team, at mixed doubles) at sa [[:en:Tennis_at_the_2022_Asian_Games|Asian Games 2022]] (pilak sa singles at mixed doubles).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=March 25, 2025}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |language=en-US |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=September 10, 2025}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa Group II ng Billie Jean King Cup qualifiers, na nag-angat sa Pilipinas sa Group I.<ref name=":12">{{Cite web |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=October 13, 2025 |website=One Sports |language=en}}</ref> Sa [[:en:Tennis_at_the_2025_SEA_Games|SEA Games 2025]], nakamit niya ang ginto sa women's singles at tanso sa mixed doubles at team events.<ref name=":13">{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH|url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=December 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> ===Mga Eksibisyon na Laro=== ====Singles: 1 (titles)==== {|class="wikitable" !Resulta !{{ns}}Petsa{{ns}} !Torneo !Uri ng Korte !Kalaban !Iskor |- |Panalo | Enero 2026 |[[:en:Kooyong_Classic|Kooyong Classic]], Melbourne, Australia |Matigas na Korte |[[:en:Donna Vekić|Donna Vekić]] |6–3, 6–4 |} === Mga sponsorship === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[:en:Globe_Telecom|Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga endorsement mula sa [[:en:Babolat|Babolat]], [[:en:Nike,_Inc.|Nike]], at [[:en:Bank_of_the_Philippine_Islands|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/}}</ref> bago naging brand ambassador ng [[:en:Milo_(drink)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html}}</ref> === Mga parangal === Walong beses nang kinilala si Eala ng [[:en:Philippine_Sportswriters_Association|Philippine Sportswriters Association]] sa [[:en:PSA_Annual_Awards|PSA Annual Awards]], kabilang ang paggawad sa kanya bilang ''Athlete of the Year'' noong 2026.<ref>Citations for Eala's PSA Annual Awards: *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=October 12, 2025 |archive-url= |archive-date=}} *{{Cite news |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=February 17, 2026}}</ref> Noong 2021, isinama siya ng [[:en:Tatler_Asia|''Tatler Asia'']] sa talaan ng mga pinaka-maimpluwensiyang personalidad sa Asya.<ref>{{cite news |title=Asia's Most Influential Philippines 2021 |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021}}</ref> Noong Abril 2025, ginawaran si Eala ng ''Premios Tanglaw'' ng [[:en:Embassy_of_the_Philippines|Embahada ng Pilipinas]] sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang ambag sa [[:en:Philippines–Spain_relations|ugnayan ng Pilipinas at Espanya]].<ref>{{cite news |date=April 2025 |title=Premios Tanglaw honoring Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/premios-tanglaw-eala}}</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia bilang isa sa kanilang [[:en:Forbes_30_Under_30|30 Under 30]] sa kategoryang Libangan at Isports, dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tennis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=May 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=May 27, 2026}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alexandra Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alexandra Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alexandra Eala's Tennis Abstract page] [[:en:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on English Wikipedia (English)]] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alexandra Eala on Fandom (English)] [[:simple:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on Simple Wikipedia]] 2i9a5cwvlyftyzjtaj89dbnmxx8l2x5 2210188 2210187 2026-06-03T09:52:50Z Tabilay 153890 /* Laban sa Top 20 manlalaro ng WTA[27] */ 2210188 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=April 2025}} Si '''Alexandra Maniego Eala''' (ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Quezon City]]) ay isang Pilipinang manlalaro ng [[tenis]]. Siya ang pinakamataas na naitalang ranggong Pilipino sa WTA, na umabot sa world No. 29 noong Marso 16, 2026.<ref name=":11">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=March 16, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high World No. 29 |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/16/eala-rises-to-career-high-world-no-29-in-latest-wta-rankings-1032}}</ref> Nanalo siya ng mga junior Grand Slam: doubles sa 2020 Australian Open at 2021 French Open, at girls' singles sa 2022 US Open.<ref name=":1">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=September 10, 2022 |title=Eala captures US Open girls' singles crown |url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/}}</ref> Sa pro circuit, mayroon siyang limang ITF singles at tatlong ITF doubles title. Noong 2025, umabot siya sa semifinals ng Miami Open, nag-final sa Eastbourne Open, at nagkampeon sa WTA 125 Guadalajara Open.<ref name=":63">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Eala at the [[:en:2025 SEA Games|2025 SEA Games]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Metro Manila]], Philippines<br>[[Mallorca]], Spain |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Quezon City]], Philippines |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = March 2020 |plays = Left-handed (two-handed backhand) |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Fitness Coach) |careerprizemoney = US 1,997,574 |singlesrecord = {{tennis record|won=212|lost=130}} |singlestitles = 0 |highestsinglesranking = No. 29 (March 16, 2026) |currentsinglesranking = No. 37 (May 25, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=46}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = No. 88 (May 4, 2026) |currentdoublesranking = No. 116 (May 25, 2026) |updated = May 25, 2026 |AustralianOpenresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's singles|2026]]) |FrenchOpenresult = 1R ([[:en:2026 French Open – Women's singles|2026]]) |Wimbledonresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's singles|2025]]) |USOpenresult = 2R ([[:en:2025 US Open – Women's singles|2025]]) |AustralianOpenDoublesresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's doubles|2026]]) |FrenchOpenDoublesresult = 2R ([[:en:2025 French Open – Women's doubles|2025]]) |WimbledonDoublesresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's doubles|2025]]) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |the {{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the SEA Games|SEA Games]]}} {{MedalGold | 2025 Thailand | Singles }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Team }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Singles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Team }} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze | 2022 Hangzhou | Singles }} {{MedalBronze|2022 Hangzhou|Mixed doubles}} }} == Maagang buhay == Si '''Alexandra Maniego Eala''' ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala (business executive)<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 March 2026}}</ref> at [[:en:Rizza_Maniego-Eala|Rosemarie Maniego-Eala]], dating CFO ng [[Globe Telecom]] (hanggang 2024) at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[:en:1985_SEA_Games|1985 SEA Games]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina [[:en:Noli_Eala|Noli Eala]] (dating chairperson ng [[:en:Philippine_Sports_Commission|Philippine Sports Commission]] at commissioner ng [[Philippine Basketball Association]])<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=August 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=March 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=August 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=November 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]}}</ref> at si Rhett Eala (fashion designer).<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=April 23, 2026}}</ref> Ang nakatatanda niyang kapatid na si Michael Francis “Miko” Eala ay naglaro ng tennis para sa [[:en:Penn_State_Nittany_Lions|Penn State]] mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=May 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=March 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal}}</ref> Nagsimulang maglaro si Eala ng tennis sa edad na apat, matapos ipakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya rin ang una niyang coach.<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=[Gulf News |date=August 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=November 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=August 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at [[:en:Colegio_San_Agustin_–_Makati|Colegio San Agustin]] sa [[Makati]], bago lumipat sa [[:en:Rafa_Nadal_Academy|Rafa Nadal Academy]] sa [[:en:Manacor|Manacor]], Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 22, 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]}}</ref> == Personal na buhay == Paborito ni Eala ang [[:en:Kaldereta|kaldereta]] at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa kape.<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=3 Pebrero 2026 |title=Ikaw ba ay tao ng Kare-Kare? Ang ranggo ni Alex Eala sa pagkaing Pilipino ay maaaring ikagulat mo |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=23 Pebrero 2026 |website=One Sports |language=tl}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Ibinunyag ni Alex Eala at mga kapwa propesyonal ang kanilang personalidad sa labas ng korte sa Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 Marso 2026}}</ref> Multilingual siya at nagsasalita ng Ingles, Kastila, at [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang isang pangarap na nagpasiklab ng fenomeno sa tennis |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 Marso 2026}}</ref> Itinuturing niya ang [[:en:Wimbledon_Championships|Wimbledon]] bilang paborito niyang Grand Slam.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=3 Hulyo 2025 |title='Living my dream': Nagdiwang si Alex Eala sa makasaysayang Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=3 Hulyo 2025 |website=Rappler |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Disyembre 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview kay Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=24 Disyembre 2025 |website=Instagram |language=tl}}</ref> Binanggit niya si [[Maria Sharapova]] bilang impluwensya sa kanyang istilo ng laro at nakapagsanay na siya kasama si [[Rafael Nadal]] at ang kapatid niyang si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=19 Hulyo 2025 |title=Ang impluwensya ni Sharapova ang nagtutulak sa agresibong laro ni Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Manila Standard |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=20 Nobyembre 2025 |title=Naglaro si Alex Eala kasama si Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Inquirer |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 Agosto 2025 |title=Bago ang malalaking tao, palaging nasa tabi ni Alex Eala ang kanyang kapatid na si Miko |url=https://www.spin.ph/tennis/get-to-know-alex-eala-older-brother-and-avid-supporter-miko-a6035-20250827 |access-date=23 Pebrero 2026 |website=Spin.ph |language=tl}}</ref> Pagkatapos ng kanyang breakout sa 2025 Miami Open, lumawak ang kanyang kasikatan sa Pilipinas at sa mga [[:en:Overseas_Filipinos_Filipino_diaspora|komunidad ng Pilipino sa ibayong dagat]], na inihalintulad ng ilang komentarista sa impluwensya ni [[Manny Pacquiao]]. Ayon sa mamamahayag at dating manlalaro ng tennis na si [[:en:Dyan_Castillejo|Dyan Castillejo]], tinatrato na siya ng mga tagahanga “na para bang nanalo na siya ng Grand Slam.” Nakatulong din ang paggamit niya ng Tagalog sa pagpapalakas ng ugnayan sa mga tagasuporta, at ang kanyang pag-angat ay nagpasiklab ng bagong interes sa tennis sa bansa. Inihambing din ng mga analista ang epekto niya sa paglawak ng tennis sa mga pigura tulad nina [[:en:Li_Na|Li Na]] at [[:en:Ons_Jabeur|Ons Jabeur]].<ref name=":0" /> Mas naging palakaibigan si Eala sa tour at nakabuo ng mga sumusuportang pagkakaibigan kina [[:en:Iva_Jović|Iva Jović]], [[:en:Zeynep_Sonmez|Zeynep Sonmez]], [[:en:Victoria_Mboko|Victoria Mboko]], [[:en:Eva_Lys|Eva Lys]], [[:en:Leylah_Fernandez|Leylah Fernandez]], at [[:en:Lizette_Cabrera|Lizette Cabrera]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=9 Marso 2026 |title=Ibinunyag ni Alex Eala ang mga kaibigan na kanyang nakilala sa kanyang batang karera sa WTA |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-bares-friends-she-has-made-in-her-young-wta-career-a6035-20260309 |access-date=9 Marso 2026 |website=Spin.ph |language=tl}}</ref> ==Karera== ===Junior na Karera=== Nagtagumpay si Eala sa junior circuit, kabilang ang kanyang mga panalo sa singles sa [[:en:2022_US_Open_–_Girls'_singles|US Open]] at mga titulo sa doubles sa [[:en:2020_Australian_Open_–_Girls'_doubles|Australian Open]] at [[:en:2021_French_Open_–_Girls'_doubles|French Open]].<ref name=":63" /> === Propesyonal na Karera === ==== ITF World Women's Tennis Tour ==== Mula sa kanyang mga junior na karera, lumipat si Eala sa [[:en:ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], kung saan unti-unti niyang pinagtibay ang kanyang rekord. Mula 2021 hanggang 2024, nakamit niya ang anim na titulo sa singles, kabilang ang torneo na [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|W100 Vitoria-Gasteiz]]. Sa doubles, nagwagi siya ng tatlong titulo noong 2024, kasama sina [[:en:Darja_Semeņistaja|Darja Semeņistaja]] at [[:en:Estelle_Cascino|Estelle Cascino]].<ref name=":63" /> ====WTA Tour==== Nagsimula ang paglahok ni Eala sa [[:en:WTA_Tour|WTA Tour]] noong 2021 sa kanyang unang pagsabak sa [[:en:2021_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]], kung saan nabigo siyang makalusot sa qualifying. Lumahok din siya sa [[:en:2021_Winners_Open_–_Singles|Romanian Open (Cluj-Napoca)]], ngunit natigil sa ikalawang yugto.<ref name=":63" /> Noong 2022, muling naglaro si Eala sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] ngunit natanggal sa unang yugto. Sinubukan din niyang makapasok sa [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid Open]], subalit nabigo siya sa qualifying.<ref name=":63" /> Pagsapit ng 2023, sumabak siya sa [[:en:2023_Thailand_Open_–_Singles|Thailand Open (Hua Hin)]], [[:en:2023_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]], [[:en:2023_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid Open]], [[:en:2023_Japan_Women's_Open_–_Singles|Japan Women’s Open (Osaka)]], [[:en:2023_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou Open (China)]], at [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Singles|Jasmin Open (Monastir, Tunisia)]], ngunit hindi siya nakalusot sa unang yugto ng mga nasabing torneo.<ref name=":63" /> Noong 2024, umabot siya sa quarterfinals ng [[:en:2024_Veneto_Open_–_Singles|Veneto Open (Italy)]] bago mapatigil ni [[:en:Sara_Errani|Sara Errani]]. Gayunman, karamihan sa kanyang kampanya ay nauwi sa maagang pagkatanggal sa mga torneo tulad ng [[:en:2024_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]], [[:en:2024_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid Open]], [[:en:2024_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan Open (China)]], [[:en:2024_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi Open]], [[:en:2024_Guadalajara_Open_Akron_–_Singles|Guadalajara Akron Open]], [[:en:2024_Ningbo_Open_–_Singles|Ningbo Open (China)]], [[:en:2024_Jiangxi_Open_–_Singles|Jiangxi Open (Jiujiang, China)]], [[:en:2024_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou Open (China)]], [[:en:2024_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham Open]], [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra International]], [[:en:2024_Polish_Open_–_Singles|Polish Open (Warsaw)]], at [[:en:2024_Makarska_International_Championships_–_Singles|Makarska Open]].<ref name=":63" /> Noong 2025, nakarating siya sa semifinals ng [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] bago mapigilan ni [[:en:Jessica_Pegula|Jessica Pegula]]. Sa damuhan, umabot siya sa final ng [[:en:2025_Eastbourne_Open_–_Women's_singles|Eastbourne Open]] at nagtapos bilang runner-up kay [[:en:Maya_Joint|Maya Joint]]. Nakamit din niya ang kanyang unang titulo sa Challenger/125 level sa [[:en:2025_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125 Open]], at umabot sa semifinals ng [[:en:2025_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra Open]], [[:en:2025_Jingshan_Tennis_Open_–_Women's_singles|Jingshan Open (China)]], at [[:en:2025_Suzhou_WTA_125_–_Singles|Suzhou Open]]. Gayunpaman, hindi siya nagtagumpay sa [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_singles|Italian Open]], [[:en:2025_National_Bank_Open_–_Women's_singles|Canadian Open]], at [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Singles|Hong Kong Open]].<ref name=":63" /> Noong 2026, nakapasok siya sa semifinals ng [[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_singles|ASB Classic (Auckland)]] at [[:en:2026_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi Open]], at umabot din sa quarterfinals ng [[:en:2026_Philippine_Women's_Open_–_Singles|Philippines Women’s Open]] at [[:en:2026_Dubai_Tennis_Championships_–_Women's_singles|Dubai Tennis Championships]]. Nakarating siya sa ika-apat na yugto ng [[:en:2026_BNP_Paribas_Open_–_Women's_singles|Indian Wells Open]] at [[:en:2026_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]]. Sa luwad, umabot siya sa ikatlong yugto ng [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_singles|Italian Open]] bago natalo kay [[:en:Elena_Rybakina|Elena Rybakina]], ngunit nabigo sa unang yugto ng [[:en:2026_Qatar_TotalEnergies_Open_–_Singles|Qatar Open]], [[:en:2026_Porsche_Tennis_Grand_Prix_–_Singles|Stuttgart Open]], at [[:en:2026_Internationaux_de_Strasbourg_–_Singles|Strasbourg International]].<ref name=":63" /> === Grand Slam === Nagsimula ang paglahok ni Eala sa mga torneo ng Grand Slam noong 2023 sa kanyang unang mga pagsubok sa qualifying, kabilang ang laban niya kay [[:en:Misaki_Doi|Misaki Doi]] sa opening round ng [[:en:2023_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open qualifying]].<ref name=":63" /> Noong 2024, umabot siya sa final qualifying round sa lahat ng apat na major—[[:en:2024_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]], [[:en:2024_French_Open_–_Women's_singles_qualifying|French Open]], [[:en:2024_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles_qualifying|Wimbledon]], at [[:en:2024_US_Open_–_Women's_singles_qualifying|US Open]]—ngunit hindi pa rin siya nakapasok sa main draw.<ref name=":63" /> Noong 2025, muling sumabak si Eala sa [[:en:2025_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open qualifying]] ngunit natanggal. Gayunman, nakapasok siya sa main draw ng [[:en:2025_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] at [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles|Wimbledon]], kung saan kapwa siya natalo sa unang yugto. Sa [[:en:2025_US_Open_–_Women's_singles|US Open]], umabot siya sa ikalawang round bago magpaubaya kay [[:en:Cristina_Bucșa|Cristina Bucșa]].<ref name=":63" /> Noong 2026, nag-debut siya sa main draw ng [[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]] ngunit natalo sa unang round kay [[:en:Alycia_Parks|Alycia Parks]]. Sa [[:en:2026_French_Open_–_Women's_singles|Roland Garros]], natigil din ang kanyang kampanya sa opening round matapos matalo kay [[:en:Iva_Jovic|Iva Jovic]].<ref name=":63" /> <!-- ===Eala's Matches=== ---> == Mga laro ni Eala == === Juniors === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Singles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || R2 || R3 || A || A |- | French Open || A || SF || A || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || A || W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Doubles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || A || W || A || A |- | French Open || A || A || W || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || SF || – |} === ITF Women's World Tour === ==== ITF Titles ==== {| class="wikitable" ! Year !! Tournament !! Category !! Event !! Partner |- | 2021 || W15 Manacor || ITF || Singles || – |- | 2022 || W25 Chiang Rai || ITF || Singles || – |- | 2023 || W25 Yecla || ITF || Singles || – |- | 2023 || W25 Roehampton || ITF || Singles || – |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Singles || – |- | 2024 || W50 Pune || ITF || Doubles || Darja Semeņistaja |- | 2024 || W75 Croissy-Beaubourg || ITF || Doubles || Estelle Cascino |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Doubles || Estelle Cascino |} ===== ITF Singles ===== ''' 2020 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Las Palmas de Gran Canaria 2 || W15 || Clay || First Round || Anna Zarycka || 2–6, 4–6 |- | Las Palmas de Gran Canaria || W25 || Clay || Second Round || Lara Salden || 0–6, 6–2, 2–6 |- | Melilla || W15 || Clay || First Round || Anastasia Charaeva || 3–6, 3–6 |- | Monastir 9 || W15 || Hard || Second Round || Nina Stadler || 6–4, 6–7, 5–7 |} ''' 2021 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W15 Manacor || W15 || Hard || Final (Title) || Yvonne Cavalle-Reimers || 5–7, 6–1, 6–2 |- | W15 Manacor 2 || W15 || Hard || Quarterfinals || Ylena In-Albon || 0–6, 3–6 |- | W15 Manacor 3 || W15 || Hard || Quarterfinals || Oksana Selekhmeteva || 2–6, 3–6 |- | W25 Grenoble || W25 || Hard || Quarterfinals || Maja Chwalińska || 0–6, 4–6 |- | W25 Manacor 4 || W25 || Hard || Second Round || Jana Fett || 6–4, 3–6, 5–7 |- | W15 Manacor 5 || W15 || Hard || First Round || Simona Waltert || 4–6, 6–2, 5–7 |- | W60 Bellinzona || W60 || Clay || Second Round || Simona Waltert || 5–7, 6–3, 2–6 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Clay || Second Round || Irene Burillo Escorihuela || 2–6, 4–6 |- | W25 Madrid 2 || W25 || Hard || First Round || Andrea Lázaro García || 6–2, 4–6, 4–6 |- | W25 Milovice || W25 || Hard || First Round || Daria Astakhova || 2–6, 2–6 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W25 Chiang Rai || W25 || Hard || Final (Title) || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 |- | W25 Chiang Rai 2 || W25 || Hard || Quarterfinals || Erika Sema || 3–6, 6–2, 3–6 |- | W25 Madrid 1 || W25 || Hard || Quarterfinals || Anna-Lena Robbe || 6–7(3), 3–6 |- | W60 Madrid 2 || W60 || Hard || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 |- | W60 Vitoria-Gasteiz || W60 || Hard || Semifinals || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 |- | W25 El Espinar || W25 || Hard || Semifinals || Eva Guerrero Alvarez || 2–6, 6–3, 2–6 |- | W100 Grodzisk Mazowiecki || W100 || Hard || First Round || Katharina Hobgarski || 4–6, 3–6 |- | W60 Templeton || W60 || Hard || Second Round || Katarzyna Kawa || 6–2, 4–6, 0–6 |- | W80 Rancho Santa Fe || W80 || Hard || Quarterfinals || Marcela Zacarías || 2–6, 5–7 |- | W60 Hamburg || W60 || Hard || Second Round || Ysaline Bonaventure || 4–6, 0–6 |- | W80 Poitiers || W80 || Hard || Semifinals || Ysaline Bonaventure || 1–6, 6–3, 3–6 |- | W100 Shrewsbury || W100 || Hard || Qualifying 2 || Maia Lumsden || 1–6, 5–7 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W25 Yecla || W25 || Hard || Final (Title) || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 |- | W25 Roehampton || W25 || Hard || Final (Title) || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 |- | W25 Aldershot || W25 || Hard || Final || Destanee Aiava || 6–3, 4–6, 1–6 |- | W40 Petange || W40 || Hard || Final || Océane Dodin || 1–6, 5–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | W100 Vitoria-Gasteiz || W100 || Hard || Final (Title) || Victoria Jiménez Kasintseva || 6–4, 6–4 |- | W100 Dubai || W100 || Hard || Semifinals || Polina Kudermetova || 6–4, 2–6, 2–6 |- | W100 Takasaki || W100 || Hard || Quarterfinals || Mananchaya Sawangkaew || 6–4, 1–6, 2–6 |- | W100 Cary || W100 || Hard || Quarterfinals || Renata Zarazúa || 6–3, 4–6, 3–6 |- | W100 Landisville || W100 || Hard || Quarterfinals || Olivia Gadecki || 1–6, 6–0, 3–6 |- | W75 Porto || W75 || Hard || Quarterfinals || Anna Bondar || 4–6, 7–6, 1–6 |- | W75 Trnava 1 || W75 || Hard || Quarterfinals || Anastasia Gureva || 2–6, 6–3, 6–7 |- | W75 Trnava 2 || W75 || Hard || First Round || Tereza Martincová || 6–3, 4–6, 6–7 |- | W75 Croissy-Beaubourg || W75 || Hard || Second Round || Mona Barthel || 6–4, 4–6, 1–6 |- | W75 Zagreb || W75 || Clay || First Round || Tena Lukas || 5–7, 6–3, 4–6 |- | W60 Bellinzona || W60 || Clay || First Round || Selena Janicijevic || 3–6, 1–6 |- | W50 Indore || W50 || Hard || Semifinals || Polina Kudermetova || 4–6, 7–6, 2–6 |- | W50 Pune || W50 || Hard || Quarterfinals || Darja Semenistaja || 6–7, 0–6 |} ===== ITF Doubles ===== ''' 2021 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W25 Madrid || W25 || Hard || Victoria Jiménez Kasintseva || Quarterfinals || Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey || 5–7, 6–4, 6–10 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Clay || Oksana Selekhmeteva || Final || Justina Mikulskytė / Oana Simion || 3–6, 5–7 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W25 Manacor || W25 || Hard || Elsa Jacquemot || Quarterfinals || Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi || 6–2, 4–6, 3–10 |- | W25 Macon || W25 || Hard || Jéssica Bouzas Maneiro || Quarterfinals || Audrey Albie / Aubane Droguet || 4–6, 2–6 |- | W25 Chiang Rai 1 || W25 || Hard || Indy De Vroome || First Round || Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted || 6–4, 5–7, 6–10 |- | W25 Chiang Rai 2 || W25 || Hard || Kyōka Okamura || Quarterfinals || Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova || 6–4, 7–6(4), 2–6 |- | W25 Madrid 1 || W25 || Hard || Jéssica Bouzas Maneiro || Quarterfinals || Olga Helmi / Adithya Karunaratne || 0–6, 4–6 |- | W60 Madrid 2 || W60 || Hard || Liang En-shuo || Quarterfinals || Tímea Babos / Valeria Savinykh || 2–6, 4–6 |- | W25 Palma del Río || W25 || Clay || Marina Bassols Ribera || Semifinals || Valeria Savinykh / Fanny Stollár || 2–6, 0–6 |- | W25 Corroios-Seixal || W25 || Hard || Lizette Cabrera || Quarterfinals || Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong || 5–7, 4–6 |- | W60 Templeton || W60 || Hard || Annaëlle Robbe || Second Round || Madison Brengle || 6–3, 6–7, 6–10 |- | W80 Poitiers || W80 || Hard || Petra Marcinko || Quarterfinals || Miriam Skoch / Markéta Vondroušová || 5–7, 2–6 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W60 Trnava 2 || W60 || Hard || — || Semifinals || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 4–6, 1–6 |- | W60 Chiasso || W60 || Clay || — || First Round || Beatrice Gumulya / Anna Sisková || 3–6, 6–4, 11–13 |- | W25 Zaragoza || W25 || Hard || — || Quarterfinals || Alana Parnaby / Victoria Rodríguez || 6–4, 3–6, 6–10 |- | W100 Vitoria-Gasteiz || W100 || Hard || — || Quarterfinals || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 5–7, 6–1, 9–11 |- | W60 Barcelona || W60 || Hard || — || First Round || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 6–4, 3–6, 3–10 |- | W25 Roehampton 2 || W25 || Hard || — || Quarterfinals || Talia Gibson / Petra Hule || 1–6, 5–7 |- | W25 Aldershot || W25 || Hard || — || Semifinals || Erina Hayashi / Saki Imamura || 4–6, 4–6 |- | W100 Tokyo 2 || W100 || Hard || — || Semifinals || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 0–6, 7–5, 6–10 |- | W60 Glasgow 2 || W60 || Hard || — || Quarterfinals || Freya Christie / Olivia Gadecki || — |- | W60 Nantes || W60 || Hard || — || First Round || Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold || 6–1, 3–6, 6–10 |- | W40 Petange || W40 || Hard || — || Semifinals || Danielle Collins / Isabelle Haverlag || 2–6, 4–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | W50 Pune || W50 || Hard || Darja Semeņistaja || Final (Title) || Naiktha Bains / Fanny Stollár || 7–6(8), 6–3 |- | W75 Croissy-Beaubourg || W75 || Hard || Estelle Cascino || Final (Title) || Maia Lumsden / Jessika Ponchet || 7–5, 7–6(4) |- | W100 Vitoria-Gasteiz || W100 || Hard || Estelle Cascino || Final (Title) || Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča || 6–3, 2–6, 10–4 |- | W75 Porto 3 || W75 || Hard || Alicia Barnett || Quarterfinals || Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett || 3–6, 4–6 |- | W75 Trnava || W75 || Hard || Zeynep Sönmez || Semifinals || Lulu Sun / Moyuka Uchijima || 2–6, 2–6 |- | W100 Dubai || W100 || Hard || Valentini Grammatikopoulou || Quarterfinals || Isabelle Haverlag / Erika Pridankina || 7–5, 4–6, 3–10 |} === WTA and WTA 125 tournaments === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" ! Tournament !! Court !! Category !! Opponent !! Round !! Score |- | Miami Open || Hard || WTA 1000 || Viktória Hrunčáková || Qualifying 1 || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Romanian Open (Cluj-Napoca) || Clay || WTA 250 || Mayar Sherif || Second Round || 2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" ! Tournament !! Category !! Court !! Round !! Opponent !! Score |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || First Round || Madison Brengle || 2–6, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Clay || Qualifying 1 || Anna Bondár || 0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 1 || Misaki Doi || 6–4, 1–6, 3–6 |- | Thailand Open (Hua Hin) || WTA 250 || Hard || First Round || Tatjana Maria (6) || 2–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || First Round || Irina-Camelia Begu || 2–6, 5–7 |- | Mutua Madrid Open || WTA 1000 || Clay || First Round || Tatjana Maria || 1–6, 1–6 |- | Japan Open (Osaka) || WTA 250 || Hard || First Round || Himari Sakatsume (Q) || 0–6, 3–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || First Round || Tatjana Maria (3) || 3–6, 0–6 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Hard || First Round || Elise Mertens (2) || 5–7, 0–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Hard || First Round || Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs || 3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Level !