Wikipedia tlwiki https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Midya Natatangi Usapan Tagagamit Usapang tagagamit Wikipedia Usapang Wikipedia Talaksan Usapang talaksan MediaWiki Usapang MediaWiki Padron Usapang padron Tulong Usapang tulong Kategorya Usapang kategorya Portada Usapang Portada TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 3932 2217079 2215836 2026-07-24T05:54:11Z Ivan P. Clarin 84769 /* Produksiyon ng Pagkain */ 2217079 wikitext text/x-wiki {{Multiple issues| {{update|date=Nobyembre 2023}} {{unsourced|date=Nobyembre 2023}} }} Ito ay isang inkumpletong tala ng mga [[kompanya]] sa [[Pilipinas]]. ==Mga Kompanyang Eronautika== *[[Aviation Composite Technology]] ==Mga Airline== *[[Air Philippines]] *[[Zest Air]] *[[Cebu Pacific]] *[[Cebgo]] *[[Interisland Airlines]] *[[Laoag International Airlines]] *[[Philippine Airlines]] *[[South East Asian Airlines|South East Asian Airlines (Seair)]] ==Mga Damitan== *[[Golden ABC]] ('''Penshoppe''') *[[Suyen Corporation]] ('''Bench''') *[[Secosana]] ==Mga Pamilihan ng Aklat== *[[National Bookstore]] *[[Powerbooks]] *[[Goodwill Bookstore]] *[[Fully Booked]] ==Mga Bangko== *[[Al-Amanah Islamic Investment Bank of the Philippines]] (Islamic Bank) *[[Allied Bank]] *[[Asian Development Bank]] (ADB) *[[Asia United Bank]] *[[Asiatrust Bank]] *[[Banco de Oro Universal Bank]] (BDO Unibank) *[[Banco Filipino]] *[[Bangko ng Kapuluan ng Pilipinas]] (BPI) *[[Bangko ng Kapuluan ng Pilipinas]] (Landbank) *[[BPI Family Savings Bank]] *[[Centennial Savings Bank]] *[[Chinabank]] *[[Development Bank of the Philippines]] (DBP) *[[East West Banking Corporation]] *[[Equitable PCI Bank]] *[[Export and Industry Bank]] (Exportbank) *[[International Exchange Bank]] (iBank) *[[Manila Banking Corporation]] (Manilabank) *[[Metropolitan Bank and Trust Company]] (Metrobank) *[[Pambansang Bangko ng Pilipinas]] (PNB) *[[Philippine Bank of Communications]] (PBCOM) *[[Philippine Savings Bank]] (PSBank) *[[Philippine Veterans Bank]] (PVB) *[[Philtrust Bank]] *[[Planters Development Bank]] (Plantersbank) *[[Quedan Rural Credit and Guarantee Corporation]] (Quedancor) *[[Prudential Bank]] *[[Rizal Commercial Banking Corporation]] (RCBC) *[[Security Bank]] *[[Standard Chartered Bank]] *[[Union Bank of the Philippines]] (Unionbank) *[[United Coconut Planters Bank]] (UCPB) ==Mga Inumin== *[[Coca Cola Bottlers Philippines]] *[[Cosmos Bottling]] *[[Nutrilicious]] *[[Pepsi Cola Products Philippines]] *[[Tolman Manufacturing Inc.]] ==Konstruksiyon== *[[Philippine National Construction Corporation]] *[[DM Consunji, Inc.]] *[[EEI Corporation]] *[[EPD Construction]] ==Mga Elektroniko at Gamitang Elektroniko== *[[Concepcion Industries]] *[[DFNN Group of Companies]] ==Enerhiya== *[[National Power Corporation]] *[[Metro Manila Electric Company]] *[[Dagupan Electric Company]] *[[Batanes Electric Resources Corp.]] ==Tindahang Pagkain at Pagamot== *[[Mercury Drug]] *[[South Supermarkets]] *[[Generika Drugstore]] *[[The Generics Pharmacy]] ==Produksiyon ng Pagkain== *[[Asia Brewery]] *[[Edward Keller|Edward Keller Phils Inc.]] *[[GenOSI, Inc.]] *[[Leslies Corporation]] *[[Mer-Nel's]] *[[Mix Plant, Inc.]] *[[Paul M. Angell|Newly Weds Foods]] *[[New Zealand Creamery, Inc.]] *[[Purechem Corporation|Purechem Corporation-Ferna]] *[[RFM Corporation]] *[[Universal Robina]] *[[Zenith Foods Corporation]] ==Serbisyong Pangkainan== ==Mga Merkansiang Heneral== *[[Crossings]] *[[Rustan's]] *[[SM Prime Holdings]] *[[Ayala Malls]] *[[Market! Market!]] *[[Robinson's Malls]] *[[Shangri-La Plaza]] *[[Ever Gotesco Malls]] *[[Uniwide]] *[[Fair Mart]] *[[Plaza Fair]] *[[Fair Center]] *[[Araneta Center]] *[[Unimart]] *[[Shopwise]] *[[Pricesmart]] ==Mga Hotel, Kasino, at Resort== *[[Manila Hotel]] *[[New World Renaissance]] *[[Crowne Plaza Manila]] *[[Holiday Inn Galleria]] *[[The Heritage Hotel Manila]] *[[Manila Diamond Hotel]] *[[Century Park Hotel]] *[[Dusit Hotel Nikko]] *[[The Peninsula Manila]] *[[Mandarin Oriental Manila]] *[[Edsa Shangri-la Manila]] *[[Makati Shangri-La Manila]] *[[Traders Hotel Manila]] *[[Pan Pacific Hotel Manila]] *[[Hyatt Hotel and Casino Manila]] *[[Hyatt Regency Hotel Manila]] *[[Sofitel Philippine Plaza]] *[[Grand Boulevard Hotel]] *[[Manila Pavilion Hotel]] *[[Philippine Amusement and Gaming Corporation]] (Pagcor) *[[Mactan Island Shangri-La Resort]] *[[Plantation Bay Resort]] *[[Cebu City Marriott Hotel]] *[[Marco Polo Hotel Davao]] *[[Waterfront Insular Hotel Davao]] ==Mga Kompanyang Naghahawak== *[[Ayala Corporation]] *[[Benpres Holdings]] *[[First Philippine Holdings]] *[[JG Summit Holdings]] *[[San Miguel Corporation]] (SMC) *[[SM Prime Holdings]] ==Mga Koreo, Pakete, and Dala-dalahan Hatid== *[[Airfreight 2100]] *[[Johnny Air Cargo]] ==Media== <!--alphabetically arranged po ito --> *[[ABS-CBN Broadcasting]] *[[Associated Broadcasting Company]] (ABC) *[[Business Mirror]] *[[Business World]] *[[GMA Network]] *[[Intercontinental Broadcasting Corporation]] (IBC) *[[Malaya]] *[[Manila Bulletin]] *[[Manila Standard Today]] *[[Manila Times]] *[[MTV Philippines]] *[[National Broadcasting Network]] (NBN) *[[Philippine Daily Inquirer]] *[[Philippine Star]] *[[Progressive Broadcasting Corporation]] (UNTV) *[[Radio Philippines Network]] (RPN) *[[Zoe Broadcasting Network]] ==Mga Sasakyan at Parte== *[[Ford Motor Company Philippines]] (Ford, Mazda) *[[Mitsubishi Motors Philippines Corporation]] *[[Toyota Motor Philippines Corporation]] *[[General Motors Automobiles Philippines Corporation]] (Chevrolet) *[[Nissan Motor Philippines Incorporated]] *[[Hyundai Asia Resources Incorporated]] *[[Isuzu Philippines Corporation]] *[[Viking Cars]] (Volvo) *[[PGA Cars]] (Audi, Porsche) *[[Honda Cars Philippines Incorporated]] *[[CATS Motors]] (Mercedes Benz, Chrysler, Dodge, Jeep) *[[Universal Motors Corporation]] *[[Columbian Motors Corporation]] *[[BMW Philippines Incorporated]] *[[Jaguar Philippines Corporation]] (Jaguar, Land Rover) *[[AutoFrance Philippines Incorporated]] (Peugeot) *[[Francisco Motors Corporation]] *[[Sarao Motor]] ==Mga Parmasiyutiko== *[[Interphil]] *[[Zuellig Pharma]] ==Mga Pamilihang Pampalakasan== *[[Toby's]] *[[Olympic Gold]] ==Telekomunikasyon== *[[Converge ICT Solutions]] *[[Globe Telecom]] *[[Philippine Long Distance Telephone Company]] (PLDT) *[[Digital Telecommunications Philippines]] (Digitel) *[[Pilipino Telephone Corporation]] (Piltel) ==Tabako== *[[Fortune Tobacco]] ==Iba Pang Mga Uri ng Pamilihan== *[[Banana Peel]] ('''mga tsinelas''') ==Mga Kagamitan: Gas, Kuryente, Tubig== *[[Manila Electric]] ('''Meralco''') *[[Manila Water]] *[[Maynilad Water Services]] ==Silipin din== *[[Ekonomiya ng Pilipinas]] *[[Tala ng mga kompanya]] *[[Pamilihang Sapi ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga kompanya sa Pilipinas|*]] n1m728zxpwfid3rm43iuzbr8c70rqgo 0 18242 2217065 2216702 2026-07-23T16:23:22Z ~2026-41289-71 164419 /* */ Inedit ko ang infobox. 2217065 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | caption = | name = Vhong Navarro | birth_name = Ferdinand Hipolito Navarro | nickname = | birth_date = {{birth date and age|1977|01|04}} | birth_place = [[Makati]], [[Pilipinas]] | occupation = [[Aktor]], [[mananayaw]], [[mang-aawit]], [[TV presenter|host]] | years_active = 1990–kasalukuyan }} Si '''Vhong Navarro''' (ipinanganak na '''Ferdinand Hipolito Navarro''' noong Enero 4, 1977) sa siyudad ng [[Makati]], ay isang [[Pilipino]]ng aktor na dating miyembro ng pangkat na mananayaw na [[Streetboys]]. ==Mga pinasikat na awitin== *Pamela (Mula Sa Pelikulang [[Otso-Otso, Pamela-melawan]] ) *Totoy Bibbo *Don Romantiko (Mula sa Pelikulang [[D'Anothers]]) *Chickboy (Mula Sa Pelikulang [[Agent x444]]) *Da Vhong (Mula sa Pelikulang [[Da Possessed]]) ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== {| class="wikitable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! Year !! Title !! Role !! Network |- |- | 2017 || [[Minute to Win It: Last Man Standing]] || Player || rowspan=24|[[ABS-CBN]] |- | 2015 || [[Dance Kids]] || Judge |- | rowspan=2|2014 || ''[[Wansapanataym|Wansapanataym: Nato De Coco]]'' || Oscar "Oca" Palmera |- | ''[[Home Sweetie Home]]'' || Jerome |- | 2011–2013 || ''[[Toda Max]]'' || Justin Bibbo |- | 2011 || ''[[100 Days to Heaven]]'' || Elpidio "Pido" Abucay |- |rowspan=3|2010 || ''[[Kokey @ Ako]]'' || Bruce Kho Reyes/Belat |- | ''[[Wowowee]]'' || Host/himself |- | ''[[Magpasikat]]'' || Host/himself |- | 2009–present || ''[[It's Showtime (variety show)|It's Showtime]]'' (formerly ''Showtime'') || Host/himself |- | rowspan=2|2009 || ''[[George and Cecil]]'' || Guest appearance |- | ''[[May Bukas Pa]]'' || Moy |- |rowspan=3| 2008 || ''[[Pilipinas, Game KNB?]]'' || Host/himself |- |''[[I Love Betty La Fea]]'' || Nicholas "Kulas" Moro |- |''[[I am KC]]: Love to Dance'' || Eman |- | 2007 || ''[[Mars Ravelo's Lastikman (TV series)|Mars Ravelo's Lastikman]]'' || Eskappar/Miguel Asis/Lastikman |- | 2006–2009 || ''[[ASAP (Variety Show)|ASAP]]'' || Host/himself |- |rowspan=3| 2006 || ''[[Love Spell|Love Spell:Pasko Na Santa Ko]]'' || Donato |- |''[[Da Adventures of Pedro Penduko|Komiks Presents: Da Adventures of Pedro Penduko]]'' || Gary |- |''[[Gudtaym]]'' || Host/himself |- |rowspan=3| 2004 || ''[[Yes, Yes Show!|Yes Yes Show]]'' || Host/himself |- |''[[Magandang Tanghali Bayan#MTB: Ang Saya Saya|MTB Ang Saya Saya]]'' || Host/himself |- |''Pirated CD (Celebrity Disguise)'' || Host/himself |- |rowspan=2| 2003 || ''[[Bida si Mister, Bida si Misis]]'' || Bok Tyson |- |''[[Wazzup Wazzup]]'' || Host/Himself || [[Studio 23]] |- | 2001 || ''Whattamen'' || Elton ||rowspan=5| [[ABS-CBN]] |- | 1999–2001 || ''[[Pwedeng Pwede]]'' || as Samson |- | 1997 || ''Spice Boys'' || ????? |- | 1996–1999 || ''[[Super Laff-In]]'' || Host/himself |- | 1992 || ''[[Home Along Da Riles]]'' || Hurculies |} ===Pelikula=== {| class="wikitable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! Year !! Title !! Role |- ||2018 || Unli Life || Lead Role |- | rowspan=2|2017 || [[Woke Up Like This (2017 film)|Woke Up Like This]] || Nando |- || [[Mang Kepweng Returns]]<ref>{{cite web|url=http://news.abs-cbn.com/entertainment/08/08/16/vhong-navarro-is-new-mang-kepweng|title=Vhong Navarro is new 'Mang Kepweng'|publisher=[[ABS-CBN News]]|date=Agosto 8, 2016|accessdate=Hulyo 1, 2018}} </ref> || Mang Kepweng |- | rowspan=3|2014 || ''[[Moron 5.2: The Transformation]]'' || Vhong Navarro |- || ''[[Da Possessed]]''<ref>{{cite web|url=https://philnews.ph/2014/02/26/vhong-navarro-resume-acting-da-possessed-movie-video/|title=Vhong Navarro to Resume Acting for “Da Possessed” Movie (Video)|author=Ed Umbao|publisher=Philippine News|date=Pebrero 26, 2014|accessdate=Hulyo 1, 2018}} </ref> || Ramon |- || ''[[Starting Over Again (film)|Starting Over Again]]'' || Cameo |- || 2012 || ''[[Shake, Rattle & Roll 14|Shake Rattle and Roll 14:The Invasion]]'' || Hank |- || 2011 || ''[[Bulong (film)|Bulong]]'' || Conan |- || 2010 || ''[[RPG: Metanoia]]'' || Cel/Sargo <small>(voice)</small> |- |rowspan=2| 2009 || ''[[Kimmy Dora]]'' || Waiter <small>(cameo)</small> |- | ''Astig'' || Real Estate Buyer |- |rowspan=2| 2008 || ''[[My Only U]]'' || Bong |- | ''[[Supahpapalicious]]'' || Adonis |- || 2007 || '' [[Agent X44]] '' || Reserve Agent King Agila / Agent X44 |- | [[2005 in film|2005]] || ''[[D' Anothers]]'' || Hesus Resurrection |- |rowspan=2| [[2004 in film|2004]] || ''Otso-Otso Pamela One'' || Amboy/Dao |- |''[[Gagamboy]]'' || Junie/Gagamboy |- |rowspan=6| 2003 || ''[[Mr. Suave]]'' || Rico Suave |- | ''Utang ng Ama'' || Babaero |- | ''AsBoobs: Asal Bobo'' || Kitoy |- | ''[[Pinay Pie]]'' || Butch |- |''Keka'' || Bhong |- |''[[Spirit Warriors: The Shortcut]]'' || Thor |- |rowspan=4| 2002 || ''JOLOGS'' || Kulas |- |''Cass And Carry: Who Wants to be a Billionaire'' || Carry |- |''[[Got 2 Believe]]'' || Rudolph |- |''May Pag-ibig Pa Kaya?'' || Lesther |- |rowspan=2| 2001 || ''Banyo Queen'' (Navarro's first Viva film) || Pating |- |''Oops Teka Lang Diskarte Ko 'To'' || Dencio |- |rowspan=4| 2000|| ''[[Spirit Warriors (film)|Spirit Warriors]]'' || Thor |- | ''Anghel Dela Guardia'' || Raphael |- | ''Daddy O! Baby O!'' || Benny |- | ''Tugatog'' || Monset |- | 1998 || ''Labs Kita...Okey Ka Lang'' || Jason |- | 1996 || ''Istokwa'' || Macky |- | 1994 || ''Separada'' || Streetboys |} ==Mga Parangal== *PMPC Star Awards For Television **Best Talent Search Program Hosts (2010 & 2011) **Best Reality Game Show Hosts (2012) *2014 Yahoo OMG! Awards Philippines - Winner of Best Male TV Host == Sanggunian == {{BD|1977|LIVING|Navarro, Vhong}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga taga-Kalakhang Maynila]] 1oq0ody8aun6kccopfxi0qekrlxzmqg 0 41577 2217087 2216913 2026-07-24T10:03:28Z Glennznl 73709 2217087 wikitext text/x-wiki :''Para sa ibang gamit, tingnan ang [[panahon (paglilinaw)]].'' [[Talaksan:Port and lighthouse overnight storm with lightning in Port-la-Nouvelle.jpg|thumb|upright=1.34|Bagyo malapit sa Port-la-Nouvelle, Occitania, Pransiya]] Ang '''panahon''' o '''kalagayan ng panahon''' ay ang paglalarawan sa kalagayan at katangiang [[pangkalikasan]] sa labas ng [[tahanan]], [[gusali]] o anumang [[tirahan]] ng [[tao]], [[hayop]], [[halaman]] at iba pang mga [[nilalang]], na ayon sa [[singaw]] ng kalawakan o ng [[atmospera]] ng [[daigdig]]. Tumutukoy ito sa kainitan, katuyuan, kalamigan, kabasaan, katahimikan, pagka-maaraw, pagkamahangin, o pagiging maulan sa isang pook, sa isang takdang [[oras]], na maaaring magbago. Nararamdaman, naririnig, nakikita ng tao ang epekto ng panahon at maging ang pagbabago sa kalagayan nito. Nasusukat din ang panahon sa pamamagitan ng mga [[termometro]], [[barometro]], [[barograpo]], [[psychrometer|sikrometro]] o [[hygrometer|higrometro]], [[wind vane|panukat ng hangin]], [[anemometro]], at mga [[rain gauge|panukat ng ulan]]. Depende rin ang taya ng panahon sa pagdating ng [[kapanahunan]] ng [[tag-init]], [[taglamig]], [[taglagas]], [[tagsibol]] at [[tag-ulan]].<ref name=NBK>''The New Book of Knowledge'' (Ang Bagong Aklat ng Kaalaman), nasa wikang Ingles, Grolier Incorporated, 1977, ISBN 0717205088</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{English2|Weather}} [[Kaurian:Kalikasan]] [[Kaurian:Ekolohiya]] [[Kaurian:Panahon]] {{astronomiya-stub}} {{Nature nav}} {{Earth}rjoejfoejgoeoe. Hershey pogi nlguoph9588x40tusmsls896wzyjqtd 10 42811 2217049 1323887 2026-07-23T13:24:12Z Julius Santos III 139725 /* */ 2217049 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Sampamahalaan ng mga Makasarinlang Estado | shortname alias = CIS | flag alias = Flag of the CIS.svg | link alias-tennis = Russia {{{mw}}} Cup team | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} <noinclude> | redir1 = CIS | related1 = Soviet Union </noinclude> }}<noinclude> </noinclude> eqzms3q842lkf9zl6o0xbf3kvtr63ys 2217051 2217049 2026-07-23T13:30:00Z Julius Santos III 139725 /* */ 2217051 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Sampamahalaan ng mga Makasarinlang Estado | shortname alias = CIS | flag alias = Flag of the CIS.svg | flag alias-1992 = Flag of the CIS (UEFA Euro 1992).svg | link alias-tennis = Russia {{{mw}}} Cup team | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} <noinclude> | var1 = 1992 | redir1 = CIS | related1 = Soviet Union </noinclude> }}<noinclude> </noinclude> hrvxmrgdkpflexb1omurr4sqejvibpe 0 43473 2217042 2217038 2026-07-23T12:04:07Z Lolbet101 163542 2217042 wikitext text/x-wiki {{Infobox|name=Ariwanas |title=Ariwanas |image= [[Talaksan:ESO-VLT-Laser-phot-33a-07.jpg|300px]] |caption=Litrato ng sentrong galaktiko ng Ariwanas sa isang gabi ng kalawakan na nasa taas ng Obserbatoryong Paranal |titlestyle=background: #30D5C8lc; |headerstyle=background: |belowstyle=background: #30D5C8; |labelstyle=background: inherit; |header1= Dato ng obserbasyon |label2=[[Galaxy morphological classification|Uri]] |data2=SBc ([[barred spiral galaxy|Galaksiyang papilipit na may bareta]]) |label3=[[Diyametro]] |data3=87,400 na [[sinag-taon|taong-liwanag]] (26.8 ± 1.1 kpc)<ref name="Goodwin">{{cite journal |last1=Goodwin |first1=S. P. |last2=Gribbin |first2=J. |last3=Hendry |first3=M. A. |date=August 1998 |title=The relative size of the Milky Way |journal=The Observator |volume=118 |pages=201–208 |bibcode=1998Obs...118..201G }}</ref> |label4= Kapal |data4= 1,000 mga [[sinag-taon|taong-liwanag]]<ref name="ask-astro">{{cite web | last = Christian | first = Eric | last2 = Safi-Harb | first2 = Samar | publisher=NASA: Ask an Astrophysicist | title = How large is the Milky Way? | url=http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/980317b.html | accessdate = 2007-11-28 }}</ref> |label10=[[Galaksiyang Taon|Panahon ng rotasyong galaktiko]] ng [[Araw (astronomiya)|Araw]] |data10=250 milyong mga taon (negative rotation)<ref>{{cite web |url=http://www.nasa.gov/worldbook/galaxy_worldbook.html |title=NASA – Galaxy |publisher=Nasa.gov |date=2007-11-29 |accessdate=2010-08-10 |archive-date=2005-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050508093645/http://www.nasa.gov/worldbook/galaxy_worldbook.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|author=Dec16th2008 |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |title=How Many Stars are in the Milky Way? |publisher=Universe Today |date= |accessdate=2010-08-10}}</ref> |label11=[[Teoryang alon ng densidad|Panahon ng rotasyon ng gawi na papilipit]] |data11=50 milyong mga taon<ref name = gasdynamics>{{cite journal | doi=10.1046/j.1365-8711.2003.06358.x | arxiv=astro-ph/0212516 | title=Gas dynamics in the Milky Way: second pattern speed and large-scale morphology | year=2003 | author=Bissantz, Nicolai | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=340 | issue=3 | pages=949 | last2=Englmaier | first2=Peter | last3=Gerhard | first3=Ortwin |bibcode = 2003MNRAS.340..949B }}</ref> |label12=[[Galaksiyang espayral na may bara|Panahon ng rotasyon ng gawi na pabareta]] |data12=15 hanggang 18 milyong mga taon<ref name=gasdynamics/> |label13=Ang tulin ay kaugnay ng [[Cosmic microwave background|CMB]] [[rest frame|kalagayan ng pamamahinga]] |data13=552 km/s<ref name="dipole">{{cite journal | author=Kogut, A.; Lineweaver, C.; Smoot, G. F.; Bennett, C. L.; Banday, A.; Boggess, N. W.; Cheng, E. S.; de Amici, G.; Fixsen, D. J.; Hinshaw, G.; Jackson, P. D.; Janssen, M.; Keegstra, P.; Loewenstein, K.; Lubin, P.; Mather, J. C.; Tenorio, L.; Weiss, R.; Wilkinson, D. T.; Wright, E. L. | title=Dipole Anisotropy in the COBE Differential Microwave Radiometers First-Year Sky Maps | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1993-12-20_419_2_0/page/n1 | journal=Astrophysical Journal | year=1993 | volume=419 | page=1 | bibcode=1993ApJ...419....1K | doi=10.1086/173453 |arxiv = astro-ph/9312056 }}</ref> |below= Tingnan din: [[Galaksiya]], [[Talaan ng mga galaksiya]] }} Ang '''Ariwanas'''<ref name=Stoivane/>, na tinatawag ding '''Balatas'''<ref name="Stoivane">{{Cite web |url=https://diksiyonaryo.ph/search/balatas |title=Archive copy |access-date=2019-03-18 |archive-date=2019-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819184102/https://diksiyonaryo.ph/search/balatas |url-status=dead }}</ref> o '''Daang Magatas''' at '''Daang Malagatas''', ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''Milky Way''<ref name=Stoivane/>, lit. Daang Malagatas, o Daang Magatas) ay isa sa 170&nbsp;bilyon ({{nowrap|1.7 × 10¹¹}}) na mga [[galaksiya]] sa [[uniberso|mapagmamasdang uniberso]] <ref name=apj624_2>Gott III, J. R.; et al. (2005). "A Map of the Universe". Astrophysical Journal 624 (2): 463–484. arXiv:astro-ph/0310571. Bibcode 2005ApJ...624..463G. doi:10.1086/428890</ref><ref name=kackie020201>Mackie, G. (2002-02-01). "To see the Universe in a Grain of Taranaki Sand". Swinburne University. http://astronomy.swin.edu.au/~gmackie/billions.html</ref> na naglalaman ng [[Sistemang Solar]] na sistemang kinalalagyan ng [[mundo]] ([[Daigdig|Earth]]) at iba pang mga [[planeta]]. Ito ay tinatayang naglalaman ng mahigit 200&nbsp;bilyong mga [[bituin]]<ref>{{cite news | first = Robert | last = Sanders | title=Milky Way Galaxy is warped and vibrating like a drum | publisher=UCBerkeley News | date=January 9, 2006 | url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml | accessdate=2006-05-24 }}</ref> at posibleng hanggang 400&nbsp;bilyong mga bituin.<ref>{{cite web | author =Frommert, H.; Kronberg, C. | date =August 25, 2005 | url =http://www.seds.org/messier/more/mw.html | title =The Milky Way Galaxy | publisher =SEDS | accessdate =2007-05-09 | archive-date =2011-09-03 | archive-url =https://web.archive.org/web/20110903013524/http://www.seds.org/messier/more/mw.html | url-status =dead }}</ref> Ang [[Araw (astronomiya)|araw]] ang isa sa mga [[bituin]] sa galaksiyang Ariwanas. Hango ang katawagan nito sa [[Wikang Ingles|Ingles]] mula sa katumbas na taguri dito sa [[Wikang Latin|Latin]] - ''Via Lactea'' (o Magatas na Daan)<ref>Literal na salin ng ''Via Lactea'', daan na parang binuhusan ng gatas sapagkat marami nga o may pulutong ng mga bituin.</ref> - na hinango naman din mula sa ''Galaxias'' (Γαλαξίας) ng [[Wikang Griyego|Griyego]].<ref name=Stoivane2>{{Cite web |title=Dravins, Dainis, Heikki Sipilä, Juan Lajo, Manwel Mifsud at Alberto Millán Martín. ''What is the Milky Way called in different languages? The Milky Way'' sa Griyego: Γαλαξίας, Galaxias Γαλαξίας, mula sa γαλα = ''milk'' (gatas), γαλαξίας = ''milk tooth'' o "gatas-ngipin", bilang paglalarawan na inihambing sa mga unang ngipin ng isang bata), Stoivaine.kapsi.fi |url=http://stoivane.kapsi.fi/milkyway/ |access-date=2008-03-17 |archive-date=2008-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080407232903/http://stoivane.kapsi.fi/milkyway/ |url-status=dead }}</ref> == Tingnan din == * [[Galaksiya]] * [[Galaksiyang Andromeda]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{usbong|Astronomiya}} {{authority control}} [[Kategorya:Astronomiya]] [[Kategorya:Mga galaksiyang katutubo]] [[Kategorya:Mga galaksiya]] pe051xkjusmwmjg144kwxzpjqozvc19 2217053 2217042 2026-07-23T13:55:05Z Lolbet101 163542 2217053 wikitext text/x-wiki {{Infobox|name=Ariwanas |title=Ariwanas |image= [[Talaksan:ESO-VLT-Laser-phot-33a-07.jpg|300px]] |caption=Litrato ng sentrong galaktiko ng Ariwanas sa isang gabi ng kalawakan na nasa taas ng Obserbatoryong Paranal |titlestyle=background: #30D5C8lc; |headerstyle=background: |belowstyle=background: #30D5C8; |labelstyle=background: inherit; |header1= Dato ng obserbasyon |label2=[[Galaxy morphological classification|Uri]] |data2=SBc ([[barred spiral galaxy|Galaksiyang papilipit na may bareta]]) |label3=[[Diyametro]] |data3=87,400 ± 3,600 na [[sinag-taon|taong-liwanag]] (26.8 ± 1.1 kpc)<ref name="Goodwin">{{cite journal |last1=Goodwin |first1=S. P. |last2=Gribbin |first2=J. |last3=Hendry |first3=M. A. |date=August 1998 |title=The relative size of the Milky Way |journal=The Observator |volume=118 |pages=201–208 |bibcode=1998Obs...118..201G }}</ref> |label4= Kapal |data4= 1,000 mga [[sinag-taon|taong-liwanag]]<ref name="ask-astro">{{cite web | last = Christian | first = Eric | last2 = Safi-Harb | first2 = Samar | publisher=NASA: Ask an Astrophysicist | title = How large is the Milky Way? | url=http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/980317b.html | accessdate = 2007-11-28 }}</ref> |label10=[[Galaksiyang Taon|Panahon ng rotasyong galaktiko]] ng [[Araw (astronomiya)|Araw]] |data10=250 milyong mga taon (negative rotation)<ref>{{cite web |url=http://www.nasa.gov/worldbook/galaxy_worldbook.html |title=NASA – Galaxy |publisher=Nasa.gov |date=2007-11-29 |accessdate=2010-08-10 |archive-date=2005-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050508093645/http://www.nasa.gov/worldbook/galaxy_worldbook.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|author=Dec16th2008 |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |title=How Many Stars are in the Milky Way? |publisher=Universe Today |date= |accessdate=2010-08-10}}</ref> |label11=[[Teoryang alon ng densidad|Panahon ng rotasyon ng gawi na papilipit]] |data11=50 milyong mga taon<ref name = gasdynamics>{{cite journal | doi=10.1046/j.1365-8711.2003.06358.x | arxiv=astro-ph/0212516 | title=Gas dynamics in the Milky Way: second pattern speed and large-scale morphology | year=2003 | author=Bissantz, Nicolai | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=340 | issue=3 | pages=949 | last2=Englmaier | first2=Peter | last3=Gerhard | first3=Ortwin |bibcode = 2003MNRAS.340..949B }}</ref> |label12=[[Galaksiyang espayral na may bara|Panahon ng rotasyon ng gawi na pabareta]] |data12=15 hanggang 18 milyong mga taon<ref name=gasdynamics/> |label13=Ang tulin ay kaugnay ng [[Cosmic microwave background|CMB]] [[Rest frame|kalagayan ng pamamahinga]] |data13=552 km/s<ref name="dipole">{{cite journal | author=Kogut, A.; Lineweaver, C.; Smoot, G. F.; Bennett, C. L.; Banday, A.; Boggess, N. W.; Cheng, E. S.; de Amici, G.; Fixsen, D. J.; Hinshaw, G.; Jackson, P. D.; Janssen, M.; Keegstra, P.; Loewenstein, K.; Lubin, P.; Mather, J. C.; Tenorio, L.; Weiss, R.; Wilkinson, D. T.; Wright, E. L. | title=Dipole Anisotropy in the COBE Differential Microwave Radiometers First-Year Sky Maps | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1993-12-20_419_2_0/page/n1 | journal=Astrophysical Journal | year=1993 | volume=419 | page=1 | bibcode=1993ApJ...419....1K | doi=10.1086/173453 |arxiv = astro-ph/9312056 }}</ref> |below= Tingnan din: [[Galaksiya]], [[Talaan ng mga galaksiya]] }} Ang '''Ariwanas'''<ref name=Stoivane/>, na tinatawag ding '''Balatas'''<ref name="Stoivane">{{Cite web |url=https://diksiyonaryo.ph/search/balatas |title=Archive copy |access-date=2019-03-18 |archive-date=2019-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819184102/https://diksiyonaryo.ph/search/balatas |url-status=dead }}</ref> o '''Daang Magatas''' at '''Daang Malagatas''', ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''Milky Way''<ref name=Stoivane/>, lit. Daang Malagatas, o Daang Magatas) ay isa sa 170&nbsp;bilyon ({{nowrap|1.7 × 10¹¹}}) na mga [[galaksiya]] sa [[uniberso|mapagmamasdang uniberso]] <ref name=apj624_2>Gott III, J. R.; et al. (2005). "A Map of the Universe". Astrophysical Journal 624 (2): 463–484. arXiv:astro-ph/0310571. Bibcode 2005ApJ...624..463G. doi:10.1086/428890</ref><ref name=kackie020201>Mackie, G. (2002-02-01). "To see the Universe in a Grain of Taranaki Sand". Swinburne University. http://astronomy.swin.edu.au/~gmackie/billions.html</ref> na naglalaman ng [[Sistemang Solar]] na sistemang kinalalagyan ng [[mundo]] ([[Daigdig|Earth]]) at iba pang mga [[planeta]]. Ito ay tinatayang naglalaman ng mahigit 200&nbsp;bilyong mga [[bituin]]<ref>{{cite news | first = Robert | last = Sanders | title=Milky Way Galaxy is warped and vibrating like a drum | publisher=UCBerkeley News | date=January 9, 2006 | url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml | accessdate=2006-05-24 }}</ref> at posibleng hanggang 400&nbsp;bilyong mga bituin.<ref>{{cite web | author =Frommert, H.; Kronberg, C. | date =August 25, 2005 | url =http://www.seds.org/messier/more/mw.html | title =The Milky Way Galaxy | publisher =SEDS | accessdate =2007-05-09 | archive-date =2011-09-03 | archive-url =https://web.archive.org/web/20110903013524/http://www.seds.org/messier/more/mw.html | url-status =dead }}</ref> Ang [[Araw (astronomiya)|araw]] ang isa sa mga [[bituin]] sa galaksiyang Ariwanas. Mayroon itong D₂₅ diyametrong isophotal na tinatayang nasa 26.8 ± 1.1 [[parsec|kiloparsecs]] (o nasa 87,400 ± 3,600 [[Sinag-taon|ly]]).<ref name="Goodwin"></ref> Hango ang katawagan nito sa [[Wikang Ingles|Ingles]] mula sa katumbas na taguri dito sa [[Wikang Latin|Latin]] - ''Via Lactea'' (o Magatas na Daan)<ref>Literal na salin ng ''Via Lactea'', daan na parang binuhusan ng gatas sapagkat marami nga o may pulutong ng mga bituin.</ref> - na hinango naman din mula sa ''Galaxias'' (Γαλαξίας) ng [[Wikang Griyego|Griyego]].<ref name=Stoivane2>{{Cite web |title=Dravins, Dainis, Heikki Sipilä, Juan Lajo, Manwel Mifsud at Alberto Millán Martín. ''What is the Milky Way called in different languages? The Milky Way'' sa Griyego: Γαλαξίας, Galaxias Γαλαξίας, mula sa γαλα = ''milk'' (gatas), γαλαξίας = ''milk tooth'' o "gatas-ngipin", bilang paglalarawan na inihambing sa mga unang ngipin ng isang bata), Stoivaine.kapsi.fi |url=http://stoivane.kapsi.fi/milkyway/ |access-date=2008-03-17 |archive-date=2008-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080407232903/http://stoivane.kapsi.fi/milkyway/ |url-status=dead }}</ref> == Tingnan din == * [[Galaksiya]] * [[Galaksiyang Andromeda]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{usbong|Astronomiya}} {{authority control}} [[Kategorya:Astronomiya]] [[Kategorya:Mga galaksiyang katutubo]] [[Kategorya:Mga galaksiya]] 7vlv0skzsu19apf2xjnvw5phw7uqnyv 0 46041 2217074 2216950 2026-07-24T02:59:29Z ~2026-41197-90 164440 /* Mga Lider sa APEC */ 2217074 wikitext text/x-wiki {{Infobox Geopolitical organization | conventional_long_name = Ekonomikong Kooperasyon sa Asya-Pasipiko | native_name = | title = | linking_name = | logo = | image_flag = | image_symbol = | motto = | anthem = | image_map = Asia-Pacific_Economic_Cooperation_nations.svg | map_caption = Member economies of APEC | admin_center_type = | admin_center = {{flag|Singapore}} | largest_city = | languages_type = | languages = | demonym = Economic meeting | membership_type = | membership = {{Collapsible list |titlestyle=background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = 21 ekonomiya: |{{flag|Australia}} | {{flag|Brunei}} |{{flag|Canada}} |{{flag|Chile}} |{{flag|China}} |{{flag|Hong Kong}} |{{flag|Indonesya}} |{{flag|Japan}} |{{flag|Malaysia}} |{{flag|Mexico}} |{{flag|New Zealand}} |{{flag|Papua New Guinea}} |{{flag|Peru}} |{{flag|Pilipinas}} |{{flag|Russia}} |{{flag|Singapore}} |{{flag|South Korea}} |{{flag|Taiwan}} |{{flag|Taylandiya}} | {{flag|Estados Unidos}} |{{flag|Biyetnam}} }} | ethnic_groups = | ethnic_groups_year = | government_type = | leader_title1 = Chairperson | leader_name1 = {{flagicon|CHN}} [[Xi Jinping]] | leader_title2 = Executive Director | leader_name2 = Eduardo Pedrosa | sovereignty_type = | sovereignty_note = | established_event1 = Establishment | established_date1 = {{start date and age|1989}} | established_event2 = | established_date2 = | area_km2 = | area_sq_mi = | percent_water = | population_estimate = | population_estimate_year = | population_census = | population_census_year = | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | population_density_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_year = | GDP_PPP_per_capita = | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year = | GDP_nominal_per_capita = | GDP_nominal_per_capita_rank = | HDI = | HDI_change = | HDI_ref = | HDI_rank = | HDI_year = | currency = | currency_code = | time_zone = | utc_offset = | time_zone_DST = | DST_note = | utc_offset_DST = | cctld = | calling_code = | official_website = {{url|http://www.apec.org| www.apec.org}} | footnote1 = | footnote2 = | footnote3 = }} Ang '''Ekonomikong Kooperasyon sa Asya-Pasipiko''' ({{lang-en|Asia-Pacific Economic Cooperation}})<ref>{{cite web | url=http://apec2015.ph/about-apec/filipino/ | title=APEC Primer | publisher=APEC2015.ph | accessdate=6 Oktubre 2015 | archive-date=27 Agosto 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150827171747/http://apec2015.ph/about-apec/filipino/ | url-status=dead }}</ref> o '''APEC''' ay isang poro ng mga 21 bansa na napaligiran ng [[Karagatang Pasipiko]] o mga rehiyon (pinamagatang 'kasaping-ekonomiya') upang talakayin ang ekonomiyang panrehiyon, kooperasyon, kalakalan at pamumuhunan. Ipinahayag ng organisasyon na ang bahagdan ng populasyon ng daigdig ay halos 60%, halos 56% ng pandaigdigang [[pangkalahatang kitang pantahanan]] ([[Pangkalahatang kitang pantahanan|GDP]]) at halos 49% ng pandaigdigang kalakalan. Ang mga gawain, kasama ang mga taunang pagpupulong ng mga ministro ng mga kasapi, ay isinasaayos ng Sekretarya ng APEC. Ang organisasyon ay nagdadaos ng Pagpupulong ng mga Pinunong Ekonomiko ng APEC (AELM), ang taunang pagtitipon na dinadaluhan ng mga puno ng pamahalaan ng mga kasapi ng APEC maliban sa [[Taiwan]] na nasa ilalim ng pangalang [[Chinese Taipei]], na may kinatawan na opisyal na pangministeryo nang dahil sa pagpipilit ng Tsina. Taon-taon, ang lugar ng pagdaraos ng pagtitipon ay umiikot sa mga kasaping-ekonomiya, at ang tanyag na tradisyon na ginagawa ng mga pinuno ay magsusuot ng pambansang kasuotan ng kasaping punung-abala. == Mga kasapi == * Mga likas na kasapi [[Nobyembre]] 1989: ** {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] ** {{flagicon|Australia}} [[Australia]] ** {{flagicon|Brunei}} [[Brunei]] ** {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] ** {{flagicon|Indonesia}} [[Indonesia]] ** {{flagicon|Japan}} [[Japan]] ** {{flagicon|Canada}} [[Canada]] ** {{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]] ** {{flagicon|Malaysia}} [[Malaysia]] ** {{flagicon|New Zealand}} [[New Zealand]] ** {{flagicon|Singapore}} [[Singapore]] ** {{flagicon|Thailand}} [[Thailand]] * Mga bansang sumanib [[Nobyembre]] 1991: ** {{flagicon|China}} [[Republikang Bayan ng Tsina]] ** {{flagicon|Hong Kong|1991}} [[Hong Kong]] ** {{flagicon|Republic of China}} [[Chinese Taipei]] * Mga bansang sumanib [[Nobyembre]] 1993: ** {{flagicon|Mexico}} [[Mehiko]] ** {{flagicon|Papua New Guinea}} [[Papua New Guinea]] * Mga bansang sumanib [[Nobyembre]] 1994: ** {{flagicon|Chile}} [[Chile]] * Mga bansang sumanib [[Nobyembre]] 1998: ** {{flagicon|Peru}} [[Peru]] ** {{flagicon|Russia}} [[Rusya]] ** {{flagicon|Vietnam}} [[Vietnam]] == Mga Lider sa APEC == <gallery class="center" widths="145"> Talaksan:Anthony Albanese in 2025 (2).jpg|{{flagicon|AUS}} '''[[Australia]]'''<br />[[Punong Ministro ng Australia|Punong Ministro]] '''[[Anthony Albanese]]''' Talaksan:Hassanal Bolkiah 2026.jpg|{{flagicon|BRU}} '''[[Brunei Darussalam]]'''<br /> [[Sultan ng Brunei|Sultan]] '''[[Hassanal Bolkiah]]''' Talaksan:Mark Carney portrait May 2025 (4).jpg|{{flagicon|CAN}} '''[[Canada]]'''<br /> [[Punong Ministro ng Canada|Punong Ministro]] '''[[Mark Carney]]''' Talaksan:Presidente José Antonio Kast en marzo de 2026.jpg|{{flagicon|CHL}} '''[[Chile]]'''<br />[[Pangulo ng Tsile|Pangulong]] '''[[José Antonio Kast]]''' Talaksan:Xi Jinping meets Keir Starmer Jan 2026.jpg|{{flagicon|CHN}} '''[[China]]'''<br />[[Pangulo ng ng Tsina|Pangulong]] '''[[Xi Jinping]]''' Talaksan:港府執意推進《逃犯條例》修法民陣謹慎動員民眾抗爭2 (cropped).jpg|{{flagicon|Hong Kong}} '''[[Hong Kong]]'''<br />Chief Executive '''[[John Lee]]''' Talaksan:Prabowo Subianto in Brussels - 2025 - P067555-701105 (cropped).jpg|{{flagicon|IDN}} '''[[Indonesia]]'''<br />[[Pangulo ng Indonesia|Pangulong]] '''[[Prabowo Subianto]]''' Talaksan:Sanae Takaichi meets Lee Jae Myung 13 January 2026 (cropped 2).jpg|{{flagicon|JPN}} '''[[Japan]]'''<br />[[Punong Ministro ng Hapon|Punong Ministro]] '''[[Sanae Takaichi]]''' Talaksan:Sanae Takaichi meets Lee Jae Myung 13 January 2026 (cropped 1).jpg|{{flagicon|KOR}} '''[[Timog Korea]]'''<br />[[Pangulo ng Timog Korea|Pangulong]] '''[[Lee Jae-myung]]''' Talaksan:Anwar Ibrahim 2026 (crooped).jpg|{{flagicon|MAS}} '''[[Malaysia]]'''<br />[[Punong Ministro ng Malaysia|Punong Ministro]] '''[[Anwar Ibrahim]]''' Talaksan:Claudia Sheinbaum in 2025 (3x4 cropped).jpg|{{flagicon|MEX}} '''[[Mexico]]'''<br /> [[Pangulo ng Mexico|Pangulong]] '''[[Claudia Sheinbaum]]''' Talaksan:Christopher Luxon 2025 (mid cropped).jpg|{{flagicon|NZL}} '''[[New Zealand]]'''<br />[[Punong Ministro ng Bagong Zilandya|Punong Ministro]] '''[[Christopher Luxon]]''' Talaksan:Papua New Guinean Prime Minister James Marape speaks to the press in Port Moresby, Papua New Guinea on May 22, 2023 - 52922397744 (cropped).jpg|{{flagicon|PNG}} '''[[Papua New Guinea]]'''<br /> [[Punong Ministro ng Papua New Guinea|Punong Ministro]] '''[[James Marape]]''' Talaksan:José Balcázar.jpg|{{flagicon|PER}} '''[[Peru]]'''<br /> [[Pangulo ng Peru|Pangulong]] '''[[José María Balcázar]]''' Talaksan:Bongbong Marcos in June 2025.jpg|{{flagicon|PHL}} '''[[Pilipinas]]'''<br />[[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] '''[[Bongbong Marcos|Ferdinand Marcos Jr.]]''' Talaksan:Vladimir Putin (cropped).jpg|{{flagicon|RUS}} '''[[Rusya]]'''<br />[[Pangulo ng Rusya|Pangulong]] '''[[Vladimir Putin]]''' Talaksan:Lawrence Wong 20260302.jpg|{{flagicon|SGP}} '''[[Singapore]]'''<br />[[Punong Ministro ng Singapore|Punong Ministro]] '''[[Lawrence Wong]]''' Talaksan:林信義代表.jpg|{{flagicon|Taiwan}} '''[[Taiwan|Chinese Taipei]]'''<br />Kinatawan ng Presidente ng Taiwan '''[[Lin Hsin-i]]''' Talaksan:Anutin Charnvirakul 2026-05-08.jpg|{{flagicon|THA}} '''[[Thailand]]'''<br />[[Punong Ministro ng Thailand|Punong Ministro]] '''[[Anutin Charnvirakul]]''' Talaksan:President Donald J. Trump oversees Operation Epic Fury at Mar-a-Lago (55124355922) (3x4 cropped).jpg|{{flagicon|USA}} '''[[Estados Unidos ng Amerika]]'''<br />[[Pangulo ng Estados Unidos|Pangulong]] '''[[Donald Trump]]''' {{flagicon|VIE}} Talaksan:To Lam on April 27, 2025 (cropped).jpg| {{flagicon|VIE}} '''[[Vietnam]]'''<br />[[Pangulo ng Vietnam|Pangulong]] '''[[Tô Lâm]]''' </gallery> == Mga taunang pagpupulong == [[Talaksan:APEC2005 Hanbok.jpg|thumb|right|Pagtitipon ng APEC 2005, Busan, Timog Korea]] [[Talaksan:APEC2006 Áo Dài.jpg|thumb|Pagtitipon ng APEC 2006, Hanoi, Vietnam]] [[Talaksan:APEC Australia 2007 leaders.jpg|thumb|right|Pagtitipon ng APEC 2007, Sydney, Awstralya]] [[Talaksan:Apec 2013.jpg|thumb|right|Pagtitipon sa APEC Indonesia 2013]] {| class="wikitable" cellspacing="0" cellpadding="4" border="1" align="center" |+Mga taunang pagpupulong ng Kooperasyong Pang-ekonomiko sa Asya-Pasipiko !#!! Petsa !! Punung-abalang kasapi !! Lokasyon !! Kasuotang pangkuha ng larawan !! Websayt |- | Ika-1 || Nobyembre 6-7 1989 || {{flagicon|Australia}} [[Australia]]|| [[Canberra]] || || |- | Ika-2 || Hulyo 29-31 1990 || {{flagicon|Singapore}} [[Singapore]]|| [[Singapore]] || || |- | Ika-3 || Nobyembre 12-14 1991 || {{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]]|| [[Seoul]] || || |- | Ika-4 || Setyembre 10-11 1992 || {{flagicon|Thailand}} [[Thailand]]|| [[Bangkok]] || || |- | Ika-5 || Nobyembre 19-20 1993 || {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]|| [[Blake Island]] || Dyaket na bombardero || |- | Ika-6 || Nobyembre 15-16 1994 || {{flagicon|Indonesia}} [[Indonesia]]|| [[Bogor]] ||Barong [[Batik]]|| |- | Ika-7 || Nobyembre 18-19 1995 || {{flagicon|Japan}} [[Japan]]|| [[Osaka]] ||Damit Pangkalakal|| |- | Ika-8 || Nobyembre 24-25 1996 || {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]]|| [[Maynila]] at [[Subic, Zambales|Subic]] ||[[Barong Tagalog]] || |- | Ika-9 || Nobyembre 24-25 1997 || {{flagicon|Canada}} [[Canada]]|| [[Vancouver]] || Dyaket na balat || |- | Ika-10 || Nobyembre 17-18 1998 || {{flagicon|Malaysia}} [[Malaysia]]|| [[Kuala Lumpur]] ||[[Batik]] || |- | Ika-11 || Setyembre 12-13 1999 || {{flagicon|New Zealand}} [[New Zealand]]|| [[Auckland]] ||Dyaket pandagat|| |- | Ika-12 || Nobyembre 15-16 2000 || {{flagicon|Brunei}} [[Brunei]]|| [[Bandar Seri Begawan]] ||Barong Kain Tenunan|| [http://www.apec2000.gov.bn] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20030314093359/http%3A//www.apec2000.gov.bn/ |date=2003-03-14 }} |- | Ika-13 || Oktubre 20-21 2001 || {{flagicon|China}} [[Tsina]]|| [[Shanghai]] || Barong Tangzhuang || [http://www.china.org.cn/english/12585.htm] |- | Ika-14 || Oktubre 26-27 2002 || {{flagicon|Mexico}} [[Mehiko]]|| [[Los Cabos]] ||Barong guwayabera|| |- | Ika-15 || Oktubre 20-21 2003 || {{flagicon|Thailand}} [[Thailand]]|| [[Bangkok]] || Barong brokada || |- | Ika-16 || Nobyembre 20-21 2004 || {{flagicon|Chile}} [[Chile]]|| [[Santiago, Chile|Santiago]] || Barong tsamantos|| [http://www.apec2004.cl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200605101400/http://www.apec2004.cl/ |date=2020-06-05 }} |- | Ika-17 || Nobyembre 18-19 2005 || {{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]]|| [[Busan]] || Hanbok || |- | Ika-18 || Nobyembre 18-19 2006 || {{flagicon|Vietnam}} [[Vietnam]] || [[Hanoi]] || Áo dài || [http://www.apec2006.vn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060225120827/http://www.apec2006.vn/ |date=2006-02-25 }} |- | Ika-19 || Setyembre 8-9 2007 || {{flagicon|Australia}} [[Australia]]|| [[Sydney]] || Drizabon at mga sumbrerong Akubra ||[http://www.apec2007.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101119112409/http://www.apec2007.org/ |date=2010-11-19 }} |- | Ika-20 || Nobyembre 22-23 2008 || {{flagicon|Peru}} [[Peru]]|| [[Lima]] || || |- | Ika-21 || Nobyembre 14-15 2009|| {{flagicon|Singapore}} [[Singapore]]|| [[Singapore]] || || |- | Ika-22 || Nobyembre 13-14 2010 || {{flagicon|Japan}} [[Japan]]|| [[Yokohama]] || Kimono || |- | Ika-23 || Nobyembre 12–13 2011 || {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]|| [[Honolulu]] || Aloha Shirts || |- | Ika-24 || Setiyembre 9–10 2012 || {{flagicon|Russia}} [[Rusya]]|| [[Vladivostok]] || || |- | Ika-25 || Oktubre 5–7 2013 || {{flagicon|Indonesia}} [[Indonesia]] || [[Bali]] || Barong [[Batik]]|| |- | Ika-26 || Nobyembre 10–11 2014 || {{flagicon|China}} [[Tsina]] || [[Beijing]] || || |- | Ika-27 || Nobyembre 18–19 2015 || {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] || [[Pasay]]|| [[Barong Tagalog]] ||apec2015.ph |- | Ika-28 || Nobyembre 19–20 2016 || {{flagicon|Peru}} [[Peru]] || [[Lima]] || || |- | Ika-29 || Nobyembre 10–11 2017 || {{flagicon|Vietnam}} [[Vietnam]] || [[Da Nang]] || || |- | Ika-30 || Nobyembre 17–18 2018 || {{flagicon|Papua New Guinea}} [[Papua New Guinea]] || [[Port Moresby]] || || |- | Ika-31 || Nobyembre 16–17 2019 ''(Kinansela)'' || {{flagicon|Chile}} [[Chile]] || [[Santiago, Chile|Santiago]] || || |- | Ika-32 || Nobyembre 20 2020 || {{flagicon|Malaysia}} [[Malaysia]] || [[Kuala Lumpur]] (Hinawakan ng halos) || || |- | Ika-33 || Nobyembre 12 2021 || {{flagicon|New Zealand}} [[New Zealand]] || [[Auckland]] (Hinawakan ng halos) || || |- | Ika-34 || Nobyembre 18–19 2022 || {{flagicon|Thailand}} [[Thailand]] || [[Bangkok]] || || |- | Ika-35 || Nobyembre 15–17 2023 || {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] || [[San Francisco]] || || |- |Ika-36 |Nobyembre 10–16 2024 |{{flagicon|Peru}} [[Peru]] |[[Cusco]] | | |- |Ika-37 |Oktubre 31–Nobyembre 1 2025 |{{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]] |[[Gyeongju]] | | |} == Sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na kawing == * [http://www.apec.org/ Opisyal na Pahina ng Kooperasyong Pang-ekonomiko sa Asya-Pasipiko] * [http://www.apec2007.org APEC 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101119112409/http://www.apec2007.org/ |date=2010-11-19 }}, Opisyal na Websayt para sa taunang pagpupulong 2007 * [http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=apec&search_crit=title&search=Search&date1=Anytime&date2=Anytime&type=form Mga Ulat sa Pagsasalik Serbisyong Pangkongreso (CRS) tungkol sa APEC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070921042543/http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=apec&search_crit=title&search=Search&date1=Anytime&date2=Anytime&type=form |date=2007-09-21 }} * [http://www.apecperu2008.info Mga Kabatiran at mga Balita tungkol sa APEC Peru 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080601090216/http://www.apecperu2008.info/ |date=2008-06-01 }} [[Kategorya:Mga pandaigdigang organisasyon]] [[Kategorya:Asia-Pacific Economic Cooperation|*]] ihch40bohoiuekl0ab9k8p1ok7e28un 0 85186 2217072 1723990 2026-07-24T00:00:48Z Aubreyjanev 159817 Nagdagdag ng impormasyon na may sanggunian 2217072 wikitext text/x-wiki Ang '''Unibersidad ng Hilagang Karolina sa Chapel Hill''' (Ingles: ''University of North Carolina at Chapel Hill'') ay isang prestihiyosong [[Pamantasan]] sa pananaliksik na matatagpuan sa [[Chapel Hill, North Carolina|Chapel Hill]], estado ng [[Hilagang Carolina]], [[Estados Unidos]]. Matapos mabigyan ng tsarter noong 1789, nagsimulang tumanggap ang UNC ng mga estudyante noong 1795, na siyang dahilan kaya't meron itong pag-angkin bilang ang pinakamatandang pampublikong unibersidad sa Estados Unidos. Ang UNC ay isa rin sa mga orihinal na tinuturing na mga paaralang Public Ivy. Naghahain ang pamantasan ng iba't ibang digri sa 70 erya ng pag-aaral sa pamamagitan ng 14 kolehiyo at ng Kolehiyo ng Mga Sining at Agham. Nanguna ang unibersidad bilang pinakamahusay na unibersidad sa aspeto ng halaga sa ''U.S. News & World Report Best Colleges 2026''<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=The University of North Carolina at Chapel Hill |url=https://www.unc.edu/ |access-date=2026-07-24 |website=The University of North Carolina at Chapel Hill |language=en-US}}</ref>. {{coord|format=dms|display=title}} {{Stub|Edukasyon}} [[Kategorya:Flagship na unibersidad sa Estados Unidos]] e9z8uxipww6nwn5wznh87yjp9fidybv 0 87382 2217047 2217037 2026-07-23T13:22:11Z Jojit fb 38 /* ACAB */ 2217047 wikitext text/x-wiki {{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}}Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay "talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado."{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon. Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo. == Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan == [[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2">Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.</ref><ref name="Leier2">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.</ref>]] Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang "walang pinuno" o "walang namumuno". Binubuo ito ng unlaping ''an-'' ("walang") at ng salitang ''arkhos'' ("pinuno" o "tagapamahala"). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc="Anarchism"|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc="Anarchism"|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}} Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2" /><ref name="Leier">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)</ref> Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc="The Basic Ideas of Anarchism"}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}} Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang "pinakasukdulang kabaligtaran" ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, "sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina."{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, "mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito"—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—"ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo." Dagdag pa niya, "ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan."{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na "ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito."{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na "nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan" ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}} Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}} == Simbolismo == {{multiple image | total_width = 320 | image1 = Anarchy-symbol.svg | caption1 = Simbolong bilog na A | image2 = Circle-A red.svg | caption2 = Naka-istilong Bilog na A na punk | align = right | header = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.<ref>{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}</ref> }} Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].<ref name="Baillargeon">{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}</ref> Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod. Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A. Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].<ref name="revival">{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}</ref><ref name="Gordon">{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}</ref> == Mga paaralan ng kaisipan == Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc="Anarchism"|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc="Anarchism"}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}} Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc="Critique of authoritarian socialism"}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&pg=PP15 xi]|1ps=, "Usually considered to be an extreme left-wing ideology".}}<ref name=":1">{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}</ref>{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}} Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}} Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.<ref name="sa">{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}} === Klasiko === Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}} Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang "pagbuwag sa estado",<ref name=":0">{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}</ref> pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang "ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari."{{Sfn|Pierson|2013|p=187}} Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}} Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong "[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]."{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}} Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}} Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}} === Pos-klasiko at kontemporaryo === Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}} Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga "medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo," wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}} Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}} == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at gitnang panahon === Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}} Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}} Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}} === Makabagong panahon === [[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]] Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} [[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]] Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}} Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}} Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}} Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}} Pagsapit ng simula ng ika-20 dantaon, humupa na ang kilusang terorista, at ang lugar nito ay napalitan ng anarko-komunismo at anarko-sindikalismo, habang ang anarkismo ay lumaganap sa iba't ibang panig ng daigdig.{{Sfn|Moya|2015|p=327}}{{Sfn|Levy|2011|p=16}} Sa [[Tsina]], may maliliit na pangkat ng mga mag-aaral na nagpakilala ng [[makatao]] at [[maka-agham]] na bersiyon ng anarko-komunismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Samantala, naging sentro ang [[Tokyo]] ng mga mapanghimagsik na kabataan mula sa iba't ibang bansa sa [[Silangang Asya]] na nagtungo sa kabisera ng [[Hapon]] upang mag-aral.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Sa [[Amerikang Latino]], naging pangunahing baluwarte ng anarko-sindikalismo ang [[Arhentina]], kung saan ito ang naging pinakaprominenteng [[ideolohiya]] ng kaliwa.{{Sfnm|1a1=Levy|1y=2011|1p=23|2a1=Laursen|2y=2019|2p=157|3a1=Marshall|3y=1993|3pp=504–508}} Nakilahok din ang mga anarkista sa Komuna ng Strandzha at sa Republika ng Kruševo, na itinatag sa [[Masedonya]] sa panahon ng Pag-aalsang Ilinden–Preobrazhenie noong 1903, gayundin sa [[Rebolusyong Mehikano]] noong 1910. Sa sunod-sunod na mga rebolusyon noong 1917–1923, nagkaroon ang mga anarkista ng iba't ibang antas ng aktibong pakikilahok.{{sfn|Marshall|1993|p=470}} Sa kabila ng mga pangamba, masigasig na nakilahok ang mga anarkista sa Rebolusyong Ruso bilang pagsalungat sa Kilusang Puti, lalo na sa Makhnovshchina. Nang makita nila ang tagumpay ng mga Bolshevik sa [[Rebolusyong Oktubre]] at ang sumunod na [[Digmaang Sibil sa Rusya]], maraming manggagawa at aktibista ang lumipat sa mga partidong komunista, na lumakas kapalit ng paghina ng anarkismo at iba pang kilusang sosyalista. Sa Pransiya at Estados Unidos, maraming kasapi ng malalaking kilusang sindikalista, gaya ng Pangkalahatang Kompederasyon ng Paggawa at ng Manggagawang Pang-industriya ng Mundo, ang umalis sa kanilang mga samahan at sumapi sa Komunistang Internasyonal.{{Sfn|Nomad|1966|p=88}} Gayunman, matapos maging matatag ang pamahalaang Bolshevik, dumanas ng matinding panunupil ang mga anarkista, kabilang noong Pag-aalsa sa [[Kronstadt]]. Maraming anarkista mula sa [[Petrograd]] at [[Mosku]] ang tumakas patungong [[Ukranya]], subalit kalaunan ay dinurog din ng mga Bolshevik ang kilusang anarkista roon.{{Sfn|Avrich|2006|p=204}} Dahil sa panunupil sa mga anarkista sa Rusya, umusbong ang dalawang bagong magkasalungat na kaisipan: ang platapormismo at ang sintesis na anarkistang. Layunin ng una na bumuo ng isang magkakaugnay na samahang mangunguna sa rebolusyon, samantalang tinututulan naman ng ikalawa ang anumang anyo ng organisasyong maihahalintulad sa isang partidong pampolitika. Sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]] noong 1936–1939, muling nakipag-alyansa ang mga anarkista at mga sindikalista (CNT at FAI) sa iba't ibang kilusang makakaliwa. Ang matagal nang tradisyon ng anarkismo sa [[Espanya]] ang naging dahilan upang gumanap ang mga anarkista ng mahalagang papel sa digmaan, lalo na sa Rebolusyong Espanyol ng 1936. Bilang tugon sa paghihimagsik ng hukbo, isang kilusang binigyang-inspirasyon ng anarkismo—na binubuo ng mga [[magsasaka]] at manggagawa at sinusuportahan ng mga armadong milisya—ang kumontrol sa [[Barcelona]] at sa malalawak na kanayunan ng Espanya, kung saan isinakolektibo nila ang mga lupain.{{Sfn|Bolloten|1984|p=1107}} Sa simula ng digmaan, nagbigay ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ng limitadong tulong. Gayunman, nauwi ito sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga komunista at iba pang pangkat ng makakaliwa sa isang serye ng mga pangyayaring nakilala bilang Mga Araw ng Mayo, habang pinagtibay ni [[Joseph Stalin]] ang kontrol ng Unyong Sobyet sa pamahalaang Republikano. Nagbunga ito ng panibagong pagkatalo ng mga anarkista sa kamay ng mga komunista.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 466}} ==== Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lubhang nanghina ang kilusang anarkista. Pagsapit ng dekada 1960, muling sumigla ang anarkismo, na marahil ay dulot ng nakitang kabiguan ng [[Marxismo–Leninismo]] at ng mga tensiyong ibinunga ng [[Digmaang Malamig]].{{Sfn|Marshall|1993|p=539}} Sa panahong ito, lumitaw ang anarkismo sa iba't ibang kilusang tumutuligsa kapwa sa kapitalismo at sa estado, gaya ng mga kilusang laban sa sandatang nuklear, pangkapaligiran, pangkapayapaan, kontra-kultura ng dekada 1960, at ng Bagong Kaliwa.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 539}} Nagkaroon din ito ng paglipat mula sa dati nitong mapanghimagsik na katangian tungo sa mapanuksong repormismong kontra-ikapitalista. Naiugnay rin ang anarkismo sa subkulturang [[punk]], gaya ng makikita sa mga banda tulad ng Crass at Sex Pistols.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Ang mga umiiral na kaisipang [[Peminismo|peminista]] ng anarka-peminismo ay muling sumigla noong ikalawang yugto ng peminismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Sa panahong ito rin nagsimulang mabuo ang itim na anarkismo (''black anarchism''), na nakaimpluwensiya sa paglayo ng anarkismo mula sa dati nitong nakasentro sa [[Europa]].{{Sfn|Williams|2015|p=680}} Kasabay nito, nabigo itong magkaroon ng malawak na impluwensiya sa Hilagang Europa, habang naabot naman nito ang hindi pa nararanasang kasikatan sa [[Amerikang Latino]].{{Sfn|Harmon|2011|p=70}} Noong pagpasok ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], lalong lumawak ang kasikatan at impluwensiya ng anarkismo sa mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa [[digmaan]], at laban sa [[globalisasyon]].{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Lumago ang interes sa kilusang anarkista kasabay ng pag-igting ng kilusang kontra-globalisasyon,{{Sfn|Evren|2011|p=1}} na ang mga pangunahing kalipunan ng mga aktibista ay nakabatay sa mga pananaw na anarkista.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Naging kilala ang mga anarkista sa kanilang pakikilahok sa mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|World Trade Organization]] (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal), [[Group of Eight]] (G8, o Pangkat ng Walo), at World Economic Forum (WEF, o Pandaigdigan na Pagpupulong sa Ekonomiya). Sa mga protestang ito, ang mga pansamantalang pangkat na walang pinuno at hindi nagpapakilala, na tinatawag na ''black blocs'' o blokeng itim, ay nasangkot sa mga kaguluhan, pagsira ng [[ari-arian]], at mararahas na komprontasyon laban sa [[pulisya]]. Kabilang sa iba pang mga taktika sa pag-oorganisa na umusbong sa panahong ito ang mga ''affinity group'' (mga pangkat na binubuo ng magkakatulad ang layunin), ''security culture'' (kultura ng pagpapanatili ng seguridad), at paggamit ng mga desentralisadong [[teknolohiya]] gaya ng [[Internet]]. Isa sa pinakamahalagang pangyayari sa panahong ito ang mga komprontasyon sa kumperensiya ng WTO sa [[Seattle]] noong 1999.{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Habang hinuhubog ng kilusang ito ang radikalismo ng ika-21 dantaon, ang mas malawak na pagtanggap sa mga simulain ng anarkismo ay naging hudyat ng muling pagsigla ng interes sa anarkismo.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Gayunman, sa makabagong pagbabalita, madalas na binibigyang-diin ang karahasang isinagawa ng mga ''black bloc'' sa mga demonstrasyon at iniuugnay ito sa mga anarkista.<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 2013 |title=Black Blocs hijack Brazil teacher protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-24453113 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Booth |first1=Robert |last2=Vallée |first2=Marc |date=1 Abril 2011 |title='Black bloc' anarchists behind anti-cuts rampage reject thuggery claims |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2011/apr/01/anarchists-anti-cuts-march |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Abril 2011 |title=Who are the Black Bloc and what are they trying to achieve? |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2011-04-04/blocwilliams/45890 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> Bagaman may mga layuning rebolusyonaryo, marami sa mga makabagong anyo ng anarkismo ay hindi nakatuon sa komprontasyon. Sa halip, sinisikap nilang bumuo ng isang alternatibong paraan ng organisasyong panlipunan (alinsunod sa teorya ng kapangyarihang dalawahan o ''dual power''), na nakabatay sa ugnayang may pagtutulungan at kusang-loob na kooperasyon. Makikita ito sa mga pangkat tulad ng Food Not Bombs (Pagkain Hindi Bomba) at sa mga sentrong panlipunang pinamamahalaan ng mga kalahok mismo.{{Sfn|Honeywell|2021|}} Ang mas malawak na pagkapansin sa anarkismo ay nagbunsod din sa mas maraming iskolar sa mga [[Larangang akademiko|larangan]] tulad ng [[antropolohiya]] at [[kasaysayan]] na pag-aralan at makibahagi sa kilusang anarkista, bagaman higit na pinahahalagahan ng makabagong anarkismo ang pagkilos kaysa sa teoryang [[akademiko]].{{Sfnm|1a1=Williams|1y=2010|1p=110|2a1=Evren|2y=2011|2p=1|3a1=Angelbeck|3a2=Grier|3y=2012|3p=549}} Naging maimpluwensiya rin ang mga ideya ng anarkismo sa pag-unlad ng mga Zapatista sa [[Mehiko]] at ng Pederasyon Demokratiko ng Hilagang Siria, na mas kilala bilang Rojava, isang ''[[de facto]]'' na nagsasariling rehiyon sa hilagang [[Siria|SIria]].{{Sfn|Ramnath|2019|p=691}} == Paglaganap ng anarkismo sa Pilipinas == Ang anarkismo sa [[Pilipinas]] ay nag-ugat sa laban kontra [[kolonyalismo]] laban sa [[Imperyong Espanyol]] at naging maimpluwensiya sa [[Himagsikang Pilipino]] at sa maagang kilusang unyon ng mga manggagawa sa bansa. Matapos itong mapalitan ng Marxismo–Leninismo bilang pangunahing rebolusyonaryong kaisipan noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, muli itong sumigla bilang bahagi ng punk na subkultura kasunod ng pagkakahati-hati ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]. Mabilis na lumaganap ang nasyonalismong Pilipino sa buong kapuluan matapos ang Maluwalhating Rebolusyon ng 1868. Maraming intelektuwal na Pilipino, kabilang sina [[José Rizal]] at [[Marcelo H. del Pilar]], ang naglunsad ng [[Kilusang Propaganda]], na nanawagan ng mga reporma sa pamamahala ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]].<ref>{{cite book|last1=Schumacher|first1=John|title=The Propaganda Movement, 1880–1895: The Creation of Filipino Consciousness, the Making of the Revolution|date=1997|publisher=Ateneo University Press|location=Manila|isbn=971-550-209-1|page=333|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|language=en}}</ref> Noong 1890, lumipat si Rizal sa Europa, kung saan nakilala niya ang mga kilusang anarkista sa Pransiya at Espanya. Sa Espanya, naging tagapayo niya ang Proudhonistang pederalista na si Francisco Pi y Margall.<ref name=":2">{{Cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=Age of globalization : anarchists and the anticolonial imagination|date=2013|publisher=Verso|isbn=978-1-78168-144-2|pages=107, 159|oclc=864023954|language=en}}</ref><ref name=":02">{{cite journal|url=https://asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-49-1-2013/From%20Cadiz%20to%20La%20Liga%20-%20Spanish%20Context%20of%20Rizals%20Political%20Thought%20-%20Aseniero.pdf|pages=27–39|title=From Cádiz to La Liga: The Spanish Context of Rizal's Political Thought|first=George|last=Aseniero|date=31 Oktubre 2013|journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|volume=49|issue=1|location=Lungsod Quezon|issn=2244-5927|oclc=950730261|language=en}}</ref> Ang konsepto ng propaganda sa pamamagitan ng gawa (''propaganda of the deed'') ang naging partikular na inspirasyon sa ikalawang nobela ni Rizal na ''[[El filibusterismo]]'', na naglalarawan ng isang rebolusyon para sa pambansang paglaya laban sa mga kolonyal na awtoridad ng Espanya sa Pilipinas.<ref name=":2" /> Sa [[Nobelang Pilipino|nobelang]] iyon, inilarawan ni Rizal ang isang nabigong pagtatangka ng propaganda sa pamamagitan ng gawa sa katauhan ni Simoun, na nagtangkang pasabugin ang isang pagtitipong dinaluhan ng mga piling tao o elitista ng kolonyal na pamahalaan.<ref name=":12">{{cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=The Age Of Globalization: Anarchists and the Anti-Colonial Imagination|publisher=Verso Books|year=2013|isbn=9781781681442|location=[[London]]|page=31|oclc=875370534|language=en}}</ref> Pagbalik niya sa [[Maynila]] noong 1892, itinatag ni Rizal ang [[La Liga Filipina]], isang lihim na samahan na nakatuon sa pagtutulungan, pagtatatag ng mga kooperatiba, at iba pang gawain.<ref name=":02" /> Dahil sa kaniyang mga gawain sa Liga, inaresto si Rizal at ipinatapon sa Dapitan.<ref>{{cite book |last1=Zaide|first1=Gregorio F.|title=Rizal: His Exile to Dapitan|date=1976|publisher=St. Mary's|pages=193|url=https://books.google.com/books?id=xPziMgEACAAJ&q=rizal+exile+in+dapitan|access-date=19 Agosto 2019|language=en}}</ref> Doon ay nagtayo siya ng isang [[ospital]], isang sistema ng panustos ng tubig, at isang [[paaralan]], kung saan siya nagturo at nagsagawa rin ng pagsasaka at [[paghahalaman]].<ref>{{cite book |last1=Gibbs|first1=Eloise A.|title=Rizal in Dapitan: A Story Based on the Life of José Rizal During His Exile in Dapitan|date=1960|publisher=University Book Supply|page=230|url=https://books.google.com/books?id=jqFAAAAAIAAJ&q=Rizal+in+dapitan|access-date=20 Agosto 2019|language=en}}</ref> Matapos ipatapon si Rizal, maraming nasyonalistang Pilipino ang nagtatag ng [[Katipunan]], isa pang lihim na samahan, subalit sa pagkakataong ito ay may layuning makamit ang kasarinlan mula sa Espanya sa pamamagitan ng isang himagsikan. Dahil sa inspirasyon mula sa mga akda ni Rizal, nag-organisa ang Katipunan ng armadong paglaban sa pamahalaang Espanyol sa pamumuno ni [[Andrés Bonifacio]].<ref>{{Citation|last=Agoncillo|first=Teodoro|author-link=Teodoro Agoncillo|title=The Revolt of the Masses: The story of Bonifacio and the Katipunan|publisher=[[University of the Philippines]] Press|location=Lungsod Quezon|year=1996|orig-year=1956|isbn=971-8711-06-6|url=https://books.google.com/books?id=SV_BAQAACAAJ|page=41|language=en}}</ref> Matapos mabunyag ang mga gawain ng Katipunan noong Agosto 1896, nagsimula ang Himagsikang Pilipino. Nag-alsa ang mga kasapi ng Katipunan sa [[Caloocan]],<ref name="Ocampo1995">{{cite book |last=Ocampo|first=Ambeth R.|title=Bonifacio's bolo|url=https://books.google.com/books?id=YWhxAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Anvil Pub.|isbn=978-971-27-0418-5|page=8|language=en}}</ref> itinatag ang [[Republika ng Katagalugan]], at nagpahayag ng isang pambansang armadong himagsikan.<ref name="guererro1">{{citation |last1=Guererro|first1=Milagros|last2=Encarnacion|first2=Emmanuel|last3=Villegas|first3=Ramon|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|journal=Sulyap Kultura|volume=1|issue=2|pages=3–12|publisher=National Commission for Culture and the Arts|year=1996|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|access-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|archive-date=2010-11-15|url-status=dead|language=en}}</ref> Bagaman walang tuwirang naging bahagi si Rizal sa himagsikan, nilitis siya ng hukumang militar sa mga kasong paghihimagsik, sedisyon, at sabuwatan. Napatunayang nagkasala siya sa lahat ng paratang at binaril ng pulutong ng mga tagabaril bilang pagbitay.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward|last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan|title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0|year=1923|publisher=The Century co.|page=[https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0/page/308 308]|language=en}}</ref> Noong 1897, napatalsik at ipinapatay si Bonifacio ni [[Emilio Aguinaldo]], na siyang umako sa pamumuno ng kilusang rebolusyonaryo.<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|pages=178–181|language=en}}</ref> Matapos mapalayas ang mga Espanyol mula sa kapuluan, nagtatag si Aguinaldo ng isang diktadura at ipinahayag ang [[kasarinlan ng Pilipinas]]. Gayunman, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], pormal na isinuko ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos, na naging mitsa ng armadong tunggalian laban sa bagong tatag na [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>{{cite book|last=Randolph|first=Carman Fitz|title=The Law and Policy of Annexation|chapter=Chapter I, The Annexation of the Philippines|publisher=BiblioBazaar, LLC|location=Charleston, South Carolina|year=2009|isbn=978-1-103-32481-1|language=en}}</ref> Sa panahon ng himagsikan, si [[Isabelo de los Reyes]] ay kabilang sa mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Espanya, kung saan siya ay ibinilanggo sa Kastilyo ng Montjuïc. Doon ay nakilala niya ang ilang mga anarkista at sindikalista, at napag-aralan ang panitikang anarkista na ibinibigay sa kanya ng isang simpatetikong bantay.<ref name="Mojares">{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=268|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=William Henry|year=1992|title=The Union Obrera Democrática: First Filipino Trade Union|location=Lungsod Quezon|publisher=New Day|page=14|isbn=9789711004880|oclc=1187047203|language=en}}</ref> Matapos siyang makalaya, nakilala niya ang ilang mga palaisip na anarkista, kabilang sina Francesc Ferrer,<ref name="Saulo">{{Cite book |title=Communism in the Philippines : An Introduction|last=Saulo|first=Alfredo|date=2002|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9715504035|edition=Pinalaki|location=Maynila, Pilipinas|oclc=969406494|page=4|language=en}}</ref> at nabasa ang mga akda nina Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, at Peter Kropotkin.<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=269|language=en}}</ref> Matapos sumuko ang mga hukbo ni Emilio Aguinaldo at maitatag ang Pamahalaang Insular noong 1901, nakabalik si Isabelo sa Maynila,<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=274|language=en}}</ref> dala ang isang malaking koleksiyon ng mga akdang anarkista at sosyalista.<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=15|language=en}}</ref> Dahil sa impluwensiya ng anarko-sindikalismo, pinangunahan niya ang isang bugso ng mga protesta at welga ng mga manggagawa sa Maynila, na humantong sa pagtatatag ng Unión Obrera Democrática (UOD), ang kauna-unahang makabagong pederasyon ng mga unyon ng manggagawa sa bansa.<ref>{{cite journal|last=Dennison|first=Eleanor|url=https://www.jstor.org/stable/3022423|title=Philippine Labor under the Commonwealth|journal=Far Eastern Survey|volume=7|issue=24|publisher=Institute of Pacific Relations|date=7 Disyembre 1938|pages=277–282|doi=10.2307/3022423|jstor=3022423|issn=0362-8949|oclc=4636899601|url-access=subscription|language=en}}</ref> Nang maglunsad ang UOD ng isang pangkalahatang welga noong Agosto 1902, isinailalim ito sa pagmamanman ng pulisya at inaresto si Isabelo.<ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=William J.|year=1992|title=The Philippines: Colonialism, Collaboration, and Resistance|location=New York|publisher=International|page=51|isbn=9780717806928|oclc=246725565|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=279|language=en}}</ref> Habang nasa bilangguan, naghain siya ng pagbibitiw sa UOD, subalit ipinagpatuloy ang kanyang gawain nina Hermenegildo Cruz, isang tagapag-organisa ng kilusang paggawa, at Arturo Soriano, isang pinuno ng welga. Isinalin ni Soriano sa [[wikang Tagalog]] ang dayalogo ni Errico Malatesta na ''Fra Contadini'' (''Sa Pagitan ng mga Magsasaka'') sa pamagat na Dalawang Magbubukid. Sa huli, nabuwag ang UOD dahil sa mga panloob na hidwaan. Ang pangkat ng mga katamtaman (''moderates''), sa pamumuno ni [[Lope K. Santos]], ay bumuo ng Unión del Trabajo de Filipinas (UTF) na sinuportahan ng Estados Unidos, samantalang ang pangkat ng mga radikal, sa pamumuno ni Hermenegildo Cruz, ay nagtatag ng Congreso Obrero de Filipinas (COF).<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=21|language=en}}</ref> Nang maglaon, isinulat ni Santos ang nobelang ''[[Banaag at Sikat]]'', na tumatalakay sa dalawang magkaibigan: ang isa ay isang sosyalista at ang isa naman ay isang anarkista.<ref name="LKSantos">{{cite book|last=Santos|first=Lope K.|author-link=Lope K. Santos|title=[[Banaag at Sikat]]|publisher=Bookmark|location=Philippines|year=1988}}</ref> Bilang bahagi ng Kilusang Mayo a Kuwatro, nagtatag ang mga anarkistang Tsino ng isang sangay sa Maynila, kung saan naglathala sila ng mga babasahing anarkista na ipinamahagi sa buong Timog-silangang Asya.<ref>{{cite book|first=C.F.|last=Yong|title=The origins of Malayan Communism|location=[[Singapore]]|year=1997|page=18|publisher=Strategic Information and Research Development Centre|isbn=9789672165606|oclc=1112676175|language=en}}</ref> Gayunman, dahil sa pagbuwag sa UOD, humupa na noon ang kilusang anarkista sa malaking bahagi ng kapuluan. Nagpatuloy pa rin ang mga kaisipang anarkista sa hanay ng mga magsasaka, lalo na sa mga unyong magsasaka gaya ng Aguman ding Maldang Talapagobra (AMT; ''Liga ng mga Maralitang Manggagawa''), isang prente ng Partido Sosyalista ng Pilipinas.<ref name=":22">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Ang paglaganap ng mga kaisipang anarkistang ito ay pinadali ng mga babasahing ipinakilala nina Isabelo de los Reyes at Dominador Gómez sa loob ng Partido Sosyalista.<ref name=":23">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Pagkatapos ng Rebolusyong Ruso, nagsimulang mag-ugat ang Marxismo–Leninismo sa mga makakaliwang pangkat noong [[dekada 1920]]. Sa impluwensiya ng Partido Obrero de Filipinas, nakipag-ugnayan ang COF sa Red International of Labor Unions (Pulang Pandaigdigang Samahan ng mga Unyon ng Manggagawa) noong 1927.<ref>{{cite book|first=Edward Hallett|last=Carr|title=A History of Soviet Russia, Volume 14: Foundations of a Planned Economy: Volume 3, Part 3|location=[[Londres]]|publisher=Macmillan|year=1978|page=1040|oclc=1200091334|language=en}}</ref> Ang ugnayang ito ay nagdulot ng pagkakahati sa pagitan ng mga katamtaman at mga rebolusyonaryo sa loob ng COF, na humantong sa tuluyang pagkawatak-watak ng unyon.<ref>{{cite book|first=Crisanto|last=Evangelista|author-link=Crisanto Evangelista|title=The Split in the Philippine Labour Congress: Agents of U.S. Imperialists and Native Bourgeoisie Fail to Capture Congress|publisher=The Red International of Labor Unions|volume=1|issue=6/7|date=Agosto 1929|page=300|language=en}}</ref> Noong 1930, umusbong mula sa pagkakahating ito ang [[Partido Komunista ng Pilipinas]], na nagsimulang isentralisa ang pamamahala sa kilusang manggagawa.<ref name="Saulo" /> Sa una ay ipinagbawal ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ang Partido Komunista,<ref name="Court1932">{{cite court |litigants=The People of the Philippine Islands v. Crisanto Evangelista, et al.|vol=GR L-36278|reporter=SCRA|court=Phil.|date=1932|url=http://www.lawphil.net/judjuris/juri1932/oct1932/gr_l-36278_1932.html|access-date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> subalit kalaunan ay ginawang legal ito matapos maitatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]], dahil sa lumalaking banta mula sa [[Imperyo ng Hapon]].<ref name="Saulo" /> Noong [[dekada 1970]], nagsimulang muling umusbong ang kilusang anarkista sa Pilipinas bilang bahagi ng umuusbong na subkulturang [[punk]] sa kapuluan, na nagtaguyod ng matibay na pilosopiya ng pagtutol sa awtoridad. Sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]], dinala sa bansa ng mga nagbalik na kasapi ng diyaspora ang musikang punk, na palihim na ipinalaganap sa buong Maynila, na nagbunsod sa paglitaw ng kilusang Pinoy punk. Naging daluyan ang musikang punk ng pagpapahayag ng pagkadismaya ng kabataan sa konserbatibong lipunan, at noong [[dekada 1980]] ay nagkaroon ito ng hayagang pampulitikang katangian, kung saan maraming punk ang tahasang yumakap sa mga kaisipang anarkista.<ref name="Interview">{{cite book|url=https://www.alpineanarchist.org/r_i_philippines_english.html|chapter=Interview with Jong Pairez and Bas Umali about Anarchism in the Philippines|title=Von Jakarta bis Johannesburg|editor1=Gabriel Kuhn|editor2=Sebastian Kalicha|year=2010|first1=Jong|last1=Pairez|first2=Bas|last2=Umali|location=Münster|publisher=Unrast|isbn=9783897715066|oclc=919085683|language=en}}</ref> Ang pagkakahati-hati ng Partido Komunista ng Pilipinas matapos ang [[Himagsikang Lakas ng Bayan]] ay nagbunsod pa ng panibagong pagsigla ng mga gawaing anarkista sa kapuluan.<ref name="CH293">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=293|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Ayon sa isang [[salaysay]], isang selulang kadre ng Partido Komunista ang yumakap sa anarkismo.<ref name="CH293" /> Isa sa mga kaisipang umusbong mula sa pagkakahati ay ang demokrasyang bayan, na nagsusulong na ang wastong larangan para sa mga demokratikong inisyatiba ay ang lipunang sibil sa halip na ang estado.<ref>{{cite journal|url=https://www.journals.upd.edu.ph/index.php/kasarinlan/article/viewArticle/885|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|page=75|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Quezon City]]|language=en}}</ref> Ang mga tinaguriang "demokratang bayan" ay pangunahing nahati sa pagitan ng mga minarkista, na lumahok sa pulitikang elektoral, at ng mga anarkista, na nakibahagi sa pag-oorganisa ng mga pamayanan.<ref>{{cite book|last=Törnquist|first=Olle|year=2002|title=Popular development and democracy|publisher=University of Oslo|url=http://folk.uio.no/ollet/final-edited-UNRISD-2.pdf|access-date=8 Pebrero 2012|location=[[Oslo]]|series=SUM Occasional Papers|issue=3|isbn=9788290391435|oclc=474607527|language=en}}</ref> Sa peryodikong ''Kasarinlan'', inilathala ng dating kasapi ng Partido Komunista na si Isagani Serrano ang [[sanaysay]] na ''Reimagining Philippine Revolution'', kung saan kanyang itinaguyod ang demokrasyang bayan, pinuna ang ideolohiya ng partido, at nagpanukala ng isang panlipunang rebolusyong laban sa estado.<ref>{{cite journal|url=https://www.journals.upd.edu.ph/index.php/kasarinlan/article/viewArticle/885|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|pages=80–81|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Lungsod Quezon]]|language=en}}</ref> Patuloy na nakaakit ng mga tagasunod ang kilusang anarkista noong dekada 1990, lalo na matapos ang mga protesta laban sa WTO sa Seattle noong 1999, na nagdala sa anarkismo sa pangunahing talakayang pampubliko.<ref name="Interview" /> Isa sa mga grupong nabuo sa panahong ito ang Metro Manila Anarchist Confederation (MMAC, o Konpederasyon ng mga Anarkista sa [[Kalakhang Maynila]]), na naglalayong pag-ugnayin ang mga indibiduwal at kolektibo upang sama-samang kumilos, sa halip na bumuo ng isang [[Partidong pampolitika|partidong pampulitika]].<ref name="CH298">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=298–300|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Nagsimula ring mabuo ang iba pang organisadong pangkat ng mga anarkista, kung saan nagsanib ang ilang kolektibo upang itatag ang Anti-Capitalist Convergence Philippines (Pagtitipong Laban sa Kapitalismo sa Pilipinas), na nag-organisa ng mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] at sa [[Bangkong Pandaigdig]].<ref name="Ness">{{Cite encyclopedia |last1=Fernandez|first1=Erwin S.|editor1-last=Ness|editor1-first=Immanuel|title=Anarchism, Philippines|pages=1–2|date=2009|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0068|language=en|isbn=978-1-4051-9807-3|publisher=John Wiley & Sons|encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|df=mdy-all}}</ref> Noong 2001, lalo pang nahikayat ang mga Pilipino sa anarkismo sa panahon ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikang EDSA]] laban sa pamahalaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]]. Sa panahong ito, namahagi ang mga anarkista ng polyetong pinamagatang ''Organize Without Leaders!'' ("Mag-organisa nang Walang mga Pinuno!"), na nagbigay-diin sa kanilang kaibhan sa iba pang pangkat ng oposisyon na naglalayong makamit ang kapangyarihang pampulitika.<ref name="CH300">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=300–303|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Matapos maluklok sa kapangyarihan si [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang pangulo, maraming makakaliwa sa bansa ang nadismaya sa mga Himagsikang EDSA, na sa kanilang pananaw ay nauwi lamang sa pagpapalit ng naghaharing rehimen.<ref name="CH304">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=304–306|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Lalo pang tumindi ang pagkadismayang ito matapos ang nabigong [[EDSA Tres|EDSA III]], na mabilis na sinupil at nagresulta sa pag-aresto sa mga pinuno ng oposisyon, subalit nagpalawak din ng kamalayan ng publiko sa mga posibilidad ng sariling pag-oorganisa.<ref name="CH308">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=308|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Maging ang ilang kasapi ng Partido Komunista ay nagsimulang manawagan ng sistemikong pagbabago, sa halip na ang dati nilang panawagan para sa pagpapalit lamang ng rehimen.<ref name="CH311">{{cite thesis|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present |publisher=[[University of Western Australia]] |chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=311|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Kasunod ng mga himagsikang ito, nagsimulang manawagan ang mga makabagong Pilipinong anarkista, gaya ni Bas Umali, ng pagbuwag sa estadong-bansa ng Pilipinas at ng pagtatatag kapalit nito ng isang desentralisadong "kapuluang konpederasyon".<ref>{{cite web|url=http://www.anarkismo.net/article/2923|title=Archipelagic Confederation|date=26 Abril 2006|access-date=25 Hulyo 2021|last=Umali|first=Bas|work=Anarkismo.net|language=en}}</ref> Ang mga anarkistang paraan ng paglutas ng mga suliranin, na nakabatay sa sinaunang tradisyon ng bayanihan bago dumating ang mga mananakop at sinusuportahan, bukod sa iba pa, ng [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] prinsipyo ng subsidyaridad,<ref name="delmundo2021">{{cite web|last=Del Mundo|first=Rubi|date=2021-04-21|title=Mutual Aid, Community Pantries Bring Out the Best in Filipinos and the Worst in Duterte's Inhumane Regime|url=https://cpp.ph/statements/mutual-aid-community-pantries-bring-out-the-best-in-filipinos-and-the-worst-in-dutertes-inhumane-regime|website=Philippine Revolution Web Central|language=en}}</ref> ay muling lumitaw sa pangunahing kamalayan bilang alternatibo sa kawalang-kapangyarihang dulot ng pagdepende sa iba.<ref name="mendizábal2021">{{cite web|url=https://kodao.org/putting-back-the-community-in-community-pantry/|title=Putting Back the "Community" in Community Pantry|website=Kodao|date=2021-04-27|first=L. S.|last=Mendizábal|language=en}}</ref> Isang halimbawa nito ang pagtatatag ng mga ''community pantry'' o [[bodegang bayan]] noong [[pandemya ng COVID-19]] at ang pagpapatuloy ng mga ito sa kabila ng hindi kanais-nais na kalagayang pampulitika at pang-ekonomiya.<ref name="yuvallos2021">{{cite news|url=https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=20 Abril 2021|last=Yuvallos|first=Andreiana|title=The Gov't's Response to the Community-Pantry Movement? Policing and Bureaucracy|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Hinge Inquirer Publications|location=[[Makati]]|issn=0116-0443|oclc=243915470|language=en}}</ref><ref name="sadongdong2021">{{cite news|work=[[Manila Bulletin]]|url=https://mb.com.ph/2021/04/20/parlade-community-pantry-could-be-used-to-urge-public-to-revolt-vs-govt/|title=Parladé: Community Pantry Could be Used to Urge Public to Revolt vs. Gov't|date=20 Abril 2021|first=Martín|last=Sadongdong|access-date=25 Hulyo 2021|issn=0116-3086|oclc=42725386|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|location=[[Maynila]]|language=en}}</ref><ref name="chúa2021">{{cite news|url=https://www.manilastandard.net/news/top-stories/352408/-communist-tag-halts-community-pantry-for-a-day.html|first=Adelle|last=Chúa|date=21 Abril 2021|newspaper=Manila Standard|title="Communist" Tag Halts Community Pantry for a Day|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|location=[[Makati]]|issn=0116-5054|oclc=819413184|language=en}}</ref> Noong 2009, may iba't ibang grupong anarkista na sa Pilipinas. Kabilang sa mga ito ang panrehiyong Davao Anarchists Resistance Movement (DARM, o Kilusang Paglaban ng mga Anarkista ng Davao), ang anarka-peministang organisasyong Liberate the Clit Kolektiv (LiCK, o Palayain ang Clit Kolektiv), ang tagapaglathalang ''Dumpling Press'', ang organisasyong nagtataguyod ng pagpapalaya sa mga hayop na Youth Collective for Animal Liberation (YCAL, o Kolektibong Kabataan para sa Pagpapalaya ng mga Hayop), at ang Local Anarchist Network (LAN, o Lokal na Kalipunan ng mga Anarkista), na naglalarawan sa sarili bilang "maluwag na samahan ng mga anarkista" na binubuo ng iba't ibang tendensiya.<ref name="Ness" /> == Mga konsepto == === Propaganda ng gawa === Ang propaganda ng gawa, o propaganda sa pamamagitan ng gawa, ay isang uri ng tuwirang pagkilos na naglalayong maimpluwensiyahan ang opinyong pampubliko. Ang mismong pagkilos ay nilalayong magsilbing halimbawa na maaaring tularan ng iba at maging mitsa ng isang panlipunang rebolusyon. Madalas itong iniuugnay sa mga mararahas na pagkilos na isinagawa ng iba't ibang anarkista noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at unang bahagi ng ika-20 dantaon, kabilang ang mga pambobomba at [[asasinasyon]] na nakatuon laban sa estado at sa naghaharing uri bilang pagpapahayag ng pagtutol sa kapitalismo, gayundin ang panununog sa mga simbahan na tumatarget sa mga pangkat [[panrelihiyon]]. Gayunpaman, mayroon ding mga di-marahas na anyo ang propaganda ng gawa.<ref>{{cite book |last1=Woodcock|first1=George|chapter=Prologue|pages=11–32|jstor=10.3138/j.ctt2ttv2t.4|title=Anarchism|date=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-629-7|quote-page=20|quote=the modern pacifist anarchists, …have tended to concentrate their attention largely on the creation of libertarian communities – particularly farming communities – within present society, as a kind of peaceful version of the propaganda by deed.|language=en}}</ref> Nilayon ang mga gawaing ito ng [[terorismo]] na magpasiklab ng isang "diwa ng paghihimagsik" sa pamamagitan ng pagpapakita na ang estado, ang gitna at nakatataas na uri, at ang mga organisasyong panrelihiyon ay hindi makapangyarihan sa lahat. Layunin din nitong udyukan ang estado na tumugon nang lalo pang mapaniil.<ref name="Merriman">{{cite book |last=Merriman|first=John M.|date=2016|title=The Dynamite Club: How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror|publisher=[[Yale University Press]]|page=[https://books.google.com/books?id=w8mtCwAAQBAJ&pg=PA63 63]|isbn=978-0-300-21792-6|language=en}}</ref> Noong Kongresong Panlipunang Rebolusyonaryo sa Londres noong 1881, pormal na inaprubahan ang taktikang ito.<ref name="Abidor">{{cite book |last=Abidor|first=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=ELZHEAAAQBAJ&pg=PT7|title=Death to Bourgeois Society: The Propagandists of the Deed|date=2016|publisher=PM Press|isbn=978-1-62963-112-7|language=en}}</ref> === Mutual na tulungan === Ang katawagang "''mutual aid''" tulungang mutuwal (o pagtutulungang-bayan) ay pinasikat ng pilosopong anarkista na si [[Peter Kropotkin]] sa kanyang kalipunan ng mga sanaysay na ''Mutual Aid: A Factor of Evolution''. Dito, ipinangatwiran niya na ang kooperasyon, at hindi ang kompetisyon, ang pangunahing puwersang nagtutulak sa [[ebolusyon]], sa pamamagitan ng [[Mutualismo|mutuwalismo]] sa [[biyolohiya]].<ref name="KropotkinRobinson2020">{{cite book |author1=Peter Kropotkin|author2=Victor Robinson|title=Mutual Aid – A Factor of Evolution: With an Excerpt from Comrade Kropotkin by Victor Robinson|url=https://books.google.com/books?id=CbLoDwAAQBAJ|chapter=Introduction|date=26 Mayo 2020|publisher=Read Books Limited|isbn=978-1-5287-9015-4|language=en}}</ref><ref name="Kropotkin">{{cite book |title=Mutual Aid: A Factor of Evolution|url=http://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution|last=Kropotkin|first=Petr|date=1902|via=The Anarchist Library|access-date=6 Mayo 2020|language=en}}</ref> Ipinahayag ni Kropotkin na ang pagtutulungang-bayan ay may praktikal na pakinabang sa pananatiling buhay ng mga tao at hayop at na ito ay naitaguyod sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Iginiit din niya na ang pagtutulungang-bayan ay masasabing kasintanda ng kultura ng tao.<ref name="Kropotkin" /> Ang pagkilalang ito sa malawak na katangian at pakinabang ng pagtutulungang-bayan sa bawat indibidwal ay salungat sa mga teorya ng [[Charles Darwin|Darwinismong]] panlipunan, na nagbibigay-diin sa kompetisyon ng mga indibiduwal at sa pananatili ng pinakamainam (''survival of the fittest''). === Pinakamababang antas na hindi maipagkakait === Ang ''irreducible minimum'' o pinakamababang antas na hindi maipagkakait ay isang pangunahing prinsipyong etikal sa ekolohiyang panlipunan ni Murray Bookchin.<ref>{{Cite book |last=Biehl |first=Janet |url=https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-janet-biehl-the-murray-bookchin-reader |title=The Murray Bookchin Reader |date=1999 |language=en}}</ref> Nagmula ito sa pag-aaral ng mga katutubo at lipunang walang herarkiya. Ayon sa prinsipyong ito, ang bawat miyembro ng komunidad ay may walang-kondisyong karapatan sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay,<ref>{{Cite news |last=Tokar |first=Brian |date=2008-03-01 |title=On Bookchin's Social Ecology and its Contributions to Social Movements {{!}} Institute for Social Ecology |language=en-US |work=Institute for Social Ecology |url=https://social-ecology.org/wp/2008/03/on-bookchins-social-ecology-and-its-contributions-to-social-movements/ |access-date=2026-07-21}}</ref> tulad ng pagkain, pabahay, at kalusugan—anuman ang kanilang naiambag na trabaho. === Pagwawalang-bisa sa paggawa === Partikular sa mga anarkistang lupon,<ref>{{Cite web |last=Ford|first=Nick|title=7 Key Concepts for Understanding Anti-Work Theory|url=https://www.filmsforaction.org/articles/7-key-concepts-for-understanding-antiwork-theory/|access-date=2022-08-09|website=Films For Action|language=en}}</ref> may ilan na naniniwalang ang [[Trabaho|paggawa]] ay lalong nahiwalay sa tao sa paglipas ng kasaysayan at sa likas na katangian nito ay hindi kasiya-siya at mabigat, kaya't hindi ito dapat ipataw sa pamamagitan ng mga paraang [[pang-ekonomiya]] o [[pampulitika]].<ref>{{Cite web |last=Peters|first=Adele|date=2015-02-02|title=Work Is Bullshit: The Argument For "Antiwork"|url=https://www.fastcompany.com/3041719/work-is-bullshit-the-argument-for-antiwork|access-date=2022-08-09|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Sa ganitong pananaw, may ilan na nananawagan sa pagpapatupad ng walang kondisyong batayang kita (''unconditional basic income'') at/o pagpapaikli ng linggo ng paggawa, gaya ng apat-na-araw na linggo ng trabaho.<ref>{{Cite web |last=Lashbrooke|first=Barnaby|title=The 'Anti-Work' Movement Is A Sign Something's Rotten In The Workplace|url=https://www.forbes.com/sites/barnabylashbrooke/2021/10/25/the-anti-work-movement-is-a-sign-somethings-rotten-in-the-workplace/|access-date=2022-08-09|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Noong 1985, isinulat ng anarkista at sitwasyonistang manunulat na si Bob Black ang kinikilalang manipestong ''The Abolition of Work'' (''Ang Pagpapawalang-bisa sa Paggawa''). === Pagkakaisa ng pamamaraan at layunin === Sa anarkismo, ang pagkakaisa ng pamamaraan at layunin (''unity of means and ends'') ay tinatawag na politikang preporatibo. Sinasabi nito na ang mga paraang ginagamit sa pagbabago ng lipunan ay dapat mismong nagpapakita ng [[Kalayaan|malaya]], patas, at walang-gobyernong lipunan na gustong itayo. Ang politikang preporatibo ay mga paraan ng pag-oorganisa at mga ugnayang panlipunan na naglalayong isabuhay ang lipunang ninanais itatag ng isang pangkat sa hinaharap.<ref>{{cite web |last=Smith|first=E. T.|date=2023-02-01|title=Prefigurative Politics in Practice|url=https://commonslibrary.org/prefigurative-politics-in-practice/|access-date=2026-05-18|work=The Commons Library|language=en}}</ref> Sa praktika, kabilang dito ang pagbuo ng isang bagong lipunan "sa loob ng balangkas ng lumang lipunan" sa pamamagitan ng pamumuhay ayon sa mga pagpapahalaga at mga estrukturang panlipunang ninanais ng pangkat para sa hinaharap.<ref>{{cite web |title=Understanding Prefigurative Politics: A Deep Dive|url=https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|website=Class with Mason|date=25 Oktubre 2024|access-date=25 Oktubre 2024|language=en}}</ref> Ayon kay Carl Boggs, na siyang lumikha ng katawagang ito, layunin ng politikang preporatibo na maisakatawan "sa loob mismo ng kasalukuyang pampulitikang gawain ng isang kilusan [...] ang mga anyo ng ugnayang panlipunan, pagpapasya, [[kultura]], at karanasang pantao na siyang pinakahuling mithiin nito," kaya't nagkakatugma ang paraan at ang layunin ng pagbabagong panlipunan.<ref>Boggs, Carl. 1977. Marxism, Prefigurative Communism, and the Problem of Workers' Control. [https://repository.library.brown.edu/studio/item/bdr:89258/ ''Radical America'' 11 (November)], 100; cf. Boggs Jr., Carl. Revolutionary Process, Political Strategy, and the Dilemma of Power. Theory & Society 4, Blg. 3 (Taglagas), 359-93. (sa Ingles)</ref> Minsan ding ipinagtatanggol ang politikang preporatibo batay sa paniniwalang ang mga layuning makakamit ng isang kilusang panlipunan ay "saligang hinuhubog ng mga paraang ginagamit nito."<ref>Leach, D. K. (2013). Prefigurative politics. The Wiley-Blackwell encyclopedia of social and political movements, 1004-1006. (sa Ingles)</ref> Ang preporatibismo ay ang pagsisikap na isabuhay o isagawa ang politikang preporatibo.<ref>{{Cite journal |last=Heffernan|first=Timothy|date=2020|title='Where Is the New Constitution?': Public Protest and Community-Building in Post–Economic Collapse Iceland|url=https://doi.org/10.3167/arcs.2020.060114|journal=Conflict and Society|volume=6|issue=1|pages=236–254|language=en}}</ref> === Anarkismo at pagkamakabansa o kontra-pagkamakabansa === Ang anarkismo at pagkamakabansa ay kapwa umusbong sa Europa kasunod ng [[Rebolusyong Pranses]] ng 1789, at may mahaba at matatag na ugnayan na maitutunton hanggang kay Mikhail Bakunin at sa kanyang pakikilahok sa kilusang Pan-Slabiko bago pa niya yakapin ang anarkismo. Mahaba rin ang kasaysayan ng pakikilahok ng mga anarkista sa mga kilusang makabansa sa iba't ibang panig ng daigdig, gayundin sa internasyonalismo. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, malakas ang suporta ng anarkismo sa anasyonalismo at [[Esperanto]].<ref name="nodo50.org">Firth, Will. [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm "Esperant Kaj Anarkiismo"]. ''Nodo50''. Nakuha noong 21 Setyembre 2020. "Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la Internacia Anarkiisma Kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj." (sa Esperanto)</ref><ref name="naturismo">{{cite news|last=Roselló|first=Josep Maria Roselló|date=17 Agosto 2005|url=http://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article%3D310|url-status=dead|title=Dossier: El naturalismo libertario en la península ibérica (1890-1939)|newspaper=Ekintza Zuzena|issue=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320014704/https://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article=310|archive-date=20 Marso 2012|access-date=3 Hunyo 2014|quote=Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarуán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista ''Ética'' será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida.|language=es}}</ref><ref name="acracia">{{cite web|last=Díez|first=Xavier|date=1 Abril 2006|url=http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|url-status=dead|title=La insumisión voluntaria. El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923-1938)|pages=1–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723130358/http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|archive-date=23 Hulyo 2011|access-date=6 Mayo 2011|quote=La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938).|language=es}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], inusig ng Espanyang Francoista ang mga anarkista at mga makabayang Katalan, na marami sa kanila ay malawakang gumagamit ng Esperanto.<ref name="Del Barrio">Del Barrio, Toño; Lins, Ulrich (27–29 Nobyembre 2006). [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm "La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española"]. ''Nodo50''. International Congress on the Spanish Civil War. Hinango noong 21 Setyembre 2020. (sa Kastila)</ref> Iginiit ng anarkistang [[Irlandes]] na si Andrew Flood na ang mga anarkista ay hindi mga makabansa at lubos na tinututulan ang [[pagkamakabansa]]; sa halip, sila ay mga kontra-imperyalista.<ref name="Flood">Flood, Andrew. "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism". Workers Solidarity Movement. (sa Ingles)</ref> Katulad nito, itinuturing ng Anarchist Federation (Pederasyong Anarkista) sa Britanya at Irlanda na ang pagkamakabansa ay isang ideolohiyang ganap na nakatali sa pag-unlad ng kapitalismo at hindi kayang lumampas dito.<ref name="Anarchist Federation">[http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html "Against Nationalism"]. Anarchist Federation. 3 Abril 2009. Retrieved 23 Setyembre 2020. (sa Ingles)</ref> Si Pierre-Joseph Proudhon, ang unang taong hayagang tumawag sa sarili bilang isang anarkista sa positibong diwa, ay tumutol sa pagkamakabansa, at iginiit na ang "pagwawakas ng militarismo ang misyon ng ika-19 na dantaon, kung hindi ay hahantong ito sa walang hanggang paghina".<ref>Woodcock, George. ''Pierre-Joseph Proudhon''. p. 233. (sa Ingles)</ref> Ayon kay Proudhon, sa ilalim ng kanyang mungkahing mutuwalismo, "wala nang magiging [[nasyonalidad]], wala nang bayang tinubuan sa pampulitikang kahulugan ng mga salitang ito; ang magiging kahulugan na lamang ng mga ito ay pook ng [[kapanganakan]]. Ang tao, anuman ang kanyang [[lahi]] o kulay, ay mamamayan ng daigdig; ang [[pagkamamamayan]] ay isang karapatang maaaring matamo saanman."<ref>Proudhon, Pierre-Joseph. ''General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century''. p. 283. (sa Ingles)</ref> === ACAB === [[File:ACABBanner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ACABBanner.jpg|left|thumb|Mga anarkista sa [[Leipzig]], [[Alemanya]], na nagpoprotesta habang may hawak na bandilang may nakasulat na "''ACAB, all cops are b...''"]] Ang ACAB, isang daglat para sa ''all cops are bastards'' ("lahat ng pulis ay mga walanghiya" o "lahat ng pulis ay mga bastardo"), ay isang islogang pampulitika na iniuugnay sa mga tutol sa [[kapulisan]]. Karaniwan itong ginagamit bilang kasabihan sa mga ''graffiti'' o ipinapaukit bilang tato. Minsan ay isinusulat din ito bilang 1312, kung saan ang bawat bilang ay kumakatawan sa posisyon ng katumbas na titik sa [[Alpabeto|alpabetong]] Ingles (A=1, C=3, A=1, B=2). Ang pariralang ''all cops are bastards'' ay unang lumitaw sa [[Inglatera]] noong [[dekada 1920]],<ref name="Partridge1986">{{cite book|last=Partridge|first=Eric|title=A Dictionary of Catch Phrases|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=978-0-415-05916-9|page=1|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|last1=Aitken-Smith|first1=Trent|title=The Tattoo Dictionary|last2=Tyson|first2=Ashley|date=2016|publisher=Octopus|isbn=978-1-78472-254-8|pages=13|language=en}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|last=Groundwater|first=Colin|date=11 Hunyo 2020|title=A brief history of ACAB|url=https://www.gq-magazine.co.uk/politics/article/acab-meaning|access-date=11 Setyembre 2020|website=GQ|language=en}}</ref> at kalaunan ay pinaikli bilang "ACAB" ng mga manggagawang nagwewelga noong [[dekada 1940]].<ref name="GQ" /> Sa kasaysayan, ang daglat ay iniugnay sa mga [[kriminal]] sa Reyno Unido.<ref name=":13" /> Una itong naitala bilang tato ng mga bilanggo noong [[dekada 1970]], at karaniwang inilalagay ang tig-isang titik sa bawat daliri, o kung minsan ay ikinukubli bilang maliliit na tuldok sa bawat buko ng kamay.<ref name="ThompsonBlack2006">{{cite book|last1=Thompson|first1=Tim|url=https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803|title=Forensic Human Identification: An Introduction|last2=Black|first2=Sue|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-0-8493-3954-7|page=[https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803/page/n391 384]|url-access=limited|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Noong 1970, ginamit ng ''Daily Mirror'' ang ACAB bilang pamagat ng isang artikulong nagsasaad na ito ay nakatatak sa isang kasapi ng ''Hells Angels'' na nakita sa [[lansangan]].<ref name="GQ" /> Ginamit din ng [[Direktor sa pelikula|direktor]] ng pelikulang si Sidney Hayers ang isang sinensurang bersyon ng [[parirala]] bilang pamagat ng kaniyang pelikulang [[krimen]] noong 1972 na ''All Coppers Are...''.''<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Paul|title=Studying the British Crime Film|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-1-906-73374-2|pages=78–79|language=en}}</ref>'' Noong 1977, nakita ng isang mamamahayag mula sa [[Newcastle upon Tyne]] ang daglat na nakasulat sa mga [[dingding]] ng isang selda sa bilangguan.<ref name="Partridge1986" /> Noong dekada 1980, naging simbolo ng kontra-establisimyento ang ACAB, lalo na sa loob ng mga subkulturang punk at ''skinhead'' (o ahit-ulo).<ref name=":13" /><ref name="GQ" /><ref name=":03">{{cite web|title=ACAB|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/acab|access-date=2019-05-30|website=Anti-Defamation League|language=en}}</ref> Lalo itong sumikat dahil sa awiting "A.C.A.B." ng bandang Oi! na the 4-Skins, na inilabas noong 1982.<ref name=":13" /><ref name="GQ" /> Sa mga sumunod na taon, naging tanyag ang ACAB bilang [[islogan]] ng mga ''hooligan'' at ''ultras'' sa [[Futbol|putbol]] sa Europa,<ref>{{Cite journal|last=Pollard|first=John|date=2016|title=Skinhead culture: the ideologies, mythologies, religions and conspiracy theories of racist skinheads|journal=Patterns of Prejudice|volume=50|issue=4–5|pages=398–419|doi=10.1080/0031322X.2016.1243349|s2cid=151502563|issn=0031-322X|language=en}}</ref><ref name=":13" /> gayundin ng mga kilusang anarkista at kontra-awtoritaryo sa iba't ibang panig ng mundo.<ref name="GQ" /> Sa ilang konteksto, itinuturing ng Anti-Defamation League (Liga Laban sa Paninirang-puri) ang parirala bilang isang simbolo ng pagkamuhi at inilalarawan ito bilang "isang matagal nang islogan sa kultura ng mga ''skinhead''," habang binabanggit ding ginagamit ito kapwa ng mga [[Rasismo|rasista]] at mga kontra-rasistang ''skinhead''.<ref name=":03" /><ref name="guerra">{{cite journal|last=Guerra|first=Nicola|title=Dalla strada alla letteratura, le spericolate e propizie vicende del forestierismo A.C.A.B.. Il contatto linguistico tra italiano e inglese nelle sottoculture Skinhead e Ultras|trans-title=From the road to literature, the reckless and auspicious events of the forestry industry A.C.A.B .. The linguistic contact between Italian and English in the Skinhead and Ultras subcultures|url=https://www.academia.edu/4566221|journal=Analele Universităţii Din Craiova, Seria Ştiinţe Filologice Linguistică Nr. 1-2|date=Enero 2013|publisher=Universităţii din Craiova|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> Matapos ang pagpaslang ng pulis na si Derek Chauvin kay [[George Floyd]] noong Mayo 2020, mas naging madalas ang paggamit ng katawagang ACAB ng mga taong tutol sa kapulisan.<ref name="vice_acab">{{cite news |work=Vice|last=Poulter|first=James|title=How 'ACAB' Became the Universal Anti-Police Slogan|url=https://www.vice.com/en/article/acab-all-cops-are-bastards-origin-story-protest/|access-date=2020-08-26|date=2020-06-08|language=en}}</ref> Habang lumalaganap sa buong Estados Unidos ang mga protesta bilang tugon sa [[Pagpatay kay George Floyd|pagkamatay ni Floyd]] at ang mga talakayan tungkol sa karahasang isinasagawa ng pulisya na may motibong panlahi, mas madalas ding nabanggit ang ACAB sa mga plataporma ng [[hatirang pangmadla]], at nagsimula ring ibenta ang mga produktong may nakalimbag na daglat na ito.<ref name="vice_acab" /> Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katawagan, ang ACAB ay nangangahulugang ang bawat pulis ay may pananagutan sa isang hindi makatarungang sistema. [[Pangangatuwiran|Ipinapangatuwiran]] nila na kahit hindi mismo nakikilahok ang isang pulis sa kalupitan ng pulisya o sa [[rasismo]] sa pagpapatupad ng [[batas]], may [[pananagutan]] pa rin siya sa mga ginawa ng kaniyang mga kasamahan dahil hindi niya ito tinututulan o sinusubukang pigilan.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=What I mean when I say I want to abolish the police|url=https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083406/https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-date=2020-06-02|url-access=limited|url-status=live|access-date=2021-12-17|website=The Independent|language=en}}</ref> === Pagbuwag sa bilangguan === Ang pagbuwag sa bilangguan (''prison abolition'') ay isang kilusan na naglalayong buwagin ang bilangguan bilang isang institusyon. Hindi tulad ng reporma sa bilangguan, layunin ng pagbuwag sa bilangguan na magtatag ng isang sistema ng [[Katarungan|hustisyang]] pangkriminal na hindi gumagamit ng pagkakapiit bilang paraan ng pagpaparusa. Karaniwang itinataguyod ng mga tagasuporta nito ang makapanunumbalik na hustisya, na naglalayong maituwid at maibalik sa lipunan ang mga [[nagkasala]], sa halip na ang mapagganting hustisya, na naglalayong magparusa sa nagkasala batay sa tindi ng kaniyang krimen. Madalas ding isinusulong ng mga tagapagtaguyod ng pagbuwag sa bilangguan ang malalaking pagbabagong pang-estruktura upang maiwasan ang krimen sa antas ng [[lipunan]] sa pamamagitan ng pagtugon sa mga ugat nito. Ayon sa pananaw na ito, ang krimen ay bunga ng mga suliraning panlipunan tulad ng rasismo at [[kahirapan]]. Bahagyang nabuo ang kilusan para sa pagbuwag sa bilangguan sa Estados Unidos bilang tugon sa pag-aalsa sa Bilangguan ng Attica noong 1971, na nagbigay-pansin sa mga di-makataong kalagayang laganap sa mga bilangguan. Ang mga kilalang aktibista, lalo na si Angela Davis, ay nakatulong upang mabigyang-pansin ang usapin ng pagbuwag sa bilangguan, bagaman nanatili itong higit na limitado sa mga makakaliwang pangkat at mga akademikong lupon. Muling sumigla ang interes sa kilusan matapos ang pagpaslang kay George Floyd noong 2020 at ang mga kaguluhang sibil na sumunod dito, na nagbigay-diin sa mga hindi pagkakapantay-pantay batay sa lahi sa loob ng sistemang hustisyang pangkriminal. '''Pagpapalaya sa Kabataan (Child Liberation)''' Madalas ang talakayan sa aspeto ng kabataan ang naipatayong agwat ng kapangyarihan at ang pagkontrol sa kanila. Sinasabi na ang mga bata ay ang pinakamadaling mauto at pinakamadaling pagsamantalahan dahil sa kakulangan niya sa kamalayan at lakas. Bagkus, kailangan niya at umaasa siya sa mga nakatatanda na bumuhay at ipahiram ang kapangyarihan sa kanya. Maspopular ang tinatawag na mapagpalayang pagpapalaki sa kabataan kung saan binibigyan sila ng kalayaan na may kasamang paggagabay at matuto sa mga tama at kamalian sa pamamagitan ng karanasan at walang humpay na pananaliksik nang sa gayon ay madala niya ito sa pagtanda hanggang sa tuluyan siyang maging malaya. Kadalasan, ang buong sistema natin ngayon ay hindi pabor sa bata, mapaekonomikal o panlipunang sitwasyon. Ilan sa mga tampok na isyu ay tulad ng pagroromantisa ng child labor, pilit na pagpapakasal, pananamantala sa pagtatalik, maagang pagbuntis o pagbubuntis, kalayaan sa pagpili ng relihiyon, juvenile justice, paggamit ng po at opo, at ang utang na loob sa magulang o nagpalaki sa kanya. '''Pagkakaiba-iba ng utak (Neurodivergence)''' Mahalaga sa aspeto ng anarkismo na ang utak natin ay hindi magkakapareho at minsan ang iba ay talagang kakaiba mag-isip, o nahihirapang mag-isip, o walang interes imbes na hinuhusgahan bilang may sakit sa utak, may sayad, sinapian, walang alam, matanda na, o kaya tamad. Mahalaga sa kaisipan nito na ang mga kakaiba mag-isip lalong-lalo na ang mga may kapansanan ay masnahihirapang makipagsabayan sa kasalukuyang sistema ng pag-aaral at pagtratrabaho para magtagumpay. Sumasalamin din sa talakayan nito ang panghuhusga ng tao sa mga kapansanan na hindi nakikita sa labas ng katawan. Kadalasan, ang mga kakaibang mag-isip ay naaakit sa anarkismo dahil malawak ang pagtanggap nito sa mga itinuturing na abnormal, pasaway, at itinakwil ng lipunan. Binibigyang linaw na ang sanhi ng kanilang pagkabigo ay hindi dahil sa kanilang pansariling depekto at kamalian, kundi ang sistemang panlipunan na nagpapahirap sa kanila. '''Anarkiyang Pagrerelasyon (Relationship Anarchy)''' Kadalasan ang isang relasyon ay ikinukulong ang malalim na pagsasamahan sa mga kadugo, kapamilya, o kasintahan na tipong pati ang konsepto ng pagmamay-ari ay idinudugtong dito. Ang anarkiyang pagrerelasyon ay winawakasan ang ganitong kaayusan. Sinasabi nito na malaya dapat tayong gumawa ng istrukturang pamilya base sa mga relasyon natin sa ibang tao. Bukod sa malayang pumili ng iba't ibang kasintahan, at katalik gamit ang tapat na pagkakasunduan ng mga napapabilang sa relasyon, ay maaaring bigyan din nito ng extensyon ang mga kaibigan o kapwa na samahang hubugin ang mga anak sa pagpapalaki. == Perspektibong Pangekonomiya == === Komunismo (Communism) === Ang Komunismo ay isang pilosopiyang pangekonomiya kung saan gumagamit ng pag gugrupo-grupo upang maisaayos ang ekonomiya. Maraming klase ng komunismo, ngunit ang diwa ng komunismo ayon kay Karl Marx ay magkaroon ng mundo na hindi gumagamit ng pera, walang mahirap at mayaman, walang ekslusibong pagmamay-ari ng produksyon, at gobyernong nagkokontrol dito. Ang Anarkistang Komunismo ay maaaring gawin sa maraming paraan, ngunit ang karaniwan na komunistang anarkismo ay kadalasan nagpapalaganap ng Syndikalismo, o ang pagtatag ng mga [[unyon ng mga manggagawa]] o trabahador at sila ang mismong mangangasiwa at magdedesisyon sa produksyon ng isang lipunan. Ang kaibahan nito sa Marxismo-Leninismo ay hindi ito gumagamit ng estado, ngunit binubuo ang malawakang kilusan sa pamamagitan ng desentralisadong organisasyon o ilalim-pataas na pag-oorganisa imbes na gumagamit ng partidong sentral. === Ekonomiyang Kapwaan (Mutualism) === Ang ekonomiyang kapwaan ay isa ring malawakang pilosopiyang pangekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay '''nagtutulungan''' para sa benepisyo ng isa't isa. Ayon sa isang tanyag na anarkistang si [[Peter Kropotkin]], ipinapaliwanag nito na likas makipagtulungan ang iba't ibang klase ng hayop at hindi lamang dahil mayroong isang species na nakalalamang sa iba pang uri ng hayop para makaligtas sa daloy ng kalikasan. Sa ekonomiyang kapwaan ni Proudhon na hinahaluan ng merkadong pananaw, ito ay gumagamit ng konseptong '''patas na pakikipagpalitan''' at pagtatatag ng "bangko ng mga tao" kung saan nag-aambag ang mga miyembro nito para sa kolektibong kilusan. Tulad ng komunismo, ang konseptong ito ay tutol sa pagpaparami ng pera na hahantong sa panlalamang ng isa sa kanyang kapwa at ang pagkamkam ng ari-ariang ipinasasapribado na siyang dapat ilaan sa personal o pampublikong paggamit. === Regaluhang Ekonomiya (Gift Economy) === Ang regaluhang ekonomiya ay isang makalumang ekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay libreng nagpapamigay ng kaniyang mga produkto o trabaho na walang halong kapalit. Ang ekonomiyang ito ay nakasalalay sa malawakang pag-unawa at pagsaasakatuparan ng mga kakailanganing '''birtud at mabuting pagrerelasyon''', nang sa gayon ay naiiwasan nito ang pag-aaksaya ng produkto at maipagpatuloy ang kaugalian na totoong pagbibigayan na hindi hinahaluan ng pangongontrata, o direktang pagpapalitan ng serbisyo o produkto. Kung tutuusin, ang Pilipinas ay sanay sa konsepto ng "utang na loob" na siyang isang mahalagang ikonteksto sa pagbibigayan. Madalas talakayin ang utang na loob sa kontekstong sapilitan imbes na natural na birtud na nabubuo kapag maayos ang relasyon ng mga tao sa isa't isa. === Aklatang Ekonomiya (Library Economy) === Kumpara sa regaluhang ekonomiya, ang aklatang ekonomiya ay isang paraan ng pamimigay kung saan hindi kailangang paigtingin ang relasyon ng mga tao at bagkus ginagamit ang konsepto ng aklatan upang ipamigay o ipahiram ang mga produkto. Sa panahon ng pandemya, itong klaseng ekonomiya ay naging talamak noong nauso ang mga "community pantry" na libreng nakabalandra ang mga produkto para sa kapakanan ng mga naghihirap at sa mga nag-aantay ng mga ayuda ng gobyerno o sweldo sa kumpanya. === Counter-Economics === Ayon kay Samuel Konkin III, ang Counter-Economics o "Agorismo" ay ang pag-aaral at pagsasapraktika ng mga hindi bayolenteng gawain lalong lalo na ang ipinagbabawal ng pamahalaan at bumuo ng malayang merkado na hindi nahahaluan ng pananamantala, pagnanakaw, at karahasan. Ilan sa mga diskurso na pumapalibot dito ay ang serbisyong pagtatalik, pagbebenta ng mga ipinagbabawal na droga at armas, pagsusugal, pagseserbisyo ng mga hindi lisensyadong trabahador, o pagbebenta ng diploma sa mga hindi nakapagtapos upang magkaroon ng maayos na pakikipagpalitan. Kung tutuusin, ang pagsasapraktika nito ay maaari ding sumaklaw kasama ang ibang mga ipinagbabawal na gawain na nakaayon batay sa moralidad at pangangailangan ng tao o lipunan, tulad ng pagpapalaglag. == Halimbawa ng Anarkistang Pamayanan == === '''Rebolusyon sa Catalonia''' === Isa sa tinitingalang anarkistang pamayanan ay ang Rebolusyon sa Catalonia ng Espanya sa gitna ng digmaang sibil noong taong 1936 hanggang 1937. Sa pamayanang ito isinagawa ang pagkawala ng kontrol ng gobyerno, simbahan, at pribadong pagmamay-ari upang maisakatuparan ang Syndikalismong lipunan. Dito nagkaroon ng malawakang pagbabago sa ekonomiya at kulturang pananaw na pinamumunuan ng mga trabahador imbes na mga negosyante. Ilan sa mga mahahalagang naisakatuparan ay ang purong libreng edukasyon na may kaakibat na malayang pagpili ng aaralin ng estudyante, ang purong libreng atensyong medikal, ang libreng pamimigay ng lupa at direktang kontrol nito sa merkado, o kaya naman ang kolektibong pag-oorganisa ng mga tao sa agrikultura, at industriya. Tinulungan ito ng iba pang sosyalista upang ipalaganap ito sa bansa. Ilan sa mga karatig nitong mga lugar na sumabay dito ay ang Andalusia, Barcelona, at Zaragoza. Maaaring maraming kontrobersiya at problemang kinaharap nito tulad ng kawalan ng maayos na militar upang labanan ang mga Pasista, at pagsali ng mga kasamahan sa gobyerno na siyang naging pangunahing rason ng alitan. === '''Komunidad sa Manchuria''' === Ang Manchuria ay matatagpuan sa hilagang silangang bahagi ng Tsina ngayon. Ang komunidad sa Manchuria ay binubuo ng iba't ibang lahi at tao, ngunit ang karamihan nito ay mga Koreanong dayo. Pinamahalaan ito ng isang dakilang militar na lider na si Kim Chwa-Chin na siyang kasamang nagorganisa sa mga anarkistang koreano na tumakas mula sa Korea noong lumusob ang mga Hapon. Sa pamamahala ni Kim-Chwa Chin ay itinatag niya ang "Shinmin Prefecture" o maskilala bilang "Korean People's Association in Manchuria" (KPAM). Dahil sa palpak na pag-oorganisa ng mga nasyonalista ay napilitan silang magsanib-pwersa kasama ang mga anarkista upang tutulan ang mga Marxismo-Leninismo ng bansang USSR at mga Pasista ng Hapon. Sa kanilang pamamahala ay nagtatag sila ng mga konseho na gumagamit ng direktang demokrasya, nagpalaganap ng edukasyon at atensyong medikal gamit ang mga komunidad na tutuligsa sa mga Imperyalistang Hapon at mga Marxismo-Leninismo at paitingin ang relasyon ng mga Koreano at Intsik. Nasira ang eksperimentong ito noong namatay ang dakilang lider nito na siyang pinagawayan ng mga miyembro nito sa pamumuno ng militar hanggang sa magkawatak-watak at lusubin ng Imperyong Hapon. === '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' === Ang kilusang Makhno ay nagsimula sa Hulyaipole ng Ukraine at nagtatag ng kilusang anarkista upang labanan ang mga Rusong Puti at organisahin ang mga magsasaka upang labanan ang kilusang puti. Sa pamumuno ni Nestor Makhno ay napagtagumpayan nilang labanan ang mga Rusong Puti kasama ang mga Bolshevik noong kapanahunan nito. Ngunit, kinalaunan ay trinaydor sila ng mga Komunista sa abiso ni Leon Trotsky at pamumuno ni Vladimir Lenin. Natalo ang hukbo ni Makhno at tumakas siya papuntang Romania, Poland, hanggang mapadpad sa Pransiya. === Zomia === Bagamat hindi sadyang anarkista, ang Zomia ay isang malawak na bulubundukin sa Timog, Silangan, at Timog-Silangang Asya na saklaw ang iba't ibang bansa tulad ng Malaysia, Vietnam, Thailand, Tsina, Bhutan, Nepal, Bangladesh, Laos, Cambodia, at Myanmar. Ayon kay James C. Scott, kadalasan ang mga naninirahan dito ay tinawag na barbaro ng mga pamahalaan, ngunit ipinaglaban niya na ito ay ang tanging natitirang espasyo para sa mga itinuring na tulisan ng pamahalaan, mga umiiwas sa buwis, biktima ng pangaalipin at dito bumuo ng pamayanan na pantay-pantay at magkakaibang pamayanan na tutuligsa sa impluwensiya ng estado. === Exarcheia ng Greece === Isang maliit na lugar kung saan ang mga anarkista ay talamak. Makikita sa lugar na ito ang labis na graffiti at bandalismo na talamak sa lugar laban sa gentripikasyon o pagpapalayas ng mga naninirahan sa lugar. Isang grupo, ang Rouvikona na militanteng anarkistang grupo na tanyag sa paninira ng mga ari-arian. == Oposisyon ng Anarkismo sa iba't ibang pulitikal na pananaw == === Liberalismo === Bagamat may pagkakapareho sa liberal na pananaw nito, ang anarkismo ay pinupuna nito ang karamihan ng konsepto nito tulad ng paghahari ng batas, striktong indibidwalismo, eleksyon, at pribadong pagmamay-ari. Ngunit, parehong sang-ayon ito sa pagpapalawak ng kalayaan at mga karapatan upang pagandahin ang buhay ng mga ordinaryong tao, at minsan, ang paggamit ng merkado upang malayang makipagpalitan ang mga tao. Magkaiba ang liberalismo na naipatayo noong panahon ng pagmumulat kumpara sa liberalismo na pinapalaganap ngayon. Maisasakonteksto ito kapag ikinumpara natin ito sa panahon ng mga kaharian ng mga hari at reyna na may lubos na kapangyarihan sa kanyang nasasakupan at may banal na karapatan upang pagtibayin ang pamumuno nila. Dahil sa hindi makataong pagtrato ng mga kaharian at ang hindi epektibo nitong pamumuno, naisip nitong gumawa ng demokratikong gobyerno na mayroong pagbabalanse ng kapangyarihan gamit ang tatlong sangay: ang tagapagpatupad, tagapagbatas, at tagapaghukom. Isinasaalang-alang nito ang karapatan hindi ng hari na mamuno kundi ang karapatan ng lahat ng tao na ibinigay sa atin ng Diyos. At ang pinakahuli ay ang pagsasagrado ng ari-arian bilang parte ng karapatan ng tao upang siya ay mamuhay nang may dignidad. Ang kritisismo ng anarkismo ay kinekwestyon ang pagkaepektibo at praktikalidad ng mga ideya nito sa pagpapalawak ng kalayaan at pag-usbong ng malayang lipunan. Dahil kung tutuusin, ang karamihan sa paniniwala nito ay nalipasan na ng panahon. Ang ilan sa mga liberal ay inuusad ang kritisismo sa pamahalaan at matatawag na kalahating anarkista, dahil sa hindi nito mabitawang pagsasagrado ng pribadong ari-arian. Kadalasan, ang liberal ay yinayakap ang sistema ng kapitalismo na siyang tinututulan ng mga anarkista. Ngunit, mayroong mga liberal na may anarkistang pananaw, kadalasan ang ilan sa mga indibidwalistang amerikano at mga nagsusulong ng ekonomiyang pangkapwa, ay may layon na magkaroon ng lubos na hustisyang pangekonomiya na siyang magpapanumbalik sa access ng publiko sa lugar ng produksyon, kasamang nagdedesisyon sa kanyang pinagtratrabahuhan, ang pagtutol sa mga oligarko, at ang iwasan ang paglawak ng agwat ng kayamanan ng mga tao. === Pasismo at Pagmamakabansa === Ang pasismo ay salungat sa kaisipan ng anarkismo sa maraming paraan. Ginagamit nito ang iba't ibang paraan upang kumamkam ng kapangyarihan at hikayatin na magkaroon ng mga angat at ideyal na klase ng tao, pagkakaroon ng kulto ng pagkakabayani, labis na pagmamakabansa, at kontrolin at pag-isahin ang lipunan sa pamamagitan ng pagpapalakas sa pamahalaan. Ang pasismo ay ibinabaling ang sisi sa isang pangkat ng mga tao ang mga problema ng lipunan. Minsan, pinapatay na walang awa maging ang mga inosente, sa kaso ng Nazi Germany ay pinagpapatay nito ang mga maiitim, matatanda, heswita, komunsita, bakla, at mga may kapansanan, dahil itinuturing silang pabigat o kalaban ng pamahalaan o lipunan. Kilala din ang ilan sa mga awtoritaryang komunista bilang pulang pasista dahil sa kapareho nitong tendensiya na puksain ang mga kritiko ng pamahalaan, supilin ang kalayaan ng indibidwal, sambahin ang lider at bansa, pagsuporta sa mga awtoritaryang mga pinuno, pagpapalaganap ng imperyalismo, at kapalit nito ang pagpuksa sa mga kalaban nitong mga burgis at kabansaang kapitalista. Isang magandang halimbawa ng pulang pasistang bansa ngayon ay ang North Korea. Mayroong imbensyon ang mga pasista na tinatawag na Pambansang Anarkismo (National-Anarchism) na siyang dalawang magkabaliktad na pananaw dahil binubukod ang mga tao batay sa lahi at nagpapaangatan kahit na itinatakwil nito ang pamahalaan, na siyang kabaliktaran na isinusulong na prinsipyo ng anarkismo. Ngunit, kaiba ito sa Makabansang Anarkista (Nationalist Anarchist) na talamak noong ika-19 at 20 na siglo na nagsusulong ng mga prinsipyo ng anarkismo, na siyang layunin na bumuo ng pambansang pagkakakilanlan na pantay-pantay ang paggalang sa lahat ng tao, pagpapausbong ng kalayaan, dekolonisasyon, pagkamit ng hustisya laban sa abusadong mga pamahalaan, pagtatatag ng mga pahalang o kaya naman ilalim-paangat na istrukturang panlipunan, at pagdepensa mula sa mga pananakop at pananamantala ng ibang bansa. Kadalasan ang mga anarkista ay tinututulan ang konsepto ng pagmamakabansa (nationalismo) sa kadahilanan na ang pagmamakabansa ay kaakibat lagi nito ang pagtatatag ng pamahalaan at ikinukulong ang pag-unlad sa isang lugar o kabansaan imbes na magkaroon ng makamundong pananaw. === Sosyalistang Pamahalaan === Ang sosyalistang pamahalaan ay tinututulan ng mga anarkista dahil sa madalas na brutal na pamumuno lalong lalo na sa mga kritiko nito tulad ng Soviet Union, o kaya naman ang pagsasanay ng tao na sumalalay sa gobyerno. Bagkus, isa sa mga mahahalagang puna nito ay ang puna sa paglanta ng pamahalaan (withering state) dahil hindi mabubuwag ang pamahalaan sa pamamagitan ng pag-agaw ng kapangyarihan. Ibinabadya din ng anarkismo na ang mga kilos ng mga progresibo ay nababalisa sa tuwing nagpapaloko sila sa mga proseso ng gobyerno, at nababaling ang atensyon ng masa sa pagsamba ng mga pulitikong may plataporma sa paglaganap ng sosyalismo. Sinasabi ng mga anarkista, sa daloy ng panahon, itinuturing ang Estado (o pamahalaan) na isang kontra-rebolusyonaryong istruktura na minomonopolyo ang desisyong panlipunan, at bigyan ng pribilehiyo ang mga nasa posisyon, na siyang pangunahing pakay ay panatilihin ang pag-iral ng pamamahala at ang kapangyarihan nito. Inaakit ang mga indibidwal na sakim sa kapangyarihan at kalaunan ay pupuksa sa rebolusyon. === Teokrasya === Tinututulan ng anarkismo ang paghahari ng mga paniniwala ng relihiyon at ang pamumuno ng pastor, prayle, pari, imam, dalai lama o anumang klase ng pinuno ng relihiyon sapagkat hindi lamang ito maaaring abusuhin ng pinuno ng relihiyon, kundi nagtataguyod ito ng pang-aalipin sa kamalayan ng tao. Nagsisilbing kasangkapan ng mga pinuno ang ispiritual na paniniwala upang palaganapin ang kamangmangan ng tao at magtago sa kurtina ng pananampalataya at sobrenatural (faith and supernatural) upang panatilihin ang kanilang kapangyarihan, pribilehiyo, at pananamantala sa ibang tao. Ang mga teokrasyang bansa tulad ng mga Taliban sa Afghanistan, ang Republikang islam ng Iran, at ang dating pamumuno ng mga prayle sa Pilipinas ay halimbawa ng teokrasya. Kadalasan humahantong ang mga pamumuno na ito sa mga brutal na pagpaparusa at paghihirap ng mga tao na umunlad ang kalidad ng buhay lalong-lalo na para sa mga kababaihan. === Pangmaramihang Demokrasya === Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan. === Kapitalismo at Merkadong Lipunan === Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan. === Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) === Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido. === Meritokrasya at Kakistokrasya === Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon. Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal. Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din. === Minarkismo === Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster. == Tingnan din == * [[Komunismo]] * [[Mutualismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga pananda == <references group="nb"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talababa == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}} * {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}} * {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}} * {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}} * {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |date=2015 |title=Black Panther Radical Factionalization and the Development of Black Anarchism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2015-10_46_7/page/678 |journal=Journal of Black Studies|language=en |location=Thousand Oaks |publisher=SAGE Publishing |volume=46 |issue=7 |pages=678–703 |doi=10.1177/0021934715593053 |jstor=24572914 |s2cid=145663405}} * {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}} * {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}} * {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}} * {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}} * {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}} * {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}} * {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism]] |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}} * {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}} * {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}} * {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}} * {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}} * {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}} * {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}} * {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=385–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}} * {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}} * {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}} * {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1986-03_80_1/page/300 |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}} * {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}} * {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}} * {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}} * {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}} * {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}} * {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}} * {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}} * {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}} * {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}} * {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}} * {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past & Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}} * {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}} * {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge & Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}} * {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}} * {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&pg=PA372}} * {{Cite book |last=Moya |first=Jose C. |title=In Defiance of Boundaries: Anarchism in Latin American History |publisher=University Press of Florida |others=Kirwin R. Shaffer |date=2015 |isbn=978-0-8130-5138-3 |editor-last=Laforcade |editor-first=Geoffroy de |chapter=Transference, culture, and critique The Circulation of Anarchist Ideas and Practices |access-date=6 Marso 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085903/https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-date=9 Agosto 2020|language=en |url-status=live}} * {{Cite book |last=Laursen |first=Ole Birk |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=149–168 |chapter=Anti-Imperialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Nomad |first=Max |title=Revolutionary Internationals 1864–1943 |publisher=Stanford University Press|language=en |date=1966 |isbn=978-0-8047-0293-5 |editor-last=Drachkovitch |editor-first=Milorad M. |page=88 |chapter=The Anarchist Tradition}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |language=en |publisher=AK Press |date=2006 |isbn=978-1-9048-5948-2 |location=Stirling |author-mask=2|title=The Russian Anarchists}} * {{Cite book |last=Bolloten |first=Burnett |language=en |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |publisher=University of North Carolina Press |date=1984 |isbn=978-0-8078-1906-7}} * {{Cite journal |last=Harmon |first=Christopher C. |date=2011 |title=How Terrorist Groups End: Studies of the Twentieth Century |journal=Connections|language=en |volume=10 |issue=2 |pages=51–104 |jstor=26310649}} * {{Cite book |last=Rupert |first=Mark |url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe |title=Globalization and International Political Economy |publisher=Rowman & Littlefield Publishers|language=en |date=2006 |isbn=978-0-7425-2943-4 |location=Lanham}} * {{Cite book |last=Evren |first=Süreyyya |language=en |title=Post-Anarchism: A Reader |publisher=Pluto Press |date=2011 |isbn=978-0-7453-3086-0 |editor-last=Rousselle |editor-first=Duane |pages=1–19 |chapter=How New Anarchism Changed the World (of Opposition) after Seattle and Gave Birth to Post-Anarchism |editor-last2=Evren |editor-first2=Süreyyya }} * {{Cite book |last=Honeywell |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=qzKOzQEACAAJ |title=Anarchism |publisher=Wiley |date=2021 |isbn=978-1-5095-2390-0 |series=Key Concepts in Political Theory |access-date=13 Agosto 2022|language=em}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |author-mask=2 |date=2010 |title=Hakim Bey and Ontological Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |location=East Lansing |publisher=Michigan State University Press|language=en |volume=4 |issue=2 |pages=109–137 |doi=10.1353/jsr.2010.0009 |jstor=41887660 |s2cid=143304524}} * {{Cite book |last=Ramnath |first=Maia |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Non-Western Anarchisms and Postcolonialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} {{Refend}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Anarkismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] cye3fk1jcyoie4onjgqqwjvrzld02cu 2217048 2217047 2026-07-23T13:23:35Z Jojit fb 38 /* Pagbuwag sa bilangguan */ 2217048 wikitext text/x-wiki {{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}}Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay "talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado."{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon. Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo. == Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan == [[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2">Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.</ref><ref name="Leier2">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.</ref>]] Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang "walang pinuno" o "walang namumuno". Binubuo ito ng unlaping ''an-'' ("walang") at ng salitang ''arkhos'' ("pinuno" o "tagapamahala"). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc="Anarchism"|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc="Anarchism"|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}} Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2" /><ref name="Leier">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)</ref> Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc="The Basic Ideas of Anarchism"}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}} Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang "pinakasukdulang kabaligtaran" ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, "sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina."{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, "mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito"—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—"ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo." Dagdag pa niya, "ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan."{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na "ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito."{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na "nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan" ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}} Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}} == Simbolismo == {{multiple image | total_width = 320 | image1 = Anarchy-symbol.svg | caption1 = Simbolong bilog na A | image2 = Circle-A red.svg | caption2 = Naka-istilong Bilog na A na punk | align = right | header = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.<ref>{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}</ref> }} Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].<ref name="Baillargeon">{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}</ref> Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod. Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A. Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].<ref name="revival">{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}</ref><ref name="Gordon">{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}</ref> == Mga paaralan ng kaisipan == Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc="Anarchism"|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc="Anarchism"}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}} Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc="Critique of authoritarian socialism"}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&pg=PP15 xi]|1ps=, "Usually considered to be an extreme left-wing ideology".}}<ref name=":1">{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}</ref>{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}} Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}} Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.<ref name="sa">{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}} === Klasiko === Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}} Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang "pagbuwag sa estado",<ref name=":0">{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}</ref> pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang "ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari."{{Sfn|Pierson|2013|p=187}} Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}} Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong "[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]."{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}} Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}} Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}} === Pos-klasiko at kontemporaryo === Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}} Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga "medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo," wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}} Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}} == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at gitnang panahon === Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}} Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}} Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}} === Makabagong panahon === [[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]] Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} [[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]] Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}} Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}} Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}} Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}} Pagsapit ng simula ng ika-20 dantaon, humupa na ang kilusang terorista, at ang lugar nito ay napalitan ng anarko-komunismo at anarko-sindikalismo, habang ang anarkismo ay lumaganap sa iba't ibang panig ng daigdig.{{Sfn|Moya|2015|p=327}}{{Sfn|Levy|2011|p=16}} Sa [[Tsina]], may maliliit na pangkat ng mga mag-aaral na nagpakilala ng [[makatao]] at [[maka-agham]] na bersiyon ng anarko-komunismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Samantala, naging sentro ang [[Tokyo]] ng mga mapanghimagsik na kabataan mula sa iba't ibang bansa sa [[Silangang Asya]] na nagtungo sa kabisera ng [[Hapon]] upang mag-aral.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Sa [[Amerikang Latino]], naging pangunahing baluwarte ng anarko-sindikalismo ang [[Arhentina]], kung saan ito ang naging pinakaprominenteng [[ideolohiya]] ng kaliwa.{{Sfnm|1a1=Levy|1y=2011|1p=23|2a1=Laursen|2y=2019|2p=157|3a1=Marshall|3y=1993|3pp=504–508}} Nakilahok din ang mga anarkista sa Komuna ng Strandzha at sa Republika ng Kruševo, na itinatag sa [[Masedonya]] sa panahon ng Pag-aalsang Ilinden–Preobrazhenie noong 1903, gayundin sa [[Rebolusyong Mehikano]] noong 1910. Sa sunod-sunod na mga rebolusyon noong 1917–1923, nagkaroon ang mga anarkista ng iba't ibang antas ng aktibong pakikilahok.{{sfn|Marshall|1993|p=470}} Sa kabila ng mga pangamba, masigasig na nakilahok ang mga anarkista sa Rebolusyong Ruso bilang pagsalungat sa Kilusang Puti, lalo na sa Makhnovshchina. Nang makita nila ang tagumpay ng mga Bolshevik sa [[Rebolusyong Oktubre]] at ang sumunod na [[Digmaang Sibil sa Rusya]], maraming manggagawa at aktibista ang lumipat sa mga partidong komunista, na lumakas kapalit ng paghina ng anarkismo at iba pang kilusang sosyalista. Sa Pransiya at Estados Unidos, maraming kasapi ng malalaking kilusang sindikalista, gaya ng Pangkalahatang Kompederasyon ng Paggawa at ng Manggagawang Pang-industriya ng Mundo, ang umalis sa kanilang mga samahan at sumapi sa Komunistang Internasyonal.{{Sfn|Nomad|1966|p=88}} Gayunman, matapos maging matatag ang pamahalaang Bolshevik, dumanas ng matinding panunupil ang mga anarkista, kabilang noong Pag-aalsa sa [[Kronstadt]]. Maraming anarkista mula sa [[Petrograd]] at [[Mosku]] ang tumakas patungong [[Ukranya]], subalit kalaunan ay dinurog din ng mga Bolshevik ang kilusang anarkista roon.{{Sfn|Avrich|2006|p=204}} Dahil sa panunupil sa mga anarkista sa Rusya, umusbong ang dalawang bagong magkasalungat na kaisipan: ang platapormismo at ang sintesis na anarkistang. Layunin ng una na bumuo ng isang magkakaugnay na samahang mangunguna sa rebolusyon, samantalang tinututulan naman ng ikalawa ang anumang anyo ng organisasyong maihahalintulad sa isang partidong pampolitika. Sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]] noong 1936–1939, muling nakipag-alyansa ang mga anarkista at mga sindikalista (CNT at FAI) sa iba't ibang kilusang makakaliwa. Ang matagal nang tradisyon ng anarkismo sa [[Espanya]] ang naging dahilan upang gumanap ang mga anarkista ng mahalagang papel sa digmaan, lalo na sa Rebolusyong Espanyol ng 1936. Bilang tugon sa paghihimagsik ng hukbo, isang kilusang binigyang-inspirasyon ng anarkismo—na binubuo ng mga [[magsasaka]] at manggagawa at sinusuportahan ng mga armadong milisya—ang kumontrol sa [[Barcelona]] at sa malalawak na kanayunan ng Espanya, kung saan isinakolektibo nila ang mga lupain.{{Sfn|Bolloten|1984|p=1107}} Sa simula ng digmaan, nagbigay ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ng limitadong tulong. Gayunman, nauwi ito sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga komunista at iba pang pangkat ng makakaliwa sa isang serye ng mga pangyayaring nakilala bilang Mga Araw ng Mayo, habang pinagtibay ni [[Joseph Stalin]] ang kontrol ng Unyong Sobyet sa pamahalaang Republikano. Nagbunga ito ng panibagong pagkatalo ng mga anarkista sa kamay ng mga komunista.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 466}} ==== Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lubhang nanghina ang kilusang anarkista. Pagsapit ng dekada 1960, muling sumigla ang anarkismo, na marahil ay dulot ng nakitang kabiguan ng [[Marxismo–Leninismo]] at ng mga tensiyong ibinunga ng [[Digmaang Malamig]].{{Sfn|Marshall|1993|p=539}} Sa panahong ito, lumitaw ang anarkismo sa iba't ibang kilusang tumutuligsa kapwa sa kapitalismo at sa estado, gaya ng mga kilusang laban sa sandatang nuklear, pangkapaligiran, pangkapayapaan, kontra-kultura ng dekada 1960, at ng Bagong Kaliwa.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 539}} Nagkaroon din ito ng paglipat mula sa dati nitong mapanghimagsik na katangian tungo sa mapanuksong repormismong kontra-ikapitalista. Naiugnay rin ang anarkismo sa subkulturang [[punk]], gaya ng makikita sa mga banda tulad ng Crass at Sex Pistols.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Ang mga umiiral na kaisipang [[Peminismo|peminista]] ng anarka-peminismo ay muling sumigla noong ikalawang yugto ng peminismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Sa panahong ito rin nagsimulang mabuo ang itim na anarkismo (''black anarchism''), na nakaimpluwensiya sa paglayo ng anarkismo mula sa dati nitong nakasentro sa [[Europa]].{{Sfn|Williams|2015|p=680}} Kasabay nito, nabigo itong magkaroon ng malawak na impluwensiya sa Hilagang Europa, habang naabot naman nito ang hindi pa nararanasang kasikatan sa [[Amerikang Latino]].{{Sfn|Harmon|2011|p=70}} Noong pagpasok ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], lalong lumawak ang kasikatan at impluwensiya ng anarkismo sa mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa [[digmaan]], at laban sa [[globalisasyon]].{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Lumago ang interes sa kilusang anarkista kasabay ng pag-igting ng kilusang kontra-globalisasyon,{{Sfn|Evren|2011|p=1}} na ang mga pangunahing kalipunan ng mga aktibista ay nakabatay sa mga pananaw na anarkista.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Naging kilala ang mga anarkista sa kanilang pakikilahok sa mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|World Trade Organization]] (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal), [[Group of Eight]] (G8, o Pangkat ng Walo), at World Economic Forum (WEF, o Pandaigdigan na Pagpupulong sa Ekonomiya). Sa mga protestang ito, ang mga pansamantalang pangkat na walang pinuno at hindi nagpapakilala, na tinatawag na ''black blocs'' o blokeng itim, ay nasangkot sa mga kaguluhan, pagsira ng [[ari-arian]], at mararahas na komprontasyon laban sa [[pulisya]]. Kabilang sa iba pang mga taktika sa pag-oorganisa na umusbong sa panahong ito ang mga ''affinity group'' (mga pangkat na binubuo ng magkakatulad ang layunin), ''security culture'' (kultura ng pagpapanatili ng seguridad), at paggamit ng mga desentralisadong [[teknolohiya]] gaya ng [[Internet]]. Isa sa pinakamahalagang pangyayari sa panahong ito ang mga komprontasyon sa kumperensiya ng WTO sa [[Seattle]] noong 1999.{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Habang hinuhubog ng kilusang ito ang radikalismo ng ika-21 dantaon, ang mas malawak na pagtanggap sa mga simulain ng anarkismo ay naging hudyat ng muling pagsigla ng interes sa anarkismo.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Gayunman, sa makabagong pagbabalita, madalas na binibigyang-diin ang karahasang isinagawa ng mga ''black bloc'' sa mga demonstrasyon at iniuugnay ito sa mga anarkista.<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 2013 |title=Black Blocs hijack Brazil teacher protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-24453113 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Booth |first1=Robert |last2=Vallée |first2=Marc |date=1 Abril 2011 |title='Black bloc' anarchists behind anti-cuts rampage reject thuggery claims |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2011/apr/01/anarchists-anti-cuts-march |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Abril 2011 |title=Who are the Black Bloc and what are they trying to achieve? |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2011-04-04/blocwilliams/45890 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> Bagaman may mga layuning rebolusyonaryo, marami sa mga makabagong anyo ng anarkismo ay hindi nakatuon sa komprontasyon. Sa halip, sinisikap nilang bumuo ng isang alternatibong paraan ng organisasyong panlipunan (alinsunod sa teorya ng kapangyarihang dalawahan o ''dual power''), na nakabatay sa ugnayang may pagtutulungan at kusang-loob na kooperasyon. Makikita ito sa mga pangkat tulad ng Food Not Bombs (Pagkain Hindi Bomba) at sa mga sentrong panlipunang pinamamahalaan ng mga kalahok mismo.{{Sfn|Honeywell|2021|}} Ang mas malawak na pagkapansin sa anarkismo ay nagbunsod din sa mas maraming iskolar sa mga [[Larangang akademiko|larangan]] tulad ng [[antropolohiya]] at [[kasaysayan]] na pag-aralan at makibahagi sa kilusang anarkista, bagaman higit na pinahahalagahan ng makabagong anarkismo ang pagkilos kaysa sa teoryang [[akademiko]].{{Sfnm|1a1=Williams|1y=2010|1p=110|2a1=Evren|2y=2011|2p=1|3a1=Angelbeck|3a2=Grier|3y=2012|3p=549}} Naging maimpluwensiya rin ang mga ideya ng anarkismo sa pag-unlad ng mga Zapatista sa [[Mehiko]] at ng Pederasyon Demokratiko ng Hilagang Siria, na mas kilala bilang Rojava, isang ''[[de facto]]'' na nagsasariling rehiyon sa hilagang [[Siria|SIria]].{{Sfn|Ramnath|2019|p=691}} == Paglaganap ng anarkismo sa Pilipinas == Ang anarkismo sa [[Pilipinas]] ay nag-ugat sa laban kontra [[kolonyalismo]] laban sa [[Imperyong Espanyol]] at naging maimpluwensiya sa [[Himagsikang Pilipino]] at sa maagang kilusang unyon ng mga manggagawa sa bansa. Matapos itong mapalitan ng Marxismo–Leninismo bilang pangunahing rebolusyonaryong kaisipan noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, muli itong sumigla bilang bahagi ng punk na subkultura kasunod ng pagkakahati-hati ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]. Mabilis na lumaganap ang nasyonalismong Pilipino sa buong kapuluan matapos ang Maluwalhating Rebolusyon ng 1868. Maraming intelektuwal na Pilipino, kabilang sina [[José Rizal]] at [[Marcelo H. del Pilar]], ang naglunsad ng [[Kilusang Propaganda]], na nanawagan ng mga reporma sa pamamahala ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]].<ref>{{cite book|last1=Schumacher|first1=John|title=The Propaganda Movement, 1880–1895: The Creation of Filipino Consciousness, the Making of the Revolution|date=1997|publisher=Ateneo University Press|location=Manila|isbn=971-550-209-1|page=333|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|language=en}}</ref> Noong 1890, lumipat si Rizal sa Europa, kung saan nakilala niya ang mga kilusang anarkista sa Pransiya at Espanya. Sa Espanya, naging tagapayo niya ang Proudhonistang pederalista na si Francisco Pi y Margall.