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 1 || Rebecca Peterson (18) || 2–6, 5–7 |- | French Open || Grand Slam || Clay || Qualifying 3 || Julia Riera (2) || 6–4, 6–7, 4–6 |- | Wimbledon || Grand Slam || Grass || Qualifying 3 || Lulu Sun (23) || 6–7, 5–7 |- | US Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 3 || Elena-Gabriela Ruse (20) || 6–3, 1–6, 4–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || Qualifying 2 || Emiliana Arango || 6–2, 5–7, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Clay || First Round || Sorana Cîrstea (27) || 3–6, 7–6, 4–6 |- | Wuhan Open || WTA 1000 || Hard || First Round || Kateřina Siniaková || 3–6, 1–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Hard || First Round || Magda Linette || 6–7, 1–6 |- | Guadalajara Open || WTA 500 || Hard || First Round || Marie Bouzková (6) || 2–6, 2–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Hard || Qualifying 1 || Priscilla Hon || 4–6, 3–6 |- | Jiangxi Open || WTA 250 || Hard || First Round || Marie Bouzková (1) || 5–7, 6–7 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || First Round || Bernarda Pera || 0–6, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Grass || Qualifying 2 || Ena Shibahara || 7–6, 0–6, 2–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Hard || Qualifying 1 || Céline Naef (5) || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Hard || Second Round || Tatjana Maria (4) || 5–7, 2–6 |- | Polish Open (Warsaw) || WTA 125 || Hard || First Round || Isabella Shinikova || 2–6, 4–6 |- | Veneto Open (Gaiba) || WTA 125 || Grass || Quarterfinals || Sara Errani (4) || 0–6, 6–7 |- | Makarska Open || WTA 125 || Clay || First Round || Maria Timofeeva (Q) || 6–1, 3–6, 2–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" ! Tournament !! Level !! Surface !! Partner !! Round !! Opponent !! Score |- | Canberra International || WTA 125 || Hard || Laura Pigossi || Semifinals || Kaylah McP / Astra Sharma || 6–7(1), 3–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Clay || Taylah Preston || First Round || Valeria Lepchenko / Anna Falei || 4–6, 4–6 |- | Polish Open || WTA 125 || Hard || Daniela Semenistaja || Quarterfinals || Weronika Falkowska / Martyna Kubka || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Hard || Kimberly Birrell || Quarterfinals || Katarzyna Piter / Fanny Stollar || 4–6, 4–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Hard || En Shuo Liang || Quarterfinals || Giuliana Olmos / Alexandra Panova || 1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent !! Score |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Qualifying 1 || Jana Fett (133) || 5–7, 2–6 |- | Singapore Open || WTA 250 || Hard || Qualifying 2 || Simona Waltert (179) || 3–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Hard || Semifinals || Jessica Pegula (4) || 6–7, 7–5, 3–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Clay || Second Round || Iga Świątek (2) || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Italian Open || WTA 1000 || Clay || First Round || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6 |- | French Open || Grand Slam || Clay || First Round || Emiliana Arango (85) || 0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open || WTA 125 || Grass || First Round || Linda Fruhvirtová || 5-7, 7-6(5), 1-6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Grass || First Round || Magda Linette (31) || 4–6, 3–6 |- | Eastbourne Open || WTA 250 || Grass || Finals (RunnerUp) || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- | Wimbledon || Grand Slam || Grass || First Round || Barbora Krejčíková (16) || 6–3, 2–6, 1–6 |- | National Bank Open (Montreal) || WTA 1000 || Hard || First Round || Markéta Vondroušová (63) || 6–3, 1–6, 2–6 |- | US Open || Grand Slam || Hard || Second Round || Cristina Bucșa (95) || 4–6, 3–6 |- | São Paulo Open || WTA 250 || Hard || Quarterfinals || Janice Tjen (130) || 4–6, 1–6 |- | China Open (Wuhan) || WTA 1000 || Hard || Qualifying 1 || Moyuka Uchijima (91) || 4–6, 6–3, 2–6 |- | Japan Women's Open (Osaka) || WTA 250 || Hard || First Round || Tereza Valentová (78) || 1–6, 2–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || First Round || Claire Liu (305) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Hong Kong Tennis Open || WTA 250 || Hard || Second Round || Victoria Mboko (21) || 6–3, 3–6, 4–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Hard || Semifinals || Shuai Wei (134) || 5–7, 2–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Hard || Second Round || Mai Hontama (166) || 6–7, 2–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Clay || Second Round || Panna Udvardy (137) || 6–7, 4–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Grass || First Round || Linda Fruhvirtová (152) || 5–7, 7–6, 1–6 |- | Ilkley Open || WTA 125 || Grass || Quarterfinals || Rebecca Marino (107) || 6–1, 0–6, 6–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Hard || Champion || Panna Udvardy (134) || 1–6, 7–5, 6–3 |- | Jingshan Tennis Open || WTA 125 || Hard || Semifinals || Lulu Sun (146) || 6–3, 4–6, 2–6 |- | Suzhou Open || WTA 125 || Hard || Quarterfinals || Viktorija Golubic (70) || 6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Reason |- | Cincinnati Open || WTA 1000 || Hard || Shoulder injury |- | Monterrey Open || WTA 500 || Hard || Shoulder injury |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Tournament !! Tier !! Surface !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Hard || Nadiia Kichenok || Semifinals || Katarzyna Piter / Janice Tjen || 7–6(4), 3–6, 5–10 |- | Italian Open || WTA 1000 || Clay || Coco Gauff || Quarterfinals || Jasmine Paolini / Sara Errani || 5–7, 6–3, 7–10 |- | French Open || Grand Slam || Clay || Renata Zarazúa || Second Round || Olga Danilović / Anastasia Potapova || 1–6, 3–6 |- | Hong Kong Open || WTA 250 || Hard || Chan Hao‑ching || First Round || Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich || 6–3, 1–6, 7–10 |- | Wimbledon || Grand Slam || Grass || Eva Lys || First Round || Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason || 4–6, 2–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Grass || Rebeka Masarova || First Round || Storm Hunter / Ellen Perez || 4–6, 4–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Hard || Tsao Chia‑yi || First Round || Amina Anshba / Elena Pridankina || 4–6, 4–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Clay || Katie Volynets || First Round || Carmen Corley / Olivia Gadecki || 3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Level !! Court !! Round !! Opponent !! Score |- | Auckland Open || WTA 250 || Hard || Semifinals || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || First Round || Alycia Parks || 6–0, 3–6, 2–6 |- | Philippines Womens Open || WTA 125 || Hard || Quarterfinals|| Camila Osorio || 4-6, 4-6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Hard || Quarterfinals || Ekaterina Alexandrova|| 3-6, 3-6 |- | Qatar Open || WTA 1000 || Hard || First Round|| Tereza Valentová|| 6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Championships |WTA 1000 |Hard |Quarterfinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Clay |Second Round |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Clay | First Round | Leylah Fernandez | 1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Second Round |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Third Round |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Clay |First Round |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Clay |First Round |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Second Round |Alina Charaeva | |- |HSBC Championships |WTA 500 |Grass | | | |- |Berlin Open |WTA 500 |Grass | | | |- |Bad Homburg Open |WTA 500 |Grass | | | |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass | | | |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Tournament !! Level !! Court !! Partner !! Round !! Opponents !! Score |- | Auckland Open || WTA 250 || Hard || Iva Jovic || Semifinals || Xu Yifan / Yang Zhaoxuan || 5–7, 3–6 |- | Australian Open || Grand Slam || Hard || Ingrid Martins || First Round || Shuko Aoyama / Magda Linette || 6–7(3), 6–2, 3–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Hard || Janice Tjen|| Semifinals|| Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls|| 4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Iva Jovic |First Round |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Zeynep Sönmez |Second Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Hailey Baptiste |First Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Nikola Bartůňková |First Round |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |} == Taunang ranggo ng WTA == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ! Taon !! Isahan !! Dalawahan |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} Pinagmulan: Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA<ref name=":63" /> == Estilo ng Paglalaro == Si Eala ay isang agresibong baseliner na gumagamit ng forehand at matatag na backhand upang kontrolin ang rally. Bilang kaliwete, nakalilikha siya ng mabigat na topspin at kilala sa mahusay na return game. Ang kanyang pangunahing kahinaan ay ang serve, na kulang sa bilis at variety, kahit mas epektibo siya sa hard courts.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=January 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |website=ESPN |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Nakamit na niya ang semifinals ng WTA 1000 at tinalo ang tatlong major champions sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]].<ref name=":Gulf">{{Cite web |title=What Alexandra Eala Needs to Win Titles and Beat Top Players |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/what-alexandra-eala-needs-to-win-titles-and-beat-top-players-1.500440043 |access-date=March 11, 2026 |website=Gulf News}}</ref> Ayon sa mga analyst, kailangan niyang palakasin ang serve, dagdagan ang variety, at patatagin ang kondisyon upang makipagsabayan sa pinakamalalaking titulo.<ref>{{Cite web |date=March 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=March 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> === Laban sa Top 20 manlalaro ng WTA === Si Eala ay 6‑‑9 laban sa Top‑20. Kapag nananalo, kontrolado niya ang laban at epektibo ang unang serve; kapag natalo, mahina ang unang serve at nakakakuha ng puntos ang kalaban. Sa panalo, mataas ang kanyang dominance ratio (average 1.24): mga 66% ng unang serve ang pumapasok at nananalo siya ng mga 60% ng puntos mula rito. Sa talo, mababa ang dominance ratio (average 0.65): mga 61% ang unang serve in pero nananalo lang siya ng mga 45% ng unang‑serve points. Limang sa anim niyang panalo ay malinaw ang pagkakalamang; ang laban kay Tauson sa US Open 2025 ang nagpakita ng pinakamalapit na resulta. Konklusyon: kapag mahusay ang unang serve at napipilit niya ang kalaban sa baseline, tumaas ang tsansa niyang talunin ang Top‑20 — kung hindi, bumababa agad ang kontrol at lumalayo ang pagkatalo.<ref>{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala vs. Top 20 Players |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 |access-date=June 2, 2026 |website=Tennis Abstract}}</ref> <!-- ==== Mga Panalo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Coco Gauff || 6-2, 2-0 RET || 1.46 || 68.0% || 58.8% || 50.0% |- | Dubai – Hard (2026) || Jasmine Paolini || 6-1, 7-6(5) || 1.32 || 63.1% || 73.2% || 50.0% |- | US Open – Hard (2025) || Clara Tauson || 6-3, 2-6, 7-6(11) || 0.97 || 68.1% || 59.4% || 43.3% |- | Eastbourne – Grass (2025) || Jelena Ostapenko || 0-6, 6-2, 3-2 RET || 1.08 || 63.5% || 57.6% || 63.2% |- | Miami – Hard (2025) || Iga Swiatek || 6-2, 7-5 || 1.27 || 66.7% || 52.3% || 50.0% |- | Miami – Hard (2025) || Madison Keys || 6-4, 6-2 || 1.32 || 66.1% || 58.5% || 52.4% |} ==== Mga Talo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | French Open – Clay (2026) || Iva Jovic || 4-6, 2-6 || 0.73 || 50% || 47% || 30% |- | Rome – Clay (2026) || Elena Rybakina || 4-6, 3-6 || 0.80 || 67.1% || 56.9% || 44.0% |- | Miami – Hard (2026) || Karolina Muchova || 0-6, 2-6 || 0.39 || 52.4% || 36.4% || 50.0% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Linda Noskova || 2-6, 0-6 || 0.36 || 56.8% || 36.0% || 47.4% |- | Dubai – Hard (2026) || Coco Gauff || 0-6, 2-6 || 0.61 || 57.5% || 30.4% || 41.2% |- | Abu Dhabi – Hard (2026) || Ekaterina Alexandrova || 3-6, 3-6 || 0.79 || 69.8% || 45.5% || 52.6% |- | Wimbledon – Grass (2025) || Barbora Krejcikova || 6-3, 2-6, 1-6 || 0.82 || 54.3% || 50.0% || 50.0% |- | Madrid – Clay (2025) || Iga Swiatek || 6-4, 4-6, 2-6 || 0.77 || 69.0% || 50.7% || 41.9% |- | Miami – Hard (2025) || Jessica Pegula || 6-7(3), 7-5, 3-6 || 0.87 || 72.5% || 62.2% || 42.9% |} --> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa mga internasyonal na torneo. Nagwagi siya ng mga medalya sa [[:en:Tennis_at_the_2021_SEA_Games|SEA Games 2021]] (pilak sa singles, team, at mixed doubles) at sa [[:en:Tennis_at_the_2022_Asian_Games|Asian Games 2022]] (pilak sa singles at mixed doubles).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=March 25, 2025}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |language=en-US |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=September 10, 2025}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa Group II ng Billie Jean King Cup qualifiers, na nag-angat sa Pilipinas sa Group I.<ref name=":12">{{Cite web |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=October 13, 2025 |website=One Sports |language=en}}</ref> Sa [[:en:Tennis_at_the_2025_SEA_Games|SEA Games 2025]], nakamit niya ang ginto sa women's singles at tanso sa mixed doubles at team events.<ref name=":13">{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH|url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=December 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> ===Mga Eksibisyon na Laro=== ====Singles: 1 (titles)==== {|class="wikitable" !Resulta !{{ns}}Petsa{{ns}} !Torneo !Uri ng Korte !Kalaban !Iskor |- |Panalo | Enero 2026 |[[:en:Kooyong_Classic|Kooyong Classic]], Melbourne, Australia |Matigas na Korte |[[:en:Donna Vekić|Donna Vekić]] |6–3, 6–4 |} === Mga sponsorship === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[:en:Globe_Telecom|Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga endorsement mula sa [[:en:Babolat|Babolat]], [[:en:Nike,_Inc.|Nike]], at [[:en:Bank_of_the_Philippine_Islands|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/}}</ref> bago naging brand ambassador ng [[:en:Milo_(drink)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html}}</ref> === Mga parangal === Walong beses nang kinilala si Eala ng [[:en:Philippine_Sportswriters_Association|Philippine Sportswriters Association]] sa [[:en:PSA_Annual_Awards|PSA Annual Awards]], kabilang ang paggawad sa kanya bilang ''Athlete of the Year'' noong 2026.<ref>Citations for Eala's PSA Annual Awards: *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=October 12, 2025 |archive-url= |archive-date=}} *{{Cite news |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=February 17, 2026}}</ref> Noong 2021, isinama siya ng [[:en:Tatler_Asia|''Tatler Asia'']] sa talaan ng mga pinaka-maimpluwensiyang personalidad sa Asya.<ref>{{cite news |title=Asia's Most Influential Philippines 2021 |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021}}</ref> Noong Abril 2025, ginawaran si Eala ng ''Premios Tanglaw'' ng [[:en:Embassy_of_the_Philippines|Embahada ng Pilipinas]] sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang ambag sa [[:en:Philippines–Spain_relations|ugnayan ng Pilipinas at Espanya]].<ref>{{cite news |date=April 2025 |title=Premios Tanglaw honoring Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/premios-tanglaw-eala}}</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia bilang isa sa kanilang [[:en:Forbes_30_Under_30|30 Under 30]] sa kategoryang Libangan at Isports, dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tennis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=May 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=May 27, 2026}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alexandra Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alexandra Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alexandra Eala's Tennis Abstract page] [[:en:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on English Wikipedia (English)]] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alexandra Eala on Fandom (English)] [[:simple:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on Simple Wikipedia]] i9z7dyepitbu8qmdugman16ggzt1b5c 0 334647 2210116 2209370 2026-06-03T00:11:38Z Allyriana000 119761 2210116 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant | name = Miss Earth 2025 | image = Natálie Puškinová Miss Earth 2025.jpg | caption = Natálie Puškinová | date = 5 Nobyembre 2025 | presenters = James Deakin | theme = The Silver Lining | venue = Okada Manila, [[Parañaque]], [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas | broadcaster = '''Telebisyon''':<br>{{Hlist|[[A2Z (TV channel)|A2Z]]|[[Aliw Channel 23]]|[[Kapamilya Channel]]}}''' | entrants = 78 | placements = 25 | debuts = {{hlist|Usbekistan}} | withdrawals = {{hlist|Alherya|Belhika|Bulibya|Cabo Verde|Eslobenya|Hayti|Honduras|Kamerun|Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos|Kosobo|Kosta Rika|Madagaskar|Mawrisyo|Montenegro|Pidyi|Porto Riko|Samoa|Tsina}} | returns = {{hlist|Alemanya|Armenya|Austrya|Ekwador|Eskosya|Estonya|Hamayka|Kapuluang Cayman|Libano|Makaw|Moldabya|Nikaragwa|Pinlandiya|Republikang Tseko|Rumanya|Suwesya|Tansaniya|Turkiya|Ukranya}} | winner = [[Natálie Puškinová]] | represented = {{flagicon|CZE}} Republikang Tseko | congeniality = | before = [[Miss Earth 2024|2024]] | next = [[Miss Earth 2026|2026]] }} Ang '''Miss Earth 2025''' ay ang ika-25 edisyon ng [[Miss Earth]] pageant , na ginanap sa Okada Manila, sa [[Parañaque]], [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas noong 5 Nobyembre 2025. Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Jessica Lane of Australya si Natálie Puškinová ng Republikang Tseko bilang Miss Earth 2025. Ito ang ikalawang pagkakataon na nanalo ang Republikang Tseko sa Miss Earth. Kinoronahan bilang Miss Earth-Air si Sóldís Vala Ívarsdóttir ng Lupangyelo, si Mỹ Anh Trịnh ng Biyetnam bilang Miss Earth-Water, at si Waree Ngamkham ng Taylandiya bilang Miss Earth-Fire. Mga kandidata mula sa pitumpu't-walong bansa at teritoryo ang lumahok sa edisyong ito. Pinangunahan ni James Deakin ang kompetisyon. == Kasaysayan == === Pagpili ng mga kandidata === ==== Mga pagpalit ==== Pinalitan ni Miss Earth-Water Japan 2025 Reimi Shimizu si Miss Earth Japan 2025 Emilia Shimanouchi bilang kinatawan ng Hapon dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{cite web |date=23 July 2025 |title=2025ミス・アース：日本代表に早稲田大2年の19歳、島内エミリアさん　世界大会でも「グランプリを狙っていきたい」 |trans-title=Miss Earth 2025: Japan's representative, 19-year-old Waseda University sophomore Emilia Shimauchi, who also aims to win the grand prize at the world competition. |url=https://mainichikirei.jp/article/20250723dog00m100027000c.html |access-date=23 July 2025 |website=Mainichi Kirei |language=ja}}</ref> Pinalitan ni Ndeshipewa Angula si Miss Earth Namibia 2025 Uatjiri Mbaisa dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref name=":0">{{Cite news |last=Nakaziko |first=Pinehas |date=20 Hulyo 2025 |title=Johanna Swartbooi crowned Miss Namibia 2025 |language=en |website=The Namibian |url=https://www.namibian.com.na/johanna-swartbooi-crowned-miss-namibia-2025/ |url-status=live |access-date=3 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250724122536/https://www.namibian.com.na/johanna-swartbooi-crowned-miss-namibia-2025/ |archive-date=24 Hulyo 2025}}</ref> Pinalitan ni Esther Mukoya si Miss Earth Kenya 2025 Mirel Atieno dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref name=":1">{{Cite web |date=15 Hulyo 2025 |title=Trans‑Nzoia Governor Natembeya Congratulates Ms. Mirel Atieno on Miss Earth Kenya 2025 Victory |url=http://www.vipasho.co.ke/2025/07/transnzoia-governor-natembeya.html |access-date=7 Agosto 2025 |website=Vipasho News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Muthee |first=Raymond |date=17 Oktubre 2025 |title=Beauty queen Mirel Atieno Ngesa dethroned as Miss Earth 2025 |url=https://www.standardmedia.co.ke/business/fashion-beauty/article/2001531342/beauty-queen-mirel-atieno-ngesa-dethroned-as-miss-earth-2025 |access-date=5 Nobyembre 2025 |website=The Standard |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Ntoyai |first=Manuel |date=17 Oktubre 2025 |title=Miss Earth Kenya 2025 Mirel Atieno Ngesa dethroned, replaced amid pageant controversy |url=https://www.tnx.africa/entertainment/article/2001532029/miss-earth-kenya-2025-mirel-atieno-ngesa-dethroned-replaced-amid-pageant-controversy |access-date=5 Nobyembre 2025 |website=TNX Africa |language=en}}</ref> Pinalitan din ni Elizaveta Kuznetsova si Diana Spotarenko bilang kinatawan ng Moldabya dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |date=15 Marso 2025 |title=Angelina Chitaica va reprezenta Republica Moldova la Miss World 2025 |trans-title=Angelina Chitaica will represent the Republic of Moldova at Miss World 2025 |url=https://ziuadeazi.md/stiri/angelina-chitaica-va-reprezenta-republica-moldova-la-miss-world-2025/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415022716/https://ziuadeazi.md/stiri/angelina-chitaica-va-reprezenta-republica-moldova-la-miss-world-2025/ |archive-date=15 Abril 2025 |access-date=23 Marso 2025 |website=Ziuadeazi |language=ro-ro}}</ref> Pinalitan ni India Holder ang orihinal na nagwagi na si Shae Parsons bilang kinatawan ng Nuweba Selandiya dahil sa personal na dahilan.<ref>{{cite web |date=19 Hunyo 2025 |title=East Aucklander crowned Miss Earth NZ 2025 |url=https://www.times.co.nz/business/east-aucklander-crowned-miss-earth-nz-2025/ |access-date=22 Hunyo 2025 |website=Eastern Times |language=en}}</ref> Pinalitan din ni Putri Juficha ang orihinal na nagwagi na si Jazmine Rowe bilang kinatawan ng Indonesya dahil sa personal na dahilan.<ref>{{Cite web |date=25 Hunyo 2025 |title=Raih Gelar Miss Earth Indonesia 2025, Jaz Rowe Siap Jadi Suara Perubahan Global |trans-title=Winning the Miss Earth Indonesia 2025 title, Jaz Rowe is ready to be a voice for global change. |url=https://www.kapanlagi.com/foto/berita-foto/indonesia/raih-gelar-miss-earth-indonesia-2025-jaz-rowe-siap-jadi-suara-perubahan-global.html |access-date=15 Hulyo 2025 |website=KapanLagi |language=id}}</ref><ref>{{Cite web |last=Prima |first=Berkat |date=7 October 2025 |title=Jazmine Rowe Batal Wakili Indonesia di Ajang Miss Earth 2025 |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/men-jazmine-rowe-batal-wakili-indonesia-di-ajang-miss-earth-2025-c1c2-01-l8vsm-xhv2mb |access-date=21 October 2025 |website=IDN Times |language=id}}</ref> Pinalitan ni Valentina Collazos ang orihinal na nagwagi na si Laura Isabel González bilang kinatawan ng Kolombya dahil lumagpas na ito sa limitasyon ng edad.<ref>{{Cite web |last=Duong |first=Hai |date=4 Oktubre 2025 |title=Miss Earth Colombia was deprived of the right to compete in the miss contest, the reason for the shock |url=https://vgt.vn/miss-earth-colombia-bi-tuoc-quyen-thi-hoa-hau-ly-do-soc-ihyes-20251004t7547267/?lang=en |access-date=6 Nobyembre 2025 |website=VGT TV |language=en}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong ==== Lumahok sa unang pagkakataon ang bansang Usbekistan sa edisyong ito. Bumalik sa edisyong ito ang mga bansa at teritoryong Kapuluang Cayman na huling sumali noong [[Miss Earth 2010|2010]]; Nikaragwa na huling sumali noong [[Miss Earth 2012|2012]]; Tansaniya na huling sumali noong [[Miss Earth 2014|2014]]; Turkiya na huling sumali noong [[Miss Earth 2015|2015]]; Makaw na huling sumali noong [[Miss Earth 2016|2016]]; Hamayka, Moldabya at Pinlandiya na huling sumali noong [[Miss Earth 2020|2020]]; Libano at Suwesya na huling sumali noong [[Miss Earth 2021|2021]]; Austrya, Eskosya, at Estonya na huling sumali noong [[Miss Earth 2022|2022]]; at Alemanya, Armenya, Ekwador, Republikang Tseko, Rumanya, at Ukranya na huling sumali noong [[Miss Earth 2023|2023]].<ref>{{Cite web |last=Wolfová |first=Gabriela |date=3 Mayo 2025 |title=Novou Miss Czech Republic je kráska bez jediné plastiky Linda Górecká! Má plné rty a bujné vnady |trans-title=The new Miss Czech Republic is the beauty without a single plastic surgery, Linda Górecká! She has full lips and lush charms |url=https://www.super.cz/clanek/celebrity-novou-miss-czech-republic-je-kraska-bez-jedine-plastiky-linda-gorecka-ma-plne-rty-a-bujne-vnady-1514428 |access-date=11 Hunyo 2025 |website=Super.cz |language=cs}}</ref> Pinalitan ni Miss Earth Puerto Rico 2026 Cecilia Acosta si Miss Earth Puerto Rico 2025 Valeria Meléndez dahil sa personal na dahilan.<ref>{{Cite web |last=Rifai |date=23 Abril 2025 |title=7 Potret Miss Earth Puerto Riko 2025 Valeria Meléndez |trans-title=7 Portraits of Miss Earth Puerto Rico 2025 Valeria Meléndez, Captivating! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-miss-earth-puerto-riko-2025-valeria-melendez-c1c2-01-9mwsv-cx3myc |access-date=15 Setyembre 2025 |website=IDN Times |language=id}}</ref><ref>{{Cite news |author=Martínez |first=José Rolón |date=5 Pebrero 2025 |title=VIDEO: Puerto Rico corona tres nuevas reinas |language=es |trans-title=VIDEO: Puerto Rico crowns three new queens |website=El Vocero |url=https://www.elvocero.com/escenario/video-puerto-rico-corona-tres-nuevas-reinas/article_1c1b38f8-e36d-11ef-83e7-f3c040e9eb53.html |url-status=live |access-date=3 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304082008/https://www.elvocero.com/escenario/video-puerto-rico-corona-tres-nuevas-reinas/article_1c1b38f8-e36d-11ef-83e7-f3c040e9eb53.html |archive-date=4 Marso 2025}}</ref> Gayunpaman, bumitiw rin si Acosta dahil sa personal na dahilan, dahilan upang bumitiw ang Porto Riko sa edisyong ito. Bumitiw si Jera Redant ng Belhika dahil sa isang malubhang kalagayan sa kaniyang kalusugan.<ref>{{Cite web |last=Vanden Berghe |first=Filip |date=18 Mayo 2025 |title=KIJK. Jera Redant (18) verkozen tot Miss Exclusive 2025 |url=https://myprivacy.dpgmedia.be/consent?siteKey=Uqxf9TXhjmaG4pbQ&callbackUrl=https%3A%2F%2Fwww.hln.be%2Fprivacy-gate%2Faccept-tcf2%3FredirectUri%3D%252Fgeraardsbergen%252Fkijk-jera-redant-18-verkozen-tot-miss-exclusive-2025%7Eaebcfd5a%252F%253Freferrer%253Dhttps%253A%252F%252Fwww.google.com%252F |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20250521202442/https://www.hln.be/geraardsbergen/kijk-jera-redant-18-verkozen-tot-miss-exclusive-2025~aebcfd5a/ |archive-date=21 Mayo 2025 |access-date=11 Hunyo 2025 |website=Het Laatste Nieuws |language=nl}}</ref> Bumitiw sina Kristina Milovanović ng Bosnya at Hersegobina, María Victoria Medina ng Espanya,<ref>{{cite web |date=2 Agosto 2025 |title=La modelo de Jaén que representará a España en Filipinas |url=https://lacontradejaen.eldiario.es/maria-victoria-candidata-espana-miss-tierra-jaen/ |access-date=8 Agosto 2025 |website=El Diario |language=es}}</ref> Erline Édouard ng Hayti, Claudia Castañeda ng Honduras,<ref>{{cite web |date=10 Agosto 2025 |title=Claudia Castañeda es coronada Miss Earth Honduras 2025 |trans-title=Claudia Castañeda is crowned Miss Earth Honduras 2025 |url=https://oncenoticias.hn/tendencias/virales/claudia-castaneda-coronacion-miss-earth-honduras-2025-el-progreso-yoro/ |access-date=3 Setyembre 2025 |website=Once Noticias |language=es}}</ref> at Jiarong Yang ng Tsina dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref name="delegates">{{cite web |date=19 Mayo 2025 |title=ЈЕЛЕНА ЊЕГОВАН ПРВА ПРАТИЉА "МИС БАЛКАНА 2025." У БАЊА ЛУЦИ |url=https://www.radiodunav.com/jelena-njegovan-prva-pratilja-mis-balkana-2025-u-banja-luci/ |access-date=3 Setyembre 2025 |website=Radiodunav |language=sr}}</ref> Dapat sanang lalahok si Abidemi Akannie ng Sierra Leone sa edisyong ito, ngunit hindi ito nagpatuloy dahil sa suliraning pinansiyal.