<ref name=":2">{{Cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=Age of globalization : anarchists and the anticolonial imagination|date=2013|publisher=Verso|isbn=978-1-78168-144-2|pages=107, 159|oclc=864023954|language=en}}</ref><ref name=":02">{{cite journal|url=https://asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-49-1-2013/From%20Cadiz%20to%20La%20Liga%20-%20Spanish%20Context%20of%20Rizals%20Political%20Thought%20-%20Aseniero.pdf|pages=27–39|title=From Cádiz to La Liga: The Spanish Context of Rizal's Political Thought|first=George|last=Aseniero|date=31 Oktubre 2013|journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|volume=49|issue=1|location=Lungsod Quezon|issn=2244-5927|oclc=950730261|language=en}}</ref> Ang konsepto ng propaganda sa pamamagitan ng gawa (''propaganda of the deed'') ang naging partikular na inspirasyon sa ikalawang nobela ni Rizal na ''[[El filibusterismo]]'', na naglalarawan ng isang rebolusyon para sa pambansang paglaya laban sa mga kolonyal na awtoridad ng Espanya sa Pilipinas.<ref name=":2" /> Sa [[Nobelang Pilipino|nobelang]] iyon, inilarawan ni Rizal ang isang nabigong pagtatangka ng propaganda sa pamamagitan ng gawa sa katauhan ni Simoun, na nagtangkang pasabugin ang isang pagtitipong dinaluhan ng mga piling tao o elitista ng kolonyal na pamahalaan.<ref name=":12">{{cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=The Age Of Globalization: Anarchists and the Anti-Colonial Imagination|publisher=Verso Books|year=2013|isbn=9781781681442|location=[[London]]|page=31|oclc=875370534|language=en}}</ref> Pagbalik niya sa [[Maynila]] noong 1892, itinatag ni Rizal ang [[La Liga Filipina]], isang lihim na samahan na nakatuon sa pagtutulungan, pagtatatag ng mga kooperatiba, at iba pang gawain.<ref name=":02" /> Dahil sa kaniyang mga gawain sa Liga, inaresto si Rizal at ipinatapon sa Dapitan.<ref>{{cite book |last1=Zaide|first1=Gregorio F.|title=Rizal: His Exile to Dapitan|date=1976|publisher=St. Mary's|pages=193|url=https://books.google.com/books?id=xPziMgEACAAJ&q=rizal+exile+in+dapitan|access-date=19 Agosto 2019|language=en}}</ref> Doon ay nagtayo siya ng isang [[ospital]], isang sistema ng panustos ng tubig, at isang [[paaralan]], kung saan siya nagturo at nagsagawa rin ng pagsasaka at [[paghahalaman]].<ref>{{cite book |last1=Gibbs|first1=Eloise A.|title=Rizal in Dapitan: A Story Based on the Life of José Rizal During His Exile in Dapitan|date=1960|publisher=University Book Supply|page=230|url=https://books.google.com/books?id=jqFAAAAAIAAJ&q=Rizal+in+dapitan|access-date=20 Agosto 2019|language=en}}</ref> Matapos ipatapon si Rizal, maraming nasyonalistang Pilipino ang nagtatag ng [[Katipunan]], isa pang lihim na samahan, subalit sa pagkakataong ito ay may layuning makamit ang kasarinlan mula sa Espanya sa pamamagitan ng isang himagsikan. Dahil sa inspirasyon mula sa mga akda ni Rizal, nag-organisa ang Katipunan ng armadong paglaban sa pamahalaang Espanyol sa pamumuno ni [[Andrés Bonifacio]].<ref>{{Citation|last=Agoncillo|first=Teodoro|author-link=Teodoro Agoncillo|title=The Revolt of the Masses: The story of Bonifacio and the Katipunan|publisher=[[University of the Philippines]] Press|location=Lungsod Quezon|year=1996|orig-year=1956|isbn=971-8711-06-6|url=https://books.google.com/books?id=SV_BAQAACAAJ|page=41|language=en}}</ref> Matapos mabunyag ang mga gawain ng Katipunan noong Agosto 1896, nagsimula ang Himagsikang Pilipino. Nag-alsa ang mga kasapi ng Katipunan sa [[Caloocan]],<ref name="Ocampo1995">{{cite book |last=Ocampo|first=Ambeth R.|title=Bonifacio's bolo|url=https://books.google.com/books?id=YWhxAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Anvil Pub.|isbn=978-971-27-0418-5|page=8|language=en}}</ref> itinatag ang [[Republika ng Katagalugan]], at nagpahayag ng isang pambansang armadong himagsikan.<ref name="guererro1">{{citation |last1=Guererro|first1=Milagros|last2=Encarnacion|first2=Emmanuel|last3=Villegas|first3=Ramon|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|journal=Sulyap Kultura|volume=1|issue=2|pages=3–12|publisher=National Commission for Culture and the Arts|year=1996|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|access-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|archive-date=2010-11-15|url-status=dead|language=en}}</ref> Bagaman walang tuwirang naging bahagi si Rizal sa himagsikan, nilitis siya ng hukumang militar sa mga kasong paghihimagsik, sedisyon, at sabuwatan. Napatunayang nagkasala siya sa lahat ng paratang at binaril ng pulutong ng mga tagabaril bilang pagbitay.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward|last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan|title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0|year=1923|publisher=The Century co.|page=[https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0/page/308 308]|language=en}}</ref> Noong 1897, napatalsik at ipinapatay si Bonifacio ni [[Emilio Aguinaldo]], na siyang umako sa pamumuno ng kilusang rebolusyonaryo.<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|pages=178–181|language=en}}</ref> Matapos mapalayas ang mga Espanyol mula sa kapuluan, nagtatag si Aguinaldo ng isang diktadura at ipinahayag ang [[kasarinlan ng Pilipinas]]. Gayunman, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], pormal na isinuko ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos, na naging mitsa ng armadong tunggalian laban sa bagong tatag na [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>{{cite book|last=Randolph|first=Carman Fitz|title=The Law and Policy of Annexation|chapter=Chapter I, The Annexation of the Philippines|publisher=BiblioBazaar, LLC|location=Charleston, South Carolina|year=2009|isbn=978-1-103-32481-1|language=en}}</ref> Sa panahon ng himagsikan, si [[Isabelo de los Reyes]] ay kabilang sa mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Espanya, kung saan siya ay ibinilanggo sa Kastilyo ng Montjuïc. Doon ay nakilala niya ang ilang mga anarkista at sindikalista, at napag-aralan ang panitikang anarkista na ibinibigay sa kanya ng isang simpatetikong bantay.<ref name="Mojares">{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=268|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=William Henry|year=1992|title=The Union Obrera Democrática: First Filipino Trade Union|location=Lungsod Quezon|publisher=New Day|page=14|isbn=9789711004880|oclc=1187047203|language=en}}</ref> Matapos siyang makalaya, nakilala niya ang ilang mga palaisip na anarkista, kabilang sina Francesc Ferrer,<ref name="Saulo">{{Cite book |title=Communism in the Philippines : An Introduction|last=Saulo|first=Alfredo|date=2002|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9715504035|edition=Pinalaki|location=Maynila, Pilipinas|oclc=969406494|page=4|language=en}}</ref> at nabasa ang mga akda nina Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, at Peter Kropotkin.<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=269|language=en}}</ref> Matapos sumuko ang mga hukbo ni Emilio Aguinaldo at maitatag ang Pamahalaang Insular noong 1901, nakabalik si Isabelo sa Maynila,<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=274|language=en}}</ref> dala ang isang malaking koleksiyon ng mga akdang anarkista at sosyalista.<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=15|language=en}}</ref> Dahil sa impluwensiya ng anarko-sindikalismo, pinangunahan niya ang isang bugso ng mga protesta at welga ng mga manggagawa sa Maynila, na humantong sa pagtatatag ng Unión Obrera Democrática (UOD), ang kauna-unahang makabagong pederasyon ng mga unyon ng manggagawa sa bansa.<ref>{{cite journal|last=Dennison|first=Eleanor|url=https://www.jstor.org/stable/3022423|title=Philippine Labor under the Commonwealth|journal=Far Eastern Survey|volume=7|issue=24|publisher=Institute of Pacific Relations|date=7 Disyembre 1938|pages=277–282|doi=10.2307/3022423|jstor=3022423|issn=0362-8949|oclc=4636899601|url-access=subscription|language=en}}</ref> Nang maglunsad ang UOD ng isang pangkalahatang welga noong Agosto 1902, isinailalim ito sa pagmamanman ng pulisya at inaresto si Isabelo.<ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=William J.|year=1992|title=The Philippines: Colonialism, Collaboration, and Resistance|location=New York|publisher=International|page=51|isbn=9780717806928|oclc=246725565|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=279|language=en}}</ref> Habang nasa bilangguan, naghain siya ng pagbibitiw sa UOD, subalit ipinagpatuloy ang kanyang gawain nina Hermenegildo Cruz, isang tagapag-organisa ng kilusang paggawa, at Arturo Soriano, isang pinuno ng welga. Isinalin ni Soriano sa [[wikang Tagalog]] ang dayalogo ni Errico Malatesta na ''Fra Contadini'' (''Sa Pagitan ng mga Magsasaka'') sa pamagat na Dalawang Magbubukid. Sa huli, nabuwag ang UOD dahil sa mga panloob na hidwaan. Ang pangkat ng mga katamtaman (''moderates''), sa pamumuno ni [[Lope K. Santos]], ay bumuo ng Unión del Trabajo de Filipinas (UTF) na sinuportahan ng Estados Unidos, samantalang ang pangkat ng mga radikal, sa pamumuno ni Hermenegildo Cruz, ay nagtatag ng Congreso Obrero de Filipinas (COF).<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=21|language=en}}</ref> Nang maglaon, isinulat ni Santos ang nobelang ''[[Banaag at Sikat]]'', na tumatalakay sa dalawang magkaibigan: ang isa ay isang sosyalista at ang isa naman ay isang anarkista.<ref name="LKSantos">{{cite book|last=Santos|first=Lope K.|author-link=Lope K. Santos|title=[[Banaag at Sikat]]|publisher=Bookmark|location=Philippines|year=1988}}</ref> Bilang bahagi ng Kilusang Mayo a Kuwatro, nagtatag ang mga anarkistang Tsino ng isang sangay sa Maynila, kung saan naglathala sila ng mga babasahing anarkista na ipinamahagi sa buong Timog-silangang Asya.<ref>{{cite book|first=C.F.|last=Yong|title=The origins of Malayan Communism|location=[[Singapore]]|year=1997|page=18|publisher=Strategic Information and Research Development Centre|isbn=9789672165606|oclc=1112676175|language=en}}</ref> Gayunman, dahil sa pagbuwag sa UOD, humupa na noon ang kilusang anarkista sa malaking bahagi ng kapuluan. Nagpatuloy pa rin ang mga kaisipang anarkista sa hanay ng mga magsasaka, lalo na sa mga unyong magsasaka gaya ng Aguman ding Maldang Talapagobra (AMT; ''Liga ng mga Maralitang Manggagawa''), isang prente ng Partido Sosyalista ng Pilipinas.<ref name=":22">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Ang paglaganap ng mga kaisipang anarkistang ito ay pinadali ng mga babasahing ipinakilala nina Isabelo de los Reyes at Dominador Gómez sa loob ng Partido Sosyalista.<ref name=":23">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Pagkatapos ng Rebolusyong Ruso, nagsimulang mag-ugat ang Marxismo–Leninismo sa mga makakaliwang pangkat noong [[dekada 1920]]. Sa impluwensiya ng Partido Obrero de Filipinas, nakipag-ugnayan ang COF sa Red International of Labor Unions (Pulang Pandaigdigang Samahan ng mga Unyon ng Manggagawa) noong 1927.<ref>{{cite book|first=Edward Hallett|last=Carr|title=A History of Soviet Russia, Volume 14: Foundations of a Planned Economy: Volume 3, Part 3|location=[[Londres]]|publisher=Macmillan|year=1978|page=1040|oclc=1200091334|language=en}}</ref> Ang ugnayang ito ay nagdulot ng pagkakahati sa pagitan ng mga katamtaman at mga rebolusyonaryo sa loob ng COF, na humantong sa tuluyang pagkawatak-watak ng unyon.<ref>{{cite book|first=Crisanto|last=Evangelista|author-link=Crisanto Evangelista|title=The Split in the Philippine Labour Congress: Agents of U.S. Imperialists and Native Bourgeoisie Fail to Capture Congress|publisher=The Red International of Labor Unions|volume=1|issue=6/7|date=Agosto 1929|page=300|language=en}}</ref> Noong 1930, umusbong mula sa pagkakahating ito ang [[Partido Komunista ng Pilipinas]], na nagsimulang isentralisa ang pamamahala sa kilusang manggagawa.<ref name="Saulo" /> Sa una ay ipinagbawal ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ang Partido Komunista,<ref name="Court1932">{{cite court |litigants=The People of the Philippine Islands v. Crisanto Evangelista, et al.|vol=GR L-36278|reporter=SCRA|court=Phil.|date=1932|url=http://www.lawphil.net/judjuris/juri1932/oct1932/gr_l-36278_1932.html|access-date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> subalit kalaunan ay ginawang legal ito matapos maitatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]], dahil sa lumalaking banta mula sa [[Imperyo ng Hapon]].<ref name="Saulo" /> Noong [[dekada 1970]], nagsimulang muling umusbong ang kilusang anarkista sa Pilipinas bilang bahagi ng umuusbong na subkulturang [[punk]] sa kapuluan, na nagtaguyod ng matibay na pilosopiya ng pagtutol sa awtoridad. Sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]], dinala sa bansa ng mga nagbalik na kasapi ng diyaspora ang musikang punk, na palihim na ipinalaganap sa buong Maynila, na nagbunsod sa paglitaw ng kilusang Pinoy punk. Naging daluyan ang musikang punk ng pagpapahayag ng pagkadismaya ng kabataan sa konserbatibong lipunan, at noong [[dekada 1980]] ay nagkaroon ito ng hayagang pampulitikang katangian, kung saan maraming punk ang tahasang yumakap sa mga kaisipang anarkista.<ref name="Interview">{{cite book|url=https://www.alpineanarchist.org/r_i_philippines_english.html|chapter=Interview with Jong Pairez and Bas Umali about Anarchism in the Philippines|title=Von Jakarta bis Johannesburg|editor1=Gabriel Kuhn|editor2=Sebastian Kalicha|year=2010|first1=Jong|last1=Pairez|first2=Bas|last2=Umali|location=Münster|publisher=Unrast|isbn=9783897715066|oclc=919085683|language=en}}</ref> Ang pagkakahati-hati ng Partido Komunista ng Pilipinas matapos ang [[Himagsikang Lakas ng Bayan]] ay nagbunsod pa ng panibagong pagsigla ng mga gawaing anarkista sa kapuluan.<ref name="CH293">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=293|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Ayon sa isang [[salaysay]], isang selulang kadre ng Partido Komunista ang yumakap sa anarkismo.<ref name="CH293" /> Isa sa mga kaisipang umusbong mula sa pagkakahati ay ang demokrasyang bayan, na nagsusulong na ang wastong larangan para sa mga demokratikong inisyatiba ay ang lipunang sibil sa halip na ang estado.<ref>{{cite journal|url=https://www.journals.upd.edu.ph/index.php/kasarinlan/article/viewArticle/885|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|page=75|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Quezon City]]|language=en}}</ref> Ang mga tinaguriang "demokratang bayan" ay pangunahing nahati sa pagitan ng mga minarkista, na lumahok sa pulitikang elektoral, at ng mga anarkista, na nakibahagi sa pag-oorganisa ng mga pamayanan.<ref>{{cite book|last=Törnquist|first=Olle|year=2002|title=Popular development and democracy|publisher=University of Oslo|url=http://folk.uio.no/ollet/final-edited-UNRISD-2.pdf|access-date=8 Pebrero 2012|location=[[Oslo]]|series=SUM Occasional Papers|issue=3|isbn=9788290391435|oclc=474607527|language=en}}</ref> Sa peryodikong ''Kasarinlan'', inilathala ng dating kasapi ng Partido Komunista na si Isagani Serrano ang [[sanaysay]] na ''Reimagining Philippine Revolution'', kung saan kanyang itinaguyod ang demokrasyang bayan, pinuna ang ideolohiya ng partido, at nagpanukala ng isang panlipunang rebolusyong laban sa estado.<ref>{{cite journal|url=https://www.journals.upd.edu.ph/index.php/kasarinlan/article/viewArticle/885|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|pages=80–81|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Lungsod Quezon]]|language=en}}</ref> Patuloy na nakaakit ng mga tagasunod ang kilusang anarkista noong dekada 1990, lalo na matapos ang mga protesta laban sa WTO sa Seattle noong 1999, na nagdala sa anarkismo sa pangunahing talakayang pampubliko.<ref name="Interview" /> Isa sa mga grupong nabuo sa panahong ito ang Metro Manila Anarchist Confederation (MMAC, o Konpederasyon ng mga Anarkista sa [[Kalakhang Maynila]]), na naglalayong pag-ugnayin ang mga indibiduwal at kolektibo upang sama-samang kumilos, sa halip na bumuo ng isang [[Partidong pampolitika|partidong pampulitika]].<ref name="CH298">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=298–300|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Nagsimula ring mabuo ang iba pang organisadong pangkat ng mga anarkista, kung saan nagsanib ang ilang kolektibo upang itatag ang Anti-Capitalist Convergence Philippines (Pagtitipong Laban sa Kapitalismo sa Pilipinas), na nag-organisa ng mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] at sa [[Bangkong Pandaigdig]].<ref name="Ness">{{Cite encyclopedia |last1=Fernandez|first1=Erwin S.|editor1-last=Ness|editor1-first=Immanuel|title=Anarchism, Philippines|pages=1–2|date=2009|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0068|language=en|isbn=978-1-4051-9807-3|publisher=John Wiley & Sons|encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|df=mdy-all}}</ref> Noong 2001, lalo pang nahikayat ang mga Pilipino sa anarkismo sa panahon ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikang EDSA]] laban sa pamahalaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]]. Sa panahong ito, namahagi ang mga anarkista ng polyetong pinamagatang ''Organize Without Leaders!'' ("Mag-organisa nang Walang mga Pinuno!"), na nagbigay-diin sa kanilang kaibhan sa iba pang pangkat ng oposisyon na naglalayong makamit ang kapangyarihang pampulitika.<ref name="CH300">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=300–303|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Matapos maluklok sa kapangyarihan si [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang pangulo, maraming makakaliwa sa bansa ang nadismaya sa mga Himagsikang EDSA, na sa kanilang pananaw ay nauwi lamang sa pagpapalit ng naghaharing rehimen.<ref name="CH304">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=304–306|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Lalo pang tumindi ang pagkadismayang ito matapos ang nabigong [[EDSA Tres|EDSA III]], na mabilis na sinupil at nagresulta sa pag-aresto sa mga pinuno ng oposisyon, subalit nagpalawak din ng kamalayan ng publiko sa mga posibilidad ng sariling pag-oorganisa.<ref name="CH308">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=308|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Maging ang ilang kasapi ng Partido Komunista ay nagsimulang manawagan ng sistemikong pagbabago, sa halip na ang dati nilang panawagan para sa pagpapalit lamang ng rehimen.<ref name="CH311">{{cite thesis|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present |publisher=[[University of Western Australia]] |chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=311|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Kasunod ng mga himagsikang ito, nagsimulang manawagan ang mga makabagong Pilipinong anarkista, gaya ni Bas Umali, ng pagbuwag sa estadong-bansa ng Pilipinas at ng pagtatatag kapalit nito ng isang desentralisadong "kapuluang konpederasyon".<ref>{{cite web|url=http://www.anarkismo.net/article/2923|title=Archipelagic Confederation|date=26 Abril 2006|access-date=25 Hulyo 2021|last=Umali|first=Bas|work=Anarkismo.net|language=en}}</ref> Ang mga anarkistang paraan ng paglutas ng mga suliranin, na nakabatay sa sinaunang tradisyon ng bayanihan bago dumating ang mga mananakop at sinusuportahan, bukod sa iba pa, ng [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] prinsipyo ng subsidyaridad,<ref name="delmundo2021">{{cite web|last=Del Mundo|first=Rubi|date=2021-04-21|title=Mutual Aid, Community Pantries Bring Out the Best in Filipinos and the Worst in Duterte's Inhumane Regime|url=https://cpp.ph/statements/mutual-aid-community-pantries-bring-out-the-best-in-filipinos-and-the-worst-in-dutertes-inhumane-regime|website=Philippine Revolution Web Central|language=en}}</ref> ay muling lumitaw sa pangunahing kamalayan bilang alternatibo sa kawalang-kapangyarihang dulot ng pagdepende sa iba.<ref name="mendizábal2021">{{cite web|url=https://kodao.org/putting-back-the-community-in-community-pantry/|title=Putting Back the "Community" in Community Pantry|website=Kodao|date=2021-04-27|first=L. S.|last=Mendizábal|language=en}}</ref> Isang halimbawa nito ang pagtatatag ng mga ''community pantry'' o [[bodegang bayan]] noong [[pandemya ng COVID-19]] at ang pagpapatuloy ng mga ito sa kabila ng hindi kanais-nais na kalagayang pampulitika at pang-ekonomiya.<ref name="yuvallos2021">{{cite news|url=https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=20 Abril 2021|last=Yuvallos|first=Andreiana|title=The Gov't's Response to the Community-Pantry Movement? Policing and Bureaucracy|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Hinge Inquirer Publications|location=[[Makati]]|issn=0116-0443|oclc=243915470|language=en}}</ref><ref name="sadongdong2021">{{cite news|work=[[Manila Bulletin]]|url=https://mb.com.ph/2021/04/20/parlade-community-pantry-could-be-used-to-urge-public-to-revolt-vs-govt/|title=Parladé: Community Pantry Could be Used to Urge Public to Revolt vs. Gov't|date=20 Abril 2021|first=Martín|last=Sadongdong|access-date=25 Hulyo 2021|issn=0116-3086|oclc=42725386|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|location=[[Maynila]]|language=en}}</ref><ref name="chúa2021">{{cite news|url=https://www.manilastandard.net/news/top-stories/352408/-communist-tag-halts-community-pantry-for-a-day.html|first=Adelle|last=Chúa|date=21 Abril 2021|newspaper=Manila Standard|title="Communist" Tag Halts Community Pantry for a Day|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|location=[[Makati]]|issn=0116-5054|oclc=819413184|language=en}}</ref> Noong 2009, may iba't ibang grupong anarkista na sa Pilipinas. Kabilang sa mga ito ang panrehiyong Davao Anarchists Resistance Movement (DARM, o Kilusang Paglaban ng mga Anarkista ng Davao), ang anarka-peministang organisasyong Liberate the Clit Kolektiv (LiCK, o Palayain ang Clit Kolektiv), ang tagapaglathalang ''Dumpling Press'', ang organisasyong nagtataguyod ng pagpapalaya sa mga hayop na Youth Collective for Animal Liberation (YCAL, o Kolektibong Kabataan para sa Pagpapalaya ng mga Hayop), at ang Local Anarchist Network (LAN, o Lokal na Kalipunan ng mga Anarkista), na naglalarawan sa sarili bilang "maluwag na samahan ng mga anarkista" na binubuo ng iba't ibang tendensiya.<ref name="Ness" /> == Mga konsepto == === Propaganda ng gawa === Ang propaganda ng gawa, o propaganda sa pamamagitan ng gawa, ay isang uri ng tuwirang pagkilos na naglalayong maimpluwensiyahan ang opinyong pampubliko. Ang mismong pagkilos ay nilalayong magsilbing halimbawa na maaaring tularan ng iba at maging mitsa ng isang panlipunang rebolusyon. Madalas itong iniuugnay sa mga mararahas na pagkilos na isinagawa ng iba't ibang anarkista noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at unang bahagi ng ika-20 dantaon, kabilang ang mga pambobomba at [[asasinasyon]] na nakatuon laban sa estado at sa naghaharing uri bilang pagpapahayag ng pagtutol sa kapitalismo, gayundin ang panununog sa mga simbahan na tumatarget sa mga pangkat [[panrelihiyon]]. Gayunpaman, mayroon ding mga di-marahas na anyo ang propaganda ng gawa.<ref>{{cite book |last1=Woodcock|first1=George|chapter=Prologue|pages=11–32|jstor=10.3138/j.ctt2ttv2t.4|title=Anarchism|date=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-629-7|quote-page=20|quote=the modern pacifist anarchists, …have tended to concentrate their attention largely on the creation of libertarian communities – particularly farming communities – within present society, as a kind of peaceful version of the propaganda by deed.|language=en}}</ref> Nilayon ang mga gawaing ito ng [[terorismo]] na magpasiklab ng isang "diwa ng paghihimagsik" sa pamamagitan ng pagpapakita na ang estado, ang gitna at nakatataas na uri, at ang mga organisasyong panrelihiyon ay hindi makapangyarihan sa lahat. Layunin din nitong udyukan ang estado na tumugon nang lalo pang mapaniil.<ref name="Merriman">{{cite book |last=Merriman|first=John M.|date=2016|title=The Dynamite Club: How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror|publisher=[[Yale University Press]]|page=[https://books.google.com/books?id=w8mtCwAAQBAJ&pg=PA63 63]|isbn=978-0-300-21792-6|language=en}}</ref> Noong Kongresong Panlipunang Rebolusyonaryo sa Londres noong 1881, pormal na inaprubahan ang taktikang ito.<ref name="Abidor">{{cite book |last=Abidor|first=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=ELZHEAAAQBAJ&pg=PT7|title=Death to Bourgeois Society: The Propagandists of the Deed|date=2016|publisher=PM Press|isbn=978-1-62963-112-7|language=en}}</ref> === Mutual na tulungan === Ang katawagang "''mutual aid''" tulungang mutuwal (o pagtutulungang-bayan) ay pinasikat ng pilosopong anarkista na si [[Peter Kropotkin]] sa kanyang kalipunan ng mga sanaysay na ''Mutual Aid: A Factor of Evolution''. Dito, ipinangatwiran niya na ang kooperasyon, at hindi ang kompetisyon, ang pangunahing puwersang nagtutulak sa [[ebolusyon]], sa pamamagitan ng [[Mutualismo|mutuwalismo]] sa [[biyolohiya]].<ref name="KropotkinRobinson2020">{{cite book |author1=Peter Kropotkin|author2=Victor Robinson|title=Mutual Aid – A Factor of Evolution: With an Excerpt from Comrade Kropotkin by Victor Robinson|url=https://books.google.com/books?id=CbLoDwAAQBAJ|chapter=Introduction|date=26 Mayo 2020|publisher=Read Books Limited|isbn=978-1-5287-9015-4|language=en}}</ref><ref name="Kropotkin">{{cite book |title=Mutual Aid: A Factor of Evolution|url=http://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution|last=Kropotkin|first=Petr|date=1902|via=The Anarchist Library|access-date=6 Mayo 2020|language=en}}</ref> Ipinahayag ni Kropotkin na ang pagtutulungang-bayan ay may praktikal na pakinabang sa pananatiling buhay ng mga tao at hayop at na ito ay naitaguyod sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Iginiit din niya na ang pagtutulungang-bayan ay masasabing kasintanda ng kultura ng tao.<ref name="Kropotkin" /> Ang pagkilalang ito sa malawak na katangian at pakinabang ng pagtutulungang-bayan sa bawat indibidwal ay salungat sa mga teorya ng [[Charles Darwin|Darwinismong]] panlipunan, na nagbibigay-diin sa kompetisyon ng mga indibiduwal at sa pananatili ng pinakamainam (''survival of the fittest''). === Pinakamababang antas na hindi maipagkakait === Ang ''irreducible minimum'' o pinakamababang antas na hindi maipagkakait ay isang pangunahing prinsipyong etikal sa ekolohiyang panlipunan ni Murray Bookchin.<ref>{{Cite book |last=Biehl |first=Janet |url=https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-janet-biehl-the-murray-bookchin-reader |title=The Murray Bookchin Reader |date=1999 |language=en}}</ref> Nagmula ito sa pag-aaral ng mga katutubo at lipunang walang herarkiya. Ayon sa prinsipyong ito, ang bawat miyembro ng komunidad ay may walang-kondisyong karapatan sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay,<ref>{{Cite news |last=Tokar |first=Brian |date=2008-03-01 |title=On Bookchin's Social Ecology and its Contributions to Social Movements {{!}} Institute for Social Ecology |language=en-US |work=Institute for Social Ecology |url=https://social-ecology.org/wp/2008/03/on-bookchins-social-ecology-and-its-contributions-to-social-movements/ |access-date=2026-07-21}}</ref> tulad ng pagkain, pabahay, at kalusugan—anuman ang kanilang naiambag na trabaho. === Pagwawalang-bisa sa paggawa === Partikular sa mga anarkistang lupon,<ref>{{Cite web |last=Ford|first=Nick|title=7 Key Concepts for Understanding Anti-Work Theory|url=https://www.filmsforaction.org/articles/7-key-concepts-for-understanding-antiwork-theory/|access-date=2022-08-09|website=Films For Action|language=en}}</ref> may ilan na naniniwalang ang [[Trabaho|paggawa]] ay lalong nahiwalay sa tao sa paglipas ng kasaysayan at sa likas na katangian nito ay hindi kasiya-siya at mabigat, kaya't hindi ito dapat ipataw sa pamamagitan ng mga paraang [[pang-ekonomiya]] o [[pampulitika]].<ref>{{Cite web |last=Peters|first=Adele|date=2015-02-02|title=Work Is Bullshit: The Argument For "Antiwork"|url=https://www.fastcompany.com/3041719/work-is-bullshit-the-argument-for-antiwork|access-date=2022-08-09|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Sa ganitong pananaw, may ilan na nananawagan sa pagpapatupad ng walang kondisyong batayang kita (''unconditional basic income'') at/o pagpapaikli ng linggo ng paggawa, gaya ng apat-na-araw na linggo ng trabaho.<ref>{{Cite web |last=Lashbrooke|first=Barnaby|title=The 'Anti-Work' Movement Is A Sign Something's Rotten In The Workplace|url=https://www.forbes.com/sites/barnabylashbrooke/2021/10/25/the-anti-work-movement-is-a-sign-somethings-rotten-in-the-workplace/|access-date=2022-08-09|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Noong 1985, isinulat ng anarkista at sitwasyonistang manunulat na si Bob Black ang kinikilalang manipestong ''The Abolition of Work'' (''Ang Pagpapawalang-bisa sa Paggawa''). === Pagkakaisa ng pamamaraan at layunin === Sa anarkismo, ang pagkakaisa ng pamamaraan at layunin (''unity of means and ends'') ay tinatawag na politikang preporatibo. Sinasabi nito na ang mga paraang ginagamit sa pagbabago ng lipunan ay dapat mismong nagpapakita ng [[Kalayaan|malaya]], patas, at walang-gobyernong lipunan na gustong itayo. Ang politikang preporatibo ay mga paraan ng pag-oorganisa at mga ugnayang panlipunan na naglalayong isabuhay ang lipunang ninanais itatag ng isang pangkat sa hinaharap.<ref>{{cite web |last=Smith|first=E. T.|date=2023-02-01|title=Prefigurative Politics in Practice|url=https://commonslibrary.org/prefigurative-politics-in-practice/|access-date=2026-05-18|work=The Commons Library|language=en}}</ref> Sa praktika, kabilang dito ang pagbuo ng isang bagong lipunan "sa loob ng balangkas ng lumang lipunan" sa pamamagitan ng pamumuhay ayon sa mga pagpapahalaga at mga estrukturang panlipunang ninanais ng pangkat para sa hinaharap.<ref>{{cite web |title=Understanding Prefigurative Politics: A Deep Dive|url=https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|website=Class with Mason|date=25 Oktubre 2024|access-date=25 Oktubre 2024|language=en}}</ref> Ayon kay Carl Boggs, na siyang lumikha ng katawagang ito, layunin ng politikang preporatibo na maisakatawan "sa loob mismo ng kasalukuyang pampulitikang gawain ng isang kilusan [...] ang mga anyo ng ugnayang panlipunan, pagpapasya, [[kultura]], at karanasang pantao na siyang pinakahuling mithiin nito," kaya't nagkakatugma ang paraan at ang layunin ng pagbabagong panlipunan.<ref>Boggs, Carl. 1977. Marxism, Prefigurative Communism, and the Problem of Workers' Control. [https://repository.library.brown.edu/studio/item/bdr:89258/ ''Radical America'' 11 (November)], 100; cf. Boggs Jr., Carl. Revolutionary Process, Political Strategy, and the Dilemma of Power. Theory & Society 4, Blg. 3 (Taglagas), 359-93. (sa Ingles)</ref> Minsan ding ipinagtatanggol ang politikang preporatibo batay sa paniniwalang ang mga layuning makakamit ng isang kilusang panlipunan ay "saligang hinuhubog ng mga paraang ginagamit nito."<ref>Leach, D. K. (2013). Prefigurative politics. The Wiley-Blackwell encyclopedia of social and political movements, 1004-1006. (sa Ingles)</ref> Ang preporatibismo ay ang pagsisikap na isabuhay o isagawa ang politikang preporatibo.<ref>{{Cite journal |last=Heffernan|first=Timothy|date=2020|title='Where Is the New Constitution?': Public Protest and Community-Building in Post–Economic Collapse Iceland|url=https://doi.org/10.3167/arcs.2020.060114|journal=Conflict and Society|volume=6|issue=1|pages=236–254|language=en}}</ref> === Anarkismo at pagkamakabansa o kontra-pagkamakabansa === Ang anarkismo at pagkamakabansa ay kapwa umusbong sa Europa kasunod ng [[Rebolusyong Pranses]] ng 1789, at may mahaba at matatag na ugnayan na maitutunton hanggang kay Mikhail Bakunin at sa kanyang pakikilahok sa kilusang Pan-Slabiko bago pa niya yakapin ang anarkismo. Mahaba rin ang kasaysayan ng pakikilahok ng mga anarkista sa mga kilusang makabansa sa iba't ibang panig ng daigdig, gayundin sa internasyonalismo. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, malakas ang suporta ng anarkismo sa anasyonalismo at [[Esperanto]].<ref name="nodo50.org">Firth, Will. [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm "Esperant Kaj Anarkiismo"]. ''Nodo50''. Nakuha noong 21 Setyembre 2020. "Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la Internacia Anarkiisma Kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj." (sa Esperanto)</ref><ref name="naturismo">{{cite news|last=Roselló|first=Josep Maria Roselló|date=17 Agosto 2005|url=http://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article%3D310|url-status=dead|title=Dossier: El naturalismo libertario en la península ibérica (1890-1939)|newspaper=Ekintza Zuzena|issue=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320014704/https://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article=310|archive-date=20 Marso 2012|access-date=3 Hunyo 2014|quote=Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarуán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista ''Ética'' será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida.|language=es}}</ref><ref name="acracia">{{cite web|last=Díez|first=Xavier|date=1 Abril 2006|url=http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|url-status=dead|title=La insumisión voluntaria. El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923-1938)|pages=1–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723130358/http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|archive-date=23 Hulyo 2011|access-date=6 Mayo 2011|quote=La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938).|language=es}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], inusig ng Espanyang Francoista ang mga anarkista at mga makabayang Katalan, na marami sa kanila ay malawakang gumagamit ng Esperanto.<ref name="Del Barrio">Del Barrio, Toño; Lins, Ulrich (27–29 Nobyembre 2006). [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm "La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española"]. ''Nodo50''. International Congress on the Spanish Civil War. Hinango noong 21 Setyembre 2020. (sa Kastila)</ref> Iginiit ng anarkistang [[Irlandes]] na si Andrew Flood na ang mga anarkista ay hindi mga makabansa at lubos na tinututulan ang [[pagkamakabansa]]; sa halip, sila ay mga kontra-imperyalista.<ref name="Flood">Flood, Andrew. "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism". Workers Solidarity Movement. (sa Ingles)</ref> Katulad nito, itinuturing ng Anarchist Federation (Pederasyong Anarkista) sa Britanya at Irlanda na ang pagkamakabansa ay isang ideolohiyang ganap na nakatali sa pag-unlad ng kapitalismo at hindi kayang lumampas dito.<ref name="Anarchist Federation">[http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html "Against Nationalism"]. Anarchist Federation. 3 Abril 2009. Retrieved 23 Setyembre 2020. (sa Ingles)</ref> Si Pierre-Joseph Proudhon, ang unang taong hayagang tumawag sa sarili bilang isang anarkista sa positibong diwa, ay tumutol sa pagkamakabansa, at iginiit na ang "pagwawakas ng militarismo ang misyon ng ika-19 na dantaon, kung hindi ay hahantong ito sa walang hanggang paghina".<ref>Woodcock, George. ''Pierre-Joseph Proudhon''. p. 233. (sa Ingles)</ref> Ayon kay Proudhon, sa ilalim ng kanyang mungkahing mutuwalismo, "wala nang magiging [[nasyonalidad]], wala nang bayang tinubuan sa pampulitikang kahulugan ng mga salitang ito; ang magiging kahulugan na lamang ng mga ito ay pook ng [[kapanganakan]]. Ang tao, anuman ang kanyang [[lahi]] o kulay, ay mamamayan ng daigdig; ang [[pagkamamamayan]] ay isang karapatang maaaring matamo saanman."<ref>Proudhon, Pierre-Joseph. ''General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century''. p. 283. (sa Ingles)</ref> === ACAB === [[File:ACABBanner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ACABBanner.jpg|left|thumb|Mga anarkista sa [[Leipzig]], [[Alemanya]], na nagpoprotesta habang may hawak na bandilang may nakasulat na "''ACAB, all cops are b...''"]] Ang ACAB, isang daglat para sa ''all cops are bastards'' ("lahat ng pulis ay mga walanghiya" o "lahat ng pulis ay mga bastardo"), ay isang islogang pampulitika na iniuugnay sa mga tutol sa [[kapulisan]]. Karaniwan itong ginagamit bilang kasabihan sa mga ''graffiti'' o ipinapaukit bilang tato. Minsan ay isinusulat din ito bilang 1312, kung saan ang bawat bilang ay kumakatawan sa posisyon ng katumbas na titik sa [[Alpabeto|alpabetong]] Ingles (A=1, C=3, A=1, B=2). Ang pariralang ''all cops are bastards'' ay unang lumitaw sa [[Inglatera]] noong [[dekada 1920]],<ref name="Partridge1986">{{cite book|last=Partridge|first=Eric|title=A Dictionary of Catch Phrases|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=978-0-415-05916-9|page=1|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|last1=Aitken-Smith|first1=Trent|title=The Tattoo Dictionary|last2=Tyson|first2=Ashley|date=2016|publisher=Octopus|isbn=978-1-78472-254-8|pages=13|language=en}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|last=Groundwater|first=Colin|date=11 Hunyo 2020|title=A brief history of ACAB|url=https://www.gq-magazine.co.uk/politics/article/acab-meaning|access-date=11 Setyembre 2020|website=GQ|language=en}}</ref> at kalaunan ay pinaikli bilang "ACAB" ng mga manggagawang nagwewelga noong [[dekada 1940]].<ref name="GQ" /> Sa kasaysayan, ang daglat ay iniugnay sa mga [[kriminal]] sa Reyno Unido.<ref name=":13" /> Una itong naitala bilang tato ng mga bilanggo noong [[dekada 1970]], at karaniwang inilalagay ang tig-isang titik sa bawat daliri, o kung minsan ay ikinukubli bilang maliliit na tuldok sa bawat buko ng kamay.<ref name="ThompsonBlack2006">{{cite book|last1=Thompson|first1=Tim|url=https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803|title=Forensic Human Identification: An Introduction|last2=Black|first2=Sue|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-0-8493-3954-7|page=[https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803/page/n391 384]|url-access=limited|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Noong 1970, ginamit ng ''Daily Mirror'' ang ACAB bilang pamagat ng isang artikulong nagsasaad na ito ay nakatatak sa isang kasapi ng ''Hells Angels'' na nakita sa [[lansangan]].<ref name="GQ" /> Ginamit din ng [[Direktor sa pelikula|direktor]] ng pelikulang si Sidney Hayers ang isang sinensurang bersyon ng [[parirala]] bilang pamagat ng kaniyang pelikulang [[krimen]] noong 1972 na ''All Coppers Are...''.''<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Paul|title=Studying the British Crime Film|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-1-906-73374-2|pages=78–79|language=en}}</ref>'' Noong 1977, nakita ng isang mamamahayag mula sa [[Newcastle upon Tyne]] ang daglat na nakasulat sa mga [[dingding]] ng isang selda sa bilangguan.<ref name="Partridge1986" /> Noong dekada 1980, naging simbolo ng kontra-establisimyento ang ACAB, lalo na sa loob ng mga subkulturang punk at ''skinhead'' (o ahit-ulo).<ref name=":13" /><ref name="GQ" /><ref name=":03">{{cite web|title=ACAB|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/acab|access-date=2019-05-30|website=Anti-Defamation League|language=en}}</ref> Lalo itong sumikat dahil sa awiting "A.C.A.B." ng bandang Oi! na the 4-Skins, na inilabas noong 1982.<ref name=":13" /><ref name="GQ" /> Sa mga sumunod na taon, naging tanyag ang ACAB bilang [[islogan]] ng mga ''hooligan'' at ''ultras'' sa [[Futbol|putbol]] sa Europa,<ref>{{Cite journal|last=Pollard|first=John|date=2016|title=Skinhead culture: the ideologies, mythologies, religions and conspiracy theories of racist skinheads|journal=Patterns of Prejudice|volume=50|issue=4–5|pages=398–419|doi=10.1080/0031322X.2016.1243349|s2cid=151502563|issn=0031-322X|language=en}}</ref><ref name=":13" /> gayundin ng mga kilusang anarkista at kontra-awtoritaryo sa iba't ibang panig ng mundo.<ref name="GQ" /> Sa ilang konteksto, itinuturing ng Anti-Defamation League (Liga Laban sa Paninirang-puri) ang parirala bilang isang simbolo ng pagkamuhi at inilalarawan ito bilang "isang matagal nang islogan sa kultura ng mga ''skinhead''," habang binabanggit ding ginagamit ito kapwa ng mga [[Rasismo|rasista]] at mga kontra-rasistang ''skinhead''.<ref name=":03" /><ref name="guerra">{{cite journal|last=Guerra|first=Nicola|title=Dalla strada alla letteratura, le spericolate e propizie vicende del forestierismo A.C.A.B.. Il contatto linguistico tra italiano e inglese nelle sottoculture Skinhead e Ultras|trans-title=From the road to literature, the reckless and auspicious events of the forestry industry A.C.A.B .. The linguistic contact between Italian and English in the Skinhead and Ultras subcultures|url=https://www.academia.edu/4566221|journal=Analele Universităţii Din Craiova, Seria Ştiinţe Filologice Linguistică Nr. 1-2|date=Enero 2013|publisher=Universităţii din Craiova|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> Matapos ang pagpaslang ng pulis na si Derek Chauvin kay [[George Floyd]] noong Mayo 2020, mas naging madalas ang paggamit ng katawagang ACAB ng mga taong tutol sa kapulisan.<ref name="vice_acab">{{cite news |work=Vice|last=Poulter|first=James|title=How 'ACAB' Became the Universal Anti-Police Slogan|url=https://www.vice.com/en/article/acab-all-cops-are-bastards-origin-story-protest/|access-date=2020-08-26|date=2020-06-08|language=en}}</ref> Habang lumalaganap sa buong Estados Unidos ang mga protesta bilang tugon sa [[Pagpatay kay George Floyd|pagkamatay ni Floyd]] at ang mga talakayan tungkol sa karahasang isinasagawa ng pulisya na may motibong panlahi, mas madalas ding nabanggit ang ACAB sa mga plataporma ng [[hatirang pangmadla]], at nagsimula ring ibenta ang mga produktong may nakalimbag na daglat na ito.<ref name="vice_acab" /> Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katawagan, ang ACAB ay nangangahulugang ang bawat pulis ay may pananagutan sa isang hindi makatarungang sistema. [[Pangangatuwiran|Ipinapangatuwiran]] nila na kahit hindi mismo nakikilahok ang isang pulis sa kalupitan ng pulisya o sa [[rasismo]] sa pagpapatupad ng [[batas]], may [[pananagutan]] pa rin siya sa mga ginawa ng kaniyang mga kasamahan dahil hindi niya ito tinututulan o sinusubukang pigilan.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=What I mean when I say I want to abolish the police|url=https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083406/https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-date=2020-06-02|url-access=limited|url-status=live|access-date=2021-12-17|website=The Independent|language=en}}</ref> === Pagbuwag sa bilangguan === Ang pagbuwag sa bilangguan (''prison abolition'') ay isang kilusan na naglalayong buwagin ang bilangguan bilang isang institusyon.<ref name="Frampton">{{cite news |last1=Frampton|first1=Thomas Ward|title=The Dangerous Few: Taking Seriously Prison Abolition and Its Skeptics|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/hlr135&div=98&id=&page=|access-date=15 Agosto 2025|work=Harvard Law Review|date=2021–2022|pages=2013|language=en}}</ref> Hindi tulad ng reporma sa bilangguan, layunin ng pagbuwag sa bilangguan na magtatag ng isang sistema ng [[Katarungan|hustisyang]] pangkriminal na hindi gumagamit ng pagkakapiit bilang paraan ng pagpaparusa. Karaniwang itinataguyod ng mga tagasuporta nito ang makapanunumbalik na hustisya, na naglalayong maituwid at maibalik sa lipunan ang mga [[nagkasala]], sa halip na ang mapagganting hustisya, na naglalayong magparusa sa nagkasala batay sa tindi ng kaniyang krimen. Madalas ding isinusulong ng mga tagapagtaguyod ng pagbuwag sa bilangguan ang malalaking pagbabagong pang-estruktura upang maiwasan ang krimen sa antas ng [[lipunan]] sa pamamagitan ng pagtugon sa mga ugat nito. Ayon sa pananaw na ito, ang krimen ay bunga ng mga suliraning panlipunan tulad ng rasismo at [[kahirapan]]. Bahagyang nabuo ang kilusan para sa pagbuwag sa bilangguan sa Estados Unidos bilang tugon sa pag-aalsa sa Bilangguan ng Attica noong 1971, na nagbigay-pansin sa mga di-makataong kalagayang laganap sa mga bilangguan. Ang mga kilalang aktibista, lalo na si Angela Davis, ay nakatulong upang mabigyang-pansin ang usapin ng pagbuwag sa bilangguan, bagaman nanatili itong higit na limitado sa mga makakaliwang pangkat at mga akademikong lupon. Muling sumigla ang interes sa kilusan matapos ang pagpaslang kay George Floyd noong 2020 at ang mga kaguluhang sibil na sumunod dito, na nagbigay-diin sa mga hindi pagkakapantay-pantay batay sa lahi sa loob ng sistemang hustisyang pangkriminal. '''Pagpapalaya sa Kabataan (Child Liberation)''' Madalas ang talakayan sa aspeto ng kabataan ang naipatayong agwat ng kapangyarihan at ang pagkontrol sa kanila. Sinasabi na ang mga bata ay ang pinakamadaling mauto at pinakamadaling pagsamantalahan dahil sa kakulangan niya sa kamalayan at lakas. Bagkus, kailangan niya at umaasa siya sa mga nakatatanda na bumuhay at ipahiram ang kapangyarihan sa kanya. Maspopular ang tinatawag na mapagpalayang pagpapalaki sa kabataan kung saan binibigyan sila ng kalayaan na may kasamang paggagabay at matuto sa mga tama at kamalian sa pamamagitan ng karanasan at walang humpay na pananaliksik nang sa gayon ay madala niya ito sa pagtanda hanggang sa tuluyan siyang maging malaya. Kadalasan, ang buong sistema natin ngayon ay hindi pabor sa bata, mapaekonomikal o panlipunang sitwasyon. Ilan sa mga tampok na isyu ay tulad ng pagroromantisa ng child labor, pilit na pagpapakasal, pananamantala sa pagtatalik, maagang pagbuntis o pagbubuntis, kalayaan sa pagpili ng relihiyon, juvenile justice, paggamit ng po at opo, at ang utang na loob sa magulang o nagpalaki sa kanya. '''Pagkakaiba-iba ng utak (Neurodivergence)''' Mahalaga sa aspeto ng anarkismo na ang utak natin ay hindi magkakapareho at minsan ang iba ay talagang kakaiba mag-isip, o nahihirapang mag-isip, o walang interes imbes na hinuhusgahan bilang may sakit sa utak, may sayad, sinapian, walang alam, matanda na, o kaya tamad. Mahalaga sa kaisipan nito na ang mga kakaiba mag-isip lalong-lalo na ang mga may kapansanan ay masnahihirapang makipagsabayan sa kasalukuyang sistema ng pag-aaral at pagtratrabaho para magtagumpay. Sumasalamin din sa talakayan nito ang panghuhusga ng tao sa mga kapansanan na hindi nakikita sa labas ng katawan. Kadalasan, ang mga kakaibang mag-isip ay naaakit sa anarkismo dahil malawak ang pagtanggap nito sa mga itinuturing na abnormal, pasaway, at itinakwil ng lipunan. Binibigyang linaw na ang sanhi ng kanilang pagkabigo ay hindi dahil sa kanilang pansariling depekto at kamalian, kundi ang sistemang panlipunan na nagpapahirap sa kanila. '''Anarkiyang Pagrerelasyon (Relationship Anarchy)''' Kadalasan ang isang relasyon ay ikinukulong ang malalim na pagsasamahan sa mga kadugo, kapamilya, o kasintahan na tipong pati ang konsepto ng pagmamay-ari ay idinudugtong dito. Ang anarkiyang pagrerelasyon ay winawakasan ang ganitong kaayusan. Sinasabi nito na malaya dapat tayong gumawa ng istrukturang pamilya base sa mga relasyon natin sa ibang tao. Bukod sa malayang pumili ng iba't ibang kasintahan, at katalik gamit ang tapat na pagkakasunduan ng mga napapabilang sa relasyon, ay maaaring bigyan din nito ng extensyon ang mga kaibigan o kapwa na samahang hubugin ang mga anak sa pagpapalaki. == Perspektibong Pangekonomiya == === Komunismo (Communism) === Ang Komunismo ay isang pilosopiyang pangekonomiya kung saan gumagamit ng pag gugrupo-grupo upang maisaayos ang ekonomiya. Maraming klase ng komunismo, ngunit ang diwa ng komunismo ayon kay Karl Marx ay magkaroon ng mundo na hindi gumagamit ng pera, walang mahirap at mayaman, walang ekslusibong pagmamay-ari ng produksyon, at gobyernong nagkokontrol dito. Ang Anarkistang Komunismo ay maaaring gawin sa maraming paraan, ngunit ang karaniwan na komunistang anarkismo ay kadalasan nagpapalaganap ng Syndikalismo, o ang pagtatag ng mga [[unyon ng mga manggagawa]] o trabahador at sila ang mismong mangangasiwa at magdedesisyon sa produksyon ng isang lipunan. Ang kaibahan nito sa Marxismo-Leninismo ay hindi ito gumagamit ng estado, ngunit binubuo ang malawakang kilusan sa pamamagitan ng desentralisadong organisasyon o ilalim-pataas na pag-oorganisa imbes na gumagamit ng partidong sentral. === Ekonomiyang Kapwaan (Mutualism) === Ang ekonomiyang kapwaan ay isa ring malawakang pilosopiyang pangekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay '''nagtutulungan''' para sa benepisyo ng isa't isa. Ayon sa isang tanyag na anarkistang si [[Peter Kropotkin]], ipinapaliwanag nito na likas makipagtulungan ang iba't ibang klase ng hayop at hindi lamang dahil mayroong isang species na nakalalamang sa iba pang uri ng hayop para makaligtas sa daloy ng kalikasan. Sa ekonomiyang kapwaan ni Proudhon na hinahaluan ng merkadong pananaw, ito ay gumagamit ng konseptong '''patas na pakikipagpalitan''' at pagtatatag ng "bangko ng mga tao" kung saan nag-aambag ang mga miyembro nito para sa kolektibong kilusan. Tulad ng komunismo, ang konseptong ito ay tutol sa pagpaparami ng pera na hahantong sa panlalamang ng isa sa kanyang kapwa at ang pagkamkam ng ari-ariang ipinasasapribado na siyang dapat ilaan sa personal o pampublikong paggamit. === Regaluhang Ekonomiya (Gift Economy) === Ang regaluhang ekonomiya ay isang makalumang ekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay libreng nagpapamigay ng kaniyang mga produkto o trabaho na walang halong kapalit. Ang ekonomiyang ito ay nakasalalay sa malawakang pag-unawa at pagsaasakatuparan ng mga kakailanganing '''birtud at mabuting pagrerelasyon''', nang sa gayon ay naiiwasan nito ang pag-aaksaya ng produkto at maipagpatuloy ang kaugalian na totoong pagbibigayan na hindi hinahaluan ng pangongontrata, o direktang pagpapalitan ng serbisyo o produkto. Kung tutuusin, ang Pilipinas ay sanay sa konsepto ng "utang na loob" na siyang isang mahalagang ikonteksto sa pagbibigayan. Madalas talakayin ang utang na loob sa kontekstong sapilitan imbes na natural na birtud na nabubuo kapag maayos ang relasyon ng mga tao sa isa't isa. === Aklatang Ekonomiya (Library Economy) === Kumpara sa regaluhang ekonomiya, ang aklatang ekonomiya ay isang paraan ng pamimigay kung saan hindi kailangang paigtingin ang relasyon ng mga tao at bagkus ginagamit ang konsepto ng aklatan upang ipamigay o ipahiram ang mga produkto. Sa panahon ng pandemya, itong klaseng ekonomiya ay naging talamak noong nauso ang mga "community pantry" na libreng nakabalandra ang mga produkto para sa kapakanan ng mga naghihirap at sa mga nag-aantay ng mga ayuda ng gobyerno o sweldo sa kumpanya. === Counter-Economics === Ayon kay Samuel Konkin III, ang Counter-Economics o "Agorismo" ay ang pag-aaral at pagsasapraktika ng mga hindi bayolenteng gawain lalong lalo na ang ipinagbabawal ng pamahalaan at bumuo ng malayang merkado na hindi nahahaluan ng pananamantala, pagnanakaw, at karahasan. Ilan sa mga diskurso na pumapalibot dito ay ang serbisyong pagtatalik, pagbebenta ng mga ipinagbabawal na droga at armas, pagsusugal, pagseserbisyo ng mga hindi lisensyadong trabahador, o pagbebenta ng diploma sa mga hindi nakapagtapos upang magkaroon ng maayos na pakikipagpalitan. Kung tutuusin, ang pagsasapraktika nito ay maaari ding sumaklaw kasama ang ibang mga ipinagbabawal na gawain na nakaayon batay sa moralidad at pangangailangan ng tao o lipunan, tulad ng pagpapalaglag. == Halimbawa ng Anarkistang Pamayanan == === '''Rebolusyon sa Catalonia''' === Isa sa tinitingalang anarkistang pamayanan ay ang Rebolusyon sa Catalonia ng Espanya sa gitna ng digmaang sibil noong taong 1936 hanggang 1937. Sa pamayanang ito isinagawa ang pagkawala ng kontrol ng gobyerno, simbahan, at pribadong pagmamay-ari upang maisakatuparan ang Syndikalismong lipunan. Dito nagkaroon ng malawakang pagbabago sa ekonomiya at kulturang pananaw na pinamumunuan ng mga trabahador imbes na mga negosyante. Ilan sa mga mahahalagang naisakatuparan ay ang purong libreng edukasyon na may kaakibat na malayang pagpili ng aaralin ng estudyante, ang purong libreng atensyong medikal, ang libreng pamimigay ng lupa at direktang kontrol nito sa merkado, o kaya naman ang kolektibong pag-oorganisa ng mga tao sa agrikultura, at industriya. Tinulungan ito ng iba pang sosyalista upang ipalaganap ito sa bansa. Ilan sa mga karatig nitong mga lugar na sumabay dito ay ang Andalusia, Barcelona, at Zaragoza. Maaaring maraming kontrobersiya at problemang kinaharap nito tulad ng kawalan ng maayos na militar upang labanan ang mga Pasista, at pagsali ng mga kasamahan sa gobyerno na siyang naging pangunahing rason ng alitan. === '''Komunidad sa Manchuria''' === Ang Manchuria ay matatagpuan sa hilagang silangang bahagi ng Tsina ngayon. Ang komunidad sa Manchuria ay binubuo ng iba't ibang lahi at tao, ngunit ang karamihan nito ay mga Koreanong dayo. Pinamahalaan ito ng isang dakilang militar na lider na si Kim Chwa-Chin na siyang kasamang nagorganisa sa mga anarkistang koreano na tumakas mula sa Korea noong lumusob ang mga Hapon. Sa pamamahala ni Kim-Chwa Chin ay itinatag niya ang "Shinmin Prefecture" o maskilala bilang "Korean People's Association in Manchuria" (KPAM). Dahil sa palpak na pag-oorganisa ng mga nasyonalista ay napilitan silang magsanib-pwersa kasama ang mga anarkista upang tutulan ang mga Marxismo-Leninismo ng bansang USSR at mga Pasista ng Hapon. Sa kanilang pamamahala ay nagtatag sila ng mga konseho na gumagamit ng direktang demokrasya, nagpalaganap ng edukasyon at atensyong medikal gamit ang mga komunidad na tutuligsa sa mga Imperyalistang Hapon at mga Marxismo-Leninismo at paitingin ang relasyon ng mga Koreano at Intsik. Nasira ang eksperimentong ito noong namatay ang dakilang lider nito na siyang pinagawayan ng mga miyembro nito sa pamumuno ng militar hanggang sa magkawatak-watak at lusubin ng Imperyong Hapon. === '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' === Ang kilusang Makhno ay nagsimula sa Hulyaipole ng Ukraine at nagtatag ng kilusang anarkista upang labanan ang mga Rusong Puti at organisahin ang mga magsasaka upang labanan ang kilusang puti. Sa pamumuno ni Nestor Makhno ay napagtagumpayan nilang labanan ang mga Rusong Puti kasama ang mga Bolshevik noong kapanahunan nito. Ngunit, kinalaunan ay trinaydor sila ng mga Komunista sa abiso ni Leon Trotsky at pamumuno ni Vladimir Lenin. Natalo ang hukbo ni Makhno at tumakas siya papuntang Romania, Poland, hanggang mapadpad sa Pransiya. === Zomia === Bagamat hindi sadyang anarkista, ang Zomia ay isang malawak na bulubundukin sa Timog, Silangan, at Timog-Silangang Asya na saklaw ang iba't ibang bansa tulad ng Malaysia, Vietnam, Thailand, Tsina, Bhutan, Nepal, Bangladesh, Laos, Cambodia, at Myanmar. Ayon kay James C. Scott, kadalasan ang mga naninirahan dito ay tinawag na barbaro ng mga pamahalaan, ngunit ipinaglaban niya na ito ay ang tanging natitirang espasyo para sa mga itinuring na tulisan ng pamahalaan, mga umiiwas sa buwis, biktima ng pangaalipin at dito bumuo ng pamayanan na pantay-pantay at magkakaibang pamayanan na tutuligsa sa impluwensiya ng estado. === Exarcheia ng Greece === Isang maliit na lugar kung saan ang mga anarkista ay talamak. Makikita sa lugar na ito ang labis na graffiti at bandalismo na talamak sa lugar laban sa gentripikasyon o pagpapalayas ng mga naninirahan sa lugar. Isang grupo, ang Rouvikona na militanteng anarkistang grupo na tanyag sa paninira ng mga ari-arian. == Oposisyon ng Anarkismo sa iba't ibang pulitikal na pananaw == === Liberalismo === Bagamat may pagkakapareho sa liberal na pananaw nito, ang anarkismo ay pinupuna nito ang karamihan ng konsepto nito tulad ng paghahari ng batas, striktong indibidwalismo, eleksyon, at pribadong pagmamay-ari. Ngunit, parehong sang-ayon ito sa pagpapalawak ng kalayaan at mga karapatan upang pagandahin ang buhay ng mga ordinaryong tao, at minsan, ang paggamit ng merkado upang malayang makipagpalitan ang mga tao. Magkaiba ang liberalismo na naipatayo noong panahon ng pagmumulat kumpara sa liberalismo na pinapalaganap ngayon. Maisasakonteksto ito kapag ikinumpara natin ito sa panahon ng mga kaharian ng mga hari at reyna na may lubos na kapangyarihan sa kanyang nasasakupan at may banal na karapatan upang pagtibayin ang pamumuno nila. Dahil sa hindi makataong pagtrato ng mga kaharian at ang hindi epektibo nitong pamumuno, naisip nitong gumawa ng demokratikong gobyerno na mayroong pagbabalanse ng kapangyarihan gamit ang tatlong sangay: ang tagapagpatupad, tagapagbatas, at tagapaghukom. Isinasaalang-alang nito ang karapatan hindi ng hari na mamuno kundi ang karapatan ng lahat ng tao na ibinigay sa atin ng Diyos. At ang pinakahuli ay ang pagsasagrado ng ari-arian bilang parte ng karapatan ng tao upang siya ay mamuhay nang may dignidad. Ang kritisismo ng anarkismo ay kinekwestyon ang pagkaepektibo at praktikalidad ng mga ideya nito sa pagpapalawak ng kalayaan at pag-usbong ng malayang lipunan. Dahil kung tutuusin, ang karamihan sa paniniwala nito ay nalipasan na ng panahon. Ang ilan sa mga liberal ay inuusad ang kritisismo sa pamahalaan at matatawag na kalahating anarkista, dahil sa hindi nito mabitawang pagsasagrado ng pribadong ari-arian. Kadalasan, ang liberal ay yinayakap ang sistema ng kapitalismo na siyang tinututulan ng mga anarkista. Ngunit, mayroong mga liberal na may anarkistang pananaw, kadalasan ang ilan sa mga indibidwalistang amerikano at mga nagsusulong ng ekonomiyang pangkapwa, ay may layon na magkaroon ng lubos na hustisyang pangekonomiya na siyang magpapanumbalik sa access ng publiko sa lugar ng produksyon, kasamang nagdedesisyon sa kanyang pinagtratrabahuhan, ang pagtutol sa mga oligarko, at ang iwasan ang paglawak ng agwat ng kayamanan ng mga tao. === Pasismo at Pagmamakabansa === Ang pasismo ay salungat sa kaisipan ng anarkismo sa maraming paraan. Ginagamit nito ang iba't ibang paraan upang kumamkam ng kapangyarihan at hikayatin na magkaroon ng mga angat at ideyal na klase ng tao, pagkakaroon ng kulto ng pagkakabayani, labis na pagmamakabansa, at kontrolin at pag-isahin ang lipunan sa pamamagitan ng pagpapalakas sa pamahalaan. Ang pasismo ay ibinabaling ang sisi sa isang pangkat ng mga tao ang mga problema ng lipunan. Minsan, pinapatay na walang awa maging ang mga inosente, sa kaso ng Nazi Germany ay pinagpapatay nito ang mga maiitim, matatanda, heswita, komunsita, bakla, at mga may kapansanan, dahil itinuturing silang pabigat o kalaban ng pamahalaan o lipunan. Kilala din ang ilan sa mga awtoritaryang komunista bilang pulang pasista dahil sa kapareho nitong tendensiya na puksain ang mga kritiko ng pamahalaan, supilin ang kalayaan ng indibidwal, sambahin ang lider at bansa, pagsuporta sa mga awtoritaryang mga pinuno, pagpapalaganap ng imperyalismo, at kapalit nito ang pagpuksa sa mga kalaban nitong mga burgis at kabansaang kapitalista. Isang magandang halimbawa ng pulang pasistang bansa ngayon ay ang North Korea. Mayroong imbensyon ang mga pasista na tinatawag na Pambansang Anarkismo (National-Anarchism) na siyang dalawang magkabaliktad na pananaw dahil binubukod ang mga tao batay sa lahi at nagpapaangatan kahit na itinatakwil nito ang pamahalaan, na siyang kabaliktaran na isinusulong na prinsipyo ng anarkismo. Ngunit, kaiba ito sa Makabansang Anarkista (Nationalist Anarchist) na talamak noong ika-19 at 20 na siglo na nagsusulong ng mga prinsipyo ng anarkismo, na siyang layunin na bumuo ng pambansang pagkakakilanlan na pantay-pantay ang paggalang sa lahat ng tao, pagpapausbong ng kalayaan, dekolonisasyon, pagkamit ng hustisya laban sa abusadong mga pamahalaan, pagtatatag ng mga pahalang o kaya naman ilalim-paangat na istrukturang panlipunan, at pagdepensa mula sa mga pananakop at pananamantala ng ibang bansa. Kadalasan ang mga anarkista ay tinututulan ang konsepto ng pagmamakabansa (nationalismo) sa kadahilanan na ang pagmamakabansa ay kaakibat lagi nito ang pagtatatag ng pamahalaan at ikinukulong ang pag-unlad sa isang lugar o kabansaan imbes na magkaroon ng makamundong pananaw. === Sosyalistang Pamahalaan === Ang sosyalistang pamahalaan ay tinututulan ng mga anarkista dahil sa madalas na brutal na pamumuno lalong lalo na sa mga kritiko nito tulad ng Soviet Union, o kaya naman ang pagsasanay ng tao na sumalalay sa gobyerno. Bagkus, isa sa mga mahahalagang puna nito ay ang puna sa paglanta ng pamahalaan (withering state) dahil hindi mabubuwag ang pamahalaan sa pamamagitan ng pag-agaw ng kapangyarihan. Ibinabadya din ng anarkismo na ang mga kilos ng mga progresibo ay nababalisa sa tuwing nagpapaloko sila sa mga proseso ng gobyerno, at nababaling ang atensyon ng masa sa pagsamba ng mga pulitikong may plataporma sa paglaganap ng sosyalismo. Sinasabi ng mga anarkista, sa daloy ng panahon, itinuturing ang Estado (o pamahalaan) na isang kontra-rebolusyonaryong istruktura na minomonopolyo ang desisyong panlipunan, at bigyan ng pribilehiyo ang mga nasa posisyon, na siyang pangunahing pakay ay panatilihin ang pag-iral ng pamamahala at ang kapangyarihan nito. Inaakit ang mga indibidwal na sakim sa kapangyarihan at kalaunan ay pupuksa sa rebolusyon. === Teokrasya === Tinututulan ng anarkismo ang paghahari ng mga paniniwala ng relihiyon at ang pamumuno ng pastor, prayle, pari, imam, dalai lama o anumang klase ng pinuno ng relihiyon sapagkat hindi lamang ito maaaring abusuhin ng pinuno ng relihiyon, kundi nagtataguyod ito ng pang-aalipin sa kamalayan ng tao. Nagsisilbing kasangkapan ng mga pinuno ang ispiritual na paniniwala upang palaganapin ang kamangmangan ng tao at magtago sa kurtina ng pananampalataya at sobrenatural (faith and supernatural) upang panatilihin ang kanilang kapangyarihan, pribilehiyo, at pananamantala sa ibang tao. Ang mga teokrasyang bansa tulad ng mga Taliban sa Afghanistan, ang Republikang islam ng Iran, at ang dating pamumuno ng mga prayle sa Pilipinas ay halimbawa ng teokrasya. Kadalasan humahantong ang mga pamumuno na ito sa mga brutal na pagpaparusa at paghihirap ng mga tao na umunlad ang kalidad ng buhay lalong-lalo na para sa mga kababaihan. === Pangmaramihang Demokrasya === Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan. === Kapitalismo at Merkadong Lipunan === Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan. === Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) === Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido. === Meritokrasya at Kakistokrasya === Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon. Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal. Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din. === Minarkismo === Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster. == Tingnan din == * [[Komunismo]] * [[Mutualismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga pananda == <references group="nb"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talababa == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}} * {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}} * {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}} * {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}} * {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |date=2015 |title=Black Panther Radical Factionalization and the Development of Black Anarchism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2015-10_46_7/page/678 |journal=Journal of Black Studies|language=en |location=Thousand Oaks |publisher=SAGE Publishing |volume=46 |issue=7 |pages=678–703 |doi=10.1177/0021934715593053 |jstor=24572914 |s2cid=145663405}} * {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}} * {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}} * {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}} * {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}} * {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}} * {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}} * {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism]] |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}} * {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}} * {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}} * {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}} * {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}} * {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}} * {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}} * {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=385–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}} * {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}} * {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}} * {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1986-03_80_1/page/300 |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}} * {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}} * {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}} * {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}} * {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}} * {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}} * {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}} * {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}} * {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}} * {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}} * {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}} * {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past & Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}} * {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}} * {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge & Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}} * {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}} * {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&pg=PA372}} * {{Cite book |last=Moya |first=Jose C. |title=In Defiance of Boundaries: Anarchism in Latin American History |publisher=University Press of Florida |others=Kirwin R. Shaffer |date=2015 |isbn=978-0-8130-5138-3 |editor-last=Laforcade |editor-first=Geoffroy de |chapter=Transference, culture, and critique The Circulation of Anarchist Ideas and Practices |access-date=6 Marso 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085903/https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-date=9 Agosto 2020|language=en |url-status=live}} * {{Cite book |last=Laursen |first=Ole Birk |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=149–168 |chapter=Anti-Imperialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Nomad |first=Max |title=Revolutionary Internationals 1864–1943 |publisher=Stanford University Press|language=en |date=1966 |isbn=978-0-8047-0293-5 |editor-last=Drachkovitch |editor-first=Milorad M. |page=88 |chapter=The Anarchist Tradition}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |language=en |publisher=AK Press |date=2006 |isbn=978-1-9048-5948-2 |location=Stirling |author-mask=2|title=The Russian Anarchists}} * {{Cite book |last=Bolloten |first=Burnett |language=en |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |publisher=University of North Carolina Press |date=1984 |isbn=978-0-8078-1906-7}} * {{Cite journal |last=Harmon |first=Christopher C. |date=2011 |title=How Terrorist Groups End: Studies of the Twentieth Century |journal=Connections|language=en |volume=10 |issue=2 |pages=51–104 |jstor=26310649}} * {{Cite book |last=Rupert |first=Mark |url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe |title=Globalization and International Political Economy |publisher=Rowman & Littlefield Publishers|language=en |date=2006 |isbn=978-0-7425-2943-4 |location=Lanham}} * {{Cite book |last=Evren |first=Süreyyya |language=en |title=Post-Anarchism: A Reader |publisher=Pluto Press |date=2011 |isbn=978-0-7453-3086-0 |editor-last=Rousselle |editor-first=Duane |pages=1–19 |chapter=How New Anarchism Changed the World (of Opposition) after Seattle and Gave Birth to Post-Anarchism |editor-last2=Evren |editor-first2=Süreyyya }} * {{Cite book |last=Honeywell |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=qzKOzQEACAAJ |title=Anarchism |publisher=Wiley |date=2021 |isbn=978-1-5095-2390-0 |series=Key Concepts in Political Theory |access-date=13 Agosto 2022|language=em}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |author-mask=2 |date=2010 |title=Hakim Bey and Ontological Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |location=East Lansing |publisher=Michigan State University Press|language=en |volume=4 |issue=2 |pages=109–137 |doi=10.1353/jsr.2010.0009 |jstor=41887660 |s2cid=143304524}} * {{Cite book |last=Ramnath |first=Maia |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Non-Western Anarchisms and Postcolonialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} {{Refend}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Anarkismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] i4c5l51cyvdoxiufzeyuvabrzyjgamo 2217050 2217048 2026-07-23T13:28:01Z Jojit fb 38 /* Pagbuwag sa bilangguan */ 2217050 wikitext text/x-wiki {{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}}Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay "talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado."{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon. Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo. == Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan == [[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2">Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.</ref><ref name="Leier2">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.</ref>]] Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang "walang pinuno" o "walang namumuno". Binubuo ito ng unlaping ''an-'' ("walang") at ng salitang ''arkhos'' ("pinuno" o "tagapamahala"). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc="Anarchism"|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc="Anarchism"|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}} Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2" /><ref name="Leier">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)</ref> Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc="The Basic Ideas of Anarchism"}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}} Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang "pinakasukdulang kabaligtaran" ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, "sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina."{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, "mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito"—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—"ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo." Dagdag pa niya, "ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan."{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na "ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito."{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na "nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan" ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}} Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}} == Simbolismo == {{multiple image | total_width = 320 | image1 = Anarchy-symbol.svg | caption1 = Simbolong bilog na A | image2 = Circle-A red.svg | caption2 = Naka-istilong Bilog na A na punk | align = right | header = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.<ref>{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}</ref> }} Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].<ref name="Baillargeon">{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}</ref> Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod. Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A. Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].<ref name="revival">{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}</ref><ref name="Gordon">{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}</ref> == Mga paaralan ng kaisipan == Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc="Anarchism"|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc="Anarchism"}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}} Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc="Critique of authoritarian socialism"}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&pg=PP15 xi]|1ps=, "Usually considered to be an extreme left-wing ideology".}}<ref name=":1">{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}</ref>{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}} Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}} Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.<ref name="sa">{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}} === Klasiko === Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}} Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang "pagbuwag sa estado",<ref name=":0">{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}</ref> pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang "ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari."{{Sfn|Pierson|2013|p=187}} Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}} Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong "[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]."{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}} Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}} Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}} === Pos-klasiko at kontemporaryo === Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}} Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga "medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo," wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}} Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}} == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at gitnang panahon === Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}} Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}} Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}} === Makabagong panahon === [[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]] Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} [[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]] Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}} Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}} Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}} Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}} Pagsapit ng simula ng ika-20 dantaon, humupa na ang kilusang terorista, at ang lugar nito ay napalitan ng anarko-komunismo at anarko-sindikalismo, habang ang anarkismo ay lumaganap sa iba't ibang panig ng daigdig.{{Sfn|Moya|2015|p=327}}{{Sfn|Levy|2011|p=16}} Sa [[Tsina]], may maliliit na pangkat ng mga mag-aaral na nagpakilala ng [[makatao]] at [[maka-agham]] na bersiyon ng anarko-komunismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Samantala, naging sentro ang [[Tokyo]] ng mga mapanghimagsik na kabataan mula sa iba't ibang bansa sa [[Silangang Asya]] na nagtungo sa kabisera ng [[Hapon]] upang mag-aral.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Sa [[Amerikang Latino]], naging pangunahing baluwarte ng anarko-sindikalismo ang [[Arhentina]], kung saan ito ang naging pinakaprominenteng [[ideolohiya]] ng kaliwa.{{Sfnm|1a1=Levy|1y=2011|1p=23|2a1=Laursen|2y=2019|2p=157|3a1=Marshall|3y=1993|3pp=504–508}} Nakilahok din ang mga anarkista sa Komuna ng Strandzha at sa Republika ng Kruševo, na itinatag sa [[Masedonya]] sa panahon ng Pag-aalsang Ilinden–Preobrazhenie noong 1903, gayundin sa [[Rebolusyong Mehikano]] noong 1910. Sa sunod-sunod na mga rebolusyon noong 1917–1923, nagkaroon ang mga anarkista ng iba't ibang antas ng aktibong pakikilahok.{{sfn|Marshall|1993|p=470}} Sa kabila ng mga pangamba, masigasig na nakilahok ang mga anarkista sa Rebolusyong Ruso bilang pagsalungat sa Kilusang Puti, lalo na sa Makhnovshchina. Nang makita nila ang tagumpay ng mga Bolshevik sa [[Rebolusyong Oktubre]] at ang sumunod na [[Digmaang Sibil sa Rusya]], maraming manggagawa at aktibista ang lumipat sa mga partidong komunista, na lumakas kapalit ng paghina ng anarkismo at iba pang kilusang sosyalista. Sa Pransiya at Estados Unidos, maraming kasapi ng malalaking kilusang sindikalista, gaya ng Pangkalahatang Kompederasyon ng Paggawa at ng Manggagawang Pang-industriya ng Mundo, ang umalis sa kanilang mga samahan at sumapi sa Komunistang Internasyonal.{{Sfn|Nomad|1966|p=88}} Gayunman, matapos maging matatag ang pamahalaang Bolshevik, dumanas ng matinding panunupil ang mga anarkista, kabilang noong Pag-aalsa sa [[Kronstadt]]. Maraming anarkista mula sa [[Petrograd]] at [[Mosku]] ang tumakas patungong [[Ukranya]], subalit kalaunan ay dinurog din ng mga Bolshevik ang kilusang anarkista roon.{{Sfn|Avrich|2006|p=204}} Dahil sa panunupil sa mga anarkista sa Rusya, umusbong ang dalawang bagong magkasalungat na kaisipan: ang platapormismo at ang sintesis na anarkistang. Layunin ng una na bumuo ng isang magkakaugnay na samahang mangunguna sa rebolusyon, samantalang tinututulan naman ng ikalawa ang anumang anyo ng organisasyong maihahalintulad sa isang partidong pampolitika. Sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]] noong 1936–1939, muling nakipag-alyansa ang mga anarkista at mga sindikalista (CNT at FAI) sa iba't ibang kilusang makakaliwa. Ang matagal nang tradisyon ng anarkismo sa [[Espanya]] ang naging dahilan upang gumanap ang mga anarkista ng mahalagang papel sa digmaan, lalo na sa Rebolusyong Espanyol ng 1936. Bilang tugon sa paghihimagsik ng hukbo, isang kilusang binigyang-inspirasyon ng anarkismo—na binubuo ng mga [[magsasaka]] at manggagawa at sinusuportahan ng mga armadong milisya—ang kumontrol sa [[Barcelona]] at sa malalawak na kanayunan ng Espanya, kung saan isinakolektibo nila ang mga lupain.{{Sfn|Bolloten|1984|p=1107}} Sa simula ng digmaan, nagbigay ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ng limitadong tulong. Gayunman, nauwi ito sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga komunista at iba pang pangkat ng makakaliwa sa isang serye ng mga pangyayaring nakilala bilang Mga Araw ng Mayo, habang pinagtibay ni [[Joseph Stalin]] ang kontrol ng Unyong Sobyet sa pamahalaang Republikano. Nagbunga ito ng panibagong pagkatalo ng mga anarkista sa kamay ng mga komunista.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 466}} ==== Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lubhang nanghina ang kilusang anarkista. Pagsapit ng dekada 1960, muling sumigla ang anarkismo, na marahil ay dulot ng nakitang kabiguan ng [[Marxismo–Leninismo]] at ng mga tensiyong ibinunga ng [[Digmaang Malamig]].{{Sfn|Marshall|1993|p=539}} Sa panahong ito, lumitaw ang anarkismo sa iba't ibang kilusang tumutuligsa kapwa sa kapitalismo at sa estado, gaya ng mga kilusang laban sa sandatang nuklear, pangkapaligiran, pangkapayapaan, kontra-kultura ng dekada 1960, at ng Bagong Kaliwa.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 539}} Nagkaroon din ito ng paglipat mula sa dati nitong mapanghimagsik na katangian tungo sa mapanuksong repormismong kontra-ikapitalista. Naiugnay rin ang anarkismo sa subkulturang [[punk]], gaya ng makikita sa mga banda tulad ng Crass at Sex Pistols.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Ang mga umiiral na kaisipang [[Peminismo|peminista]] ng anarka-peminismo ay muling sumigla noong ikalawang yugto ng peminismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Sa panahong ito rin nagsimulang mabuo ang itim na anarkismo (''black anarchism''), na nakaimpluwensiya sa paglayo ng anarkismo mula sa dati nitong nakasentro sa [[Europa]].{{Sfn|Williams|2015|p=680}} Kasabay nito, nabigo itong magkaroon ng malawak na impluwensiya sa Hilagang Europa, habang naabot naman nito ang hindi pa nararanasang kasikatan sa [[Amerikang Latino]].{{Sfn|Harmon|2011|p=70}} Noong pagpasok ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], lalong lumawak ang kasikatan at impluwensiya ng anarkismo sa mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa [[digmaan]], at laban sa [[globalisasyon]].{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Lumago ang interes sa kilusang anarkista kasabay ng pag-igting ng kilusang kontra-globalisasyon,{{Sfn|Evren|2011|p=1}} na ang mga pangunahing kalipunan ng mga aktibista ay nakabatay sa mga pananaw na anarkista.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Naging kilala ang mga anarkista sa kanilang pakikilahok sa mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|World Trade Organization]] (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal), [[Group of Eight]] (G8, o Pangkat ng Walo), at World Economic Forum (WEF, o Pandaigdigan na Pagpupulong sa Ekonomiya). Sa mga protestang ito, ang mga pansamantalang pangkat na walang pinuno at hindi nagpapakilala, na tinatawag na ''black blocs'' o blokeng itim, ay nasangkot sa mga kaguluhan, pagsira ng [[ari-arian]], at mararahas na komprontasyon laban sa [[pulisya]]. Kabilang sa iba pang mga taktika sa pag-oorganisa na umusbong sa panahong ito ang mga ''affinity group'' (mga pangkat na binubuo ng magkakatulad ang layunin), ''security culture'' (kultura ng pagpapanatili ng seguridad), at paggamit ng mga desentralisadong [[teknolohiya]] gaya ng [[Internet]]. Isa sa pinakamahalagang pangyayari sa panahong ito ang mga komprontasyon sa kumperensiya ng WTO sa [[Seattle]] noong 1999.{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Habang hinuhubog ng kilusang ito ang radikalismo ng ika-21 dantaon, ang mas malawak na pagtanggap sa mga simulain ng anarkismo ay naging hudyat ng muling pagsigla ng interes sa anarkismo.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Gayunman, sa makabagong pagbabalita, madalas na binibigyang-diin ang karahasang isinagawa ng mga ''black bloc'' sa mga demonstrasyon at iniuugnay ito sa mga anarkista.<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 2013 |title=Black Blocs hijack Brazil teacher protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-24453113 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Booth |first1=Robert |last2=Vallée |first2=Marc |date=1 Abril 2011 |title='Black bloc' anarchists behind anti-cuts rampage reject thuggery claims |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2011/apr/01/anarchists-anti-cuts-march |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Abril 2011 |title=Who are the Black Bloc and what are they trying to achieve? |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2011-04-04/blocwilliams/45890 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> Bagaman may mga layuning rebolusyonaryo, marami sa mga makabagong anyo ng anarkismo ay hindi nakatuon sa komprontasyon. Sa halip, sinisikap nilang bumuo ng isang alternatibong paraan ng organisasyong panlipunan (alinsunod sa teorya ng kapangyarihang dalawahan o ''dual power''), na nakabatay sa ugnayang may pagtutulungan at kusang-loob na kooperasyon. Makikita ito sa mga pangkat tulad ng Food Not Bombs (Pagkain Hindi Bomba) at sa mga sentrong panlipunang pinamamahalaan ng mga kalahok mismo.{{Sfn|Honeywell|2021|}} Ang mas malawak na pagkapansin sa anarkismo ay nagbunsod din sa mas maraming iskolar sa mga [[Larangang akademiko|larangan]] tulad ng [[antropolohiya]] at [[kasaysayan]] na pag-aralan at makibahagi sa kilusang anarkista, bagaman higit na pinahahalagahan ng makabagong anarkismo ang pagkilos kaysa sa teoryang [[akademiko]].{{Sfnm|1a1=Williams|1y=2010|1p=110|2a1=Evren|2y=2011|2p=1|3a1=Angelbeck|3a2=Grier|3y=2012|3p=549}} Naging maimpluwensiya rin ang mga ideya ng anarkismo sa pag-unlad ng mga Zapatista sa [[Mehiko]] at ng Pederasyon Demokratiko ng Hilagang Siria, na mas kilala bilang Rojava, isang ''[[de facto]]'' na nagsasariling rehiyon sa hilagang [[Siria|SIria]].{{Sfn|Ramnath|2019|p=691}} == Paglaganap ng anarkismo sa Pilipinas == Ang anarkismo sa [[Pilipinas]] ay nag-ugat sa laban kontra [[kolonyalismo]] laban sa [[Imperyong Espanyol]] at naging maimpluwensiya sa [[Himagsikang Pilipino]] at sa maagang kilusang unyon ng mga manggagawa sa bansa. Matapos itong mapalitan ng Marxismo–Leninismo bilang pangunahing rebolusyonaryong kaisipan noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, muli itong sumigla bilang bahagi ng punk na subkultura kasunod ng pagkakahati-hati ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]. Mabilis na lumaganap ang nasyonalismong Pilipino sa buong kapuluan matapos ang Maluwalhating Rebolusyon ng 1868. Maraming intelektuwal na Pilipino, kabilang sina [[José Rizal]] at [[Marcelo H. del Pilar]], ang naglunsad ng [[Kilusang Propaganda]], na nanawagan ng mga reporma sa pamamahala ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]].<ref>{{cite book|last1=Schumacher|first1=John|title=The Propaganda Movement, 1880–1895: The Creation of Filipino Consciousness, the Making of the Revolution|date=1997|publisher=Ateneo University Press|location=Manila|isbn=971-550-209-1|page=333|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|language=en}}</ref> Noong 1890, lumipat si Rizal sa Europa, kung saan nakilala niya ang mga kilusang anarkista sa Pransiya at Espanya. Sa Espanya, naging tagapayo niya ang Proudhonistang pederalista na si Francisco Pi y Margall.<ref name=":2">{{Cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=Age of globalization : anarchists and the anticolonial imagination|date=2013|publisher=Verso|isbn=978-1-78168-144-2|pages=107, 159|oclc=864023954|language=en}}</ref><ref name=":02">{{cite journal|url=https://asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-49-1-2013/From%20Cadiz%20to%20La%20Liga%20-%20Spanish%20Context%20of%20Rizals%20Political%20Thought%20-%20Aseniero.pdf|pages=27–39|title=From Cádiz to La Liga: The Spanish Context of Rizal's Political Thought|first=George|last=Aseniero|date=31 Oktubre 2013|journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|volume=49|issue=1|location=Lungsod Quezon|issn=2244-5927|oclc=950730261|language=en}}</ref> Ang konsepto ng propaganda sa pamamagitan ng gawa (''propaganda of the deed'') ang naging partikular na inspirasyon sa ikalawang nobela ni Rizal na ''[[El filibusterismo]]'', na naglalarawan ng isang rebolusyon para sa pambansang paglaya laban sa mga kolonyal na awtoridad ng Espanya sa Pilipinas.<ref name=":2" /> Sa [[Nobelang Pilipino|nobelang]] iyon, inilarawan ni Rizal ang isang nabigong pagtatangka ng propaganda sa pamamagitan ng gawa sa katauhan ni Simoun, na nagtangkang pasabugin ang isang pagtitipong dinaluhan ng mga piling tao o elitista ng kolonyal na pamahalaan.<ref name=":12">{{cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=The Age Of Globalization: Anarchists and the Anti-Colonial Imagination|publisher=Verso Books|year=2013|isbn=9781781681442|location=[[London]]|page=31|oclc=875370534|language=en}}</ref> Pagbalik niya sa [[Maynila]] noong 1892, itinatag ni Rizal ang [[La Liga Filipina]], isang lihim na samahan na nakatuon sa pagtutulungan, pagtatatag ng mga kooperatiba, at iba pang gawain.<ref name=":02" /> Dahil sa kaniyang mga gawain sa Liga, inaresto si Rizal at ipinatapon sa Dapitan.<ref>{{cite book |last1=Zaide|first1=Gregorio F.|title=Rizal: His Exile to Dapitan|date=1976|publisher=St. Mary's|pages=193|url=https://books.google.com/books?id=xPziMgEACAAJ&q=rizal+exile+in+dapitan|access-date=19 Agosto 2019|language=en}}</ref> Doon ay nagtayo siya ng isang [[ospital]], isang sistema ng panustos ng tubig, at isang [[paaralan]], kung saan siya nagturo at nagsagawa rin ng pagsasaka at [[paghahalaman]].<ref>{{cite book |last1=Gibbs|first1=Eloise A.|title=Rizal in Dapitan: A Story Based on the Life of José Rizal During His Exile in Dapitan|date=1960|publisher=University Book Supply|page=230|url=https://books.google.com/books?id=jqFAAAAAIAAJ&q=Rizal+in+dapitan|access-date=20 Agosto 2019|language=en}}</ref> Matapos ipatapon si Rizal, maraming nasyonalistang Pilipino ang nagtatag ng [[Katipunan]], isa pang lihim na samahan, subalit sa pagkakataong ito ay may layuning makamit ang kasarinlan mula sa Espanya sa pamamagitan ng isang himagsikan. Dahil sa inspirasyon mula sa mga akda ni Rizal, nag-organisa ang Katipunan ng armadong paglaban sa pamahalaang Espanyol sa pamumuno ni [[Andrés Bonifacio]].<ref>{{Citation|last=Agoncillo|first=Teodoro|author-link=Teodoro Agoncillo|title=The Revolt of the Masses: The story of Bonifacio and the Katipunan|publisher=[[University of the Philippines]] Press|location=Lungsod Quezon|year=1996|orig-year=1956|isbn=971-8711-06-6|url=https://books.google.com/books?id=SV_BAQAACAAJ|page=41|language=en}}</ref> Matapos mabunyag ang mga gawain ng Katipunan noong Agosto 1896, nagsimula ang Himagsikang Pilipino. Nag-alsa ang mga kasapi ng Katipunan sa [[Caloocan]],<ref name="Ocampo1995">{{cite book |last=Ocampo|first=Ambeth R.|title=Bonifacio's bolo|url=https://books.google.com/books?id=YWhxAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Anvil Pub.|isbn=978-971-27-0418-5|page=8|language=en}}</ref> itinatag ang [[Republika ng Katagalugan]], at nagpahayag ng isang pambansang armadong himagsikan.<ref name="guererro1">{{citation |last1=Guererro|first1=Milagros|last2=Encarnacion|first2=Emmanuel|last3=Villegas|first3=Ramon|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|journal=Sulyap Kultura|volume=1|issue=2|pages=3–12|publisher=National Commission for Culture and the Arts|year=1996|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|access-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|archive-date=2010-11-15|url-status=dead|language=en}}</ref> Bagaman walang tuwirang naging bahagi si Rizal sa himagsikan, nilitis siya ng hukumang militar sa mga kasong paghihimagsik, sedisyon, at sabuwatan. Napatunayang nagkasala siya sa lahat ng paratang at binaril ng pulutong ng mga tagabaril bilang pagbitay.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward|last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan|title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0|year=1923|publisher=The Century co.|page=[https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0/page/308 308]|language=en}}</ref> Noong 1897, napatalsik at ipinapatay si Bonifacio ni [[Emilio Aguinaldo]], na siyang umako sa pamumuno ng kilusang rebolusyonaryo.<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|pages=178–181|language=en}}</ref> Matapos mapalayas ang mga Espanyol mula sa kapuluan, nagtatag si Aguinaldo ng isang diktadura at ipinahayag ang [[kasarinlan ng Pilipinas]]. Gayunman, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], pormal na isinuko ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos, na naging mitsa ng armadong tunggalian laban sa bagong tatag na [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>{{cite book|last=Randolph|first=Carman Fitz|title=The Law and Policy of Annexation|chapter=Chapter I, The Annexation of the Philippines|publisher=BiblioBazaar, LLC|location=Charleston, South Carolina|year=2009|isbn=978-1-103-32481-1|language=en}}</ref> Sa panahon ng himagsikan, si [[Isabelo de los Reyes]] ay kabilang sa mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Espanya, kung saan siya ay ibinilanggo sa Kastilyo ng Montjuïc. Doon ay nakilala niya ang ilang mga anarkista at sindikalista, at napag-aralan ang panitikang anarkista na ibinibigay sa kanya ng isang simpatetikong bantay.<ref name="Mojares">{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=268|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=William Henry|year=1992|title=The Union Obrera Democrática: First Filipino Trade Union|location=Lungsod Quezon|publisher=New Day|page=14|isbn=9789711004880|oclc=1187047203|language=en}}</ref> Matapos siyang makalaya, nakilala niya ang ilang mga palaisip na anarkista, kabilang sina Francesc Ferrer,<ref name="Saulo">{{Cite book |title=Communism in the Philippines : An Introduction|last=Saulo|first=Alfredo|date=2002|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9715504035|edition=Pinalaki|location=Maynila, Pilipinas|oclc=969406494|page=4|language=en}}</ref> at nabasa ang mga akda nina Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, at Peter Kropotkin.<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=269|language=en}}</ref> Matapos sumuko ang mga hukbo ni Emilio Aguinaldo at maitatag ang Pamahalaang Insular noong 1901, nakabalik si Isabelo sa Maynila,<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=274|language=en}}</ref> dala ang isang malaking koleksiyon ng mga akdang anarkista at sosyalista.<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=15|language=en}}</ref> Dahil sa impluwensiya ng anarko-sindikalismo, pinangunahan niya ang isang bugso ng mga protesta at welga ng mga manggagawa sa Maynila, na humantong sa pagtatatag ng Unión Obrera Democrática (UOD), ang kauna-unahang makabagong pederasyon ng mga unyon ng manggagawa sa bansa.<ref>{{cite journal|last=Dennison|first=Eleanor|url=https://www.jstor.org/stable/3022423|title=Philippine Labor under the Commonwealth|journal=Far Eastern Survey|volume=7|issue=24|publisher=Institute of Pacific Relations|date=7 Disyembre 1938|pages=277–282|doi=10.2307/3022423|jstor=3022423|issn=0362-8949|oclc=4636899601|url-access=subscription|language=en}}</ref> Nang maglunsad ang UOD ng isang pangkalahatang welga noong Agosto 1902, isinailalim ito sa pagmamanman ng pulisya at inaresto si Isabelo.<ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=William J.|year=1992|title=The Philippines: Colonialism, Collaboration, and Resistance|location=New York|publisher=International|page=51|isbn=9780717806928|oclc=246725565|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=279|language=en}}</ref> Habang nasa bilangguan, naghain siya ng pagbibitiw sa UOD, subalit ipinagpatuloy ang kanyang gawain nina Hermenegildo Cruz, isang tagapag-organisa ng kilusang paggawa, at Arturo Soriano, isang pinuno ng welga. Isinalin ni Soriano sa [[wikang Tagalog]] ang dayalogo ni Errico Malatesta na ''Fra Contadini'' (''Sa Pagitan ng mga Magsasaka'') sa pamagat na Dalawang Magbubukid. Sa huli, nabuwag ang UOD dahil sa mga panloob na hidwaan. Ang pangkat ng mga katamtaman (''moderates''), sa pamumuno ni [[Lope K. Santos]], ay bumuo ng Unión del Trabajo de Filipinas (UTF) na sinuportahan ng Estados Unidos, samantalang ang pangkat ng mga radikal, sa pamumuno ni Hermenegildo Cruz, ay nagtatag ng Congreso Obrero de Filipinas (COF).<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=21|language=en}}</ref> Nang maglaon, isinulat ni Santos ang nobelang ''[[Banaag at Sikat]]'', na tumatalakay sa dalawang magkaibigan: ang isa ay isang sosyalista at ang isa naman ay isang anarkista.<ref name="LKSantos">{{cite book|last=Santos|first=Lope K.|author-link=Lope K. Santos|title=[[Banaag at Sikat]]|publisher=Bookmark|location=Philippines|year=1988}}</ref> Bilang bahagi ng Kilusang Mayo a Kuwatro, nagtatag ang mga anarkistang Tsino ng isang sangay sa Maynila, kung saan naglathala sila ng mga babasahing anarkista na ipinamahagi sa buong Timog-silangang Asya.<ref>{{cite book|first=C.F.|last=Yong|title=The origins of Malayan Communism|location=[[Singapore]]|year=1997|page=18|publisher=Strategic Information and Research Development Centre|isbn=9789672165606|oclc=1112676175|language=en}}</ref> Gayunman, dahil sa pagbuwag sa UOD, humupa na noon ang kilusang anarkista sa malaking bahagi ng kapuluan. Nagpatuloy pa rin ang mga kaisipang anarkista sa hanay ng mga magsasaka, lalo na sa mga unyong magsasaka gaya ng Aguman ding Maldang Talapagobra (AMT; ''Liga ng mga Maralitang Manggagawa''), isang prente ng Partido Sosyalista ng Pilipinas.<ref name=":22">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Ang paglaganap ng mga kaisipang anarkistang ito ay pinadali ng mga babasahing ipinakilala nina Isabelo de los Reyes at Dominador Gómez sa loob ng Partido Sosyalista.<ref name=":23">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Pagkatapos ng Rebolusyong Ruso, nagsimulang mag-ugat ang Marxismo–Leninismo sa mga makakaliwang pangkat noong [[dekada 1920]]. Sa impluwensiya ng Partido Obrero de Filipinas, nakipag-ugnayan ang COF sa Red International of Labor Unions (Pulang Pandaigdigang Samahan ng mga Unyon ng Manggagawa) noong 1927.<ref>{{cite book|first=Edward Hallett|last=Carr|title=A History of Soviet Russia, Volume 14: Foundations of a Planned Economy: Volume 3, Part 3|location=[[Londres]]|publisher=Macmillan|year=1978|page=1040|oclc=1200091334|language=en}}</ref> Ang ugnayang ito ay nagdulot ng pagkakahati sa pagitan ng mga katamtaman at mga rebolusyonaryo sa loob ng COF, na humantong sa tuluyang pagkawatak-watak ng unyon.<ref>{{cite book|first=Crisanto|last=Evangelista|author-link=Crisanto Evangelista|title=The Split in the Philippine Labour Congress: Agents of U.S. Imperialists and Native Bourgeoisie Fail to Capture Congress|publisher=The Red International of Labor Unions|volume=1|issue=6/7|date=Agosto 1929|page=300|language=en}}</ref> Noong 1930, umusbong mula sa pagkakahating ito ang [[Partido Komunista ng Pilipinas]], na nagsimulang isentralisa ang pamamahala sa kilusang manggagawa.<ref name="Saulo" /> Sa una ay ipinagbawal ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ang Partido Komunista,<ref name="Court1932">{{cite court |litigants=The People of the Philippine Islands v. Crisanto Evangelista, et al.|vol=GR L-36278|reporter=SCRA|court=Phil.|date=1932|url=http://www.lawphil.net/judjuris/juri1932/oct1932/gr_l-36278_1932.html|access-date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> subalit kalaunan ay ginawang legal ito matapos maitatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]], dahil sa lumalaking banta mula sa [[Imperyo ng Hapon]].<ref name="Saulo" /> Noong [[dekada 1970]], nagsimulang muling umusbong ang kilusang anarkista sa Pilipinas bilang bahagi ng umuusbong na subkulturang [[punk]] sa kapuluan, na nagtaguyod ng matibay na pilosopiya ng pagtutol sa awtoridad. Sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]], dinala sa bansa ng mga nagbalik na kasapi ng diyaspora ang musikang punk, na palihim na ipinalaganap sa buong Maynila, na nagbunsod sa paglitaw ng kilusang Pinoy punk. Naging daluyan ang musikang punk ng pagpapahayag ng pagkadismaya ng kabataan sa konserbatibong lipunan, at noong [[dekada 1980]] ay nagkaroon ito ng hayagang pampulitikang katangian, kung saan maraming punk ang tahasang yumakap sa mga kaisipang anarkista.<ref name="Interview">{{cite book|url=https://www.alpineanarchist.org/r_i_philippines_english.html|chapter=Interview with Jong Pairez and Bas Umali about Anarchism in the Philippines|title=Von Jakarta bis Johannesburg|editor1=Gabriel Kuhn|editor2=Sebastian Kalicha|year=2010|first1=Jong|last1=Pairez|first2=Bas|last2=Umali|location=Münster|publisher=Unrast|isbn=9783897715066|oclc=919085683|language=en}}</ref> Ang pagkakahati-hati ng Partido Komunista ng Pilipinas matapos ang [[Himagsikang Lakas ng Bayan]] ay nagbunsod pa ng panibagong pagsigla ng mga gawaing anarkista sa kapuluan.<ref name="CH293">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=293|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Ayon sa isang [[salaysay]], isang selulang kadre ng Partido Komunista ang yumakap sa anarkismo.<ref name="CH293" /> Isa sa mga kaisipang umusbong mula sa pagkakahati ay ang demokrasyang bayan, na nagsusulong na ang wastong larangan para sa mga demokratikong inisyatiba ay ang lipunang sibil sa halip na ang estado.<ref>{{cite journal|url=https://www.journals.upd.edu.ph/index.php/kasarinlan/article/viewArticle/885|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|page=75|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Quezon City]]|language=en}}</ref> Ang mga tinaguriang "demokratang bayan" ay pangunahing nahati sa pagitan ng mga minarkista, na lumahok sa pulitikang elektoral, at ng mga anarkista, na nakibahagi sa pag-oorganisa ng mga pamayanan.<ref>{{cite book|last=Törnquist|first=Olle|year=2002|title=Popular development and democracy|publisher=University of Oslo|url=http://folk.uio.no/ollet/final-edited-UNRISD-2.pdf|access-date=8 Pebrero 2012|location=[[Oslo]]|series=SUM Occasional Papers|issue=3|isbn=9788290391435|oclc=474607527|language=en}}</ref> Sa peryodikong ''Kasarinlan'', inilathala ng dating kasapi ng Partido Komunista na si Isagani Serrano ang [[sanaysay]] na ''Reimagining Philippine Revolution'', kung saan kanyang itinaguyod ang demokrasyang bayan, pinuna ang ideolohiya ng partido, at nagpanukala ng isang panlipunang rebolusyong laban sa estado.<ref>{{cite journal|url=https://www.journals.upd.edu.ph/index.php/kasarinlan/article/viewArticle/885|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|pages=80–81|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Lungsod Quezon]]|language=en}}</ref> Patuloy na nakaakit ng mga tagasunod ang kilusang anarkista noong dekada 1990, lalo na matapos ang mga protesta laban sa WTO sa Seattle noong 1999, na nagdala sa anarkismo sa pangunahing talakayang pampubliko.<ref name="Interview" /> Isa sa mga grupong nabuo sa panahong ito ang Metro Manila Anarchist Confederation (MMAC, o Konpederasyon ng mga Anarkista sa [[Kalakhang Maynila]]), na naglalayong pag-ugnayin ang mga indibiduwal at kolektibo upang sama-samang kumilos, sa halip na bumuo ng isang [[Partidong pampolitika|partidong pampulitika]].<ref name="CH298">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=298–300|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Nagsimula ring mabuo ang iba pang organisadong pangkat ng mga anarkista, kung saan nagsanib ang ilang kolektibo upang itatag ang Anti-Capitalist Convergence Philippines (Pagtitipong Laban sa Kapitalismo sa Pilipinas), na nag-organisa ng mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] at sa [[Bangkong Pandaigdig]].<ref name="Ness">{{Cite encyclopedia |last1=Fernandez|first1=Erwin S.|editor1-last=Ness|editor1-first=Immanuel|title=Anarchism, Philippines|pages=1–2|date=2009|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0068|language=en|isbn=978-1-4051-9807-3|publisher=John Wiley & Sons|encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|df=mdy-all}}</ref> Noong 2001, lalo pang nahikayat ang mga Pilipino sa anarkismo sa panahon ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikang EDSA]] laban sa pamahalaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]]. Sa panahong ito, namahagi ang mga anarkista ng polyetong pinamagatang ''Organize Without Leaders!'' ("Mag-organisa nang Walang mga Pinuno!"), na nagbigay-diin sa kanilang kaibhan sa iba pang pangkat ng oposisyon na naglalayong makamit ang kapangyarihang pampulitika.<ref name="CH300">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=300–303|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Matapos maluklok sa kapangyarihan si [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang pangulo, maraming makakaliwa sa bansa ang nadismaya sa mga Himagsikang EDSA, na sa kanilang pananaw ay nauwi lamang sa pagpapalit ng naghaharing rehimen.<ref name="CH304">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=304–306|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Lalo pang tumindi ang pagkadismayang ito matapos ang nabigong [[EDSA Tres|EDSA III]], na mabilis na sinupil at nagresulta sa pag-aresto sa mga pinuno ng oposisyon, subalit nagpalawak din ng kamalayan ng publiko sa mga posibilidad ng sariling pag-oorganisa.<ref name="CH308">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=308|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Maging ang ilang kasapi ng Partido Komunista ay nagsimulang manawagan ng sistemikong pagbabago, sa halip na ang dati nilang panawagan para sa pagpapalit lamang ng rehimen.<ref name="CH311">{{cite thesis|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present |publisher=[[University of Western Australia]] |chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=311|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Kasunod ng mga himagsikang ito, nagsimulang manawagan ang mga makabagong Pilipinong anarkista, gaya ni Bas Umali, ng pagbuwag sa estadong-bansa ng Pilipinas at ng pagtatatag kapalit nito ng isang desentralisadong "kapuluang konpederasyon".<ref>{{cite web|url=http://www.anarkismo.net/article/2923|title=Archipelagic Confederation|date=26 Abril 2006|access-date=25 Hulyo 2021|last=Umali|first=Bas|work=Anarkismo.net|language=en}}</ref> Ang mga anarkistang paraan ng paglutas ng mga suliranin, na nakabatay sa sinaunang tradisyon ng bayanihan bago dumating ang mga mananakop at sinusuportahan, bukod sa iba pa, ng [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] prinsipyo ng subsidyaridad,<ref name="delmundo2021">{{cite web|last=Del Mundo|first=Rubi|date=2021-04-21|title=Mutual Aid, Community Pantries Bring Out the Best in Filipinos and the Worst in Duterte's Inhumane Regime|url=https://cpp.ph/statements/mutual-aid-community-pantries-bring-out-the-best-in-filipinos-and-the-worst-in-dutertes-inhumane-regime|website=Philippine Revolution Web Central|language=en}}</ref> ay muling lumitaw sa pangunahing kamalayan bilang alternatibo sa kawalang-kapangyarihang dulot ng pagdepende sa iba.<ref name="mendizábal2021">{{cite web|url=https://kodao.org/putting-back-the-community-in-community-pantry/|title=Putting Back the "Community" in Community Pantry|website=Kodao|date=2021-04-27|first=L. S.|last=Mendizábal|language=en}}</ref> Isang halimbawa nito ang pagtatatag ng mga ''community pantry'' o [[bodegang bayan]] noong [[pandemya ng COVID-19]] at ang pagpapatuloy ng mga ito sa kabila ng hindi kanais-nais na kalagayang pampulitika at pang-ekonomiya.<ref name="yuvallos2021">{{cite news|url=https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=20 Abril 2021|last=Yuvallos|first=Andreiana|title=The Gov't's Response to the Community-Pantry Movement? Policing and Bureaucracy|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Hinge Inquirer Publications|location=[[Makati]]|issn=0116-0443|oclc=243915470|language=en}}</ref><ref name="sadongdong2021">{{cite news|work=[[Manila Bulletin]]|url=https://mb.com.ph/2021/04/20/parlade-community-pantry-could-be-used-to-urge-public-to-revolt-vs-govt/|title=Parladé: Community Pantry Could be Used to Urge Public to Revolt vs. Gov't|date=20 Abril 2021|first=Martín|last=Sadongdong|access-date=25 Hulyo 2021|issn=0116-3086|oclc=42725386|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|location=[[Maynila]]|language=en}}</ref><ref name="chúa2021">{{cite news|url=https://www.manilastandard.net/news/top-stories/352408/-communist-tag-halts-community-pantry-for-a-day.html|first=Adelle|last=Chúa|date=21 Abril 2021|newspaper=Manila Standard|title="Communist" Tag Halts Community Pantry for a Day|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|location=[[Makati]]|issn=0116-5054|oclc=819413184|language=en}}</ref> Noong 2009, may iba't ibang grupong anarkista na sa Pilipinas. Kabilang sa mga ito ang panrehiyong Davao Anarchists Resistance Movement (DARM, o Kilusang Paglaban ng mga Anarkista ng Davao), ang anarka-peministang organisasyong Liberate the Clit Kolektiv (LiCK, o Palayain ang Clit Kolektiv), ang tagapaglathalang ''Dumpling Press'', ang organisasyong nagtataguyod ng pagpapalaya sa mga hayop na Youth Collective for Animal Liberation (YCAL, o Kolektibong Kabataan para sa Pagpapalaya ng mga Hayop), at ang Local Anarchist Network (LAN, o Lokal na Kalipunan ng mga Anarkista), na naglalarawan sa sarili bilang "maluwag na samahan ng mga anarkista" na binubuo ng iba't ibang tendensiya.<ref name="Ness" /> == Mga konsepto == === Propaganda ng gawa === Ang propaganda ng gawa, o propaganda sa pamamagitan ng gawa, ay isang uri ng tuwirang pagkilos na naglalayong maimpluwensiyahan ang opinyong pampubliko. Ang mismong pagkilos ay nilalayong magsilbing halimbawa na maaaring tularan ng iba at maging mitsa ng isang panlipunang rebolusyon. Madalas itong iniuugnay sa mga mararahas na pagkilos na isinagawa ng iba't ibang anarkista noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at unang bahagi ng ika-20 dantaon, kabilang ang mga pambobomba at [[asasinasyon]] na nakatuon laban sa estado at sa naghaharing uri bilang pagpapahayag ng pagtutol sa kapitalismo, gayundin ang panununog sa mga simbahan na tumatarget sa mga pangkat [[panrelihiyon]]. Gayunpaman, mayroon ding mga di-marahas na anyo ang propaganda ng gawa.<ref>{{cite book |last1=Woodcock|first1=George|chapter=Prologue|pages=11–32|jstor=10.3138/j.ctt2ttv2t.4|title=Anarchism|date=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-629-7|quote-page=20|quote=the modern pacifist anarchists, …have tended to concentrate their attention largely on the creation of libertarian communities – particularly farming communities – within present society, as a kind of peaceful version of the propaganda by deed.|language=en}}</ref> Nilayon ang mga gawaing ito ng [[terorismo]] na magpasiklab ng isang "diwa ng paghihimagsik" sa pamamagitan ng pagpapakita na ang estado, ang gitna at nakatataas na uri, at ang mga organisasyong panrelihiyon ay hindi makapangyarihan sa lahat. Layunin din nitong udyukan ang estado na tumugon nang lalo pang mapaniil.<ref name="Merriman">{{cite book |last=Merriman|first=John M.|date=2016|title=The Dynamite Club: How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror|publisher=[[Yale University Press]]|page=[https://books.google.com/books?id=w8mtCwAAQBAJ&pg=PA63 63]|isbn=978-0-300-21792-6|language=en}}</ref> Noong Kongresong Panlipunang Rebolusyonaryo sa Londres noong 1881, pormal na inaprubahan ang taktikang ito.<ref name="Abidor">{{cite book |last=Abidor|first=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=ELZHEAAAQBAJ&pg=PT7|title=Death to Bourgeois Society: The Propagandists of the Deed|date=2016|publisher=PM Press|isbn=978-1-62963-112-7|language=en}}</ref> === Mutual na tulungan === Ang katawagang "''mutual aid''" tulungang mutuwal (o pagtutulungang-bayan) ay pinasikat ng pilosopong anarkista na si [[Peter Kropotkin]] sa kanyang kalipunan ng mga sanaysay na ''Mutual Aid: A Factor of Evolution''. Dito, ipinangatwiran niya na ang kooperasyon, at hindi ang kompetisyon, ang pangunahing puwersang nagtutulak sa [[ebolusyon]], sa pamamagitan ng [[Mutualismo|mutuwalismo]] sa [[biyolohiya]].<ref name="KropotkinRobinson2020">{{cite book |author1=Peter Kropotkin|author2=Victor Robinson|title=Mutual Aid – A Factor of Evolution: With an Excerpt from Comrade Kropotkin by Victor Robinson|url=https://books.google.com/books?id=CbLoDwAAQBAJ|chapter=Introduction|date=26 Mayo 2020|publisher=Read Books Limited|isbn=978-1-5287-9015-4|language=en}}</ref><ref name="Kropotkin">{{cite book |title=Mutual Aid: A Factor of Evolution|url=http://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution|last=Kropotkin|first=Petr|date=1902|via=The Anarchist Library|access-date=6 Mayo 2020|language=en}}</ref> Ipinahayag ni Kropotkin na ang pagtutulungang-bayan ay may praktikal na pakinabang sa pananatiling buhay ng mga tao at hayop at na ito ay naitaguyod sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Iginiit din niya na ang pagtutulungang-bayan ay masasabing kasintanda ng kultura ng tao.<ref name="Kropotkin" /> Ang pagkilalang ito sa malawak na katangian at pakinabang ng pagtutulungang-bayan sa bawat indibidwal ay salungat sa mga teorya ng [[Charles Darwin|Darwinismong]] panlipunan, na nagbibigay-diin sa kompetisyon ng mga indibiduwal at sa pananatili ng pinakamainam (''survival of the fittest''). === Pinakamababang antas na hindi maipagkakait === Ang ''irreducible minimum'' o pinakamababang antas na hindi maipagkakait ay isang pangunahing prinsipyong etikal sa ekolohiyang panlipunan ni Murray Bookchin.<ref>{{Cite book |last=Biehl |first=Janet |url=https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-janet-biehl-the-murray-bookchin-reader |title=The Murray Bookchin Reader |date=1999 |language=en}}</ref> Nagmula ito sa pag-aaral ng mga katutubo at lipunang walang herarkiya. Ayon sa prinsipyong ito, ang bawat miyembro ng komunidad ay may walang-kondisyong karapatan sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay,<ref>{{Cite news |last=Tokar |first=Brian |date=2008-03-01 |title=On Bookchin's Social Ecology and its Contributions to Social Movements {{!}} Institute for Social Ecology |language=en-US |work=Institute for Social Ecology |url=https://social-ecology.org/wp/2008/03/on-bookchins-social-ecology-and-its-contributions-to-social-movements/ |access-date=2026-07-21}}</ref> tulad ng pagkain, pabahay, at kalusugan—anuman ang kanilang naiambag na trabaho. === Pagwawalang-bisa sa paggawa === Partikular sa mga anarkistang lupon,<ref>{{Cite web |last=Ford|first=Nick|title=7 Key Concepts for Understanding Anti-Work Theory|url=https://www.filmsforaction.org/articles/7-key-concepts-for-understanding-antiwork-theory/|access-date=2022-08-09|website=Films For Action|language=en}}</ref> may ilan na naniniwalang ang [[Trabaho|paggawa]] ay lalong nahiwalay sa tao sa paglipas ng kasaysayan at sa likas na katangian nito ay hindi kasiya-siya at mabigat, kaya't hindi ito dapat ipataw sa pamamagitan ng mga paraang [[pang-ekonomiya]] o [[pampulitika]].<ref>{{Cite web |last=Peters|first=Adele|date=2015-02-02|title=Work Is Bullshit: The Argument For "Antiwork"|url=https://www.fastcompany.com/3041719/work-is-bullshit-the-argument-for-antiwork|access-date=2022-08-09|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Sa ganitong pananaw, may ilan na nananawagan sa pagpapatupad ng walang kondisyong batayang kita (''unconditional basic income'') at/o pagpapaikli ng linggo ng paggawa, gaya ng apat-na-araw na linggo ng trabaho.<ref>{{Cite web |last=Lashbrooke|first=Barnaby|title=The 'Anti-Work' Movement Is A Sign Something's Rotten In The Workplace|url=https://www.forbes.com/sites/barnabylashbrooke/2021/10/25/the-anti-work-movement-is-a-sign-somethings-rotten-in-the-workplace/|access-date=2022-08-09|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Noong 1985, isinulat ng anarkista at sitwasyonistang manunulat na si Bob Black ang kinikilalang manipestong ''The Abolition of Work'' (''Ang Pagpapawalang-bisa sa Paggawa''). === Pagkakaisa ng pamamaraan at layunin === Sa anarkismo, ang pagkakaisa ng pamamaraan at layunin (''unity of means and ends'') ay tinatawag na politikang preporatibo. Sinasabi nito na ang mga paraang ginagamit sa pagbabago ng lipunan ay dapat mismong nagpapakita ng [[Kalayaan|malaya]], patas, at walang-gobyernong lipunan na gustong itayo. Ang politikang preporatibo ay mga paraan ng pag-oorganisa at mga ugnayang panlipunan na naglalayong isabuhay ang lipunang ninanais itatag ng isang pangkat sa hinaharap.<ref>{{cite web |last=Smith|first=E. T.|date=2023-02-01|title=Prefigurative Politics in Practice|url=https://commonslibrary.org/prefigurative-politics-in-practice/|access-date=2026-05-18|work=The Commons Library|language=en}}</ref> Sa praktika, kabilang dito ang pagbuo ng isang bagong lipunan "sa loob ng balangkas ng lumang lipunan" sa pamamagitan ng pamumuhay ayon sa mga pagpapahalaga at mga estrukturang panlipunang ninanais ng pangkat para sa hinaharap.<ref>{{cite web |title=Understanding Prefigurative Politics: A Deep Dive|url=https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|website=Class with Mason|date=25 Oktubre 2024|access-date=25 Oktubre 2024|language=en}}</ref> Ayon kay Carl Boggs, na siyang lumikha ng katawagang ito, layunin ng politikang preporatibo na maisakatawan "sa loob mismo ng kasalukuyang pampulitikang gawain ng isang kilusan [...] ang mga anyo ng ugnayang panlipunan, pagpapasya, [[kultura]], at karanasang pantao na siyang pinakahuling mithiin nito," kaya't nagkakatugma ang paraan at ang layunin ng pagbabagong panlipunan.<ref>Boggs, Carl. 1977. Marxism, Prefigurative Communism, and the Problem of Workers' Control. [https://repository.library.brown.edu/studio/item/bdr:89258/ ''Radical America'' 11 (November)], 100; cf. Boggs Jr., Carl. Revolutionary Process, Political Strategy, and the Dilemma of Power. Theory & Society 4, Blg. 3 (Taglagas), 359-93. (sa Ingles)</ref> Minsan ding ipinagtatanggol ang politikang preporatibo batay sa paniniwalang ang mga layuning makakamit ng isang kilusang panlipunan ay "saligang hinuhubog ng mga paraang ginagamit nito."<ref>Leach, D. K. (2013). Prefigurative politics. The Wiley-Blackwell encyclopedia of social and political movements, 1004-1006. (sa Ingles)</ref> Ang preporatibismo ay ang pagsisikap na isabuhay o isagawa ang politikang preporatibo.<ref>{{Cite journal |last=Heffernan|first=Timothy|date=2020|title='Where Is the New Constitution?': Public Protest and Community-Building in Post–Economic Collapse Iceland|url=https://doi.org/10.3167/arcs.2020.060114|journal=Conflict and Society|volume=6|issue=1|pages=236–254|language=en}}</ref> === Anarkismo at pagkamakabansa o kontra-pagkamakabansa === Ang anarkismo at pagkamakabansa ay kapwa umusbong sa Europa kasunod ng [[Rebolusyong Pranses]] ng 1789, at may mahaba at matatag na ugnayan na maitutunton hanggang kay Mikhail Bakunin at sa kanyang pakikilahok sa kilusang Pan-Slabiko bago pa niya yakapin ang anarkismo. Mahaba rin ang kasaysayan ng pakikilahok ng mga anarkista sa mga kilusang makabansa sa iba't ibang panig ng daigdig, gayundin sa internasyonalismo. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, malakas ang suporta ng anarkismo sa anasyonalismo at [[Esperanto]].<ref name="nodo50.org">Firth, Will. [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm "Esperant Kaj Anarkiismo"]. ''Nodo50''. Nakuha noong 21 Setyembre 2020. "Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la Internacia Anarkiisma Kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj." (sa Esperanto)</ref><ref name="naturismo">{{cite news|last=Roselló|first=Josep Maria Roselló|date=17 Agosto 2005|url=http://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article%3D310|url-status=dead|title=Dossier: El naturalismo libertario en la península ibérica (1890-1939)|newspaper=Ekintza Zuzena|issue=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320014704/https://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article=310|archive-date=20 Marso 2012|access-date=3 Hunyo 2014|quote=Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarуán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista ''Ética'' será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida.|language=es}}</ref><ref name="acracia">{{cite web|last=Díez|first=Xavier|date=1 Abril 2006|url=http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|url-status=dead|title=La insumisión voluntaria. El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923-1938)|pages=1–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723130358/http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|archive-date=23 Hulyo 2011|access-date=6 Mayo 2011|quote=La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938).|language=es}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], inusig ng Espanyang Francoista ang mga anarkista at mga makabayang Katalan, na marami sa kanila ay malawakang gumagamit ng Esperanto.<ref name="Del Barrio">Del Barrio, Toño; Lins, Ulrich (27–29 Nobyembre 2006). [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm "La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española"]. ''Nodo50''. International Congress on the Spanish Civil War. Hinango noong 21 Setyembre 2020. (sa Kastila)</ref> Iginiit ng anarkistang [[Irlandes]] na si Andrew Flood na ang mga anarkista ay hindi mga makabansa at lubos na tinututulan ang [[pagkamakabansa]]; sa halip, sila ay mga kontra-imperyalista.<ref name="Flood">Flood, Andrew. "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism". Workers Solidarity Movement. (sa Ingles)</ref> Katulad nito, itinuturing ng Anarchist Federation (Pederasyong Anarkista) sa Britanya at Irlanda na ang pagkamakabansa ay isang ideolohiyang ganap na nakatali sa pag-unlad ng kapitalismo at hindi kayang lumampas dito.<ref name="Anarchist Federation">[http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html "Against Nationalism"]. Anarchist Federation. 3 Abril 2009. Retrieved 23 Setyembre 2020. (sa Ingles)</ref> Si Pierre-Joseph Proudhon, ang unang taong hayagang tumawag sa sarili bilang isang anarkista sa positibong diwa, ay tumutol sa pagkamakabansa, at iginiit na ang "pagwawakas ng militarismo ang misyon ng ika-19 na dantaon, kung hindi ay hahantong ito sa walang hanggang paghina".<ref>Woodcock, George. ''Pierre-Joseph Proudhon''. p. 233. (sa Ingles)</ref> Ayon kay Proudhon, sa ilalim ng kanyang mungkahing mutuwalismo, "wala nang magiging [[nasyonalidad]], wala nang bayang tinubuan sa pampulitikang kahulugan ng mga salitang ito; ang magiging kahulugan na lamang ng mga ito ay pook ng [[kapanganakan]]. Ang tao, anuman ang kanyang [[lahi]] o kulay, ay mamamayan ng daigdig; ang [[pagkamamamayan]] ay isang karapatang maaaring matamo saanman."<ref>Proudhon, Pierre-Joseph. ''General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century''. p. 283. (sa Ingles)</ref> === ACAB === [[File:ACABBanner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ACABBanner.jpg|left|thumb|Mga anarkista sa [[Leipzig]], [[Alemanya]], na nagpoprotesta habang may hawak na bandilang may nakasulat na "''ACAB, all cops are b...''"]] Ang ACAB, isang daglat para sa ''all cops are bastards'' ("lahat ng pulis ay mga walanghiya" o "lahat ng pulis ay mga bastardo"), ay isang islogang pampulitika na iniuugnay sa mga tutol sa [[kapulisan]]. Karaniwan itong ginagamit bilang kasabihan sa mga ''graffiti'' o ipinapaukit bilang tato. Minsan ay isinusulat din ito bilang 1312, kung saan ang bawat bilang ay kumakatawan sa posisyon ng katumbas na titik sa [[Alpabeto|alpabetong]] Ingles (A=1, C=3, A=1, B=2). Ang pariralang ''all cops are bastards'' ay unang lumitaw sa [[Inglatera]] noong [[dekada 1920]],<ref name="Partridge1986">{{cite book|last=Partridge|first=Eric|title=A Dictionary of Catch Phrases|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=978-0-415-05916-9|page=1|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|last1=Aitken-Smith|first1=Trent|title=The Tattoo Dictionary|last2=Tyson|first2=Ashley|date=2016|publisher=Octopus|isbn=978-1-78472-254-8|pages=13|language=en}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|last=Groundwater|first=Colin|date=11 Hunyo 2020|title=A brief history of ACAB|url=https://www.gq-magazine.co.uk/politics/article/acab-meaning|access-date=11 Setyembre 2020|website=GQ|language=en}}</ref> at kalaunan ay pinaikli bilang "ACAB" ng mga manggagawang nagwewelga noong [[dekada 1940]].<ref name="GQ" /> Sa kasaysayan, ang daglat ay iniugnay sa mga [[kriminal]] sa Reyno Unido.<ref name=":13" /> Una itong naitala bilang tato ng mga bilanggo noong [[dekada 1970]], at karaniwang inilalagay ang tig-isang titik sa bawat daliri, o kung minsan ay ikinukubli bilang maliliit na tuldok sa bawat buko ng kamay.<ref name="ThompsonBlack2006">{{cite book|last1=Thompson|first1=Tim|url=https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803|title=Forensic Human Identification: An Introduction|last2=Black|first2=Sue|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-0-8493-3954-7|page=[https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803/page/n391 384]|url-access=limited|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Noong 1970, ginamit ng ''Daily Mirror'' ang ACAB bilang pamagat ng isang artikulong nagsasaad na ito ay nakatatak sa isang kasapi ng ''Hells Angels'' na nakita sa [[lansangan]].<ref name="GQ" /> Ginamit din ng [[Direktor sa pelikula|direktor]] ng pelikulang si Sidney Hayers ang isang sinensurang bersyon ng [[parirala]] bilang pamagat ng kaniyang pelikulang [[krimen]] noong 1972 na ''All Coppers Are...''.''<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Paul|title=Studying the British Crime Film|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-1-906-73374-2|pages=78–79|language=en}}</ref>'' Noong 1977, nakita ng isang mamamahayag mula sa [[Newcastle upon Tyne]] ang daglat na nakasulat sa mga [[dingding]] ng isang selda sa bilangguan.<ref name="Partridge1986" /> Noong dekada 1980, naging simbolo ng kontra-establisimyento ang ACAB, lalo na sa loob ng mga subkulturang punk at ''skinhead'' (o ahit-ulo).<ref name=":13" /><ref name="GQ" /><ref name=":03">{{cite web|title=ACAB|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/acab|access-date=2019-05-30|website=Anti-Defamation League|language=en}}</ref> Lalo itong sumikat dahil sa awiting "A.C.A.B." ng bandang Oi! na the 4-Skins, na inilabas noong 1982.<ref name=":13" /><ref name="GQ" /> Sa mga sumunod na taon, naging tanyag ang ACAB bilang [[islogan]] ng mga ''hooligan'' at ''ultras'' sa [[Futbol|putbol]] sa Europa,<ref>{{Cite journal|last=Pollard|first=John|date=2016|title=Skinhead culture: the ideologies, mythologies, religions and conspiracy theories of racist skinheads|journal=Patterns of Prejudice|volume=50|issue=4–5|pages=398–419|doi=10.1080/0031322X.2016.1243349|s2cid=151502563|issn=0031-322X|language=en}}</ref><ref name=":13" /> gayundin ng mga kilusang anarkista at kontra-awtoritaryo sa iba't ibang panig ng mundo.<ref name="GQ" /> Sa ilang konteksto, itinuturing ng Anti-Defamation League (Liga Laban sa Paninirang-puri) ang parirala bilang isang simbolo ng pagkamuhi at inilalarawan ito bilang "isang matagal nang islogan sa kultura ng mga ''skinhead''," habang binabanggit ding ginagamit ito kapwa ng mga [[Rasismo|rasista]] at mga kontra-rasistang ''skinhead''.<ref name=":03" /><ref name="guerra">{{cite journal|last=Guerra|first=Nicola|title=Dalla strada alla letteratura, le spericolate e propizie vicende del forestierismo A.C.A.B.. Il contatto linguistico tra italiano e inglese nelle sottoculture Skinhead e Ultras|trans-title=From the road to literature, the reckless and auspicious events of the forestry industry A.C.A.B .. The linguistic contact between Italian and English in the Skinhead and Ultras subcultures|url=https://www.academia.edu/4566221|journal=Analele Universităţii Din Craiova, Seria Ştiinţe Filologice Linguistică Nr. 1-2|date=Enero 2013|publisher=Universităţii din Craiova|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> Matapos ang pagpaslang ng pulis na si Derek Chauvin kay [[George Floyd]] noong Mayo 2020, mas naging madalas ang paggamit ng katawagang ACAB ng mga taong tutol sa kapulisan.<ref name="vice_acab">{{cite news |work=Vice|last=Poulter|first=James|title=How 'ACAB' Became the Universal Anti-Police Slogan|url=https://www.vice.com/en/article/acab-all-cops-are-bastards-origin-story-protest/|access-date=2020-08-26|date=2020-06-08|language=en}}</ref> Habang lumalaganap sa buong Estados Unidos ang mga protesta bilang tugon sa [[Pagpatay kay George Floyd|pagkamatay ni Floyd]] at ang mga talakayan tungkol sa karahasang isinasagawa ng pulisya na may motibong panlahi, mas madalas ding nabanggit ang ACAB sa mga plataporma ng [[hatirang pangmadla]], at nagsimula ring ibenta ang mga produktong may nakalimbag na daglat na ito.<ref name="vice_acab" /> Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katawagan, ang ACAB ay nangangahulugang ang bawat pulis ay may pananagutan sa isang hindi makatarungang sistema. [[Pangangatuwiran|Ipinapangatuwiran]] nila na kahit hindi mismo nakikilahok ang isang pulis sa kalupitan ng pulisya o sa [[rasismo]] sa pagpapatupad ng [[batas]], may [[pananagutan]] pa rin siya sa mga ginawa ng kaniyang mga kasamahan dahil hindi niya ito tinututulan o sinusubukang pigilan.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=What I mean when I say I want to abolish the police|url=https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083406/https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-date=2020-06-02|url-access=limited|url-status=live|access-date=2021-12-17|website=The Independent|language=en}}</ref> === Pagbuwag sa bilangguan === [[File:La_presó_és_tortura.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_pres%C3%B3_%C3%A9s_tortura.jpg|thumb|Isang ''graffiti'' o sulat sa pader sa [[Cataluña]] na nakasulat sa [[wikang Kastila]] na may salin na "Ang bilangguan ay pagpapahirap" at simbolong Bilog-A ng anarkismo.]] Ang pagbuwag sa bilangguan (''prison abolition'') ay isang kilusan na naglalayong buwagin ang bilangguan bilang isang institusyon.<ref name="Frampton">{{cite news |last1=Frampton|first1=Thomas Ward|title=The Dangerous Few: Taking Seriously Prison Abolition and Its Skeptics|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/hlr135&div=98&id=&page=|access-date=15 Agosto 2025|work=Harvard Law Review|date=2021–2022|pages=2013|language=en}}</ref> Hindi tulad ng reporma sa bilangguan, layunin ng pagbuwag sa bilangguan na magtatag ng isang sistema ng [[Katarungan|hustisyang]] pangkriminal na hindi gumagamit ng pagkakapiit bilang paraan ng pagpaparusa. Karaniwang itinataguyod ng mga tagasuporta nito ang makapanunumbalik na hustisya, na naglalayong maituwid at maibalik sa lipunan ang mga [[nagkasala]], sa halip na ang mapagganting hustisya, na naglalayong magparusa sa nagkasala batay sa tindi ng kaniyang krimen. Madalas ding isinusulong ng mga tagapagtaguyod ng pagbuwag sa bilangguan ang malalaking pagbabagong pang-estruktura upang maiwasan ang krimen sa antas ng [[lipunan]] sa pamamagitan ng pagtugon sa mga ugat nito. Ayon sa pananaw na ito, ang krimen ay bunga ng mga suliraning panlipunan tulad ng rasismo at [[kahirapan]]. Bahagyang nabuo ang kilusan para sa pagbuwag sa bilangguan sa Estados Unidos bilang tugon sa pag-aalsa sa Bilangguan ng Attica noong 1971, na nagbigay-pansin sa mga di-makataong kalagayang laganap sa mga bilangguan. Ang mga kilalang aktibista, lalo na si Angela Davis, ay nakatulong upang mabigyang-pansin ang usapin ng pagbuwag sa bilangguan, bagaman nanatili itong higit na limitado sa mga makakaliwang pangkat at mga akademikong lupon. Muling sumigla ang interes sa kilusan matapos ang pagpaslang kay George Floyd noong 2020 at ang mga kaguluhang sibil na sumunod dito, na nagbigay-diin sa mga hindi pagkakapantay-pantay batay sa lahi sa loob ng sistemang hustisyang pangkriminal. '''Pagpapalaya sa Kabataan (Child Liberation)''' Madalas ang talakayan sa aspeto ng kabataan ang naipatayong agwat ng kapangyarihan at ang pagkontrol sa kanila. Sinasabi na ang mga bata ay ang pinakamadaling mauto at pinakamadaling pagsamantalahan dahil sa kakulangan niya sa kamalayan at lakas. Bagkus, kailangan niya at umaasa siya sa mga nakatatanda na bumuhay at ipahiram ang kapangyarihan sa kanya. Maspopular ang tinatawag na mapagpalayang pagpapalaki sa kabataan kung saan binibigyan sila ng kalayaan na may kasamang paggagabay at matuto sa mga tama at kamalian sa pamamagitan ng karanasan at walang humpay na pananaliksik nang sa gayon ay madala niya ito sa pagtanda hanggang sa tuluyan siyang maging malaya. Kadalasan, ang buong sistema natin ngayon ay hindi pabor sa bata, mapaekonomikal o panlipunang sitwasyon. Ilan sa mga tampok na isyu ay tulad ng pagroromantisa ng child labor, pilit na pagpapakasal, pananamantala sa pagtatalik, maagang pagbuntis o pagbubuntis, kalayaan sa pagpili ng relihiyon, juvenile justice, paggamit ng po at opo, at ang utang na loob sa magulang o nagpalaki sa kanya. '''Pagkakaiba-iba ng utak (Neurodivergence)''' Mahalaga sa aspeto ng anarkismo na ang utak natin ay hindi magkakapareho at minsan ang iba ay talagang kakaiba mag-isip, o nahihirapang mag-isip, o walang interes imbes na hinuhusgahan bilang may sakit sa utak, may sayad, sinapian, walang alam, matanda na, o kaya tamad. Mahalaga sa kaisipan nito na ang mga kakaiba mag-isip lalong-lalo na ang mga may kapansanan ay masnahihirapang makipagsabayan sa kasalukuyang sistema ng pag-aaral at pagtratrabaho para magtagumpay. Sumasalamin din sa talakayan nito ang panghuhusga ng tao sa mga kapansanan na hindi nakikita sa labas ng katawan. Kadalasan, ang mga kakaibang mag-isip ay naaakit sa anarkismo dahil malawak ang pagtanggap nito sa mga itinuturing na abnormal, pasaway, at itinakwil ng lipunan. Binibigyang linaw na ang sanhi ng kanilang pagkabigo ay hindi dahil sa kanilang pansariling depekto at kamalian, kundi ang sistemang panlipunan na nagpapahirap sa kanila. '''Anarkiyang Pagrerelasyon (Relationship Anarchy)''' Kadalasan ang isang relasyon ay ikinukulong ang malalim na pagsasamahan sa mga kadugo, kapamilya, o kasintahan na tipong pati ang konsepto ng pagmamay-ari ay idinudugtong dito. Ang anarkiyang pagrerelasyon ay winawakasan ang ganitong kaayusan. Sinasabi nito na malaya dapat tayong gumawa ng istrukturang pamilya base sa mga relasyon natin sa ibang tao. Bukod sa malayang pumili ng iba't ibang kasintahan, at katalik gamit ang tapat na pagkakasunduan ng mga napapabilang sa relasyon, ay maaaring bigyan din nito ng extensyon ang mga kaibigan o kapwa na samahang hubugin ang mga anak sa pagpapalaki. == Perspektibong Pangekonomiya == === Komunismo (Communism) === Ang Komunismo ay isang pilosopiyang pangekonomiya kung saan gumagamit ng pag gugrupo-grupo upang maisaayos ang ekonomiya. Maraming klase ng komunismo, ngunit ang diwa ng komunismo ayon kay Karl Marx ay magkaroon ng mundo na hindi gumagamit ng pera, walang mahirap at mayaman, walang ekslusibong pagmamay-ari ng produksyon, at gobyernong nagkokontrol dito. Ang Anarkistang Komunismo ay maaaring gawin sa maraming paraan, ngunit ang karaniwan na komunistang anarkismo ay kadalasan nagpapalaganap ng Syndikalismo, o ang pagtatag ng mga [[unyon ng mga manggagawa]] o trabahador at sila ang mismong mangangasiwa at magdedesisyon sa produksyon ng isang lipunan. Ang kaibahan nito sa Marxismo-Leninismo ay hindi ito gumagamit ng estado, ngunit binubuo ang malawakang kilusan sa pamamagitan ng desentralisadong organisasyon o ilalim-pataas na pag-oorganisa imbes na gumagamit ng partidong sentral. === Ekonomiyang Kapwaan (Mutualism) === Ang ekonomiyang kapwaan ay isa ring malawakang pilosopiyang pangekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay '''nagtutulungan''' para sa benepisyo ng isa't isa. Ayon sa isang tanyag na anarkistang si [[Peter Kropotkin]], ipinapaliwanag nito na likas makipagtulungan ang iba't ibang klase ng hayop at hindi lamang dahil mayroong isang species na nakalalamang sa iba pang uri ng hayop para makaligtas sa daloy ng kalikasan. Sa ekonomiyang kapwaan ni Proudhon na hinahaluan ng merkadong pananaw, ito ay gumagamit ng konseptong '''patas na pakikipagpalitan''' at pagtatatag ng "bangko ng mga tao" kung saan nag-aambag ang mga miyembro nito para sa kolektibong kilusan. Tulad ng komunismo, ang konseptong ito ay tutol sa pagpaparami ng pera na hahantong sa panlalamang ng isa sa kanyang kapwa at ang pagkamkam ng ari-ariang ipinasasapribado na siyang dapat ilaan sa personal o pampublikong paggamit. === Regaluhang Ekonomiya (Gift Economy) === Ang regaluhang ekonomiya ay isang makalumang ekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay libreng nagpapamigay ng kaniyang mga produkto o trabaho na walang halong kapalit. Ang ekonomiyang ito ay nakasalalay sa malawakang pag-unawa at pagsaasakatuparan ng mga kakailanganing '''birtud at mabuting pagrerelasyon''', nang sa gayon ay naiiwasan nito ang pag-aaksaya ng produkto at maipagpatuloy ang kaugalian na totoong pagbibigayan na hindi hinahaluan ng pangongontrata, o direktang pagpapalitan ng serbisyo o produkto. Kung tutuusin, ang Pilipinas ay sanay sa konsepto ng "utang na loob" na siyang isang mahalagang ikonteksto sa pagbibigayan. Madalas talakayin ang utang na loob sa kontekstong sapilitan imbes na natural na birtud na nabubuo kapag maayos ang relasyon ng mga tao sa isa't isa. === Aklatang Ekonomiya (Library Economy) === Kumpara sa regaluhang ekonomiya, ang aklatang ekonomiya ay isang paraan ng pamimigay kung saan hindi kailangang paigtingin ang relasyon ng mga tao at bagkus ginagamit ang konsepto ng aklatan upang ipamigay o ipahiram ang mga produkto. Sa panahon ng pandemya, itong klaseng ekonomiya ay naging talamak noong nauso ang mga "community pantry" na libreng nakabalandra ang mga produkto para sa kapakanan ng mga naghihirap at sa mga nag-aantay ng mga ayuda ng gobyerno o sweldo sa kumpanya. === Counter-Economics === Ayon kay Samuel Konkin III, ang Counter-Economics o "Agorismo" ay ang pag-aaral at pagsasapraktika ng mga hindi bayolenteng gawain lalong lalo na ang ipinagbabawal ng pamahalaan at bumuo ng malayang merkado na hindi nahahaluan ng pananamantala, pagnanakaw, at karahasan. Ilan sa mga diskurso na pumapalibot dito ay ang serbisyong pagtatalik, pagbebenta ng mga ipinagbabawal na droga at armas, pagsusugal, pagseserbisyo ng mga hindi lisensyadong trabahador, o pagbebenta ng diploma sa mga hindi nakapagtapos upang magkaroon ng maayos na pakikipagpalitan. Kung tutuusin, ang pagsasapraktika nito ay maaari ding sumaklaw kasama ang ibang mga ipinagbabawal na gawain na nakaayon batay sa moralidad at pangangailangan ng tao o lipunan, tulad ng pagpapalaglag. == Halimbawa ng Anarkistang Pamayanan == === '''Rebolusyon sa Catalonia''' === Isa sa tinitingalang anarkistang pamayanan ay ang Rebolusyon sa Catalonia ng Espanya sa gitna ng digmaang sibil noong taong 1936 hanggang 1937. Sa pamayanang ito isinagawa ang pagkawala ng kontrol ng gobyerno, simbahan, at pribadong pagmamay-ari upang maisakatuparan ang Syndikalismong lipunan. Dito nagkaroon ng malawakang pagbabago sa ekonomiya at kulturang pananaw na pinamumunuan ng mga trabahador imbes na mga negosyante. Ilan sa mga mahahalagang naisakatuparan ay ang purong libreng edukasyon na may kaakibat na malayang pagpili ng aaralin ng estudyante, ang purong libreng atensyong medikal, ang libreng pamimigay ng lupa at direktang kontrol nito sa merkado, o kaya naman ang kolektibong pag-oorganisa ng mga tao sa agrikultura, at industriya. Tinulungan ito ng iba pang sosyalista upang ipalaganap ito sa bansa. Ilan sa mga karatig nitong mga lugar na sumabay dito ay ang Andalusia, Barcelona, at Zaragoza. Maaaring maraming kontrobersiya at problemang kinaharap nito tulad ng kawalan ng maayos na militar upang labanan ang mga Pasista, at pagsali ng mga kasamahan sa gobyerno na siyang naging pangunahing rason ng alitan. === '''Komunidad sa Manchuria''' === Ang Manchuria ay matatagpuan sa hilagang silangang bahagi ng Tsina ngayon. Ang komunidad sa Manchuria ay binubuo ng iba't ibang lahi at tao, ngunit ang karamihan nito ay mga Koreanong dayo. Pinamahalaan ito ng isang dakilang militar na lider na si Kim Chwa-Chin na siyang kasamang nagorganisa sa mga anarkistang koreano na tumakas mula sa Korea noong lumusob ang mga Hapon. Sa pamamahala ni Kim-Chwa Chin ay itinatag niya ang "Shinmin Prefecture" o maskilala bilang "Korean People's Association in Manchuria" (KPAM). Dahil sa palpak na pag-oorganisa ng mga nasyonalista ay napilitan silang magsanib-pwersa kasama ang mga anarkista upang tutulan ang mga Marxismo-Leninismo ng bansang USSR at mga Pasista ng Hapon. Sa kanilang pamamahala ay nagtatag sila ng mga konseho na gumagamit ng direktang demokrasya, nagpalaganap ng edukasyon at atensyong medikal gamit ang mga komunidad na tutuligsa sa mga Imperyalistang Hapon at mga Marxismo-Leninismo at paitingin ang relasyon ng mga Koreano at Intsik. Nasira ang eksperimentong ito noong namatay ang dakilang lider nito na siyang pinagawayan ng mga miyembro nito sa pamumuno ng militar hanggang sa magkawatak-watak at lusubin ng Imperyong Hapon. === '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' === Ang kilusang Makhno ay nagsimula sa Hulyaipole ng Ukraine at nagtatag ng kilusang anarkista upang labanan ang mga Rusong Puti at organisahin ang mga magsasaka upang labanan ang kilusang puti. Sa pamumuno ni Nestor Makhno ay napagtagumpayan nilang labanan ang mga Rusong Puti kasama ang mga Bolshevik noong kapanahunan nito. Ngunit, kinalaunan ay trinaydor sila ng mga Komunista sa abiso ni Leon Trotsky at pamumuno ni Vladimir Lenin. Natalo ang hukbo ni Makhno at tumakas siya papuntang Romania, Poland, hanggang mapadpad sa Pransiya. === Zomia === Bagamat hindi sadyang anarkista, ang Zomia ay isang malawak na bulubundukin sa Timog, Silangan, at Timog-Silangang Asya na saklaw ang iba't ibang bansa tulad ng Malaysia, Vietnam, Thailand, Tsina, Bhutan, Nepal, Bangladesh, Laos, Cambodia, at Myanmar. Ayon kay James C. Scott, kadalasan ang mga naninirahan dito ay tinawag na barbaro ng mga pamahalaan, ngunit ipinaglaban niya na ito ay ang tanging natitirang espasyo para sa mga itinuring na tulisan ng pamahalaan, mga umiiwas sa buwis, biktima ng pangaalipin at dito bumuo ng pamayanan na pantay-pantay at magkakaibang pamayanan na tutuligsa sa impluwensiya ng estado. === Exarcheia ng Greece === Isang maliit na lugar kung saan ang mga anarkista ay talamak. Makikita sa lugar na ito ang labis na graffiti at bandalismo na talamak sa lugar laban sa gentripikasyon o pagpapalayas ng mga naninirahan sa lugar. Isang grupo, ang Rouvikona na militanteng anarkistang grupo na tanyag sa paninira ng mga ari-arian. == Oposisyon ng Anarkismo sa iba't ibang pulitikal na pananaw == === Liberalismo === Bagamat may pagkakapareho sa liberal na pananaw nito, ang anarkismo ay pinupuna nito ang karamihan ng konsepto nito tulad ng paghahari ng batas, striktong indibidwalismo, eleksyon, at pribadong pagmamay-ari. Ngunit, parehong sang-ayon ito sa pagpapalawak ng kalayaan at mga karapatan upang pagandahin ang buhay ng mga ordinaryong tao, at minsan, ang paggamit ng merkado upang malayang makipagpalitan ang mga tao. Magkaiba ang liberalismo na naipatayo noong panahon ng pagmumulat kumpara sa liberalismo na pinapalaganap ngayon. Maisasakonteksto ito kapag ikinumpara natin ito sa panahon ng mga kaharian ng mga hari at reyna na may lubos na kapangyarihan sa kanyang nasasakupan at may banal na karapatan upang pagtibayin ang pamumuno nila. Dahil sa hindi makataong pagtrato ng mga kaharian at ang hindi epektibo nitong pamumuno, naisip nitong gumawa ng demokratikong gobyerno na mayroong pagbabalanse ng kapangyarihan gamit ang tatlong sangay: ang tagapagpatupad, tagapagbatas, at tagapaghukom. Isinasaalang-alang nito ang karapatan hindi ng hari na mamuno kundi ang karapatan ng lahat ng tao na ibinigay sa atin ng Diyos. At ang pinakahuli ay ang pagsasagrado ng ari-arian bilang parte ng karapatan ng tao upang siya ay mamuhay nang may dignidad. Ang kritisismo ng anarkismo ay kinekwestyon ang pagkaepektibo at praktikalidad ng mga ideya nito sa pagpapalawak ng kalayaan at pag-usbong ng malayang lipunan. Dahil kung tutuusin, ang karamihan sa paniniwala nito ay nalipasan na ng panahon. Ang ilan sa mga liberal ay inuusad ang kritisismo sa pamahalaan at matatawag na kalahating anarkista, dahil sa hindi nito mabitawang pagsasagrado ng pribadong ari-arian. Kadalasan, ang liberal ay yinayakap ang sistema ng kapitalismo na siyang tinututulan ng mga anarkista. Ngunit, mayroong mga liberal na may anarkistang pananaw, kadalasan ang ilan sa mga indibidwalistang amerikano at mga nagsusulong ng ekonomiyang pangkapwa, ay may layon na magkaroon ng lubos na hustisyang pangekonomiya na siyang magpapanumbalik sa access ng publiko sa lugar ng produksyon, kasamang nagdedesisyon sa kanyang pinagtratrabahuhan, ang pagtutol sa mga oligarko, at ang iwasan ang paglawak ng agwat ng kayamanan ng mga tao. === Pasismo at Pagmamakabansa === Ang pasismo ay salungat sa kaisipan ng anarkismo sa maraming paraan. Ginagamit nito ang iba't ibang paraan upang kumamkam ng kapangyarihan at hikayatin na magkaroon ng mga angat at ideyal na klase ng tao, pagkakaroon ng kulto ng pagkakabayani, labis na pagmamakabansa, at kontrolin at pag-isahin ang lipunan sa pamamagitan ng pagpapalakas sa pamahalaan. Ang pasismo ay ibinabaling ang sisi sa isang pangkat ng mga tao ang mga problema ng lipunan. Minsan, pinapatay na walang awa maging ang mga inosente, sa kaso ng Nazi Germany ay pinagpapatay nito ang mga maiitim, matatanda, heswita, komunsita, bakla, at mga may kapansanan, dahil itinuturing silang pabigat o kalaban ng pamahalaan o lipunan. Kilala din ang ilan sa mga awtoritaryang komunista bilang pulang pasista dahil sa kapareho nitong tendensiya na puksain ang mga kritiko ng pamahalaan, supilin ang kalayaan ng indibidwal, sambahin ang lider at bansa, pagsuporta sa mga awtoritaryang mga pinuno, pagpapalaganap ng imperyalismo, at kapalit nito ang pagpuksa sa mga kalaban nitong mga burgis at kabansaang kapitalista. Isang magandang halimbawa ng pulang pasistang bansa ngayon ay ang North Korea. Mayroong imbensyon ang mga pasista na tinatawag na Pambansang Anarkismo (National-Anarchism) na siyang dalawang magkabaliktad na pananaw dahil binubukod ang mga tao batay sa lahi at nagpapaangatan kahit na itinatakwil nito ang pamahalaan, na siyang kabaliktaran na isinusulong na prinsipyo ng anarkismo. Ngunit, kaiba ito sa Makabansang Anarkista (Nationalist Anarchist) na talamak noong ika-19 at 20 na siglo na nagsusulong ng mga prinsipyo ng anarkismo, na siyang layunin na bumuo ng pambansang pagkakakilanlan na pantay-pantay ang paggalang sa lahat ng tao, pagpapausbong ng kalayaan, dekolonisasyon, pagkamit ng hustisya laban sa abusadong mga pamahalaan, pagtatatag ng mga pahalang o kaya naman ilalim-paangat na istrukturang panlipunan, at pagdepensa mula sa mga pananakop at pananamantala ng ibang bansa. Kadalasan ang mga anarkista ay tinututulan ang konsepto ng pagmamakabansa (nationalismo) sa kadahilanan na ang pagmamakabansa ay kaakibat lagi nito ang pagtatatag ng pamahalaan at ikinukulong ang pag-unlad sa isang lugar o kabansaan imbes na magkaroon ng makamundong pananaw. === Sosyalistang Pamahalaan === Ang sosyalistang pamahalaan ay tinututulan ng mga anarkista dahil sa madalas na brutal na pamumuno lalong lalo na sa mga kritiko nito tulad ng Soviet Union, o kaya naman ang pagsasanay ng tao na sumalalay sa gobyerno. Bagkus, isa sa mga mahahalagang puna nito ay ang puna sa paglanta ng pamahalaan (withering state) dahil hindi mabubuwag ang pamahalaan sa pamamagitan ng pag-agaw ng kapangyarihan. Ibinabadya din ng anarkismo na ang mga kilos ng mga progresibo ay nababalisa sa tuwing nagpapaloko sila sa mga proseso ng gobyerno, at nababaling ang atensyon ng masa sa pagsamba ng mga pulitikong may plataporma sa paglaganap ng sosyalismo. Sinasabi ng mga anarkista, sa daloy ng panahon, itinuturing ang Estado (o pamahalaan) na isang kontra-rebolusyonaryong istruktura na minomonopolyo ang desisyong panlipunan, at bigyan ng pribilehiyo ang mga nasa posisyon, na siyang pangunahing pakay ay panatilihin ang pag-iral ng pamamahala at ang kapangyarihan nito. Inaakit ang mga indibidwal na sakim sa kapangyarihan at kalaunan ay pupuksa sa rebolusyon. === Teokrasya === Tinututulan ng anarkismo ang paghahari ng mga paniniwala ng relihiyon at ang pamumuno ng pastor, prayle, pari, imam, dalai lama o anumang klase ng pinuno ng relihiyon sapagkat hindi lamang ito maaaring abusuhin ng pinuno ng relihiyon, kundi nagtataguyod ito ng pang-aalipin sa kamalayan ng tao. Nagsisilbing kasangkapan ng mga pinuno ang ispiritual na paniniwala upang palaganapin ang kamangmangan ng tao at magtago sa kurtina ng pananampalataya at sobrenatural (faith and supernatural) upang panatilihin ang kanilang kapangyarihan, pribilehiyo, at pananamantala sa ibang tao. Ang mga teokrasyang bansa tulad ng mga Taliban sa Afghanistan, ang Republikang islam ng Iran, at ang dating pamumuno ng mga prayle sa Pilipinas ay halimbawa ng teokrasya. Kadalasan humahantong ang mga pamumuno na ito sa mga brutal na pagpaparusa at paghihirap ng mga tao na umunlad ang kalidad ng buhay lalong-lalo na para sa mga kababaihan. === Pangmaramihang Demokrasya === Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan. === Kapitalismo at Merkadong Lipunan === Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan. === Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) === Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido. === Meritokrasya at Kakistokrasya === Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon. Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal. Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din. === Minarkismo === Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster. == Tingnan din == * [[Komunismo]] * [[Mutualismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga pananda == <references group="nb"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talababa == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}} * {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}} * {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}} * {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}} * {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |date=2015 |title=Black Panther Radical Factionalization and the Development of Black Anarchism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2015-10_46_7/page/678 |journal=Journal of Black Studies|language=en |location=Thousand Oaks |publisher=SAGE Publishing |volume=46 |issue=7 |pages=678–703 |doi=10.1177/0021934715593053 |jstor=24572914 |s2cid=145663405}} * {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}} * {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}} * {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}} * {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}} * {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}} * {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}} * {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism]] |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}} * {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}} * {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}} * {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}} * {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}} * {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}} * {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}} * {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=385–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}} * {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}} * {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}} * {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1986-03_80_1/page/300 |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}} * {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}} * {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}} * {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}} * {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}} * {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}} * {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}} * {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}} * {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}} * {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}} * {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}} * {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past & Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}} * {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}} * {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge & Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}} * {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}} * {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&pg=PA372}} * {{Cite book |last=Moya |first=Jose C. |title=In Defiance of Boundaries: Anarchism in Latin American History |publisher=University Press of Florida |others=Kirwin R. Shaffer |date=2015 |isbn=978-0-8130-5138-3 |editor-last=Laforcade |editor-first=Geoffroy de |chapter=Transference, culture, and critique The Circulation of Anarchist Ideas and Practices |access-date=6 Marso 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085903/https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-date=9 Agosto 2020|language=en |url-status=live}} * {{Cite book |last=Laursen |first=Ole Birk |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=149–168 |chapter=Anti-Imperialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Nomad |first=Max |title=Revolutionary Internationals 1864–1943 |publisher=Stanford University Press|language=en |date=1966 |isbn=978-0-8047-0293-5 |editor-last=Drachkovitch |editor-first=Milorad M. |page=88 |chapter=The Anarchist Tradition}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |language=en |publisher=AK Press |date=2006 |isbn=978-1-9048-5948-2 |location=Stirling |author-mask=2|title=The Russian Anarchists}} * {{Cite book |last=Bolloten |first=Burnett |language=en |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |publisher=University of North Carolina Press |date=1984 |isbn=978-0-8078-1906-7}} * {{Cite journal |last=Harmon |first=Christopher C. |date=2011 |title=How Terrorist Groups End: Studies of the Twentieth Century |journal=Connections|language=en |volume=10 |issue=2 |pages=51–104 |jstor=26310649}} * {{Cite book |last=Rupert |first=Mark |url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe |title=Globalization and International Political Economy |publisher=Rowman & Littlefield Publishers|language=en |date=2006 |isbn=978-0-7425-2943-4 |location=Lanham}} * {{Cite book |last=Evren |first=Süreyyya |language=en |title=Post-Anarchism: A Reader |publisher=Pluto Press |date=2011 |isbn=978-0-7453-3086-0 |editor-last=Rousselle |editor-first=Duane |pages=1–19 |chapter=How New Anarchism Changed the World (of Opposition) after Seattle and Gave Birth to Post-Anarchism |editor-last2=Evren |editor-first2=Süreyyya }} * {{Cite book |last=Honeywell |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=qzKOzQEACAAJ |title=Anarchism |publisher=Wiley |date=2021 |isbn=978-1-5095-2390-0 |series=Key Concepts in Political Theory |access-date=13 Agosto 2022|language=em}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |author-mask=2 |date=2010 |title=Hakim Bey and Ontological Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |location=East Lansing |publisher=Michigan State University Press|language=en |volume=4 |issue=2 |pages=109–137 |doi=10.1353/jsr.2010.0009 |jstor=41887660 |s2cid=143304524}} * {{Cite book |last=Ramnath |first=Maia |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Non-Western Anarchisms and Postcolonialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} {{Refend}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Anarkismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] tk7nsa9w0vin2vonfxfbrbz6tk2e7df 2217062 2217050 2026-07-23T15:37:23Z Jojit fb 38 /* Pagbuwag sa bilangguan */ 2217062 wikitext text/x-wiki {{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}}Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay "talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado."{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon. Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo. == Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan == [[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2">Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.</ref><ref name="Leier2">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.</ref>]] Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang "walang pinuno" o "walang namumuno". Binubuo ito ng unlaping ''an-'' ("walang") at ng salitang ''arkhos'' ("pinuno" o "tagapamahala"). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc="Anarchism"|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc="Anarchism"|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}} Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2" /><ref name="Leier">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)</ref> Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc="The Basic Ideas of Anarchism"}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}} Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang "pinakasukdulang kabaligtaran" ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, "sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina."{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, "mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito"—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—"ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo." Dagdag pa niya, "ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan."{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na "ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito."{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na "nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan" ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}} Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}} == Simbolismo == {{multiple image | total_width = 320 | image1 = Anarchy-symbol.svg | caption1 = Simbolong bilog na A | image2 = Circle-A red.svg | caption2 = Naka-istilong Bilog na A na punk | align = right | header = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.<ref>{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}</ref> }} Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].<ref name="Baillargeon">{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}</ref> Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod. Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A. Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].<ref name="revival">{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}</ref><ref name="Gordon">{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}</ref> == Mga paaralan ng kaisipan == Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc="Anarchism"|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc="Anarchism"}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}} Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc="Critique of authoritarian socialism"}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&pg=PP15 xi]|1ps=, "Usually considered to be an extreme left-wing ideology".}}<ref name=":1">{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}</ref>{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}} Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}} Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.<ref name="sa">{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}} === Klasiko === Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}} Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang "pagbuwag sa estado",<ref name=":0">{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}</ref> pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang "ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari."{{Sfn|Pierson|2013|p=187}} Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}} Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong "[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]."{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}} Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}} Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}} === Pos-klasiko at kontemporaryo === Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}} Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga "medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo," wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}} Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}} == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at gitnang panahon === Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}} Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}} Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}} === Makabagong panahon === [[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]] Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} [[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]] Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}} Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}} Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}} Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}} Pagsapit ng simula ng ika-20 dantaon, humupa na ang kilusang terorista, at ang lugar nito ay napalitan ng anarko-komunismo at anarko-sindikalismo, habang ang anarkismo ay lumaganap sa iba't ibang panig ng daigdig.{{Sfn|Moya|2015|p=327}}{{Sfn|Levy|2011|p=16}} Sa [[Tsina]], may maliliit na pangkat ng mga mag-aaral na nagpakilala ng [[makatao]] at [[maka-agham]] na bersiyon ng anarko-komunismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Samantala, naging sentro ang [[Tokyo]] ng mga mapanghimagsik na kabataan mula sa iba't ibang bansa sa [[Silangang Asya]] na nagtungo sa kabisera ng [[Hapon]] upang mag-aral.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Sa [[Amerikang Latino]], naging pangunahing baluwarte ng anarko-sindikalismo ang [[Arhentina]], kung saan ito ang naging pinakaprominenteng [[ideolohiya]] ng kaliwa.{{Sfnm|1a1=Levy|1y=2011|1p=23|2a1=Laursen|2y=2019|2p=157|3a1=Marshall|3y=1993|3pp=504–508}} Nakilahok din ang mga anarkista sa Komuna ng Strandzha at sa Republika ng Kruševo, na itinatag sa [[Masedonya]] sa panahon ng Pag-aalsang Ilinden–Preobrazhenie noong 1903, gayundin sa [[Rebolusyong Mehikano]] noong 1910. Sa sunod-sunod na mga rebolusyon noong 1917–1923, nagkaroon ang mga anarkista ng iba't ibang antas ng aktibong pakikilahok.{{sfn|Marshall|1993|p=470}} Sa kabila ng mga pangamba, masigasig na nakilahok ang mga anarkista sa Rebolusyong Ruso bilang pagsalungat sa Kilusang Puti, lalo na sa Makhnovshchina. Nang makita nila ang tagumpay ng mga Bolshevik sa [[Rebolusyong Oktubre]] at ang sumunod na [[Digmaang Sibil sa Rusya]], maraming manggagawa at aktibista ang lumipat sa mga partidong komunista, na lumakas kapalit ng paghina ng anarkismo at iba pang kilusang sosyalista. Sa Pransiya at Estados Unidos, maraming kasapi ng malalaking kilusang sindikalista, gaya ng Pangkalahatang Kompederasyon ng Paggawa at ng Manggagawang Pang-industriya ng Mundo, ang umalis sa kanilang mga samahan at sumapi sa Komunistang Internasyonal.{{Sfn|Nomad|1966|p=88}} Gayunman, matapos maging matatag ang pamahalaang Bolshevik, dumanas ng matinding panunupil ang mga anarkista, kabilang noong Pag-aalsa sa [[Kronstadt]]. Maraming anarkista mula sa [[Petrograd]] at [[Mosku]] ang tumakas patungong [[Ukranya]], subalit kalaunan ay dinurog din ng mga Bolshevik ang kilusang anarkista roon.{{Sfn|Avrich|2006|p=204}} Dahil sa panunupil sa mga anarkista sa Rusya, umusbong ang dalawang bagong magkasalungat na kaisipan: ang platapormismo at ang sintesis na anarkistang. Layunin ng una na bumuo ng isang magkakaugnay na samahang mangunguna sa rebolusyon, samantalang tinututulan naman ng ikalawa ang anumang anyo ng organisasyong maihahalintulad sa isang partidong pampolitika. Sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]] noong 1936–1939, muling nakipag-alyansa ang mga anarkista at mga sindikalista (CNT at FAI) sa iba't ibang kilusang makakaliwa. Ang matagal nang tradisyon ng anarkismo sa [[Espanya]] ang naging dahilan upang gumanap ang mga anarkista ng mahalagang papel sa digmaan, lalo na sa Rebolusyong Espanyol ng 1936. Bilang tugon sa paghihimagsik ng hukbo, isang kilusang binigyang-inspirasyon ng anarkismo—na binubuo ng mga [[magsasaka]] at manggagawa at sinusuportahan ng mga armadong milisya—ang kumontrol sa [[Barcelona]] at sa malalawak na kanayunan ng Espanya, kung saan isinakolektibo nila ang mga lupain.{{Sfn|Bolloten|1984|p=1107}} Sa simula ng digmaan, nagbigay ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ng limitadong tulong. Gayunman, nauwi ito sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga komunista at iba pang pangkat ng makakaliwa sa isang serye ng mga pangyayaring nakilala bilang Mga Araw ng Mayo, habang pinagtibay ni [[Joseph Stalin]] ang kontrol ng Unyong Sobyet sa pamahalaang Republikano. Nagbunga ito ng panibagong pagkatalo ng mga anarkista sa kamay ng mga komunista.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 466}} ==== Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lubhang nanghina ang kilusang anarkista. Pagsapit ng dekada 1960, muling sumigla ang anarkismo, na marahil ay dulot ng nakitang kabiguan ng [[Marxismo–Leninismo]] at ng mga tensiyong ibinunga ng [[Digmaang Malamig]].{{Sfn|Marshall|1993|p=539}} Sa panahong ito, lumitaw ang anarkismo sa iba't ibang kilusang tumutuligsa kapwa sa kapitalismo at sa estado, gaya ng mga kilusang laban sa sandatang nuklear, pangkapaligiran, pangkapayapaan, kontra-kultura ng dekada 1960, at ng Bagong Kaliwa.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 539}} Nagkaroon din ito ng paglipat mula sa dati nitong mapanghimagsik na katangian tungo sa mapanuksong repormismong kontra-ikapitalista. Naiugnay rin ang anarkismo sa subkulturang [[punk]], gaya ng makikita sa mga banda tulad ng Crass at Sex Pistols.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Ang mga umiiral na kaisipang [[Peminismo|peminista]] ng anarka-peminismo ay muling sumigla noong ikalawang yugto ng peminismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Sa panahong ito rin nagsimulang mabuo ang itim na anarkismo (''black anarchism''), na nakaimpluwensiya sa paglayo ng anarkismo mula sa dati nitong nakasentro sa [[Europa]].{{Sfn|Williams|2015|p=680}} Kasabay nito, nabigo itong magkaroon ng malawak na impluwensiya sa Hilagang Europa, habang naabot naman nito ang hindi pa nararanasang kasikatan sa [[Amerikang Latino]].{{Sfn|Harmon|2011|p=70}} Noong pagpasok ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], lalong lumawak ang kasikatan at impluwensiya ng anarkismo sa mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa [[digmaan]], at laban sa [[globalisasyon]].{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Lumago ang interes sa kilusang anarkista kasabay ng pag-igting ng kilusang kontra-globalisasyon,{{Sfn|Evren|2011|p=1}} na ang mga pangunahing kalipunan ng mga aktibista ay nakabatay sa mga pananaw na anarkista.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Naging kilala ang mga anarkista sa kanilang pakikilahok sa mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|World Trade Organization]] (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal), [[Group of Eight]] (G8, o Pangkat ng Walo), at World Economic Forum (WEF, o Pandaigdigan na Pagpupulong sa Ekonomiya). Sa mga protestang ito, ang mga pansamantalang pangkat na walang pinuno at hindi nagpapakilala, na tinatawag na ''black blocs'' o blokeng itim, ay nasangkot sa mga kaguluhan, pagsira ng [[ari-arian]], at mararahas na komprontasyon laban sa [[pulisya]]. Kabilang sa iba pang mga taktika sa pag-oorganisa na umusbong sa panahong ito ang mga ''affinity group'' (mga pangkat na binubuo ng magkakatulad ang layunin), ''security culture'' (kultura ng pagpapanatili ng seguridad), at paggamit ng mga desentralisadong [[teknolohiya]] gaya ng [[Internet]]. Isa sa pinakamahalagang pangyayari sa panahong ito ang mga komprontasyon sa kumperensiya ng WTO sa [[Seattle]] noong 1999.{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Habang hinuhubog ng kilusang ito ang radikalismo ng ika-21 dantaon, ang mas malawak na pagtanggap sa mga simulain ng anarkismo ay naging hudyat ng muling pagsigla ng interes sa anarkismo.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Gayunman, sa makabagong pagbabalita, madalas na binibigyang-diin ang karahasang isinagawa ng mga ''black bloc'' sa mga demonstrasyon at iniuugnay ito sa mga anarkista.<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 2013 |title=Black Blocs hijack Brazil teacher protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-24453113 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Booth |first1=Robert |last2=Vallée |first2=Marc |date=1 Abril 2011 |title='Black bloc' anarchists behind anti-cuts rampage reject thuggery claims |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2011/apr/01/anarchists-anti-cuts-march |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Abril 2011 |title=Who are the Black Bloc and what are they trying to achieve? |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2011-04-04/blocwilliams/45890 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> Bagaman may mga layuning rebolusyonaryo, marami sa mga makabagong anyo ng anarkismo ay hindi nakatuon sa komprontasyon. Sa halip, sinisikap nilang bumuo ng isang alternatibong paraan ng organisasyong panlipunan (alinsunod sa teorya ng kapangyarihang dalawahan o ''dual power''), na nakabatay sa ugnayang may pagtutulungan at kusang-loob na kooperasyon. Makikita ito sa mga pangkat tulad ng Food Not Bombs (Pagkain Hindi Bomba) at sa mga sentrong panlipunang pinamamahalaan ng mga kalahok mismo.{{Sfn|Honeywell|2021|}} Ang mas malawak na pagkapansin sa anarkismo ay nagbunsod din sa mas maraming iskolar sa mga [[Larangang akademiko|larangan]] tulad ng [[antropolohiya]] at [[kasaysayan]] na pag-aralan at makibahagi sa kilusang anarkista, bagaman higit na pinahahalagahan ng makabagong anarkismo ang pagkilos kaysa sa teoryang [[akademiko]].{{Sfnm|1a1=Williams|1y=2010|1p=110|2a1=Evren|2y=2011|2p=1|3a1=Angelbeck|3a2=Grier|3y=2012|3p=549}} Naging maimpluwensiya rin ang mga ideya ng anarkismo sa pag-unlad ng mga Zapatista sa [[Mehiko]] at ng Pederasyon Demokratiko ng Hilagang Siria, na mas kilala bilang Rojava, isang ''[[de facto]]'' na nagsasariling rehiyon sa hilagang [[Siria|SIria]].{{Sfn|Ramnath|2019|p=691}} == Paglaganap ng anarkismo sa Pilipinas == Ang anarkismo sa [[Pilipinas]] ay nag-ugat sa laban kontra [[kolonyalismo]] laban sa [[Imperyong Espanyol]] at naging maimpluwensiya sa [[Himagsikang Pilipino]] at sa maagang kilusang unyon ng mga manggagawa sa bansa. Matapos itong mapalitan ng Marxismo–Leninismo bilang pangunahing rebolusyonaryong kaisipan noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, muli itong sumigla bilang bahagi ng punk na subkultura kasunod ng pagkakahati-hati ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]. Mabilis na lumaganap ang nasyonalismong Pilipino sa buong kapuluan matapos ang Maluwalhating Rebolusyon ng 1868. Maraming intelektuwal na Pilipino, kabilang sina [[José Rizal]] at [[Marcelo H. del Pilar]], ang naglunsad ng [[Kilusang Propaganda]], na nanawagan ng mga reporma sa pamamahala ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]].<ref>{{cite book|last1=Schumacher|first1=John|title=The Propaganda Movement, 1880–1895: The Creation of Filipino Consciousness, the Making of the Revolution|date=1997|publisher=Ateneo University Press|location=Manila|isbn=971-550-209-1|page=333|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|language=en}}</ref> Noong 1890, lumipat si Rizal sa Europa, kung saan nakilala niya ang mga kilusang anarkista sa Pransiya at Espanya. Sa Espanya, naging tagapayo niya ang Proudhonistang pederalista na si Francisco Pi y Margall.<ref name=":2">{{Cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=Age of globalization : anarchists and the anticolonial imagination|date=2013|publisher=Verso|isbn=978-1-78168-144-2|pages=107, 159|oclc=864023954|language=en}}</ref><ref name=":02">{{cite journal|url=https://asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-49-1-2013/From%20Cadiz%20to%20La%20Liga%20-%20Spanish%20Context%20of%20Rizals%20Political%20Thought%20-%20Aseniero.pdf|pages=27–39|title=From Cádiz to La Liga: The Spanish Context of Rizal's Political Thought|first=George|last=Aseniero|date=31 Oktubre 2013|journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|volume=49|issue=1|location=Lungsod Quezon|issn=2244-5927|oclc=950730261|language=en}}</ref> Ang konsepto ng propaganda sa pamamagitan ng gawa (''propaganda of the deed'') ang naging partikular na inspirasyon sa ikalawang nobela ni Rizal na ''[[El filibusterismo]]'', na naglalarawan ng isang rebolusyon para sa pambansang paglaya laban sa mga kolonyal na awtoridad ng Espanya sa Pilipinas.<ref name=":2" /> Sa [[Nobelang Pilipino|nobelang]] iyon, inilarawan ni Rizal ang isang nabigong pagtatangka ng propaganda sa pamamagitan ng gawa sa katauhan ni Simoun, na nagtangkang pasabugin ang isang pagtitipong dinaluhan ng mga piling tao o elitista ng kolonyal na pamahalaan.<ref name=":12">{{cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=The Age Of Globalization: Anarchists and the Anti-Colonial Imagination|publisher=Verso Books|year=2013|isbn=9781781681442|location=[[London]]|page=31|oclc=875370534|language=en}}</ref> Pagbalik niya sa [[Maynila]] noong 1892, itinatag ni Rizal ang [[La Liga Filipina]], isang lihim na samahan na nakatuon sa pagtutulungan, pagtatatag ng mga kooperatiba, at iba pang gawain.<ref name=":02" /> Dahil sa kaniyang mga gawain sa Liga, inaresto si Rizal at ipinatapon sa Dapitan.<ref>{{cite book |last1=Zaide|first1=Gregorio F.|title=Rizal: His Exile to Dapitan|date=1976|publisher=St. Mary's|pages=193|url=https://books.google.com/books?id=xPziMgEACAAJ&q=rizal+exile+in+dapitan|access-date=19 Agosto 2019|language=en}}</ref> Doon ay nagtayo siya ng isang [[ospital]], isang sistema ng panustos ng tubig, at isang [[paaralan]], kung saan siya nagturo at nagsagawa rin ng pagsasaka at [[paghahalaman]].<ref>{{cite book |last1=Gibbs|first1=Eloise A.|title=Rizal in Dapitan: A Story Based on the Life of José Rizal During His Exile in Dapitan|date=1960|publisher=University Book Supply|page=230|url=https://books.google.com/books?id=jqFAAAAAIAAJ&q=Rizal+in+dapitan|access-date=20 Agosto 2019|language=en}}</ref> Matapos ipatapon si Rizal, maraming nasyonalistang Pilipino ang nagtatag ng [[Katipunan]], isa pang lihim na samahan, subalit sa pagkakataong ito ay may layuning makamit ang kasarinlan mula sa Espanya sa pamamagitan ng isang himagsikan. Dahil sa inspirasyon mula sa mga akda ni Rizal, nag-organisa ang Katipunan ng armadong paglaban sa pamahalaang Espanyol sa pamumuno ni [[Andrés Bonifacio]].<ref>{{Citation|last=Agoncillo|first=Teodoro|author-link=Teodoro Agoncillo|title=The Revolt of the Masses: The story of Bonifacio and the Katipunan|publisher=[[University of the Philippines]] Press|location=Lungsod Quezon|year=1996|orig-year=1956|isbn=971-8711-06-6|url=https://books.google.com/books?id=SV_BAQAACAAJ|page=41|language=en}}</ref> Matapos mabunyag ang mga gawain ng Katipunan noong Agosto 1896, nagsimula ang Himagsikang Pilipino. Nag-alsa ang mga kasapi ng Katipunan sa [[Caloocan]],<ref name="Ocampo1995">{{cite book |last=Ocampo|first=Ambeth R.|title=Bonifacio's bolo|url=https://books.google.com/books?id=YWhxAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Anvil Pub.|isbn=978-971-27-0418-5|page=8|language=en}}</ref> itinatag ang [[Republika ng Katagalugan]], at nagpahayag ng isang pambansang armadong himagsikan.<ref name="guererro1">{{citation |last1=Guererro|first1=Milagros|last2=Encarnacion|first2=Emmanuel|last3=Villegas|first3=Ramon|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|journal=Sulyap Kultura|volume=1|issue=2|pages=3–12|publisher=National Commission for Culture and the Arts|year=1996|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|access-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|archive-date=2010-11-15|url-status=dead|language=en}}</ref> Bagaman walang tuwirang naging bahagi si Rizal sa himagsikan, nilitis siya ng hukumang militar sa mga kasong paghihimagsik, sedisyon, at sabuwatan. Napatunayang nagkasala siya sa lahat ng paratang at binaril ng pulutong ng mga tagabaril bilang pagbitay.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward|last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan|title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0|year=1923|publisher=The Century co.|page=[https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0/page/308 308]|language=en}}</ref> Noong 1897, napatalsik at ipinapatay si Bonifacio ni [[Emilio Aguinaldo]], na siyang umako sa pamumuno ng kilusang rebolusyonaryo.<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|pages=178–181|language=en}}</ref> Matapos mapalayas ang mga Espanyol mula sa kapuluan, nagtatag si Aguinaldo ng isang diktadura at ipinahayag ang [[kasarinlan ng Pilipinas]]. Gayunman, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], pormal na isinuko ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos, na naging mitsa ng armadong tunggalian laban sa bagong tatag na [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>{{cite book|last=Randolph|first=Carman Fitz|title=The Law and Policy of Annexation|chapter=Chapter I, The Annexation of the Philippines|publisher=BiblioBazaar, LLC|location=Charleston, South Carolina|year=2009|isbn=978-1-103-32481-1|language=en}}</ref> Sa panahon ng himagsikan, si [[Isabelo de los Reyes]] ay kabilang sa mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Espanya, kung saan siya ay ibinilanggo sa Kastilyo ng Montjuïc. Doon ay nakilala niya ang ilang mga anarkista at sindikalista, at napag-aralan ang panitikang anarkista na ibinibigay sa kanya ng isang simpatetikong bantay.<ref name="Mojares">{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=268|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=William Henry|year=1992|title=The Union Obrera Democrática: First Filipino Trade Union|location=Lungsod Quezon|publisher=New Day|page=14|isbn=9789711004880|oclc=1187047203|language=en}}</ref> Matapos siyang makalaya, nakilala niya ang ilang mga palaisip na anarkista, kabilang sina Francesc Ferrer,<ref name="Saulo">{{Cite book |title=Communism in the Philippines : An Introduction|last=Saulo|first=Alfredo|date=2002|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9715504035|edition=Pinalaki|location=Maynila, Pilipinas|oclc=969406494|page=4|language=en}}</ref> at nabasa ang mga akda nina Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, at Peter Kropotkin.<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=269|language=en}}</ref> Matapos sumuko ang mga hukbo ni Emilio Aguinaldo at maitatag ang Pamahalaang Insular noong 1901, nakabalik si Isabelo sa Maynila,<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=274|language=en}}</ref> dala ang isang malaking koleksiyon ng mga akdang anarkista at sosyalista.<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=15|language=en}}</ref> Dahil sa impluwensiya ng anarko-sindikalismo, pinangunahan niya ang isang bugso ng mga protesta at welga ng mga manggagawa sa Maynila, na humantong sa pagtatatag ng Unión Obrera Democrática (UOD), ang kauna-unahang makabagong pederasyon ng mga unyon ng manggagawa sa bansa.<ref>{{cite journal|last=Dennison|first=Eleanor|url=https://www.jstor.org/stable/3022423|title=Philippine Labor under the Commonwealth|journal=Far Eastern Survey|volume=7|issue=24|publisher=Institute of Pacific Relations|date=7 Disyembre 1938|pages=277–282|doi=10.2307/3022423|jstor=3022423|issn=0362-8949|oclc=4636899601|url-access=subscription|language=en}}</ref> Nang maglunsad ang UOD ng isang pangkalahatang welga noong Agosto 1902, isinailalim ito sa pagmamanman ng pulisya at inaresto si Isabelo.<ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=William J.|year=1992|title=The Philippines: Colonialism, Collaboration, and Resistance|location=New York|publisher=International|page=51|isbn=9780717806928|oclc=246725565|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=279|language=en}}</ref> Habang nasa bilangguan, naghain siya ng pagbibitiw sa UOD, subalit ipinagpatuloy ang kanyang gawain nina Hermenegildo Cruz, isang tagapag-organisa ng kilusang paggawa, at Arturo Soriano, isang pinuno ng welga. Isinalin ni Soriano sa [[wikang Tagalog]] ang dayalogo ni Errico Malatesta na ''Fra Contadini'' (''Sa Pagitan ng mga Magsasaka'') sa pamagat na Dalawang Magbubukid. Sa huli, nabuwag ang UOD dahil sa mga panloob na hidwaan. Ang pangkat ng mga katamtaman (''moderates''), sa pamumuno ni [[Lope K. Santos]], ay bumuo ng Unión del Trabajo de Filipinas (UTF) na sinuportahan ng Estados Unidos, samantalang ang pangkat ng mga radikal, sa pamumuno ni Hermenegildo Cruz, ay nagtatag ng Congreso Obrero de Filipinas (COF).<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=21|language=en}}</ref> Nang maglaon, isinulat ni Santos ang nobelang ''[[Banaag at Sikat]]'', na tumatalakay sa dalawang magkaibigan: ang isa ay isang sosyalista at ang isa naman ay isang anarkista.<ref name="LKSantos">{{cite book|last=Santos|first=Lope K.|author-link=Lope K. Santos|title=[[Banaag at Sikat]]|publisher=Bookmark|location=Philippines|year=1988}}</ref> Bilang bahagi ng Kilusang Mayo a Kuwatro, nagtatag ang mga anarkistang Tsino ng isang sangay sa Maynila, kung saan naglathala sila ng mga babasahing anarkista na ipinamahagi sa buong Timog-silangang Asya.<ref>{{cite book|first=C.F.|last=Yong|title=The origins of Malayan Communism|location=[[Singapore]]|year=1997|page=18|publisher=Strategic Information and Research Development Centre|isbn=9789672165606|oclc=1112676175|language=en}}</ref> Gayunman, dahil sa pagbuwag sa UOD, humupa na noon ang kilusang anarkista sa malaking bahagi ng kapuluan. Nagpatuloy pa rin ang mga kaisipang anarkista sa hanay ng mga magsasaka, lalo na sa mga unyong magsasaka gaya ng Aguman ding Maldang Talapagobra (AMT; ''Liga ng mga Maralitang Manggagawa''), isang prente ng Partido Sosyalista ng Pilipinas.<ref name=":22">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Ang paglaganap ng mga kaisipang anarkistang ito ay pinadali ng mga babasahing ipinakilala nina Isabelo de los Reyes at Dominador Gómez sa loob ng Partido Sosyalista.<ref name=":23">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Pagkatapos ng Rebolusyong Ruso, nagsimulang mag-ugat ang Marxismo–Leninismo sa mga makakaliwang pangkat noong [[dekada 1920]]. Sa impluwensiya ng Partido Obrero de Filipinas, nakipag-ugnayan ang COF sa Red International of Labor Unions (Pulang Pandaigdigang Samahan ng mga Unyon ng Manggagawa) noong 1927.<ref>{{cite book|first=Edward Hallett|last=Carr|title=A History of Soviet Russia, Volume 14: Foundations of a Planned Economy: Volume 3, Part 3|location=[[Londres]]|publisher=Macmillan|year=1978|page=1040|oclc=1200091334|language=en}}</ref> Ang ugnayang ito ay nagdulot ng pagkakahati sa pagitan ng mga katamtaman at mga rebolusyonaryo sa loob ng COF, na humantong sa tuluyang pagkawatak-watak ng unyon.<ref>{{cite book|first=Crisanto|last=Evangelista|author-link=Crisanto Evangelista|title=The Split in the Philippine Labour Congress: Agents of U.S. Imperialists and Native Bourgeoisie Fail to Capture Congress|publisher=The Red International of Labor Unions|volume=1|issue=6/7|date=Agosto 1929|page=300|language=en}}</ref> Noong 1930, umusbong mula sa pagkakahating ito ang [[Partido Komunista ng Pilipinas]], na nagsimulang isentralisa ang pamamahala sa kilusang manggagawa.<ref name="Saulo" /> Sa una ay ipinagbawal ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ang Partido Komunista,<ref name="Court1932">{{cite court |litigants=The People of the Philippine Islands v. Crisanto Evangelista, et al.|vol=GR L-36278|reporter=SCRA|court=Phil.|date=1932|url=http://www.lawphil.net/judjuris/juri1932/oct1932/gr_l-36278_1932.html|access-date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> subalit kalaunan ay ginawang legal ito matapos maitatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]], dahil sa lumalaking banta mula sa [[Imperyo ng Hapon]].<ref name="Saulo" /> Noong [[dekada 1970]], nagsimulang muling umusbong ang kilusang anarkista sa Pilipinas bilang bahagi ng umuusbong na subkulturang [[punk]] sa kapuluan, na nagtaguyod ng matibay na pilosopiya ng pagtutol sa awtoridad. Sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]], dinala sa bansa ng mga nagbalik na kasapi ng diyaspora ang musikang punk, na palihim na ipinalaganap sa buong Maynila, na nagbunsod sa paglitaw ng kilusang Pinoy punk. Naging daluyan ang musikang punk ng pagpapahayag ng pagkadismaya ng kabataan sa konserbatibong lipunan, at noong [[dekada 1980]] ay nagkaroon ito ng hayagang pampulitikang katangian, kung saan maraming punk ang tahasang yumakap sa mga kaisipang anarkista.<ref name="Interview">{{cite book|url=https://www.alpineanarchist.org/r_i_philippines_english.html|chapter=Interview with Jong Pairez and Bas Umali about Anarchism in the Philippines|title=Von Jakarta bis Johannesburg|editor1=Gabriel Kuhn|editor2=Sebastian Kalicha|year=2010|first1=Jong|last1=Pairez|first2=Bas|last2=Umali|location=Münster|publisher=Unrast|isbn=9783897715066|oclc=919085683|language=en}}</ref> Ang pagkakahati-hati ng Partido Komunista ng Pilipinas matapos ang [[Himagsikang Lakas ng Bayan]] ay nagbunsod pa ng panibagong pagsigla ng mga gawaing anarkista sa kapuluan.<ref name="CH293">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=293|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Ayon sa isang [[salaysay]], isang selulang kadre ng Partido Komunista ang yumakap sa anarkismo.<ref name="CH293" /> Isa sa mga kaisipang umusbong mula sa pagkakahati ay ang demokrasyang bayan, na nagsusulong na ang wastong larangan para sa mga demokratikong inisyatiba ay ang lipunang sibil sa halip na ang estado.<ref>{{cite journal|url=https://www.journals.upd.edu.ph/index.php/kasarinlan/article/viewArticle/885|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|page=75|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Quezon City]]|language=en}}</ref> Ang mga tinaguriang "demokratang bayan" ay pangunahing nahati sa pagitan ng mga minarkista, na lumahok sa pulitikang elektoral, at ng mga anarkista, na nakibahagi sa pag-oorganisa ng mga pamayanan.<ref>{{cite book|last=Törnquist|first=Olle|year=2002|title=Popular development and democracy|publisher=University of Oslo|url=http://folk.uio.no/ollet/final-edited-UNRISD-2.pdf|access-date=8 Pebrero 2012|location=[[Oslo]]|series=SUM Occasional Papers|issue=3|isbn=9788290391435|oclc=474607527|language=en}}</ref> Sa peryodikong ''Kasarinlan'', inilathala ng dating kasapi ng Partido Komunista na si Isagani Serrano ang [[sanaysay]] na ''Reimagining Philippine Revolution'', kung saan kanyang itinaguyod ang demokrasyang bayan, pinuna ang ideolohiya ng partido, at nagpanukala ng isang panlipunang rebolusyong laban sa estado.<ref>{{cite journal|url=https://www.journals.upd.edu.ph/index.php/kasarinlan/article/viewArticle/885|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|pages=80–81|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Lungsod Quezon]]|language=en}}</ref> Patuloy na nakaakit ng mga tagasunod ang kilusang anarkista noong dekada 1990, lalo na matapos ang mga protesta laban sa WTO sa Seattle noong 1999, na nagdala sa anarkismo sa pangunahing talakayang pampubliko.<ref name="Interview" /> Isa sa mga grupong nabuo sa panahong ito ang Metro Manila Anarchist Confederation (MMAC, o Konpederasyon ng mga Anarkista sa [[Kalakhang Maynila]]), na naglalayong pag-ugnayin ang mga indibiduwal at kolektibo upang sama-samang kumilos, sa halip na bumuo ng isang [[Partidong pampolitika|partidong pampulitika]].<ref name="CH298">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=298–300|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Nagsimula ring mabuo ang iba pang organisadong pangkat ng mga anarkista, kung saan nagsanib ang ilang kolektibo upang itatag ang Anti-Capitalist Convergence Philippines (Pagtitipong Laban sa Kapitalismo sa Pilipinas), na nag-organisa ng mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] at sa [[Bangkong Pandaigdig]].<ref name="Ness">{{Cite encyclopedia |last1=Fernandez|first1=Erwin S.|editor1-last=Ness|editor1-first=Immanuel|title=Anarchism, Philippines|pages=1–2|date=2009|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0068|language=en|isbn=978-1-4051-9807-3|publisher=John Wiley & Sons|encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|df=mdy-all}}</ref> Noong 2001, lalo pang nahikayat ang mga Pilipino sa anarkismo sa panahon ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikang EDSA]] laban sa pamahalaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]]. Sa panahong ito, namahagi ang mga anarkista ng polyetong pinamagatang ''Organize Without Leaders!'' ("Mag-organisa nang Walang mga Pinuno!"), na nagbigay-diin sa kanilang kaibhan sa iba pang pangkat ng oposisyon na naglalayong makamit ang kapangyarihang pampulitika.<ref name="CH300">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=300–303|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Matapos maluklok sa kapangyarihan si [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang pangulo, maraming makakaliwa sa bansa ang nadismaya sa mga Himagsikang EDSA, na sa kanilang pananaw ay nauwi lamang sa pagpapalit ng naghaharing rehimen.<ref name="CH304">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=304–306|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Lalo pang tumindi ang pagkadismayang ito matapos ang nabigong [[EDSA Tres|EDSA III]], na mabilis na sinupil at nagresulta sa pag-aresto sa mga pinuno ng oposisyon, subalit nagpalawak din ng kamalayan ng publiko sa mga posibilidad ng sariling pag-oorganisa.<ref name="CH308">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=308|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Maging ang ilang kasapi ng Partido Komunista ay nagsimulang manawagan ng sistemikong pagbabago, sa halip na ang dati nilang panawagan para sa pagpapalit lamang ng rehimen.<ref name="CH311">{{cite thesis|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present |publisher=[[University of Western Australia]] |chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=311|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Kasunod ng mga himagsikang ito, nagsimulang manawagan ang mga makabagong Pilipinong anarkista, gaya ni Bas Umali, ng pagbuwag sa estadong-bansa ng Pilipinas at ng pagtatatag kapalit nito ng isang desentralisadong "kapuluang konpederasyon".<ref>{{cite web|url=http://www.anarkismo.net/article/2923|title=Archipelagic Confederation|date=26 Abril 2006|access-date=25 Hulyo 2021|last=Umali|first=Bas|work=Anarkismo.net|language=en}}</ref> Ang mga anarkistang paraan ng paglutas ng mga suliranin, na nakabatay sa sinaunang tradisyon ng bayanihan bago dumating ang mga mananakop at sinusuportahan, bukod sa iba pa, ng [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] prinsipyo ng subsidyaridad,<ref name="delmundo2021">{{cite web|last=Del Mundo|first=Rubi|date=2021-04-21|title=Mutual Aid, Community Pantries Bring Out the Best in Filipinos and the Worst in Duterte's Inhumane Regime|url=https://cpp.ph/statements/mutual-aid-community-pantries-bring-out-the-best-in-filipinos-and-the-worst-in-dutertes-inhumane-regime|website=Philippine Revolution Web Central|language=en}}</ref> ay muling lumitaw sa pangunahing kamalayan bilang alternatibo sa kawalang-kapangyarihang dulot ng pagdepende sa iba.<ref name="mendizábal2021">{{cite web|url=https://kodao.org/putting-back-the-community-in-community-pantry/|title=Putting Back the "Community" in Community Pantry|website=Kodao|date=2021-04-27|first=L. S.|last=Mendizábal|language=en}}</ref> Isang halimbawa nito ang pagtatatag ng mga ''community pantry'' o [[bodegang bayan]] noong [[pandemya ng COVID-19]] at ang pagpapatuloy ng mga ito sa kabila ng hindi kanais-nais na kalagayang pampulitika at pang-ekonomiya.<ref name="yuvallos2021">{{cite news|url=https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=20 Abril 2021|last=Yuvallos|first=Andreiana|title=The Gov't's Response to the Community-Pantry Movement? Policing and Bureaucracy|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Hinge Inquirer Publications|location=[[Makati]]|issn=0116-0443|oclc=243915470|language=en}}</ref><ref name="sadongdong2021">{{cite news|work=[[Manila Bulletin]]|url=https://mb.com.ph/2021/04/20/parlade-community-pantry-could-be-used-to-urge-public-to-revolt-vs-govt/|title=Parladé: Community Pantry Could be Used to Urge Public to Revolt vs. Gov't|date=20 Abril 2021|first=Martín|last=Sadongdong|access-date=25 Hulyo 2021|issn=0116-3086|oclc=42725386|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|location=[[Maynila]]|language=en}}</ref><ref name="chúa2021">{{cite news|url=https://www.manilastandard.net/news/top-stories/352408/-communist-tag-halts-community-pantry-for-a-day.html|first=Adelle|last=Chúa|date=21 Abril 2021|newspaper=Manila Standard|title="Communist" Tag Halts Community Pantry for a Day|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|location=[[Makati]]|issn=0116-5054|oclc=819413184|language=en}}</ref> Noong 2009, may iba't ibang grupong anarkista na sa Pilipinas. Kabilang sa mga ito ang panrehiyong Davao Anarchists Resistance Movement (DARM, o Kilusang Paglaban ng mga Anarkista ng Davao), ang anarka-peministang organisasyong Liberate the Clit Kolektiv (LiCK, o Palayain ang Clit Kolektiv), ang tagapaglathalang ''Dumpling Press'', ang organisasyong nagtataguyod ng pagpapalaya sa mga hayop na Youth Collective for Animal Liberation (YCAL, o Kolektibong Kabataan para sa Pagpapalaya ng mga Hayop), at ang Local Anarchist Network (LAN, o Lokal na Kalipunan ng mga Anarkista), na naglalarawan sa sarili bilang "maluwag na samahan ng mga anarkista" na binubuo ng iba't ibang tendensiya.<ref name="Ness" /> == Mga konsepto == === Propaganda ng gawa === Ang propaganda ng gawa, o propaganda sa pamamagitan ng gawa, ay isang uri ng tuwirang pagkilos na naglalayong maimpluwensiyahan ang opinyong pampubliko. Ang mismong pagkilos ay nilalayong magsilbing halimbawa na maaaring tularan ng iba at maging mitsa ng isang panlipunang rebolusyon. Madalas itong iniuugnay sa mga mararahas na pagkilos na isinagawa ng iba't ibang anarkista noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at unang bahagi ng ika-20 dantaon, kabilang ang mga pambobomba at [[asasinasyon]] na nakatuon laban sa estado at sa naghaharing uri bilang pagpapahayag ng pagtutol sa kapitalismo, gayundin ang panununog sa mga simbahan na tumatarget sa mga pangkat [[panrelihiyon]]. Gayunpaman, mayroon ding mga di-marahas na anyo ang propaganda ng gawa.<ref>{{cite book |last1=Woodcock|first1=George|chapter=Prologue|pages=11–32|jstor=10.3138/j.ctt2ttv2t.4|title=Anarchism|date=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-629-7|quote-page=20|quote=the modern pacifist anarchists, …have tended to concentrate their attention largely on the creation of libertarian communities – particularly farming communities – within present society, as a kind of peaceful version of the propaganda by deed.|language=en}}</ref> Nilayon ang mga gawaing ito ng [[terorismo]] na magpasiklab ng isang "diwa ng paghihimagsik" sa pamamagitan ng pagpapakita na ang estado, ang gitna at nakatataas na uri, at ang mga organisasyong panrelihiyon ay hindi makapangyarihan sa lahat. Layunin din nitong udyukan ang estado na tumugon nang lalo pang mapaniil.<ref name="Merriman">{{cite book |last=Merriman|first=John M.|date=2016|title=The Dynamite Club: How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror|publisher=[[Yale University Press]]|page=[https://books.google.com/books?id=w8mtCwAAQBAJ&pg=PA63 63]|isbn=978-0-300-21792-6|language=en}}</ref> Noong Kongresong Panlipunang Rebolusyonaryo sa Londres noong 1881, pormal na inaprubahan ang taktikang ito.<ref name="Abidor">{{cite book |last=Abidor|first=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=ELZHEAAAQBAJ&pg=PT7|title=Death to Bourgeois Society: The Propagandists of the Deed|date=2016|publisher=PM Press|isbn=978-1-62963-112-7|language=en}}</ref> === Mutual na tulungan === Ang katawagang "''mutual aid''" tulungang mutuwal (o pagtutulungang-bayan) ay pinasikat ng pilosopong anarkista na si [[Peter Kropotkin]] sa kanyang kalipunan ng mga sanaysay na ''Mutual Aid: A Factor of Evolution''. Dito, ipinangatwiran niya na ang kooperasyon, at hindi ang kompetisyon, ang pangunahing puwersang nagtutulak sa [[ebolusyon]], sa pamamagitan ng [[Mutualismo|mutuwalismo]] sa [[biyolohiya]].<ref name="KropotkinRobinson2020">{{cite book |author1=Peter Kropotkin|author2=Victor Robinson|title=Mutual Aid – A Factor of Evolution: With an Excerpt from Comrade Kropotkin by Victor Robinson|url=https://books.google.com/books?id=CbLoDwAAQBAJ|chapter=Introduction|date=26 Mayo 2020|publisher=Read Books Limited|isbn=978-1-5287-9015-4|language=en}}</ref><ref name="Kropotkin">{{cite book |title=Mutual Aid: A Factor of Evolution|url=http://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution|last=Kropotkin|first=Petr|date=1902|via=The Anarchist Library|access-date=6 Mayo 2020|language=en}}</ref> Ipinahayag ni Kropotkin na ang pagtutulungang-bayan ay may praktikal na pakinabang sa pananatiling buhay ng mga tao at hayop at na ito ay naitaguyod sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Iginiit din niya na ang pagtutulungang-bayan ay masasabing kasintanda ng kultura ng tao.<ref name="Kropotkin" /> Ang pagkilalang ito sa malawak na katangian at pakinabang ng pagtutulungang-bayan sa bawat indibidwal ay salungat sa mga teorya ng [[Charles Darwin|Darwinismong]] panlipunan, na nagbibigay-diin sa kompetisyon ng mga indibiduwal at sa pananatili ng pinakamainam (''survival of the fittest''). === Pinakamababang antas na hindi maipagkakait === Ang ''irreducible minimum'' o pinakamababang antas na hindi maipagkakait ay isang pangunahing prinsipyong etikal sa ekolohiyang panlipunan ni Murray Bookchin.<ref>{{Cite book |last=Biehl |first=Janet |url=https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-janet-biehl-the-murray-bookchin-reader |title=The Murray Bookchin Reader |date=1999 |language=en}}</ref> Nagmula ito sa pag-aaral ng mga katutubo at lipunang walang herarkiya. Ayon sa prinsipyong ito, ang bawat miyembro ng komunidad ay may walang-kondisyong karapatan sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay,<ref>{{Cite news |last=Tokar |first=Brian |date=2008-03-01 |title=On Bookchin's Social Ecology and its Contributions to Social Movements {{!}} Institute for Social Ecology |language=en-US |work=Institute for Social Ecology |url=https://social-ecology.org/wp/2008/03/on-bookchins-social-ecology-and-its-contributions-to-social-movements/ |access-date=2026-07-21}}</ref> tulad ng pagkain, pabahay, at kalusugan—anuman ang kanilang naiambag na trabaho. === Pagwawalang-bisa sa paggawa === Partikular sa mga anarkistang lupon,<ref>{{Cite web |last=Ford|first=Nick|title=7 Key Concepts for Understanding Anti-Work Theory|url=https://www.filmsforaction.org/articles/7-key-concepts-for-understanding-antiwork-theory/|access-date=2022-08-09|website=Films For Action|language=en}}</ref> may ilan na naniniwalang ang [[Trabaho|paggawa]] ay lalong nahiwalay sa tao sa paglipas ng kasaysayan at sa likas na katangian nito ay hindi kasiya-siya at mabigat, kaya't hindi ito dapat ipataw sa pamamagitan ng mga paraang [[pang-ekonomiya]] o [[pampulitika]].<ref>{{Cite web |last=Peters|first=Adele|date=2015-02-02|title=Work Is Bullshit: The Argument For "Antiwork"|url=https://www.fastcompany.com/3041719/work-is-bullshit-the-argument-for-antiwork|access-date=2022-08-09|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Sa ganitong pananaw, may ilan na nananawagan sa pagpapatupad ng walang kondisyong batayang kita (''unconditional basic income'') at/o pagpapaikli ng linggo ng paggawa, gaya ng apat-na-araw na linggo ng trabaho.<ref>{{Cite web |last=Lashbrooke|first=Barnaby|title=The 'Anti-Work' Movement Is A Sign Something's Rotten In The Workplace|url=https://www.forbes.com/sites/barnabylashbrooke/2021/10/25/the-anti-work-movement-is-a-sign-somethings-rotten-in-the-workplace/|access-date=2022-08-09|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Noong 1985, isinulat ng anarkista at sitwasyonistang manunulat na si Bob Black ang kinikilalang manipestong ''The Abolition of Work'' (''Ang Pagpapawalang-bisa sa Paggawa''). === Pagkakaisa ng pamamaraan at layunin === Sa anarkismo, ang pagkakaisa ng pamamaraan at layunin (''unity of means and ends'') ay tinatawag na politikang preporatibo. Sinasabi nito na ang mga paraang ginagamit sa pagbabago ng lipunan ay dapat mismong nagpapakita ng [[Kalayaan|malaya]], patas, at walang-gobyernong lipunan na gustong itayo. Ang politikang preporatibo ay mga paraan ng pag-oorganisa at mga ugnayang panlipunan na naglalayong isabuhay ang lipunang ninanais itatag ng isang pangkat sa hinaharap.<ref>{{cite web |last=Smith|first=E. T.|date=2023-02-01|title=Prefigurative Politics in Practice|url=https://commonslibrary.org/prefigurative-politics-in-practice/|access-date=2026-05-18|work=The Commons Library|language=en}}</ref> Sa praktika, kabilang dito ang pagbuo ng isang bagong lipunan "sa loob ng balangkas ng lumang lipunan" sa pamamagitan ng pamumuhay ayon sa mga pagpapahalaga at mga estrukturang panlipunang ninanais ng pangkat para sa hinaharap.<ref>{{cite web |title=Understanding Prefigurative Politics: A Deep Dive|url=https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|website=Class with Mason|date=25 Oktubre 2024|access-date=25 Oktubre 2024|language=en}}</ref> Ayon kay Carl Boggs, na siyang lumikha ng katawagang ito, layunin ng politikang preporatibo na maisakatawan "sa loob mismo ng kasalukuyang pampulitikang gawain ng isang kilusan [...] ang mga anyo ng ugnayang panlipunan, pagpapasya, [[kultura]], at karanasang pantao na siyang pinakahuling mithiin nito," kaya't nagkakatugma ang paraan at ang layunin ng pagbabagong panlipunan.<ref>Boggs, Carl. 1977. Marxism, Prefigurative Communism, and the Problem of Workers' Control. [https://repository.library.brown.edu/studio/item/bdr:89258/ ''Radical America'' 11 (November)], 100; cf. Boggs Jr., Carl. Revolutionary Process, Political Strategy, and the Dilemma of Power. Theory & Society 4, Blg. 3 (Taglagas), 359-93. (sa Ingles)</ref> Minsan ding ipinagtatanggol ang politikang preporatibo batay sa paniniwalang ang mga layuning makakamit ng isang kilusang panlipunan ay "saligang hinuhubog ng mga paraang ginagamit nito."<ref>Leach, D. K. (2013). Prefigurative politics. The Wiley-Blackwell encyclopedia of social and political movements, 1004-1006. (sa Ingles)</ref> Ang preporatibismo ay ang pagsisikap na isabuhay o isagawa ang politikang preporatibo.<ref>{{Cite journal |last=Heffernan|first=Timothy|date=2020|title='Where Is the New Constitution?': Public Protest and Community-Building in Post–Economic Collapse Iceland|url=https://doi.org/10.3167/arcs.2020.060114|journal=Conflict and Society|volume=6|issue=1|pages=236–254|language=en}}</ref> === Anarkismo at pagkamakabansa o kontra-pagkamakabansa === Ang anarkismo at pagkamakabansa ay kapwa umusbong sa Europa kasunod ng [[Rebolusyong Pranses]] ng 1789, at may mahaba at matatag na ugnayan na maitutunton hanggang kay Mikhail Bakunin at sa kanyang pakikilahok sa kilusang Pan-Slabiko bago pa niya yakapin ang anarkismo. Mahaba rin ang kasaysayan ng pakikilahok ng mga anarkista sa mga kilusang makabansa sa iba't ibang panig ng daigdig, gayundin sa internasyonalismo. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, malakas ang suporta ng anarkismo sa anasyonalismo at [[Esperanto]].<ref name="nodo50.org">Firth, Will. [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm "Esperant Kaj Anarkiismo"]. ''Nodo50''. Nakuha noong 21 Setyembre 2020. "Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la Internacia Anarkiisma Kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj." (sa Esperanto)</ref><ref name="naturismo">{{cite news|last=Roselló|first=Josep Maria Roselló|date=17 Agosto 2005|url=http://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article%3D310|url-status=dead|title=Dossier: El naturalismo libertario en la península ibérica (1890-1939)|newspaper=Ekintza Zuzena|issue=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320014704/https://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article=310|archive-date=20 Marso 2012|access-date=3 Hunyo 2014|quote=Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarуán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista ''Ética'' será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida.|language=es}}</ref><ref name="acracia">{{cite web|last=Díez|first=Xavier|date=1 Abril 2006|url=http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|url-status=dead|title=La insumisión voluntaria. El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923-1938)|pages=1–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723130358/http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|archive-date=23 Hulyo 2011|access-date=6 Mayo 2011|quote=La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938).|language=es}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], inusig ng Espanyang Francoista ang mga anarkista at mga makabayang Katalan, na marami sa kanila ay malawakang gumagamit ng Esperanto.<ref name="Del Barrio">Del Barrio, Toño; Lins, Ulrich (27–29 Nobyembre 2006). [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm "La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española"]. ''Nodo50''. International Congress on the Spanish Civil War. Hinango noong 21 Setyembre 2020. (sa Kastila)</ref> Iginiit ng anarkistang [[Irlandes]] na si Andrew Flood na ang mga anarkista ay hindi mga makabansa at lubos na tinututulan ang [[pagkamakabansa]]; sa halip, sila ay mga kontra-imperyalista.<ref name="Flood">Flood, Andrew. "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism". Workers Solidarity Movement. (sa Ingles)</ref> Katulad nito, itinuturing ng Anarchist Federation (Pederasyong Anarkista) sa Britanya at Irlanda na ang pagkamakabansa ay isang ideolohiyang ganap na nakatali sa pag-unlad ng kapitalismo at hindi kayang lumampas dito.<ref name="Anarchist Federation">[http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html "Against Nationalism"]. Anarchist Federation. 3 Abril 2009. Retrieved 23 Setyembre 2020. (sa Ingles)</ref> Si Pierre-Joseph Proudhon, ang unang taong hayagang tumawag sa sarili bilang isang anarkista sa positibong diwa, ay tumutol sa pagkamakabansa, at iginiit na ang "pagwawakas ng militarismo ang misyon ng ika-19 na dantaon, kung hindi ay hahantong ito sa walang hanggang paghina".<ref>Woodcock, George. ''Pierre-Joseph Proudhon''. p. 233. (sa Ingles)</ref> Ayon kay Proudhon, sa ilalim ng kanyang mungkahing mutuwalismo, "wala nang magiging [[nasyonalidad]], wala nang bayang tinubuan sa pampulitikang kahulugan ng mga salitang ito; ang magiging kahulugan na lamang ng mga ito ay pook ng [[kapanganakan]]. Ang tao, anuman ang kanyang [[lahi]] o kulay, ay mamamayan ng daigdig; ang [[pagkamamamayan]] ay isang karapatang maaaring matamo saanman."<ref>Proudhon, Pierre-Joseph. ''General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century''. p. 283. (sa Ingles)</ref> === ACAB === [[File:ACABBanner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ACABBanner.jpg|left|thumb|Mga anarkista sa [[Leipzig]], [[Alemanya]], na nagpoprotesta habang may hawak na bandilang may nakasulat na "''ACAB, all cops are b...''"]] Ang ACAB, isang daglat para sa ''all cops are bastards'' ("lahat ng pulis ay mga walanghiya" o "lahat ng pulis ay mga bastardo"), ay isang islogang pampulitika na iniuugnay sa mga tutol sa [[kapulisan]]. Karaniwan itong ginagamit bilang kasabihan sa mga ''graffiti'' o ipinapaukit bilang tato. Minsan ay isinusulat din ito bilang 1312, kung saan ang bawat bilang ay kumakatawan sa posisyon ng katumbas na titik sa [[Alpabeto|alpabetong]] Ingles (A=1, C=3, A=1, B=2). Ang pariralang ''all cops are bastards'' ay unang lumitaw sa [[Inglatera]] noong [[dekada 1920]],<ref name="Partridge1986">{{cite book|last=Partridge|first=Eric|title=A Dictionary of Catch Phrases|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=978-0-415-05916-9|page=1|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|last1=Aitken-Smith|first1=Trent|title=The Tattoo Dictionary|last2=Tyson|first2=Ashley|date=2016|publisher=Octopus|isbn=978-1-78472-254-8|pages=13|language=en}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|last=Groundwater|first=Colin|date=11 Hunyo 2020|title=A brief history of ACAB|url=https://www.gq-magazine.co.uk/politics/article/acab-meaning|access-date=11 Setyembre 2020|website=GQ|language=en}}</ref> at kalaunan ay pinaikli bilang "ACAB" ng mga manggagawang nagwewelga noong [[dekada 1940]].<ref name="GQ" /> Sa kasaysayan, ang daglat ay iniugnay sa mga [[kriminal]] sa Reyno Unido.<ref name=":13" /> Una itong naitala bilang tato ng mga bilanggo noong [[dekada 1970]], at karaniwang inilalagay ang tig-isang titik sa bawat daliri, o kung minsan ay ikinukubli bilang maliliit na tuldok sa bawat buko ng kamay.<ref name="ThompsonBlack2006">{{cite book|last1=Thompson|first1=Tim|url=https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803|title=Forensic Human Identification: An Introduction|last2=Black|first2=Sue|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-0-8493-3954-7|page=[https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803/page/n391 384]|url-access=limited|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Noong 1970, ginamit ng ''Daily Mirror'' ang ACAB bilang pamagat ng isang artikulong nagsasaad na ito ay nakatatak sa isang kasapi ng ''Hells Angels'' na nakita sa [[lansangan]].<ref name="GQ" /> Ginamit din ng [[Direktor sa pelikula|direktor]] ng pelikulang si Sidney Hayers ang isang sinensurang bersyon ng [[parirala]] bilang pamagat ng kaniyang pelikulang [[krimen]] noong 1972 na ''All Coppers Are...''.''<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Paul|title=Studying the British Crime Film|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-1-906-73374-2|pages=78–79|language=en}}</ref>'' Noong 1977, nakita ng isang mamamahayag mula sa [[Newcastle upon Tyne]] ang daglat na nakasulat sa mga [[dingding]] ng isang selda sa bilangguan.<ref name="Partridge1986" /> Noong dekada 1980, naging simbolo ng kontra-establisimyento ang ACAB, lalo na sa loob ng mga subkulturang punk at ''skinhead'' (o ahit-ulo).<ref name=":13" /><ref name="GQ" /><ref name=":03">{{cite web|title=ACAB|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/acab|access-date=2019-05-30|website=Anti-Defamation League|language=en}}</ref> Lalo itong sumikat dahil sa awiting "A.C.A.B." ng bandang Oi! na the 4-Skins, na inilabas noong 1982.<ref name=":13" /><ref name="GQ" /> Sa mga sumunod na taon, naging tanyag ang ACAB bilang [[islogan]] ng mga ''hooligan'' at ''ultras'' sa [[Futbol|putbol]] sa Europa,<ref>{{Cite journal|last=Pollard|first=John|date=2016|title=Skinhead culture: the ideologies, mythologies, religions and conspiracy theories of racist skinheads|journal=Patterns of Prejudice|volume=50|issue=4–5|pages=398–419|doi=10.1080/0031322X.2016.1243349|s2cid=151502563|issn=0031-322X|language=en}}</ref><ref name=":13" /> gayundin ng mga kilusang anarkista at kontra-awtoritaryo sa iba't ibang panig ng mundo.<ref name="GQ" /> Sa ilang konteksto, itinuturing ng Anti-Defamation League (Liga Laban sa Paninirang-puri) ang parirala bilang isang simbolo ng pagkamuhi at inilalarawan ito bilang "isang matagal nang islogan sa kultura ng mga ''skinhead''," habang binabanggit ding ginagamit ito kapwa ng mga [[Rasismo|rasista]] at mga kontra-rasistang ''skinhead''.<ref name=":03" /><ref name="guerra">{{cite journal|last=Guerra|first=Nicola|title=Dalla strada alla letteratura, le spericolate e propizie vicende del forestierismo A.C.A.B.. Il contatto linguistico tra italiano e inglese nelle sottoculture Skinhead e Ultras|trans-title=From the road to literature, the reckless and auspicious events of the forestry industry A.C.A.B .. The linguistic contact between Italian and English in the Skinhead and Ultras subcultures|url=https://www.academia.edu/4566221|journal=Analele Universităţii Din Craiova, Seria Ştiinţe Filologice Linguistică Nr. 1-2|date=Enero 2013|publisher=Universităţii din Craiova|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> Matapos ang pagpaslang ng pulis na si Derek Chauvin kay [[George Floyd]] noong Mayo 2020, mas naging madalas ang paggamit ng katawagang ACAB ng mga taong tutol sa kapulisan.<ref name="vice_acab">{{cite news |work=Vice|last=Poulter|first=James|title=How 'ACAB' Became the Universal Anti-Police Slogan|url=https://www.vice.com/en/article/acab-all-cops-are-bastards-origin-story-protest/|access-date=2020-08-26|date=2020-06-08|language=en}}</ref> Habang lumalaganap sa buong Estados Unidos ang mga protesta bilang tugon sa [[Pagpatay kay George Floyd|pagkamatay ni Floyd]] at ang mga talakayan tungkol sa karahasang isinasagawa ng pulisya na may motibong panlahi, mas madalas ding nabanggit ang ACAB sa mga plataporma ng [[hatirang pangmadla]], at nagsimula ring ibenta ang mga produktong may nakalimbag na daglat na ito.<ref name="vice_acab" /> Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katawagan, ang ACAB ay nangangahulugang ang bawat pulis ay may pananagutan sa isang hindi makatarungang sistema. [[Pangangatuwiran|Ipinapangatuwiran]] nila na kahit hindi mismo nakikilahok ang isang pulis sa kalupitan ng pulisya o sa [[rasismo]] sa pagpapatupad ng [[batas]], may [[pananagutan]] pa rin siya sa mga ginawa ng kaniyang mga kasamahan dahil hindi niya ito tinututulan o sinusubukang pigilan.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=What I mean when I say I want to abolish the police|url=https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083406/https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-date=2020-06-02|url-access=limited|url-status=live|access-date=2021-12-17|website=The Independent|language=en}}</ref> === Pagbuwag sa bilangguan === [[File:La_presó_és_tortura.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_pres%C3%B3_%C3%A9s_tortura.jpg|thumb|Isang ''graffiti'' o sulat sa pader sa [[Cataluña]] na nakasulat sa [[wikang Kastila]] na may salin na "Ang bilangguan ay pagpapahirap" at simbolong Bilog-A ng anarkismo.]] Ang pagbuwag sa bilangguan (''prison abolition'') ay isang kilusan na naglalayong buwagin ang bilangguan bilang isang institusyon.