<ref>{{Cite web |date=14 Oktubre 2025 |title=Abidemi Akannie to Represent Sierra Leone at Miss Earth International 2025 in Philippines |url=https://sierraloaded.sl/entertainment/akannie-sierra-leone-miss-earth-philippines/ |access-date=6 Nobyembre 2025 |website=Sierraloaded |language=en-US}}</ref> == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss Earth 2025''' | * {{flagicon|CZE}} '''Republikang Tseko''' – '''[[Natálie Puškinová]]'''<ref name=":02">{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=5 Nobyembre 2025 |title=Natalie Puskinova of Czech Republic is Miss Earth 2025 |url=https://entertainment.inquirer.net/636990/natalie-puskinova-of-czech-republic-is-miss-earth-2025 |access-date=6 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |- |Miss Earth – Air 2025 | * {{flagicon|ISL}} Lupangyelo – Sóldís Vala Ívarsdóttir<ref name=":02" /> |- |Miss Earth – Water 2025 | * {{flagicon|VIE}} Biyetnam – Mỹ Anh Trịnh<ref name=":02" /> |- |Miss Earth – Fire 2025 | * {{Flagdeco|THA}} Taylandiya – Waree Ngamkham<ref name=":02" /> |- |Top 8 (Mga runner-up) | * {{Flagicon|BRA}} Brasil – Laila Frizon<ref name=":3">{{Cite web |last=Layno |first=Karen Flores |date=5 Nobyembre 2025 |title=Czech Republic wins Miss Earth 2025; PH's Joy Barcoma finishes as runner-up |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2025/11/5/czech-republic-wins-miss-earth-2025-ph-s-joy-barcoma-finishes-as-runner-up-2152 |access-date=6 Nobyembre 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> * {{flagicon|PHI}} Pilipinas – [[Joy Barcoma]]<ref name=":3" /> * {{flagicon|CHI}} Tsile – Nathalie Briones<ref name=":3" /> * {{flagicon|UKR}} Ukranya – Mariia Zheliaskova<ref name=":3" /> |- |Top 12 | * {{flagdeco|ETH}} Etiyopiya – Delina Girma<ref name=":3" /> * {{flagicon|MEX}} Mehiko – Génesis Vera<ref name=":3" />★ * {{flagdeco|POL}} Polonya – Justyna Roguska<ref name=":3" /> * {{flagdeco|RUS}} Rusya – Elizaveta Guryanova<ref name=":3" /> |- |Top 25 | * {{flagicon|ARG}} Arhentina – Florencia Hernández<ref name=":3" /> * {{flagicon|UAE}} Emiratos Arabes Unidos – Ana Zafyra<ref name=":3" /> * {{flagicon|Northern Mariana Islands}} Hilagang Kapuluang Mariana – Aria Keilbach<ref name=":3" /> * {{Flagdeco|IND}} Indiya – Komal Choudhary<ref name=":3" /> * {{flagicon|ITA}} Italya – Natalia Guglielmo<ref name=":3" /> * {{flagicon|CAN}} Kanada – Hailey Wilson<ref name=":3" /> * {{flagu|Makaw}} – Evangeline Chen<ref name=":3" /> * {{flagicon|MDA}} Moldabya – Elizaveta Kuznetsova<ref name=":3" /> * {{Flagdeco|NAM}} Namibya – Ndeshipewa Angula<ref name=":3" /> * {{flagicon|Netherlands}} Olanda – Sanne-Esmee Walstra<ref name=":3" /> * {{flagu|Peru}} – Massiel Suárez<ref name=":3" /> * {{Flagdeco|ZAF}} Timog Aprika – Jenique Botha<ref name=":3" /> * {{flagicon|KOR}} Timog Korea – Yoon-seo Choi<ref name=":3" /> |} == Mga ''pre-pageant event'' == === ''Media Moments'' === Naganap ang ''media presentation'' ng mga kandidata na pinangalanang "Media Moments" sa Department of Environment and Natural Resources Compound, Lungsod Quezon noong 22 Oktubre 2025.<ref name="PHILIS1" /> Nakipagtulungan ang Miss Earth Organization sa Designers Circle Philippines sa pagpapakita ng mga [[Terno (kasuotang pambabae)|terno]] at mga kasuotang hango sa Filipiniana upang simulan ang mga gawain bago ang panghuling kompetisyon.<ref name="PHILIS1" /> {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" ! colspan="2" rowspan="2" |Parangal ! colspan="4" |Rehiyong Kontinental ! rowspan="2" scope="row" |Sang. |- !Kaamerikahan !Aprika !Asia at Oseaniya !Europa |- ! colspan="2" |Best in Terno | align="center" |Haley Poe {{flagu|Estados Unidos}} | align="center" |Marie-Laure Juppin [[Talaksan:Proposed_flag_of_Réunion_(VAR).svg|border|23x23px]] Réunion | align="center" |[[:en:Joy_Barcoma|Joy Barcoma]] {{flagu|Pilipinas}} | align="center" |Sanne-Esmee Walstra {{flagu|Olanda}} |<ref>{{Cite web |last=Bracamonte|first=Earl D. C.|date=5 Nobyembre 2025|title=DENR lauds Miss Earth's sustainability platform, Philippines among Best in Terno winners|url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/11/05/2485029/denr-lauds-miss-earths-sustainability-platform-philippines-among-best-terno-winners?fbclid=IwY2xjawN7qHtleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETFReElRUnF2RWhjb0xMM05Xc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHg-09aR7LlAfTy_YODkejHgQyI9kOs7Q0R6PLGbpPN3eMEhgIVljoqJEGmbY_aem_ux9hs_i7IsKhAJBbsQn6ZA|access-date=3 Hunyo 2026|website=[[Philippine Star]]}}</ref> |} {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" ! colspan="2" rowspan="2" |Parangal ! colspan="3" |Kandidata ! rowspan="2" scope="row" |Sang. |- !{{won|place=Gold}} !{{won|place=Silver}} !{{won|place=Bronze}} |- ! colspan="2" |Media Favorites | align="center" | Cherise Asher Ayisi<br>{{Flagdeco|GHA}} Gana | align="center" | Paris Cawich<br>{{flagicon|BLZ}} Belis | align="center" | Alexa Roder<br>{{flagicon|AUS}} Australya |<ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=26 Oktubre 2025 |title=PH’s Joy Barcoma among Best in Terno winners at Miss Earth silver show |url=https://entertainment.inquirer.net/635204/phs-joy-barcoma-among-best-in-terno-winners-at-miss-earth-silver-show |access-date=3 Hunyo 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]]|language=en}}</ref> |} == Mga kandidata == Pitumpu't-walong kandidata ang lumahok sa edisyong ito.<ref name="PHILIS1" /><ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=5 Nobyembre 2025 |title=Miss Earth 2025: African bets lead medal tally |url=https://entertainment.inquirer.net/636861/miss-earth-2025-african-bets-lead-medal-tally |access-date=6 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon}} !Bayan !Rehiyong Kontinental !Grupo |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |{{sortname|Kleja|Sulejmani|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=19 Hunyo 2025 |title="Miss Albania", Valentina Gegprifti is declared the most beautiful for 2025 |url=https://pamfleti.net/kulture/miss-shqiperia-valentina-gegprifti-shpallet-me-e-bukura-per-vitin-2025-i285555 |access-date=22 Hunyo 2025 |website=Pamfleti |language=en}}</ref> |20 |[[Tirana]] |Europa |Eco |- |{{flagicon|DEU}} [[Alemanya]] |{{sortname|Melissa|Koutsandreas|nolink=1}}<ref name=":12">{{Cite web |last=Fernando |first=Jefferson |date=6 Oktubre 2025 |title=Silver lining: 2025 Miss Earth bets lead the green generation |url=https://tribune.net.ph/2025/10/06/silver-lining-2025-miss-earth-bets-lead-the-green-generation |access-date=6 Nobyembre 2025 |website=Daily Tribune |language=en}}</ref> |24 |[[Ratisbona]] |Europa |Water |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |{{sortname|Florencia Sol|Hernández|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=20 Enero 2025 |title=Florencia Hernández entre agua y estrellas |trans-title=Florencia Hernández between water and stars |url=https://zonavip.com.ar/florencia-hernandez-entre-agua-y-estrellas/ |access-date=11 Hunyo 2025 |website=Zona VIP |language=es}}</ref> |21 |[[Mendoza, Arhentina|Mendoza]] |Kaamerikahan |Air |- |{{Flagdeco|ARM}} [[Armenya]] |{{sortname|Anoushe|Khalashyan|nolink=1}} |26 |[[Ereban]] |Europa |Water |- |{{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] |{{sortname|Alexa|Roder|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=8 Setyembre 2025 |title=Fil-Aussies dominate national pageant stage in Australia |language=en |website=ABS-CBN Lifestyle |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/9/8/fil-aussies-dominate-national-pageant-stage-in-australia-1822 |url-status=live |access-date=11 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250909104713/https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/9/8/fil-aussies-dominate-national-pageant-stage-in-australia-1822 |archive-date=9 Setyembre 2025}}</ref> |24 |[[Melbourne]] |Asya at Oseaniya |Eco |- |{{Flagdeco|AUT}} [[Austria|Austrya]] |{{sortname|Lotte|Diry|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=14 Setyembre 2025 |title=Wienerin Lotte Diry ist Miss Earth Austria 2025 |trans-title=Viennese Lotte Diry is Miss Earth Austria 2025 |url=https://www.oe24.at/leute/oesterreich/wienerin-lotte-diry-ist-miss-earth-austria-2025/648597012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250915114100/https://www.oe24.at/leute/oesterreich/wienerin-lotte-diry-ist-miss-earth-austria-2025/648597012 |archive-date=15 Setyembre 2025 |access-date=15 Setyembre 2025 |website=OE24 |publisher=Österreich |language=de}}</ref> |20 |[[Viena]] |Europa |Eco |- |{{flagdeco|BAN}} [[Bangladesh|Bangglades]] |Somaya Harun<ref name="PHILIS1">{{cite news |last1=Bracamonte |first1=Earl D.C. |date=23 Oktubre 2025 |title=Miss Earth presents Silver Year delegates in Filipiniana finery |language=en |website=[[The Philippine Star]] |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/10/23/2481951/miss-earth-presents-silver-year-delegates-filipiniana-finery |access-date=5 Nobyembre 2025}}</ref> |24 |[[Dhaka]] |Asya at Oseaniya |Fire |- |{{flagicon|BLZ}} [[Belize|Belis]] |{{sortname|Paris|Cawich|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Cowo |first=Janelle |date=9 Hulyo 2025 |title=Young Models Celebrate Culture and Fashion at Empow.Her’s Third Annual Show |url=https://www.sanpedrosun.com/fashion/2025/07/09/young-models-celebrate-culture-and-fashion-at-empow-hers-third-annual-show/ |access-date=11 Setyembre 2025 |website=The San Pedro Sun |language=en}}</ref> |20 |[[Belmopan]] |Kaamerikahan |Fire |- |{{flagicon|VEN}} [[Beneswela]] |{{sortname|Roziel|Borges|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Obelmejias |first=Yolimer |date=7 Oktubre 2025 |title=Roziel Borges representará a Venezuela en el Miss Earth 2025 |trans-title=Roziel Borges will represent Venezuela at Miss Earth 2025. |url=http://www.eluniversal.com/entretenimiento/217427/roziel-borges-representara-a-venezuela-en-el-miss-earth-2025 |access-date=7 Oktubre 2025 |website=El Universal |language=es}}</ref> |24 |Maracay |Kaamerikahan |Eco |- |{{flagdeco|BLR}} [[Biyelorusya]] |{{sortname|Elizaveta|Moger|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=23 October 2025 |title=Asia Album: Highlights of Miss Earth 2025 in Philippines |website=[[Xinhua News Agency|Xinhua]] |url=https://english.news.cn/20251023/c608b758c52a46f28830fbd39fb5cd27/c.html |access-date=27 October 2025}}</ref> |21 |[[Kurgan, Rusya|Kurgan]] |Europa |Air |- |{{flagicon|VIE}} [[Biyetnam]] |{{sortname|Trịnh|Mỹ Anh|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Phuong |first=Hai |date=7 Hulyo 2025 |title=Á hậu 3 Trịnh Mỹ Anh được chọn đi thi Hoa hậu Trái đất 2025, gây bất ngờ |trans-title=3rd runner-up Trinh My Anh was chosen to compete in Miss Earth 2025, causing surprise |url=https://tuoitre.vn/a-hau-3-trinh-my-anh-duoc-chon-di-thi-hoa-hau-trai-dat-2025-gay-bat-ngo-20250707132556686.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726235228/https://tuoitre.vn/a-hau-3-trinh-my-anh-duoc-chon-di-thi-hoa-hau-trai-dat-2025-gay-bat-ngo-20250707132556686.htm |archive-date=26 Hulyo 2025 |access-date=7 Agosto 2025 |website=Báo Tuổi Trẻ |language=vi}}</ref> |21 |[[Hanoi]] |Asya at Oseaniya |Water |- |{{Flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |{{sortname|Laila|Frizon|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=30 Agosto 2025 |title=Laila Frizon, representante do Rio Grande do Sul, é eleita Miss Brasil Terra 2025 |url=https://noticias.r7.com/record-news/laila-frizon-representante-do-rio-grande-do-sul-e-eleita-miss-brasil-terra-30082025/ |access-date=3 Setyembre 2025 |website=Noticias R7 |language=pt}}</ref> |23 |Rio Grande |Kaamerikahan |Air |- |{{flagicon|BGR}} [[Bulgarya]] |{{sortname|Hrisiana|Hristova|nolink=1}}<ref name="delegates" /> |19 |Stara Zagora |Europa |Eco |- |{{Flagdeco|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |{{sortname|Smirnova|Peñafiel|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Balseca |first=Ingrid |date=3 Oktubre 2025 |title=Smirnova Peñafiel: “Reciclo, cultivo un huerto y le doy nueva vida a la ropa” |trans-title=Smirnova Peñafiel: “I recycle, I grow a garden and I give new life to clothes” |url=https://www.expreso.ec/ocio/smirnova-penafiel-reciclo-cultivo-un-huerto-y-le-doy-nueva-vida-la-ropa-259597.html |access-date=6 Nobyembre 2025 |website=Diario Expreso |language=es}}</ref> |20 |Naranjal |Kaamerikahan |Fire |- |{{Flagdeco|ESA}} [[El Salvador]] |{{sortname|Alejandra|Pérez|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=7 July 2025 |title=Alejandra Pérez se convierte en Miss Earth El Salvador 2025 |trans-title=Alejandra Pérez becomes Miss Earth El Salvador 2025 |url=https://xpot.sv/alejandra-perez-se-convierte-en-miss-earth-el-salvador-2025/ |access-date=11 Setyembre 2025 |website=XPOT |language=es}}</ref> |25 |San Vicente |Kaamerikahan |Eco |- |{{flagicon|UAE}} [[Emiratos Arabes Unidos]] |{{sortname|Ana|Zafyra|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Andini |first=Dewi |date=27 October 2025 |title=7 Potret Ana Zafyra Miss Earth Uni Emirat Arab 2025, Bikin Terpukau! |language=id |trans-title=7 Portraits of Zafira's Children, Miss Earth UAE 2025, Will Amaze You! |website=[[IDN Times]] |editor=Wahyu Kurniawan |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-ana-zafyra-miss-earth-uni-emirat-arab-2025-c1c2-01-cw2f3-zn05f1 |access-date=28 October 2025}}</ref> |24 |[[Dubai]] |Asya at Oseaniya |Fire |- |{{Flagdeco|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |{{sortname|Grace|McGregor|nolink=1}}<ref name="PHILIS1" /> |25 |[[Edinburgh]] |Europa |Air |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |{{sortname|Haley|Poe|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Glicklin |first=Harry |date=7 Hulyo 2025 |title=Miss Earth champions unite on Good Morning Washington for environmental awareness |language=en |work=WJLA-TV |url=https://wjla.com/good-morning-washington/national-and-global-miss-earth-titleholders-advocate-for-sustainability-and-conservation |access-date=11 Hulyo 2025}}</ref> |22 |[[Erie, Pennsylvania|Erie]] |Kaamerikahan |Eco |- |{{Flagicon|EST}} [[Estonya]] |{{sortname|Birgit|Dimitrijev|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=16 Setyembre 2025 |title=Eesti kaunitar Birgit Dimitrijev esindab Eestit Miss Earth 2025 rahvusvahelisel iludusvõistlusel |language=Estonian |trans-title=Estonian beauty Birgit Dimitrijev will represent Estonia at the Miss Earth 2025 international beauty pageant |website=Buduaar - TV3 |url=https://buduaar.tv3.ee/ilu-ja-mood/eesti-kaunitar-birgit-dimitrijev-esindab-eestit-miss-earth-2025-rahvusvahelisel-iludusvoistlusel/ |access-date=6 Nobyembre 2025}}</ref> |21 |Värska |Europa |Fire |- |{{flagdeco|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] |{{sortname|Delina|Girma|nolink=1}}<ref name="PHILIS1" /> |18 |[[Adis Abeba]] |Aprika |Fire |- |{{Flagicon|WAL}} [[Gales]] |{{sortname|Abigail|Wood|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Birt |first=Elizabeth |date=9 Hunyo 2025 |title=Pembrokeshire penguin keeper crowned Miss Earth Wales 2025 |language=en-GB |work=Western Telegraph |url=https://www.westerntelegraph.co.uk/news/25224932.pembrokeshire-penguin-keeper-crowned-miss-earth-wales-2025/ |access-date=11 Hunyo 2025 |issn=0307-1235}}</ref> |25 |Tavernspite |Europa |Fire |- |{{Flagdeco|GHA}} [[Ghana|Gana]] |{{sortname|Cherise Asher|Ayisi|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Doğan Aziz Demirtaş |date=19 Agosto 2025 |title=Son Ağaç Öldüğünde, Son İnsan da Ölür |language=tr |trans-title=When the Last Tree Dies, the Last Man Dies Too |website=Dadmedya |url=https://dadmedya.com/son-agac-oldugunde-son-insan-da-olur/ |url-status=live |access-date=3 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250901004325/https://dadmedya.com/son-agac-oldugunde-son-insan-da-olur/ |archive-date=1 Setyembre 2025}}</ref> |21 |[[Accra]] |Aprika |Eco |- |{{flagdeco|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |{{sortname|Shanae|Brown|nolink=1}}<ref name="PHILIS1" /> |19 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |Kaamerikahan |Eco |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |{{sortname|Reimi|Shimizu|nolink=1}}<ref name="PHILIS1" /> |24 |[[Tokyo]] |Asya at Oseaniya |Eco |- |{{flagicon|Northern Mariana Islands}} [[Hilagang Kapuluang Mariana]] |{{sortname|Aria|Keilbach|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=20 July 2025 |title=Aria Keilbach crowned Miss Earth NMI 2025 |url=https://www.mvariety.com/news/local/aria-keilbach-crowned-miss-earth-nmi-2025/article_9125b37a-4329-49af-ae3e-a5526eea2245.html#:~:text=ARIA%20Keilbach%20was%20crowned%20Miss,place%20in%20Manila%20this%20December. |access-date=20 July 2025 |website=Marianas Variety |language=en}}</ref> |23 |Saipan |Asya at Oseaniya |Water |- |{{flagicon|HKG}} [[Hong Kong]] |{{sortname|Shiyuan|Luo|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=21 Oktubre 2025 |title=Dàn người đẹp đổ bộ Philippines thi Hoa hậu Trái Đất |language=vi |trans-title=Beauties flock to the Philippines to compete in Miss Earth |website=24h |url=https://www.24h.com.vn/thoi-trang/dan-nguoi-dep-do-bo-philippines-thi-hoa-hau-trai-dat-c78a1707602.html |access-date=6 Nobyembre 2025}}</ref> |20 |[[Suzhou]] |Asya at Oseaniya |Water |- |{{Flagdeco|IND}} [[Indiya]] |{{sortname|Komal|Choudhary|nolink=1}}<ref>{{cite web |title=Miss Earth India 2025 Komal Choudhary and Miss Divine Beauty 2025 Ekta Singh Crowned at a Spectacular Finale |url=https://www.tribuneindia.com/news/business/miss-earth-india-2025-komal-choudhary-and-miss-divine-beauty-2025-ekta-singh-crowned-at-a-spectacular-finale/ |access-date=29 Setyembre 2025 |website=The Tribune |language=en-In}}</ref> |25 |[[Pune]] |Asya at Oseaniya |Eco |- |{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] |{{sortname|Putri|Juficha|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Murdianto |first=Muhammad Tarmizi |date=16 Oktubre 2025 |title=Putri Juficha Siap Menyalakan Cahaya Indonesia di Miss Earth 2025 |language=id |trans-title=Putri Juficha Ready to Shine Light on Indonesia at Miss Earth 2025 |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/putri-juficha-siap-menyalakan-cahaya-indonesia-di-miss-earth-2025-00-rqp85-l79ln2 |access-date=6 Nobyembre 2025}}</ref> |25 |Manado |Asya at Oseaniya |Air |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |{{sortname|Sofia|Mayers|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=31 Hulyo 2025 |title=7 Potret Sofia Mayers Miss Earth Inggris 2025, Inspiring! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-sofia-mayers-miss-earth-inggris-2025-c1c2-01-cw2f3-gjyy70 |access-date=6 Nobyembre 2025 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |25 |Canterbury |Europa |Eco |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |{{sortname|Natalia|Guglielmo|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=25 Setyembre 2025 |title=Natalia Guglielmo è la nuova Miss Earth Italy 2025 |language=it |trans-title=Natalia Guglielmo is the new Miss Earth Italy 2025 |website=NotiCaMania Comunicati online |url=https://comunicationline.eu/natalia-guglielmo-e-la-nuova-miss-earth-italy-2025/ |access-date=6 Nobyembre 2025}}</ref> |24 |[[Sicilia]] |Europa |Air |- |{{Flagdeco|KHM}} [[Kambodya]] |{{sortname|Saran|Kimlan|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=22 July 2025 |title=សារ៉ាន់ គីមឡាង ត្រូវបានតែងតាំងជា Miss Earth Cambodia 2025 |url=https://ams.com.kh/news/infotainment/life-style/saran-kimlan-become-miss-earth-cambodia-2025 |access-date=22 July 2025 |website=AMS |language=km}}</ref> |24 |[[Nom Pen]] |Asya at Oseaniya |Water |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Hailey|Wilson|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Goodrunning |first=Deena |date=7 Hulyo 2025 |title=Miss Earth Canada 2025 is Hailey Hamelin-Wilson! |url=https://www.albertanativenews.com/miss-earth-canada-2025-is-hailey-hamelin-wilson/ |access-date=15 Hulyo 2025 |website=Alberta Native News |language=en-US}}</ref> |23 |[[Toronto]] |Kaamerikahan |Fire |- |{{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]] |{{sortname|Latecia|Bush|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Durston |first=Laura |date=9 Mayo 2025 |title=What's Hot on camera |language=en-GB |work=Cayman Compass |url=https://www.caymancompass.com/2025/05/09/whats-hot-on-camera-7/ |access-date=11 Hunyo 2025}}</ref> |22 |George Town |Kaamerikahan |Water |- |{{flagicon|KEN}} [[Kenya]] |{{sortname|Esther|Mukoya|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=17 Oktubre 2025 |title=Miss Earth Kenya 2025, Esther Princess Mukoya, Set for Send-Off Ahead of Miss Earth 2025 in the Philippines |language=en |website=Youth Village Kenya |url=https://youthvillage.co.ke/miss-earth-kenya-2025-esther-princess-mukoya-set-for-send-off-ahead-of-miss-earth-2025-in-the-philippines/ |access-date=6 Nobyembre 2025}}</ref> |26 |Kakamega |Aprika |Air |- |{{Flagdeco|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |{{sortname|Valentina|Collazos|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Andini |first=Dewi |date=22 Oktubre 2025 |title=7 Potret Valentina Collazos Miss Earth Kolombia 2025, Gorgeous Abis! |language=id |trans-title=7 Portraits of Valentina Collazos Miss Earth Colombia 2025, Absolutely Gorgeous! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-valentina-collazos-miss-earth-kolombia-2025-gorgeous-abis-c1c2-01-cw2f3-0t6r6j |access-date=6 Nobyembre 2025}}</ref> |22 |[[Talaan ng mga lungsod sa Colombia|Cali]] |Kaamerikahan |Fire |- |{{Flagdeco|CUB}} [[Cuba|Kuba]] |{{sortname|Rachel|Chang|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=24 Agosto 2025 |title=Historic: For the first time, two sisters will represent Cuba in global beauty contests |language=en |website=CiberCuba |url=https://en.cibercuba.com/noticias/2025-08-24-u194224-e208933-s27065-nid309572-historico-primera-vez-dos-hermanas |url-status=live |access-date=3 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250901003350/https://en.cibercuba.com/noticias/2025-08-24-u194224-e208933-s27065-nid309572-historico-primera-vez-dos-hermanas |archive-date=1 Setyembre 2025}}</ref> |26 |[[Havana]] |Kaamerikahan |Fire |- |{{flagdeco|LAO}} [[Laos]] |{{sortname|Parami|Viengmay|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=30 Oktubre 2025 |title=Beauties for a cause: Miss Earth delegates defend pageant’s school events |url=https://entertainment.inquirer.net/635985/beauties-for-a-cause-miss-earth-delegates-defend-pageants-school-events |access-date=6 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |25 |[[Vientian]] |Asya at Oseaniya |Air |- |{{Flagdeco|LBN}} [[Libano]] |{{sortname|Aline|Ghanem|nolink=1}}<ref>{{cite news |author=Rochana |first=Nina |date=12 Setyembre 2024 |title=17 Kontestan Miss Earth 2024 dari Berbagai Negara, Stunning Abis! |language=id |trans-title=17 Miss Earth 2024 Contestants from Various Countries, Absolutely Stunning! |website=Jateng IDN Times |url=https://jateng.idntimes.com/life/inspiration/17-kontestan-miss-earth-2024-dari-berbagai-negara-stunning-abis-00-5cf6w-gth3w7 |url-status=live |access-date=6 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923104916/https://jateng.idntimes.com/life/inspiration/17-kontestan-miss-earth-2024-dari-berbagai-negara-stunning-abis-00-5cf6w-gth3w7 |archive-date=23 Setyembre 2025}}</ref> |21 |[[Beirut]] |Asya at Oseaniya |Fire |- |{{Flagdeco|LBR}} [[Liberia|Liberya]] |{{sortname|Monica|Swen|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=4 Agosto 2025 |title=Monica Swen Crowned Miss Earth Liberia 2025 |url=https://www.liberianobserver.com/life/monica-swen-crowned-miss-earth-liberia-2025/article_5712217a-8219-4fd4-833b-16c1331c731d.html |access-date=7 Agosto 2025 |website=Daily Observer |language=en}}</ref> |23 |[[Monrovia]] |Aprika |Eco |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |{{sortname|Sóldís Vala|Ívarsdóttir|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Guðrún Ósk Guðjónsdóttir |date=20 Marso 2025 |title=Lærði að standa með sjálfri sér |language=is |trans-title=Learned to stand up for herself |website=DV |url=https://www.dv.is/fokus/2025/03/20/soldis-vala-laerdi-ad-standa-med-sjalfri-ser/ |url-status=live |access-date=3 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250521054829/https://www.dv.is/fokus/2025/03/20/soldis-vala-laerdi-ad-standa-med-sjalfri-ser/ |archive-date=21 May 2025}}</ref> |19 |Árbær |Europa |Fire |- |{{flag|Makaw}} |{{sortname|Evangeline|Chen|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=25 Hulyo 2025 |title=陈思蓓：荣获2025澳门地球小姐，冠军荣耀加冕 |trans-title=Sibei Chen: Won the Miss Earth Macau 2025 title, crowned champion |url=https://m.sohu.com/a/917293281_122153156/?pvid=000115_3w_a |access-date=11 Setyembre 2025 |website=Sohu |language=zh}}</ref> |23 |Makaw |Asya at Oseaniya |Fire |- |{{Flagdeco|MYS}} [[Malaysia]] |{{sortname|Vaisnevi|Retnam|nolink=1}}<ref name="PHILIS1" /> |22 |Selangor |Asya at Oseaniya |Water |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |{{sortname|Génesis|Vera|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=2 Setyembre 2025 |title=Génesis Vera Miss Earth México 2025 |trans-title=Génesis Vera Miss Earth Mexico 2025 |url=https://www.notiver.com/sociales/genesis-vera-miss-earth-mexico-2025/ |access-date=3 Setyembre 2025 |website=Notiver |language=es}}</ref> |24 |[[Veracruz]] |Kaamerikahan |Water |- |{{flagicon|MDA}} [[Moldabya]] |{{sortname|Elizaveta|Kuznetsova|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Andini |first=Dewi |date=2 Nobyembre 2025 |title=7 Potret Elizaveta Kuznetsova, Miss Earth Moldova 2025 yang Bikin Terpikat |trans-title=7 Captivating Portraits of Elizaveta Kuznetsova, Miss Earth Moldova 2025 |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-elizaveta-kuznetsova-miss-earth-moldova-2025-yang-bikin-terpikat-c1c2-01-cw2f3-d01zsv |access-date=6 Nobyembre 2025 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |25 |Tiraspol |Europa |Water |- |{{flagdeco|MNG}} [[Mongolya]] |{{sortname|Nomin-Erdene|Bayarkhuu|nolink=1}}<ref name="PHILIS1" /> |28 |Darkhan |Asya at Oseaniya |Air |- |{{Flagdeco|MMR}} [[Myanmar]] |{{sortname|Khin Khin|Hlaing|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=13 Agosto 2025 |title=Miss Earth Myanmar 2025 ရဲ့ Winner Crown ကို ပိုင်ဆိုင်ခဲ့တဲ့ စစ်တွေ အလှမယ် |url=https://www.myanmarcelebrity.com/2025/08/miss-earth-myanmar-2025-winner-crown.html?m=1 |access-date=8 Setyembre 2025 |website=Myanmar Celebrity |language=my}}</ref> |19 |Mrauk U |Asya at Oseaniya |Fire |- |{{Flagdeco|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |{{sortname|Ndeshipewa |Angula|nolink=1}}<ref name=":0" /> |20 |[[Windhoek]] |Aprika |Air |- |{{NPL}} |{{sortname|Sony|Ghale|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=30 Agosto 2025 |title=Luna Luitel crowned Miss Nepal 2025 |language=en |website=The Kathmandu Post |url=https://kathmandupost.com/art-culture/2025/08/30/luna-luitel-crowned-miss-nepal-2025 |url-status=live |access-date=3 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250830160002/https://kathmandupost.com/art-culture/2025/08/30/luna-luitel-crowned-miss-nepal-2025 |archive-date=30 Agosto 2025}}</ref> |26 |[[Katmandu]] |Asya at Oseaniya |Fire |- |{{Flagdeco|NGR}} [[Nigeria|Niherya]] |{{sortname|Divine|Nelson|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=26 Hulyo 2025 |title=Nelson emerges 24th Miss Earth Nigeria |url=https://thenationonlineng.net/nelson-emerges-24th-miss-earth-nigeria/ |access-date=3 Setyembre 2025 |website=The Nation |language=en}}</ref> |22 |Akwa Ibom |Aprika |Fire |- |{{Flagdeco|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |{{sortname|Solange|Velásquez|nolink=1}}<ref name="TPDN1">{{Cite news |last=Nam |first=Duy |date=27 Oktubre 2025 |title=Hậu trường chụp áo tắm của thí sinh Hoa hậu Trái Đất |language=vi |trans-title=In the past, there will be a lot of people in the world |website=Tiền Phong |url=https://tienphong.vn/hau-truong-chup-ao-tam-cua-thi-sinh-hoa-hau-trai-dat-post1790893.tpo |access-date=6 Nobyembre 2025}}</ref> |23 |Chinandega |Kaamerikahan |Water |- |{{Flagdeco|NOR}} [[Noruwega]] |{{sortname|Julie|Børresen|nolink=1}}<ref name="PHILIS1" /> |26 |Bjørkelangen |Europa |Air |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |{{sortname|India|Holder|nolink=1}}<ref name="TPDN1" /> |26 |[[Auckland]] |Asya at Oseaniya |Air |- |{{flagicon|Netherlands}} [[Netherlands|Olanda]] |{{sortname|Sanne-Esmee|Walstra|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Horjus |first=Andre |date=9 Hulyo 2025 |title=Sanne-Esmee (21) uit Sint Jacobiparochie naar Miss Earth-verkiezing: ‘Een droom is uitgekomen’ |trans-title=Sanne-Esmee (21) from Sint Jacobiparochie to Miss Earth pageant: 'A dream has come true' |url=https://lc.nl/friesland/waadhoeke/Sanne-Esmee-21-voor-Nederland-naar-Miss-Earth-verkiezing-%E2%80%98Een-droom-is-uitgekomen%E2%80%99-46803141.html |access-date=3 Setyembre 2025 |website=Leeuwarder Courant |language=nl}}</ref> |21 |Sint Jacobiparochie |Europa |Water |- |{{flagicon|PAK}} [[Pakistan]] |{{sortname|Syeda |Dua-e-Khadija|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Kotwal |first=Farhan Hashim |date=2 Hulyo 2025 |title=Dua-e-Khadija crowned Miss Pakistan Global 2025 |url=https://www.pakistanstatetime.com/news/duaekhadija-crowned-miss-pakistan-global-2025 |access-date=11 Setyembre 2025 |website=Pakistan State Time |language=en-US}}</ref> |22 |Peshawar |Asya at Oseaniya |Air |- |{{Flagdeco|PER}} [[Peru]] |{{sortname|Massiel|Suárez|nolink=1}}<ref name=":12" /> |24 |Huancavelica |Kaamerikahan |Water |- |{{flagicon|PHI}} [[Miss Philippines Earth|Pilipinas]] |{{sortname|Joy|Barcoma}}<ref>{{Cite news |author=Armin P. Adina |date=10 Agosto 2025 |title=Joy Barcoma of Bacoor City is Miss Philippines Earth 2025 |language=en |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/623032/joy-barcoma-of-bacoor-city-is-miss-philippines-earth-2025 |url-status=live |access-date=3 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810203815/https://entertainment.inquirer.net/623032/joy-barcoma-of-bacoor-city-is-miss-philippines-earth-2025 |archive-date=10 Agosto 2025}}</ref> |26 |[[Bacoor]] |Asya at Oseaniya |Eco |- |{{flagdeco|FIN}} [[Pinlandiya]] |{{sortname|Amanda|Niemi|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Ly |first=Pia |date=27 Agosto 2025 |title=Riihimäkeläislähtöinen Amanda, 24, on Miss Earth Finland – edustaa Suomea Filippiineillä |language=fi |trans-title=Amanda, 24, originally from Riihimäki, is Miss Earth Finland – representing Finland in the Philippines |website=Hämeen Sanomat |url=https://www.hameensanomat.fi/paikalliset/8798079 |url-status=live |access-date=3 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250827102349/https://www.hameensanomat.fi/paikalliset/8798079 |archive-date=27 Agosto 2025}}</ref> |24 |Riihimäki |Europa |Fire |- |{{flagdeco|POL}} [[Polonya]] |{{sortname|Justyna|Roguska|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=21 Oktubre 2025 |title=Justyna Roguska będzie reprezentować Polskę na Miss Earth 2025! |language=pl |trans-title=Justyna Roguska will represent Poland at Miss Earth 2025! |website=Ciekawe24.pl |url=https://ciekawe24.pl/justyna-roguska-bedzie-reprezentowac-polske-na-miss-earth-2025/ |access-date=6 Nobyembre 2025}}</ref> |21 |[[Varsovia]] |Europa |Eco |- |{{flagicon|Portugal}} [[Portugal]] |{{sortname|Raquel|Camelo|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Ferreira |first=Monica |date=16 Hunyo 2024 |title=Jovem da região conquista título de Miss Queen Portugal |trans-title=Young woman from the region wins the title of Miss Queen Portugal |url=https://www.imediato.pt/jovem-da-regiao-conquista-titulo-de-miss-queen-portugal/ |access-date=3 Setyembre 2025 |website=Imediato |language=pt}}</ref> |23 |[[Oporto|Porto]] |Europa |Eco |- |{{flagdeco|FRA}} [[Pransiya]] |{{sortname|Sandra|Wallet|nolink=1}}<ref name="PHILIS1" /> |24 |Nouvelle-Aquitaine |Europa |Water |- |{{flagdeco|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |{{sortname|Valeria|Conde|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Andini |first=Dewi |date=28 Oktubre 2025 |title=7 Potret Valeria Conde Miss Earth Republik Dominika 2025, Seorang Atlet! |trans-title=7 Portraits of Valeria Conde, Miss Earth Dominican Republic 2025, an Athlete! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-valeria-conde-miss-earth-republik-dominika-2025-c1c2-01-cw2f3-byq57c |access-date=6 Nobyembre 2025 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |— |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |Kaamerikahan |Water |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |'''{{sortname|Natálie|Puškinová}}'''<ref>{{Cite web |date=3 Mayo 2025 |title=Miss Czech Republic 2025 se stala jedenadvacetiletá studentka Linda Górecká |url=https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/miss-czech-republic-finale-vitezka-makarenko-anketa-kubiskova.A250428_165107_missamodelky_sub |access-date=11 Hunyo 2025 |website=iDNES.cz |language=cs}}</ref> |21 |[[Praga]] |Europa |Water |- |[[Talaksan:Proposed_flag_of_Réunion_(VAR).svg|border|23x23px]] [[Réunion]] |{{sortname|Marie-Laure|Juppin de Fondaumère|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=18 Setyembre 2025 |title=Miss Earth 2025 : une candidate de Sainte-Rose représentera La Réunion aux Philippines |language=fr |trans-title=Miss Earth 2025: A candidate from Sainte-Rose will represent Reunion Island in the Philippines |website=Le Quotidien de La Réunion |url=https://www.lequotidien.re/article/culture/2025/09/18/miss-earth-2025-une-candidate-de-sainte-rose-representera-la-reunion-aux-philippines |url-status=live |access-date=6 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923110905/https://www.lequotidien.re/article/culture/2025/09/18/miss-earth-2025-une-candidate-de-sainte-rose-representera-la-reunion-aux-philippines |archive-date=23 Setyembre 2025}}</ref> |21 |Sainte-Rose |Aprika |Water |- |{{flagdeco|ROU}} [[Rumanya]] |{{sortname|Sabina|Parmac|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Dinu |first=Beatrice Lianda |date=27 Oktubre 2025 |title=România, din nou pe harta internațională la Miss Earth |language=ro |trans-title=Romania, back on the international map at Miss Earth |website=Ziarul Pozitiv |url=https://ziarulpozitiv.ro/romania-din-nou-pe-harta-internationala-la-miss-earth/ |access-date=6 Nobyembre 2025}}</ref> |19 |[[Bukarest]] |Europa |Fire |- |{{flagdeco|RUS}} [[Rusya]] |{{sortname|Elizaveta|Guryanova|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Andini |first=Dewi |date=22 Oktubre 2025 |title=7 Potret Elizaveta Guryanova Miss Earth Rusia 2025, Bikin Terpikat! |language=id |trans-title=7 Portraits of Elizaveta Guryanova Miss Earth Russia 2025, Make You Captivate! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-elizaveta-guryanova-miss-earth-rusia-2025-bikin-terpikat-c1c2-01-cw2f3-kjkwkt |access-date=6 Nobyembre 2025}}</ref> |24 |[[Mosku]] |Europa |Air |- |{{flagicon|SRB}} [[Serbia|Serbiya]] |{{sortname|Nina|Karapešev|nolink=1}}<ref name="delegates" /> |19 |[[Belgrado]] |Europa |Air |- |{{Flagdeco|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |{{sortname|Tinewimbo|Dupute|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=22 Oktubre 2025 |title=Tinewimbo Dupute Arrives in Philippines to Represent Zimbabwe at Miss Earth 2025 |language=en |website=Youth Village Zimbabwe |url=https://youthvillage.co.zw/sport-entertainment/celebrity-news/tinewimbo-dupute-arrives-in-philippines-to-represent-zimbabwe-at-miss-earth-2025/#google_vignette |access-date=6 Nobyembre 2025}}</ref> |24 |Bulawayo |Aprika |Water |- |{{Flagdeco|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |{{sortname|Ganga|Kannan|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Andini |first=Dewi |date=24 Oktubre 2025 |title=7 Potret Ganga Kannan Miss Earth Singapura 2025, Sweet Abis! |language=id |trans-title=7 Portraits of Ganga Kannan, Miss Earth Singapore 2025, So Sweet! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-ganga-kannan-miss-earth-singapura-2025-sweet-abis-c1c2-01-cw2f3-f89d73 |access-date=6 Nobyembre 2025}}</ref> |22 |[[Singapore|Singapura]] |Asya at Oseaniya |Water |- |{{Flagdeco|LKA}} [[Sri Lanka]] |{{sortname|Adithya|Dewmini|nolink=1}} |21 |[[Colombo]] |Asya at Oseaniya |Air |- |{{Flagdeco|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] |{{sortname|Tilde|Lööw|nolink=1}}<ref name="PHILIS1" /> |26 |[[Estokolmo]] |Europa |Eco |- |{{flagdeco|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |{{sortname|Amina|Jigge|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=19 Agosto 2025 |title=Miss Grand Tanzania competition has ended successfully, here are the 7 winners |url=https://kenyatalk.com/t/miss-grand-tanzania-competition-has-ended-successfully-here-are-the-7-winners/576459 |access-date=3 Setyembre 2025 |website=Kenya Talk |language=en |archive-date=29 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829173204/https://kenyatalk.com/t/miss-grand-tanzania-competition-has-ended-successfully-here-are-the-7-winners/576459 |url-status=dead }}</ref> |26 |Mwanza |Aprika |Water |- |{{Flagdeco|THA}} [[Taylandiya]] |{{sortname|Waree|Ngamkham|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=1 Setyembre 2025 |title=มงลง "น้ำเหนือ วารี" มิสเอิร์ธไทยแลนด์2025 |language=th |trans-title=The crown goes to Namnuea Waree, Miss Earth Thailand 2025 |website=Line Today |url=https://today.line.me/th/v3/article/Kwm2EyR |url-status=live |access-date=3 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250901052206/https://today.line.me/th/v3/article/Kwm2EyR |archive-date=1 Setyembre 2025}}</ref> |26 |[[Chiang Rai]] |Asya at Oseaniya |Air |- |{{Flagdeco|ZAF}} [[Timog Aprika]] |{{sortname|Jenique|Botha|nolink=1}}<ref>{{cite news |author=Phumi Ramalepe |date=18 Setyembre 2025 |title=Environmental advocate Jenique Botha crowned Miss Earth South Africa 2025 |language=en |website=[[News24 (website)|News24]] |url=https://www.news24.com/life/lifestyle-trends/beauty-and-fashion/environmental-advocate-jenique-botha-crowned-miss-earth-south-africa-2025-20250918-0469 |url-status=live |access-date=29 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250918125915/https://www.news24.com/life/lifestyle-trends/beauty-and-fashion/environmental-advocate-jenique-botha-crowned-miss-earth-south-africa-2025-20250918-0469 |archive-date=18 Setyembre 2025}}</ref> |22 |Edenvale |Aprika |Eco |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |{{sortname|Yoon-seo|Choi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=20 Agosto 2025 |title=[S포토] 최윤서, '1등 미스어스~' (미스어스 2025 코리아) |trans-title=[S Photo] Choi Yoon-seo, "Miss Earth 2025 Korea" (Miss Earth 2025 Korea) |url=https://www.stardailynews.co.kr/news/articleView.html?idxno=498394 |access-date=3 Setyembre 2025 |website=Star Daily News |language=ko}}</ref> |24 |[[Busan]] |Asya at Oseaniya |Fire |- |{{flagicon|CHI}} [[Chile|Tsile]] |{{sortname|Nathalie|Briones|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=7 Setyembre 2025 |title=Quién es Nathalie Briones, la joven que se coronó como Miss Earth Chile 2025 |trans-title=Who is Nathalie Briones, the young woman who was crowned Miss Earth Chile 2025? |url=https://www.lagaceta.com.ar/nota/1101597/chile/quien-nathalie-briones-joven-se-corono-como-miss-earth-chile-2025.html |access-date=8 Setyembre 2025 |website=La Gaceta |language=es-CL |archive-date=2025-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250907182508/https://www.lagaceta.com.ar/nota/1101597/chile/quien-nathalie-briones-joven-se-corono-como-miss-earth-chile-2025.html |url-status=dead }}</ref> |19 |Puente Alto |Kaamerikahan |Eco |- |{{flagdeco|TUR}} [[Turkiya]] |{{sortname|Mira|Atagül|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Andini |first=Dewi |date=27 Oktubre 2025 |title=7 Potret Mira Atagül Miss Earth Turki 2025, Menawan Abis! |language=id |trans-title=7 Portraits of Mira Atagül, Miss Earth Türkiye 2025, Absolutely Stunning! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-mira-atagul-miss-earth-turki-2025-menawan-abis-c1c2-01-cw2f3-n4yywv |access-date=6 Nobyembre 2025}}</ref> |26 |[[Istanbul]] |Asya at Oseaniya |Water |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |{{sortname|Maria |Zheliaskova|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Andini |first=Dewi |date=28 Oktubre 2025 |title=7 Potret Maria Zheliaskova, Miss Earth Ukraina 2025 yang Bikin Terpikat |language=id |trans-title=7 Captivating Portraits of Maria Zheliaskova, Miss Earth Ukraine 2025 |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-maria-zheliaskova-miss-earth-ukraina-2025-yang-bikin-terpikat-c1c2-01-cw2f3-rq4r9l |access-date=6 Nobyembre 2025}}</ref> |24 |[[Odessa|Odesa]] |Europa |Fire |- |{{Flagdeco|UZB}} [[Usbekistan]] |{{sortname|Shakhrizoda|Madaminova|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Umarova |first=Nigora |date=29 Setyembre 2025 |title=Shaxrizada Madaminova to Represent Uzbekistan at Miss Earth 2025 |language=en |website=Kursiv |url=https://uz.kursiv.media/en/2025-09-29/shaxrizada-madaminova-to-represent-uzbekistan-at-miss-earth-2025/ |access-date=6 Nobyembre 2025}}</ref> |21 |[[Taskent]] |Asya at Oseaniya |Eco |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na kawing == * {{Official website|http://www.missearth.tv}} {{Miss Earth}} [[Kategorya:Patimpalak ng kagandahan sa Pilipinas]] [[Kategorya:Miss Earth]] acoqmea131z79ohe54st1feftx4078s 0 335990 2210084 2182991 2026-06-02T15:10:42Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210084 wikitext text/x-wiki {{Short description|Matamis na tinapay o muffin na mula sa Pilipinas}} {{Infobox food | name = Kababayan | image = | caption = Isang batch ng Kababayan bread na may katangi-tanging bilugang ibabaw | country = Pilipinas | region = Iba’t ibang rehiyon | course = Meryenda, Panghimagas, Almusal | type = Muffin, Tinapay | main_ingredient = Harina, Asukal, Itlog, Gatas, Langis, Baking powder | similar_dish = [[Muffin]], [[Pandesal]], [[Monay]], [[Ensaymada]] }} Ang '''Kababayan''' ay isang tradisyunal na matamis na tinapay o muffin mula sa [[Pilipinas]], na karaniwang mabibili sa mga lokal na panaderya. Kilala ito sa natatanging bilugang o sombrero-hugis na ibabaw na kahawig ng ''salakot'', isang tradisyunal na sumbrero ng mga Pilipinong magsasaka. Ang Kababayan ay malambot, bahagyang matamis, at madalas kainin bilang meryenda o almusal, kadalasang sinasabayan ng kape o tsaa.<ref name="KawalingPinoy">{{cite web |title=Kababayan |url=https://www.kawalingpinoy.com/kababayan/ |website=Kawaling Pinoy |access-date=8 October 2025}}</ref> == Etimolohiya == Ang salitang ''kababayan'' ay nangangahulugang “kapwa mamamayan” o “kalugar” sa wikang Tagalog, na sumisimbolo sa pagiging pamilyar at malapit nito sa mga Pilipino. Sinasabing ang hugis nitong parang sombrero ay kawangis ng tradisyunal na ''salakot'', kaya’t mas lalo nitong ipinapakita ang pagka-Pilipino at koneksyon sa pang-araw-araw na buhay.<ref name="Pepper">{{cite web |title=The History of Panaderya Bread |url=https://pepper.ph/blog/panaderya-bread-history/ |website=Pepper.ph |access-date=8 October 2025 |archive-date=9 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251009032410/https://pepper.ph/blog/panaderya-bread-history |url-status=dead }}</ref> == Paglalarawan == Ang Kababayan ay may gintong-kayumangging kulay sa labas at malambot, mamasa-masang laman sa loob. Medyo mas siksik ito kaysa sa mga karaniwang ''Western-style'' ''muffin'', ngunit mas magaan kumpara sa ibang tinapay. Ang ibabaw ay bilugan at bahagyang bitak-bitak, na nagbibigay ng anyong sombrero.<ref name="Foxy">{{cite web |title=Kababayan Bread |url=https://www.foxyfolksy.com/kababayan-bread/ |website=Foxy Folksy |access-date=8 October 2025}}</ref> Karaniwang sangkap: * Harina * Asukal (puti o pula) * Itlog * Gatas o gatas na evaporada * Baking powder (o baking soda) * Langis o mantika (gulay o shortening) * Kaunting asin * Vanilla (opsyonal)<ref name="KawalingPinoy" /> == Kasaysayan == Walang tiyak na tala kung saan o kailan unang lumitaw ang Kababayan bread, ngunit ito ay itinuturing na isa sa mga klasikong panaderyang tinapay sa Pilipinas. Sumikat ito noong panahon matapos ang digmaan bilang abot-kayang tinapay para sa mga pamilyang Pilipino, kapareho ng [[Pandesal]] at [[Monay]].<ref name="KawalingPinoy" /> Isa ito sa mga tinapay na may hatid na nostalgia sa mga Pilipino, madalas iniuugnay sa kabataan at simpleng pamumuhay.<ref name="BiteSized">{{cite web |title=Food Almanac: Classic Panaderia Favorites |url=https://www.bitesized.ph/food-almanac-classic-panaderia-favorites/ |website=Bitesized.ph |access-date=8 October 2025}}</ref> == Paraan ng Paghahanda == # Painitin muna ang oven at lagyan ng grasa ang mga hulmahan ng muffin gamit ang langis o halong harina at shortening upang makuha ang pormang “sombrero.”<ref name="Foxy" /> # Paghaluin ang mga tuyong sangkap (harina, baking powder, asukal, asin). # Sa ibang lalagyan, haluin ang mga basang sangkap (itlog, gatas, langis, vanilla). # Pag-isahin ang dalawang halo at haluin hanggang maging makinis — huwag sosobrahan ang halo. # Ibuhos ang masa sa mga hulmahan, punuin hanggang tatlong-kapatan (¾) ng lalagyan. # I-bake sa mataas na temperatura sa umpisa upang mabuo ang gilid, saka babaan ang init upang tumaas nang maayos ang gitna.<ref name="Foxy" /><ref name="AngSarap">{{cite web |title=Kababayan – Filipino Hat Bread |url=https://www.angsarap.net/2018/04/23/kababayan/ |website=Ang Sarap |access-date=8 October 2025}}</ref> Pagkatapos maluto, palamigin ng kaunti bago alisin sa hulmahan upang hindi ito lumubog.<ref name="KawalingPinoy" /> == Mga Bersyon == May ilang panaderya na gumagamit ng pulang asukal sa halip na puti upang magkaroon ng bahagyang lasa ng caramel. Mayroon ding mga modernong bersyon na may lasa ng ube, pandan, o tsokolate. Nagkakaiba rin ang laki at taas ng hugis depende sa ginagamit na hulmahan.<ref name="Vigattin">{{cite web |title=10 Favorite Filipino Breads |url=https://www.vigattintourism.com/tourism/articles/10-Favorite-Filipino-Breads |website=Vigattin Tourism |access-date=8 October 2025 }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Kahalagahang Kultural == Isa ang Kababayan sa pinakakilalang tinapay sa Pilipinas. Abot-kaya, madaling gawin, at madalas mabili sa mga panaderya. Maraming Pilipino ang nakaaalala rito bilang paboritong meryenda noong bata pa — madalas kasabay ng kape o mainit na tsokolate tuwing hapon.<ref name="KawalingPinoy" /><ref name="BiteSized" /> == Tingnan din == * [[Pandesal]] * [[Monay]] * [[Ensaymada]] * [[Pan de regla]] * [[Alembung]] * [[Listahan ng mga panghimagas sa Pilipinas]] == Mga Sanggunian == {{Reflist}} == Mga Panlabas na Link == * [https://www.kawalingpinoy.com/kababayan/ Kababayan Recipe – Kawaling Pinoy] * [https://www.foxyfolksy.com/kababayan-bread/ Kababayan Bread – Foxy Folksy] * [https://www.angsarap.net/2018/04/23/kababayan/ Kababayan (Filipino Hat Bread) – Ang Sarap] * [https://www.bitesized.ph/food-almanac-classic-panaderia-favorites/ Classic Panaderia Favorites – Bitesized.ph] * [https://www.vigattintourism.com/tourism/articles/10-Favorite-Filipino-Breads 10 Favorite Filipino Breads – Vigattin Tourism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251008230451/https://www.vigattintourism.com/tourism/articles/10-Favorite-Filipino-Breads |date=2025-10-08 }} [[Category:Kusina ng Pilipinas]] [[Category:Mga tinapay sa Pilipinas]] [[Category:Mga panghimagas sa Pilipinas]] [[Category:Pagkain para sa meryenda]] 1s6fns0g30ky0rx64xc70yfct96e658 0 336282 2210192 2186219 2026-06-03T09:59:41Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210192 wikitext text/x-wiki Ang '''pasanin ng patunay''' ( {{Langx|la|'''onus probandi'''}}, pinaikling mula {{Lang|la|Onus probandi incumbit ei qui dicit, non ei qui negat}} – ang pasanin ng patunay ay nakasalalay sa nagsasalita, hindi sa tumatanggi) ay ang obligasyon sa isang partido sa isang hindi na pagkakaunawaan na magbigay ng sapat [[Pangangatwiran|katuwiran]] para sa posisyon nito. == Tagapasan ng pasanin == Kapag may dalawang partido na nag-uusap at may isa na nagtataas ng isang pahayag na hindi sang-ayon ang isa, ang taong nagbigay ng pahayag ay siya ring may ''pasinin ng patunay (burden of proof)'' upang suportahan o patunayan ang kanyang sinasabi, lalo na kung ito ay taliwas sa karaniwan o sa nakasanayan (''status quo''). <ref>{{cite journal|last=Cargile|first=James|date=January 1997|title=On the burden of proof|url=https://archive.org/details/sim_philosophy_1997-01_72_279/page/58|journal=[[Philosophy (journal)|Philosophy]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|volume=72|issue=279|pages=59–83|doi=10.1017/s0031819100056655|jstor=3751305|s2cid=170772287}}</ref> Ito rin ang sinasabi ng [[Hitchens's razor]]: "Ano mang naisasabing walang ebidensya ay maaaring balewalain din nang walang ebidensya." Dagdag pa rito, ayon kay Carl Sagan: "[[Extraordinary claims require extraordinary evidence|Ang ekstraordinaryong pahayag ay nangangailangan ng ekstraordinaryong ebidensya]]"<ref>Marc Kaufman, ''First Contact: Scientific Breakthroughs in the Hunt for Life Beyond Earth'', Simon and Schuster, p. 124.</ref> Habang ang ilang uri ng argumento, tulad ng lohikal na [[silohismo]], ay nangangailangan ng [[matematika]] o mahigpit na [[lohikal na mga patunay]], ang pamantayan para sa [[Katibayan|ebidensya]] upang matugunan ang pasanin ng patunay ay karaniwang natutukoy ng konteksto at pamantayan ng komunidad at mga kombensiyon.<ref>{{cite journal|last=Leite|first=Adam|year=2005|title=A localist solution to the regress of justification|journal=[[Australasian Journal of Philosophy]]|volume=83|issue=3|pages=395–421 [p. 418]|doi=10.1080/00048400500191974|s2cid=170261121|quote=[t]he point of articulating reasons in defense of one's belief is to establish that one is justified in believing as one does.}}</ref><ref>{{cite journal|last=Leite|first=Adam|year=2005|title=A localist solution to the regress of justification|journal=[[Australasian Journal of Philosophy]]|volume=83|issue=3|pages=395–421 [p. 403]|doi=10.1080/00048400500191974|s2cid=170261121|quote=justificatory conversation...[is]...characterized by a person's sincere attempt to vindicate his or her entitlement to a belief by providing adequate reasons in its defense and responding to objections.}}</ref> Maaaring umabot ang pilosopikal na pagtatalo sa usapan kung sino ang may pasanin ng patunay ng isang partikular na pahayag. Tinawag din ito bilang 'burden tennis' o 'onus game'. <ref>{{cite journal|last=Dennett|first=Daniel C.|author-link=Daniel Dennett|date=July 1988|title=Review of ''Psychosemantics'' by Jerry Fodor|journal=[[The Journal of Philosophy]]|volume=85|issue=7|pages=384–389 (389)|doi=10.2307/2026956|url=http://cogprints.org/253/1/fodor.htm|jstor=2026956|quote=Fodor is too wise to think his series of arguments can flat disprove the claims of the opposition, so time and again he resorts to claims about shifting the burden of proof, begging the question, outsmarting by embracing the conclusions of reductios, and other exploitations of the rules of the game. The book is a tireless exercise of that philosopher's pastime, burden-tennis. Burden, burden, who has the burden of proof now? Fodor mostly plays solitaire burden-tennis, against an imaginary opponent often personified as Granny or Aunty, which permits him to express the opposition view in terms that suit his rebuttal, without having to address the issue of whether this is a sympathetic rendering of any real opponent's claims.|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite book|last=Rodych|first=Victor|date=1996|orig-year=1986|chapter=Wittgenstein's inversion of Gödel's theorem|editor1-last=Shanker|editor1-first=Stuart|editor1-link=Stuart Shanker|editor2-last=Kilfoyle|editor2-first=David|title=Ludwig Wittgenstein: critical assessments|volume=2. The later Wittgenstein: from ''Philosophical investigations'' to ''On certainty''|location=London; New York|publisher=[[Routledge]]|pages=232–265 ([//books.google.com/books?id=1MQaXJHzBooC&pg=PA261 261])|isbn=0415149150|oclc=47938413|quote=Thus, in 1991 Wang seems to understand ''why'' Wittgenstein rejects GIT, but, apparently favouring the "onus game" (or "burden tennis"), he unfortunately concludes (pp. 257–58) that "the burden of proof falls ... squarely on Wittgenstein's side" because of Wang's own 'principle of presumed innocence'.}}</ref><ref>{{cite book|last=Abelson|first=Robert P.|author-link=Robert Abelson|date=1995|chapter=Credibility of argument|title=Statistics as principled argument|location=Hillsdale, NJ|publisher=[[Lawrence Erlbaum Associates]]|page=[https://books.google.com/books?id=yQLFl1ILjZwC&pg=PA170 170]|isbn=0805805273|oclc=31011850|quote=When research presentations advance claims that many or most readers deem incredible, these claims are vulnerable to severe challenge. In response, there will typically be a rebuttal by the investigator, and then a fresh round of criticism. The burden of proof shifts back and forth between the investigator and the critic in what might be called the game of 'burden tennis'.}}</ref> == Paglipat ng pasanin ng patunay == Isa sa mga paraan kung paano sinusubukang ilipat ang pasanin ng katibayan ay sa pamamagitan ng paggawa ng isang lohikal na kamalian ''(logical fallacy)'' na kilala bilang [[argumento mula sa kamangmangan]] (''argument from ignorance''). Nangyayari ito kapag ang isang [[proposisyon]] ay ipinapalagay na totoo dahil hindi pa napatunayang mali o ang isang proposisyon ay ipinapalagay na mali dahil hindi pa napatunayang totoo.<ref>{{cite web|title= Argumentum ad Ignorantiam|url= http://philosophy.lander.edu/logic/ignorance.html|work= Philosophy 103: Introduction to Logic|publisher= [[Lander University]]|year= 2004|access-date= 2009-04-29| archive-url= https://web.archive.org/web/20090430170946/http://philosophy.lander.edu/logic/ignorance.html| archive-date= 30 April 2009|url-status= live}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|first=Bradley|last=Dowden|encyclopedia=[[Internet Encyclopedia of Philosophy]]|title=Appeal to ignorance|url=http://www.iep.utm.edu/fallacy/#AppealtoIgnorance|access-date=2016-02-24}}</ref> == Patunayan ang negatibo == Ang [[Apirmatibo at negatibo|negatibong]] pahayag ay kabaligtaran ng isang positibo o afirmatibong pahayag. Nangangahulugan ito ng pagsasabing wala o hindi umiiral ang isang bagay.<ref name="Hales">{{cite journal|last=Hales|first=Steven D.|date=Summer 2005|title=Thinking tools: You ''can'' prove a negative|journal=[[Think (journal)|Think]]|volume=4|issue=10|pages=109–112|doi=10.1017/S1477175600001287|url=http://departments.bloomu.edu/philosophy/pages/content/hales/articlepdf/proveanegative.pdf|publisher=[[Cambridge University Press]]|s2cid=170305277}}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ayon sa mga [[lohiko]] at [[Pilosopiya ng lohika|pilosopo ng lohika]], hindi naman imposibleng mapatunayan ang mga negatibong pahayag. <ref>{{cite book|last1=Hales|first1=Steven D.|title=This Is Philosophy: An Introduction|date=17 December 2012|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-65883-3|url=https://books.google.com/books?id=Ed__ZAKqj18C&pg=PA96|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Gusfield|first1=Dan|title=Proven Impossible: Elementary Proofs of Profound Impossibility from Arrow, Bell, Chaitin, Gödel, Turing and More|date=18 January 2024|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-009-34950-5|url=https://books.google.com/books?id=l_DiEAAAQBAJ&pg=PA1|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Saunders|first1=Kevin W.|title=The Mythic Difficulty in Proving a Negative|journal=Seton Hall Law Review|date=1984–1985|volume=15|pages=276|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/shlr15&div=22&id=&page=}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Steiner|first1=Robert A.|title=I Am Not a Giraffe, and I Can Prove It|journal=ETC: A Review of General Semantics|date=1999|volume=56|issue=3|pages=292–295|jstor=42705762|url=https://www.jstor.org/stable/42705762|issn=0014-164X}}</ref><ref name = "russell">{{cite journal|last1=Russell|first1=Gillian|title=The Justification of the Basic Laws of Logic|journal=Journal of Philosophical Logic|date=1 December 2015|volume=44|issue=6|pages=793–803|doi=10.1007/s10992-015-9360-z|s2cid=254739046|url=https://link.springer.com/article/10.1007/s10992-015-9360-z|language=en|issn=1573-0433|url-access=subscription}}</ref><ref name="Hales"/><ref>{{cite book|last1=Rich|first1=Elaine|last2=Cline|first2=Alan Kaylor|title=Is It Really Impossible to Prove a Negative?|url=https://www.cs.utexas.edu/~dnp/frege/is-it-really-impossible-to-prove-a-negative.html}}</ref><ref>{{cite book|last1=Law|first1=Stephen|title=Believing Bullshit: How Not to Get Sucked into an Intellectual Black Hole|date=1 April 2011|publisher=Prometheus Books|isbn=978-1-61614-412-8|url=https://books.google.com/books?id=n9oRBTVZdWsC&pg=PT48|language=en}}</ref> Sinasabi nina Steven Hale at [[Stephen Law]] na ang "hindi mo mapapatunayan ang negatibo" ay isa ring negatibong pahayag at hindi ito totoo kung kayang mapatunayan.<ref name = "Hales" /><ref>{{cite web|title=You Can Prove a Negative {{!}} Psychology Today|url=https://www.psychologytoday.com/us/blog/believing-bull/201109/you-can-prove-negative|website=www.psychologytoday.com}}</ref> Maraming negatibong pahayag ang maaaring gawing positibong pahayag gamit ang lohika (halimbawa, ang "Walang Hudyo sa party" ay lohikal na katumbas ng "Lahat ng nasa party ay hindi Hudyo.")<ref name ="enos"/> Sa larangan ng [[pormal na lohika]] at [[matematika]], maaaring mapatunayan ang negatibo gamit ang mga pamamaraan tulad ng ''[[modus tollens]]'' at [[Reductio ad absurdum|''reductio'' ''ad absurdum'']].<ref name = "russell"/><ref name="Hales"/> Sa mga [[Empirikal na ebidensya|empirikal]] na konteksto (tulad ng sa mga ''unicorn'' na pinag-uusapan kung may umiiral o wala), ginagamit ang [[induktibong pangangatwiran]] upang suriin kung totoo o hindi ang isang bagay batay sa naobserbahang ebidensiya. <ref>{{cite book|last1=Jawlik|first1=Andrew A.|title=Statistics from A to Z: Confusing Concepts Clarified|date=24 October 2016|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-119-27203-8|url=https://books.google.com/books?id=_mT_DAAAQBAJ&pg=PA198|language=en}}</ref><ref name = "Hales"/><ref>{{cite web|title=6.3: Proving Your Conclusion|url=https://human.libretexts.org/Bookshelves/Philosophy/Logical_Reasoning_(Dowden)/06%3A__Writing_to_Convince_Others/6.03%3A_Proving_Your_Conclusion|website=Humanities LibreTexts|language=en|date=28 November 2019}}</ref> Bagamat hindi nagbibigay ng ganap na katiyakan ang induktibong pangangatwiran tungkol sa mga negatibong pahayag, ito ay dahil sa kalikasan ng induktibong pangangatwiran; ang induktibong pangangatwiran ay nagkakaloob lamang ng patunay batay sa posibilidad at hindi sa tiyak na katiyakan. Hindi rin nito kayang magbigay ng ganap na katiyakan sa mga positibong pahayag.<ref name ="enos">{{cite journal|last1=Enos|first1=Ryan D.|last2=Fowler|first2=Anthony|last3=Havasy|first3=Christopher S.|title=The Negative Effect Fallacy: A Case Study of Incorrect Statistical Reasoning by Federal Courts|journal=Journal of Empirical Legal Studies|date=September 2017|volume=14|issue=3|pages=618–647|doi=10.1111/jels.12158|s2cid=53063085|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/jels.12158|language=en|issn=1740-1453|url-access=subscription}}</ref><ref name ="Hales"/> Ang negatibong pahayag ay maaaring umiiral o hindi bilang pantapat sa isang naunang pahayag. Ang "''proof of impossibility''" ([[patunay na imposible]]) o "''evidence of absence''" ([[patunay ng kawalan]]) ay mga karaniwang paraan upang patunayan ang isang negatibong pahayag.<ref name="Hales"/><ref>{{cite book|last=Damer|first=T. Edward|author-link=T. Edward Damer|title=[[Attacking Faulty Reasoning|Attacking faulty reasoning: a practical guide to fallacy-free arguments]]|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2009|page=[https://books.google.com/books?id=-qZabUx0FmkC&pg=PA17 17]|isbn=9780495095064}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} fck79jilz86u093uxskcasdctl23np8 0 336328 2210204 2209962 2026-06-03T10:57:48Z TheEssay26 110385 /* */ 2210204 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season | Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png | Basin = WPac | Year = 2026 | First storm formed = Enero 13, 2026 | Last storm dissipated = Nagaganap | Strongest storm name = Sinlaku | Strongest storm winds = 115 | Strongest storm pressure = 905 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 8 | Total storms = 6 | Total hurricanes = 1 | Total super = 1 total | Fatalities = 31 total | Damages = 483 | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]'' | Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026 | East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026 | North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026 }} Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA ==Pangalan sa mga bagyo== Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Enero 13 | Dissipated = Enero 22 | image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg | track = Nokaen 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 50 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====2. Bagyong Basyang (''Penha'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Pebrero 3 | Dissipated = Pebrero 7 | image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg | track = Penha 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 5 | Dissipated = kasalukuyan | image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg | track = Hagupit 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 26 | Dissipated = Kasalukuyan | image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg | track = Jangmi 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 1000 }} {{clear}} =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2025===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || Ada |- | Pebrero || Basyang |- | Marso || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Abril |- | Mayo || Caloy, Domeng |- | Hunyo || rowspan="7"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Hulyo |- | Agosto |- | Setyembre |- | Oktubre |- | Nobyembre |- | Disyembre |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====3. Bagyong Nuri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Marso 10 | Dissipated = Marso 13 | image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg | track = Nuri 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====4. Bagyong Sinlaku==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Abril 8 | Dissipated = Abril 20 | image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg | track = Sinlaku 2026 path.png | 10-min winds = 115 | 1-min winds = 160 | Pressure = 905 }} {{clear}} ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon. {| style="width:100%;" | * ADA (2601) * BASYANG (2602) * CALOY (2605) * DOMENG (2606) * {{tcname unused|ESTER}} | * {{tcname unused|FRANCISCO}} * {{tcname unused|GARDO}} * {{tcname unused|HENRY}} * {{tcname unused|INDAY}} * {{tcname unused|JOSIE}} | * {{tcname unused|KIYAPO}} * {{tcname unused|LUIS}} * {{tcname unused|MAYMAY}} * {{tcname unused|NENENG}} * {{tcname unused|OBET}} | * {{tcname unused|PILANDOK}} * {{tcname unused|QUEENIE}} * {{tcname unused|ROSAL}} * {{tcname unused|SAMUEL}} * {{tcname unused|TOMAS}} | * {{tcname unused|UMBERTO}} * {{tcname unused|VENUS}} * {{tcname unused|WALDO}} * {{tcname unused|YAYANG}} * {{tcname unused|ZENY}} |} <div style="text-align:center">'''Auxiliary list'''</div> {| style="width:90%;" | * {{tcname unused|Agila}} * {{tcname unused|Bagwis}} | * {{tcname unused|Chito}} * {{tcname unused|Diego}} | * {{tcname unused|Elena}} * {{tcname unused|Felino}} | * {{tcname unused|Gunding}} * {{tcname unused|Harriet}} | * {{tcname unused|Indang}} * {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] ogaarg83t07e10cezvgxec9yzctfjvq 0 337629 2210149 2204149 2026-06-03T05:11:10Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210149 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Nowe Miasto Lubawskie | settlement_type = Bayan | other_name = Neumark in Westpreußen ([[Wikang Aleman|de]]) | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | image1 = Rynek_w_Nowym_Mieście_Lubawskim.jpg{{!}}Rynek (Market Square) | image2 = Brama Kurzętnicka.JPG{{!}}Medieval Brodnicka Gate | image3 = Nml bazylika.jpg{{!}}St. Thomas' Basilica | image4 = Nowe Miasto Lubawskie, Rynek 1, Urząd Miasta.jpg{{!}}Town Hall | image5 = Nowe Miasto Lubawskie, Rynek 2.jpg{{!}}Townhouses at the Market Square | caption1 = ''Rynek'' (Liwasan ng Pamilihan) | caption2 = Tarangkahan ng Brodnicka | caption3 = Basilika ni Santo Tomas | caption4 = Bulwagan ng Bayan | caption5 = Mga Townhouse sa Liwasan ng Pamilihan}} | image_shield = POL Nowe Miasto Lubawskie COA.svg | image_flag = POL Nowe Miasto Lubawskie flag.svg | pushpin_map = Poland#Poland Warmian-Masurian Voivodeship | pushpin_label_position = top | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{POL}} | subdivision_type1 = [[Voivodeships of Poland|Voivodeship]] | subdivision_name1 = [[Warmian-Masurian Voivodeship|Warmian-Masurian]] | subdivision_type2 = [[List of Polish counties|Kondado]] | subdivision_name2 = [[Nowe Miasto County|Nowe Miasto]] | subdivision_type3 = [[Gmina]] | subdivision_name3 = Nowe Miasto Lubawskie <small>(urban gmina)</small> | leader_title = Alkalde | leader_name = Jacek Wolski | established_title = Itinatag | established_date = 1325 | established_title3 = Mga karapatan ng bayan | established_date3 = 1325 | area_total_km2 = 11.37 | population_as_of = 2024 | population_total = 10089 | population_density_km2 = auto | timezone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | coordinates = {{coord|53|25|32|N|19|35|16|E|region:PL_type:city|display=it}} | elevation_m = 82 | postal_code_type = Postal code | postal_code = 13-300 | area_code = +48 56 | blank_name = [[Polish car number plates|Mga plaka ng kotse]] | blank_info = NNM | blank_name_sec2 = [[National roads in Poland|Mga pambansang kalsada]] | blank_info_sec2 = | blank1_name_sec2 = kalsadang [[Voivodeship road|voivodeship]] | blank1_info_sec2 = [[File:DW538-PL.svg|32px]] | website = [http://www.umnowemiasto.pl/ www.umnowemiasto.pl] }} Ang '''Nowe Miasto Lubawskie''' ay isang bayan sa hilagang [[Poloniya]], na matatagpuan sa [[Ilog Drwęca]]. Ang kabuuang populasyon noong Enero 2024 ay 10,089. Ang Nowe Miasto Lubawskie ay ang kabisera ng [[Kondado ng Nowe Miasto]] sa [[Warmian-Masurian Voivodeship]]. ==Lokasyong heograpikal== Ang Nowe Miasto Lubawskie ay nasa kanang (kanluran) pampang ng itaas na bahagi ng [[Ilog Drwęca]] sa [[Chełmno Land]] sa makasaysayang rehiyon ng [[Pomeraniya]], mga 15 km timog-kanluran ng bayan ng [[Lubawa]], 70 km timog-kanluran ng bayan ng [[Olsztyn]], at 120 km timog-silangan ng kabisera ng rehiyon, ang [[Gdańsk]]. ==Kasaysayan== [[File:Nowe Miasto Lubawskie - brama Lubawska (02).jpg|thumb|left|upright|Gate ng Lubawska noong Medieval (''Brama Lubawska'')]] Ang sinaunang kasaysayan ay kinasasangkutan ng paninirahan ng mga sinaunang Slavic na tao; ang sumunod na paninirahan ay ng mga [[Lumang Prussian]] na sinakop ng pinunong Polish na si [[Bolesław Krzywousty]].<ref name="umnowemiasto.pl">{{cite web| url= http://www.umnowemiasto.pl/omiescie.html| archive-url= https://web.archive.org/web/20120204165016/http://www.umnowemiasto.pl/omiescie.html |archive-date= 2012-02-04 |title= O Mieście Urząd Nowego Miasta Lubawskiego| website= umnowemiasto.pl}}</ref> Noong 1310, sinalakay at sinakop ng [[Teutonic Order]] ang rehiyon ng Gdańsk Pomerania at itinatag ni Otto von Luttenberg, kumander ng Culm (Chełmno), ang paninirahan noong 1325. Ito ay kilala sa ilalim ng mga pangalang Nuwenmarkt, Novum Forum at Nowy Targ.<ref name="umnowemiasto.pl"/> Sa pagitan ng 1334–43, ito ang luklukan ng isang [[Vogt]] ng Teutonic Order. Pinagtibay nito ang [[batas ng Kulm]] noong 1353. Noong [[Digmaang Polish-Lithuanian-Teutonic]], noong 1410, ang bayan ay panandaliang naging bahagi ng Poloniya dahil sa resulta ng lokal na labanan, at nanatili hanggang sa [[kasunduan sa kapayapaan]] noong 1411. Noong 1440, ang bayan ay isang founding member ng [[Prussian Confederation]], isang asosasyon ng mga bayan at mga elderly na sumalungat sa mga patakaran ng Order at nais na ang rehiyon ay maging bahagi ng Poloniya.<ref>{{cite book|last=Kętrzyński|first=Wojciech|author-link=Wojciech Kętrzyński|year=1882|title=O ludności polskiej w Prusiech niegdyś krzyżackich|language=pl|location=Lwów|publisher=[[Ossolineum|Zakład Narodowy im. Ossolińskich]]|page=608}}</ref> Noong 1454, hiniling ng asosasyon kay Haring [[Casimir IV Jagiellon]] ng Poland na isama ang rehiyon sa Kaharian ng Poland, na sinang-ayunan ng Hari at nilagdaan ang batas ng pagsasama sa [[Kraków]] noong 1454.<ref>{{Cite book|last=Górski|first=Karol|title=Związek Pruski i poddanie się Prus Polsce: zbiór tekstów źródłowych|year=1949|publisher=Instytut Zachodni|location=[[Poznań]]|language=pl|page=54}}</ref> Sa [[Ikalawang Kapayapaan ng Thorn]] (1466), tinalikuran ng Teutonic Order ang anumang pag-angkin sa lugar, at kinumpirma ang muling pagsasama ng bayan sa Kaharian ng Poland. Sa administratibo, ito ay bahagi ng [[Chełmno Voivodeship]] sa lalawigan ng [[Royal Prussia]] (na pagkatapos ng 1569 ay bahagi na rin ng lalawigan ng [[Greater Poland]]). Noong panahon ng [[Repormasyon]], noong 1581, ang simbahang parokya, na halos kasingtanda ng bayan mismo, ay naging ebangheliko. Noong ika-18 siglo, ang bayan ay napapalibutan pa rin ng isang pader ng bayan at ng isang kuta, at ang simbahang parokya ay Katoliko.<ref name="JFG" /> Isang simbahang Protestante ang itinayo noong 1824. Sa [[Unang Paghahati ng Poloniya]] noong 1772, ang bayan ay isinama ng [[Kaharian ng Prussia]], at bilang ''Neumark'', ito ay isinama sa bagong tatag na lalawigan ng [[West Prussia]]. Ito ay sandaling nabawi ng mga Polako at naging bahagi ng panandaliang Polish [[Duchy ng Warsaw]] sa pagitan ng 1807 at 1815, at kalaunan, muli itong bumagsak sa ilalim ng pamamahala ng Prussia. Ang populasyon ay sumailalim sa mga patakaran ng [[Germanization]]. Noong Oktubre 1831, iba't ibang yunit ng infantry ng Poland ng [[Pag-aalsa noong Nobyembre]] ang huminto sa bayan patungo sa kanilang mga lugar ng internment.<ref>{{cite book|last=Kasparek|first=Norbert|editor-last=Katafiasz|editor-first=Tomasz|year=2014|title=Na tułaczym szlaku... Powstańcy Listopadowi na Pomorzu|language=pl|location=Koszalin|publisher=Muzeum w Koszalinie, Archiwum Państwowe w Koszalinie|page=138|chapter=Żołnierze polscy w Prusach po upadku powstania listopadowego. Powroty do kraju i wyjazdy na emigrację}}</ref> Sa pagtatapos ng ika-19 na siglo, ang bayan ay kabisera ng [[Landkreis Löbau]] sa distrito ng administrasyong Prussia ng [[Regierungsbezirk Marienwerder]] sa [[West Prussia]], kung saan ito nanatili hanggang 1919. Ayon sa senso ng Alemanya noong 1890, ang bayan ay may populasyon na 2,723, kung saan 800 (29.4%) ay mga [[Polako]].<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Deutsche Verwaltungsgeschichte Westpreussen, Kreis Loebau|url=https://treemagic.org/rademacher/www.verwaltungsgeschichte.de/dan_loebau.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115083337/http://treemagic.org/rademacher/www.verwaltungsgeschichte.de/dan_loebau.html|archive-date=2020-01-15|access-date=2021-01-19|website=treemagic.org|url-status=dead}}</ref> Mayroon itong simbahang [[Lutheran]] at [[Katoliko]], isang [[Progymnasium]], isang korte, isang gilingan ng singaw na may kalakalan ng butil, at (noong 1885) may 2,678 na naninirahan. Malapit lang ang monasteryo na Maria-Lonk. Noong bandang 1908, ang bayan ay mayroon ding isang pabrika ng gatas, isang planta ng kuryente, tatlong gilingan ng lagarian at mga ladrilyo.<ref name="MKL" /> Kasunod ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]], noong 1918, nabawi ng Poland ang kalayaan, at pagkatapos magkabisa ang [[Kasunduan sa Versailles]] noong Enero 1920, muling isinama ang bayan sa Poland. Sa loob ng [[Ikalawang Republika ng Poloniya]], ang Nowe Miasto Lubawskie ang kabisera ng [[Nowe Miasto County]] (''powiat nowomiejski'') sa Polish [[Pomeranian Voivodeship]]. [[File:NOWE MIASTO LUBAWSKIE Mord w lesie Bratiańskim02.jpg|thumb|left|Isang monumento na nagpapaalala sa 150 Polako na pinaslang ng mga Nazi German sa {{illm|masaker sa kagubatan ng Bratian|pl|Mord w lesie bratiańskim}}]] Noong ika-3 ng Setyembre 1939, noong panahon ng [[Invasion of Poland|Pagsalakay ng mga Aleman sa Poland]] na nagpasimula ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], ang bayan at lugar ay nasakop at pagkatapos ay [[Occupation of Poland (1939–1945)|sinakop ng Alemanya]]. Pagkatapos, 2,500 sibilyan ang pinatay sa mga aksyong isinagawa ng [[SS]] at mga yunit na binubuo ng milisya ng minoryang Aleman, ang [[Selbstschutz]].<ref name="umnowemiasto.pl"/> Sa ilalim ng pananakop ng mga Aleman, mula ika-26 ng Oktubre 1939 hanggang 1945, ang Nowe Miasto Lubawskie ay direktang isinama sa Alemanya at administratibong ginawang bahagi ng Landkreis Löbau/Neumark sa bagong tatag na lalawigan ng [[Reichsgau Danzig-West Prussia]]. Noong ika-21 ng Enero 1945, ang bayan ay nasakop ng [[Pulang Hukbo]]. Pagkatapos ng digmaan, ang bayan ay naibalik sa Poland, bagama't may rehimeng komunista na iniluklok ng [[Unyong Sobyet|Sobyet]] na nanatili sa kapangyarihan hanggang sa dekada 1980 (tingnan ang [[People's Republic of Poland]]). [[File:Nowe Miasto Lubawskie, Działyńskich 14, gimnazjum.jpg|thumb|Paaralang elementarya]] {{Historical populations|1789|809|1831|1188|1875|2371|1880|2742|1885|2678|1890|2723|1905|3800|1910|4144|1921|3721|1943|4884|2006|11036|2011|11162|footnote=Sources:<ref name="JFG">{{cite book| author-link= Johann Friedrich Goldbeck| first= Johann Friedrich |last= Goldbeck | title= Vollständige Topographie des Königreichs Preußen, Part II| place= Marienwerder| year= 1789| url= https://books.google.com/books?id=SQw_AAAAcAAJ&pg=PA45| pages= 45–46| number= 5}}</ref><ref name="MKL" >{{cite book| title= Meyers Großes Konversations-Lexikon| edition= 6th | volume= 14| place= Leipzig and Vienna| year= 1908| pages= 565–566| number= 1}}</ref><ref name= "VWG">{{cite web| first= Michael |last= Rademacher| url= http://www.verwaltungsgeschichte.de/dan_loebau.html |work= Deutsche Verwaltungsgeschichte |title= Provinz Westpreußen, Kreis Löbau/Neumark| trans-title= German administrative history of the province of West Prussia, district of Löbau/Neumark| language= de|archive-url= https://web.archive.org/web/20130712100505/http://www.verwaltungsgeschichte.de/dan_loebau.html |archive-date= 2013-07-12 | year= 2006}}</ref><ref name="AEP">{{cite book| first= August Eduard |last= Preuß| title= Preußische Landes- und Volkskunde| place= Königsberg| year= 1835| url= https://books.google.com/books?id=L_sAAAAAcAAJ&pg=PA436| page= 436| number= 43}}</ref>}} ==Pangangalagang pangkalusugan== Sa Nowe Miasto Lubawskie, naroon ang Friedrich Lange District Hospital sa 10 Mickiewicza Street.<ref>[http://szpitalnml.pl/wp2/ Szpital Powiatowy w Nowym Mieście Lubawskim] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180228060056/http://szpitalnml.pl/wp2/ |date=2018-02-28 }} na szpitalnml.pl.</ref> Ang ospital ay nagpapatakbo gamit ang pangunahing pormula ng apat na departamento: isang departamento ng pediatric, isang departamento ng surgical, isang departamento ng internal medicine, at isang departamento ng gynecology at obstetrics. ==Kultura== Karamihan sa mga inisyatibong pangkultura ay ipinapatupad ng Municipal Cultural Center at ng Municipal Public Library, pati na rin ng mga lokal na asosasyon: ang Nowe Miasto Lubawskie Cultural Society (kaakibat ng Municipal Cultural Center) at ang Harmonia Choir. Ang Nowe Miasto Lubawskie Days ay ginaganap sa unang bahagi ng Hulyo. Ang Carlsberg Brewery at Polish Radio Olsztyn ay nag-oorganisa rin ng mga konsiyerto sa labas tuwing tag-araw. Kabilang sa mga nakaraang paulit-ulit na kaganapan sa buong bansa ang: * Pambansang Rally ng mga Tagahanga ng Reyna (Hulyo), inorganisa ni Zbigniew Kamiński * Mga workshop sa teatro, pelikula, at musika na "Bagong Sining, Bagong Lungsod" na inorganisa ng Znak Theater sa Gdańsk (Agosto), sa direksyon at itinatag ni Janusz Gawrysiak Matatagpuan sa labas ng lungsod ang [[Kacze Bagno]] Positive Initiatives Center, na nagdaos ng maraming hindi pangkaraniwang mga kaganapang pangkultura. Ang tagapagtatag at nagpasimula nito ay si Michał Łapiński, isang residente ng New Town, at bise presidente ng Education Under the Sails Association. Ang pelikulang ''[[Strefa ciszy]]'' ay kinunan sa lungsod. ==Tingnan din== ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== [[Kategorya:Nowe Miasto Lubawskie]] [[Kategorya:Mga bayan sa Poloniya]] egqukrymnvzz0q4dggar8e9ueda3xl5 0 337714 2210170 2202357 2026-06-03T07:49:26Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2210170 wikitext text/x-wiki {{Infobox song contest | name = Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision | year = 1974 | image = ABBA - TopPop 1974 5.png | size = 300px | caption = Ang [[ABBA]], ang mga kampeon ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1974 | theme = | semi1 = | semi2 = | final = {{start date|1979|04|06|df=y}} | venue = [[Brighton Dome]]<br />[[Brighton]], [[United Kingdom|Reyno Unido]] | organizer = [[Unyon ng Pagbobrodkast sa Europa]] (EBU) | scrutineer = Clifford Brown | host_broadcaster = [[BBC|British Broadcasting Corporation]] (BBC) | director = Michael Hurll | exproducer = Bill Cotton | musdirector = Ronnie Hazlehurst | presenters = Katie Boyle | entries = 17 | finalists = | debut = {{Flag|Gresya|variant=1970}} | return = | non-return = {{Flag|Pransiya}} | winner = {{Flag|Sweden|name=Suwesya}}<br />"Waterloo" ng [[ABBA]] | vote = Sampung miyembrong hurado sa bawat bansa; bawat miyembro ay nagbigay ng isang boto sa kanilang paboritong kanta | prev_year = {{Flagicon|Luxembourg}} [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1973|Lungsod ng Luksemburgo 1973]] | next_year = {{Flagicon|Sweden}} [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1975|Estokolmo 1975]] }} Ang '''Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1975''' ay ang ika-19 na edisyon ng taunang [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision]] na ginanap noong ika-6 ng Abril 1974 sa [[Brighton Dome]] sa [[Brighton]], [[United Kingdom|Reyno Unido]] at hinost ni Katie Boyle. Inorganisa ito ng [[Unyon ng Pagbobrodkast sa Europa]] (EBU) at ng punong brodkaster, ang [[BBC|British Broadcasting Corporation]] (BBC), na siyang nag-stage ng paligsahan matapos matapos tumanggi ang Compagnie Luxembourgeoise de Télédiffusion (CLT), na nanalo sa patimpalak para sa Luxembourg noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1973|1973]], na maging host dahil ito rin ang punong bansa ng patimpalak noong nakaraang taon. Ang BBC ang pumalit bilang host matapos tanggihan ng [[Televisión Española]] (TVE), na pumangalawa para sa [[Espanya]] noong 1973, ang alok nang lapitan, kung saan sa huli ay pinili ng EBU ang BBC kaysa sa mga alok mula sa [[Israel Broadcasting Authority]] (IBA) at sa karibal ng BBC na [[ITV (kalambatang pantelebisyon)|ITV]]. Ito ang pang-apat na pagkakataon na isinagawa ng BBC ang paligsahan matapos tanggihan ng isa pang tagapagbalita – kasunod ng mga paligsahan noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1960|1960]], [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1963|1963]] at [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1972|1972]] – at ang panglimang pagkakataon sa pangkalahatan kabilang ang [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1968|1968]]. Lumahok sa paligsahan ang mga brodkaster mula sa labing-walong bansa, kung saan unang lumahok ang [[Gresya]]. Gayunpaman, sa huli ay hindi lumahok ang [[Pransiya]] dahil sumabay ang paligsahan sa pagpanaw ng [[pangulo ng Pransiya]] na si [[Georges Pompidou]], at dahil nakatakdang magkaroon ng serbisyong pang-alaala ng estado at pambansang araw ng pagluluksa ang bansa sa petsa ng paligsahan, itinuring ng brodkaster ng Pransiya, ang [[Office de Radiodiffusion Télévision Française]] (ORTF), na hindi naaangkop ang paglahok sa paligsahan. Ang sistema ng pagboto na ginamit sa pagitan ng [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1971|1971]] at 1973 ay tinanggal, at pinalitan ng sistemang huling ginamit noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1970|1970]], kung saan sampung tao sa bawat bansa ang nagbibigay ng isang boto sa kanilang paboritong kanta. Ang [[Sweden|Suwesya]] ang nagwagi sa patimpalak, na nirepresenta ng kantang "Waterloo" na inawit ng [[ABBA]], binubuo ni Benny Andersson at Björn Ulvaeus, at isinulat ni Stig Anderson. Ito ang unang tagumpay ng Suwesya sa paligsahan. Pumangalawa at pumangatlo ang [[Italya]] at [[Netherlands|Nederlandiya]] ayon sa pagkakasunod, na sinundan ng three-way tie para sa ikaapat na puwesto sa pagitan ng [[Luxembourg]], [[Monaco|Mónako]] at [[United Kingdom|Reyno Unido]]. Matapos ang nakaraang tagumpay sa loob ng Europa sa pamamagitan ng "Ring Ring", kung saan sinubukan ng ABBA na kumatawan sa Suwesya noong 1973, ang "Waterloo" ang nagbigay sa grupo ng kanilang unang pandaigdigang hit, at ang kanilang panalo sa Eurovision ay isang punto ng pagsisimula para sa ABBA upang maging isa sa mga pinakamabentang artista ng musika sa mundo. Si [[Olivia Newton-John]], na kumatawan sa Reyno Unido sa paligsahan, ay nagtagumpay din sa buong mundo sa mga taon kasunod ng kompetisyon. == Lokasyon == [[Talaksan:Brighton Dome - geograph.org.uk - 1398362.jpg|thumb|left|250px|[[Brighton Dome]] sa Brighton, venue ng paligsahan noong 1974]] Ginanap ang paligsahan sa [[Brighton]], [[United Kingdom|Reyno Unido]]. Ito ang ikalimang pagkakataon na dinaos sa Reyno Unido ang patimpalak, matapos itong gawin noon noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1960|1960]], [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1963|1963]], [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1968|1968]], at [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1972|1972]]. Ang napiling lugar ay ang [[Brighton Dome]], na natapos noong 1805 at orihinal na itinayo para kay [[Talaan ng mga monarkong Briton|George VI]], Prinsipe Rehente bilang mga kuwadra at paaralan ng pagsakay para sa kanyang personal na paggamit. Ibinenta ni [[Victoria ng Gran Britanya|Reyna Victoria]] noong 1850, ang mga kuwadra ay ginawang bulwagan ng konsiyerto at mga silid ng pagpupulong noong 1867, at ang paaralan ng pagsakay ay ginawang pamilihan para sa mga nagtitinda ng mais noong 1868. Ang bulwagan ng konsiyerto ay karaniwang maaaring umupo ng hanggang 2,102 katao, ngunit para sa patimpalak, ang ilang upuan ay inalis para sa mga booth ng komentarista at mga teknikal na kagamitan, na nag-iwan ng espasyo para sa mahigit 1,000 katao. Kabilang sa iba pang mga lugar na isinaalang-alang ng BBC para sa pagtatanghal ay ang [[Royal Opera House]] at [[Royal Albert Hall]] sa [[Londres]], na ang huli ay dati nang nagtanghal ng patimpalak noong 1968. Gayunpaman, ang parehong lugar ay hindi magagamit, kung kaya't ang brodkaster ay naghanap sa labas ng kabisera para sa mga potensyal na lugar. Ang Brighton Dome ang napili sa huli, at ang pagpili na ito ay inanunsyo sa publiko ng BBC at EBU noong Hulyo 1973. ===Pagpili ng lokasyon=== Ang paligsahan noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1973|1973]] ay napanalunan ng Luxembourg, na kinakatawan ng [[Compagnie Luxembourgeoise de Télédiffusion]] (CLT), at nirepresenta ng kantang "Tu te reconnaîtras" na inawit ni [[Anne-Marie David]], na ayon sa tradisyon ng Eurovision ay maituturing na punong bansa ng paligsahan sa 1974. Ang brodkaster ay nag-organise ng paligsahan sa tatlong nakaraang okasyon, noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1962|1962]], [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1966|1966]], at [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1973|1973]], sa bawat pagkakataon sa [[Lungsod ng Luksemburgo]]. Dahil ang CLT ang nag-host ng kaganapan noong nakaraang taon, tinanggihan nito ang pagkakataong i-organisa ang kaganapan sa pangalawang magkakasunod na taon dahil sa pinansyal na pasanin na kaakibat ng naturang proyekto. Ang [[Espanya]], na pumangalawa noong 1973, ay itinuturing din na isang potensyal na punong-abala para sa kaganapan, gayunpaman, tinanggihan din ng [[Televisión Española]] (TVE) ang pagkakataong i-organisa ang paligsahan; ang TVE ay dating nag-host ng kaganapan noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1969|1969]]. Orihinal na hiniling ng [[Unyon ng Pagbobrodkast sa Europa]] (EBU) sa [[BBC|British Broadcasting Corporation]] (BBC), bilang kalahok na brodkaster na pumangatlo noong nakaraang taon, na huwag mag-alok sa unang yugtong ito upang matukoy kung ang ibang kalahok na brodkaster ay handang i-organisa ang kaganapan. Sa apat na nakaraang kaganapan na ginanap ng BBC, tatlo sa mga ito ay ginanap kapalit ng nanalong tagapagbalita noong nakaraang taon, partikular na ang mga kaganapan noong 1960, 1963, at 1972. Dalawang alok ang ibinigay kalaunan, mula sa [[Israel Broadcasting Authority]] (IBA) at mula sa karibal ng BBC na [[ITV (kalambatang pantelebisyon)|ITV]]. May mga alalahanin tungkol sa posibilidad ng pag-organisa ng paligsahan sa [[Israel]] sa kadahilanan na kakasali lang ng bansa sa paligsahan noong 1973 at maaaring hindi maging handa ang ilang mga banasa na tanggapin ang isang paligsahan na gaganapin sa Israel. Medyo malayo rin ang Israel sa heograpiya mula sa sentro ng mga bansang Kanlurang Europa na lumahok sa kaganapan sa panahong ito, at ang IBA ay nahuhuli pa rin sa maraming brodkaster sa Europa mula sa pananaw ng teknolohiya. Sa kabilang banda, ang isang matagumpay na bid sa ITV ay epektibong makakahadlang sa BBC sa pagsali nito sa paligsahan, dahil isang kalahok lamang mula sa isang partikular na bansa ang maaaring lumahok sa kompetisyon, na nagresulta sa pagsumite ng BBC ng kontra-alok na tinanggap ng EBU noong ika-7 ng Hunyo 1973. == Mga kalahok == {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" |+ Mga kalahok ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1974<ref>{{Cite web |title=Brighton 1974 – Participants |url=https://eurovision.tv/event/brighton-1974/participants |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230205022240/https://eurovision.tv/event/brighton-1974/participants |archive-date=5 Pebrero 2023 |access-date=10 Abril 2026 |publisher=Unyon ng Pagbobrodkast sa Europa (EBU)}}</ref> |- ! scope="col" rowspan="2" | Bansa ! scope="col" rowspan="2" | Brodkaster ! scope="col" rowspan="2" | Artista ! scope="col" rowspan="2" | Kanta ! scope="col" rowspan="2" | Wika ! rowspan="2" |Konduktor ! colspan="2" scope="col" | Proseso ng pagpili |- ! scope="col" | Proseso ! scope="col" | Petsa |- ! scope="row" | {{Flag|Alemanya}} | HR{{efn|Sa ngalan ng ARD, ang konsorsyum ng pampublikong pagsasahimpapawid ng Alemanya}} | Cindy and Bert | "Die Sommermelodie" | [[Wikang Aleman|Aleman]] |Werner Scharfenberger | Panloob na pagpili | ''<small>Walang nakakaalam</small>'' |- ! scope="row" | {{Flag|Belhika}} | RTB | Jacques Hustin | "Fleur de liberté" | [[Wikang Pranses|Pranses]] |Pierre Chiffre | Panloob na pagpili {{small|(artista)}}<br />''Jacques Hustin'' {{small|(kanta)}} | Enero 14, 1974 |- ! scope="row" | {{Flag|Espanya|variant=1945}} |TVE |Peret |"Canta y sé feliz" |[[Wikang Kastila|Kastila]] |Rafael Ibarbia |Panloob na pagpili |Pebrero 14, 1974 {{small|(artista)}}<br />Marso 4, 1974 {{small|(kanta)}} |- ! scope="row" | {{Flag|Gresya|variant=1970}} | EIRT | Marinella | "Krassi, thalassa ke t' agori mu" <small>(Κρασί, θάλασσα και τ' αγόρι μου)</small> | [[Wikang Griyego|Griyego]] |Giorgos Katsaros | Panloob na pagpili | ''<small>Walang nakakaalam</small>'' |- ! scope="row" | {{Flag|Irlanda}} |RTÉ | Tina Reynolds | "Cross Your Heart" | [[Wikang Ingles|Ingles]] |Colman Pearce |Panloob na pagpili {{small|(artista)}}<br />''National Song Contest'' {{small|(kanta)}} |Pebrero 10, 1974 |- ! scope="row" | {{Flag|Israel}} |IBA | Poogy | "Natati La Khaiai" <small>(נתתי לה חיי)</small> | [[Wikang Hebreo|Hebreo]] |Yonatan Rechter |Panloob na pagpili |''<small>Walang nakakaalam</small>'' |- ! scope="row" | {{Flag|Italya}} | RAI | [[Gigliola Cinquetti]] | "Sì" | [[Wikang Italyano|Italyano]] |Gianfranco Monaldi | Panloob na pagpili | ''<small>Walang nakakaalam</small>'' |- ! scope="row" | {{Flag|Luxembourg}} | CLT | Ireen Sheer | "Bye Bye I Love You" | Pranses |Charles Blackwell | Panloob na pagpili | <small>''Walang nakakaalam''</small> |- ! scope="row" | {{Flag|Monaco|name=Mónako}} |TMC |Romuald |"Celui qui reste et celui qui s'en va" |Pranses |Raymond Donnez |Panloob na pagpili |<small>''Walang nakakaalam''</small> |- ! scope="row" |{{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | NOS | Mouth and MacNeal | "I See a Star" | Ingles |Harry van Hoof | Panloob na pagpili {{small|(artista)}}<br />''Nationaal Songfestival 1974'' {{small|(kanta)}} | Pebrero 27, 1974 |- ! scope="row" | {{Flag|Noruwega}} |NRK |Anne-Karine and the Bendik Singers |"The First Day of Love" |Ingles |Frode Thingnæs |''Melodi Grand Prix 1974'' |Pebrero 16, 1974 |- ! scope="row" | {{Flag|Finland|name=Pinlandiya}} |YLE |Carita |"Keep Me Warm" |Ingles |Ossi Runne |Pambansang final |Pebrero 16, 1974 |- ! scope="row" | {{Flag|Portugal}} |RTP |Paulo de Carvalho |"E depois do adeus" |[[Wikang Portuges|Portuges]] |José Calvário |''Grande Prémio TV da Canção Portuguesa 1974'' |Marso 7, 1974 |- ! scope="row" | {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} |[[BBC]] |[[Olivia Newton-John]] |"Long Live Love" |Ingles |Nick Ingman |Panloob na pagpili {{small|(artista)}}<br />''A Song for Europe 1974'' {{small|(kanta)}} |Pebrero 23, 1974 |- ! scope="row" | {{Flag|Sweden|name=Suwesya}} |SR |[[ABBA]] |"Waterloo" |Ingles |Sven-Olof Walldoff |''Melodifestivalen 1974'' |Pebrero 9, 1974 |- ! scope="row" | {{Flag|Suwisa}} | SRG SSR | Piera Martell | "Mein Ruf nach dir" | Aleman |Pepe Ederer | ''Concours Eurovision de la Chanson'' ''1974'' | Pebrero 11, 1974 |- ! scope="row" | {{Flag|Yugoslavia}} |JRT | Korni Grupa | "Generacija '42" <small>(Генерација '42)</small> | [[Wikang Serbo-Kroato|Serbo-Kroato]] |Zvonimir Skerl | ''Pjesma Eurovizije 1973'' |Marso 2, 1974 |} == Buod ng paligsahan == Ginanap ang paligsahan noong ika-6 ng Abril 1974 sa ganap na 9:30 ng gabi (BST) at nagtagal ng 1 oras at 49 minuto.