<ref name="Frampton">{{cite news |last1=Frampton|first1=Thomas Ward|title=The Dangerous Few: Taking Seriously Prison Abolition and Its Skeptics|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/hlr135&div=98&id=&page=|access-date=15 Agosto 2025|work=Harvard Law Review|date=2021–2022|pages=2013|language=en}}</ref> Hindi tulad ng reporma sa bilangguan, layunin ng pagbuwag sa bilangguan na magtatag ng isang sistema ng [[Katarungan|hustisyang]] pangkriminal na hindi gumagamit ng pagkakapiit bilang paraan ng pagpaparusa. Karaniwang itinataguyod ng mga tagasuporta nito ang makapanunumbalik na hustisya, na naglalayong maituwid at maibalik sa lipunan ang mga [[nagkasala]], sa halip na ang mapagganting hustisya, na naglalayong magparusa sa nagkasala batay sa tindi ng kaniyang krimen. Madalas ding isinusulong ng mga tagapagtaguyod ng pagbuwag sa bilangguan ang malalaking pagbabagong pang-estruktura upang maiwasan ang krimen sa antas ng [[lipunan]] sa pamamagitan ng pagtugon sa mga ugat nito. Ayon sa pananaw na ito, ang krimen ay bunga ng mga suliraning panlipunan tulad ng rasismo at [[kahirapan]]. Bahagyang nabuo ang kilusan para sa pagbuwag sa bilangguan sa Estados Unidos bilang tugon sa pag-aalsa sa Bilangguan ng Attica noong 1971, na nagbigay-pansin sa mga di-makataong kalagayang laganap sa mga bilangguan. Ang mga kilalang aktibista, lalo na si Angela Davis, ay nakatulong upang mabigyang-pansin ang usapin ng pagbuwag sa bilangguan, bagaman nanatili itong higit na limitado sa mga makakaliwang pangkat at mga akademikong lupon. Muling sumigla ang interes sa kilusan matapos ang pagpaslang kay George Floyd noong 2020 at ang mga kaguluhang sibil na sumunod dito, na nagbigay-diin sa mga hindi pagkakapantay-pantay batay sa lahi sa loob ng sistemang hustisyang pangkriminal. === Pagpapalaya sa kabataan === Ang pagpapalaya sa kabataan (''child liberation'') sa anarkismo ay ang paniniwala na ang mga bata at [[kabataan]] ay nararapat magkaroon ng buong awtonomiya, respeto, at kalayaan mula sa panunupil ng mga matatanda, mapilitang pagpapalaki ng magulang, at sapilitang pag-aaral. Pangunahing layunin nito na wakasan ang pagtrato sa mga bata bilang pag-aari ng [[magulang]], palitan ang mga tradisyonal na paaralan ng mga boluntaryong espasyo sa pag-aaral, at tiyakin ang tulong-komunidad para sa mga pangunahing pangangailangan. '''Pagkakaiba-iba ng utak (Neurodivergence)''' Mahalaga sa aspeto ng anarkismo na ang utak natin ay hindi magkakapareho at minsan ang iba ay talagang kakaiba mag-isip, o nahihirapang mag-isip, o walang interes imbes na hinuhusgahan bilang may sakit sa utak, may sayad, sinapian, walang alam, matanda na, o kaya tamad. Mahalaga sa kaisipan nito na ang mga kakaiba mag-isip lalong-lalo na ang mga may kapansanan ay masnahihirapang makipagsabayan sa kasalukuyang sistema ng pag-aaral at pagtratrabaho para magtagumpay. Sumasalamin din sa talakayan nito ang panghuhusga ng tao sa mga kapansanan na hindi nakikita sa labas ng katawan. Kadalasan, ang mga kakaibang mag-isip ay naaakit sa anarkismo dahil malawak ang pagtanggap nito sa mga itinuturing na abnormal, pasaway, at itinakwil ng lipunan. Binibigyang linaw na ang sanhi ng kanilang pagkabigo ay hindi dahil sa kanilang pansariling depekto at kamalian, kundi ang sistemang panlipunan na nagpapahirap sa kanila. '''Anarkiyang Pagrerelasyon (Relationship Anarchy)''' Kadalasan ang isang relasyon ay ikinukulong ang malalim na pagsasamahan sa mga kadugo, kapamilya, o kasintahan na tipong pati ang konsepto ng pagmamay-ari ay idinudugtong dito. Ang anarkiyang pagrerelasyon ay winawakasan ang ganitong kaayusan. Sinasabi nito na malaya dapat tayong gumawa ng istrukturang pamilya base sa mga relasyon natin sa ibang tao. Bukod sa malayang pumili ng iba't ibang kasintahan, at katalik gamit ang tapat na pagkakasunduan ng mga napapabilang sa relasyon, ay maaaring bigyan din nito ng extensyon ang mga kaibigan o kapwa na samahang hubugin ang mga anak sa pagpapalaki. == Perspektibong Pangekonomiya == === Komunismo (Communism) === Ang Komunismo ay isang pilosopiyang pangekonomiya kung saan gumagamit ng pag gugrupo-grupo upang maisaayos ang ekonomiya. Maraming klase ng komunismo, ngunit ang diwa ng komunismo ayon kay Karl Marx ay magkaroon ng mundo na hindi gumagamit ng pera, walang mahirap at mayaman, walang ekslusibong pagmamay-ari ng produksyon, at gobyernong nagkokontrol dito. Ang Anarkistang Komunismo ay maaaring gawin sa maraming paraan, ngunit ang karaniwan na komunistang anarkismo ay kadalasan nagpapalaganap ng Syndikalismo, o ang pagtatag ng mga [[unyon ng mga manggagawa]] o trabahador at sila ang mismong mangangasiwa at magdedesisyon sa produksyon ng isang lipunan. Ang kaibahan nito sa Marxismo-Leninismo ay hindi ito gumagamit ng estado, ngunit binubuo ang malawakang kilusan sa pamamagitan ng desentralisadong organisasyon o ilalim-pataas na pag-oorganisa imbes na gumagamit ng partidong sentral. === Ekonomiyang Kapwaan (Mutualism) === Ang ekonomiyang kapwaan ay isa ring malawakang pilosopiyang pangekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay '''nagtutulungan''' para sa benepisyo ng isa't isa. Ayon sa isang tanyag na anarkistang si [[Peter Kropotkin]], ipinapaliwanag nito na likas makipagtulungan ang iba't ibang klase ng hayop at hindi lamang dahil mayroong isang species na nakalalamang sa iba pang uri ng hayop para makaligtas sa daloy ng kalikasan. Sa ekonomiyang kapwaan ni Proudhon na hinahaluan ng merkadong pananaw, ito ay gumagamit ng konseptong '''patas na pakikipagpalitan''' at pagtatatag ng "bangko ng mga tao" kung saan nag-aambag ang mga miyembro nito para sa kolektibong kilusan. Tulad ng komunismo, ang konseptong ito ay tutol sa pagpaparami ng pera na hahantong sa panlalamang ng isa sa kanyang kapwa at ang pagkamkam ng ari-ariang ipinasasapribado na siyang dapat ilaan sa personal o pampublikong paggamit. === Regaluhang Ekonomiya (Gift Economy) === Ang regaluhang ekonomiya ay isang makalumang ekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay libreng nagpapamigay ng kaniyang mga produkto o trabaho na walang halong kapalit. Ang ekonomiyang ito ay nakasalalay sa malawakang pag-unawa at pagsaasakatuparan ng mga kakailanganing '''birtud at mabuting pagrerelasyon''', nang sa gayon ay naiiwasan nito ang pag-aaksaya ng produkto at maipagpatuloy ang kaugalian na totoong pagbibigayan na hindi hinahaluan ng pangongontrata, o direktang pagpapalitan ng serbisyo o produkto. Kung tutuusin, ang Pilipinas ay sanay sa konsepto ng "utang na loob" na siyang isang mahalagang ikonteksto sa pagbibigayan. Madalas talakayin ang utang na loob sa kontekstong sapilitan imbes na natural na birtud na nabubuo kapag maayos ang relasyon ng mga tao sa isa't isa. === Aklatang Ekonomiya (Library Economy) === Kumpara sa regaluhang ekonomiya, ang aklatang ekonomiya ay isang paraan ng pamimigay kung saan hindi kailangang paigtingin ang relasyon ng mga tao at bagkus ginagamit ang konsepto ng aklatan upang ipamigay o ipahiram ang mga produkto. Sa panahon ng pandemya, itong klaseng ekonomiya ay naging talamak noong nauso ang mga "community pantry" na libreng nakabalandra ang mga produkto para sa kapakanan ng mga naghihirap at sa mga nag-aantay ng mga ayuda ng gobyerno o sweldo sa kumpanya. === Counter-Economics === Ayon kay Samuel Konkin III, ang Counter-Economics o "Agorismo" ay ang pag-aaral at pagsasapraktika ng mga hindi bayolenteng gawain lalong lalo na ang ipinagbabawal ng pamahalaan at bumuo ng malayang merkado na hindi nahahaluan ng pananamantala, pagnanakaw, at karahasan. Ilan sa mga diskurso na pumapalibot dito ay ang serbisyong pagtatalik, pagbebenta ng mga ipinagbabawal na droga at armas, pagsusugal, pagseserbisyo ng mga hindi lisensyadong trabahador, o pagbebenta ng diploma sa mga hindi nakapagtapos upang magkaroon ng maayos na pakikipagpalitan. Kung tutuusin, ang pagsasapraktika nito ay maaari ding sumaklaw kasama ang ibang mga ipinagbabawal na gawain na nakaayon batay sa moralidad at pangangailangan ng tao o lipunan, tulad ng pagpapalaglag. == Halimbawa ng Anarkistang Pamayanan == === '''Rebolusyon sa Catalonia''' === Isa sa tinitingalang anarkistang pamayanan ay ang Rebolusyon sa Catalonia ng Espanya sa gitna ng digmaang sibil noong taong 1936 hanggang 1937. Sa pamayanang ito isinagawa ang pagkawala ng kontrol ng gobyerno, simbahan, at pribadong pagmamay-ari upang maisakatuparan ang Syndikalismong lipunan. Dito nagkaroon ng malawakang pagbabago sa ekonomiya at kulturang pananaw na pinamumunuan ng mga trabahador imbes na mga negosyante. Ilan sa mga mahahalagang naisakatuparan ay ang purong libreng edukasyon na may kaakibat na malayang pagpili ng aaralin ng estudyante, ang purong libreng atensyong medikal, ang libreng pamimigay ng lupa at direktang kontrol nito sa merkado, o kaya naman ang kolektibong pag-oorganisa ng mga tao sa agrikultura, at industriya. Tinulungan ito ng iba pang sosyalista upang ipalaganap ito sa bansa. Ilan sa mga karatig nitong mga lugar na sumabay dito ay ang Andalusia, Barcelona, at Zaragoza. Maaaring maraming kontrobersiya at problemang kinaharap nito tulad ng kawalan ng maayos na militar upang labanan ang mga Pasista, at pagsali ng mga kasamahan sa gobyerno na siyang naging pangunahing rason ng alitan. === '''Komunidad sa Manchuria''' === Ang Manchuria ay matatagpuan sa hilagang silangang bahagi ng Tsina ngayon. Ang komunidad sa Manchuria ay binubuo ng iba't ibang lahi at tao, ngunit ang karamihan nito ay mga Koreanong dayo. Pinamahalaan ito ng isang dakilang militar na lider na si Kim Chwa-Chin na siyang kasamang nagorganisa sa mga anarkistang koreano na tumakas mula sa Korea noong lumusob ang mga Hapon. Sa pamamahala ni Kim-Chwa Chin ay itinatag niya ang "Shinmin Prefecture" o maskilala bilang "Korean People's Association in Manchuria" (KPAM). Dahil sa palpak na pag-oorganisa ng mga nasyonalista ay napilitan silang magsanib-pwersa kasama ang mga anarkista upang tutulan ang mga Marxismo-Leninismo ng bansang USSR at mga Pasista ng Hapon. Sa kanilang pamamahala ay nagtatag sila ng mga konseho na gumagamit ng direktang demokrasya, nagpalaganap ng edukasyon at atensyong medikal gamit ang mga komunidad na tutuligsa sa mga Imperyalistang Hapon at mga Marxismo-Leninismo at paitingin ang relasyon ng mga Koreano at Intsik. Nasira ang eksperimentong ito noong namatay ang dakilang lider nito na siyang pinagawayan ng mga miyembro nito sa pamumuno ng militar hanggang sa magkawatak-watak at lusubin ng Imperyong Hapon. === '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' === Ang kilusang Makhno ay nagsimula sa Hulyaipole ng Ukraine at nagtatag ng kilusang anarkista upang labanan ang mga Rusong Puti at organisahin ang mga magsasaka upang labanan ang kilusang puti. Sa pamumuno ni Nestor Makhno ay napagtagumpayan nilang labanan ang mga Rusong Puti kasama ang mga Bolshevik noong kapanahunan nito. Ngunit, kinalaunan ay trinaydor sila ng mga Komunista sa abiso ni Leon Trotsky at pamumuno ni Vladimir Lenin. Natalo ang hukbo ni Makhno at tumakas siya papuntang Romania, Poland, hanggang mapadpad sa Pransiya. === Zomia === Bagamat hindi sadyang anarkista, ang Zomia ay isang malawak na bulubundukin sa Timog, Silangan, at Timog-Silangang Asya na saklaw ang iba't ibang bansa tulad ng Malaysia, Vietnam, Thailand, Tsina, Bhutan, Nepal, Bangladesh, Laos, Cambodia, at Myanmar. Ayon kay James C. Scott, kadalasan ang mga naninirahan dito ay tinawag na barbaro ng mga pamahalaan, ngunit ipinaglaban niya na ito ay ang tanging natitirang espasyo para sa mga itinuring na tulisan ng pamahalaan, mga umiiwas sa buwis, biktima ng pangaalipin at dito bumuo ng pamayanan na pantay-pantay at magkakaibang pamayanan na tutuligsa sa impluwensiya ng estado. === Exarcheia ng Greece === Isang maliit na lugar kung saan ang mga anarkista ay talamak. Makikita sa lugar na ito ang labis na graffiti at bandalismo na talamak sa lugar laban sa gentripikasyon o pagpapalayas ng mga naninirahan sa lugar. Isang grupo, ang Rouvikona na militanteng anarkistang grupo na tanyag sa paninira ng mga ari-arian. == Oposisyon ng Anarkismo sa iba't ibang pulitikal na pananaw == === Liberalismo === Bagamat may pagkakapareho sa liberal na pananaw nito, ang anarkismo ay pinupuna nito ang karamihan ng konsepto nito tulad ng paghahari ng batas, striktong indibidwalismo, eleksyon, at pribadong pagmamay-ari. Ngunit, parehong sang-ayon ito sa pagpapalawak ng kalayaan at mga karapatan upang pagandahin ang buhay ng mga ordinaryong tao, at minsan, ang paggamit ng merkado upang malayang makipagpalitan ang mga tao. Magkaiba ang liberalismo na naipatayo noong panahon ng pagmumulat kumpara sa liberalismo na pinapalaganap ngayon. Maisasakonteksto ito kapag ikinumpara natin ito sa panahon ng mga kaharian ng mga hari at reyna na may lubos na kapangyarihan sa kanyang nasasakupan at may banal na karapatan upang pagtibayin ang pamumuno nila. Dahil sa hindi makataong pagtrato ng mga kaharian at ang hindi epektibo nitong pamumuno, naisip nitong gumawa ng demokratikong gobyerno na mayroong pagbabalanse ng kapangyarihan gamit ang tatlong sangay: ang tagapagpatupad, tagapagbatas, at tagapaghukom. Isinasaalang-alang nito ang karapatan hindi ng hari na mamuno kundi ang karapatan ng lahat ng tao na ibinigay sa atin ng Diyos. At ang pinakahuli ay ang pagsasagrado ng ari-arian bilang parte ng karapatan ng tao upang siya ay mamuhay nang may dignidad. Ang kritisismo ng anarkismo ay kinekwestyon ang pagkaepektibo at praktikalidad ng mga ideya nito sa pagpapalawak ng kalayaan at pag-usbong ng malayang lipunan. Dahil kung tutuusin, ang karamihan sa paniniwala nito ay nalipasan na ng panahon. Ang ilan sa mga liberal ay inuusad ang kritisismo sa pamahalaan at matatawag na kalahating anarkista, dahil sa hindi nito mabitawang pagsasagrado ng pribadong ari-arian. Kadalasan, ang liberal ay yinayakap ang sistema ng kapitalismo na siyang tinututulan ng mga anarkista. Ngunit, mayroong mga liberal na may anarkistang pananaw, kadalasan ang ilan sa mga indibidwalistang amerikano at mga nagsusulong ng ekonomiyang pangkapwa, ay may layon na magkaroon ng lubos na hustisyang pangekonomiya na siyang magpapanumbalik sa access ng publiko sa lugar ng produksyon, kasamang nagdedesisyon sa kanyang pinagtratrabahuhan, ang pagtutol sa mga oligarko, at ang iwasan ang paglawak ng agwat ng kayamanan ng mga tao. === Pasismo at Pagmamakabansa === Ang pasismo ay salungat sa kaisipan ng anarkismo sa maraming paraan. Ginagamit nito ang iba't ibang paraan upang kumamkam ng kapangyarihan at hikayatin na magkaroon ng mga angat at ideyal na klase ng tao, pagkakaroon ng kulto ng pagkakabayani, labis na pagmamakabansa, at kontrolin at pag-isahin ang lipunan sa pamamagitan ng pagpapalakas sa pamahalaan. Ang pasismo ay ibinabaling ang sisi sa isang pangkat ng mga tao ang mga problema ng lipunan. Minsan, pinapatay na walang awa maging ang mga inosente, sa kaso ng Nazi Germany ay pinagpapatay nito ang mga maiitim, matatanda, heswita, komunsita, bakla, at mga may kapansanan, dahil itinuturing silang pabigat o kalaban ng pamahalaan o lipunan. Kilala din ang ilan sa mga awtoritaryang komunista bilang pulang pasista dahil sa kapareho nitong tendensiya na puksain ang mga kritiko ng pamahalaan, supilin ang kalayaan ng indibidwal, sambahin ang lider at bansa, pagsuporta sa mga awtoritaryang mga pinuno, pagpapalaganap ng imperyalismo, at kapalit nito ang pagpuksa sa mga kalaban nitong mga burgis at kabansaang kapitalista. Isang magandang halimbawa ng pulang pasistang bansa ngayon ay ang North Korea. Mayroong imbensyon ang mga pasista na tinatawag na Pambansang Anarkismo (National-Anarchism) na siyang dalawang magkabaliktad na pananaw dahil binubukod ang mga tao batay sa lahi at nagpapaangatan kahit na itinatakwil nito ang pamahalaan, na siyang kabaliktaran na isinusulong na prinsipyo ng anarkismo. Ngunit, kaiba ito sa Makabansang Anarkista (Nationalist Anarchist) na talamak noong ika-19 at 20 na siglo na nagsusulong ng mga prinsipyo ng anarkismo, na siyang layunin na bumuo ng pambansang pagkakakilanlan na pantay-pantay ang paggalang sa lahat ng tao, pagpapausbong ng kalayaan, dekolonisasyon, pagkamit ng hustisya laban sa abusadong mga pamahalaan, pagtatatag ng mga pahalang o kaya naman ilalim-paangat na istrukturang panlipunan, at pagdepensa mula sa mga pananakop at pananamantala ng ibang bansa. Kadalasan ang mga anarkista ay tinututulan ang konsepto ng pagmamakabansa (nationalismo) sa kadahilanan na ang pagmamakabansa ay kaakibat lagi nito ang pagtatatag ng pamahalaan at ikinukulong ang pag-unlad sa isang lugar o kabansaan imbes na magkaroon ng makamundong pananaw. === Sosyalistang Pamahalaan === Ang sosyalistang pamahalaan ay tinututulan ng mga anarkista dahil sa madalas na brutal na pamumuno lalong lalo na sa mga kritiko nito tulad ng Soviet Union, o kaya naman ang pagsasanay ng tao na sumalalay sa gobyerno. Bagkus, isa sa mga mahahalagang puna nito ay ang puna sa paglanta ng pamahalaan (withering state) dahil hindi mabubuwag ang pamahalaan sa pamamagitan ng pag-agaw ng kapangyarihan. Ibinabadya din ng anarkismo na ang mga kilos ng mga progresibo ay nababalisa sa tuwing nagpapaloko sila sa mga proseso ng gobyerno, at nababaling ang atensyon ng masa sa pagsamba ng mga pulitikong may plataporma sa paglaganap ng sosyalismo. Sinasabi ng mga anarkista, sa daloy ng panahon, itinuturing ang Estado (o pamahalaan) na isang kontra-rebolusyonaryong istruktura na minomonopolyo ang desisyong panlipunan, at bigyan ng pribilehiyo ang mga nasa posisyon, na siyang pangunahing pakay ay panatilihin ang pag-iral ng pamamahala at ang kapangyarihan nito. Inaakit ang mga indibidwal na sakim sa kapangyarihan at kalaunan ay pupuksa sa rebolusyon. === Teokrasya === Tinututulan ng anarkismo ang paghahari ng mga paniniwala ng relihiyon at ang pamumuno ng pastor, prayle, pari, imam, dalai lama o anumang klase ng pinuno ng relihiyon sapagkat hindi lamang ito maaaring abusuhin ng pinuno ng relihiyon, kundi nagtataguyod ito ng pang-aalipin sa kamalayan ng tao. Nagsisilbing kasangkapan ng mga pinuno ang ispiritual na paniniwala upang palaganapin ang kamangmangan ng tao at magtago sa kurtina ng pananampalataya at sobrenatural (faith and supernatural) upang panatilihin ang kanilang kapangyarihan, pribilehiyo, at pananamantala sa ibang tao. Ang mga teokrasyang bansa tulad ng mga Taliban sa Afghanistan, ang Republikang islam ng Iran, at ang dating pamumuno ng mga prayle sa Pilipinas ay halimbawa ng teokrasya. Kadalasan humahantong ang mga pamumuno na ito sa mga brutal na pagpaparusa at paghihirap ng mga tao na umunlad ang kalidad ng buhay lalong-lalo na para sa mga kababaihan. === Pangmaramihang Demokrasya === Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan. === Kapitalismo at Merkadong Lipunan === Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan. === Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) === Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido. === Meritokrasya at Kakistokrasya === Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon. Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal. Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din. === Minarkismo === Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster. == Tingnan din == * [[Komunismo]] * [[Mutualismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga pananda == <references group="nb"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talababa == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}} * {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}} * {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}} * {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}} * {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |date=2015 |title=Black Panther Radical Factionalization and the Development of Black Anarchism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2015-10_46_7/page/678 |journal=Journal of Black Studies|language=en |location=Thousand Oaks |publisher=SAGE Publishing |volume=46 |issue=7 |pages=678–703 |doi=10.1177/0021934715593053 |jstor=24572914 |s2cid=145663405}} * {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}} * {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}} * {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}} * {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}} * {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}} * {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}} * {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism]] |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}} * {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}} * {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}} * {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}} * {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}} * {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}} * {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}} * {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=385–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}} * {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}} * {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}} * {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1986-03_80_1/page/300 |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}} * {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}} * {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}} * {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}} * {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}} * {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}} * {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}} * {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}} * {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}} * {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}} * {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}} * {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past & Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}} * {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}} * {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge & Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}} * {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}} * {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&pg=PA372}} * {{Cite book |last=Moya |first=Jose C. |title=In Defiance of Boundaries: Anarchism in Latin American History |publisher=University Press of Florida |others=Kirwin R. Shaffer |date=2015 |isbn=978-0-8130-5138-3 |editor-last=Laforcade |editor-first=Geoffroy de |chapter=Transference, culture, and critique The Circulation of Anarchist Ideas and Practices |access-date=6 Marso 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085903/https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-date=9 Agosto 2020|language=en |url-status=live}} * {{Cite book |last=Laursen |first=Ole Birk |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=149–168 |chapter=Anti-Imperialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Nomad |first=Max |title=Revolutionary Internationals 1864–1943 |publisher=Stanford University Press|language=en |date=1966 |isbn=978-0-8047-0293-5 |editor-last=Drachkovitch |editor-first=Milorad M. |page=88 |chapter=The Anarchist Tradition}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |language=en |publisher=AK Press |date=2006 |isbn=978-1-9048-5948-2 |location=Stirling |author-mask=2|title=The Russian Anarchists}} * {{Cite book |last=Bolloten |first=Burnett |language=en |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |publisher=University of North Carolina Press |date=1984 |isbn=978-0-8078-1906-7}} * {{Cite journal |last=Harmon |first=Christopher C. |date=2011 |title=How Terrorist Groups End: Studies of the Twentieth Century |journal=Connections|language=en |volume=10 |issue=2 |pages=51–104 |jstor=26310649}} * {{Cite book |last=Rupert |first=Mark |url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe |title=Globalization and International Political Economy |publisher=Rowman & Littlefield Publishers|language=en |date=2006 |isbn=978-0-7425-2943-4 |location=Lanham}} * {{Cite book |last=Evren |first=Süreyyya |language=en |title=Post-Anarchism: A Reader |publisher=Pluto Press |date=2011 |isbn=978-0-7453-3086-0 |editor-last=Rousselle |editor-first=Duane |pages=1–19 |chapter=How New Anarchism Changed the World (of Opposition) after Seattle and Gave Birth to Post-Anarchism |editor-last2=Evren |editor-first2=Süreyyya }} * {{Cite book |last=Honeywell |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=qzKOzQEACAAJ |title=Anarchism |publisher=Wiley |date=2021 |isbn=978-1-5095-2390-0 |series=Key Concepts in Political Theory |access-date=13 Agosto 2022|language=em}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |author-mask=2 |date=2010 |title=Hakim Bey and Ontological Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |location=East Lansing |publisher=Michigan State University Press|language=en |volume=4 |issue=2 |pages=109–137 |doi=10.1353/jsr.2010.0009 |jstor=41887660 |s2cid=143304524}} * {{Cite book |last=Ramnath |first=Maia |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Non-Western Anarchisms and Postcolonialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} {{Refend}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Anarkismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] fqxn5iekzcclym4inxt5akmrk7y6ap0 2217063 2217062 2026-07-23T15:42:56Z Jojit fb 38 /* Pagpapalaya sa kabataan */ 2217063 wikitext text/x-wiki {{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}}Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay "talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado."{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon. Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo. == Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan == [[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2">Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.</ref><ref name="Leier2">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.</ref>]] Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang "walang pinuno" o "walang namumuno". Binubuo ito ng unlaping ''an-'' ("walang") at ng salitang ''arkhos'' ("pinuno" o "tagapamahala"). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc="Anarchism"|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc="Anarchism"|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}} Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2" /><ref name="Leier">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)</ref> Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc="The Basic Ideas of Anarchism"}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}} Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang "pinakasukdulang kabaligtaran" ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, "sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina."{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, "mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito"—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—"ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo." Dagdag pa niya, "ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan."{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na "ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito."{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na "nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan" ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}} Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}} == Simbolismo == {{multiple image | total_width = 320 | image1 = Anarchy-symbol.svg | caption1 = Simbolong bilog na A | image2 = Circle-A red.svg | caption2 = Naka-istilong Bilog na A na punk | align = right | header = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.<ref>{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}</ref> }} Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].<ref name="Baillargeon">{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}</ref> Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod. Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A. Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].<ref name="revival">{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}</ref><ref name="Gordon">{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}</ref> == Mga paaralan ng kaisipan == Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc="Anarchism"|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc="Anarchism"}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}} Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc="Critique of authoritarian socialism"}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&pg=PP15 xi]|1ps=, "Usually considered to be an extreme left-wing ideology".}}<ref name=":1">{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}</ref>{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}} Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}} Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.<ref name="sa">{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}} === Klasiko === Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}} Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang "pagbuwag sa estado",<ref name=":0">{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}</ref> pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang "ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari."{{Sfn|Pierson|2013|p=187}} Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}} Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong "[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]."{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}} Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}} Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}} === Pos-klasiko at kontemporaryo === Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}} Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga "medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo," wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}} Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}} == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at gitnang panahon === Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}} Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}} Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}} === Makabagong panahon === [[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]] Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} [[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]] Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}} Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}} Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}} Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}} Pagsapit ng simula ng ika-20 dantaon, humupa na ang kilusang terorista, at ang lugar nito ay napalitan ng anarko-komunismo at anarko-sindikalismo, habang ang anarkismo ay lumaganap sa iba't ibang panig ng daigdig.{{Sfn|Moya|2015|p=327}}{{Sfn|Levy|2011|p=16}} Sa [[Tsina]], may maliliit na pangkat ng mga mag-aaral na nagpakilala ng [[makatao]] at [[maka-agham]] na bersiyon ng anarko-komunismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Samantala, naging sentro ang [[Tokyo]] ng mga mapanghimagsik na kabataan mula sa iba't ibang bansa sa [[Silangang Asya]] na nagtungo sa kabisera ng [[Hapon]] upang mag-aral.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Sa [[Amerikang Latino]], naging pangunahing baluwarte ng anarko-sindikalismo ang [[Arhentina]], kung saan ito ang naging pinakaprominenteng [[ideolohiya]] ng kaliwa.{{Sfnm|1a1=Levy|1y=2011|1p=23|2a1=Laursen|2y=2019|2p=157|3a1=Marshall|3y=1993|3pp=504–508}} Nakilahok din ang mga anarkista sa Komuna ng Strandzha at sa Republika ng Kruševo, na itinatag sa [[Masedonya]] sa panahon ng Pag-aalsang Ilinden–Preobrazhenie noong 1903, gayundin sa [[Rebolusyong Mehikano]] noong 1910. Sa sunod-sunod na mga rebolusyon noong 1917–1923, nagkaroon ang mga anarkista ng iba't ibang antas ng aktibong pakikilahok.{{sfn|Marshall|1993|p=470}} Sa kabila ng mga pangamba, masigasig na nakilahok ang mga anarkista sa Rebolusyong Ruso bilang pagsalungat sa Kilusang Puti, lalo na sa Makhnovshchina. Nang makita nila ang tagumpay ng mga Bolshevik sa [[Rebolusyong Oktubre]] at ang sumunod na [[Digmaang Sibil sa Rusya]], maraming manggagawa at aktibista ang lumipat sa mga partidong komunista, na lumakas kapalit ng paghina ng anarkismo at iba pang kilusang sosyalista. Sa Pransiya at Estados Unidos, maraming kasapi ng malalaking kilusang sindikalista, gaya ng Pangkalahatang Kompederasyon ng Paggawa at ng Manggagawang Pang-industriya ng Mundo, ang umalis sa kanilang mga samahan at sumapi sa Komunistang Internasyonal.{{Sfn|Nomad|1966|p=88}} Gayunman, matapos maging matatag ang pamahalaang Bolshevik, dumanas ng matinding panunupil ang mga anarkista, kabilang noong Pag-aalsa sa [[Kronstadt]]. Maraming anarkista mula sa [[Petrograd]] at [[Mosku]] ang tumakas patungong [[Ukranya]], subalit kalaunan ay dinurog din ng mga Bolshevik ang kilusang anarkista roon.{{Sfn|Avrich|2006|p=204}} Dahil sa panunupil sa mga anarkista sa Rusya, umusbong ang dalawang bagong magkasalungat na kaisipan: ang platapormismo at ang sintesis na anarkistang. Layunin ng una na bumuo ng isang magkakaugnay na samahang mangunguna sa rebolusyon, samantalang tinututulan naman ng ikalawa ang anumang anyo ng organisasyong maihahalintulad sa isang partidong pampolitika. Sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]] noong 1936–1939, muling nakipag-alyansa ang mga anarkista at mga sindikalista (CNT at FAI) sa iba't ibang kilusang makakaliwa. Ang matagal nang tradisyon ng anarkismo sa [[Espanya]] ang naging dahilan upang gumanap ang mga anarkista ng mahalagang papel sa digmaan, lalo na sa Rebolusyong Espanyol ng 1936. Bilang tugon sa paghihimagsik ng hukbo, isang kilusang binigyang-inspirasyon ng anarkismo—na binubuo ng mga [[magsasaka]] at manggagawa at sinusuportahan ng mga armadong milisya—ang kumontrol sa [[Barcelona]] at sa malalawak na kanayunan ng Espanya, kung saan isinakolektibo nila ang mga lupain.{{Sfn|Bolloten|1984|p=1107}} Sa simula ng digmaan, nagbigay ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ng limitadong tulong. Gayunman, nauwi ito sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga komunista at iba pang pangkat ng makakaliwa sa isang serye ng mga pangyayaring nakilala bilang Mga Araw ng Mayo, habang pinagtibay ni [[Joseph Stalin]] ang kontrol ng Unyong Sobyet sa pamahalaang Republikano. Nagbunga ito ng panibagong pagkatalo ng mga anarkista sa kamay ng mga komunista.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 466}} ==== Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lubhang nanghina ang kilusang anarkista. Pagsapit ng dekada 1960, muling sumigla ang anarkismo, na marahil ay dulot ng nakitang kabiguan ng [[Marxismo–Leninismo]] at ng mga tensiyong ibinunga ng [[Digmaang Malamig]].{{Sfn|Marshall|1993|p=539}} Sa panahong ito, lumitaw ang anarkismo sa iba't ibang kilusang tumutuligsa kapwa sa kapitalismo at sa estado, gaya ng mga kilusang laban sa sandatang nuklear, pangkapaligiran, pangkapayapaan, kontra-kultura ng dekada 1960, at ng Bagong Kaliwa.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 539}} Nagkaroon din ito ng paglipat mula sa dati nitong mapanghimagsik na katangian tungo sa mapanuksong repormismong kontra-ikapitalista. Naiugnay rin ang anarkismo sa subkulturang [[punk]], gaya ng makikita sa mga banda tulad ng Crass at Sex Pistols.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Ang mga umiiral na kaisipang [[Peminismo|peminista]] ng anarka-peminismo ay muling sumigla noong ikalawang yugto ng peminismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Sa panahong ito rin nagsimulang mabuo ang itim na anarkismo (''black anarchism''), na nakaimpluwensiya sa paglayo ng anarkismo mula sa dati nitong nakasentro sa [[Europa]].{{Sfn|Williams|2015|p=680}} Kasabay nito, nabigo itong magkaroon ng malawak na impluwensiya sa Hilagang Europa, habang naabot naman nito ang hindi pa nararanasang kasikatan sa [[Amerikang Latino]].{{Sfn|Harmon|2011|p=70}} Noong pagpasok ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], lalong lumawak ang kasikatan at impluwensiya ng anarkismo sa mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa [[digmaan]], at laban sa [[globalisasyon]].{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Lumago ang interes sa kilusang anarkista kasabay ng pag-igting ng kilusang kontra-globalisasyon,{{Sfn|Evren|2011|p=1}} na ang mga pangunahing kalipunan ng mga aktibista ay nakabatay sa mga pananaw na anarkista.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Naging kilala ang mga anarkista sa kanilang pakikilahok sa mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|World Trade Organization]] (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal), [[Group of Eight]] (G8, o Pangkat ng Walo), at World Economic Forum (WEF, o Pandaigdigan na Pagpupulong sa Ekonomiya). Sa mga protestang ito, ang mga pansamantalang pangkat na walang pinuno at hindi nagpapakilala, na tinatawag na ''black blocs'' o blokeng itim, ay nasangkot sa mga kaguluhan, pagsira ng [[ari-arian]], at mararahas na komprontasyon laban sa [[pulisya]]. Kabilang sa iba pang mga taktika sa pag-oorganisa na umusbong sa panahong ito ang mga ''affinity group'' (mga pangkat na binubuo ng magkakatulad ang layunin), ''security culture'' (kultura ng pagpapanatili ng seguridad), at paggamit ng mga desentralisadong [[teknolohiya]] gaya ng [[Internet]]. Isa sa pinakamahalagang pangyayari sa panahong ito ang mga komprontasyon sa kumperensiya ng WTO sa [[Seattle]] noong 1999.{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Habang hinuhubog ng kilusang ito ang radikalismo ng ika-21 dantaon, ang mas malawak na pagtanggap sa mga simulain ng anarkismo ay naging hudyat ng muling pagsigla ng interes sa anarkismo.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Gayunman, sa makabagong pagbabalita, madalas na binibigyang-diin ang karahasang isinagawa ng mga ''black bloc'' sa mga demonstrasyon at iniuugnay ito sa mga anarkista.<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 2013 |title=Black Blocs hijack Brazil teacher protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-24453113 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Booth |first1=Robert |last2=Vallée |first2=Marc |date=1 Abril 2011 |title='Black bloc' anarchists behind anti-cuts rampage reject thuggery claims |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2011/apr/01/anarchists-anti-cuts-march |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Abril 2011 |title=Who are the Black Bloc and what are they trying to achieve? |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2011-04-04/blocwilliams/45890 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> Bagaman may mga layuning rebolusyonaryo, marami sa mga makabagong anyo ng anarkismo ay hindi nakatuon sa komprontasyon. Sa halip, sinisikap nilang bumuo ng isang alternatibong paraan ng organisasyong panlipunan (alinsunod sa teorya ng kapangyarihang dalawahan o ''dual power''), na nakabatay sa ugnayang may pagtutulungan at kusang-loob na kooperasyon. Makikita ito sa mga pangkat tulad ng Food Not Bombs (Pagkain Hindi Bomba) at sa mga sentrong panlipunang pinamamahalaan ng mga kalahok mismo.{{Sfn|Honeywell|2021|}} Ang mas malawak na pagkapansin sa anarkismo ay nagbunsod din sa mas maraming iskolar sa mga [[Larangang akademiko|larangan]] tulad ng [[antropolohiya]] at [[kasaysayan]] na pag-aralan at makibahagi sa kilusang anarkista, bagaman higit na pinahahalagahan ng makabagong anarkismo ang pagkilos kaysa sa teoryang [[akademiko]].{{Sfnm|1a1=Williams|1y=2010|1p=110|2a1=Evren|2y=2011|2p=1|3a1=Angelbeck|3a2=Grier|3y=2012|3p=549}} Naging maimpluwensiya rin ang mga ideya ng anarkismo sa pag-unlad ng mga Zapatista sa [[Mehiko]] at ng Pederasyon Demokratiko ng Hilagang Siria, na mas kilala bilang Rojava, isang ''[[de facto]]'' na nagsasariling rehiyon sa hilagang [[Siria|SIria]].{{Sfn|Ramnath|2019|p=691}} == Paglaganap ng anarkismo sa Pilipinas == Ang anarkismo sa [[Pilipinas]] ay nag-ugat sa laban kontra [[kolonyalismo]] laban sa [[Imperyong Espanyol]] at naging maimpluwensiya sa [[Himagsikang Pilipino]] at sa maagang kilusang unyon ng mga manggagawa sa bansa. Matapos itong mapalitan ng Marxismo–Leninismo bilang pangunahing rebolusyonaryong kaisipan noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, muli itong sumigla bilang bahagi ng punk na subkultura kasunod ng pagkakahati-hati ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]. Mabilis na lumaganap ang nasyonalismong Pilipino sa buong kapuluan matapos ang Maluwalhating Rebolusyon ng 1868. Maraming intelektuwal na Pilipino, kabilang sina [[José Rizal]] at [[Marcelo H. del Pilar]], ang naglunsad ng [[Kilusang Propaganda]], na nanawagan ng mga reporma sa pamamahala ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]].<ref>{{cite book|last1=Schumacher|first1=John|title=The Propaganda Movement, 1880–1895: The Creation of Filipino Consciousness, the Making of the Revolution|date=1997|publisher=Ateneo University Press|location=Manila|isbn=971-550-209-1|page=333|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|language=en}}</ref> Noong 1890, lumipat si Rizal sa Europa, kung saan nakilala niya ang mga kilusang anarkista sa Pransiya at Espanya. Sa Espanya, naging tagapayo niya ang Proudhonistang pederalista na si Francisco Pi y Margall.<ref name=":2">{{Cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=Age of globalization : anarchists and the anticolonial imagination|date=2013|publisher=Verso|isbn=978-1-78168-144-2|pages=107, 159|oclc=864023954|language=en}}</ref><ref name=":02">{{cite journal|url=https://asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-49-1-2013/From%20Cadiz%20to%20La%20Liga%20-%20Spanish%20Context%20of%20Rizals%20Political%20Thought%20-%20Aseniero.pdf|pages=27–39|title=From Cádiz to La Liga: The Spanish Context of Rizal's Political Thought|first=George|last=Aseniero|date=31 Oktubre 2013|journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|volume=49|issue=1|location=Lungsod Quezon|issn=2244-5927|oclc=950730261|language=en}}</ref> Ang konsepto ng propaganda sa pamamagitan ng gawa (''propaganda of the deed'') ang naging partikular na inspirasyon sa ikalawang nobela ni Rizal na ''[[El filibusterismo]]'', na naglalarawan ng isang rebolusyon para sa pambansang paglaya laban sa mga kolonyal na awtoridad ng Espanya sa Pilipinas.<ref name=":2" /> Sa [[Nobelang Pilipino|nobelang]] iyon, inilarawan ni Rizal ang isang nabigong pagtatangka ng propaganda sa pamamagitan ng gawa sa katauhan ni Simoun, na nagtangkang pasabugin ang isang pagtitipong dinaluhan ng mga piling tao o elitista ng kolonyal na pamahalaan.<ref name=":12">{{cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=The Age Of Globalization: Anarchists and the Anti-Colonial Imagination|publisher=Verso Books|year=2013|isbn=9781781681442|location=[[London]]|page=31|oclc=875370534|language=en}}</ref> Pagbalik niya sa [[Maynila]] noong 1892, itinatag ni Rizal ang [[La Liga Filipina]], isang lihim na samahan na nakatuon sa pagtutulungan, pagtatatag ng mga kooperatiba, at iba pang gawain.<ref name=":02" /> Dahil sa kaniyang mga gawain sa Liga, inaresto si Rizal at ipinatapon sa Dapitan.<ref>{{cite book |last1=Zaide|first1=Gregorio F.|title=Rizal: His Exile to Dapitan|date=1976|publisher=St. Mary's|pages=193|url=https://books.google.com/books?id=xPziMgEACAAJ&q=rizal+exile+in+dapitan|access-date=19 Agosto 2019|language=en}}</ref> Doon ay nagtayo siya ng isang [[ospital]], isang sistema ng panustos ng tubig, at isang [[paaralan]], kung saan siya nagturo at nagsagawa rin ng pagsasaka at [[paghahalaman]].<ref>{{cite book |last1=Gibbs|first1=Eloise A.|title=Rizal in Dapitan: A Story Based on the Life of José Rizal During His Exile in Dapitan|date=1960|publisher=University Book Supply|page=230|url=https://books.google.com/books?id=jqFAAAAAIAAJ&q=Rizal+in+dapitan|access-date=20 Agosto 2019|language=en}}</ref> Matapos ipatapon si Rizal, maraming nasyonalistang Pilipino ang nagtatag ng [[Katipunan]], isa pang lihim na samahan, subalit sa pagkakataong ito ay may layuning makamit ang kasarinlan mula sa Espanya sa pamamagitan ng isang himagsikan. Dahil sa inspirasyon mula sa mga akda ni Rizal, nag-organisa ang Katipunan ng armadong paglaban sa pamahalaang Espanyol sa pamumuno ni [[Andrés Bonifacio]].<ref>{{Citation|last=Agoncillo|first=Teodoro|author-link=Teodoro Agoncillo|title=The Revolt of the Masses: The story of Bonifacio and the Katipunan|publisher=[[University of the Philippines]] Press|location=Lungsod Quezon|year=1996|orig-year=1956|isbn=971-8711-06-6|url=https://books.google.com/books?id=SV_BAQAACAAJ|page=41|language=en}}</ref> Matapos mabunyag ang mga gawain ng Katipunan noong Agosto 1896, nagsimula ang Himagsikang Pilipino. Nag-alsa ang mga kasapi ng Katipunan sa [[Caloocan]],<ref name="Ocampo1995">{{cite book |last=Ocampo|first=Ambeth R.|title=Bonifacio's bolo|url=https://books.google.com/books?id=YWhxAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Anvil Pub.|isbn=978-971-27-0418-5|page=8|language=en}}</ref> itinatag ang [[Republika ng Katagalugan]], at nagpahayag ng isang pambansang armadong himagsikan.<ref name="guererro1">{{citation |last1=Guererro|first1=Milagros|last2=Encarnacion|first2=Emmanuel|last3=Villegas|first3=Ramon|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|journal=Sulyap Kultura|volume=1|issue=2|pages=3–12|publisher=National Commission for Culture and the Arts|year=1996|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|access-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|archive-date=2010-11-15|url-status=dead|language=en}}</ref> Bagaman walang tuwirang naging bahagi si Rizal sa himagsikan, nilitis siya ng hukumang militar sa mga kasong paghihimagsik, sedisyon, at sabuwatan. Napatunayang nagkasala siya sa lahat ng paratang at binaril ng pulutong ng mga tagabaril bilang pagbitay.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward|last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan|title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0|year=1923|publisher=The Century co.|page=[https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0/page/308 308]|language=en}}</ref> Noong 1897, napatalsik at ipinapatay si Bonifacio ni [[Emilio Aguinaldo]], na siyang umako sa pamumuno ng kilusang rebolusyonaryo.<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|pages=178–181|language=en}}</ref> Matapos mapalayas ang mga Espanyol mula sa kapuluan, nagtatag si Aguinaldo ng isang diktadura at ipinahayag ang [[kasarinlan ng Pilipinas]]. Gayunman, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], pormal na isinuko ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos, na naging mitsa ng armadong tunggalian laban sa bagong tatag na [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>{{cite book|last=Randolph|first=Carman Fitz|title=The Law and Policy of Annexation|chapter=Chapter I, The Annexation of the Philippines|publisher=BiblioBazaar, LLC|location=Charleston, South Carolina|year=2009|isbn=978-1-103-32481-1|language=en}}</ref> Sa panahon ng himagsikan, si [[Isabelo de los Reyes]] ay kabilang sa mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Espanya, kung saan siya ay ibinilanggo sa Kastilyo ng Montjuïc. Doon ay nakilala niya ang ilang mga anarkista at sindikalista, at napag-aralan ang panitikang anarkista na ibinibigay sa kanya ng isang simpatetikong bantay.<ref name="Mojares">{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=268|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=William Henry|year=1992|title=The Union Obrera Democrática: First Filipino Trade Union|location=Lungsod Quezon|publisher=New Day|page=14|isbn=9789711004880|oclc=1187047203|language=en}}</ref> Matapos siyang makalaya, nakilala niya ang ilang mga palaisip na anarkista, kabilang sina Francesc Ferrer,<ref name="Saulo">{{Cite book |title=Communism in the Philippines : An Introduction|last=Saulo|first=Alfredo|date=2002|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9715504035|edition=Pinalaki|location=Maynila, Pilipinas|oclc=969406494|page=4|language=en}}</ref> at nabasa ang mga akda nina Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, at Peter Kropotkin.<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=269|language=en}}</ref> Matapos sumuko ang mga hukbo ni Emilio Aguinaldo at maitatag ang Pamahalaang Insular noong 1901, nakabalik si Isabelo sa Maynila,<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=274|language=en}}</ref> dala ang isang malaking koleksiyon ng mga akdang anarkista at sosyalista.<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=15|language=en}}</ref> Dahil sa impluwensiya ng anarko-sindikalismo, pinangunahan niya ang isang bugso ng mga protesta at welga ng mga manggagawa sa Maynila, na humantong sa pagtatatag ng Unión Obrera Democrática (UOD), ang kauna-unahang makabagong pederasyon ng mga unyon ng manggagawa sa bansa.<ref>{{cite journal|last=Dennison|first=Eleanor|url=https://www.jstor.org/stable/3022423|title=Philippine Labor under the Commonwealth|journal=Far Eastern Survey|volume=7|issue=24|publisher=Institute of Pacific Relations|date=7 Disyembre 1938|pages=277–282|doi=10.2307/3022423|jstor=3022423|issn=0362-8949|oclc=4636899601|url-access=subscription|language=en}}</ref> Nang maglunsad ang UOD ng isang pangkalahatang welga noong Agosto 1902, isinailalim ito sa pagmamanman ng pulisya at inaresto si Isabelo.<ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=William J.|year=1992|title=The Philippines: Colonialism, Collaboration, and Resistance|location=New York|publisher=International|page=51|isbn=9780717806928|oclc=246725565|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=279|language=en}}</ref> Habang nasa bilangguan, naghain siya ng pagbibitiw sa UOD, subalit ipinagpatuloy ang kanyang gawain nina Hermenegildo Cruz, isang tagapag-organisa ng kilusang paggawa, at Arturo Soriano, isang pinuno ng welga. Isinalin ni Soriano sa [[wikang Tagalog]] ang dayalogo ni Errico Malatesta na ''Fra Contadini'' (''Sa Pagitan ng mga Magsasaka'') sa pamagat na Dalawang Magbubukid. Sa huli, nabuwag ang UOD dahil sa mga panloob na hidwaan. Ang pangkat ng mga katamtaman (''moderates''), sa pamumuno ni [[Lope K. Santos]], ay bumuo ng Unión del Trabajo de Filipinas (UTF) na sinuportahan ng Estados Unidos, samantalang ang pangkat ng mga radikal, sa pamumuno ni Hermenegildo Cruz, ay nagtatag ng Congreso Obrero de Filipinas (COF).<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=21|language=en}}</ref> Nang maglaon, isinulat ni Santos ang nobelang ''[[Banaag at Sikat]]'', na tumatalakay sa dalawang magkaibigan: ang isa ay isang sosyalista at ang isa naman ay isang anarkista.<ref name="LKSantos">{{cite book|last=Santos|first=Lope K.|author-link=Lope K. Santos|title=[[Banaag at Sikat]]|publisher=Bookmark|location=Philippines|year=1988}}</ref> Bilang bahagi ng Kilusang Mayo a Kuwatro, nagtatag ang mga anarkistang Tsino ng isang sangay sa Maynila, kung saan naglathala sila ng mga babasahing anarkista na ipinamahagi sa buong Timog-silangang Asya.<ref>{{cite book|first=C.F.|last=Yong|title=The origins of Malayan Communism|location=[[Singapore]]|year=1997|page=18|publisher=Strategic Information and Research Development Centre|isbn=9789672165606|oclc=1112676175|language=en}}</ref> Gayunman, dahil sa pagbuwag sa UOD, humupa na noon ang kilusang anarkista sa malaking bahagi ng kapuluan. Nagpatuloy pa rin ang mga kaisipang anarkista sa hanay ng mga magsasaka, lalo na sa mga unyong magsasaka gaya ng Aguman ding Maldang Talapagobra (AMT; ''Liga ng mga Maralitang Manggagawa''), isang prente ng Partido Sosyalista ng Pilipinas.<ref name=":22">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Ang paglaganap ng mga kaisipang anarkistang ito ay pinadali ng mga babasahing ipinakilala nina Isabelo de los Reyes at Dominador Gómez sa loob ng Partido Sosyalista.<ref name=":23">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Pagkatapos ng Rebolusyong Ruso, nagsimulang mag-ugat ang Marxismo–Leninismo sa mga makakaliwang pangkat noong [[dekada 1920]]. Sa impluwensiya ng Partido Obrero de Filipinas, nakipag-ugnayan ang COF sa Red International of Labor Unions (Pulang Pandaigdigang Samahan ng mga Unyon ng Manggagawa) noong 1927.<ref>{{cite book|first=Edward Hallett|last=Carr|title=A History of Soviet Russia, Volume 14: Foundations of a Planned Economy: Volume 3, Part 3|location=[[Londres]]|publisher=Macmillan|year=1978|page=1040|oclc=1200091334|language=en}}</ref> Ang ugnayang ito ay nagdulot ng pagkakahati sa pagitan ng mga katamtaman at mga rebolusyonaryo sa loob ng COF, na humantong sa tuluyang pagkawatak-watak ng unyon.<ref>{{cite book|first=Crisanto|last=Evangelista|author-link=Crisanto Evangelista|title=The Split in the Philippine Labour Congress: Agents of U.S. Imperialists and Native Bourgeoisie Fail to Capture Congress|publisher=The Red International of Labor Unions|volume=1|issue=6/7|date=Agosto 1929|page=300|language=en}}</ref> Noong 1930, umusbong mula sa pagkakahating ito ang [[Partido Komunista ng Pilipinas]], na nagsimulang isentralisa ang pamamahala sa kilusang manggagawa.<ref name="Saulo" /> Sa una ay ipinagbawal ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ang Partido Komunista,<ref name="Court1932">{{cite court |litigants=The People of the Philippine Islands v. Crisanto Evangelista, et al.|vol=GR L-36278|reporter=SCRA|court=Phil.|date=1932|url=http://www.lawphil.net/judjuris/juri1932/oct1932/gr_l-36278_1932.html|access-date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> subalit kalaunan ay ginawang legal ito matapos maitatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]], dahil sa lumalaking banta mula sa [[Imperyo ng Hapon]].<ref name="Saulo" /> Noong [[dekada 1970]], nagsimulang muling umusbong ang kilusang anarkista sa Pilipinas bilang bahagi ng umuusbong na subkulturang [[punk]] sa kapuluan, na nagtaguyod ng matibay na pilosopiya ng pagtutol sa awtoridad. Sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]], dinala sa bansa ng mga nagbalik na kasapi ng diyaspora ang musikang punk, na palihim na ipinalaganap sa buong Maynila, na nagbunsod sa paglitaw ng kilusang Pinoy punk. Naging daluyan ang musikang punk ng pagpapahayag ng pagkadismaya ng kabataan sa konserbatibong lipunan, at noong [[dekada 1980]] ay nagkaroon ito ng hayagang pampulitikang katangian, kung saan maraming punk ang tahasang yumakap sa mga kaisipang anarkista.<ref name="Interview">{{cite book|url=https://www.alpineanarchist.org/r_i_philippines_english.html|chapter=Interview with Jong Pairez and Bas Umali about Anarchism in the Philippines|title=Von Jakarta bis Johannesburg|editor1=Gabriel Kuhn|editor2=Sebastian Kalicha|year=2010|first1=Jong|last1=Pairez|first2=Bas|last2=Umali|location=Münster|publisher=Unrast|isbn=9783897715066|oclc=919085683|language=en}}</ref> Ang pagkakahati-hati ng Partido Komunista ng Pilipinas matapos ang [[Himagsikang Lakas ng Bayan]] ay nagbunsod pa ng panibagong pagsigla ng mga gawaing anarkista sa kapuluan.<ref name="CH293">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=293|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Ayon sa isang [[salaysay]], isang selulang kadre ng Partido Komunista ang yumakap sa anarkismo.<ref name="CH293" /> Isa sa mga kaisipang umusbong mula sa pagkakahati ay ang demokrasyang bayan, na nagsusulong na ang wastong larangan para sa mga demokratikong inisyatiba ay ang lipunang sibil sa halip na ang estado.<ref>{{cite journal|url=https://www.journals.upd.edu.ph/index.php/kasarinlan/article/viewArticle/885|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|page=75|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Quezon City]]|language=en}}</ref> Ang mga tinaguriang "demokratang bayan" ay pangunahing nahati sa pagitan ng mga minarkista, na lumahok sa pulitikang elektoral, at ng mga anarkista, na nakibahagi sa pag-oorganisa ng mga pamayanan.<ref>{{cite book|last=Törnquist|first=Olle|year=2002|title=Popular development and democracy|publisher=University of Oslo|url=http://folk.uio.no/ollet/final-edited-UNRISD-2.pdf|access-date=8 Pebrero 2012|location=[[Oslo]]|series=SUM Occasional Papers|issue=3|isbn=9788290391435|oclc=474607527|language=en}}</ref> Sa peryodikong ''Kasarinlan'', inilathala ng dating kasapi ng Partido Komunista na si Isagani Serrano ang [[sanaysay]] na ''Reimagining Philippine Revolution'', kung saan kanyang itinaguyod ang demokrasyang bayan, pinuna ang ideolohiya ng partido, at nagpanukala ng isang panlipunang rebolusyong laban sa estado.<ref>{{cite journal|url=https://www.journals.upd.edu.ph/index.php/kasarinlan/article/viewArticle/885|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|pages=80–81|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Lungsod Quezon]]|language=en}}</ref> Patuloy na nakaakit ng mga tagasunod ang kilusang anarkista noong dekada 1990, lalo na matapos ang mga protesta laban sa WTO sa Seattle noong 1999, na nagdala sa anarkismo sa pangunahing talakayang pampubliko.<ref name="Interview" /> Isa sa mga grupong nabuo sa panahong ito ang Metro Manila Anarchist Confederation (MMAC, o Konpederasyon ng mga Anarkista sa [[Kalakhang Maynila]]), na naglalayong pag-ugnayin ang mga indibiduwal at kolektibo upang sama-samang kumilos, sa halip na bumuo ng isang [[Partidong pampolitika|partidong pampulitika]].<ref name="CH298">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=298–300|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Nagsimula ring mabuo ang iba pang organisadong pangkat ng mga anarkista, kung saan nagsanib ang ilang kolektibo upang itatag ang Anti-Capitalist Convergence Philippines (Pagtitipong Laban sa Kapitalismo sa Pilipinas), na nag-organisa ng mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] at sa [[Bangkong Pandaigdig]].<ref name="Ness">{{Cite encyclopedia |last1=Fernandez|first1=Erwin S.|editor1-last=Ness|editor1-first=Immanuel|title=Anarchism, Philippines|pages=1–2|date=2009|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0068|language=en|isbn=978-1-4051-9807-3|publisher=John Wiley & Sons|encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|df=mdy-all}}</ref> Noong 2001, lalo pang nahikayat ang mga Pilipino sa anarkismo sa panahon ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikang EDSA]] laban sa pamahalaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]]. Sa panahong ito, namahagi ang mga anarkista ng polyetong pinamagatang ''Organize Without Leaders!'' ("Mag-organisa nang Walang mga Pinuno!"), na nagbigay-diin sa kanilang kaibhan sa iba pang pangkat ng oposisyon na naglalayong makamit ang kapangyarihang pampulitika.<ref name="CH300">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=300–303|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Matapos maluklok sa kapangyarihan si [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang pangulo, maraming makakaliwa sa bansa ang nadismaya sa mga Himagsikang EDSA, na sa kanilang pananaw ay nauwi lamang sa pagpapalit ng naghaharing rehimen.<ref name="CH304">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=304–306|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Lalo pang tumindi ang pagkadismayang ito matapos ang nabigong [[EDSA Tres|EDSA III]], na mabilis na sinupil at nagresulta sa pag-aresto sa mga pinuno ng oposisyon, subalit nagpalawak din ng kamalayan ng publiko sa mga posibilidad ng sariling pag-oorganisa.<ref name="CH308">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=308|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Maging ang ilang kasapi ng Partido Komunista ay nagsimulang manawagan ng sistemikong pagbabago, sa halip na ang dati nilang panawagan para sa pagpapalit lamang ng rehimen.<ref name="CH311">{{cite thesis|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present |publisher=[[University of Western Australia]] |chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=311|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Kasunod ng mga himagsikang ito, nagsimulang manawagan ang mga makabagong Pilipinong anarkista, gaya ni Bas Umali, ng pagbuwag sa estadong-bansa ng Pilipinas at ng pagtatatag kapalit nito ng isang desentralisadong "kapuluang konpederasyon".<ref>{{cite web|url=http://www.anarkismo.net/article/2923|title=Archipelagic Confederation|date=26 Abril 2006|access-date=25 Hulyo 2021|last=Umali|first=Bas|work=Anarkismo.net|language=en}}</ref> Ang mga anarkistang paraan ng paglutas ng mga suliranin, na nakabatay sa sinaunang tradisyon ng bayanihan bago dumating ang mga mananakop at sinusuportahan, bukod sa iba pa, ng [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] prinsipyo ng subsidyaridad,<ref name="delmundo2021">{{cite web|last=Del Mundo|first=Rubi|date=2021-04-21|title=Mutual Aid, Community Pantries Bring Out the Best in Filipinos and the Worst in Duterte's Inhumane Regime|url=https://cpp.ph/statements/mutual-aid-community-pantries-bring-out-the-best-in-filipinos-and-the-worst-in-dutertes-inhumane-regime|website=Philippine Revolution Web Central|language=en}}</ref> ay muling lumitaw sa pangunahing kamalayan bilang alternatibo sa kawalang-kapangyarihang dulot ng pagdepende sa iba.<ref name="mendizábal2021">{{cite web|url=https://kodao.org/putting-back-the-community-in-community-pantry/|title=Putting Back the "Community" in Community Pantry|website=Kodao|date=2021-04-27|first=L. S.|last=Mendizábal|language=en}}</ref> Isang halimbawa nito ang pagtatatag ng mga ''community pantry'' o [[bodegang bayan]] noong [[pandemya ng COVID-19]] at ang pagpapatuloy ng mga ito sa kabila ng hindi kanais-nais na kalagayang pampulitika at pang-ekonomiya.<ref name="yuvallos2021">{{cite news|url=https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=20 Abril 2021|last=Yuvallos|first=Andreiana|title=The Gov't's Response to the Community-Pantry Movement? Policing and Bureaucracy|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Hinge Inquirer Publications|location=[[Makati]]|issn=0116-0443|oclc=243915470|language=en}}</ref><ref name="sadongdong2021">{{cite news|work=[[Manila Bulletin]]|url=https://mb.com.ph/2021/04/20/parlade-community-pantry-could-be-used-to-urge-public-to-revolt-vs-govt/|title=Parladé: Community Pantry Could be Used to Urge Public to Revolt vs. Gov't|date=20 Abril 2021|first=Martín|last=Sadongdong|access-date=25 Hulyo 2021|issn=0116-3086|oclc=42725386|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|location=[[Maynila]]|language=en}}</ref><ref name="chúa2021">{{cite news|url=https://www.manilastandard.net/news/top-stories/352408/-communist-tag-halts-community-pantry-for-a-day.html|first=Adelle|last=Chúa|date=21 Abril 2021|newspaper=Manila Standard|title="Communist" Tag Halts Community Pantry for a Day|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|location=[[Makati]]|issn=0116-5054|oclc=819413184|language=en}}</ref> Noong 2009, may iba't ibang grupong anarkista na sa Pilipinas. Kabilang sa mga ito ang panrehiyong Davao Anarchists Resistance Movement (DARM, o Kilusang Paglaban ng mga Anarkista ng Davao), ang anarka-peministang organisasyong Liberate the Clit Kolektiv (LiCK, o Palayain ang Clit Kolektiv), ang tagapaglathalang ''Dumpling Press'', ang organisasyong nagtataguyod ng pagpapalaya sa mga hayop na Youth Collective for Animal Liberation (YCAL, o Kolektibong Kabataan para sa Pagpapalaya ng mga Hayop), at ang Local Anarchist Network (LAN, o Lokal na Kalipunan ng mga Anarkista), na naglalarawan sa sarili bilang "maluwag na samahan ng mga anarkista" na binubuo ng iba't ibang tendensiya.<ref name="Ness" /> == Mga konsepto == === Propaganda ng gawa === Ang propaganda ng gawa, o propaganda sa pamamagitan ng gawa, ay isang uri ng tuwirang pagkilos na naglalayong maimpluwensiyahan ang opinyong pampubliko. Ang mismong pagkilos ay nilalayong magsilbing halimbawa na maaaring tularan ng iba at maging mitsa ng isang panlipunang rebolusyon. Madalas itong iniuugnay sa mga mararahas na pagkilos na isinagawa ng iba't ibang anarkista noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at unang bahagi ng ika-20 dantaon, kabilang ang mga pambobomba at [[asasinasyon]] na nakatuon laban sa estado at sa naghaharing uri bilang pagpapahayag ng pagtutol sa kapitalismo, gayundin ang panununog sa mga simbahan na tumatarget sa mga pangkat [[panrelihiyon]]. Gayunpaman, mayroon ding mga di-marahas na anyo ang propaganda ng gawa.<ref>{{cite book |last1=Woodcock|first1=George|chapter=Prologue|pages=11–32|jstor=10.3138/j.ctt2ttv2t.4|title=Anarchism|date=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-629-7|quote-page=20|quote=the modern pacifist anarchists, …have tended to concentrate their attention largely on the creation of libertarian communities – particularly farming communities – within present society, as a kind of peaceful version of the propaganda by deed.|language=en}}</ref> Nilayon ang mga gawaing ito ng [[terorismo]] na magpasiklab ng isang "diwa ng paghihimagsik" sa pamamagitan ng pagpapakita na ang estado, ang gitna at nakatataas na uri, at ang mga organisasyong panrelihiyon ay hindi makapangyarihan sa lahat. Layunin din nitong udyukan ang estado na tumugon nang lalo pang mapaniil.<ref name="Merriman">{{cite book |last=Merriman|first=John M.|date=2016|title=The Dynamite Club: How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror|publisher=[[Yale University Press]]|page=[https://books.google.com/books?id=w8mtCwAAQBAJ&pg=PA63 63]|isbn=978-0-300-21792-6|language=en}}</ref> Noong Kongresong Panlipunang Rebolusyonaryo sa Londres noong 1881, pormal na inaprubahan ang taktikang ito.<ref name="Abidor">{{cite book |last=Abidor|first=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=ELZHEAAAQBAJ&pg=PT7|title=Death to Bourgeois Society: The Propagandists of the Deed|date=2016|publisher=PM Press|isbn=978-1-62963-112-7|language=en}}</ref> === Mutual na tulungan === Ang katawagang "''mutual aid''" tulungang mutuwal (o pagtutulungang-bayan) ay pinasikat ng pilosopong anarkista na si [[Peter Kropotkin]] sa kanyang kalipunan ng mga sanaysay na ''Mutual Aid: A Factor of Evolution''. Dito, ipinangatwiran niya na ang kooperasyon, at hindi ang kompetisyon, ang pangunahing puwersang nagtutulak sa [[ebolusyon]], sa pamamagitan ng [[Mutualismo|mutuwalismo]] sa [[biyolohiya]].<ref name="KropotkinRobinson2020">{{cite book |author1=Peter Kropotkin|author2=Victor Robinson|title=Mutual Aid – A Factor of Evolution: With an Excerpt from Comrade Kropotkin by Victor Robinson|url=https://books.google.com/books?id=CbLoDwAAQBAJ|chapter=Introduction|date=26 Mayo 2020|publisher=Read Books Limited|isbn=978-1-5287-9015-4|language=en}}</ref><ref name="Kropotkin">{{cite book |title=Mutual Aid: A Factor of Evolution|url=http://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution|last=Kropotkin|first=Petr|date=1902|via=The Anarchist Library|access-date=6 Mayo 2020|language=en}}</ref> Ipinahayag ni Kropotkin na ang pagtutulungang-bayan ay may praktikal na pakinabang sa pananatiling buhay ng mga tao at hayop at na ito ay naitaguyod sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Iginiit din niya na ang pagtutulungang-bayan ay masasabing kasintanda ng kultura ng tao.<ref name="Kropotkin" /> Ang pagkilalang ito sa malawak na katangian at pakinabang ng pagtutulungang-bayan sa bawat indibidwal ay salungat sa mga teorya ng [[Charles Darwin|Darwinismong]] panlipunan, na nagbibigay-diin sa kompetisyon ng mga indibiduwal at sa pananatili ng pinakamainam (''survival of the fittest''). === Pinakamababang antas na hindi maipagkakait === Ang ''irreducible minimum'' o pinakamababang antas na hindi maipagkakait ay isang pangunahing prinsipyong etikal sa ekolohiyang panlipunan ni Murray Bookchin.<ref>{{Cite book |last=Biehl |first=Janet |url=https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-janet-biehl-the-murray-bookchin-reader |title=The Murray Bookchin Reader |date=1999 |language=en}}</ref> Nagmula ito sa pag-aaral ng mga katutubo at lipunang walang herarkiya. Ayon sa prinsipyong ito, ang bawat miyembro ng komunidad ay may walang-kondisyong karapatan sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay,<ref>{{Cite news |last=Tokar |first=Brian |date=2008-03-01 |title=On Bookchin's Social Ecology and its Contributions to Social Movements {{!}} Institute for Social Ecology |language=en-US |work=Institute for Social Ecology |url=https://social-ecology.org/wp/2008/03/on-bookchins-social-ecology-and-its-contributions-to-social-movements/ |access-date=2026-07-21}}</ref> tulad ng pagkain, pabahay, at kalusugan—anuman ang kanilang naiambag na trabaho. === Pagwawalang-bisa sa paggawa === Partikular sa mga anarkistang lupon,<ref>{{Cite web |last=Ford|first=Nick|title=7 Key Concepts for Understanding Anti-Work Theory|url=https://www.filmsforaction.org/articles/7-key-concepts-for-understanding-antiwork-theory/|access-date=2022-08-09|website=Films For Action|language=en}}</ref> may ilan na naniniwalang ang [[Trabaho|paggawa]] ay lalong nahiwalay sa tao sa paglipas ng kasaysayan at sa likas na katangian nito ay hindi kasiya-siya at mabigat, kaya't hindi ito dapat ipataw sa pamamagitan ng mga paraang [[pang-ekonomiya]] o [[pampulitika]].<ref>{{Cite web |last=Peters|first=Adele|date=2015-02-02|title=Work Is Bullshit: The Argument For "Antiwork"|url=https://www.fastcompany.com/3041719/work-is-bullshit-the-argument-for-antiwork|access-date=2022-08-09|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Sa ganitong pananaw, may ilan na nananawagan sa pagpapatupad ng walang kondisyong batayang kita (''unconditional basic income'') at/o pagpapaikli ng linggo ng paggawa, gaya ng apat-na-araw na linggo ng trabaho.<ref>{{Cite web |last=Lashbrooke|first=Barnaby|title=The 'Anti-Work' Movement Is A Sign Something's Rotten In The Workplace|url=https://www.forbes.com/sites/barnabylashbrooke/2021/10/25/the-anti-work-movement-is-a-sign-somethings-rotten-in-the-workplace/|access-date=2022-08-09|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Noong 1985, isinulat ng anarkista at sitwasyonistang manunulat na si Bob Black ang kinikilalang manipestong ''The Abolition of Work'' (''Ang Pagpapawalang-bisa sa Paggawa''). === Pagkakaisa ng pamamaraan at layunin === Sa anarkismo, ang pagkakaisa ng pamamaraan at layunin (''unity of means and ends'') ay tinatawag na politikang preporatibo. Sinasabi nito na ang mga paraang ginagamit sa pagbabago ng lipunan ay dapat mismong nagpapakita ng [[Kalayaan|malaya]], patas, at walang-gobyernong lipunan na gustong itayo. Ang politikang preporatibo ay mga paraan ng pag-oorganisa at mga ugnayang panlipunan na naglalayong isabuhay ang lipunang ninanais itatag ng isang pangkat sa hinaharap.<ref>{{cite web |last=Smith|first=E. T.|date=2023-02-01|title=Prefigurative Politics in Practice|url=https://commonslibrary.org/prefigurative-politics-in-practice/|access-date=2026-05-18|work=The Commons Library|language=en}}</ref> Sa praktika, kabilang dito ang pagbuo ng isang bagong lipunan "sa loob ng balangkas ng lumang lipunan" sa pamamagitan ng pamumuhay ayon sa mga pagpapahalaga at mga estrukturang panlipunang ninanais ng pangkat para sa hinaharap.<ref>{{cite web |title=Understanding Prefigurative Politics: A Deep Dive|url=https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|website=Class with Mason|date=25 Oktubre 2024|access-date=25 Oktubre 2024|language=en}}</ref> Ayon kay Carl Boggs, na siyang lumikha ng katawagang ito, layunin ng politikang preporatibo na maisakatawan "sa loob mismo ng kasalukuyang pampulitikang gawain ng isang kilusan [...] ang mga anyo ng ugnayang panlipunan, pagpapasya, [[kultura]], at karanasang pantao na siyang pinakahuling mithiin nito," kaya't nagkakatugma ang paraan at ang layunin ng pagbabagong panlipunan.<ref>Boggs, Carl. 1977. Marxism, Prefigurative Communism, and the Problem of Workers' Control. [https://repository.library.brown.edu/studio/item/bdr:89258/ ''Radical America'' 11 (November)], 100; cf. Boggs Jr., Carl. Revolutionary Process, Political Strategy, and the Dilemma of Power. Theory & Society 4, Blg. 3 (Taglagas), 359-93. (sa Ingles)</ref> Minsan ding ipinagtatanggol ang politikang preporatibo batay sa paniniwalang ang mga layuning makakamit ng isang kilusang panlipunan ay "saligang hinuhubog ng mga paraang ginagamit nito."<ref>Leach, D. K. (2013). Prefigurative politics. The Wiley-Blackwell encyclopedia of social and political movements, 1004-1006. (sa Ingles)</ref> Ang preporatibismo ay ang pagsisikap na isabuhay o isagawa ang politikang preporatibo.<ref>{{Cite journal |last=Heffernan|first=Timothy|date=2020|title='Where Is the New Constitution?': Public Protest and Community-Building in Post–Economic Collapse Iceland|url=https://doi.org/10.3167/arcs.2020.060114|journal=Conflict and Society|volume=6|issue=1|pages=236–254|language=en}}</ref> === Anarkismo at pagkamakabansa o kontra-pagkamakabansa === Ang anarkismo at pagkamakabansa ay kapwa umusbong sa Europa kasunod ng [[Rebolusyong Pranses]] ng 1789, at may mahaba at matatag na ugnayan na maitutunton hanggang kay Mikhail Bakunin at sa kanyang pakikilahok sa kilusang Pan-Slabiko bago pa niya yakapin ang anarkismo. Mahaba rin ang kasaysayan ng pakikilahok ng mga anarkista sa mga kilusang makabansa sa iba't ibang panig ng daigdig, gayundin sa internasyonalismo. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, malakas ang suporta ng anarkismo sa anasyonalismo at [[Esperanto]].<ref name="nodo50.org">Firth, Will. [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm "Esperant Kaj Anarkiismo"]. ''Nodo50''. Nakuha noong 21 Setyembre 2020. "Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la Internacia Anarkiisma Kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj." (sa Esperanto)</ref><ref name="naturismo">{{cite news|last=Roselló|first=Josep Maria Roselló|date=17 Agosto 2005|url=http://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article%3D310|url-status=dead|title=Dossier: El naturalismo libertario en la península ibérica (1890-1939)|newspaper=Ekintza Zuzena|issue=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320014704/https://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article=310|archive-date=20 Marso 2012|access-date=3 Hunyo 2014|quote=Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarуán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista ''Ética'' será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida.|language=es}}</ref><ref name="acracia">{{cite web|last=Díez|first=Xavier|date=1 Abril 2006|url=http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|url-status=dead|title=La insumisión voluntaria. El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923-1938)|pages=1–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723130358/http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|archive-date=23 Hulyo 2011|access-date=6 Mayo 2011|quote=La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938).|language=es}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], inusig ng Espanyang Francoista ang mga anarkista at mga makabayang Katalan, na marami sa kanila ay malawakang gumagamit ng Esperanto.<ref name="Del Barrio">Del Barrio, Toño; Lins, Ulrich (27–29 Nobyembre 2006). [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm "La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española"]. ''Nodo50''. International Congress on the Spanish Civil War. Hinango noong 21 Setyembre 2020. (sa Kastila)</ref> Iginiit ng anarkistang [[Irlandes]] na si Andrew Flood na ang mga anarkista ay hindi mga makabansa at lubos na tinututulan ang [[pagkamakabansa]]; sa halip, sila ay mga kontra-imperyalista.<ref name="Flood">Flood, Andrew. "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism". Workers Solidarity Movement. (sa Ingles)</ref> Katulad nito, itinuturing ng Anarchist Federation (Pederasyong Anarkista) sa Britanya at Irlanda na ang pagkamakabansa ay isang ideolohiyang ganap na nakatali sa pag-unlad ng kapitalismo at hindi kayang lumampas dito.<ref name="Anarchist Federation">[http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html "Against Nationalism"]. Anarchist Federation. 3 Abril 2009. Retrieved 23 Setyembre 2020. (sa Ingles)</ref> Si Pierre-Joseph Proudhon, ang unang taong hayagang tumawag sa sarili bilang isang anarkista sa positibong diwa, ay tumutol sa pagkamakabansa, at iginiit na ang "pagwawakas ng militarismo ang misyon ng ika-19 na dantaon, kung hindi ay hahantong ito sa walang hanggang paghina".<ref>Woodcock, George. ''Pierre-Joseph Proudhon''. p. 233. (sa Ingles)</ref> Ayon kay Proudhon, sa ilalim ng kanyang mungkahing mutuwalismo, "wala nang magiging [[nasyonalidad]], wala nang bayang tinubuan sa pampulitikang kahulugan ng mga salitang ito; ang magiging kahulugan na lamang ng mga ito ay pook ng [[kapanganakan]]. Ang tao, anuman ang kanyang [[lahi]] o kulay, ay mamamayan ng daigdig; ang [[pagkamamamayan]] ay isang karapatang maaaring matamo saanman."<ref>Proudhon, Pierre-Joseph. ''General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century''. p. 283. (sa Ingles)</ref> === ACAB === [[File:ACABBanner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ACABBanner.jpg|left|thumb|Mga anarkista sa [[Leipzig]], [[Alemanya]], na nagpoprotesta habang may hawak na bandilang may nakasulat na "''ACAB, all cops are b...''"]] Ang ACAB, isang daglat para sa ''all cops are bastards'' ("lahat ng pulis ay mga walanghiya" o "lahat ng pulis ay mga bastardo"), ay isang islogang pampulitika na iniuugnay sa mga tutol sa [[kapulisan]]. Karaniwan itong ginagamit bilang kasabihan sa mga ''graffiti'' o ipinapaukit bilang tato. Minsan ay isinusulat din ito bilang 1312, kung saan ang bawat bilang ay kumakatawan sa posisyon ng katumbas na titik sa [[Alpabeto|alpabetong]] Ingles (A=1, C=3, A=1, B=2). Ang pariralang ''all cops are bastards'' ay unang lumitaw sa [[Inglatera]] noong [[dekada 1920]],<ref name="Partridge1986">{{cite book|last=Partridge|first=Eric|title=A Dictionary of Catch Phrases|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=978-0-415-05916-9|page=1|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|last1=Aitken-Smith|first1=Trent|title=The Tattoo Dictionary|last2=Tyson|first2=Ashley|date=2016|publisher=Octopus|isbn=978-1-78472-254-8|pages=13|language=en}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|last=Groundwater|first=Colin|date=11 Hunyo 2020|title=A brief history of ACAB|url=https://www.gq-magazine.co.uk/politics/article/acab-meaning|access-date=11 Setyembre 2020|website=GQ|language=en}}</ref> at kalaunan ay pinaikli bilang "ACAB" ng mga manggagawang nagwewelga noong [[dekada 1940]].