<ref>{{Cite web |title=Brighton 1974 |url=https://eurovision.tv/event/brighton-1974 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531192314/https://eurovision.tv/event/brighton-1974 |archive-date=31 Mayo 2022 |access-date=10 Abril 2026 |publisher=Unyon ng Pagbobrodkast sa Europa (EBU)}}</ref> Ang paligsahan ay hinost ng tagapagtanghal ng telebisyon sa Britanya at aktres na si Katie Boyle, na dating nag-host ng paligsahan noong 1960, 1963 at 1968. Dahil apat na beses siyang naging host ng paligsahan, hawak ni Boyle ang rekord para sa pinakamaraming paglabas sa paligsahan bilang isang host. {{Legend|gold|Kampeon}} {| class="sortable wikitable plainrowheaders" |+ Resulta ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1974<ref>{{Cite web |title=Brighton 1974 – Scoreboard |url=https://eurovision.tv/event/brighton-1974/final |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210409161342/https://eurovision.tv/event/brighton-1974/final |archive-date=9 Abril 2021 |access-date=10 Abril 2026 |publisher=Unyon ng Pagbobrodkast sa Europa (EBU)}}</ref> |- ! scope="col" | Draw ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Artista ! scope="col" | Kanta !Puntos !Puwesto |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 01 | {{Flag|Finland|name=Pinlandiya}} | Carita | "Keep Me Warm" | 4 | 13 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 02 | {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} | [[Olivia Newton-John]] | "Long Live Love" | 14 | 4 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 03 | {{Flag|Espanya|variant=1945}} | Peret | "Canta y sé feliz" | 10 | 9 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 04 | {{Flag|Noruwega}} | Anne-Karine and the Bendik Singers | "The First Day of Love" | 3 | 14 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 05 | {{Flag|Gresya|variant=1970}} | Marinella | "Krassi, thalassa ke t' agori mou" | 7 | 11 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 06 | {{Flag|Israel}} | Poogy | "Natati La Khaiai" | 11 | 7 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 07 | {{Flag|Yugoslavia}} | Korni Grupa | "Generacija '42" | 6 | 12 |- style="font-weight: bold; background: gold;" ! scope="row" style="text-align:center;" | 08 | {{Flag|Sweden|name=Suwesya}} | [[ABBA]] | "Waterloo" | 24 | 1 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 09 | {{Flag|Luxembourg}} | Ireen Sheer | "Bye Bye I Love You" | 14 | 4 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 10 | {{Flag|Monaco|name=Mónako}} | Romuald | "Celui qui reste et celui qui s'en va" | 14 | 4 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 11 | {{Flag|Belhika}} | Jacques Hustin | "Fleur de liberté" | 10 | 9 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 12 | {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | Mouth and MacNeal | "I See a Star" | 15 | 3 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 13 | {{Flag|Irlanda}} | Tina Reynolds | "Cross Your Heart" | 11 | 7 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 14 | {{Flag|Alemanya}} | Cindy and Bert | "Die Sommermelodie" | 3 | 14 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 15 | {{Flag|Suwisa}} | Piera Martell | "Mein Ruf nach dir" | 3 | 14 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 16 | {{Flag|Portugal}} | Paulo de Carvalho | "E depois do adeus" | 3 | 14 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 17 | {{Flag|Italya}} | [[Gigliola Cinquetti]] | "Sì" | 18 | 2 |} === Tagapagsalita === Ang bawat kalahok na brodkaster ay humirang ng isang tagapagsalita na konektado sa lugar ng paligsahan sa pamamagitan ng mga linya ng telepono at responsable sa pag-anunsyo, sa Ingles o Pranses, ng mga boto para sa kani-kanilang bansa. Ang mga kilalang tagapagsalita sa paligsahan noong 1974 ay nakalista sa ibaba. * {{Flag|Dinamarka}} – Bent Evold * {{Flag|Irlanda}} – Brendan Balfe * {{Flag|Monaco|name=Mónako}} – Sophie Hecquet * {{Flag|Finland|name=Pinlandiya}} – Aarre Elo * {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} – Colin Ward-Lewis * {{Flag|Sweden|name=Suwesya}} – Sven Lindahl * {{Flag|Yugoslavia}} – Helga Vlahović == Ibang mga pagtatanghal == * '''Interval act:''' ** The Wombles ==Pagpapalabas== {| class="wikitable plainrowheaders" |+ Mga brodkaster at komentarista sa mga kalahok na bansa ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Brodkaster ! scope="col" | (Mga) Channel ! scope="col" | (Mga) Komentarista |- ! scope="row" | {{Flag|Alemanya}} |ARD | Deutsches Fernsehen |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! rowspan="3" scope="row" |{{Flag|Belhika}} | rowspan="2" |RTB |RTB |''Pranses:'' Paule Herreman |- | RTB 1 |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- |BRT |BRT, BRT 1 |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! rowspan="4" scope="row" | {{Flag|Espanya|variant=1945}} |TVE |TVE 1 |José Luis Uribarri |- | rowspan="2" |RNE |Radio Nacional |Carlos Tena |- |Radio Peninsular de Huelva |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- | colspan="2" |Cadena SER{{Efn|Simulcast sa Radio Castellón, Radio Girona, Radio Murcia, Radio San Sebastián, Radio Sevilla at Radio Valladolid.}} |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" | {{Flag|Gresya|variant=1970}} | EIRT | EIRT |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Irlanda}} | rowspan="2" |RTÉ |RTÉ |Mike Murphy |- |RTÉ Radio |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" | {{Flag|Israel}} |IBA |Israeli Television |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" | {{Flag|Italya}} |RAI |Secondo Programma TV,{{Efn|Naantalang pagsasahimpapawid noong ika-6 ng Hunyo 1974 nang 9:15 ng gabi ([[Oras Gitnang Europa sa Tag-araw|CEST]])|name=RAI}} Secondo Programma{{Efn|name=RAI}} |Rosanna Vaudetti |- ! scope="row" | {{Flag|Luxembourg}} | CLT | RTL Télé Luxembourg |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" | {{Flag|Monaco|name=Mónako}} | colspan="2" |Télé Monte-Carlo |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" | {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | NOS |Nederland 2 | Willem Duys |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Noruwega}} | rowspan="2" |NRK |NRK Fjernsynet |John Andreassen |- |NRK{{Efn|Ipinagpaliban na pagsasahimpapawid nang 11:00 ng gabi ([[Oras Gitnang Europa|CET]])}} |Erik Heyerdahl |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Finland|name=Pinlandiya}} | rowspan="2" |YLE |TV1, Yleisohjelma |Matti Paalosmaa |- |Ruotsinkielinen ohjelma |Åke Grandell |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Portugal}} |RTP |I Programa |Artur Agostinho |- |ENR |Emissora Nacional Programa 1 |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! rowspan="3" scope="row" | {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} | rowspan="2" |[[BBC]] |BBC1 |David Vine |- |BBC Radio 2{{Efn|Simulcast sa [[BBC Radio 1]], BBC Radio Birmingham, BBC Radio Blackburn, BBC Radio Carlisle, BBC Radio Cleveland, BBC Radio Derby, BBC Radio Humberside, BBC Radio Leicester, BBC Radio London, BBC Radio Newcastle, BBC Radio Nottingham, BBC Radio Oxford at BBC Radio Stoke.}} |Terry Wogan |- |BFBS |BFBS Radio |Richard Astbury |- ! scope="row" rowspan="2" |{{Flag|Sweden|name=Suwesya}} | rowspan="2" |SR |TV1 |Johan Sandström |- |SR P3 |Ursula Richter |- ! rowspan="6" scope="row" | {{Flag|Suwisa}} | rowspan="6" | SRG SSR | TV DRS |''Aleman:'' Theodor Haller |- | TSR | ''Pranses:'' Georges Hardy |- |TSI |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- |DRS 1{{Efn|Naantalang pagsasahimpapawid noong ika-9 ng Abril 1974 nang 9:30 ng gabi ([[Oras Gitnang Europa|CET]])}} |''Aleman:'' Max Rüeger |- |RSR 1 |''Pranses:'' Robert Burnier |- |Radio Monte Ceneri |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! rowspan="4" scope="row" | {{Flag|Yugoslavia}} | rowspan="4" |JRT |TV Beograd 1 |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- |TV Koper-Capodistria |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- |TV Ljubljana 1 |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- |TV Zagreb 1 |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |} {| class="wikitable plainrowheaders" |+ Mga broadkasters at komentarista sa mga hindi kalahok na bansa ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Brodkaster ! scope="col" | (Mga) Channel ! scope="col" | (Mga) Komentarista |- ! scope="row" | {{Flag|Netherlands Antilles|name=Antilyang Olandes}} | colspan="2" |Voz di Aruba{{Efn|Naantalang pagsasahimpapawid noong ika-5 ng Mayo 1974 nang 5:00 ng hapon (ADT)}} |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" |{{Flag|Austria}} |ORF |FS2 |Ernst Grissemann |- ! scope="row" |{{Flag|Hapon}} | colspan="2" |[[Fuji Television]]{{Efn|Naantalang pagsasahimpapawid noong ika-29 ng Abril 1974}} |Shizue Abe at Ben Okano |- ! scope="row" |{{Flag|Iceland|name=Islandiya}} |RÚV |Sjónvarpið |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" | {{Flag|Malta|variant=1943}} |MBA |National Network |Victor Aquilina |- ! rowspan="2" scope="row" |{{Flag|Polonya|variant=1928}} |TP |TP1{{Efn|Naantalang pagsasahimpapawid noong ika-11 ng Enero 1975 nang 11:15 ng gabi ([[Oras Gitnang Europa|CET]])}} |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- |PR |PR1{{Efn|Naantalang pagsasahimpapawid sa pinaikling pormat noong ika-5 ng Mayo 1974 nang 9:00 ng gabi ([[Oras Gitnang Europa|CET]])}} |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" | {{Flag|Pransiya}} | ORTF | Première Chaîne{{Efn|Naantalang pinaikling pagsasahimpapawid noong ika-9 ng Abril 1974 sa ganap na 8:30 ng gabi ([[Oras Gitnang Europa|CET]]), na tumagal ng isang oras at sampung minuto at nagtatampok lamang ng mga kalahok, nang walang mga postcard, pagkakasunud-sunod ng botohan o muling pagpapalabas ng nagwagi, na sinundan ng pag-anunsyo ni Pierre Tchernia ng nagwagi at isang paunang naitalang presentasyon ng nakaplanong kanta ng Pransiya, ang "La Vie à vingt-cinq ans" ni Dani.}} |Pierre Tcherina |- ! scope="row" |{{Flag|Rumanya|variant=1965}} |TVR |Programul 1{{Efn|Naantalang pagsasahimpapawid noong ika-20 ng Abril 1974 nang 10:15 ng gabi (EET)}} |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" |{{Flag|Timog Korea|variant=1949}} |[[Korean Broadcasting System|KBS]] |KBS TV{{Efn|Naantalang pagsasahimpapawid noong ika-19 ng Hunyo 1974 nang 7:45 ng gabi (KST)}} |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" |{{Flag|Turkiya}} |TRT |TRT Televizyon, Radyo 2 |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" |{{Flag|Hungary|name=Unggriya}} |MTV |MTV1{{Efn|Naantalang pagsasahimpapawid noong ika-21 ng Mayo 1974 nang 9:45 ng gabi ([[Oras Gitnang Europa|CET]])}} |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |} == Legasiya == [[Talaksan:Aankomst zangeres Olivia Newton John op Schiphol Olivia Newton John in de persk, Bestanddeelnr 930-0132 (cropped).jpg|thumb|right|250px|Si [[Olivia Newton-John]], ang kinatawan ng Reyno Unido]] Ang patimpalak noong 1974 ay nakakuha ng pagkilala sa ilang aspeto, partikular na dahil sa tagumpay ng ilan sa mga kalahok, pati na rin ang mga kaganapang pampulitika sa loob ng Europa na may di-tuwirang kaugnayan sa edisyong ito ng kaganapan. Dalawang kalahok na artista sa kaganapan ngayong taon, sa partikular, ang nagkamit ng patuloy na tagumpay sa buong mundo pagkatapos ng patimpalak: ang [[ABBA]] ng Suwesya at si [[Olivia Newton-John]] ng Reyno Unido. Kasunod ng panalo ng ABBA, ang "Waterloo" ay nanguna sa mga tsart sa maraming bansang Europeo, kabilang ang UK singles chart, at naabot din ang top ten sa ''Billboard'' Hot 100.<ref>{{cite web |title='Waterloo' at 50: Revisiting ABBA's charge to Eurovision victory in 1974 |url=https://eurovision.tv/story/waterloo-50-revisiting-abbas-charge-eurovision-victory-1974 |publisher=European Broadcasting Union (EBU) |access-date=10 Abril 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240405175254/https://eurovision.tv/story/waterloo-50-revisiting-abbas-charge-eurovision-victory-1974 |archive-date=5 Abril 2024 |date=5 Abril 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Petridis |first1=Alexis |title=Abba, cabaret and smug marionettes: the 1974 Eurovision song contest reviewed! |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2024/apr/05/abba-cabaret-and-smug-marionettes-the-1974-eurovision-song-contest-reviewed |access-date=10 Abril 2026 |work=[[The Guardian]] |date=5 Abril 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240405131403/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2024/apr/05/abba-cabaret-and-smug-marionettes-the-1974-eurovision-song-contest-reviewed |archive-date=5 Abril 2024 |url-status=live}}</ref> Gayunpaman, ang pangmatagalang tagumpay para sa grupo ay hindi natupad hanggang sa paglabas ng "SOS" noong 1975, na nagbigay-daan sa grupo na isantabi ang persepsyon ng pagiging "one-hit wonders" at humantong sa sunod-sunod na mga hit sa natitirang bahagi ng dekada-1970 at unang bahagi ng dekada-1980, na nagtulak sa grupo na maging isa sa mga pinakamabentang grupo ng musika sa lahat ng panahon.<ref>{{cite news |last1=Beaumont |first1=Mark |title=How Abba's douze-points energy at Eurovision started a pop revolution |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/abba-eurovision-winners-sweden-waterloo-b2523893.html |access-date=10 Abril 2026 |work=The Independent |date=5 Abril 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240405125343/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/abba-eurovision-winners-sweden-waterloo-b2523893.html |archive-date=5 Abril 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=The Official Top 20 biggest selling groups of all time revealed! |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/the-official-top-20-biggest-selling-groups-of-all-time-revealed-__2515/ |publisher=Official Charts Company |access-date=10 Abril 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150302150709/http://www.officialcharts.com/chart-news/the-official-top-20-biggest-selling-groups-of-all-time-revealed-__2515 |archive-date=2 Marso 2015 |date=3 Nobyembre 2012 |url-status=live}}</ref> Ang internasyonal na tagumpay ng ABBA sa pandaigdigang eksena ng musika, simula sa kanilang panalo sa Eurovision, ay nagdulot din ng malaking paglago sa aksesibilidad ng musikang pop ng Suweko sa buong mundo, kung saan ang Suwesya ay madalas na itinuturing na isang superpower sa larangan ng pag-export ng musika at mga pag-aangkin na ginawa noong dekada-2000 na sila ang pangatlong pinakamalaking tagaluwas ng musika sa buong mundo, kasunod lamang ng Estados Unidos at Reyno Unido.<ref>{{cite news |last1=Hakelius |first1=Johan |title=Abba and engineering: How Swedish music took over the world |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2024-02-22-abba-and-engineering-how-swedish-music-took-over-the-world/ |access-date=10 Abril 2026 |work=Daily Maverick |date=22 Pebrero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240222203653/https://www.dailymaverick.co.za/article/2024-02-22-abba-and-engineering-how-swedish-music-took-over-the-world/ |archive-date=22 Pebrero 2024 |url-status=live}}</ref> Samantala, kasunod ng paglahok niya sa paligsahan, nakamit ni Olivia Newton-John ang malaking tagumpay sa Estados Unidos at pandaigdigang pagkilala matapos siyang magbida sa mga pelikulang musikal na ''[[Grease]]'' (1978) at ''[[Xanadu]]'' (1980).<ref>{{cite news |last1=Garrett |first1=Olivia |title=Olivia Newton-John's career highlights: Grease, Eurovision and so much more |url=https://www.cambridge-news.co.uk/news/uk-world-news/olivia-newton-johns-career-highlights-24706917 |access-date=10 Abril 2026 |work=Cambridgeshire Live |date=9 Agosto 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Whitmore |first1=Greg |title=Olivia Newton-John: a life and career in pictures |url=https://www.theguardian.com/film/gallery/2022/aug/08/olivia-newton-john-a-life-and-career-in-pictures |access-date=10 Abril 2026 |work=[[The Guardian]] |date=8 Agosto 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220808202214/https://www.theguardian.com/film/gallery/2022/aug/08/olivia-newton-john-a-life-and-career-in-pictures |archive-date=8 Agosto 2022 |url-status=live}}</ref> Kasunod ng paligsahan, ang kinatawan ng Portugal na "E depois do adeus" ni Paulo de Carvalho, ay gumanap ng malaking papel sa paglulunsad ng [[Rebolusyong Carnation]], na sa huli ay humantong sa pagpapatalsik sa awtoritaryan na rehimeng ''Estado Novo'', na nagtakda sa Portugal sa landas tungo sa muling pagtatatag ng demokrasya at pagtatapos ng digmaan ng bansa sa mga kolonya nito sa Aprica. Ang pagsasahimpapawid sa radyo ng kanta noong gabi ng ika-24 ng Abril 1974 ay ginamit bilang isang hudyat upang alertuhan ang mga rebeldeng opisyal sa hukbong Portuges na simulan ang kudeta, na nagsimula magdamag kasunod ng pagtugtog ng isa pang kanta, "Grândola, vila morena" ni José Afonso, noong mga unang oras ng ika-25 ng Abril.<ref>{{cite news |last1=Duggins |first1=Alexi |title=Did this pop banger just trigger an armed coup? The wild revolutionary politics of Eurovision |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2023/may/13/did-this-pop-banger-just-trigger-an-armed-coup-the-wild-revolutionary-politics-of-eurovision |access-date=10 Abril 2026 |work=[[The Guardian]] |date=13 Mayo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513094616/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2023/may/13/did-this-pop-banger-just-trigger-an-armed-coup-the-wild-revolutionary-politics-of-eurovision |archive-date=13 Mayo 2023 |url-status=live}}</ref> Hindi ipinalabas ng brodkaster ng Italya, ang [[RAI|Radiotelevisione italiana]] (RAI), ang paligsahan sa loob ng dalawang buwan dahil sa nilalaman ng sarili nitong kanta sa kompetisyon. Ang paligsahan ay sumabay sa panahon ng pangangampanya para sa isang reperendum sa pag-aalis ng diborsyo sa loob ng bansa, na ginanap isang buwan pagkatapos ng paligsahan, at may mga pangamba na ang kinatawan ng Italya, ang kantang "Sì" ("Oo") ni [[Gigliola Cinquetti]], ay maaaring ituring na isang pagtatangka na impluwensyahan ang resulta ng boto. Gayunpaman, ang paligsahan ay maaaring mapanood sa mga bahagi ng hilagang Italya kung saan napapanood ang mga transmisyon ng telebisyon sa wikang Italyano mula sa Suwisa at Yugoslavia. Kalaunan ay ipinalabas ang paligsahan sa RAI noong ika-6 ng Hunyo 1974, isang buwan pagkatapos ng reperendum.<ref>{{Cite news |date=26 Mayo 1974 |title=Il "sì" non più proibito |trans-title=Hindi na bawal ang 'Sì' |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,8/articleid,0016_01_1974_0115_0008_16401046/ |access-date=10 Abril 2026 |work=La Stampa |location=[[Turin]], Italya |page=8 |language=it |archive-date=27 Abril 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260427193742/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,8/articleid,0016_01_1974_0115_0008_16401046/ |url-status=dead }}</ref> ==Mga nota== {{Notelist}} == References == {{Reflist}} [[Kategorya:Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision]] [[Kategorya:Patimpalak sa pag-awit]] [[Kategorya:Europa]] gmn7ocya1j8y140ydiqkzkavjqrdut3 0 338420 2210120 2210001 2026-06-03T01:15:23Z GinawaSaHapon 102500 2210120 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa. --> {{Confuse|katinig sa labi-ngipin}} {{Infobox IPA | above = Dentolabial | ipa symbol = ◌͆ | decimal = 838 | imagefile = IPA Unicode 0x0346.svg }}{{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''katínig sa ngípin-labì''' o '''dentolabiál''' ang [[katinig sa labi]] na nabubuo gamit ang itaas na [[Labi (anatomiya)|labi]] at ibabang [[ngipin]]. Ito ang kabaligtaran ng mga katinig sa labi-ngipin, na nabubuo naman gamit ang ibabang labi at itaas na ngipin. Bihira lamang ang mga katinig na ito, na karaniwang nabubuo lamang dahil sa mga [[problema sa pananalita]] partikular na sa mga taong may [[retrognatismo]] (nakaatras na [[panga]]).<ref>{{cite journal |last1=Everett |first1=C. |last2=Chen |first2=S. |date=2021 |title=Speech adapts to differences in dentition within and across populations |trans-title=Umaayon ang pananalita sa mga pagkakaiba sa ayos ng ngipin sa mga populasyon |journal=Scientific Reports |language=en |volume=11 |issue=1 |page=1066 |doi=10.1038/s41598-020-80190-8 |pmc=7806889 |pmid=33441808}}</ref> Gayunpaman, makikita ang [[di-matunog na katinig na pasutsot sa ngipin-labi]] {{IPA|[f͆]}} sa ilang mga timog-kanlurang dayalekto ng [[wikang Groenlandes]].{{sfnp|Vebæk|2006|p=20}} Wala sa [[Talahanayan ng Internasyonal na Ponetikong Alpabeto|talahanayan]] ng [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]] ang mga katinig sa ngipin-labi, bagamat may mga tuldik na magagamit para maisulat ang mga ito gamit ang mga [[karagdagan sa IPA]] (extIPA): ang nakaangat na tulay {{IPA|⟨◌͆⟩}} (hal. {{IPA|m͆}}), na kabaligtaran ng mga tuldik na ginagamit para sa mga katinig sa labi-ngipin (hal. {{IPA|p̪}}). == Uri == May iisang katinig sa ngipin-labi na likas na ginagamit sa isang wika, ang [[di-matunog na katinig na pasutsot sa ngipin-labi]].{{sfnp|Vebæk|2006|p=20}}{{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" |- ! rowspan="2" | Pangalan !! rowspan="2" | IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasutsot sa ngipin-labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|f͆}}}} |[[Wikang Groenlandes|Groenlandes]] (Qassimiut) |{{Lang|kl|tassa aajufffa}} |'hayun' |{{IPA|[tasːa aːjuf͆ːˠa]}} |- | colspan="5" ! {{N/a}} |} Samantala, makikita ang mga sumusunod na katinig sa mga may problema sa pananalita: * Di-matunog na katinig na pailong sa ngipin-labi {{IPA|[m̥͆]}} * Matunog na katinig na pailong sa ngipin-labi {{IPA|[m͆]}} * Di-matunog na katinig na pasara sa ngipin-labi {{IPA|[p͆]}} * Matunog na katinig na pasara sa ngipin-labi {{IPA|[b͆]}} * Matunog na katinig na pasara sa ngipin-labi {{IPA|[v͆]}} == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} 4va97ks2ni6n3oenv737kiqu6ebsf83 2210121 2210120 2026-06-03T01:19:16Z GinawaSaHapon 102500 2210121 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa. --> {{Confuse|katinig sa labi-ngipin}} {{Infobox IPA | above = Dentolabial | ipa symbol = ◌͆ | decimal = 838 | imagefile = IPA Unicode 0x0346.svg }}{{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''katínig sa ngípin-labì''' o '''dentolabiál''' ang [[katinig sa labi]] na nabubuo gamit ang itaas na [[Labi (anatomiya)|labi]] at ibabang [[ngipin]]. Ito ang kabaligtaran ng mga katinig sa labi-ngipin, na nabubuo naman gamit ang ibabang labi at itaas na ngipin. Bihira lamang ang mga katinig na ito, na karaniwang nabubuo lamang dahil sa mga [[problema sa pananalita]] partikular na sa mga taong may [[retrognatismo]] (nakaatras na [[panga]]).<ref>{{cite journal |last1=Everett |first1=C. |last2=Chen |first2=S. |date=2021 |title=Speech adapts to differences in dentition within and across populations |trans-title=Umaayon ang pananalita sa mga pagkakaiba sa ayos ng ngipin sa mga populasyon |journal=Scientific Reports |language=en |volume=11 |issue=1 |page=1066 |doi=10.1038/s41598-020-80190-8 |pmc=7806889 |pmid=33441808}}</ref> Gayunpaman, makikita ang [[di-matunog na katinig na pasutsot sa ngipin-labi]] {{IPA|[f͆]}} sa ilang mga timog-kanlurang dayalekto ng [[wikang Groenlandes]].{{sfnp|Vebæk|2006|p=20}} Wala sa [[Talahanayan ng Internasyonal na Ponetikong Alpabeto|talahanayan]] ng [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]] ang mga katinig sa ngipin-labi, bagamat may mga tuldik na magagamit para maisulat ang mga ito gamit ang mga [[karagdagan sa IPA]] (extIPA): ang nakaangat na tulay {{IPA|⟨◌͆⟩}} (hal. {{IPA|m͆}}), na kabaligtaran ng mga tuldik na ginagamit para sa mga katinig sa labi-ngipin (hal. {{IPA|p̪}}). == Uri == May iisang katinig sa ngipin-labi na likas na ginagamit sa isang wika, ang [[di-matunog na katinig na pasutsot sa ngipin-labi]].