<ref name="GQ" /> Sa kasaysayan, ang daglat ay iniugnay sa mga [[kriminal]] sa Reyno Unido.<ref name=":13" /> Una itong naitala bilang tato ng mga bilanggo noong [[dekada 1970]], at karaniwang inilalagay ang tig-isang titik sa bawat daliri, o kung minsan ay ikinukubli bilang maliliit na tuldok sa bawat buko ng kamay.<ref name="ThompsonBlack2006">{{cite book|last1=Thompson|first1=Tim|url=https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803|title=Forensic Human Identification: An Introduction|last2=Black|first2=Sue|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-0-8493-3954-7|page=[https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803/page/n391 384]|url-access=limited|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Noong 1970, ginamit ng ''Daily Mirror'' ang ACAB bilang pamagat ng isang artikulong nagsasaad na ito ay nakatatak sa isang kasapi ng ''Hells Angels'' na nakita sa [[lansangan]].<ref name="GQ" /> Ginamit din ng [[Direktor sa pelikula|direktor]] ng pelikulang si Sidney Hayers ang isang sinensurang bersyon ng [[parirala]] bilang pamagat ng kaniyang pelikulang [[krimen]] noong 1972 na ''All Coppers Are...''.''<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Paul|title=Studying the British Crime Film|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-1-906-73374-2|pages=78–79|language=en}}</ref>'' Noong 1977, nakita ng isang mamamahayag mula sa [[Newcastle upon Tyne]] ang daglat na nakasulat sa mga [[dingding]] ng isang selda sa bilangguan.<ref name="Partridge1986" /> Noong dekada 1980, naging simbolo ng kontra-establisimyento ang ACAB, lalo na sa loob ng mga subkulturang punk at ''skinhead'' (o ahit-ulo).<ref name=":13" /><ref name="GQ" /><ref name=":03">{{cite web|title=ACAB|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/acab|access-date=2019-05-30|website=Anti-Defamation League|language=en}}</ref> Lalo itong sumikat dahil sa awiting "A.C.A.B." ng bandang Oi! na the 4-Skins, na inilabas noong 1982.<ref name=":13" /><ref name="GQ" /> Sa mga sumunod na taon, naging tanyag ang ACAB bilang [[islogan]] ng mga ''hooligan'' at ''ultras'' sa [[Futbol|putbol]] sa Europa,<ref>{{Cite journal|last=Pollard|first=John|date=2016|title=Skinhead culture: the ideologies, mythologies, religions and conspiracy theories of racist skinheads|journal=Patterns of Prejudice|volume=50|issue=4–5|pages=398–419|doi=10.1080/0031322X.2016.1243349|s2cid=151502563|issn=0031-322X|language=en}}</ref><ref name=":13" /> gayundin ng mga kilusang anarkista at kontra-awtoritaryo sa iba't ibang panig ng mundo.<ref name="GQ" /> Sa ilang konteksto, itinuturing ng Anti-Defamation League (Liga Laban sa Paninirang-puri) ang parirala bilang isang simbolo ng pagkamuhi at inilalarawan ito bilang "isang matagal nang islogan sa kultura ng mga ''skinhead''," habang binabanggit ding ginagamit ito kapwa ng mga [[Rasismo|rasista]] at mga kontra-rasistang ''skinhead''.<ref name=":03" /><ref name="guerra">{{cite journal|last=Guerra|first=Nicola|title=Dalla strada alla letteratura, le spericolate e propizie vicende del forestierismo A.C.A.B.. Il contatto linguistico tra italiano e inglese nelle sottoculture Skinhead e Ultras|trans-title=From the road to literature, the reckless and auspicious events of the forestry industry A.C.A.B .. The linguistic contact between Italian and English in the Skinhead and Ultras subcultures|url=https://www.academia.edu/4566221|journal=Analele Universităţii Din Craiova, Seria Ştiinţe Filologice Linguistică Nr. 1-2|date=Enero 2013|publisher=Universităţii din Craiova|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> Matapos ang pagpaslang ng pulis na si Derek Chauvin kay [[George Floyd]] noong Mayo 2020, mas naging madalas ang paggamit ng katawagang ACAB ng mga taong tutol sa kapulisan.<ref name="vice_acab">{{cite news |work=Vice|last=Poulter|first=James|title=How 'ACAB' Became the Universal Anti-Police Slogan|url=https://www.vice.com/en/article/acab-all-cops-are-bastards-origin-story-protest/|access-date=2020-08-26|date=2020-06-08|language=en}}</ref> Habang lumalaganap sa buong Estados Unidos ang mga protesta bilang tugon sa [[Pagpatay kay George Floyd|pagkamatay ni Floyd]] at ang mga talakayan tungkol sa karahasang isinasagawa ng pulisya na may motibong panlahi, mas madalas ding nabanggit ang ACAB sa mga plataporma ng [[hatirang pangmadla]], at nagsimula ring ibenta ang mga produktong may nakalimbag na daglat na ito.<ref name="vice_acab" /> Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katawagan, ang ACAB ay nangangahulugang ang bawat pulis ay may pananagutan sa isang hindi makatarungang sistema. [[Pangangatuwiran|Ipinapangatuwiran]] nila na kahit hindi mismo nakikilahok ang isang pulis sa kalupitan ng pulisya o sa [[rasismo]] sa pagpapatupad ng [[batas]], may [[pananagutan]] pa rin siya sa mga ginawa ng kaniyang mga kasamahan dahil hindi niya ito tinututulan o sinusubukang pigilan.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=What I mean when I say I want to abolish the police|url=https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083406/https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-date=2020-06-02|url-access=limited|url-status=live|access-date=2021-12-17|website=The Independent|language=en}}</ref> === Pagbuwag sa bilangguan === [[File:La_presó_és_tortura.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_pres%C3%B3_%C3%A9s_tortura.jpg|thumb|Isang ''graffiti'' o sulat sa pader sa [[Cataluña]] na nakasulat sa [[wikang Kastila]] na may salin na "Ang bilangguan ay pagpapahirap" at simbolong Bilog-A ng anarkismo.]] Ang pagbuwag sa bilangguan (''prison abolition'') ay isang kilusan na naglalayong buwagin ang bilangguan bilang isang institusyon.<ref name="Frampton">{{cite news |last1=Frampton|first1=Thomas Ward|title=The Dangerous Few: Taking Seriously Prison Abolition and Its Skeptics|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/hlr135&div=98&id=&page=|access-date=15 Agosto 2025|work=Harvard Law Review|date=2021–2022|pages=2013|language=en}}</ref> Hindi tulad ng reporma sa bilangguan, layunin ng pagbuwag sa bilangguan na magtatag ng isang sistema ng [[Katarungan|hustisyang]] pangkriminal na hindi gumagamit ng pagkakapiit bilang paraan ng pagpaparusa. Karaniwang itinataguyod ng mga tagasuporta nito ang makapanunumbalik na hustisya, na naglalayong maituwid at maibalik sa lipunan ang mga [[nagkasala]], sa halip na ang mapagganting hustisya, na naglalayong magparusa sa nagkasala batay sa tindi ng kaniyang krimen. Madalas ding isinusulong ng mga tagapagtaguyod ng pagbuwag sa bilangguan ang malalaking pagbabagong pang-estruktura upang maiwasan ang krimen sa antas ng [[lipunan]] sa pamamagitan ng pagtugon sa mga ugat nito. Ayon sa pananaw na ito, ang krimen ay bunga ng mga suliraning panlipunan tulad ng rasismo at [[kahirapan]]. Bahagyang nabuo ang kilusan para sa pagbuwag sa bilangguan sa Estados Unidos bilang tugon sa pag-aalsa sa Bilangguan ng Attica noong 1971, na nagbigay-pansin sa mga di-makataong kalagayang laganap sa mga bilangguan. Ang mga kilalang aktibista, lalo na si Angela Davis, ay nakatulong upang mabigyang-pansin ang usapin ng pagbuwag sa bilangguan, bagaman nanatili itong higit na limitado sa mga makakaliwang pangkat at mga akademikong lupon. Muling sumigla ang interes sa kilusan matapos ang pagpaslang kay George Floyd noong 2020 at ang mga kaguluhang sibil na sumunod dito, na nagbigay-diin sa mga hindi pagkakapantay-pantay batay sa lahi sa loob ng sistemang hustisyang pangkriminal. === Pagpapalaya sa kabataan === Ang pagpapalaya sa mga bata (''child liberation'') sa anarkismo ay ang paniniwala na ang mga bata at [[kabataan]] ay nararapat magkaroon ng buong awtonomiya, respeto, at kalayaan mula sa panunupil ng mga matatanda, mapilitang pagpapalaki ng magulang, at sapilitang pag-aaral. Pangunahing layunin nito na wakasan ang pagtrato sa mga bata bilang pag-aari ng [[magulang]], palitan ang mga tradisyonal na paaralan ng mga boluntaryong espasyo sa pag-aaral, at tiyakin ang tulong-komunidad para sa mga pangunahing pangangailangan. Ang kilusan para sa mga karapatan ng kabataan (''youth rights movement''), na inilalarawan din bilang pagpapalaya sa kabataan (''youth liberation''), ay isang umuusbong na kilusang mula sa mga karaniwang mamamayan na naglalayong labanan ang [[Diskriminasyon sa gulang|diskriminasyon sa edad]] at isulong ang mga karapatang sibil ng mga kabataan—yaong mga hindi pa umaabot sa edad ng legal na ganap na gulang, na 18 taong gulang sa karamihan ng mga bansa. May ilang pangkat na nilalabanan ang pedopobya at ephebipobiya sa lipunan sa pamamagitan ng pagtataguyod ng tinig ng kabataan, pagbibigay-kapangyarihan sa kabataan, at sa huli, ng pagkakapantay-pantay sa pagitan ng mga henerasyon sa pamamagitan ng pakikipagtuwang ng kabataan at mga nakatatanda. Maraming tagapagtaguyod ng mga karapatan ng kabataan ang itinatangi ang kanilang kilusan mula sa kilusan para sa mga karapatan ng mga bata, sapagkat ipinapangatuwiran nilang ang huli ay nagsusulong ng mga pagbabagong kadalasang higit na naghihigpit sa mga bata at kabataan. '''Pagkakaiba-iba ng utak (Neurodivergence)''' Mahalaga sa aspeto ng anarkismo na ang utak natin ay hindi magkakapareho at minsan ang iba ay talagang kakaiba mag-isip, o nahihirapang mag-isip, o walang interes imbes na hinuhusgahan bilang may sakit sa utak, may sayad, sinapian, walang alam, matanda na, o kaya tamad. Mahalaga sa kaisipan nito na ang mga kakaiba mag-isip lalong-lalo na ang mga may kapansanan ay masnahihirapang makipagsabayan sa kasalukuyang sistema ng pag-aaral at pagtratrabaho para magtagumpay. Sumasalamin din sa talakayan nito ang panghuhusga ng tao sa mga kapansanan na hindi nakikita sa labas ng katawan. Kadalasan, ang mga kakaibang mag-isip ay naaakit sa anarkismo dahil malawak ang pagtanggap nito sa mga itinuturing na abnormal, pasaway, at itinakwil ng lipunan. Binibigyang linaw na ang sanhi ng kanilang pagkabigo ay hindi dahil sa kanilang pansariling depekto at kamalian, kundi ang sistemang panlipunan na nagpapahirap sa kanila. '''Anarkiyang Pagrerelasyon (Relationship Anarchy)''' Kadalasan ang isang relasyon ay ikinukulong ang malalim na pagsasamahan sa mga kadugo, kapamilya, o kasintahan na tipong pati ang konsepto ng pagmamay-ari ay idinudugtong dito. Ang anarkiyang pagrerelasyon ay winawakasan ang ganitong kaayusan. Sinasabi nito na malaya dapat tayong gumawa ng istrukturang pamilya base sa mga relasyon natin sa ibang tao. Bukod sa malayang pumili ng iba't ibang kasintahan, at katalik gamit ang tapat na pagkakasunduan ng mga napapabilang sa relasyon, ay maaaring bigyan din nito ng extensyon ang mga kaibigan o kapwa na samahang hubugin ang mga anak sa pagpapalaki. == Perspektibong Pangekonomiya == === Komunismo (Communism) === Ang Komunismo ay isang pilosopiyang pangekonomiya kung saan gumagamit ng pag gugrupo-grupo upang maisaayos ang ekonomiya. Maraming klase ng komunismo, ngunit ang diwa ng komunismo ayon kay Karl Marx ay magkaroon ng mundo na hindi gumagamit ng pera, walang mahirap at mayaman, walang ekslusibong pagmamay-ari ng produksyon, at gobyernong nagkokontrol dito. Ang Anarkistang Komunismo ay maaaring gawin sa maraming paraan, ngunit ang karaniwan na komunistang anarkismo ay kadalasan nagpapalaganap ng Syndikalismo, o ang pagtatag ng mga [[unyon ng mga manggagawa]] o trabahador at sila ang mismong mangangasiwa at magdedesisyon sa produksyon ng isang lipunan. Ang kaibahan nito sa Marxismo-Leninismo ay hindi ito gumagamit ng estado, ngunit binubuo ang malawakang kilusan sa pamamagitan ng desentralisadong organisasyon o ilalim-pataas na pag-oorganisa imbes na gumagamit ng partidong sentral. === Ekonomiyang Kapwaan (Mutualism) === Ang ekonomiyang kapwaan ay isa ring malawakang pilosopiyang pangekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay '''nagtutulungan''' para sa benepisyo ng isa't isa. Ayon sa isang tanyag na anarkistang si [[Peter Kropotkin]], ipinapaliwanag nito na likas makipagtulungan ang iba't ibang klase ng hayop at hindi lamang dahil mayroong isang species na nakalalamang sa iba pang uri ng hayop para makaligtas sa daloy ng kalikasan. Sa ekonomiyang kapwaan ni Proudhon na hinahaluan ng merkadong pananaw, ito ay gumagamit ng konseptong '''patas na pakikipagpalitan''' at pagtatatag ng "bangko ng mga tao" kung saan nag-aambag ang mga miyembro nito para sa kolektibong kilusan. Tulad ng komunismo, ang konseptong ito ay tutol sa pagpaparami ng pera na hahantong sa panlalamang ng isa sa kanyang kapwa at ang pagkamkam ng ari-ariang ipinasasapribado na siyang dapat ilaan sa personal o pampublikong paggamit. === Regaluhang Ekonomiya (Gift Economy) === Ang regaluhang ekonomiya ay isang makalumang ekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay libreng nagpapamigay ng kaniyang mga produkto o trabaho na walang halong kapalit. Ang ekonomiyang ito ay nakasalalay sa malawakang pag-unawa at pagsaasakatuparan ng mga kakailanganing '''birtud at mabuting pagrerelasyon''', nang sa gayon ay naiiwasan nito ang pag-aaksaya ng produkto at maipagpatuloy ang kaugalian na totoong pagbibigayan na hindi hinahaluan ng pangongontrata, o direktang pagpapalitan ng serbisyo o produkto. Kung tutuusin, ang Pilipinas ay sanay sa konsepto ng "utang na loob" na siyang isang mahalagang ikonteksto sa pagbibigayan. Madalas talakayin ang utang na loob sa kontekstong sapilitan imbes na natural na birtud na nabubuo kapag maayos ang relasyon ng mga tao sa isa't isa. === Aklatang Ekonomiya (Library Economy) === Kumpara sa regaluhang ekonomiya, ang aklatang ekonomiya ay isang paraan ng pamimigay kung saan hindi kailangang paigtingin ang relasyon ng mga tao at bagkus ginagamit ang konsepto ng aklatan upang ipamigay o ipahiram ang mga produkto. Sa panahon ng pandemya, itong klaseng ekonomiya ay naging talamak noong nauso ang mga "community pantry" na libreng nakabalandra ang mga produkto para sa kapakanan ng mga naghihirap at sa mga nag-aantay ng mga ayuda ng gobyerno o sweldo sa kumpanya. === Counter-Economics === Ayon kay Samuel Konkin III, ang Counter-Economics o "Agorismo" ay ang pag-aaral at pagsasapraktika ng mga hindi bayolenteng gawain lalong lalo na ang ipinagbabawal ng pamahalaan at bumuo ng malayang merkado na hindi nahahaluan ng pananamantala, pagnanakaw, at karahasan. Ilan sa mga diskurso na pumapalibot dito ay ang serbisyong pagtatalik, pagbebenta ng mga ipinagbabawal na droga at armas, pagsusugal, pagseserbisyo ng mga hindi lisensyadong trabahador, o pagbebenta ng diploma sa mga hindi nakapagtapos upang magkaroon ng maayos na pakikipagpalitan. Kung tutuusin, ang pagsasapraktika nito ay maaari ding sumaklaw kasama ang ibang mga ipinagbabawal na gawain na nakaayon batay sa moralidad at pangangailangan ng tao o lipunan, tulad ng pagpapalaglag. == Halimbawa ng Anarkistang Pamayanan == === '''Rebolusyon sa Catalonia''' === Isa sa tinitingalang anarkistang pamayanan ay ang Rebolusyon sa Catalonia ng Espanya sa gitna ng digmaang sibil noong taong 1936 hanggang 1937. Sa pamayanang ito isinagawa ang pagkawala ng kontrol ng gobyerno, simbahan, at pribadong pagmamay-ari upang maisakatuparan ang Syndikalismong lipunan. Dito nagkaroon ng malawakang pagbabago sa ekonomiya at kulturang pananaw na pinamumunuan ng mga trabahador imbes na mga negosyante. Ilan sa mga mahahalagang naisakatuparan ay ang purong libreng edukasyon na may kaakibat na malayang pagpili ng aaralin ng estudyante, ang purong libreng atensyong medikal, ang libreng pamimigay ng lupa at direktang kontrol nito sa merkado, o kaya naman ang kolektibong pag-oorganisa ng mga tao sa agrikultura, at industriya. Tinulungan ito ng iba pang sosyalista upang ipalaganap ito sa bansa. Ilan sa mga karatig nitong mga lugar na sumabay dito ay ang Andalusia, Barcelona, at Zaragoza. Maaaring maraming kontrobersiya at problemang kinaharap nito tulad ng kawalan ng maayos na militar upang labanan ang mga Pasista, at pagsali ng mga kasamahan sa gobyerno na siyang naging pangunahing rason ng alitan. === '''Komunidad sa Manchuria''' === Ang Manchuria ay matatagpuan sa hilagang silangang bahagi ng Tsina ngayon. Ang komunidad sa Manchuria ay binubuo ng iba't ibang lahi at tao, ngunit ang karamihan nito ay mga Koreanong dayo. Pinamahalaan ito ng isang dakilang militar na lider na si Kim Chwa-Chin na siyang kasamang nagorganisa sa mga anarkistang koreano na tumakas mula sa Korea noong lumusob ang mga Hapon. Sa pamamahala ni Kim-Chwa Chin ay itinatag niya ang "Shinmin Prefecture" o maskilala bilang "Korean People's Association in Manchuria" (KPAM). Dahil sa palpak na pag-oorganisa ng mga nasyonalista ay napilitan silang magsanib-pwersa kasama ang mga anarkista upang tutulan ang mga Marxismo-Leninismo ng bansang USSR at mga Pasista ng Hapon. Sa kanilang pamamahala ay nagtatag sila ng mga konseho na gumagamit ng direktang demokrasya, nagpalaganap ng edukasyon at atensyong medikal gamit ang mga komunidad na tutuligsa sa mga Imperyalistang Hapon at mga Marxismo-Leninismo at paitingin ang relasyon ng mga Koreano at Intsik. Nasira ang eksperimentong ito noong namatay ang dakilang lider nito na siyang pinagawayan ng mga miyembro nito sa pamumuno ng militar hanggang sa magkawatak-watak at lusubin ng Imperyong Hapon. === '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' === Ang kilusang Makhno ay nagsimula sa Hulyaipole ng Ukraine at nagtatag ng kilusang anarkista upang labanan ang mga Rusong Puti at organisahin ang mga magsasaka upang labanan ang kilusang puti. Sa pamumuno ni Nestor Makhno ay napagtagumpayan nilang labanan ang mga Rusong Puti kasama ang mga Bolshevik noong kapanahunan nito. Ngunit, kinalaunan ay trinaydor sila ng mga Komunista sa abiso ni Leon Trotsky at pamumuno ni Vladimir Lenin. Natalo ang hukbo ni Makhno at tumakas siya papuntang Romania, Poland, hanggang mapadpad sa Pransiya. === Zomia === Bagamat hindi sadyang anarkista, ang Zomia ay isang malawak na bulubundukin sa Timog, Silangan, at Timog-Silangang Asya na saklaw ang iba't ibang bansa tulad ng Malaysia, Vietnam, Thailand, Tsina, Bhutan, Nepal, Bangladesh, Laos, Cambodia, at Myanmar. Ayon kay James C. Scott, kadalasan ang mga naninirahan dito ay tinawag na barbaro ng mga pamahalaan, ngunit ipinaglaban niya na ito ay ang tanging natitirang espasyo para sa mga itinuring na tulisan ng pamahalaan, mga umiiwas sa buwis, biktima ng pangaalipin at dito bumuo ng pamayanan na pantay-pantay at magkakaibang pamayanan na tutuligsa sa impluwensiya ng estado. === Exarcheia ng Greece === Isang maliit na lugar kung saan ang mga anarkista ay talamak. Makikita sa lugar na ito ang labis na graffiti at bandalismo na talamak sa lugar laban sa gentripikasyon o pagpapalayas ng mga naninirahan sa lugar. Isang grupo, ang Rouvikona na militanteng anarkistang grupo na tanyag sa paninira ng mga ari-arian. == Oposisyon ng Anarkismo sa iba't ibang pulitikal na pananaw == === Liberalismo === Bagamat may pagkakapareho sa liberal na pananaw nito, ang anarkismo ay pinupuna nito ang karamihan ng konsepto nito tulad ng paghahari ng batas, striktong indibidwalismo, eleksyon, at pribadong pagmamay-ari. Ngunit, parehong sang-ayon ito sa pagpapalawak ng kalayaan at mga karapatan upang pagandahin ang buhay ng mga ordinaryong tao, at minsan, ang paggamit ng merkado upang malayang makipagpalitan ang mga tao. Magkaiba ang liberalismo na naipatayo noong panahon ng pagmumulat kumpara sa liberalismo na pinapalaganap ngayon. Maisasakonteksto ito kapag ikinumpara natin ito sa panahon ng mga kaharian ng mga hari at reyna na may lubos na kapangyarihan sa kanyang nasasakupan at may banal na karapatan upang pagtibayin ang pamumuno nila. Dahil sa hindi makataong pagtrato ng mga kaharian at ang hindi epektibo nitong pamumuno, naisip nitong gumawa ng demokratikong gobyerno na mayroong pagbabalanse ng kapangyarihan gamit ang tatlong sangay: ang tagapagpatupad, tagapagbatas, at tagapaghukom. Isinasaalang-alang nito ang karapatan hindi ng hari na mamuno kundi ang karapatan ng lahat ng tao na ibinigay sa atin ng Diyos. At ang pinakahuli ay ang pagsasagrado ng ari-arian bilang parte ng karapatan ng tao upang siya ay mamuhay nang may dignidad. Ang kritisismo ng anarkismo ay kinekwestyon ang pagkaepektibo at praktikalidad ng mga ideya nito sa pagpapalawak ng kalayaan at pag-usbong ng malayang lipunan. Dahil kung tutuusin, ang karamihan sa paniniwala nito ay nalipasan na ng panahon. Ang ilan sa mga liberal ay inuusad ang kritisismo sa pamahalaan at matatawag na kalahating anarkista, dahil sa hindi nito mabitawang pagsasagrado ng pribadong ari-arian. Kadalasan, ang liberal ay yinayakap ang sistema ng kapitalismo na siyang tinututulan ng mga anarkista. Ngunit, mayroong mga liberal na may anarkistang pananaw, kadalasan ang ilan sa mga indibidwalistang amerikano at mga nagsusulong ng ekonomiyang pangkapwa, ay may layon na magkaroon ng lubos na hustisyang pangekonomiya na siyang magpapanumbalik sa access ng publiko sa lugar ng produksyon, kasamang nagdedesisyon sa kanyang pinagtratrabahuhan, ang pagtutol sa mga oligarko, at ang iwasan ang paglawak ng agwat ng kayamanan ng mga tao. === Pasismo at Pagmamakabansa === Ang pasismo ay salungat sa kaisipan ng anarkismo sa maraming paraan. Ginagamit nito ang iba't ibang paraan upang kumamkam ng kapangyarihan at hikayatin na magkaroon ng mga angat at ideyal na klase ng tao, pagkakaroon ng kulto ng pagkakabayani, labis na pagmamakabansa, at kontrolin at pag-isahin ang lipunan sa pamamagitan ng pagpapalakas sa pamahalaan. Ang pasismo ay ibinabaling ang sisi sa isang pangkat ng mga tao ang mga problema ng lipunan. Minsan, pinapatay na walang awa maging ang mga inosente, sa kaso ng Nazi Germany ay pinagpapatay nito ang mga maiitim, matatanda, heswita, komunsita, bakla, at mga may kapansanan, dahil itinuturing silang pabigat o kalaban ng pamahalaan o lipunan. Kilala din ang ilan sa mga awtoritaryang komunista bilang pulang pasista dahil sa kapareho nitong tendensiya na puksain ang mga kritiko ng pamahalaan, supilin ang kalayaan ng indibidwal, sambahin ang lider at bansa, pagsuporta sa mga awtoritaryang mga pinuno, pagpapalaganap ng imperyalismo, at kapalit nito ang pagpuksa sa mga kalaban nitong mga burgis at kabansaang kapitalista. Isang magandang halimbawa ng pulang pasistang bansa ngayon ay ang North Korea. Mayroong imbensyon ang mga pasista na tinatawag na Pambansang Anarkismo (National-Anarchism) na siyang dalawang magkabaliktad na pananaw dahil binubukod ang mga tao batay sa lahi at nagpapaangatan kahit na itinatakwil nito ang pamahalaan, na siyang kabaliktaran na isinusulong na prinsipyo ng anarkismo. Ngunit, kaiba ito sa Makabansang Anarkista (Nationalist Anarchist) na talamak noong ika-19 at 20 na siglo na nagsusulong ng mga prinsipyo ng anarkismo, na siyang layunin na bumuo ng pambansang pagkakakilanlan na pantay-pantay ang paggalang sa lahat ng tao, pagpapausbong ng kalayaan, dekolonisasyon, pagkamit ng hustisya laban sa abusadong mga pamahalaan, pagtatatag ng mga pahalang o kaya naman ilalim-paangat na istrukturang panlipunan, at pagdepensa mula sa mga pananakop at pananamantala ng ibang bansa. Kadalasan ang mga anarkista ay tinututulan ang konsepto ng pagmamakabansa (nationalismo) sa kadahilanan na ang pagmamakabansa ay kaakibat lagi nito ang pagtatatag ng pamahalaan at ikinukulong ang pag-unlad sa isang lugar o kabansaan imbes na magkaroon ng makamundong pananaw. === Sosyalistang Pamahalaan === Ang sosyalistang pamahalaan ay tinututulan ng mga anarkista dahil sa madalas na brutal na pamumuno lalong lalo na sa mga kritiko nito tulad ng Soviet Union, o kaya naman ang pagsasanay ng tao na sumalalay sa gobyerno. Bagkus, isa sa mga mahahalagang puna nito ay ang puna sa paglanta ng pamahalaan (withering state) dahil hindi mabubuwag ang pamahalaan sa pamamagitan ng pag-agaw ng kapangyarihan. Ibinabadya din ng anarkismo na ang mga kilos ng mga progresibo ay nababalisa sa tuwing nagpapaloko sila sa mga proseso ng gobyerno, at nababaling ang atensyon ng masa sa pagsamba ng mga pulitikong may plataporma sa paglaganap ng sosyalismo. Sinasabi ng mga anarkista, sa daloy ng panahon, itinuturing ang Estado (o pamahalaan) na isang kontra-rebolusyonaryong istruktura na minomonopolyo ang desisyong panlipunan, at bigyan ng pribilehiyo ang mga nasa posisyon, na siyang pangunahing pakay ay panatilihin ang pag-iral ng pamamahala at ang kapangyarihan nito. Inaakit ang mga indibidwal na sakim sa kapangyarihan at kalaunan ay pupuksa sa rebolusyon. === Teokrasya === Tinututulan ng anarkismo ang paghahari ng mga paniniwala ng relihiyon at ang pamumuno ng pastor, prayle, pari, imam, dalai lama o anumang klase ng pinuno ng relihiyon sapagkat hindi lamang ito maaaring abusuhin ng pinuno ng relihiyon, kundi nagtataguyod ito ng pang-aalipin sa kamalayan ng tao. Nagsisilbing kasangkapan ng mga pinuno ang ispiritual na paniniwala upang palaganapin ang kamangmangan ng tao at magtago sa kurtina ng pananampalataya at sobrenatural (faith and supernatural) upang panatilihin ang kanilang kapangyarihan, pribilehiyo, at pananamantala sa ibang tao. Ang mga teokrasyang bansa tulad ng mga Taliban sa Afghanistan, ang Republikang islam ng Iran, at ang dating pamumuno ng mga prayle sa Pilipinas ay halimbawa ng teokrasya. Kadalasan humahantong ang mga pamumuno na ito sa mga brutal na pagpaparusa at paghihirap ng mga tao na umunlad ang kalidad ng buhay lalong-lalo na para sa mga kababaihan. === Pangmaramihang Demokrasya === Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan. === Kapitalismo at Merkadong Lipunan === Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan. === Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) === Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido. === Meritokrasya at Kakistokrasya === Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon. Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal. Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din. === Minarkismo === Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster. == Tingnan din == * [[Komunismo]] * [[Mutualismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga pananda == <references group="nb"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talababa == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}} * {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}} * {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}} * {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}} * {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |date=2015 |title=Black Panther Radical Factionalization and the Development of Black Anarchism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2015-10_46_7/page/678 |journal=Journal of Black Studies|language=en |location=Thousand Oaks |publisher=SAGE Publishing |volume=46 |issue=7 |pages=678–703 |doi=10.1177/0021934715593053 |jstor=24572914 |s2cid=145663405}} * {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}} * {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}} * {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}} * {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}} * {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}} * {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}} * {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism]] |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}} * {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}} * {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}} * {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}} * {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}} * {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}} * {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}} * {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=385–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}} * {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}} * {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}} * {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1986-03_80_1/page/300 |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}} * {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}} * {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}} * {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}} * {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}} * {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}} * {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}} * {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}} * {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}} * {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}} * {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}} * {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past & Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}} * {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}} * {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge & Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}} * {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}} * {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&pg=PA372}} * {{Cite book |last=Moya |first=Jose C. |title=In Defiance of Boundaries: Anarchism in Latin American History |publisher=University Press of Florida |others=Kirwin R. Shaffer |date=2015 |isbn=978-0-8130-5138-3 |editor-last=Laforcade |editor-first=Geoffroy de |chapter=Transference, culture, and critique The Circulation of Anarchist Ideas and Practices |access-date=6 Marso 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085903/https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-date=9 Agosto 2020|language=en |url-status=live}} * {{Cite book |last=Laursen |first=Ole Birk |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=149–168 |chapter=Anti-Imperialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Nomad |first=Max |title=Revolutionary Internationals 1864–1943 |publisher=Stanford University Press|language=en |date=1966 |isbn=978-0-8047-0293-5 |editor-last=Drachkovitch |editor-first=Milorad M. |page=88 |chapter=The Anarchist Tradition}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |language=en |publisher=AK Press |date=2006 |isbn=978-1-9048-5948-2 |location=Stirling |author-mask=2|title=The Russian Anarchists}} * {{Cite book |last=Bolloten |first=Burnett |language=en |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |publisher=University of North Carolina Press |date=1984 |isbn=978-0-8078-1906-7}} * {{Cite journal |last=Harmon |first=Christopher C. |date=2011 |title=How Terrorist Groups End: Studies of the Twentieth Century |journal=Connections|language=en |volume=10 |issue=2 |pages=51–104 |jstor=26310649}} * {{Cite book |last=Rupert |first=Mark |url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe |title=Globalization and International Political Economy |publisher=Rowman & Littlefield Publishers|language=en |date=2006 |isbn=978-0-7425-2943-4 |location=Lanham}} * {{Cite book |last=Evren |first=Süreyyya |language=en |title=Post-Anarchism: A Reader |publisher=Pluto Press |date=2011 |isbn=978-0-7453-3086-0 |editor-last=Rousselle |editor-first=Duane |pages=1–19 |chapter=How New Anarchism Changed the World (of Opposition) after Seattle and Gave Birth to Post-Anarchism |editor-last2=Evren |editor-first2=Süreyyya }} * {{Cite book |last=Honeywell |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=qzKOzQEACAAJ |title=Anarchism |publisher=Wiley |date=2021 |isbn=978-1-5095-2390-0 |series=Key Concepts in Political Theory |access-date=13 Agosto 2022|language=em}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |author-mask=2 |date=2010 |title=Hakim Bey and Ontological Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |location=East Lansing |publisher=Michigan State University Press|language=en |volume=4 |issue=2 |pages=109–137 |doi=10.1353/jsr.2010.0009 |jstor=41887660 |s2cid=143304524}} * {{Cite book |last=Ramnath |first=Maia |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Non-Western Anarchisms and Postcolonialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} {{Refend}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Anarkismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] 89vr0fwl3xp2pzxzmz2pvh7mwzvq5to 2217064 2217063 2026-07-23T15:44:26Z Jojit fb 38 /* Pagpapalaya sa kabataan */ 2217064 wikitext text/x-wiki {{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}}Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay "talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado."{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon. Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo. == Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan == [[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2">Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.</ref><ref name="Leier2">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.</ref>]] Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang "walang pinuno" o "walang namumuno". Binubuo ito ng unlaping ''an-'' ("walang") at ng salitang ''arkhos'' ("pinuno" o "tagapamahala"). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc="Anarchism"|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc="Anarchism"|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}} Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2" /><ref name="Leier">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)</ref> Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc="The Basic Ideas of Anarchism"}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}} Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang "pinakasukdulang kabaligtaran" ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, "sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina."{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, "mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito"—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—"ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo." Dagdag pa niya, "ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan."{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na "ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito."{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na "nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan" ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}} Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}} == Simbolismo == {{multiple image | total_width = 320 | image1 = Anarchy-symbol.svg | caption1 = Simbolong bilog na A | image2 = Circle-A red.svg | caption2 = Naka-istilong Bilog na A na punk | align = right | header = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.<ref>{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}</ref> }} Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].<ref name="Baillargeon">{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}</ref> Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod. Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A. Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].<ref name="revival">{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}</ref><ref name="Gordon">{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}</ref> == Mga paaralan ng kaisipan == Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc="Anarchism"|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc="Anarchism"}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}} Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc="Critique of authoritarian socialism"}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&pg=PP15 xi]|1ps=, "Usually considered to be an extreme left-wing ideology".}}<ref name=":1">{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}</ref>{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}} Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}} Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.<ref name="sa">{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}} === Klasiko === Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}} Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang "pagbuwag sa estado",<ref name=":0">{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}</ref> pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang "ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari."{{Sfn|Pierson|2013|p=187}} Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}} Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong "[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]."{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}} Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}} Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}} === Pos-klasiko at kontemporaryo === Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}} Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga "medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo," wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}} Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}} == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at gitnang panahon === Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}} Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}} Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}} === Makabagong panahon === [[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]] Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} [[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]] Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}} Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}} Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}} Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}} Pagsapit ng simula ng ika-20 dantaon, humupa na ang kilusang terorista, at ang lugar nito ay napalitan ng anarko-komunismo at anarko-sindikalismo, habang ang anarkismo ay lumaganap sa iba't ibang panig ng daigdig.{{Sfn|Moya|2015|p=327}}{{Sfn|Levy|2011|p=16}} Sa [[Tsina]], may maliliit na pangkat ng mga mag-aaral na nagpakilala ng [[makatao]] at [[maka-agham]] na bersiyon ng anarko-komunismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Samantala, naging sentro ang [[Tokyo]] ng mga mapanghimagsik na kabataan mula sa iba't ibang bansa sa [[Silangang Asya]] na nagtungo sa kabisera ng [[Hapon]] upang mag-aral.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Sa [[Amerikang Latino]], naging pangunahing baluwarte ng anarko-sindikalismo ang [[Arhentina]], kung saan ito ang naging pinakaprominenteng [[ideolohiya]] ng kaliwa.{{Sfnm|1a1=Levy|1y=2011|1p=23|2a1=Laursen|2y=2019|2p=157|3a1=Marshall|3y=1993|3pp=504–508}} Nakilahok din ang mga anarkista sa Komuna ng Strandzha at sa Republika ng Kruševo, na itinatag sa [[Masedonya]] sa panahon ng Pag-aalsang Ilinden–Preobrazhenie noong 1903, gayundin sa [[Rebolusyong Mehikano]] noong 1910. Sa sunod-sunod na mga rebolusyon noong 1917–1923, nagkaroon ang mga anarkista ng iba't ibang antas ng aktibong pakikilahok.{{sfn|Marshall|1993|p=470}} Sa kabila ng mga pangamba, masigasig na nakilahok ang mga anarkista sa Rebolusyong Ruso bilang pagsalungat sa Kilusang Puti, lalo na sa Makhnovshchina. Nang makita nila ang tagumpay ng mga Bolshevik sa [[Rebolusyong Oktubre]] at ang sumunod na [[Digmaang Sibil sa Rusya]], maraming manggagawa at aktibista ang lumipat sa mga partidong komunista, na lumakas kapalit ng paghina ng anarkismo at iba pang kilusang sosyalista. Sa Pransiya at Estados Unidos, maraming kasapi ng malalaking kilusang sindikalista, gaya ng Pangkalahatang Kompederasyon ng Paggawa at ng Manggagawang Pang-industriya ng Mundo, ang umalis sa kanilang mga samahan at sumapi sa Komunistang Internasyonal.{{Sfn|Nomad|1966|p=88}} Gayunman, matapos maging matatag ang pamahalaang Bolshevik, dumanas ng matinding panunupil ang mga anarkista, kabilang noong Pag-aalsa sa [[Kronstadt]]. Maraming anarkista mula sa [[Petrograd]] at [[Mosku]] ang tumakas patungong [[Ukranya]], subalit kalaunan ay dinurog din ng mga Bolshevik ang kilusang anarkista roon.{{Sfn|Avrich|2006|p=204}} Dahil sa panunupil sa mga anarkista sa Rusya, umusbong ang dalawang bagong magkasalungat na kaisipan: ang platapormismo at ang sintesis na anarkistang. Layunin ng una na bumuo ng isang magkakaugnay na samahang mangunguna sa rebolusyon, samantalang tinututulan naman ng ikalawa ang anumang anyo ng organisasyong maihahalintulad sa isang partidong pampolitika. Sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]] noong 1936–1939, muling nakipag-alyansa ang mga anarkista at mga sindikalista (CNT at FAI) sa iba't ibang kilusang makakaliwa. Ang matagal nang tradisyon ng anarkismo sa [[Espanya]] ang naging dahilan upang gumanap ang mga anarkista ng mahalagang papel sa digmaan, lalo na sa Rebolusyong Espanyol ng 1936. Bilang tugon sa paghihimagsik ng hukbo, isang kilusang binigyang-inspirasyon ng anarkismo—na binubuo ng mga [[magsasaka]] at manggagawa at sinusuportahan ng mga armadong milisya—ang kumontrol sa [[Barcelona]] at sa malalawak na kanayunan ng Espanya, kung saan isinakolektibo nila ang mga lupain.{{Sfn|Bolloten|1984|p=1107}} Sa simula ng digmaan, nagbigay ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ng limitadong tulong. Gayunman, nauwi ito sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga komunista at iba pang pangkat ng makakaliwa sa isang serye ng mga pangyayaring nakilala bilang Mga Araw ng Mayo, habang pinagtibay ni [[Joseph Stalin]] ang kontrol ng Unyong Sobyet sa pamahalaang Republikano. Nagbunga ito ng panibagong pagkatalo ng mga anarkista sa kamay ng mga komunista.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 466}} ==== Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lubhang nanghina ang kilusang anarkista. Pagsapit ng dekada 1960, muling sumigla ang anarkismo, na marahil ay dulot ng nakitang kabiguan ng [[Marxismo–Leninismo]] at ng mga tensiyong ibinunga ng [[Digmaang Malamig]].{{Sfn|Marshall|1993|p=539}} Sa panahong ito, lumitaw ang anarkismo sa iba't ibang kilusang tumutuligsa kapwa sa kapitalismo at sa estado, gaya ng mga kilusang laban sa sandatang nuklear, pangkapaligiran, pangkapayapaan, kontra-kultura ng dekada 1960, at ng Bagong Kaliwa.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 539}} Nagkaroon din ito ng paglipat mula sa dati nitong mapanghimagsik na katangian tungo sa mapanuksong repormismong kontra-ikapitalista. Naiugnay rin ang anarkismo sa subkulturang [[punk]], gaya ng makikita sa mga banda tulad ng Crass at Sex Pistols.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Ang mga umiiral na kaisipang [[Peminismo|peminista]] ng anarka-peminismo ay muling sumigla noong ikalawang yugto ng peminismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Sa panahong ito rin nagsimulang mabuo ang itim na anarkismo (''black anarchism''), na nakaimpluwensiya sa paglayo ng anarkismo mula sa dati nitong nakasentro sa [[Europa]].{{Sfn|Williams|2015|p=680}} Kasabay nito, nabigo itong magkaroon ng malawak na impluwensiya sa Hilagang Europa, habang naabot naman nito ang hindi pa nararanasang kasikatan sa [[Amerikang Latino]].{{Sfn|Harmon|2011|p=70}} Noong pagpasok ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], lalong lumawak ang kasikatan at impluwensiya ng anarkismo sa mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa [[digmaan]], at laban sa [[globalisasyon]].{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Lumago ang interes sa kilusang anarkista kasabay ng pag-igting ng kilusang kontra-globalisasyon,{{Sfn|Evren|2011|p=1}} na ang mga pangunahing kalipunan ng mga aktibista ay nakabatay sa mga pananaw na anarkista.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Naging kilala ang mga anarkista sa kanilang pakikilahok sa mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|World Trade Organization]] (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal), [[Group of Eight]] (G8, o Pangkat ng Walo), at World Economic Forum (WEF, o Pandaigdigan na Pagpupulong sa Ekonomiya). Sa mga protestang ito, ang mga pansamantalang pangkat na walang pinuno at hindi nagpapakilala, na tinatawag na ''black blocs'' o blokeng itim, ay nasangkot sa mga kaguluhan, pagsira ng [[ari-arian]], at mararahas na komprontasyon laban sa [[pulisya]]. Kabilang sa iba pang mga taktika sa pag-oorganisa na umusbong sa panahong ito ang mga ''affinity group'' (mga pangkat na binubuo ng magkakatulad ang layunin), ''security culture'' (kultura ng pagpapanatili ng seguridad), at paggamit ng mga desentralisadong [[teknolohiya]] gaya ng [[Internet]]. Isa sa pinakamahalagang pangyayari sa panahong ito ang mga komprontasyon sa kumperensiya ng WTO sa [[Seattle]] noong 1999.{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Habang hinuhubog ng kilusang ito ang radikalismo ng ika-21 dantaon, ang mas malawak na pagtanggap sa mga simulain ng anarkismo ay naging hudyat ng muling pagsigla ng interes sa anarkismo.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Gayunman, sa makabagong pagbabalita, madalas na binibigyang-diin ang karahasang isinagawa ng mga ''black bloc'' sa mga demonstrasyon at iniuugnay ito sa mga anarkista.<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 2013 |title=Black Blocs hijack Brazil teacher protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-24453113 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Booth |first1=Robert |last2=Vallée |first2=Marc |date=1 Abril 2011 |title='Black bloc' anarchists behind anti-cuts rampage reject thuggery claims |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2011/apr/01/anarchists-anti-cuts-march |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Abril 2011 |title=Who are the Black Bloc and what are they trying to achieve? |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2011-04-04/blocwilliams/45890 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> Bagaman may mga layuning rebolusyonaryo, marami sa mga makabagong anyo ng anarkismo ay hindi nakatuon sa komprontasyon. Sa halip, sinisikap nilang bumuo ng isang alternatibong paraan ng organisasyong panlipunan (alinsunod sa teorya ng kapangyarihang dalawahan o ''dual power''), na nakabatay sa ugnayang may pagtutulungan at kusang-loob na kooperasyon. Makikita ito sa mga pangkat tulad ng Food Not Bombs (Pagkain Hindi Bomba) at sa mga sentrong panlipunang pinamamahalaan ng mga kalahok mismo.{{Sfn|Honeywell|2021|}} Ang mas malawak na pagkapansin sa anarkismo ay nagbunsod din sa mas maraming iskolar sa mga [[Larangang akademiko|larangan]] tulad ng [[antropolohiya]] at [[kasaysayan]] na pag-aralan at makibahagi sa kilusang anarkista, bagaman higit na pinahahalagahan ng makabagong anarkismo ang pagkilos kaysa sa teoryang [[akademiko]].{{Sfnm|1a1=Williams|1y=2010|1p=110|2a1=Evren|2y=2011|2p=1|3a1=Angelbeck|3a2=Grier|3y=2012|3p=549}} Naging maimpluwensiya rin ang mga ideya ng anarkismo sa pag-unlad ng mga Zapatista sa [[Mehiko]] at ng Pederasyon Demokratiko ng Hilagang Siria, na mas kilala bilang Rojava, isang ''[[de facto]]'' na nagsasariling rehiyon sa hilagang [[Siria|SIria]].{{Sfn|Ramnath|2019|p=691}} == Paglaganap ng anarkismo sa Pilipinas == Ang anarkismo sa [[Pilipinas]] ay nag-ugat sa laban kontra [[kolonyalismo]] laban sa [[Imperyong Espanyol]] at naging maimpluwensiya sa [[Himagsikang Pilipino]] at sa maagang kilusang unyon ng mga manggagawa sa bansa. Matapos itong mapalitan ng Marxismo–Leninismo bilang pangunahing rebolusyonaryong kaisipan noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, muli itong sumigla bilang bahagi ng punk na subkultura kasunod ng pagkakahati-hati ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]. Mabilis na lumaganap ang nasyonalismong Pilipino sa buong kapuluan matapos ang Maluwalhating Rebolusyon ng 1868. Maraming intelektuwal na Pilipino, kabilang sina [[José Rizal]] at [[Marcelo H. del Pilar]], ang naglunsad ng [[Kilusang Propaganda]], na nanawagan ng mga reporma sa pamamahala ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]].<ref>{{cite book|last1=Schumacher|first1=John|title=The Propaganda Movement, 1880–1895: The Creation of Filipino Consciousness, the Making of the Revolution|date=1997|publisher=Ateneo University Press|location=Manila|isbn=971-550-209-1|page=333|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|language=en}}</ref> Noong 1890, lumipat si Rizal sa Europa, kung saan nakilala niya ang mga kilusang anarkista sa Pransiya at Espanya. Sa Espanya, naging tagapayo niya ang Proudhonistang pederalista na si Francisco Pi y Margall.<ref name=":2">{{Cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=Age of globalization : anarchists and the anticolonial imagination|date=2013|publisher=Verso|isbn=978-1-78168-144-2|pages=107, 159|oclc=864023954|language=en}}</ref><ref name=":02">{{cite journal|url=https://asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-49-1-2013/From%20Cadiz%20to%20La%20Liga%20-%20Spanish%20Context%20of%20Rizals%20Political%20Thought%20-%20Aseniero.pdf|pages=27–39|title=From Cádiz to La Liga: The Spanish Context of Rizal's Political Thought|first=George|last=Aseniero|date=31 Oktubre 2013|journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|volume=49|issue=1|location=Lungsod Quezon|issn=2244-5927|oclc=950730261|language=en}}</ref> Ang konsepto ng propaganda sa pamamagitan ng gawa (''propaganda of the deed'') ang naging partikular na inspirasyon sa ikalawang nobela ni Rizal na ''[[El filibusterismo]]'', na naglalarawan ng isang rebolusyon para sa pambansang paglaya laban sa mga kolonyal na awtoridad ng Espanya sa Pilipinas.<ref name=":2" /> Sa [[Nobelang Pilipino|nobelang]] iyon, inilarawan ni Rizal ang isang nabigong pagtatangka ng propaganda sa pamamagitan ng gawa sa katauhan ni Simoun, na nagtangkang pasabugin ang isang pagtitipong dinaluhan ng mga piling tao o elitista ng kolonyal na pamahalaan.<ref name=":12">{{cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=The Age Of Globalization: Anarchists and the Anti-Colonial Imagination|publisher=Verso Books|year=2013|isbn=9781781681442|location=[[London]]|page=31|oclc=875370534|language=en}}</ref> Pagbalik niya sa [[Maynila]] noong 1892, itinatag ni Rizal ang [[La Liga Filipina]], isang lihim na samahan na nakatuon sa pagtutulungan, pagtatatag ng mga kooperatiba, at iba pang gawain.<ref name=":02" /> Dahil sa kaniyang mga gawain sa Liga, inaresto si Rizal at ipinatapon sa Dapitan.<ref>{{cite book |last1=Zaide|first1=Gregorio F.|title=Rizal: His Exile to Dapitan|date=1976|publisher=St. Mary's|pages=193|url=https://books.google.com/books?id=xPziMgEACAAJ&q=rizal+exile+in+dapitan|access-date=19 Agosto 2019|language=en}}</ref> Doon ay nagtayo siya ng isang [[ospital]], isang sistema ng panustos ng tubig, at isang [[paaralan]], kung saan siya nagturo at nagsagawa rin ng pagsasaka at [[paghahalaman]].<ref>{{cite book |last1=Gibbs|first1=Eloise A.|title=Rizal in Dapitan: A Story Based on the Life of José Rizal During His Exile in Dapitan|date=1960|publisher=University Book Supply|page=230|url=https://books.google.com/books?id=jqFAAAAAIAAJ&q=Rizal+in+dapitan|access-date=20 Agosto 2019|language=en}}</ref> Matapos ipatapon si Rizal, maraming nasyonalistang Pilipino ang nagtatag ng [[Katipunan]], isa pang lihim na samahan, subalit sa pagkakataong ito ay may layuning makamit ang kasarinlan mula sa Espanya sa pamamagitan ng isang himagsikan. Dahil sa inspirasyon mula sa mga akda ni Rizal, nag-organisa ang Katipunan ng armadong paglaban sa pamahalaang Espanyol sa pamumuno ni [[Andrés Bonifacio]].<ref>{{Citation|last=Agoncillo|first=Teodoro|author-link=Teodoro Agoncillo|title=The Revolt of the Masses: The story of Bonifacio and the Katipunan|publisher=[[University of the Philippines]] Press|location=Lungsod Quezon|year=1996|orig-year=1956|isbn=971-8711-06-6|url=https://books.google.com/books?id=SV_BAQAACAAJ|page=41|language=en}}</ref> Matapos mabunyag ang mga gawain ng Katipunan noong Agosto 1896, nagsimula ang Himagsikang Pilipino. Nag-alsa ang mga kasapi ng Katipunan sa [[Caloocan]],<ref name="Ocampo1995">{{cite book |last=Ocampo|first=Ambeth R.|title=Bonifacio's bolo|url=https://books.google.com/books?id=YWhxAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Anvil Pub.|isbn=978-971-27-0418-5|page=8|language=en}}</ref> itinatag ang [[Republika ng Katagalugan]], at nagpahayag ng isang pambansang armadong himagsikan.<ref name="guererro1">{{citation |last1=Guererro|first1=Milagros|last2=Encarnacion|first2=Emmanuel|last3=Villegas|first3=Ramon|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|journal=Sulyap Kultura|volume=1|issue=2|pages=3–12|publisher=National Commission for Culture and the Arts|year=1996|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|access-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|archive-date=2010-11-15|url-status=dead|language=en}}</ref> Bagaman walang tuwirang naging bahagi si Rizal sa himagsikan, nilitis siya ng hukumang militar sa mga kasong paghihimagsik, sedisyon, at sabuwatan. Napatunayang nagkasala siya sa lahat ng paratang at binaril ng pulutong ng mga tagabaril bilang pagbitay.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward|last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan|title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0|year=1923|publisher=The Century co.|page=[https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0/page/308 308]|language=en}}</ref> Noong 1897, napatalsik at ipinapatay si Bonifacio ni [[Emilio Aguinaldo]], na siyang umako sa pamumuno ng kilusang rebolusyonaryo.<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|pages=178–181|language=en}}</ref> Matapos mapalayas ang mga Espanyol mula sa kapuluan, nagtatag si Aguinaldo ng isang diktadura at ipinahayag ang [[kasarinlan ng Pilipinas]]. Gayunman, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], pormal na isinuko ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos, na naging mitsa ng armadong tunggalian laban sa bagong tatag na [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>{{cite book|last=Randolph|first=Carman Fitz|title=The Law and Policy of Annexation|chapter=Chapter I, The Annexation of the Philippines|publisher=BiblioBazaar, LLC|location=Charleston, South Carolina|year=2009|isbn=978-1-103-32481-1|language=en}}</ref> Sa panahon ng himagsikan, si [[Isabelo de los Reyes]] ay kabilang sa mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Espanya, kung saan siya ay ibinilanggo sa Kastilyo ng Montjuïc. Doon ay nakilala niya ang ilang mga anarkista at sindikalista, at napag-aralan ang panitikang anarkista na ibinibigay sa kanya ng isang simpatetikong bantay.<ref name="Mojares">{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=268|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=William Henry|year=1992|title=The Union Obrera Democrática: First Filipino Trade Union|location=Lungsod Quezon|publisher=New Day|page=14|isbn=9789711004880|oclc=1187047203|language=en}}</ref> Matapos siyang makalaya, nakilala niya ang ilang mga palaisip na anarkista, kabilang sina Francesc Ferrer,<ref name="Saulo">{{Cite book |title=Communism in the Philippines : An Introduction|last=Saulo|first=Alfredo|date=2002|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9715504035|edition=Pinalaki|location=Maynila, Pilipinas|oclc=969406494|page=4|language=en}}</ref> at nabasa ang mga akda nina Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, at Peter Kropotkin.<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=269|language=en}}</ref> Matapos sumuko ang mga hukbo ni Emilio Aguinaldo at maitatag ang Pamahalaang Insular noong 1901, nakabalik si Isabelo sa Maynila,<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=274|language=en}}</ref> dala ang isang malaking koleksiyon ng mga akdang anarkista at sosyalista.<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=15|language=en}}</ref> Dahil sa impluwensiya ng anarko-sindikalismo, pinangunahan niya ang isang bugso ng mga protesta at welga ng mga manggagawa sa Maynila, na humantong sa pagtatatag ng Unión Obrera Democrática (UOD), ang kauna-unahang makabagong pederasyon ng mga unyon ng manggagawa sa bansa.<ref>{{cite journal|last=Dennison|first=Eleanor|url=https://www.jstor.org/stable/3022423|title=Philippine Labor under the Commonwealth|journal=Far Eastern Survey|volume=7|issue=24|publisher=Institute of Pacific Relations|date=7 Disyembre 1938|pages=277–282|doi=10.2307/3022423|jstor=3022423|issn=0362-8949|oclc=4636899601|url-access=subscription|language=en}}</ref> Nang maglunsad ang UOD ng isang pangkalahatang welga noong Agosto 1902, isinailalim ito sa pagmamanman ng pulisya at inaresto si Isabelo.<ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=William J.|year=1992|title=The Philippines: Colonialism, Collaboration, and Resistance|location=New York|publisher=International|page=51|isbn=9780717806928|oclc=246725565|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=279|language=en}}</ref> Habang nasa bilangguan, naghain siya ng pagbibitiw sa UOD, subalit ipinagpatuloy ang kanyang gawain nina Hermenegildo Cruz, isang tagapag-organisa ng kilusang paggawa, at Arturo Soriano, isang pinuno ng welga. Isinalin ni Soriano sa [[wikang Tagalog]] ang dayalogo ni Errico Malatesta na ''Fra Contadini'' (''Sa Pagitan ng mga Magsasaka'') sa pamagat na Dalawang Magbubukid. Sa huli, nabuwag ang UOD dahil sa mga panloob na hidwaan. Ang pangkat ng mga katamtaman (''moderates''), sa pamumuno ni [[Lope K. Santos]], ay bumuo ng Unión del Trabajo de Filipinas (UTF) na sinuportahan ng Estados Unidos, samantalang ang pangkat ng mga radikal, sa pamumuno ni Hermenegildo Cruz, ay nagtatag ng Congreso Obrero de Filipinas (COF).<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=21|language=en}}</ref> Nang maglaon, isinulat ni Santos ang nobelang ''[[Banaag at Sikat]]'', na tumatalakay sa dalawang magkaibigan: ang isa ay isang sosyalista at ang isa naman ay isang anarkista.<ref name="LKSantos">{{cite book|last=Santos|first=Lope K.|author-link=Lope K. Santos|title=[[Banaag at Sikat]]|publisher=Bookmark|location=Philippines|year=1988}}</ref> Bilang bahagi ng Kilusang Mayo a Kuwatro, nagtatag ang mga anarkistang Tsino ng isang sangay sa Maynila, kung saan naglathala sila ng mga babasahing anarkista na ipinamahagi sa buong Timog-silangang Asya.<ref>{{cite book|first=C.F.|last=Yong|title=The origins of Malayan Communism|location=[[Singapore]]|year=1997|page=18|publisher=Strategic Information and Research Development Centre|isbn=9789672165606|oclc=1112676175|language=en}}</ref> Gayunman, dahil sa pagbuwag sa UOD, humupa na noon ang kilusang anarkista sa malaking bahagi ng kapuluan. Nagpatuloy pa rin ang mga kaisipang anarkista sa hanay ng mga magsasaka, lalo na sa mga unyong magsasaka gaya ng Aguman ding Maldang Talapagobra (AMT; ''Liga ng mga Maralitang Manggagawa''), isang prente ng Partido Sosyalista ng Pilipinas.<ref name=":22">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Ang paglaganap ng mga kaisipang anarkistang ito ay pinadali ng mga babasahing ipinakilala nina Isabelo de los Reyes at Dominador Gómez sa loob ng Partido Sosyalista.<ref name=":23">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Pagkatapos ng Rebolusyong Ruso, nagsimulang mag-ugat ang Marxismo–Leninismo sa mga makakaliwang pangkat noong [[dekada 1920]]. Sa impluwensiya ng Partido Obrero de Filipinas, nakipag-ugnayan ang COF sa Red International of Labor Unions (Pulang Pandaigdigang Samahan ng mga Unyon ng Manggagawa) noong 1927.<ref>{{cite book|first=Edward Hallett|last=Carr|title=A History of Soviet Russia, Volume 14: Foundations of a Planned Economy: Volume 3, Part 3|location=[[Londres]]|publisher=Macmillan|year=1978|page=1040|oclc=1200091334|language=en}}</ref> Ang ugnayang ito ay nagdulot ng pagkakahati sa pagitan ng mga katamtaman at mga rebolusyonaryo sa loob ng COF, na humantong sa tuluyang pagkawatak-watak ng unyon.<ref>{{cite book|first=Crisanto|last=Evangelista|author-link=Crisanto Evangelista|title=The Split in the Philippine Labour Congress: Agents of U.S. Imperialists and Native Bourgeoisie Fail to Capture Congress|publisher=The Red International of Labor Unions|volume=1|issue=6/7|date=Agosto 1929|page=300|language=en}}</ref> Noong 1930, umusbong mula sa pagkakahating ito ang [[Partido Komunista ng Pilipinas]], na nagsimulang isentralisa ang pamamahala sa kilusang manggagawa.<ref name="Saulo" /> Sa una ay ipinagbawal ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ang Partido Komunista,<ref name="Court1932">{{cite court |litigants=The People of the Philippine Islands v. Crisanto Evangelista, et al.|vol=GR L-36278|reporter=SCRA|court=Phil.|date=1932|url=http://www.lawphil.net/judjuris/juri1932/oct1932/gr_l-36278_1932.html|access-date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> subalit kalaunan ay ginawang legal ito matapos maitatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]], dahil sa lumalaking banta mula sa [[Imperyo ng Hapon]].<ref name="Saulo" /> Noong [[dekada 1970]], nagsimulang muling umusbong ang kilusang anarkista sa Pilipinas bilang bahagi ng umuusbong na subkulturang [[punk]] sa kapuluan, na nagtaguyod ng matibay na pilosopiya ng pagtutol sa awtoridad. Sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]], dinala sa bansa ng mga nagbalik na kasapi ng diyaspora ang musikang punk, na palihim na ipinalaganap sa buong Maynila, na nagbunsod sa paglitaw ng kilusang Pinoy punk. Naging daluyan ang musikang punk ng pagpapahayag ng pagkadismaya ng kabataan sa konserbatibong lipunan, at noong [[dekada 1980]] ay nagkaroon ito ng hayagang pampulitikang katangian, kung saan maraming punk ang tahasang yumakap sa mga kaisipang anarkista.<ref name="Interview">{{cite book|url=https://www.alpineanarchist.org/r_i_philippines_english.html|chapter=Interview with Jong Pairez and Bas Umali about Anarchism in the Philippines|title=Von Jakarta bis Johannesburg|editor1=Gabriel Kuhn|editor2=Sebastian Kalicha|year=2010|first1=Jong|last1=Pairez|first2=Bas|last2=Umali|location=Münster|publisher=Unrast|isbn=9783897715066|oclc=919085683|language=en}}</ref> Ang pagkakahati-hati ng Partido Komunista ng Pilipinas matapos ang [[Himagsikang Lakas ng Bayan]] ay nagbunsod pa ng panibagong pagsigla ng mga gawaing anarkista sa kapuluan.<ref name="CH293">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=293|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Ayon sa isang [[salaysay]], isang selulang kadre ng Partido Komunista ang yumakap sa anarkismo.<ref name="CH293" /> Isa sa mga kaisipang umusbong mula sa pagkakahati ay ang demokrasyang bayan, na nagsusulong na ang wastong larangan para sa mga demokratikong inisyatiba ay ang lipunang sibil sa halip na ang estado.<ref>{{cite journal|url=https://www.journals.upd.edu.ph/index.php/kasarinlan/article/viewArticle/885|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|page=75|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Quezon City]]|language=en}}</ref> Ang mga tinaguriang "demokratang bayan" ay pangunahing nahati sa pagitan ng mga minarkista, na lumahok sa pulitikang elektoral, at ng mga anarkista, na nakibahagi sa pag-oorganisa ng mga pamayanan.<ref>{{cite book|last=Törnquist|first=Olle|year=2002|title=Popular development and democracy|publisher=University of Oslo|url=http://folk.uio.no/ollet/final-edited-UNRISD-2.pdf|access-date=8 Pebrero 2012|location=[[Oslo]]|series=SUM Occasional Papers|issue=3|isbn=9788290391435|oclc=474607527|language=en}}</ref> Sa peryodikong ''Kasarinlan'', inilathala ng dating kasapi ng Partido Komunista na si Isagani Serrano ang [[sanaysay]] na ''Reimagining Philippine Revolution'', kung saan kanyang itinaguyod ang demokrasyang bayan, pinuna ang ideolohiya ng partido, at nagpanukala ng isang panlipunang rebolusyong laban sa estado.<ref>{{cite journal|url=https://www.journals.upd.edu.ph/index.php/kasarinlan/article/viewArticle/885|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|pages=80–81|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Lungsod Quezon]]|language=en}}</ref> Patuloy na nakaakit ng mga tagasunod ang kilusang anarkista noong dekada 1990, lalo na matapos ang mga protesta laban sa WTO sa Seattle noong 1999, na nagdala sa anarkismo sa pangunahing talakayang pampubliko.<ref name="Interview" /> Isa sa mga grupong nabuo sa panahong ito ang Metro Manila Anarchist Confederation (MMAC, o Konpederasyon ng mga Anarkista sa [[Kalakhang Maynila]]), na naglalayong pag-ugnayin ang mga indibiduwal at kolektibo upang sama-samang kumilos, sa halip na bumuo ng isang [[Partidong pampolitika|partidong pampulitika]].<ref name="CH298">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=298–300|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Nagsimula ring mabuo ang iba pang organisadong pangkat ng mga anarkista, kung saan nagsanib ang ilang kolektibo upang itatag ang Anti-Capitalist Convergence Philippines (Pagtitipong Laban sa Kapitalismo sa Pilipinas), na nag-organisa ng mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] at sa [[Bangkong Pandaigdig]].<ref name="Ness">{{Cite encyclopedia |last1=Fernandez|first1=Erwin S.|editor1-last=Ness|editor1-first=Immanuel|title=Anarchism, Philippines|pages=1–2|date=2009|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0068|language=en|isbn=978-1-4051-9807-3|publisher=John Wiley & Sons|encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|df=mdy-all}}</ref> Noong 2001, lalo pang nahikayat ang mga Pilipino sa anarkismo sa panahon ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikang EDSA]] laban sa pamahalaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]]. Sa panahong ito, namahagi ang mga anarkista ng polyetong pinamagatang ''Organize Without Leaders!'' ("Mag-organisa nang Walang mga Pinuno!"), na nagbigay-diin sa kanilang kaibhan sa iba pang pangkat ng oposisyon na naglalayong makamit ang kapangyarihang pampulitika.<ref name="CH300">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=300–303|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Matapos maluklok sa kapangyarihan si [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang pangulo, maraming makakaliwa sa bansa ang nadismaya sa mga Himagsikang EDSA, na sa kanilang pananaw ay nauwi lamang sa pagpapalit ng naghaharing rehimen.<ref name="CH304">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=304–306|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Lalo pang tumindi ang pagkadismayang ito matapos ang nabigong [[EDSA Tres|EDSA III]], na mabilis na sinupil at nagresulta sa pag-aresto sa mga pinuno ng oposisyon, subalit nagpalawak din ng kamalayan ng publiko sa mga posibilidad ng sariling pag-oorganisa.<ref name="CH308">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=308|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Maging ang ilang kasapi ng Partido Komunista ay nagsimulang manawagan ng sistemikong pagbabago, sa halip na ang dati nilang panawagan para sa pagpapalit lamang ng rehimen.<ref name="CH311">{{cite thesis|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present |publisher=[[University of Western Australia]] |chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=311|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Kasunod ng mga himagsikang ito, nagsimulang manawagan ang mga makabagong Pilipinong anarkista, gaya ni Bas Umali, ng pagbuwag sa estadong-bansa ng Pilipinas at ng pagtatatag kapalit nito ng isang desentralisadong "kapuluang konpederasyon".<ref>{{cite web|url=http://www.anarkismo.net/article/2923|title=Archipelagic Confederation|date=26 Abril 2006|access-date=25 Hulyo 2021|last=Umali|first=Bas|work=Anarkismo.net|language=en}}</ref> Ang mga anarkistang paraan ng paglutas ng mga suliranin, na nakabatay sa sinaunang tradisyon ng bayanihan bago dumating ang mga mananakop at sinusuportahan, bukod sa iba pa, ng [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] prinsipyo ng subsidyaridad,<ref name="delmundo2021">{{cite web|last=Del Mundo|first=Rubi|date=2021-04-21|title=Mutual Aid, Community Pantries Bring Out the Best in Filipinos and the Worst in Duterte's Inhumane Regime|url=https://cpp.ph/statements/mutual-aid-community-pantries-bring-out-the-best-in-filipinos-and-the-worst-in-dutertes-inhumane-regime|website=Philippine Revolution Web Central|language=en}}</ref> ay muling lumitaw sa pangunahing kamalayan bilang alternatibo sa kawalang-kapangyarihang dulot ng pagdepende sa iba.<ref name="mendizábal2021">{{cite web|url=https://kodao.org/putting-back-the-community-in-community-pantry/|title=Putting Back the "Community" in Community Pantry|website=Kodao|date=2021-04-27|first=L. S.|last=Mendizábal|language=en}}</ref> Isang halimbawa nito ang pagtatatag ng mga ''community pantry'' o [[bodegang bayan]] noong [[pandemya ng COVID-19]] at ang pagpapatuloy ng mga ito sa kabila ng hindi kanais-nais na kalagayang pampulitika at pang-ekonomiya.<ref name="yuvallos2021">{{cite news|url=https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=20 Abril 2021|last=Yuvallos|first=Andreiana|title=The Gov't's Response to the Community-Pantry Movement? Policing and Bureaucracy|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Hinge Inquirer Publications|location=[[Makati]]|issn=0116-0443|oclc=243915470|language=en}}</ref><ref name="sadongdong2021">{{cite news|work=[[Manila Bulletin]]|url=https://mb.com.ph/2021/04/20/parlade-community-pantry-could-be-used-to-urge-public-to-revolt-vs-govt/|title=Parladé: Community Pantry Could be Used to Urge Public to Revolt vs. Gov't|date=20 Abril 2021|first=Martín|last=Sadongdong|access-date=25 Hulyo 2021|issn=0116-3086|oclc=42725386|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|location=[[Maynila]]|language=en}}</ref><ref name="chúa2021">{{cite news|url=https://www.manilastandard.net/news/top-stories/352408/-communist-tag-halts-community-pantry-for-a-day.html|first=Adelle|last=Chúa|date=21 Abril 2021|newspaper=Manila Standard|title="Communist" Tag Halts Community Pantry for a Day|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|location=[[Makati]]|issn=0116-5054|oclc=819413184|language=en}}</ref> Noong 2009, may iba't ibang grupong anarkista na sa Pilipinas. Kabilang sa mga ito ang panrehiyong Davao Anarchists Resistance Movement (DARM, o Kilusang Paglaban ng mga Anarkista ng Davao), ang anarka-peministang organisasyong Liberate the Clit Kolektiv (LiCK, o Palayain ang Clit Kolektiv), ang tagapaglathalang ''Dumpling Press'', ang organisasyong nagtataguyod ng pagpapalaya sa mga hayop na Youth Collective for Animal Liberation (YCAL, o Kolektibong Kabataan para sa Pagpapalaya ng mga Hayop), at ang Local Anarchist Network (LAN, o Lokal na Kalipunan ng mga Anarkista), na naglalarawan sa sarili bilang "maluwag na samahan ng mga anarkista" na binubuo ng iba't ibang tendensiya.<ref name="Ness" /> == Mga konsepto == === Propaganda ng gawa === Ang propaganda ng gawa, o propaganda sa pamamagitan ng gawa, ay isang uri ng tuwirang pagkilos na naglalayong maimpluwensiyahan ang opinyong pampubliko. Ang mismong pagkilos ay nilalayong magsilbing halimbawa na maaaring tularan ng iba at maging mitsa ng isang panlipunang rebolusyon. Madalas itong iniuugnay sa mga mararahas na pagkilos na isinagawa ng iba't ibang anarkista noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at unang bahagi ng ika-20 dantaon, kabilang ang mga pambobomba at [[asasinasyon]] na nakatuon laban sa estado at sa naghaharing uri bilang pagpapahayag ng pagtutol sa kapitalismo, gayundin ang panununog sa mga simbahan na tumatarget sa mga pangkat [[panrelihiyon]]. Gayunpaman, mayroon ding mga di-marahas na anyo ang propaganda ng gawa.<ref>{{cite book |last1=Woodcock|first1=George|chapter=Prologue|pages=11–32|jstor=10.3138/j.ctt2ttv2t.4|title=Anarchism|date=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-629-7|quote-page=20|quote=the modern pacifist anarchists, …have tended to concentrate their attention largely on the creation of libertarian communities – particularly farming communities – within present society, as a kind of peaceful version of the propaganda by deed.