{{sfnp|Vebæk|2006|p=20}}{{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" |- ! rowspan="2" | Pangalan !! rowspan="2" | IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasutsot sa ngipin-labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|f͆}}}} |[[Wikang Groenlandes|Groenlandes]] (Qassimiut) |{{Lang|kl|tassa aajufffa}} |'hayun' |{{IPA|[tasːa aːjuf͆ːˠa]}} |- | colspan="5" ! {{N/a}} |} Samantala, makikita ang mga sumusunod na katinig sa mga may problema sa pananalita: * Di-matunog na katinig na pailong sa ngipin-labi {{IPA|[m̥͆]}} * Matunog na katinig na pailong sa ngipin-labi {{IPA|[m͆]}} * Di-matunog na katinig na pasara sa ngipin-labi {{IPA|[p͆]}} * Matunog na katinig na pasara sa ngipin-labi {{IPA|[b͆]}} * Matunog na katinig na pasara sa ngipin-labi {{IPA|[v͆]}} == Sanggunian == === Pagsipi === {{Reflist}} === Bibliograpiya === * {{cite book |last=Vebæk |first=Mâliâraq |title=The southernmost People of Greenland-Dialects and Memories |year=2006 |isbn=978-87-635-1273-2 |series=Monographs on Greenland |volume=337 |language=en |trans-title=Ang mga Tao sa Pinakatimog ng Groenlandiya: Mga Dayalekto at Alaala |doi=10.26530/OAPEN_342373 |doi-access=free}} {{Articulation navbox}} ai5lzb3z59u72rsmo49cbcxpfxe717o 2210122 2210121 2026-06-03T01:20:30Z GinawaSaHapon 102500 Inilipat ni GinawaSaHapon ang pahinang [[Tagagamit:GinawaSaHapon/burador]] sa [[Katinig sa ngipin-labi]]: Tapos na. Nilipat sa mainspace 2210121 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa. --> {{Confuse|katinig sa labi-ngipin}} {{Infobox IPA | above = Dentolabial | ipa symbol = ◌͆ | decimal = 838 | imagefile = IPA Unicode 0x0346.svg }}{{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''katínig sa ngípin-labì''' o '''dentolabiál''' ang [[katinig sa labi]] na nabubuo gamit ang itaas na [[Labi (anatomiya)|labi]] at ibabang [[ngipin]]. Ito ang kabaligtaran ng mga katinig sa labi-ngipin, na nabubuo naman gamit ang ibabang labi at itaas na ngipin. Bihira lamang ang mga katinig na ito, na karaniwang nabubuo lamang dahil sa mga [[problema sa pananalita]] partikular na sa mga taong may [[retrognatismo]] (nakaatras na [[panga]]).<ref>{{cite journal |last1=Everett |first1=C. |last2=Chen |first2=S. |date=2021 |title=Speech adapts to differences in dentition within and across populations |trans-title=Umaayon ang pananalita sa mga pagkakaiba sa ayos ng ngipin sa mga populasyon |journal=Scientific Reports |language=en |volume=11 |issue=1 |page=1066 |doi=10.1038/s41598-020-80190-8 |pmc=7806889 |pmid=33441808}}</ref> Gayunpaman, makikita ang [[di-matunog na katinig na pasutsot sa ngipin-labi]] {{IPA|[f͆]}} sa ilang mga timog-kanlurang dayalekto ng [[wikang Groenlandes]].{{sfnp|Vebæk|2006|p=20}} Wala sa [[Talahanayan ng Internasyonal na Ponetikong Alpabeto|talahanayan]] ng [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]] ang mga katinig sa ngipin-labi, bagamat may mga tuldik na magagamit para maisulat ang mga ito gamit ang mga [[karagdagan sa IPA]] (extIPA): ang nakaangat na tulay {{IPA|⟨◌͆⟩}} (hal. {{IPA|m͆}}), na kabaligtaran ng mga tuldik na ginagamit para sa mga katinig sa labi-ngipin (hal. {{IPA|p̪}}). == Uri == May iisang katinig sa ngipin-labi na likas na ginagamit sa isang wika, ang [[di-matunog na katinig na pasutsot sa ngipin-labi]].{{sfnp|Vebæk|2006|p=20}}{{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" |- ! rowspan="2" | Pangalan !! rowspan="2" | IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasutsot sa ngipin-labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|f͆}}}} |[[Wikang Groenlandes|Groenlandes]] (Qassimiut) |{{Lang|kl|tassa aajufffa}} |'hayun' |{{IPA|[tasːa aːjuf͆ːˠa]}} |- | colspan="5" ! {{N/a}} |} Samantala, makikita ang mga sumusunod na katinig sa mga may problema sa pananalita: * Di-matunog na katinig na pailong sa ngipin-labi {{IPA|[m̥͆]}} * Matunog na katinig na pailong sa ngipin-labi {{IPA|[m͆]}} * Di-matunog na katinig na pasara sa ngipin-labi {{IPA|[p͆]}} * Matunog na katinig na pasara sa ngipin-labi {{IPA|[b͆]}} * Matunog na katinig na pasara sa ngipin-labi {{IPA|[v͆]}} == Sanggunian == === Pagsipi === {{Reflist}} === Bibliograpiya === * {{cite book |last=Vebæk |first=Mâliâraq |title=The southernmost People of Greenland-Dialects and Memories |year=2006 |isbn=978-87-635-1273-2 |series=Monographs on Greenland |volume=337 |language=en |trans-title=Ang mga Tao sa Pinakatimog ng Groenlandiya: Mga Dayalekto at Alaala |doi=10.26530/OAPEN_342373 |doi-access=free}} {{Articulation navbox}} ai5lzb3z59u72rsmo49cbcxpfxe717o 2210124 2210122 2026-06-03T01:24:08Z GinawaSaHapon 102500 2210124 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa. --> {{Confuse|katinig sa labi-ngipin}} {{Infobox IPA | above = Dentolabial | ipa symbol = ◌͆ | decimal = 838 | imagefile = IPA Unicode 0x0346.svg }}{{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''katínig sa ngípin-labì''' o '''dentolabiál''' ang [[katinig sa labi]] na nabubuo gamit ang itaas na [[Labi (anatomiya)|labi]] at ibabang [[ngipin]]. Ito ang kabaligtaran ng mga [[katinig sa labi-ngipin]], na nabubuo naman gamit ang ibabang labi at itaas na ngipin. Bihira lamang ang mga katinig na ito, na karaniwang nabubuo lamang dahil sa mga [[problema sa pananalita]] partikular na sa mga taong may [[retrognatismo]] (nakaatras na [[panga]]).<ref>{{cite journal |last1=Everett |first1=C. |last2=Chen |first2=S. |date=2021 |title=Speech adapts to differences in dentition within and across populations |trans-title=Umaayon ang pananalita sa mga pagkakaiba sa ayos ng ngipin sa mga populasyon |journal=Scientific Reports |language=en |volume=11 |issue=1 |page=1066 |doi=10.1038/s41598-020-80190-8 |pmc=7806889 |pmid=33441808}}</ref> Gayunpaman, makikita ang [[di-matunog na katinig na pasutsot sa ngipin-labi]] {{IPA|[f͆]}} sa ilang mga timog-kanlurang dayalekto ng [[wikang Groenlandes]].{{sfnp|Vebæk|2006|p=20}} Wala sa [[Talahanayan ng Internasyonal na Ponetikong Alpabeto|talahanayan]] ng [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]] ang mga katinig sa ngipin-labi, bagamat may mga tuldik na magagamit para maisulat ang mga ito gamit ang mga [[karagdagan sa IPA]] (extIPA): ang nakaangat na tulay {{IPA|⟨◌͆⟩}} (hal. {{IPA|m͆}}), na kabaligtaran ng mga tuldik na ginagamit para sa mga katinig sa labi-ngipin (hal. {{IPA|p̪}}). == Uri == May iisang katinig sa ngipin-labi na likas na ginagamit sa isang wika, ang [[di-matunog na katinig na pasutsot sa ngipin-labi]].{{sfnp|Vebæk|2006|p=20}}{{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" |- ! rowspan="2" | Pangalan !! rowspan="2" | IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasutsot sa ngipin-labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|f͆}}}} |[[Wikang Groenlandes|Groenlandes]] (Qassimiut) |{{Lang|kl|tassa aajufffa}} |'hayun' |{{IPA|[tasːa aːjuf͆ːˠa]}} |- | colspan="5" ! {{N/a}} |} Samantala, makikita ang mga sumusunod na katinig sa mga may problema sa pananalita: * Di-matunog na katinig na pailong sa ngipin-labi {{IPA|[m̥͆]}} * Matunog na katinig na pailong sa ngipin-labi {{IPA|[m͆]}} * Di-matunog na katinig na pasara sa ngipin-labi {{IPA|[p͆]}} * Matunog na katinig na pasara sa ngipin-labi {{IPA|[b͆]}} * Matunog na katinig na pasara sa ngipin-labi {{IPA|[v͆]}} == Sanggunian == === Pagsipi === {{Reflist}} === Bibliograpiya === * {{cite book |last=Vebæk |first=Mâliâraq |title=The southernmost People of Greenland-Dialects and Memories |year=2006 |isbn=978-87-635-1273-2 |series=Monographs on Greenland |volume=337 |language=en |trans-title=Ang mga Tao sa Pinakatimog ng Groenlandiya: Mga Dayalekto at Alaala |doi=10.26530/OAPEN_342373 |doi-access=free}} {{Articulation navbox}} [[Kategorya:Mga katinig]] [[Kategorya:Bigkas]] [[Kategorya:Ponetikang pang-artikulasyon]] 7717e6777fimfz62ey6e8rpgk4zvews 0 338445 2210169 2209893 2026-06-03T07:42:55Z ~2026-32863-90 162549 /* */ 2210169 wikitext text/x-wiki Ang '''Labis na turismo ng mga Israeli sa Siargao''' ay naging paksa ng pag-aalala ng ilang residente sa gitna ng [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|Digmaan sa Gaza noong 2025]], dahil sa pinaniniwalaang negatibong epekto ng mga turistang Israeli sa isla. Nagpahayag ng mga alalahanin ang ilang may-ari ng negosyo at residente hinggil sa umano'y nakakagambalang pag-uugali ng ilang turistang Israeli. Naganap din ang mga protesta kaugnay ng pagtatayo ng isang lokal na [[Chabad house]] sa [[Siargao]].<ref name="ref1">{{cite news |title=Locals push back against 'presence' of Israeli military in Philippines' surfing paradise |url=https://www.sunstar.com.ph/tacloban/locals-push-back-against-presence-of-israeli-military-in-philippines-surfing-paradise |access-date=24 Oct 2025|work=Sunstar |date=10 Oct 2025|last=Reyes|first=Ronald O.|language=en}}</ref><ref name="ref2">{{cite news |title=DOT addresses concerns over growing presence of Israelis in Siargao |url=https://interaksyon.philstar.com/politics-issues/2025/08/01/299975/dot-addresses-concerns-over-growing-presence-of-israelis-in-siargao/ |access-date=24 Oct 2025 |work=interaksyon |date=1 Aug 2025 |archive-date=August 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250801103824/https://interaksyon.philstar.com/politics-issues/2025/08/01/299975/dot-addresses-concerns-over-growing-presence-of-israelis-in-siargao/ |url-status=bot: unknown|last=Adel|first=Rosette|language=en}}</ref> == Kasaysayan == [[File:Siargao 54.jpg|thumb|Makikita mula sa dalampasigan ng [[General Luna, Surigao del Norte|Heneral Luna]] ang [[Isla ng Guyam]] (kaliwa) at [[Isla ng Daku]] (kanan)]] Ang [[Siargao]] ay isang islang hugis-patak ng luha sa [[Dagat Pilipinas]] na matatagpuan 196 kilometro sa timog-silangan ng [[Tacloban]]. May lawak itong humigit-kumulang 437 kilometrong parisukat (169 sq mi). Nasasakupan ang isla ng lalawigan ng [[Surigao del Norte]] sa kalupaang [[Mindanao]] at binubuo ng mga [[Bayan ng Pilipinas|bayan]] ng [[Burgos, Surigao del Norte|Burgos]], [[Dapa, Surigao del Norte|Dapa]], [[Del Carmen, Surigao del Norte|Del Carmen]], [[General Luna, Surigao del Norte|Heneral Luna]], [[San Benito, Surigao del Norte|San Benito]], [[Pilar, Surigao del Norte|Pilar]], [[San Isidro, Surigao del Norte|San Isidro]], [[Santa Monica, Surigao del Norte|Santa Monica]], at [[Socorro, Surigao del Norte|Socorro]]. Kilala ang Siargao bilang kabisera ng surfing ng Pilipinas, at itinanghal bilang Pinakamahusay na Isla sa Asya sa 2021 Readers' Choice Awards ng Conde Nast Traveler. Isa itong tanyag na destinasyong panturista na kilala sa maraming pook para sa surfing, at itinampok ang mga katangiang ito sa pelikulang ''[[Siargao (pelikula)|Siargao]]''. Napakalaki ng impluwensiya ng surfing sa pagkakakilanlan ng Siargao kung kaya't noong 2022, nagpalitan ng batikos ang dalawang pamilyang pampolitika sa Surigao del Norte hinggil sa pagkansela ng isang pambansang kompetisyon sa surfing na ginanap sa isla.<ref>{{Cite web |date=2022-10-10 |title=Siargao surfing mess brings spotlight on rift between Barbers, Matugas political families |url=https://www.rappler.com/nation/mindanao/siargao-surfing-mess-brings-spotlight-barbers-matugas-political-families/ |access-date=2023-07-10 |website=RAPPLER |language=en-US|last=Gomez|first=Herbie}}</ref> Nagtala ang Siargao ng 529,822 pagdating ng mga turista noong 2023 lamang, kabilang ang humigit-kumulang 54,000 pandaigdigang bisita at mahigit 476,000 lokal na turista.<ref name="ref1"/> === Pandaigdigang pagkapoot sa mga turistang Israeli === Ayon sa isang sarbey na inilathala ng [[The Times of Israel]], 56% ng mga Israeli ang nangangambang hindi sila makapaglalakbay sa ibang bansa dahil sa lumalaking pandaigdigang pagpuna sa Israel kaugnay ng papel nito sa [[Digmaan sa Gaza]]. Kamakailan lamang ay naging target din ang mga turistang Israeli ng ilang malalaking insidente, kabilang ang mga personal na pag-atake at mga protesta.<ref>{{Cite web |date=2025-08-02 |title=Poll: Most Israelis fear they won’t be able to travel abroad as global anger mounts |url=https://www.timesofisrael.com/poll-most-israelis-fear-they-wont-be-able-to-travel-abroad-as-global-anger-mounts/ |access-date=2026-04-12 |website=[[The Times of Israel]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-08-01 |title=Where in the world is still safe for Israelis to vacation? - opinion |url=https://www.jpost.com/opinion/article-862919 |access-date=2026-04-12 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en-US|last=Schwabbre-Issan|first=Cookie}}</ref> === Siargao bilang destinasyon ng mga turistang Israeli === {{see also|Relasyon ng Israel–Pilipinas}} Matapos ang pagtatapos ng [[Labing dalawang-Araw na Digmaan]], mabilis na muling lumakas ang paglalakbay palabas ng Israel. Ayon sa Awtoridad ng [[Pandaigdigang Paliparan ng Ben Gurion|Paliparang Ben Gurion]], 1.1 milyong Israeli ang naglakbay sa ibang bansa noong Mayo at Hunyo 2025. Iniuugnay ang paglagong ito sa pagbabalik ng mga pandaigdigang kompanyang panghimpapawid sa Israel. Nakatulong din ang tigil-putukan sa pagitan ng Israel at [[Hezbollah]] sa hangganan ng [[Lebanon]] noong Nobyembre 2024, gayundin ang pansamantalang tigil-putukan sa [[Gaza]] noong Enero 2025, upang maging mas matatag ang paglalakbay sa himpapawid at mapataas ang pangangailangan para sa paglalakbay.<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=Where Israelis Are Traveling: Tourist Flows Gain Momentum |url=https://internationalinvestment.biz/en/tourism/6038-where-israelis-are-traveling-tourist-flows-gain-momentum.html |access-date=2026-04-12 |website=International Private Investment |language=en-US}}</ref> Ayon sa datos ng [[Kagawaran ng Kalakalan at Industriya]] (DTI), ang Israel ang ika-34 na katuwang sa kalakalan ng Pilipinas, ika-30 pamilihan para sa pagluwas ng mga produktong Pilipino, at ika-38 pinagmumulan ng mga inaangkat na produkto ng bansa.<ref>{{Cite web |date=2025-07-29 |title=Philippines, Israel eye free trade agreement |url=https://businessmirror.com.ph/2025/07/29/philippines-israel-eye-free-trade-agreement/ |access-date=2026-04-12 |website=Business Mirror|language=en-US|last=San Juan|first=Andrea E.}}</ref> Noong Disyembre 4, 2024, nilagdaan nina [[Haim Katz]], [[Minister of Tourism (Israel)|Ministro ng Turismo ng Israel]], at [[Christina Frasco]], [[Kalihim ng Turismo ng Pilipinas]], ang isang magkasanib na deklarasyon upang palakasin ang kooperasyon sa larangan ng turismo.<ref>{{Cite web |date=2024-12-04 |title=Israel, Phl to strengthen tourism cooperation|url=https://tribune.net.ph/2024/12/04/israel-phl-to-strengthen-tourism-cooperation |access-date=2026-04-12 |website=[[Daily Tribune (Philippines)]]|language=en-US}}</ref> Matapos ang pagpapabuti ng imprastraktura sa Siargao at ang kamakailang muling pagpapaunlad nito bilang isang pulo para sa turismo, lalo itong naging destinasyon noong unang bahagi ng 2025 para sa mga kabataang Israeli na nakatapos ng kanilang serbisyo militar sa [[Sandatahang Lakas ng Israel]] sa panahon ng [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|Digmaan sa Gaza noong 2025]]. Mayroon ding mga ulat mula sa mga lokal na residente na ang ilang negosyanteng Israeli ay aktibong humikayat ng mga turistang Israeli na bumisita sa Siargao sa pamamagitan ng kanilang mga network.<ref name="Mondoweiss">{{Cite web |date=2025-07-29 |title=Filipinos reject Israeli tourism amid the Gaza genocide |url=https://mondoweiss.net/2025/10/filipinos-reject-israeli-tourism-amid-the-gaza-genocide/ |access-date=2026-04-12 |archive-date=Oct 4, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251004182340/https://mondoweiss.net/2025/10/filipinos-reject-israeli-tourism-amid-the-gaza-genocide/ |website=[[Mondoweiss]]|language=en-US|last=Gonzalez|first=Bernadette}}</ref><ref name="Rabbi">{{Cite web |date=2025-02-25 |title=Rabbi Mendel and Rivka Shpindler and the Jews of Siargao |url=https://www.manilatimes.net/2025/02/02/the-sunday-times/cover-story/rabbi-mendel-and-rivka-shpindler-and-the-jews-of-siargao/2048339 |access-date=2026-04-12 |website=[[The Manila Times]]|language=en-US|last=Haldane|first=David}}</ref> == Mga alalahanin hinggil sa mga turistang Israeli == Nagpahayag ng mga alalahanin ang mga lokal na residente at mga may-ari ng negosyo hinggil sa umano'y hindi kanais-nais na pag-uugali ng ilang turistang Israeli. Ang mga insidenteng ito ay naitampok sa mga plataporma ng social media, kabilang ang grupong [[Facebook]] na ''Siargao Business Classified 2.0''. Sa ilang mga lathala sa nasabing grupo, iniulat ang mga pangyayari tulad ng pagtawag ng ilang Israeli sa mga manggagawa sa sektor ng mabuting pakikitungo bilang mga "alipin", pagwagayway ng watawat ng Israel sa mga bangka, paninira sa mga lokal na homestay at iba pang tuluyan, paglabag sa umiiral na curfew laban sa ingay pagkalipas ng hatinggabi, paggamit ng mga mapanlait na salita, at pisikal na pananakit sa mga taong nasa paligid. Iniulat din ng mga nakasaksi ang umano'y panliligalig sa mga LGBTQ+ na indibidwal, kabilang ang pagbabato sa mga trans na kababaihan.<ref>{{cite news |title=Siargao in uproar: Locals accuse Israeli tourists of harassment and economic sabotage |url=https://bilyonaryo.com/2025/05/02/siargao-in-uproar-locals-accuse-israeli-tourists-of-harassment-and-economic-sabotage/travel/ |access-date=24 Oct 2025 |work=Bilyonaryo |date=2 May 2025 |archive-date=May 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250521022316/https://bilyonaryo.com/2025/05/02/siargao-in-uproar-locals-accuse-israeli-tourists-of-harassment-and-economic-sabotage/travel/ |url-status=bot: unknown}}</ref><ref name="ref3"/> Naiulat din ang mga paratang na kawalan ng paggalang ng ilang turistang Israeli sa mga lokal na kaugalian at tuntunin, kabilang ang mapanganib na pagmamaneho, pagsusuot ng mga damit na itinuturing na hindi naaayon sa mga lugar na nangangailangan ng mas mahinhing pananamit, at pagtatapon ng basura sa mga dalampasigan at mga protektadong pook.<ref name="ref8"/><ref>{{cite news |title=Old videos of Israeli tourists’ clash with locals in Siargao resurface |url=https://interaksyon.philstar.com/trends-spotlights/2026/04/10/311829/old-videos-israeli-tourists-clash-locals-siargao-resurface/ |access-date=12 Apr 2026 |work=interaksyon|date=10 Apr 2026 |archive-date=Apr 11, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260411013938/https://interaksyon.philstar.com/trends-spotlights/2026/04/10/311829/old-videos-israeli-tourists-clash-locals-siargao-resurface/ |url-status=bot: unknown}}</ref> Noong Marso 2025, lumitaw sa isa pang pangkat sa Facebook na tinatawag na ''Siargao Business Association'', na may humigit-kumulang 80,000 kasapi, ang mga lathala tungkol sa umano'y panliligalig at pang-aabuso ng mga turistang Israeli. Inilarawan sa ilang mga lathala ang mga insidente kung saan umano'y hindi nagbabayad ng kanilang pagkain ang ilang turistang Israeli sa pamamagitan ng pag-alis at pagkawala habang abala ang mga tagasilbi sa pag-aasikaso ng ibang mga kostumer. Inilarawan naman sa iba pang mga lathala ang umano'y mapagmataas na pag-uugali ng ilan sa kanila, kabilang ang pag-upo sa mga restawran nang hindi umoorder, pagagalit kapag hinihilingang lisanin ang kanilang puwesto upang mapagamit ito sa mga kostumer na nagbabayad, at pagbabanta na mag-iwan ng mga negatibong pagsusuri kapag kinukuwestiyon dahil sa naturang pag-uugali. Ipinanukala ng ilang komentarista na ang ganitong mga asal ay hindi pangkaraniwan sa isang industriyang inuuna ang mga nagbabayad na kostumer kaysa sa mga nagsisilbing tagapagpatuloy ng mabuting pakikitungo.<ref name="Mondoweiss"/> == Mga protesta laban sa pagtatayo ng Chabad house == Noong Agosto 2023, itinatag nina Rabbi Mendel Shpindler at ng kanyang asawa na si Rivka Shpindler ang isang lokal na [[Chabad house]] sa Siargao na kaanib ng [[Chabad|pandaigdigang kilusang Chabad-Lubavitch]]. Mula noon, ang Chabad house ay nagsilbi hindi lamang bilang isang lugar ng pagsamba kundi bilang sentro rin ng mga pagtitipon, kasiyahan, at mga eksklusibong pagtitipon para sa mga turistang Israeli at [[Mga Hudyo|Hudyo]], gayundin para sa mga [[ekspatriyado]].<ref name="Rabbi"/> Naghain ng isang petisyon laban sa [[Chabad house]] na nagsasaad ng mga isyung may kaugnayan sa "zoning, kawalan ng pag-apruba ng pamayanan, panganib ng pagguho ng kultura, mga usapin sa kaligtasan at seguridad, at umano'y laganap na hindi kanais-nais na pag-uugali ng mga turistang Israeli". Ang napapaligiran ng bakod na lugar sa paligid ng Chabad house ay iniulat na tinatawag na "Little Israel". Ang naturang petisyon ay sinuportahan ng [[Iglesia Filipina Independiente]] at ng [[Ang Nagkaisang Iglesia ni Cristo sa Pilipinas|United Church of Christ in the Philippines (UCCP)]]. Ang mga alalahaning ito ay nagbunsod ng panibagong pagsusuri sa [[Ugnayang Israel–Pilipinas]] at sa papel ng Israel sa [[Tunggaliang Israeli–Palestino]]. Nagpahayag din ng pagkabahala ang ilang lokal na residente hinggil sa presensiya ng mga mamamayang Israeli na iniulat na mga kasapi ng [[Israel Defense Forces|Sandatahang Lakas ng Israel (IDF)]].<ref name="ref1"/><ref name="ref2"/><ref name="ref3">{{cite news |title=Locals fight back against growing Zionism in Siargao |url=https://www.bulatlat.com/2025/07/27/locals-fight-back-against-growing-zionism-in-siargao/ |access-date=24 Oct 2025 |work=Bulatlat |date=10 Aug 2025 |archive-date=September 8, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250908120532/https://www.bulatlat.com/2025/07/27/locals-fight-back-against-growing-zionism-in-siargao/ |url-status=bot: unknown|language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Philippine islanders protest growing Israeli presence |url=https://www.ucanews.com/news/philippine-islanders-protest-growing-israeli-presence/110583 |access-date=12 Apr 2026 |work=[[Union of Catholic Asian News]] |date=10 Oct 2025 |archive-date=Oct 24, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251024213559/https://www.ucanews.com/news/philippine-islanders-protest-growing-israeli-presence/110583 |url-status=bot: unknown|language=en}}</ref> Noong Abril 2025, nagsagawa ang Project Paradise, isang organisasyong di-pampamahalaan na nakabase sa Siargao, ng isang pulong-bayan kasama ang mga residente at mga may-ari ng lokal na negosyo upang tipunin ang kanilang mga reklamo at hinaing. Nagdaos din ang Project Paradise ng hiwalay na pagpupulong kasama ang mga kinatawan ng [[Embahada ng Israel sa Maynila|embahada ng Israel]], na ayon sa organisasyon ay malinaw na nagpaliwanag na ang planong pagpapaunlad ng isang Chabad House sa Siargao ay hindi nilalayong magsilbi bilang lugar para sa mga nakagagambalang pagtitipon.<ref name="ref8">{{cite news |title=Filipinos push back against growing Israeli presence on popular tourist island |url=https://www.arabnews.com/node/2607630/am |access-date=12 Apr 2026 |work=Arab News|date=10 Jul 2025|language=en}}</ref> Noong Mayo 2025, bumisita ang embahada ng Israel sa Maynila at nagsagawa ng dayalogo kay Maria Tokong, isang lokal na aktibista na tumututol sa pagtatatag ng Chabad house. Pagkatapos nito, nanawagan si Maria Tokong kay Pangulong [[Bongbong Marcos]] na paigtingin ang pagpoprofile at pagkakakilanlan sa mga turistang nagmumula sa mga sona ng digmaan, dahil sa sensitibong kalikasan ng isang pook-turista tulad ng Siargao.<ref name="ref3/> Noong Setyembre 14, 2025, nagsagawa ang mga residente at mga kaalyadong grupo ng isang mapayapang isang kilometrong lakad ng pakikiisa sa Sunset Bridge sa [[General Luna, Surigao del Norte|Heneral Luna]] upang ipahayag ang kanilang pagtutol sa tinatawag nilang ‘[[kolonisasyong maninirahan]]’ sa Siargao.<ref name="ref1"/> Humingi sa simula ang mga tagapag-organisa ng pormal na suporta mula sa [[Lokal na pamahalaan ng Pilipinas|lokal na yunit ng pamahalaan (LGU)]], ngunit tinanggihan ang kahilingan dahil sa paninindigan nito ng pagiging neutral. Sa kabila nito, nagpatuloy nang mapayapa ang naturang lakad.<ref>{{cite news |title=Siargao locals lead protest for Palestine, warn of Israeli settler threats on island |url=https://www.bulatlat.com/2025/09/20/siargao-locals-lead-protest-for-palestine-warn-of-israeli-settler-threats-on-island/ |access-date=12 Apr 2026 |work=Bulatlat |date=20 Sep 2025|language=en}}</ref> == Mga reaksyon == === Tugon ng pamahalaan ng Pilipinas === ==== Pambansang pamahalaan ==== Tumugon si [[Christina Frasco]], [[Kalihim ng Turismo ng Pilipinas]], na kanilang ipinahahayag at isinasaalang-alang ang mga saloobin ng mga residente ng isla. Tiniyak niya na naipaabot na ng Kagawaran ng Turismo (DOT) ang mga naturang alalahanin sa [[Embahada ng Israel sa Maynila|Embahada ng Israel sa Maynila]]. Nanatiling positibo ang DOT na magpapatuloy ang pag-unlad ng Siargao bilang isang tanyag na destinasyong panturista sa kabila ng mga kamakailang pangamba hinggil sa labis na turismo ng mga Israeli sa isla.<ref name="ref2" /> Sinabi ng [[Kawanihan ng Imigrasyon (Pilipinas)|Kawanihan ng Imigrasyon]] na ang mga dayuhang mamamayan sa Siargao na lalabag sa mga batas sa imigrasyon ay maaaring mapatawan ng mga parusa, kabilang ang posibleng deportasyon at paglalagay sa blacklist. Idinagdag din nito na minamanmanan ng mga awtoridad ang mga galaw ng mga dayuhang mamamayan kasunod ng mga ulat tungkol sa umano'y hindi kanais-nais na pag-uugali ng ilang turistang Israeli.<ref>{{cite news |title=Immigration: Rule-breaking foreigners in Siargao to face penalties |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/04/08/2519331/immigration-rule-breaking-foreigners-siargao-face-penalties |access-date=12 Apr 2026 |work=The Philippine Star |date=8 Apr 2026 |archive-date=Apr 9, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260409012137/https://www.philstar.com/headlines/2026/04/08/2519331/immigration-rule-breaking-foreigners-siargao-face-penalties |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Foreigners in Siargao violating immigration laws ‘may face deportation, blacklisting’ |url=https://manilastandard.net/news/314724468/foreigners-in-siargao-violating-immigration-laws-may-face-deportation-blacklisting.html |access-date=12 Apr 2026 |work=[[Manila Standard]] |date=8 Apr 2026|language=en}}</ref> ==== Lokal na pamahalaan ==== Naglabas ang mga opisyal ng [[General Luna, Surigao del Norte|Heneral Luna]] ng mahigpit na paalala sa mga turista na panatilihin ang maayos na pag-uugali at umiwas sa anumang hindi kanais-nais na gawain sa gitna ng lumalaking mga alalahanin sa Siargao. Bagaman nilinaw ng lokal na pamahalaan na malugod nitong tinatanggap ang mga turista mula sa iba't ibang panig ng mundo, inaasahan ang lahat ng mga bisita na igalang ang mga lokal na batas, kaugalian, at pamayanan sa lahat ng oras. Hinikayat din ang publiko na iulat sa mga awtoridad ang anumang insidente ng maling pag-uugali sa pamamagitan ng mga umiiral na hotline para sa emerhensiya at pulisya. Ang mga lalabag ay maaaring mapatawan ng mga parusa tulad ng multa, deportasyon, o iba pang legal na hakbang.<ref>{{cite news |title=Siargao tourists told to refrain from unruly conduct |url=https://newsinfo.inquirer.net/2210254/siargao-tourists-told-to-refrain-from-unruly-conduct |access-date=18 Apr 2026 |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |date=10 Apr 2026 |archive-date=Apr 11, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260411074605/https://newsinfo.inquirer.net/2210254/siargao-tourists-told-to-refrain-from-unruly-conduct |language=en}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Pilipinas]] [[Kategorya:Mga isyung panlipunan sa Pilipinas]] [[Kategorya:Turismo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Relasyon ng Israel–Pilipinas]] [[Kategorya:Turismo]] [[Kategorya:Paglalakbay]] b775cd0flu2j5pxpwm7p7sh7gcicnhk 0 338462 2210041 2026-06-02T12:46:19Z Arko Blangko 155328 Inilipat ni Arko Blangko ang pahinang [[Carlos VI, Banal na Emperador Romano]] sa [[Carlos VI ng Banal na Imperyong Romano]]: Misspelled title 2210041 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Carlos VI ng Banal na Imperyong Romano]] 3rczna20als1rzxma7ag69j4xhn1rhy 0 338463 2210050 2026-06-02T13:52:02Z Arko Blangko 155328 Bagong pahina: {{Infobox UNESCO World Heritage Site | WHS = Liwasang Pula | Image = Kremlin and Red Square.1.jpg | Caption = Aerial view of Red Square, 2021 | Location = [[Moscow]], Russia | Criteria = Cultural: i, ii, iv, r ,87 | ID = 545 | Year = 1990 | Coordinates = {{coord|55|45|15|N|37|37|12|E}} | locmapin = Central Moscow#Russia#Europe | map_caption = The location of Red Square in Central Moscow }} Ang '''Liwasang Pula''' ay ang pangunahing... 2210050 wikitext text/x-wiki {{Infobox UNESCO World Heritage Site | WHS = Liwasang Pula | Image = Kremlin and Red Square.1.jpg | Caption = Aerial view of Red Square, 2021 | Location = [[Moscow]], Russia | Criteria = Cultural: i, ii, iv, r ,87 | ID = 545 | Year = 1990 | Coordinates = {{coord|55|45|15|N|37|37|12|E}} | locmapin = Central Moscow#Russia#Europe | map_caption = The location of Red Square in Central Moscow }} Ang '''Liwasang Pula''' ay ang pangunahing liwasan ng [[Mosku]], [[Rusya]]. Matatagpuan ito sa pagitan ng Kremlin ng Moskva sa kanluran at ng Kitay-gorod sa silangan. Mula rito ay may daan patungo sa pampang ng Ilog Moskva sa pamamagitan ng Vasilievsky Descent. Umaabot ang liwasan sa kahabaan ng hilagang-silangang pader ng Kremlin, mula sa Kremlyovsky Passage at Voskresenskie Vorota Passage hanggang sa Vasilievsky Descent, na nag-uugnay sa Kremlin Embankment. Sa silangan ng Pulang Liwasan matatagpuan ang mga lansangang Nikolskaya, Ilyinka, at Varvarka. Ang Kremlin ng Moskva ay nasa kanlurang bahagi ng liwasan, samantalang ang Mataas na Hanay ng mga Tindahan at Gitnang Hanay ng mga Tindahan ay nasa silangang bahagi. Bagaman bumubuo ito ng iisang pangkat-arkitektural kasama ng Kremlin, itinuturing itong bahagi ng makasaysayang distrito ng Kitay-gorod. Ang Pulang Liwasan ay nagsisilbing sagisag ng sentro ng bansa at mahalagang simbolo ng mga makasaysayang tradisyong Ruso at Sobyet. Matatagpuan sa Pulang Liwasan ang Lobnoye Mesto, ang Bantayog kina Minin at Pozharsky, ang Mausoleo ni Vladimir Lenin, at ang nekropolis sa tabi ng pader ng Kremlin. Sa hilagang bahagi ng liwasan matatagpuan ang Museo ng Kasaysayan ng Estado at ang Katedral ng Kazan, samantalang nasa timog na bahagi ang Katedral ng Pamamagitan ng Mahal na Birheng Maria, na mas kilala bilang Katedral ni San Basilio. Ang kabuuang pangkat-arkitektural ng lugar ay kinikilala at pinangangalagaan ng UNESCO bilang isang Pamanang Pandaigdig. Sa loob ng maraming siglo, nagsilbi ang Pulang Liwasan bilang isang sentrong pamilihan, kung saan itinayo ang iba’t ibang pansamantala at permanenteng puwesto ng mga mangangalakal. Noong panahon ng Unyong Sobyet, dito ginaganap ang mga parada militar at malalaking demonstrasyon. Matapos ang pagbagsak ng USSR, nagsimula rin itong gamitin para sa mga pampublikong pagtitipon, pagdiriwang, at mga konsiyerto. May kabuuang haba itong 330 metro at lapad na 75 metro, na may lawak na humigit-kumulang 24,750 metro kuwadrado. Ang ibabaw nito ay natatakpan ng mga batong panambak na yari sa gabbro-diabase mula sa Krimea. j60kfyngivgg699j3yavibhe7tzlxj1 0 338464 2210051 2026-06-02T13:58:07Z Arko Blangko 155328 Bagong pahina: {{Infobox church | name = Katedral ni Kristong Tagapagligtas | native_name = {{nobold|{{native name|ru|Храм Христа Спасителя}}<br/>{{small|{{transl|ru|Khram Khrista Spasitelya}}}}}} | image = Moscow July 2011-7a.jpg | caption = The new Cathedral of Christ the Saviour as viewed from the bridge over the [[Moscow River]] | coordinates = {{coord|55|44|40|N|37|36|20|E|type:landmark|display=inline,title}} | location = [[Moscow]], [[Russia]] | pushpin_map = Moscow... 2210051 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = Katedral ni Kristong Tagapagligtas | native_name = {{nobold|{{native name|ru|Храм Христа Спасителя}}<br/>{{small|{{transl|ru|Khram Khrista Spasitelya}}}}}} | image = Moscow July 2011-7a.jpg | caption = The new Cathedral of Christ the Saviour as viewed from the bridge over the [[Moscow River]] | coordinates = {{coord|55|44|40|N|37|36|20|E|type:landmark|display=inline,title}} | location = [[Moscow]], [[Russia]] | pushpin_map = Moscow | mapframe = yes | denomination = [[Russian Orthodox Church|Russian Orthodox]] | website = {{URL|http://www.xxc.ru/}} | consecrated = {{Start date and age|2000|08|19|df=y|br=y}} | style = [[Russian Revival architecture|Russian Revival]] | length = {{Convert|79|m|abbr=on}}<ref name="Спасителя">{{cite web|url=http://new.xxc.ru/about/kompleks_hrama/hram_hrista_spasitelya/|title=Храм Христа Спасителя (Cathedral of Christ the Savior) |access-date=12 February 2019|archive-date=27 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200727181444/http://new.xxc.ru/about/kompleks_hrama/hram_hrista_spasitelya/|url-status=dead}}</ref> | width = {{Convert|79|m|abbr=on}}<ref name="Спасителя"/> | height = {{Convert|103.4|m|abbr=on}}<br />(top cross)<ref name="vidania.ru">{{cite web|url=http://www.vidania.ru/temple/temple_moscow/hss19_osnovnye_razmery_hrama.html|title=Основные размеры Храма Христа Спасителя {"The main dimensions of the Cathedral of Christ the Savior") }}</ref><br />{{Convert|91.5|m|abbr=on}}<br />(top dome)<ref name="vidania.ru" /><br />{{Convert|69.5|m|abbr=on}}<br />(dome ceiling)<ref name="vidania.ru" /> | capacity = 9,500 people<ref name="Спасителя" /> }} Ang '''Katedral ni Kristong Tagapagligtas''' ay isang katedral ng Simbahang Ortodoksong Ruso na matatagpuan sa gitnang bahagi ng Moskva sa Kalye Volkhonka. Ang kasalukuyang gusali, na itinayo noong dekada 1990, ay muling pagtatayo ng naunang simbahan na may parehong pangalan na winasak noong 1931. Ito ang pinakamalaking simbahang Ortodokso sa Rusya. Ang katedral ay itinalaga bilang parangal sa Kapanganakan ni Kristo. Matatagpuan ang simbahan sa isang mataas na bahagi ng lungsod at napapalibutan ng isang maliit na liwasan na may mga gusali at pasilidad para sa mga layuning panrelihiyon at panlipunan. Kabilang din sa kompleks ng katedral ang dalawang mas maliliit na simbahan: ang batong Simbahan ng Pagkakandili ng Ina ng Diyos at ang kapilyang yari sa troso na nakatalaga sa Maharlikang Ikono ng Ina ng Diyos, na nagsilbing tagapagpauna ng makabagong Katedral ni Kristo na Tagapagligtas. Ang pasya na magtayo ng unang katedral bilang paggunita sa tagumpay laban kay Napoleon sa Digmaang Makabayan ng 1812 ay ginawa kaagad ni Emperador Alejandro I. Ang unang bato ng pundasyon para sa katedral, na dinisenyo ng arkitektong si Alexander Vitberg, ay inilatag noong 1817 sa Sparrow Hills. Gayunman, noong 1825 ay itinigil ang proyekto at ang arkitekto, kasama ang iba pang kasapi ng komisyong pangkonstruksyon, ay inakusahan ng maling paggamit ng pondo. Kalaunan, itinalaga si Konstantin Ton bilang arkitekto ng bagong proyekto. Ang pormal na paglalatag ng pundasyon para sa bagong katedral sa Volkhonka ay isinagawa noong 1839. Nagsimula na ang aktuwal na pagtatayo dalawang taon bago nito at natapos noong 1860, pagkatapos ay isinagawa ang dekorasyon at pag-aayos ng loob. Ang unang katedral ay pormal na binasbasan at itinalaga noong 1883. Noong 5 Disyembre 1931, winasak ang gusali bilang bahagi ng malawakang rekonstruksiyon ng Moskva sa ilalim ni Josef Stalin. Binalak na itayo sa lugar nito ang Palasyo ng mga Sobyet, ngunit hindi ito natuloy at sa halip ay itinayo roon ang palanguyang “Moskva.” Mula 1994 hanggang 1999, muling itinayo ang katedral sa dating lokasyon nito gamit ang mga makabagong materyales sa konstruksiyon. Taglay ng katedral ang katayuan bilang isang patriyarkal na bakuran at nagsisilbi ring kolektibong senotapyo para sa mga kawal ng Hukbong Imperyal ng Rusya na namatay sa digmaan laban kay Napoleon. Nakaukit sa mga pader nito ang mga pangalan ng mga opisyal na nasawi sa Digmaang Makabayan ng 1812 at sa mga kampanyang militar sa Europa noong 1797–1806 at 1813–1814. h3xwq23a8hxw14w2l8giss1tv54fz0a 0 338465 2210052 2026-06-02T14:03:14Z Arko Blangko 155328 Bagong pahina: {{Infobox venue | name = Teatrong Bolshoi | native_name = {{native name|ru|Большой театр}} | native_name_lang = ru <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | image = Moscow-Bolshoi-Theare-1.jpg | image_size = 250px | image_alt = | caption = Bolshoi Theatre | image_map = | map_caption = | pushpin_map = Central Moscow | pushpin_map_caption = Location within central Moscow | address = Theatre Square (Moscow)|Teatralnay... 2210052 wikitext text/x-wiki {{Infobox venue | name = Teatrong Bolshoi | native_name = {{native name|ru|Большой театр}} | native_name_lang = ru <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | image = Moscow-Bolshoi-Theare-1.jpg | image_size = 250px | image_alt = | caption = Bolshoi Theatre | image_map = | map_caption = | pushpin_map = Central Moscow | pushpin_map_caption = Location within central Moscow | address = [[Theatre Square (Moscow)|Teatralnaya Square]] 1, | city = [[Tverskoy District]], [[Moscow]], | country = Russia | designation = | coordinates = {{coord|55|45|37|N|37|37|07|E|region:RU_type:landmark|display=inline,title}} | architect = Joseph Bové | owner = | tenant = | operator = | capacity = 1,740 | type = | opened = 1825 | reopened = | years_active = | rebuilt = | closed = | demolished = | other_names = | production = | current_use = | public_transit = [[Teatralnaya (Moscow Metro)|Teatralnaya]] or [[Okhotny Ryad (Moscow Metro)|Okhotny Ryad]] ([[Moscow Metro]]) | website = {{URL|http://www.bolshoi.ru}} }} Ang '''Teatrong Bolshoi''' ay isang makasaysayang bahay-opera sa Moskva, Rusya, na orihinal na dinisenyo ng arkitektong si Joseph Bové. Bago ang Rebolusyong Oktubre ng 1917, bahagi ito ng mga Imperyal na Teatro ng Imperyong Ruso kasama ng Teatro Maly (“Munting Teatro”) sa Moskva at iba pang mga teatro sa San Petersburgo, kabilang ang Teatro Hermitage, ang dating Bolshoi o Kamenny Theatre, at ang Mariinsky Theatre. Ang Ballet Bolshoi at Opera Bolshoi ay kabilang sa pinakamatanda at pinakatanyag na mga kompanya ng ballet at opera sa buong daigdig. Ang Ballet Bolshoi ang pinakamalaking kompanya ng ballet sa mundo, na may mahigit 200 mananayaw. Ang teatro rin ang pangunahing institusyon ng Akademya ng Ballet Bolshoi, isa sa mga nangungunang paaralan ng ballet sa mundo. Mayroon din itong sangay sa Paaralan ng Teatro Bolshoi sa Joinville, Brasil. Ang pangunahing gusali ng teatro, na ilang ulit nang muling itinayo at inayos sa buong kasaysayan nito, ay isa sa mga pinakatanyag na sagisag ng Moskva at ng Rusya. Ang tanyag nitong harapang neoklasiko ay makikita pa sa perang papel na isandaang rublo ng Rusya. Noong 28 Oktubre 2011, muling binuksan ang Teatro Bolshoi matapos ang malawakang pagsasaayos na tumagal ng anim na taon. Ang opisyal na halaga ng proyekto ay umabot sa 21 bilyong rublo, bagaman may ilang opisyal at iba pang taong kaugnay ng proyekto na nagsabing mas malaki pa ang aktuwal na nagastos mula sa pondo ng pamahalaan. Kabilang sa mga pangunahing layunin ng pagsasaayos ang pagpapanumbalik ng orihinal na kalidad ng akustika ng teatro, na nawala noong panahon ng Unyong Sobyet, at ang pagbabalik ng orihinal na dekorasyong imperyal ng gusali. n7gpyns7lfmn37wnzqulkxu4a2pozwe 0 338466 2210054 2026-06-02T14:09:07Z Jojit fb 38 Inilipat ni Jojit fb ang pahinang [[Romanong numero]] sa [[Bilang Romano]] 2210054 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bilang Romano]] s48ki0m07uj9lbxq6p4j4o7cw6b0bn7 2210078 2210054 2026-06-02T14:50:31Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Bilang Romano]] to [[Bilang na Romano]] 2210078 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bilang na Romano]] 2ter8khsy8r5h6wk0jbcoief7wufv43 0 338467 2210055 2026-06-02T14:09:51Z Jojit fb 38 Bagong pahina: #REDIRECT Bilang Romano 2210055 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bilang Romano npoo3aqb8m1482k834c1e5mkt3x8q3c 2210056 2210055 2026-06-02T14:10:01Z Jojit fb 38 Ikinakarga sa [[Bilang Romano]] 2210056 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bilang Romano]] s48ki0m07uj9lbxq6p4j4o7cw6b0bn7 2210079 2210056 2026-06-02T14:51:14Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Bilang Romano]] to [[Bilang na Romano]] 2210079 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bilang na Romano]] 2ter8khsy8r5h6wk0jbcoief7wufv43 0 338468 2210062 2026-06-02T14:13:21Z Jojit fb 38 Inilipat ni Jojit fb ang pahinang [[Bilang Romano]] sa [[Bilang na Romano]] 2210062 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bilang na Romano]] 2ter8khsy8r5h6wk0jbcoief7wufv43 0 338469 2210091 2026-06-02T16:13:34Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Bundok Apo]] 2210091 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bundok Apo]] 7few1p4l881wg6zg5eeqq48pbd1o7w3 2 338470 2210123 2026-06-03T01:20:30Z GinawaSaHapon 102500 Inilipat ni GinawaSaHapon ang pahinang [[Tagagamit:GinawaSaHapon/burador]] sa [[Katinig sa ngipin-labi]]: Tapos na. Nilipat sa mainspace 2210123 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Katinig sa ngipin-labi]] lk4akrhtfoohwrbq8lt1qxu5apr0xoo 0 338471 2210125 2026-06-03T01:26:00Z GinawaSaHapon 102500 Ikinakarga sa [[Katinig sa ngipin-labi]] 2210125 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Katinig sa ngipin-labi]] lk4akrhtfoohwrbq8lt1qxu5apr0xoo 1 338472 2210135 2026-06-03T03:35:27Z ~2026-32945-09 162542 /* datu alamada history */ bagong seksiyon 2210135 wikitext text/x-wiki == datu alamada history == matapang at maypaninindigan [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2026-32945-09|&#126;2026-32945-09]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2026-32945-09|talk]]) 03:35, 3 Hunyo 2026 (UTC) tdyov4m3u68fgzr23zcqwvl2zh5t9gm 10 338473 2210144 2026-06-03T05:08:47Z Jojit fb 38 Bagong pahina: {{<includeonly>safesubst:</includeonly>ifsubst|1=|2=<templatestyles src="Roman numeral/styles.css" />}}<span class="roman-numeral {{#if:{{{border|}}}|roman-numeral-{{#switch: {{{border}}} | a | all = a | t | top = t | v | vertical = v | h | horizontal = h | vt | tv | vertical-top | top-vertical = tv }}}}" title="Roman numeral">{{{1}}}</span><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 2210144 wikitext text/x-wiki {{<includeonly>safesubst:</includeonly>ifsubst|1=|2=<templatestyles src="Roman numeral/styles.css" />}}<span class="roman-numeral {{#if:{{{border|}}}|roman-numeral-{{#switch: {{{border}}} | a | all = a | t | top = t | v | vertical = v | h | horizontal = h | vt | tv | vertical-top | top-vertical = tv }}}}" title="Roman numeral">{{{1}}}</span><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> bkrpddxuyl0aca0yr3oex5kd7h37kr3 2210145 2210144 2026-06-03T05:09:30Z Jojit fb 38 Inilipat ni Jojit fb ang pahinang [[Padron:Rn]] sa [[Padron:Roman numeral]] 2210144 wikitext text/x-wiki {{<includeonly>safesubst:</includeonly>ifsubst|1=|2=<templatestyles src="Roman numeral/styles.css" />}}<span class="roman-numeral {{#if:{{{border|}}}|roman-numeral-{{#switch: {{{border}}} | a | all = a | t | top = t | v | vertical = v | h | horizontal = h | vt | tv | vertical-top | top-vertical = tv }}}}" title="Roman numeral">{{{1}}}</span><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> bkrpddxuyl0aca0yr3oex5kd7h37kr3 10 338474 2210146 2026-06-03T05:09:30Z Jojit fb 38 Inilipat ni Jojit fb ang pahinang [[Padron:Rn]] sa [[Padron:Roman numeral]] 2210146 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Padron:Roman numeral]] 9fprs2s387rafida7pacsg8qtg6nwhp 10 338475 2210147 2026-06-03T05:10:27Z Jojit fb 38 Bagong pahina: /* {{pp-template}} */ .roman-numeral { font-family: "Nimbus Roman No9 L", "Times New Roman", Times, serif; font-size: 118%; line-height: 1; } .roman-numeral-a { border: 1px solid; } .roman-numeral-t { border-top: 1px solid; } .roman-numeral-v { border: solid; border-width: 0 1px; padding: 0 2px; } .roman-numeral-h { border: solid; border-width: 1px 0; } .roman-numeral-tv { border: 1px solid; border-bottom: none; padding: 0 2px; } 2210147 sanitized-css text/css /* {{pp-template}} */ .roman-numeral { font-family: "Nimbus Roman No9 L", "Times New Roman", Times, serif; font-size: 118%; line-height: 1; } .roman-numeral-a { border: 1px solid; } .roman-numeral-t { border-top: 1px solid; } .roman-numeral-v { border: solid; border-width: 0 1px; padding: 0 2px; } .roman-numeral-h { border: solid; border-width: 1px 0; } .roman-numeral-tv { border: 1px solid; border-bottom: none; padding: 0 2px; } lo4ttxrj6apq7b07hjxmxb34routmi1 0 338476 2210201 2026-06-03T10:48:38Z Maninipnay 140039 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:de:Special:Redirect/revision/267241835|Ostpreußen]]" 2210201 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:(Stielers_Handatlas,_1925_-_map_9)_Germany_1919-1937,_Ostpreußen._East_Prussia.jpg|alt=Ostpreußen Karte 1919–1937|right|thumb|Silangang Prusya 1919–1937]] [[Talaksan:Ostpreussen.JPG|thumb|Mapa ng Silangang Prusya, 1871–1918 (bilang isang lalawigan ng estado ng Prusya sa [[Imperyong Aleman]])]] [[Talaksan:Arms_of_East_Prussia.svg|thumb|Eskudo de armas ng lalawigan ng Silangang Prusya, at gayundin ng Prusya sa kabuuan .]] [[Talaksan:Brandenburg-Preussen_1688_(135770689).jpg|thumb|Brandenburg-Prussia bilang magkahiwalay na teritoryo, pula: lawak noong 1640; luntian: dagdag na teritoryo pagsapit ng 1688]] [[Talaksan:East_prussia_weimar_and_3rd_reich.jpg|thumb|Silangang Prussia bilang isang exclave ng Alemanya, 1920 hanggang 1939 (bilang isang lalawigan ng Freistaat Preußen ng Alemanya)]] [[Talaksan:Orienta_Prusio.png|thumb|Pagkatapos ng 1945, ang Silangang Prussia ay hinati sa dalawang bahagi: isang [[oblast]] ng [[Unyong Sobyet]] (hilaga) at isang [[Mga lalawigan ng Polonya|boybodato]] ng [[Polonya]] (timog).]] [[Talaksan:East_Prussia_1923-1939.svg|thumb|Silangang Prusya pagkatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Ihiniwalay ang Memelland at ang Danzig sa ]] '''Ang Silangang Prusya''' ([[Wikang Aleman|Aleman]]: ''Ostpreußen'', [[Mababang Prusyan]]: ''Ostpreißen'') ay ang pinakahilagang-silangang lalawigan ng estado ng [[Prusya|Prusya,]] [[Alemanya]], na umiral hanggang 1945. Ito ang orihinal na lugar ng paninirahan ng Baltikong tribong inatawag na ''Prußen''. Naging pangunahing bahagi ito ng [[Teutonikong Orden]] noong ika-13 dantaon. Noong ika-16 dantaon naman, ang malaking bahagi ng Silangang Prusya ay naging bahagi ng [[Dukado ng Prusya]] bilang ''fiefdom'' ng Polonya-Lituanya. Sa taong 1618 ay namana ng mga [[prinsipeng-tagahalal]] ng [[Pamilya Hohenzollern|pamilyang Hohenzollern]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo|Brandenburg]] ang Dukado. Samakatuwid, napasaiisang pamilya ang pinagsamang teritoryo ng Brandenburg at Prusya, na siyang tinatawag na [[Brandenburg-Prusya]]. Pagsapit ng 1824, pinagsama ang Kanluran at Silangang Prusya sa iisang lalawigan na tinawag na Prusya, bago muli itong hinati sa dalawa noong 1878. Matapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]], alinsunod sa [[Tratado sa Versalles (1919)|Kasunduan sa Versailles,]] ang halos ng buong kabuuan ng Kanlurang Prusya, maliban sa silangang bahagi nito (ang nasa silangan ng mga ilog Vistula at Nogat), ay ibinigay sa bagong-tatag na Republika ng Polonya noong 1920. Ang Silangang Prusya naman, kung saan tanging ang Teritoryo ng Memel lamang ang nahiwalay, ay nanatili bilang bahagi ng Malayang Estado ng Prusya (''Freistaates Preußen'') sa loob ng Alemanya. Noong 1945, matapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], natanggap ng [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ang hilagang bahagi ng Silangang Prusya, habang ang katimugang bahagi ay inilagay sa ilalim ng soberanya ng Polonya. Kalakip nito ang pagpapatalsik ng mga mamamayang Aleman mula sa magkabilang panig, at sa pagpapalit sa kanila ng mga bagong residente mula sa [[Polonya]] at Unyong Sobyet. Ito ang siyang takda ng pagtigil ng Silangang Prusya isang makasaysayang rehiyon. Ang Kasunduan ng Dalawang Dagdag Apat noong Setyembre 1990 ang legal na nagpormal sa sitwasyong ''de facto'' hinggil sa pagmamay-ari sa Silangang Prusya sa ilalim ng pandaigdigang batas. [[Kategorya:Mga pahinang nangangailangan ng pagsasaayos]] l4puz6q6vpseak361zg30y6ybloqo2h 2210202 2210201 2026-06-03T10:49:46Z Maninipnay 140039 2210202 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:(Stielers_Handatlas,_1925_-_map_9)_Germany_1919-1937,_Ostpreußen._East_Prussia.jpg|alt=Ostpreußen Karte 1919–1937|right|thumb|Silangang Prusya 1919–1937]] [[Talaksan:Ostpreussen.JPG|thumb|Mapa ng Silangang Prusya, 1871–1918 (bilang isang lalawigan ng estado ng Prusya sa [[Imperyong Aleman]])]] [[Talaksan:Arms_of_East_Prussia.svg|thumb|Eskudo de armas ng lalawigan ng Silangang Prusya, at gayundin ng Prusya sa kabuuan .]] [[Talaksan:Brandenburg-Preussen_1688_(135770689).jpg|thumb|Brandenburg-Prussia bilang magkahiwalay na teritoryo, pula: lawak noong 1640; luntian: dagdag na teritoryo pagsapit ng 1688]] [[Talaksan:East_prussia_weimar_and_3rd_reich.jpg|thumb|Silangang Prussia bilang isang exclave ng Alemanya, 1920 hanggang 1939 (bilang isang lalawigan ng Freistaat Preußen ng Alemanya)]] [[Talaksan:Orienta_Prusio.png|thumb|Pagkatapos ng 1945, ang Silangang Prussia ay hinati sa dalawang bahagi: isang [[oblast]] ng [[Unyong Sobyet]] (hilaga) at isang [[Mga lalawigan ng Polonya|boybodato]] ng [[Polonya]] (timog).]] [[Talaksan:East_Prussia_1923-1939.svg|thumb|Silangang Prusya pagkatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Ihiniwalay ang Memelland sa Silangang Prusya. ]] '''Ang Silangang Prusya''' ([[Wikang Aleman|Aleman]]: ''Ostpreußen'', [[Mababang Prusyan]]: ''Ostpreißen'') ay ang pinakahilagang-silangang lalawigan ng estado ng [[Prusya|Prusya,]] [[Alemanya]], na umiral hanggang 1945. Ito ang orihinal na lugar ng paninirahan ng Baltikong tribong inatawag na ''Prußen''. Naging pangunahing bahagi ito ng [[Teutonikong Orden]] noong ika-13 dantaon. Noong ika-16 dantaon naman, ang malaking bahagi ng Silangang Prusya ay naging bahagi ng [[Dukado ng Prusya]] bilang ''fiefdom'' ng Polonya-Lituanya. Sa taong 1618 ay namana ng mga [[prinsipeng-tagahalal]] ng [[Pamilya Hohenzollern|pamilyang Hohenzollern]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo|Brandenburg]] ang Dukado. Samakatuwid, napasaiisang pamilya ang pinagsamang teritoryo ng Brandenburg at Prusya, na siyang tinatawag na [[Brandenburg-Prusya]]. Pagsapit ng 1824, pinagsama ang Kanluran at Silangang Prusya sa iisang lalawigan na tinawag na Prusya, bago muli itong hinati sa dalawa noong 1878. Matapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]], alinsunod sa [[Tratado sa Versalles (1919)|Kasunduan sa Versailles,]] ang halos ng buong kabuuan ng Kanlurang Prusya, maliban sa silangang bahagi nito (ang nasa silangan ng mga ilog Vistula at Nogat), ay ibinigay sa bagong-tatag na Republika ng Polonya noong 1920. Ang Silangang Prusya naman, kung saan tanging ang Teritoryo ng Memel lamang ang nahiwalay, ay nanatili bilang bahagi ng Malayang Estado ng Prusya (''Freistaates Preußen'') sa loob ng Alemanya. Noong 1945, matapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], natanggap ng [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ang hilagang bahagi ng Silangang Prusya, habang ang katimugang bahagi ay inilagay sa ilalim ng soberanya ng Polonya. Kalakip nito ang pagpapatalsik ng mga mamamayang Aleman mula sa magkabilang panig, at sa pagpapalit sa kanila ng mga bagong residente mula sa [[Polonya]] at Unyong Sobyet. Ito ang siyang takda ng pagtigil ng Silangang Prusya isang makasaysayang rehiyon. Ang Kasunduan ng Dalawang Dagdag Apat noong Setyembre 1990 ang legal na nagpormal sa sitwasyong ''de facto'' hinggil sa pagmamay-ari sa Silangang Prusya sa ilalim ng pandaigdigang batas. [[Kategorya:Mga pahinang nangangailangan ng pagsasaayos]] o8r0oa8wwdpz3bxckfingqlznnvd38g 2210203 2210202 2026-06-03T10:56:42Z Maninipnay 140039 added [[Category:Alemanya]] using [[WP:HC|HotCat]] 2210203 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:(Stielers_Handatlas,_1925_-_map_9)_Germany_1919-1937,_Ostpreußen._East_Prussia.jpg|alt=Ostpreußen Karte 1919–1937|right|thumb|Silangang Prusya 1919–1937]] [[Talaksan:Ostpreussen.JPG|thumb|Mapa ng Silangang Prusya, 1871–1918 (bilang isang lalawigan ng estado ng Prusya sa [[Imperyong Aleman]])]] [[Talaksan:Arms_of_East_Prussia.svg|thumb|Eskudo de armas ng lalawigan ng Silangang Prusya, at gayundin ng Prusya sa kabuuan .]] [[Talaksan:Brandenburg-Preussen_1688_(135770689).jpg|thumb|Brandenburg-Prussia bilang magkahiwalay na teritoryo, pula: lawak noong 1640; luntian: dagdag na teritoryo pagsapit ng 1688]] [[Talaksan:East_prussia_weimar_and_3rd_reich.jpg|thumb|Silangang Prussia bilang isang exclave ng Alemanya, 1920 hanggang 1939 (bilang isang lalawigan ng Freistaat Preußen ng Alemanya)]] [[Talaksan:Orienta_Prusio.png|thumb|Pagkatapos ng 1945, ang Silangang Prussia ay hinati sa dalawang bahagi: isang [[oblast]] ng [[Unyong Sobyet]] (hilaga) at isang [[Mga lalawigan ng Polonya|boybodato]] ng [[Polonya]] (timog).]] [[Talaksan:East_Prussia_1923-1939.svg|thumb|Silangang Prusya pagkatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Ihiniwalay ang Memelland sa Silangang Prusya. ]] '''Ang Silangang Prusya''' ([[Wikang Aleman|Aleman]]: ''Ostpreußen'', [[Mababang Prusyan]]: ''Ostpreißen'') ay ang pinakahilagang-silangang lalawigan ng estado ng [[Prusya|Prusya,]] [[Alemanya]], na umiral hanggang 1945. Ito ang orihinal na lugar ng paninirahan ng Baltikong tribong inatawag na ''Prußen''. Naging pangunahing bahagi ito ng [[Teutonikong Orden]] noong ika-13 dantaon. Noong ika-16 dantaon naman, ang malaking bahagi ng Silangang Prusya ay naging bahagi ng [[Dukado ng Prusya]] bilang ''fiefdom'' ng Polonya-Lituanya. Sa taong 1618 ay namana ng mga [[prinsipeng-tagahalal]] ng [[Pamilya Hohenzollern|pamilyang Hohenzollern]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo|Brandenburg]] ang Dukado. Samakatuwid, napasaiisang pamilya ang pinagsamang teritoryo ng Brandenburg at Prusya, na siyang tinatawag na [[Brandenburg-Prusya]]. Pagsapit ng 1824, pinagsama ang Kanluran at Silangang Prusya sa iisang lalawigan na tinawag na Prusya, bago muli itong hinati sa dalawa noong 1878. Matapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]], alinsunod sa [[Tratado sa Versalles (1919)|Kasunduan sa Versailles,]] ang halos ng buong kabuuan ng Kanlurang Prusya, maliban sa silangang bahagi nito (ang nasa silangan ng mga ilog Vistula at Nogat), ay ibinigay sa bagong-tatag na Republika ng Polonya noong 1920. Ang Silangang Prusya naman, kung saan tanging ang Teritoryo ng Memel lamang ang nahiwalay, ay nanatili bilang bahagi ng Malayang Estado ng Prusya (''Freistaates Preußen'') sa loob ng Alemanya. Noong 1945, matapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], natanggap ng [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ang hilagang bahagi ng Silangang Prusya, habang ang katimugang bahagi ay inilagay sa ilalim ng soberanya ng Polonya. Kalakip nito ang pagpapatalsik ng mga mamamayang Aleman mula sa magkabilang panig, at sa pagpapalit sa kanila ng mga bagong residente mula sa [[Polonya]] at Unyong Sobyet. Ito ang siyang takda ng pagtigil ng Silangang Prusya isang makasaysayang rehiyon. Ang Kasunduan ng Dalawang Dagdag Apat noong Setyembre 1990 ang legal na nagpormal sa sitwasyong ''de facto'' hinggil sa pagmamay-ari sa Silangang Prusya sa ilalim ng pandaigdigang batas. [[Kategorya:Mga pahinang nangangailangan ng pagsasaayos]] [[Kategorya:Alemanya]] ffkxavoz9i8jd4n4svlmh6gvm5ycwz6 2210205 2210203 2026-06-03T10:58:17Z Maninipnay 140039 /* */ 2210205 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:(Stielers_Handatlas,_1925_-_map_9)_Germany_1919-1937,_Ostpreußen._East_Prussia.jpg|alt=Ostpreußen Karte 1919–1937|right|thumb|Silangang Prusya 1919–1937]] [[Talaksan:Ostpreussen.JPG|thumb|Mapa ng Silangang Prusya, 1871–1918 (bilang isang lalawigan ng estado ng Prusya sa [[Imperyong Aleman]])]] [[Talaksan:Arms_of_East_Prussia.svg|thumb|Eskudo de armas ng lalawigan ng Silangang Prusya, at gayundin ng Prusya sa kabuuan .]] [[Talaksan:Brandenburg-Preussen_1688_(135770689).jpg|thumb|Brandenburg-Prussia bilang magkahiwalay na teritoryo, pula: lawak noong 1640; luntian: dagdag na teritoryo pagsapit ng 1688]] [[Talaksan:East_prussia_weimar_and_3rd_reich.jpg|thumb|Silangang Prussia bilang isang exclave ng Alemanya, 1920 hanggang 1939 (bilang isang lalawigan ng Freistaat Preußen ng Alemanya)]] [[Talaksan:Orienta_Prusio.png|thumb|Pagkatapos ng 1945, ang Silangang Prussia ay hinati sa dalawang bahagi: isang [[oblast]] ng [[Unyong Sobyet]] (hilaga) at isang [[Mga lalawigan ng Polonya|boybodato]] ng [[Polonya]] (timog).]] [[Talaksan:East_Prussia_1923-1939.svg|thumb|Silangang Prusya pagkatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Ihiniwalay ang Memelland sa Silangang Prusya. ]] '''Ang Silangang Prusya''' ([[Wikang Aleman|Aleman]]: ''Ostpreußen'', [[Mababang Prusyan]]: ''Ostpreißen'') ay ang dating pinakahilagang-silangang lalawigan ng estado ng [[Prusya|Prusya,]] [[Alemanya]], na umiral hanggang 1945. Ito ang orihinal na lugar ng paninirahan ng Baltikong tribong inatawag na ''Prußen''. Naging pangunahing bahagi ito ng [[Teutonikong Orden]] noong ika-13 dantaon. Noong ika-16 dantaon naman, ang malaking bahagi ng Silangang Prusya ay naging bahagi ng [[Dukado ng Prusya]] bilang ''fiefdom'' ng Polonya-Lituanya. Sa taong 1618 ay namana ng mga [[prinsipeng-tagahalal]] ng [[Pamilya Hohenzollern|pamilyang Hohenzollern]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo|Brandenburg]] ang Dukado. Samakatuwid, napasaiisang pamilya ang pinagsamang teritoryo ng Brandenburg at Prusya, na siyang tinatawag na [[Brandenburg-Prusya]]. Pagsapit ng 1824, pinagsama ang Kanluran at Silangang Prusya sa iisang lalawigan na tinawag na Prusya, bago muli itong hinati sa dalawa noong 1878. Matapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]], alinsunod sa [[Tratado sa Versalles (1919)|Kasunduan sa Versailles,]] ang halos ng buong kabuuan ng Kanlurang Prusya, maliban sa silangang bahagi nito (ang nasa silangan ng mga ilog Vistula at Nogat), ay ibinigay sa bagong-tatag na Republika ng Polonya noong 1920. Ang Silangang Prusya naman, kung saan tanging ang Teritoryo ng Memel lamang ang nahiwalay, ay nanatili bilang bahagi ng Malayang Estado ng Prusya (''Freistaates Preußen'') sa loob ng Alemanya. Noong 1945, matapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], natanggap ng [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ang hilagang bahagi ng Silangang Prusya, habang ang katimugang bahagi ay inilagay sa ilalim ng soberanya ng Polonya. Kalakip nito ang pagpapatalsik ng mga mamamayang Aleman mula sa magkabilang panig, at sa pagpapalit sa kanila ng mga bagong residente mula sa [[Polonya]] at Unyong Sobyet. Ito ang siyang takda ng pagtigil ng Silangang Prusya isang makasaysayang rehiyon. Ang Kasunduan ng Dalawang Dagdag Apat noong Setyembre 1990 ang legal na nagpormal sa sitwasyong ''de facto'' hinggil sa pagmamay-ari sa Silangang Prusya sa ilalim ng pandaigdigang batas. [[Kategorya:Mga pahinang nangangailangan ng pagsasaayos]] [[Kategorya:Alemanya]] ehcoqlnf79j1o9i3lr37gfai3j3iwgm