|language=en}}</ref> Nilayon ang mga gawaing ito ng [[terorismo]] na magpasiklab ng isang "diwa ng paghihimagsik" sa pamamagitan ng pagpapakita na ang estado, ang gitna at nakatataas na uri, at ang mga organisasyong panrelihiyon ay hindi makapangyarihan sa lahat. Layunin din nitong udyukan ang estado na tumugon nang lalo pang mapaniil.<ref name="Merriman">{{cite book |last=Merriman|first=John M.|date=2016|title=The Dynamite Club: How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror|publisher=[[Yale University Press]]|page=[https://books.google.com/books?id=w8mtCwAAQBAJ&pg=PA63 63]|isbn=978-0-300-21792-6|language=en}}</ref> Noong Kongresong Panlipunang Rebolusyonaryo sa Londres noong 1881, pormal na inaprubahan ang taktikang ito.<ref name="Abidor">{{cite book |last=Abidor|first=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=ELZHEAAAQBAJ&pg=PT7|title=Death to Bourgeois Society: The Propagandists of the Deed|date=2016|publisher=PM Press|isbn=978-1-62963-112-7|language=en}}</ref> === Mutual na tulungan === Ang katawagang "''mutual aid''" tulungang mutuwal (o pagtutulungang-bayan) ay pinasikat ng pilosopong anarkista na si [[Peter Kropotkin]] sa kanyang kalipunan ng mga sanaysay na ''Mutual Aid: A Factor of Evolution''. Dito, ipinangatwiran niya na ang kooperasyon, at hindi ang kompetisyon, ang pangunahing puwersang nagtutulak sa [[ebolusyon]], sa pamamagitan ng [[Mutualismo|mutuwalismo]] sa [[biyolohiya]].<ref name="KropotkinRobinson2020">{{cite book |author1=Peter Kropotkin|author2=Victor Robinson|title=Mutual Aid – A Factor of Evolution: With an Excerpt from Comrade Kropotkin by Victor Robinson|url=https://books.google.com/books?id=CbLoDwAAQBAJ|chapter=Introduction|date=26 Mayo 2020|publisher=Read Books Limited|isbn=978-1-5287-9015-4|language=en}}</ref><ref name="Kropotkin">{{cite book |title=Mutual Aid: A Factor of Evolution|url=http://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution|last=Kropotkin|first=Petr|date=1902|via=The Anarchist Library|access-date=6 Mayo 2020|language=en}}</ref> Ipinahayag ni Kropotkin na ang pagtutulungang-bayan ay may praktikal na pakinabang sa pananatiling buhay ng mga tao at hayop at na ito ay naitaguyod sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Iginiit din niya na ang pagtutulungang-bayan ay masasabing kasintanda ng kultura ng tao.<ref name="Kropotkin" /> Ang pagkilalang ito sa malawak na katangian at pakinabang ng pagtutulungang-bayan sa bawat indibidwal ay salungat sa mga teorya ng [[Charles Darwin|Darwinismong]] panlipunan, na nagbibigay-diin sa kompetisyon ng mga indibiduwal at sa pananatili ng pinakamainam (''survival of the fittest''). === Pinakamababang antas na hindi maipagkakait === Ang ''irreducible minimum'' o pinakamababang antas na hindi maipagkakait ay isang pangunahing prinsipyong etikal sa ekolohiyang panlipunan ni Murray Bookchin.<ref>{{Cite book |last=Biehl |first=Janet |url=https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-janet-biehl-the-murray-bookchin-reader |title=The Murray Bookchin Reader |date=1999 |language=en}}</ref> Nagmula ito sa pag-aaral ng mga katutubo at lipunang walang herarkiya. Ayon sa prinsipyong ito, ang bawat miyembro ng komunidad ay may walang-kondisyong karapatan sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay,<ref>{{Cite news |last=Tokar |first=Brian |date=2008-03-01 |title=On Bookchin's Social Ecology and its Contributions to Social Movements {{!}} Institute for Social Ecology |language=en-US |work=Institute for Social Ecology |url=https://social-ecology.org/wp/2008/03/on-bookchins-social-ecology-and-its-contributions-to-social-movements/ |access-date=2026-07-21}}</ref> tulad ng pagkain, pabahay, at kalusugan—anuman ang kanilang naiambag na trabaho. === Pagwawalang-bisa sa paggawa === Partikular sa mga anarkistang lupon,<ref>{{Cite web |last=Ford|first=Nick|title=7 Key Concepts for Understanding Anti-Work Theory|url=https://www.filmsforaction.org/articles/7-key-concepts-for-understanding-antiwork-theory/|access-date=2022-08-09|website=Films For Action|language=en}}</ref> may ilan na naniniwalang ang [[Trabaho|paggawa]] ay lalong nahiwalay sa tao sa paglipas ng kasaysayan at sa likas na katangian nito ay hindi kasiya-siya at mabigat, kaya't hindi ito dapat ipataw sa pamamagitan ng mga paraang [[pang-ekonomiya]] o [[pampulitika]].<ref>{{Cite web |last=Peters|first=Adele|date=2015-02-02|title=Work Is Bullshit: The Argument For "Antiwork"|url=https://www.fastcompany.com/3041719/work-is-bullshit-the-argument-for-antiwork|access-date=2022-08-09|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Sa ganitong pananaw, may ilan na nananawagan sa pagpapatupad ng walang kondisyong batayang kita (''unconditional basic income'') at/o pagpapaikli ng linggo ng paggawa, gaya ng apat-na-araw na linggo ng trabaho.<ref>{{Cite web |last=Lashbrooke|first=Barnaby|title=The 'Anti-Work' Movement Is A Sign Something's Rotten In The Workplace|url=https://www.forbes.com/sites/barnabylashbrooke/2021/10/25/the-anti-work-movement-is-a-sign-somethings-rotten-in-the-workplace/|access-date=2022-08-09|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Noong 1985, isinulat ng anarkista at sitwasyonistang manunulat na si Bob Black ang kinikilalang manipestong ''The Abolition of Work'' (''Ang Pagpapawalang-bisa sa Paggawa''). === Pagkakaisa ng pamamaraan at layunin === Sa anarkismo, ang pagkakaisa ng pamamaraan at layunin (''unity of means and ends'') ay tinatawag na politikang preporatibo. Sinasabi nito na ang mga paraang ginagamit sa pagbabago ng lipunan ay dapat mismong nagpapakita ng [[Kalayaan|malaya]], patas, at walang-gobyernong lipunan na gustong itayo. Ang politikang preporatibo ay mga paraan ng pag-oorganisa at mga ugnayang panlipunan na naglalayong isabuhay ang lipunang ninanais itatag ng isang pangkat sa hinaharap.<ref>{{cite web |last=Smith|first=E. T.|date=2023-02-01|title=Prefigurative Politics in Practice|url=https://commonslibrary.org/prefigurative-politics-in-practice/|access-date=2026-05-18|work=The Commons Library|language=en}}</ref> Sa praktika, kabilang dito ang pagbuo ng isang bagong lipunan "sa loob ng balangkas ng lumang lipunan" sa pamamagitan ng pamumuhay ayon sa mga pagpapahalaga at mga estrukturang panlipunang ninanais ng pangkat para sa hinaharap.<ref>{{cite web |title=Understanding Prefigurative Politics: A Deep Dive|url=https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|website=Class with Mason|date=25 Oktubre 2024|access-date=25 Oktubre 2024|language=en}}</ref> Ayon kay Carl Boggs, na siyang lumikha ng katawagang ito, layunin ng politikang preporatibo na maisakatawan "sa loob mismo ng kasalukuyang pampulitikang gawain ng isang kilusan [...] ang mga anyo ng ugnayang panlipunan, pagpapasya, [[kultura]], at karanasang pantao na siyang pinakahuling mithiin nito," kaya't nagkakatugma ang paraan at ang layunin ng pagbabagong panlipunan.<ref>Boggs, Carl. 1977. Marxism, Prefigurative Communism, and the Problem of Workers' Control. [https://repository.library.brown.edu/studio/item/bdr:89258/ ''Radical America'' 11 (November)], 100; cf. Boggs Jr., Carl. Revolutionary Process, Political Strategy, and the Dilemma of Power. Theory & Society 4, Blg. 3 (Taglagas), 359-93. (sa Ingles)</ref> Minsan ding ipinagtatanggol ang politikang preporatibo batay sa paniniwalang ang mga layuning makakamit ng isang kilusang panlipunan ay "saligang hinuhubog ng mga paraang ginagamit nito."<ref>Leach, D. K. (2013). Prefigurative politics. The Wiley-Blackwell encyclopedia of social and political movements, 1004-1006. (sa Ingles)</ref> Ang preporatibismo ay ang pagsisikap na isabuhay o isagawa ang politikang preporatibo.<ref>{{Cite journal |last=Heffernan|first=Timothy|date=2020|title='Where Is the New Constitution?': Public Protest and Community-Building in Post–Economic Collapse Iceland|url=https://doi.org/10.3167/arcs.2020.060114|journal=Conflict and Society|volume=6|issue=1|pages=236–254|language=en}}</ref> === Anarkismo at pagkamakabansa o kontra-pagkamakabansa === Ang anarkismo at pagkamakabansa ay kapwa umusbong sa Europa kasunod ng [[Rebolusyong Pranses]] ng 1789, at may mahaba at matatag na ugnayan na maitutunton hanggang kay Mikhail Bakunin at sa kanyang pakikilahok sa kilusang Pan-Slabiko bago pa niya yakapin ang anarkismo. Mahaba rin ang kasaysayan ng pakikilahok ng mga anarkista sa mga kilusang makabansa sa iba't ibang panig ng daigdig, gayundin sa internasyonalismo. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, malakas ang suporta ng anarkismo sa anasyonalismo at [[Esperanto]].<ref name="nodo50.org">Firth, Will. [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm "Esperant Kaj Anarkiismo"]. ''Nodo50''. Nakuha noong 21 Setyembre 2020. "Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la Internacia Anarkiisma Kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj." (sa Esperanto)</ref><ref name="naturismo">{{cite news|last=Roselló|first=Josep Maria Roselló|date=17 Agosto 2005|url=http://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article%3D310|url-status=dead|title=Dossier: El naturalismo libertario en la península ibérica (1890-1939)|newspaper=Ekintza Zuzena|issue=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320014704/https://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article=310|archive-date=20 Marso 2012|access-date=3 Hunyo 2014|quote=Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarуán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista ''Ética'' será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida.|language=es}}</ref><ref name="acracia">{{cite web|last=Díez|first=Xavier|date=1 Abril 2006|url=http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|url-status=dead|title=La insumisión voluntaria. El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923-1938)|pages=1–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723130358/http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|archive-date=23 Hulyo 2011|access-date=6 Mayo 2011|quote=La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938).|language=es}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], inusig ng Espanyang Francoista ang mga anarkista at mga makabayang Katalan, na marami sa kanila ay malawakang gumagamit ng Esperanto.<ref name="Del Barrio">Del Barrio, Toño; Lins, Ulrich (27–29 Nobyembre 2006). [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm "La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española"]. ''Nodo50''. International Congress on the Spanish Civil War. Hinango noong 21 Setyembre 2020. (sa Kastila)</ref> Iginiit ng anarkistang [[Irlandes]] na si Andrew Flood na ang mga anarkista ay hindi mga makabansa at lubos na tinututulan ang [[pagkamakabansa]]; sa halip, sila ay mga kontra-imperyalista.<ref name="Flood">Flood, Andrew. "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism". Workers Solidarity Movement. (sa Ingles)</ref> Katulad nito, itinuturing ng Anarchist Federation (Pederasyong Anarkista) sa Britanya at Irlanda na ang pagkamakabansa ay isang ideolohiyang ganap na nakatali sa pag-unlad ng kapitalismo at hindi kayang lumampas dito.<ref name="Anarchist Federation">[http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html "Against Nationalism"]. Anarchist Federation. 3 Abril 2009. Retrieved 23 Setyembre 2020. (sa Ingles)</ref> Si Pierre-Joseph Proudhon, ang unang taong hayagang tumawag sa sarili bilang isang anarkista sa positibong diwa, ay tumutol sa pagkamakabansa, at iginiit na ang "pagwawakas ng militarismo ang misyon ng ika-19 na dantaon, kung hindi ay hahantong ito sa walang hanggang paghina".<ref>Woodcock, George. ''Pierre-Joseph Proudhon''. p. 233. (sa Ingles)</ref> Ayon kay Proudhon, sa ilalim ng kanyang mungkahing mutuwalismo, "wala nang magiging [[nasyonalidad]], wala nang bayang tinubuan sa pampulitikang kahulugan ng mga salitang ito; ang magiging kahulugan na lamang ng mga ito ay pook ng [[kapanganakan]]. Ang tao, anuman ang kanyang [[lahi]] o kulay, ay mamamayan ng daigdig; ang [[pagkamamamayan]] ay isang karapatang maaaring matamo saanman."<ref>Proudhon, Pierre-Joseph. ''General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century''. p. 283. (sa Ingles)</ref> === ACAB === [[File:ACABBanner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ACABBanner.jpg|left|thumb|Mga anarkista sa [[Leipzig]], [[Alemanya]], na nagpoprotesta habang may hawak na bandilang may nakasulat na "''ACAB, all cops are b...''"]] Ang ACAB, isang daglat para sa ''all cops are bastards'' ("lahat ng pulis ay mga walanghiya" o "lahat ng pulis ay mga bastardo"), ay isang islogang pampulitika na iniuugnay sa mga tutol sa [[kapulisan]]. Karaniwan itong ginagamit bilang kasabihan sa mga ''graffiti'' o ipinapaukit bilang tato. Minsan ay isinusulat din ito bilang 1312, kung saan ang bawat bilang ay kumakatawan sa posisyon ng katumbas na titik sa [[Alpabeto|alpabetong]] Ingles (A=1, C=3, A=1, B=2). Ang pariralang ''all cops are bastards'' ay unang lumitaw sa [[Inglatera]] noong [[dekada 1920]],<ref name="Partridge1986">{{cite book|last=Partridge|first=Eric|title=A Dictionary of Catch Phrases|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=978-0-415-05916-9|page=1|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|last1=Aitken-Smith|first1=Trent|title=The Tattoo Dictionary|last2=Tyson|first2=Ashley|date=2016|publisher=Octopus|isbn=978-1-78472-254-8|pages=13|language=en}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|last=Groundwater|first=Colin|date=11 Hunyo 2020|title=A brief history of ACAB|url=https://www.gq-magazine.co.uk/politics/article/acab-meaning|access-date=11 Setyembre 2020|website=GQ|language=en}}</ref> at kalaunan ay pinaikli bilang "ACAB" ng mga manggagawang nagwewelga noong [[dekada 1940]].<ref name="GQ" /> Sa kasaysayan, ang daglat ay iniugnay sa mga [[kriminal]] sa Reyno Unido.<ref name=":13" /> Una itong naitala bilang tato ng mga bilanggo noong [[dekada 1970]], at karaniwang inilalagay ang tig-isang titik sa bawat daliri, o kung minsan ay ikinukubli bilang maliliit na tuldok sa bawat buko ng kamay.<ref name="ThompsonBlack2006">{{cite book|last1=Thompson|first1=Tim|url=https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803|title=Forensic Human Identification: An Introduction|last2=Black|first2=Sue|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-0-8493-3954-7|page=[https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803/page/n391 384]|url-access=limited|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Noong 1970, ginamit ng ''Daily Mirror'' ang ACAB bilang pamagat ng isang artikulong nagsasaad na ito ay nakatatak sa isang kasapi ng ''Hells Angels'' na nakita sa [[lansangan]].<ref name="GQ" /> Ginamit din ng [[Direktor sa pelikula|direktor]] ng pelikulang si Sidney Hayers ang isang sinensurang bersyon ng [[parirala]] bilang pamagat ng kaniyang pelikulang [[krimen]] noong 1972 na ''All Coppers Are...''.''<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Paul|title=Studying the British Crime Film|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-1-906-73374-2|pages=78–79|language=en}}</ref>'' Noong 1977, nakita ng isang mamamahayag mula sa [[Newcastle upon Tyne]] ang daglat na nakasulat sa mga [[dingding]] ng isang selda sa bilangguan.<ref name="Partridge1986" /> Noong dekada 1980, naging simbolo ng kontra-establisimyento ang ACAB, lalo na sa loob ng mga subkulturang punk at ''skinhead'' (o ahit-ulo).<ref name=":13" /><ref name="GQ" /><ref name=":03">{{cite web|title=ACAB|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/acab|access-date=2019-05-30|website=Anti-Defamation League|language=en}}</ref> Lalo itong sumikat dahil sa awiting "A.C.A.B." ng bandang Oi! na the 4-Skins, na inilabas noong 1982.<ref name=":13" /><ref name="GQ" /> Sa mga sumunod na taon, naging tanyag ang ACAB bilang [[islogan]] ng mga ''hooligan'' at ''ultras'' sa [[Futbol|putbol]] sa Europa,<ref>{{Cite journal|last=Pollard|first=John|date=2016|title=Skinhead culture: the ideologies, mythologies, religions and conspiracy theories of racist skinheads|journal=Patterns of Prejudice|volume=50|issue=4–5|pages=398–419|doi=10.1080/0031322X.2016.1243349|s2cid=151502563|issn=0031-322X|language=en}}</ref><ref name=":13" /> gayundin ng mga kilusang anarkista at kontra-awtoritaryo sa iba't ibang panig ng mundo.<ref name="GQ" /> Sa ilang konteksto, itinuturing ng Anti-Defamation League (Liga Laban sa Paninirang-puri) ang parirala bilang isang simbolo ng pagkamuhi at inilalarawan ito bilang "isang matagal nang islogan sa kultura ng mga ''skinhead''," habang binabanggit ding ginagamit ito kapwa ng mga [[Rasismo|rasista]] at mga kontra-rasistang ''skinhead''.<ref name=":03" /><ref name="guerra">{{cite journal|last=Guerra|first=Nicola|title=Dalla strada alla letteratura, le spericolate e propizie vicende del forestierismo A.C.A.B.. Il contatto linguistico tra italiano e inglese nelle sottoculture Skinhead e Ultras|trans-title=From the road to literature, the reckless and auspicious events of the forestry industry A.C.A.B .. The linguistic contact between Italian and English in the Skinhead and Ultras subcultures|url=https://www.academia.edu/4566221|journal=Analele Universităţii Din Craiova, Seria Ştiinţe Filologice Linguistică Nr. 1-2|date=Enero 2013|publisher=Universităţii din Craiova|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> Matapos ang pagpaslang ng pulis na si Derek Chauvin kay [[George Floyd]] noong Mayo 2020, mas naging madalas ang paggamit ng katawagang ACAB ng mga taong tutol sa kapulisan.<ref name="vice_acab">{{cite news |work=Vice|last=Poulter|first=James|title=How 'ACAB' Became the Universal Anti-Police Slogan|url=https://www.vice.com/en/article/acab-all-cops-are-bastards-origin-story-protest/|access-date=2020-08-26|date=2020-06-08|language=en}}</ref> Habang lumalaganap sa buong Estados Unidos ang mga protesta bilang tugon sa [[Pagpatay kay George Floyd|pagkamatay ni Floyd]] at ang mga talakayan tungkol sa karahasang isinasagawa ng pulisya na may motibong panlahi, mas madalas ding nabanggit ang ACAB sa mga plataporma ng [[hatirang pangmadla]], at nagsimula ring ibenta ang mga produktong may nakalimbag na daglat na ito.<ref name="vice_acab" /> Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katawagan, ang ACAB ay nangangahulugang ang bawat pulis ay may pananagutan sa isang hindi makatarungang sistema. [[Pangangatuwiran|Ipinapangatuwiran]] nila na kahit hindi mismo nakikilahok ang isang pulis sa kalupitan ng pulisya o sa [[rasismo]] sa pagpapatupad ng [[batas]], may [[pananagutan]] pa rin siya sa mga ginawa ng kaniyang mga kasamahan dahil hindi niya ito tinututulan o sinusubukang pigilan.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=What I mean when I say I want to abolish the police|url=https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083406/https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-date=2020-06-02|url-access=limited|url-status=live|access-date=2021-12-17|website=The Independent|language=en}}</ref> === Pagbuwag sa bilangguan === [[File:La_presó_és_tortura.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_pres%C3%B3_%C3%A9s_tortura.jpg|thumb|Isang ''graffiti'' o sulat sa pader sa [[Cataluña]] na nakasulat sa [[wikang Kastila]] na may salin na "Ang bilangguan ay pagpapahirap" at simbolong Bilog-A ng anarkismo.]] Ang pagbuwag sa bilangguan (''prison abolition'') ay isang kilusan na naglalayong buwagin ang bilangguan bilang isang institusyon.<ref name="Frampton">{{cite news |last1=Frampton|first1=Thomas Ward|title=The Dangerous Few: Taking Seriously Prison Abolition and Its Skeptics|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/hlr135&div=98&id=&page=|access-date=15 Agosto 2025|work=Harvard Law Review|date=2021–2022|pages=2013|language=en}}</ref> Hindi tulad ng reporma sa bilangguan, layunin ng pagbuwag sa bilangguan na magtatag ng isang sistema ng [[Katarungan|hustisyang]] pangkriminal na hindi gumagamit ng pagkakapiit bilang paraan ng pagpaparusa. Karaniwang itinataguyod ng mga tagasuporta nito ang makapanunumbalik na hustisya, na naglalayong maituwid at maibalik sa lipunan ang mga [[nagkasala]], sa halip na ang mapagganting hustisya, na naglalayong magparusa sa nagkasala batay sa tindi ng kaniyang krimen. Madalas ding isinusulong ng mga tagapagtaguyod ng pagbuwag sa bilangguan ang malalaking pagbabagong pang-estruktura upang maiwasan ang krimen sa antas ng [[lipunan]] sa pamamagitan ng pagtugon sa mga ugat nito. Ayon sa pananaw na ito, ang krimen ay bunga ng mga suliraning panlipunan tulad ng rasismo at [[kahirapan]]. Bahagyang nabuo ang kilusan para sa pagbuwag sa bilangguan sa Estados Unidos bilang tugon sa pag-aalsa sa Bilangguan ng Attica noong 1971, na nagbigay-pansin sa mga di-makataong kalagayang laganap sa mga bilangguan. Ang mga kilalang aktibista, lalo na si Angela Davis, ay nakatulong upang mabigyang-pansin ang usapin ng pagbuwag sa bilangguan, bagaman nanatili itong higit na limitado sa mga makakaliwang pangkat at mga akademikong lupon. Muling sumigla ang interes sa kilusan matapos ang pagpaslang kay George Floyd noong 2020 at ang mga kaguluhang sibil na sumunod dito, na nagbigay-diin sa mga hindi pagkakapantay-pantay batay sa lahi sa loob ng sistemang hustisyang pangkriminal. === Pagpapalaya sa kabataan === Ang pagpapalaya sa mga bata (''child liberation'') sa anarkismo ay ang paniniwala na ang mga bata at [[kabataan]] ay nararapat magkaroon ng buong awtonomiya, respeto, at kalayaan mula sa panunupil ng mga matatanda, mapilitang pagpapalaki ng magulang, at sapilitang pag-aaral. Pangunahing layunin nito na wakasan ang pagtrato sa mga bata bilang pag-aari ng [[magulang]], palitan ang mga tradisyonal na paaralan ng mga boluntaryong espasyo sa pag-aaral, at tiyakin ang tulong-komunidad para sa mga pangunahing pangangailangan. Ang kilusan para sa mga karapatan ng kabataan (''youth rights movement''), na inilalarawan din bilang pagpapalaya sa kabataan (''youth liberation''), ay isang umuusbong na kilusang mula sa mga karaniwang mamamayan na naglalayong labanan ang [[Diskriminasyon sa gulang|diskriminasyon sa edad]] at isulong ang mga karapatang sibil ng mga kabataan—yaong mga hindi pa umaabot sa edad ng legal na ganap na gulang, na 18 taong gulang sa karamihan ng mga bansa. May ilang pangkat na nilalabanan ang pedopobya at ephebipobiya sa lipunan sa pamamagitan ng pagtataguyod ng tinig ng kabataan, pagbibigay-kapangyarihan sa kabataan, at sa huli, ng pagkakapantay-pantay sa pagitan ng mga henerasyon sa pamamagitan ng pakikipagtuwang ng kabataan at mga nakatatanda.<ref>Fletcher, A. (2006) ''[http://www.commonaction.org/WYVH.pdf Washington Youth Voice Handbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001193809/http://www.commonaction.org/WYVH.pdf|date=2008-10-01}}'' Olympia, WA: CommonAction. (sa Ingles)</ref> Maraming tagapagtaguyod ng mga karapatan ng kabataan ang itinatangi ang kanilang kilusan mula sa kilusan para sa mga karapatan ng mga bata, sapagkat ipinapangatuwiran nilang ang huli ay nagsusulong ng mga pagbabagong kadalasang higit na naghihigpit sa mga bata at kabataan.<ref>Axon, K. (n.d.) [https://web.archive.org/web/20080215235519/http://www.asfar.org/zine/1st/Pedophobia.html ''The Anti-Child Bias of Children's Advocacy Groups''] Chicago, IL: Americans for a Society Free of Age Restrictions. (sa Ingles)</ref> '''Pagkakaiba-iba ng utak (Neurodivergence)''' Mahalaga sa aspeto ng anarkismo na ang utak natin ay hindi magkakapareho at minsan ang iba ay talagang kakaiba mag-isip, o nahihirapang mag-isip, o walang interes imbes na hinuhusgahan bilang may sakit sa utak, may sayad, sinapian, walang alam, matanda na, o kaya tamad. Mahalaga sa kaisipan nito na ang mga kakaiba mag-isip lalong-lalo na ang mga may kapansanan ay masnahihirapang makipagsabayan sa kasalukuyang sistema ng pag-aaral at pagtratrabaho para magtagumpay. Sumasalamin din sa talakayan nito ang panghuhusga ng tao sa mga kapansanan na hindi nakikita sa labas ng katawan. Kadalasan, ang mga kakaibang mag-isip ay naaakit sa anarkismo dahil malawak ang pagtanggap nito sa mga itinuturing na abnormal, pasaway, at itinakwil ng lipunan. Binibigyang linaw na ang sanhi ng kanilang pagkabigo ay hindi dahil sa kanilang pansariling depekto at kamalian, kundi ang sistemang panlipunan na nagpapahirap sa kanila. '''Anarkiyang Pagrerelasyon (Relationship Anarchy)''' Kadalasan ang isang relasyon ay ikinukulong ang malalim na pagsasamahan sa mga kadugo, kapamilya, o kasintahan na tipong pati ang konsepto ng pagmamay-ari ay idinudugtong dito. Ang anarkiyang pagrerelasyon ay winawakasan ang ganitong kaayusan. Sinasabi nito na malaya dapat tayong gumawa ng istrukturang pamilya base sa mga relasyon natin sa ibang tao. Bukod sa malayang pumili ng iba't ibang kasintahan, at katalik gamit ang tapat na pagkakasunduan ng mga napapabilang sa relasyon, ay maaaring bigyan din nito ng extensyon ang mga kaibigan o kapwa na samahang hubugin ang mga anak sa pagpapalaki. == Perspektibong Pangekonomiya == === Komunismo (Communism) === Ang Komunismo ay isang pilosopiyang pangekonomiya kung saan gumagamit ng pag gugrupo-grupo upang maisaayos ang ekonomiya. Maraming klase ng komunismo, ngunit ang diwa ng komunismo ayon kay Karl Marx ay magkaroon ng mundo na hindi gumagamit ng pera, walang mahirap at mayaman, walang ekslusibong pagmamay-ari ng produksyon, at gobyernong nagkokontrol dito. Ang Anarkistang Komunismo ay maaaring gawin sa maraming paraan, ngunit ang karaniwan na komunistang anarkismo ay kadalasan nagpapalaganap ng Syndikalismo, o ang pagtatag ng mga [[unyon ng mga manggagawa]] o trabahador at sila ang mismong mangangasiwa at magdedesisyon sa produksyon ng isang lipunan. Ang kaibahan nito sa Marxismo-Leninismo ay hindi ito gumagamit ng estado, ngunit binubuo ang malawakang kilusan sa pamamagitan ng desentralisadong organisasyon o ilalim-pataas na pag-oorganisa imbes na gumagamit ng partidong sentral. === Ekonomiyang Kapwaan (Mutualism) === Ang ekonomiyang kapwaan ay isa ring malawakang pilosopiyang pangekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay '''nagtutulungan''' para sa benepisyo ng isa't isa. Ayon sa isang tanyag na anarkistang si [[Peter Kropotkin]], ipinapaliwanag nito na likas makipagtulungan ang iba't ibang klase ng hayop at hindi lamang dahil mayroong isang species na nakalalamang sa iba pang uri ng hayop para makaligtas sa daloy ng kalikasan. Sa ekonomiyang kapwaan ni Proudhon na hinahaluan ng merkadong pananaw, ito ay gumagamit ng konseptong '''patas na pakikipagpalitan''' at pagtatatag ng "bangko ng mga tao" kung saan nag-aambag ang mga miyembro nito para sa kolektibong kilusan. Tulad ng komunismo, ang konseptong ito ay tutol sa pagpaparami ng pera na hahantong sa panlalamang ng isa sa kanyang kapwa at ang pagkamkam ng ari-ariang ipinasasapribado na siyang dapat ilaan sa personal o pampublikong paggamit. === Regaluhang Ekonomiya (Gift Economy) === Ang regaluhang ekonomiya ay isang makalumang ekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay libreng nagpapamigay ng kaniyang mga produkto o trabaho na walang halong kapalit. Ang ekonomiyang ito ay nakasalalay sa malawakang pag-unawa at pagsaasakatuparan ng mga kakailanganing '''birtud at mabuting pagrerelasyon''', nang sa gayon ay naiiwasan nito ang pag-aaksaya ng produkto at maipagpatuloy ang kaugalian na totoong pagbibigayan na hindi hinahaluan ng pangongontrata, o direktang pagpapalitan ng serbisyo o produkto. Kung tutuusin, ang Pilipinas ay sanay sa konsepto ng "utang na loob" na siyang isang mahalagang ikonteksto sa pagbibigayan. Madalas talakayin ang utang na loob sa kontekstong sapilitan imbes na natural na birtud na nabubuo kapag maayos ang relasyon ng mga tao sa isa't isa. === Aklatang Ekonomiya (Library Economy) === Kumpara sa regaluhang ekonomiya, ang aklatang ekonomiya ay isang paraan ng pamimigay kung saan hindi kailangang paigtingin ang relasyon ng mga tao at bagkus ginagamit ang konsepto ng aklatan upang ipamigay o ipahiram ang mga produkto. Sa panahon ng pandemya, itong klaseng ekonomiya ay naging talamak noong nauso ang mga "community pantry" na libreng nakabalandra ang mga produkto para sa kapakanan ng mga naghihirap at sa mga nag-aantay ng mga ayuda ng gobyerno o sweldo sa kumpanya. === Counter-Economics === Ayon kay Samuel Konkin III, ang Counter-Economics o "Agorismo" ay ang pag-aaral at pagsasapraktika ng mga hindi bayolenteng gawain lalong lalo na ang ipinagbabawal ng pamahalaan at bumuo ng malayang merkado na hindi nahahaluan ng pananamantala, pagnanakaw, at karahasan. Ilan sa mga diskurso na pumapalibot dito ay ang serbisyong pagtatalik, pagbebenta ng mga ipinagbabawal na droga at armas, pagsusugal, pagseserbisyo ng mga hindi lisensyadong trabahador, o pagbebenta ng diploma sa mga hindi nakapagtapos upang magkaroon ng maayos na pakikipagpalitan. Kung tutuusin, ang pagsasapraktika nito ay maaari ding sumaklaw kasama ang ibang mga ipinagbabawal na gawain na nakaayon batay sa moralidad at pangangailangan ng tao o lipunan, tulad ng pagpapalaglag. == Halimbawa ng Anarkistang Pamayanan == === '''Rebolusyon sa Catalonia''' === Isa sa tinitingalang anarkistang pamayanan ay ang Rebolusyon sa Catalonia ng Espanya sa gitna ng digmaang sibil noong taong 1936 hanggang 1937. Sa pamayanang ito isinagawa ang pagkawala ng kontrol ng gobyerno, simbahan, at pribadong pagmamay-ari upang maisakatuparan ang Syndikalismong lipunan. Dito nagkaroon ng malawakang pagbabago sa ekonomiya at kulturang pananaw na pinamumunuan ng mga trabahador imbes na mga negosyante. Ilan sa mga mahahalagang naisakatuparan ay ang purong libreng edukasyon na may kaakibat na malayang pagpili ng aaralin ng estudyante, ang purong libreng atensyong medikal, ang libreng pamimigay ng lupa at direktang kontrol nito sa merkado, o kaya naman ang kolektibong pag-oorganisa ng mga tao sa agrikultura, at industriya. Tinulungan ito ng iba pang sosyalista upang ipalaganap ito sa bansa. Ilan sa mga karatig nitong mga lugar na sumabay dito ay ang Andalusia, Barcelona, at Zaragoza. Maaaring maraming kontrobersiya at problemang kinaharap nito tulad ng kawalan ng maayos na militar upang labanan ang mga Pasista, at pagsali ng mga kasamahan sa gobyerno na siyang naging pangunahing rason ng alitan. === '''Komunidad sa Manchuria''' === Ang Manchuria ay matatagpuan sa hilagang silangang bahagi ng Tsina ngayon. Ang komunidad sa Manchuria ay binubuo ng iba't ibang lahi at tao, ngunit ang karamihan nito ay mga Koreanong dayo. Pinamahalaan ito ng isang dakilang militar na lider na si Kim Chwa-Chin na siyang kasamang nagorganisa sa mga anarkistang koreano na tumakas mula sa Korea noong lumusob ang mga Hapon. Sa pamamahala ni Kim-Chwa Chin ay itinatag niya ang "Shinmin Prefecture" o maskilala bilang "Korean People's Association in Manchuria" (KPAM). Dahil sa palpak na pag-oorganisa ng mga nasyonalista ay napilitan silang magsanib-pwersa kasama ang mga anarkista upang tutulan ang mga Marxismo-Leninismo ng bansang USSR at mga Pasista ng Hapon. Sa kanilang pamamahala ay nagtatag sila ng mga konseho na gumagamit ng direktang demokrasya, nagpalaganap ng edukasyon at atensyong medikal gamit ang mga komunidad na tutuligsa sa mga Imperyalistang Hapon at mga Marxismo-Leninismo at paitingin ang relasyon ng mga Koreano at Intsik. Nasira ang eksperimentong ito noong namatay ang dakilang lider nito na siyang pinagawayan ng mga miyembro nito sa pamumuno ng militar hanggang sa magkawatak-watak at lusubin ng Imperyong Hapon. === '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' === Ang kilusang Makhno ay nagsimula sa Hulyaipole ng Ukraine at nagtatag ng kilusang anarkista upang labanan ang mga Rusong Puti at organisahin ang mga magsasaka upang labanan ang kilusang puti. Sa pamumuno ni Nestor Makhno ay napagtagumpayan nilang labanan ang mga Rusong Puti kasama ang mga Bolshevik noong kapanahunan nito. Ngunit, kinalaunan ay trinaydor sila ng mga Komunista sa abiso ni Leon Trotsky at pamumuno ni Vladimir Lenin. Natalo ang hukbo ni Makhno at tumakas siya papuntang Romania, Poland, hanggang mapadpad sa Pransiya. === Zomia === Bagamat hindi sadyang anarkista, ang Zomia ay isang malawak na bulubundukin sa Timog, Silangan, at Timog-Silangang Asya na saklaw ang iba't ibang bansa tulad ng Malaysia, Vietnam, Thailand, Tsina, Bhutan, Nepal, Bangladesh, Laos, Cambodia, at Myanmar. Ayon kay James C. Scott, kadalasan ang mga naninirahan dito ay tinawag na barbaro ng mga pamahalaan, ngunit ipinaglaban niya na ito ay ang tanging natitirang espasyo para sa mga itinuring na tulisan ng pamahalaan, mga umiiwas sa buwis, biktima ng pangaalipin at dito bumuo ng pamayanan na pantay-pantay at magkakaibang pamayanan na tutuligsa sa impluwensiya ng estado. === Exarcheia ng Greece === Isang maliit na lugar kung saan ang mga anarkista ay talamak. Makikita sa lugar na ito ang labis na graffiti at bandalismo na talamak sa lugar laban sa gentripikasyon o pagpapalayas ng mga naninirahan sa lugar. Isang grupo, ang Rouvikona na militanteng anarkistang grupo na tanyag sa paninira ng mga ari-arian. == Oposisyon ng Anarkismo sa iba't ibang pulitikal na pananaw == === Liberalismo === Bagamat may pagkakapareho sa liberal na pananaw nito, ang anarkismo ay pinupuna nito ang karamihan ng konsepto nito tulad ng paghahari ng batas, striktong indibidwalismo, eleksyon, at pribadong pagmamay-ari. Ngunit, parehong sang-ayon ito sa pagpapalawak ng kalayaan at mga karapatan upang pagandahin ang buhay ng mga ordinaryong tao, at minsan, ang paggamit ng merkado upang malayang makipagpalitan ang mga tao. Magkaiba ang liberalismo na naipatayo noong panahon ng pagmumulat kumpara sa liberalismo na pinapalaganap ngayon. Maisasakonteksto ito kapag ikinumpara natin ito sa panahon ng mga kaharian ng mga hari at reyna na may lubos na kapangyarihan sa kanyang nasasakupan at may banal na karapatan upang pagtibayin ang pamumuno nila. Dahil sa hindi makataong pagtrato ng mga kaharian at ang hindi epektibo nitong pamumuno, naisip nitong gumawa ng demokratikong gobyerno na mayroong pagbabalanse ng kapangyarihan gamit ang tatlong sangay: ang tagapagpatupad, tagapagbatas, at tagapaghukom. Isinasaalang-alang nito ang karapatan hindi ng hari na mamuno kundi ang karapatan ng lahat ng tao na ibinigay sa atin ng Diyos. At ang pinakahuli ay ang pagsasagrado ng ari-arian bilang parte ng karapatan ng tao upang siya ay mamuhay nang may dignidad. Ang kritisismo ng anarkismo ay kinekwestyon ang pagkaepektibo at praktikalidad ng mga ideya nito sa pagpapalawak ng kalayaan at pag-usbong ng malayang lipunan. Dahil kung tutuusin, ang karamihan sa paniniwala nito ay nalipasan na ng panahon. Ang ilan sa mga liberal ay inuusad ang kritisismo sa pamahalaan at matatawag na kalahating anarkista, dahil sa hindi nito mabitawang pagsasagrado ng pribadong ari-arian. Kadalasan, ang liberal ay yinayakap ang sistema ng kapitalismo na siyang tinututulan ng mga anarkista. Ngunit, mayroong mga liberal na may anarkistang pananaw, kadalasan ang ilan sa mga indibidwalistang amerikano at mga nagsusulong ng ekonomiyang pangkapwa, ay may layon na magkaroon ng lubos na hustisyang pangekonomiya na siyang magpapanumbalik sa access ng publiko sa lugar ng produksyon, kasamang nagdedesisyon sa kanyang pinagtratrabahuhan, ang pagtutol sa mga oligarko, at ang iwasan ang paglawak ng agwat ng kayamanan ng mga tao. === Pasismo at Pagmamakabansa === Ang pasismo ay salungat sa kaisipan ng anarkismo sa maraming paraan. Ginagamit nito ang iba't ibang paraan upang kumamkam ng kapangyarihan at hikayatin na magkaroon ng mga angat at ideyal na klase ng tao, pagkakaroon ng kulto ng pagkakabayani, labis na pagmamakabansa, at kontrolin at pag-isahin ang lipunan sa pamamagitan ng pagpapalakas sa pamahalaan. Ang pasismo ay ibinabaling ang sisi sa isang pangkat ng mga tao ang mga problema ng lipunan. Minsan, pinapatay na walang awa maging ang mga inosente, sa kaso ng Nazi Germany ay pinagpapatay nito ang mga maiitim, matatanda, heswita, komunsita, bakla, at mga may kapansanan, dahil itinuturing silang pabigat o kalaban ng pamahalaan o lipunan. Kilala din ang ilan sa mga awtoritaryang komunista bilang pulang pasista dahil sa kapareho nitong tendensiya na puksain ang mga kritiko ng pamahalaan, supilin ang kalayaan ng indibidwal, sambahin ang lider at bansa, pagsuporta sa mga awtoritaryang mga pinuno, pagpapalaganap ng imperyalismo, at kapalit nito ang pagpuksa sa mga kalaban nitong mga burgis at kabansaang kapitalista. Isang magandang halimbawa ng pulang pasistang bansa ngayon ay ang North Korea. Mayroong imbensyon ang mga pasista na tinatawag na Pambansang Anarkismo (National-Anarchism) na siyang dalawang magkabaliktad na pananaw dahil binubukod ang mga tao batay sa lahi at nagpapaangatan kahit na itinatakwil nito ang pamahalaan, na siyang kabaliktaran na isinusulong na prinsipyo ng anarkismo. Ngunit, kaiba ito sa Makabansang Anarkista (Nationalist Anarchist) na talamak noong ika-19 at 20 na siglo na nagsusulong ng mga prinsipyo ng anarkismo, na siyang layunin na bumuo ng pambansang pagkakakilanlan na pantay-pantay ang paggalang sa lahat ng tao, pagpapausbong ng kalayaan, dekolonisasyon, pagkamit ng hustisya laban sa abusadong mga pamahalaan, pagtatatag ng mga pahalang o kaya naman ilalim-paangat na istrukturang panlipunan, at pagdepensa mula sa mga pananakop at pananamantala ng ibang bansa. Kadalasan ang mga anarkista ay tinututulan ang konsepto ng pagmamakabansa (nationalismo) sa kadahilanan na ang pagmamakabansa ay kaakibat lagi nito ang pagtatatag ng pamahalaan at ikinukulong ang pag-unlad sa isang lugar o kabansaan imbes na magkaroon ng makamundong pananaw. === Sosyalistang Pamahalaan === Ang sosyalistang pamahalaan ay tinututulan ng mga anarkista dahil sa madalas na brutal na pamumuno lalong lalo na sa mga kritiko nito tulad ng Soviet Union, o kaya naman ang pagsasanay ng tao na sumalalay sa gobyerno. Bagkus, isa sa mga mahahalagang puna nito ay ang puna sa paglanta ng pamahalaan (withering state) dahil hindi mabubuwag ang pamahalaan sa pamamagitan ng pag-agaw ng kapangyarihan. Ibinabadya din ng anarkismo na ang mga kilos ng mga progresibo ay nababalisa sa tuwing nagpapaloko sila sa mga proseso ng gobyerno, at nababaling ang atensyon ng masa sa pagsamba ng mga pulitikong may plataporma sa paglaganap ng sosyalismo. Sinasabi ng mga anarkista, sa daloy ng panahon, itinuturing ang Estado (o pamahalaan) na isang kontra-rebolusyonaryong istruktura na minomonopolyo ang desisyong panlipunan, at bigyan ng pribilehiyo ang mga nasa posisyon, na siyang pangunahing pakay ay panatilihin ang pag-iral ng pamamahala at ang kapangyarihan nito. Inaakit ang mga indibidwal na sakim sa kapangyarihan at kalaunan ay pupuksa sa rebolusyon. === Teokrasya === Tinututulan ng anarkismo ang paghahari ng mga paniniwala ng relihiyon at ang pamumuno ng pastor, prayle, pari, imam, dalai lama o anumang klase ng pinuno ng relihiyon sapagkat hindi lamang ito maaaring abusuhin ng pinuno ng relihiyon, kundi nagtataguyod ito ng pang-aalipin sa kamalayan ng tao. Nagsisilbing kasangkapan ng mga pinuno ang ispiritual na paniniwala upang palaganapin ang kamangmangan ng tao at magtago sa kurtina ng pananampalataya at sobrenatural (faith and supernatural) upang panatilihin ang kanilang kapangyarihan, pribilehiyo, at pananamantala sa ibang tao. Ang mga teokrasyang bansa tulad ng mga Taliban sa Afghanistan, ang Republikang islam ng Iran, at ang dating pamumuno ng mga prayle sa Pilipinas ay halimbawa ng teokrasya. Kadalasan humahantong ang mga pamumuno na ito sa mga brutal na pagpaparusa at paghihirap ng mga tao na umunlad ang kalidad ng buhay lalong-lalo na para sa mga kababaihan. === Pangmaramihang Demokrasya === Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan. === Kapitalismo at Merkadong Lipunan === Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan. === Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) === Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido. === Meritokrasya at Kakistokrasya === Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon. Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal. Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din. === Minarkismo === Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster. == Tingnan din == * [[Komunismo]] * [[Mutualismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga pananda == <references group="nb"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talababa == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}} * {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}} * {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}} * {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}} * {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |date=2015 |title=Black Panther Radical Factionalization and the Development of Black Anarchism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2015-10_46_7/page/678 |journal=Journal of Black Studies|language=en |location=Thousand Oaks |publisher=SAGE Publishing |volume=46 |issue=7 |pages=678–703 |doi=10.1177/0021934715593053 |jstor=24572914 |s2cid=145663405}} * {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}} * {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}} * {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}} * {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}} * {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}} * {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}} * {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism]] |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}} * {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}} * {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}} * {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}} * {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}} * {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}} * {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}} * {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=385–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}} * {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}} * {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}} * {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1986-03_80_1/page/300 |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}} * {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}} * {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}} * {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}} * {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}} * {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}} * {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}} * {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}} * {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}} * {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}} * {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}} * {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past & Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}} * {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}} * {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge & Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}} * {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}} * {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&pg=PA372}} * {{Cite book |last=Moya |first=Jose C. |title=In Defiance of Boundaries: Anarchism in Latin American History |publisher=University Press of Florida |others=Kirwin R. Shaffer |date=2015 |isbn=978-0-8130-5138-3 |editor-last=Laforcade |editor-first=Geoffroy de |chapter=Transference, culture, and critique The Circulation of Anarchist Ideas and Practices |access-date=6 Marso 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085903/https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-date=9 Agosto 2020|language=en |url-status=live}} * {{Cite book |last=Laursen |first=Ole Birk |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=149–168 |chapter=Anti-Imperialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Nomad |first=Max |title=Revolutionary Internationals 1864–1943 |publisher=Stanford University Press|language=en |date=1966 |isbn=978-0-8047-0293-5 |editor-last=Drachkovitch |editor-first=Milorad M. |page=88 |chapter=The Anarchist Tradition}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |language=en |publisher=AK Press |date=2006 |isbn=978-1-9048-5948-2 |location=Stirling |author-mask=2|title=The Russian Anarchists}} * {{Cite book |last=Bolloten |first=Burnett |language=en |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |publisher=University of North Carolina Press |date=1984 |isbn=978-0-8078-1906-7}} * {{Cite journal |last=Harmon |first=Christopher C. |date=2011 |title=How Terrorist Groups End: Studies of the Twentieth Century |journal=Connections|language=en |volume=10 |issue=2 |pages=51–104 |jstor=26310649}} * {{Cite book |last=Rupert |first=Mark |url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe |title=Globalization and International Political Economy |publisher=Rowman & Littlefield Publishers|language=en |date=2006 |isbn=978-0-7425-2943-4 |location=Lanham}} * {{Cite book |last=Evren |first=Süreyyya |language=en |title=Post-Anarchism: A Reader |publisher=Pluto Press |date=2011 |isbn=978-0-7453-3086-0 |editor-last=Rousselle |editor-first=Duane |pages=1–19 |chapter=How New Anarchism Changed the World (of Opposition) after Seattle and Gave Birth to Post-Anarchism |editor-last2=Evren |editor-first2=Süreyyya }} * {{Cite book |last=Honeywell |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=qzKOzQEACAAJ |title=Anarchism |publisher=Wiley |date=2021 |isbn=978-1-5095-2390-0 |series=Key Concepts in Political Theory |access-date=13 Agosto 2022|language=em}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |author-mask=2 |date=2010 |title=Hakim Bey and Ontological Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |location=East Lansing |publisher=Michigan State University Press|language=en |volume=4 |issue=2 |pages=109–137 |doi=10.1353/jsr.2010.0009 |jstor=41887660 |s2cid=143304524}} * {{Cite book |last=Ramnath |first=Maia |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Non-Western Anarchisms and Postcolonialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} {{Refend}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Anarkismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] ihjjr2thnmuixr37ussazbo84h24mpe 0 124478 2217073 2216949 2026-07-24T02:59:00Z ~2026-41197-90 164440 /* Lider ng East Asia Summit */ 2217073 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" border="1" cellpadding="4" style="float: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 20em; border-collapse: collapse; font-size: 90%; clear: right" |- !East Asia Summit |- |[[File:East Asian Community.PNG|220px|Mapa ng mga kasapi at kandidato ng EAS]] <hr /> '''Mga kasapi ng [[ASEAN]]''' ; {{flagcountry|Indonesia}} : [[Pangulo ng Indonesia|Pangulo]] [[Prabowo Subianto]] ; {{flagcountry|Malaysia}} : [[Punong Ministro ng Malaysia|Punong Ministro]] [[Anwar Ibrahim]] ; {{flagcountry|Philippines}} : [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] [[Bongbong Marcos|Ferdinand R. Marcos Jr.]] ; {{flagcountry|Singapore}} : [[Punong Ministro ng Singgapur|Punong Ministro]] [[Lawrence Wong]] ; {{flagcountry|Thailand}} : [[Punong Ministro ng Taylandiya| Punong Ministro]] [[Anutin Charnvirakul]] ; {{flagcountry|Brunei}} : [[Tala ng mga Sultan ng Brunay|Sultan]] [[Hassanal Bolkiah]] ; {{flagcountry|Vietnam}} : [[Punong Ministro ng Biyetnam|Punong Ministro]] [[Lê Minh Hưng]] ; {{flagcountry|Laos}} : [[Punong Ministro ng Laos|Punong Ministro]] [[Sonexay Siphandone]] ; {{flagicon|Myanmar}} [[Burma|Myanmar]] : [[Punong Ministro ng Myanmar|Punong Ministro]] [[Nyo Saw]] ; {{flagcountry|Cambodia}} : [[Punong Ministro ng Cambodia|Punong Ministro]] [[Hun Manet]] ; {{flagcountry|Timor Leste}} : [[Punong Ministro ng Timor Leste|Punong Ministro]] [[Xanana Gusmão]] '''Mga kasapi ng [[ASEAN Dagdag Tatlo]]''' ; {{flagcountry|China}} : [[Premier ng Konsehong Estado ng People's Republic of ChinaRepublikang Popular ng Tsina|Premier]] [[Li Qiang]] ; {{flagcountry|Japan}} : [[Punong Ministro ng Hapon|Punong Ministro]] [[Sanae Takaichi]] ; {{flagcountry|South Korea}} : [[Pangulo ng Timog Korea|Pangulo]] [[Lee Jae-myung]] '''Karagdagang mga kasapi''' ; {{flagcountry|India}} : [[Punong Ministro ng India|Punong Ministro]] [[Narendra Modi]] ; {{flagcountry|Australia}} : [[Punong Ministro ng Australya|Punong Ministro]] [[Anthony Albanese]] ; {{flagcountry|New Zealand}} : [[Punong Ministro ng Bagong Selanda|Punong Ministro]] [[Christopher Luxon]] ; {{flagcountry|Russia}} : [[Punong Ministro ng Rusya|Punong Ministro]] [[Mikhail Mishustin]] ; {{flagcountry|United States}} : [[Pangulo ng Estados Unidos|Pangulo]] [[Donald Trump]] |} Ang '''East Asia Summit''' (EAS) ay isang pagpupulong na ginaganap taun-taon ng mga pinuno ng 18 na bansa sa rehiyong [[Silangang Asya]]. == Lider ng East Asia Summit == <gallery class="center" widths="145"> Talaksan:Anthony Albanese in 2025 (2).jpg|{{flagicon|AUS}} '''[[Australia]]'''<br />[[Punong Ministro ng Australia|Punong Ministro]] '''[[Anthony Albanese]]''' Talaksan:Hassanal Bolkiah 2026.jpg|{{flagicon|BRU}} '''[[Brunei Darussalam]]'''<br /> [[Sultan ng Brunei|Sultan]] '''[[Hassanal Bolkiah]]''' Talaksan:Prime Minister Hun Manet (2026-02-25) (cropped).jpg|{{flagicon|CAM}} '''[[Cambodia]]'''<br /> [[Punong Ministro ng Cambodia|Punong Ministro]] '''[[Hun Manet]]''' Talaksan:Li Qiang meets Keir Starmer Jan 2026.jpg|{{flagicon|CHN}} '''[[China]]'''<br />[[Premier ng Tsina|Premier]] '''[[Li Qiang]]''' Talaksan:Prime Minister of Bharat, Shri Narendra Damodardas Modi with the Prime Minister of Republic of Kazakhstan, Olzhas Bektenov (cropped 2).jpg|{{flagicon|IND}} '''[[India]]'''<br />[[Punong Ministro ng India|Punong Ministro]] '''[[Narendra Modi]]''' Talaksan:Prabowo Subianto in Brussels - 2025 - P067555-701105 (cropped).jpg|{{flagicon|IDN}} '''[[Indonesia]]'''<br />[[Pangulo ng Indonesia|Pangulong]] '''[[Prabowo Subianto]]''' Talaksan:Sanae Takaichi meets Lee Jae Myung 13 January 2026 (cropped 2).jpg|{{flagicon|JPN}} '''[[Japan]]'''<br />[[Punong Ministro ng Hapon|Punong Ministro]] '''[[Sanae Takaichi]]''' Talaksan:Shigeru Ishiba and Songxay Siphandon at the Kantei 2025 (13) (cropped).jpg|{{flagicon|LAO}} '''[[Laos]]'''<br />[[Punong Ministro ng Laos|Punong Ministro]] '''[[Sonexay Siphandone]]''' Talaksan:Anwar Ibrahim 2026 (crooped).jpg|{{flagicon|MAS}} '''[[Malaysia]]'''<br />[[Punong Ministro ng Malaysia|Punong Ministro]] '''[[Anwar Ibrahim]]''' Talaksan:Min Aung Hlaing at the Pyidaungsu Hluttaw in 2026 (1).jpg|{{flagicon|Burma}} '''[[Myanmar]]'''<br /> [[Pangulo ng Myanmar|Pangulong]] '''[[Min Aung Hlaing]]''' Talaksan:Christopher Luxon 2025 (mid cropped).jpg|{{flagicon|NZL}} '''[[New Zealand]]'''<br />[[Punong Ministro ng Bagong Zilandya|Punong Ministro]] '''[[Christopher Luxon]]''' Talaksan:Bongbong Marcos in June 2025.jpg|{{flagicon|PHL}} '''[[Pilipinas]]'''<br />[[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] '''[[Bongbong Marcos|Ferdinand Marcos Jr.]]''' Talaksan:Mikhail Mishustin (2026-02-25).jpg|{{flagicon|RUS}} '''[[Rusya]]'''<br />[[Punong Ministro ng Rusya|Punong Ministro]] '''[[Mikhail Mishustin]]''' Talaksan:Lawrence Wong 20260302.jpg|{{flagicon|SGP}} '''[[Singapore]]'''<br />[[Punong Ministro ng Singapore|Punong Ministro]] '''[[Lawrence Wong]]''' Talaksan:Sanae Takaichi meets Lee Jae Myung 13 January 2026 (cropped 1).jpg|{{flagicon|KOR}} '''[[Timog Korea]]'''<br />[[Pangulo ng Timog Korea|Pangulong]] '''[[Lee Jae-myung]]''' Talaksan:Anutin Charnvirakul 2026-05-08.jpg|{{flagicon|THA}} '''[[Thailand]]'''<br />[[Punong Ministro ng Thailand|Punong Ministro]] '''[[Anutin Charnvirakul]]''' Talaksan:PM Kishida meeting with PM Gusmão of Timor-Leste (cropped).jpg|{{flagicon|Timor-Leste}} '''[[Timor Leste]]'''<br />[[Punong Ministro ng Timor Leste|Punong Ministro]] '''[[Xanana Gusmão]]''' Talaksan:President Donald J. Trump oversees Operation Epic Fury at Mar-a-Lago (55124355922) (3x4 cropped).jpg|{{flagicon|USA}} '''[[Estados Unidos ng Amerika]]'''<br />[[Pangulo ng Estados Unidos|Pangulong]] '''[[Donald Trump]]''' Talaksan:Lê Minh Hưng 02052026.jpg|{{flagicon|Vietnam}} '''[[Vietnam]]'''<br />[[Punong Ministro ng Vietnam|Punong Ministro]] '''[[Lê Minh Hưng]]''' </gallery> [[Kategorya:ASEAN]] f2jlntipt16u4616r3xe5vmj4gnnipq 5 165385 2217069 2216790 2026-07-23T18:16:29Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2217069 wikitext text/x-wiki == New real time list of missing articles == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> I suggest that you give a look to the [[m:Mix'n'match|Mix'n'match]] tool by Magnus Manske, and that you recommend it from this page. Thanks to Wikidata, it's able to tell you in real time what articles you're missing out of several reliable lists of relevant persons. --[[m:user:Nemo_bis|Nemo]] 17:06, 10 Oktubre 2014 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Nemo bis@metawiki using the list at http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Talk:Mix%27n%27match&oldid=10158766 --> :Ha? [[Tagagamit:OmegaAndromedae|OmegaAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:OmegaAndromedae|kausapin]]) 12:39, 18 Agosto 2025 (UTC) ::''Automatic message delivery'' ito kaya parang walang ''sense''. Tingnan mo ang orihinal na ''message delivery'' [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Talaan_ng_mga_artikulong_kailangang_mayroon_ang_bawat_Wikipedia&oldid=1445796 dito]. Ipinadala ang mensahe na 'yan para i-''suggest'' na puwede gumawa ng tala tulad nung nasa baba. [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia%3ATalaan_ng_mga_artikulong_kailangang_mayroon_ang_bawat_Wikipedia&diff=1670548&oldid=1445796 Si Bluemask ang gumawa ng talang 'yan], siya 'yun isa pang aktibong admin dito sa Wikipediang Tagalog. ''Hope'' na naliwanagan ka. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:04, 23 Oktubre 2025 (UTC) :::Ah, pero bakit may kulang? Ano ba nangyari sa Q6 hanggang Q14 at bakit nawala ang Q47, at kung na delete lang sila bakit wala ang Q613? Pero di ko man iyata magagamit ito, pero salamat nalang! [[Tagagamit:OmegaAndromedae|OmegaAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:OmegaAndromedae|kausapin]]) 04:37, 23 Oktubre 2025 (UTC) == Wikidata list == {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P5008 wd:Q5460604. } |columns=number:bilang,item:aytem,label/en:artikulo,label,P18 |section= |min_section=3 |sort=label |links=red |thumb=128 |autolist=fallback }} {| class='wikitable sortable' ! bilang ! aytem ! artikulo ! label ! larawan |- | style='text-align:right'| 1 | [[:d:Q9181|Q9181]] | Abraham | [[Abraham]] | [[Talaksan:PikiWiki Israel 47514 Samaritan museum on mount Grizim - Left.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[:d:Q91|Q91]] | Abraham Lincoln | [[Abraham Lincoln]] | [[Talaksan:Abraham Lincoln 1846 47 interpreted Gemini.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[:d:Q5670|Q5670]] | Abu Nuwas | [[Abu Nuwas]] | [[Talaksan:Abu Nuwas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[:d:Q9381|Q9381]] | Adam Smith | [[Adam Smith]] | [[Talaksan:AdamSmith.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[:d:Q12029|Q12029]] | addiction | [[adiksiyon]] | [[Talaksan:Alcoholism is a Prision.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[:d:Q352|Q352]] | Adolf Hitler | [[Adolf Hitler]] | [[Talaksan:Adolf Hitler cropped restored 3x4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[:d:Q889|Q889]] | Afghanistan | [[Apganistan|Afghanistan]] | [[Talaksan:Afghanistan - Location Map (2013) - AFG - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[:d:Q336|Q336]] | science | [[agham]] | [[Talaksan:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus (encircled).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[:d:Q11451|Q11451]] | agriculture | [[agrikultura]] | [[Talaksan:Unload wheat by the combine Claas Lexion 584.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[:d:Q8018|Q8018]] | Augustine of Hippo | [[Agustin ng Hipona]] | [[Talaksan:Saint Augustine by Philippe de Champaigne.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[:d:Q2102|Q2102]] | snake | [[ahas]] | [[Talaksan:A snake coiled in the cavity of a tree.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[:d:Q718|Q718]] | chess | [[ahedres]] | [[Talaksan:Chess game Staunton No. 6.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[:d:Q12199|Q12199]] | HIV/AIDS | [[AIDS]] | [[Talaksan:Human Immunodeficency Virus - stylized rendering.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[:d:Q8597|Q8597]] | Akbar | [[Akbar ang Dakila]] | [[Talaksan:Contemporary seated portrait of Akbar, 1605.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[:d:Q8006|Q8006]] | Akira Kurosawa | [[Akira Kurosawa]] | [[Talaksan:Akirakurosawa-onthesetof7samurai-1953-page88.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[:d:Q571|Q571]] | book | [[aklat]] | [[Talaksan:Americanstudbookvolume2open.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[:d:Q7075|Q7075]] | library | [[aklatan]] | [[Talaksan:Austria - Göttweig Abbey - 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[:d:Q9546|Q9546]] | Al-Ghazali | [[Al-Ghazali]] | [[Talaksan:Al Ghazali.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[:d:Q282|Q282]] | wine | [[alak]] | [[Talaksan:Red and white wine 12-2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[:d:Q7251|Q7251]] | Alan Turing | [[Alan Turing]] | [[Talaksan:Alan Turing (1951) (crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[:d:Q937|Q937]] | Albert Einstein | [[Albert Einstein]] | [[Talaksan:Albert Einstein Head cleaned.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[:d:Q5580|Q5580]] | Albrecht Dürer | [[Albrecht Dürer]] | [[Talaksan:Dürer Alte Pinakothek.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[:d:Q188|Q188]] | German | [[Wikang Aleman|Aleman]] | [[Talaksan:Legal status of German in the world.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[:d:Q183|Q183]] | Germany | [[Alemanya]] | [[Talaksan:Aerial view of Berlin (32881394137).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[:d:Q7318|Q7318]] | Nazi Germany | [[Alemanyang Nazi]] | |- | style='text-align:right'| 26 | [[:d:Q7374|Q7374]] | Alfred Hitchcock | [[Alfred Hitchcock]] | [[Talaksan:Hitchcock, Alfred 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[:d:Q37868|Q37868]] | algae | [[algae]] | [[Talaksan:Wlas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[:d:Q262|Q262]] | Algeria | [[Algeria]] | [[Talaksan:Algeria - Location Map (2013) - DZA - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[:d:Q8366|Q8366]] | algorithm | [[algoritmo]] | [[Talaksan:Flowchart procedural programming.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 30 | [[:d:Q3968|Q3968]] | algebra | [[alhebra]] | [[Talaksan:Quadratic formula.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 31 | [[:d:Q156|Q156]] | alcohols | [[alkohol]] | [[Talaksan:Lukastest etoh tbutoh.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[:d:Q8216|Q8216]] | Greek alphabet | [[alpabetong Griyego]] | [[Talaksan:Richtungsschild auf der Insel Ikaria, 2005.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 33 | [[:d:Q8229|Q8229]] | Latin script | [[Sulat Latin|alpabetong Latin]] | [[Talaksan:Abecedarium.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[:d:Q8209|Q8209]] | Cyrillic script | [[alpabetong Siriliko]] | [[Talaksan:Cyrillic alternates.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 35 | [[:d:Q1286|Q1286]] | Alps | [[Alpes]] | [[Talaksan:Alps 2007-03-13 10.10UTC 1px-250m.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 36 | [[:d:Q663|Q663]] | aluminium | [[aluminyo]] | [[Talaksan:Aluminium-4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[:d:Q10908|Q10908]] | Amphibia | [[Amphibia]] | [[Talaksan:Fire salamander (Salamandra Salamandra).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[:d:Q727|Q727]] | Amsterdam | [[Amsterdam]] | [[Talaksan:Amsterdam airphoto.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[:d:Q6199|Q6199]] | anarchism | [[anarkismo]] | [[Talaksan:Graffiti "No Gods, No Masters" and anarchy symbol at central bus station ZOB in Munich, Germany.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[:d:Q514|Q514]] | anatomy | [[anatomiya]] | [[Talaksan:Leonardo da vinci, Drawing of a Woman's Torso.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 41 | [[:d:Q5456|Q5456]] | Andes | [[Andes]] | [[Talaksan:Andes 70.30345W 42.99203S.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[:d:Q5603|Q5603]] | Andy Warhol | [[Andy Warhol]] | [[Talaksan:Andy Warhol at the Jewish Museum (by Bernard Gotfryd) – LOC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 43 | [[:d:Q8258|Q8258]] | One Thousand and One Nights | [[Ang Isang Libo't Isang Gabi|Ang Isanglibo't Isang mga Gabi]] | [[Talaksan:Sughrat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 44 | [[:d:Q8269|Q8269]] | The Tale of Genji | [[Ang Kuwento ni Genji]] | [[Talaksan:Genji emaki 01003 002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 45 | [[:d:Q8251|Q8251]] | The Art of War | [[Sining ng Pakikidigma|Ang Sining ng Pakikidigma]] | [[Talaksan:Bamboo book - closed - UCR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[:d:Q11352|Q11352]] | angle | [[anggulo]] | [[Talaksan:Coord Angle.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 47 | [[:d:Q12117|Q12117]] | cereal | [[angkak]] | [[Talaksan:Various grains edit2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 48 | [[:d:Q43473|Q43473]] | Angkor Wat | [[Angkor Wat]] | [[Talaksan:Angkor wat temple.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 49 | [[:d:Q11425|Q11425]] | animation | [[animasyon]] | [[Talaksan:Animated GIF from the 1919 Feline folies by Pat Sullivan.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[:d:Q51|Q51]] | Antarctica | [[Antartika|Antarctica]] | [[Talaksan:Antarctica 6400px from Blue Marble.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[:d:Q12187|Q12187]] | antibiotic | [[antibiyotiko]] | [[Talaksan:How do different antibiotics work?.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 52 | [[:d:Q5685|Q5685]] | Anton Chekhov | [[Anton Chekhov]] | [[Talaksan:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 53 | [[:d:Q1340|Q1340]] | Antonio Vivaldi | [[Antonio Vivaldi]] | [[Talaksan:Onbekend - Antonio Vivaldi - Bologna Museo Internationale e biblioteca della musica di bologna 28-04-2012 9-21-050.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[:d:Q7298|Q7298]] | Antonín Dvořák | [[Antonín Dvořák]] | [[Talaksan:Dvorak.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[:d:Q3196|Q3196]] | fire | [[apoy]] | [[Talaksan:FIRE 01.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 56 | [[:d:Q15|Q15]] | Africa | [[Aprika]] | [[Talaksan:Africa satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 57 | [[:d:Q1828555|Q1828555]] | Arabic script | [[Arabic script]] | [[Talaksan:Tawqi' script - Qur'anic verses - 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 58 | [[:d:Q8669|Q8669]] | Arab–Israeli conflict | [[Arab–Israeli conflict]] | [[Talaksan:Arab-Israeli Map.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 59 | [[:d:Q1357|Q1357]] | | [[Gagamba|Araneae]] | [[Talaksan:Spiders Diversity.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[:d:Q11376|Q11376]] | acceleration | [[arangkada]] | |- | style='text-align:right'| 61 | [[:d:Q11464|Q11464]] | plough | [[araro]] | [[Talaksan:04-09-12-Schaupflügen-Fahrenwalde-RalfR-IMG 1232.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 62 | [[:d:Q525|Q525]] | Sun | [[Araw (astronomiya)|Araw]] | [[Talaksan:The Sun in white light.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 63 | [[:d:Q573|Q573]] | day | [[Araw (panahon)|araw]] | [[Talaksan:GreenwUhrWelt.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 64 | [[:d:Q8739|Q8739]] | Archimedes | [[Arkimedes|Archimedes]] | [[Talaksan:Retrato de un erudito (¿Arquímedes?), por Domenico Fetti.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 65 | [[:d:Q11500|Q11500]] | area | [[Sukat|area]] | |- | style='text-align:right'| 66 | [[:d:Q414|Q414]] | Argentina | [[Arhentina]] | |- | style='text-align:right'| 67 | [[:d:Q868|Q868]] | Aristotle | [[Aristoteles]] | [[Talaksan:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[:d:Q11205|Q11205]] | arithmetic | [[aritmetika]] | [[Talaksan:Basic arithmetic operators.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 69 | [[:d:Q10872|Q10872]] | Arkeya | [[Arkeya]] | [[Talaksan:Archaea.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 70 | [[:d:Q12271|Q12271]] | architecture | [[arkitektura]] | [[Talaksan:Ray and Maria Stata Center (MIT).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[:d:Q12277|Q12277]] | arch | [[arko]] | [[Talaksan:Arch (PSF).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[:d:Q1360|Q1360]] | arthropod | [[Arthropoda]] | [[Talaksan:Asian forest scorpion in Khao Yai National Park.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 73 | [[:d:Q11660|Q11660]] | artificial intelligence | [[artipisyal na katalinuhan]] | [[Talaksan:Dall-e 3 (jan '24) artificial intelligence icon.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 74 | [[:d:Q11427|Q11427]] | steel | [[asero]] | [[Talaksan:Kaltbandcoils.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[:d:Q11158|Q11158]] | acid | [[asido]] | |- | style='text-align:right'| 76 | [[:d:Q11254|Q11254]] | table salt | [[asin]] | [[Talaksan:Salt shaker on white background.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[:d:Q12370|Q12370]] | salt | [[Asin (kimika)|asin]] | [[Talaksan:Ammonium-cerium(IV)-sulfate-sample.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[:d:Q144|Q144]] | dog | [[aso]] | [[Talaksan:Greenland 467 (35130903436) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 79 | [[:d:Q3863|Q3863]] | asteroid | [[asteroyd]] | [[Talaksan:Asteroidsscale.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 80 | [[:d:Q333|Q333]] | astronomy | [[astronomiya]] | [[Talaksan:Laser Towards Milky Ways Centre.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[:d:Q11002|Q11002]] | sugar | [[asukal]] | [[Talaksan:Sugar 2xmacro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 82 | [[:d:Q48|Q48]] | Asia | [[Asya]] | [[Talaksan:Asia satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 83 | [[:d:Q12152|Q12152]] | myocardial infarction | [[atake sa puso]] | [[Talaksan:Heart attack diagram.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 84 | [[:d:Q9368|Q9368]] | liver | [[atay]] | [[Talaksan:Leber Schaf.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[:d:Q7066|Q7066]] | atheism | [[ateismo]] | [[Talaksan:Ephesians 2,12 - Greek atheos.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 86 | [[:d:Q1524|Q1524]] | Athens | [[Atenas]] | [[Talaksan:Akropolis 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 87 | [[:d:Q542|Q542]] | athletics | [[Atletiks|atletika]] | [[Talaksan:Naisten 400 m aidat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 88 | [[:d:Q9121|Q9121]] | atom | [[atomo]] | [[Talaksan:Helium atom QM.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 89 | [[:d:Q408|Q408]] | Australia | [[Australya]] | [[Talaksan:Australia satellite plane.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[:d:Q40|Q40]] | Austria | [[Austria]] | [[Talaksan:Austria - Location Map (2019) - AUT - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 91 | [[:d:Q8011|Q8011]] | Avicenna | [[Avicenna]] | [[Talaksan:Pursina.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[:d:Q12542|Q12542]] | Aztec | [[Aztec]] | [[Talaksan:Reconstruction of Tenochtitlan2006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[:d:Q467|Q467]] | woman | [[babae]] | [[Talaksan:Woman.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[:d:Q787|Q787]] | pig | [[baboy]] | [[Talaksan:Sow with piglet.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 95 | [[:d:Q11411|Q11411]] | backgammon | [[Bakgamon|backgammon]] | [[Talaksan:Backgammon lg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 96 | [[:d:Q10876|Q10876]] | bacteria | [[Bakterya|bacteria]] | [[Talaksan:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 97 | [[:d:Q1530|Q1530]] | Baghdad | [[Baghdad]] | [[Talaksan:Bagdad collage.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 98 | [[:d:Q8092|Q8092]] | tropical cyclone | [[bagyo]] | [[Talaksan:Dramatic Views of Hurricane Florence from the International Space Station From 9 12 (42828603210) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 99 | [[:d:Q8068|Q8068]] | flood | [[baha]] | [[Talaksan:KatrinaNewOrleansFlooded edit2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[:d:Q7343|Q7343]] | Great Barrier Reef | [[Bahura ng Gran Barrera]] | [[Talaksan:GreatBarrierReef-EO.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[:d:Q830|Q830]] | cattle | [[baka]] | [[Talaksan:Cow female black white.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 102 | [[:d:Q677|Q677]] | iron | [[bakal]] | [[Talaksan:Iron electrolytic and 1cm3 cube.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 103 | [[:d:Q8091|Q8091]] | grammar | [[balarila]] | |- | style='text-align:right'| 104 | [[:d:Q1074|Q1074]] | skin | [[Balat (anatomiya)|balat]] | [[Talaksan:Komodo dragon skin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 105 | [[:d:Q321|Q321]] | Milky Way | [[Ariwanas|Balatas]] | [[Talaksan:Artist’s impression of the Milky Way.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 106 | [[:d:Q12548|Q12548]] | Holy Roman Empire | [[Banal na Imperyong Romano]] | |- | style='text-align:right'| 107 | [[:d:Q1861|Q1861]] | Bangkok | [[Bangkok]] | [[Talaksan:Temple of the Emerald of buddha or Wat Phra Kaew (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 108 | [[:d:Q7164|Q7164]] | World Bank | [[Bangkong Pandaigdig]] | [[Talaksan:World Bank building at Washington.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 109 | [[:d:Q9610|Q9610]] | Bangla | [[Wikang Bengali|Bangla]] | [[Talaksan:Bengali letters.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[:d:Q902|Q902]] | Bangladesh | [[Bangladesh]] | |- | style='text-align:right'| 111 | [[:d:Q11446|Q11446]] | ship | [[barko]] | [[Talaksan:DANA 2004 ubt.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 112 | [[:d:Q11193|Q11193]] | base | [[base]] | [[Talaksan:Sodium hydroxide solution.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[:d:Q12512|Q12512]] | St. Peter's Basilica | [[Basilika ni San Pedro]] | [[Talaksan:Basilica di San Pietro in Vaticano September 2015-1a.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 114 | [[:d:Q5372|Q5372]] | basketball | [[basketbol]] | [[Talaksan:Dream Team at the 1992 Summer Olympics.JPEG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 115 | [[:d:Q11475|Q11475]] | vacuum | [[basyo]] | [[Talaksan:Kolbenluftpumpe hg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 116 | [[:d:Q7569|Q7569]] | child | [[bata]] | [[Talaksan:Little girl of Don Som.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 117 | [[:d:Q12111|Q12111]] | Sorghum | [[batad]] | [[Talaksan:Sorghum bicolor - geograph.org.uk - 1070429.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 118 | [[:d:Q7748|Q7748]] | law | [[batas]] | [[Talaksan:JMR-Memphis1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 119 | [[:d:Q8063|Q8063]] | rock | [[Bato (heolohiya)|bato]] | [[Talaksan:Balanced Rock.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 120 | [[:d:Q11421|Q11421]] | magnet | [[batubalani]] | [[Talaksan:Bar magnet crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 121 | [[:d:Q956|Q956]] | Beijing | [[Beijing]] | [[Talaksan:Skyline of Beijing CBD with B-5906 approaching (20211016171955).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 122 | [[:d:Q11465|Q11465]] | velocity | [[Tulin|belosidad]] | [[Talaksan:Vector snelheid-Plain.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 123 | [[:d:Q313|Q313]] | Venus | [[Benus (planeta)|Benus]] | [[Talaksan:PIA23791-Venus-RealAndEnhancedContrastViews-20200608 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 124 | [[:d:Q64|Q64]] | Berlin | [[Berlin]] | [[Talaksan:Cityscape Berlin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 125 | [[:d:Q5369|Q5369]] | baseball | [[beysbol]] | [[Talaksan:Zack Greinke on July 29, 2009.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 126 | [[:d:Q11563|Q11563]] | number | [[bilang]] | [[Talaksan:Numbers grid in NY.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 127 | [[:d:Q2111|Q2111]] | speed of light in vacuum | [[bilis ng liwanag]] | |- | style='text-align:right'| 128 | [[:d:Q11442|Q11442]] | bicycle | [[bisikleta]] | [[Talaksan:00 8327 Historisches Fahrrad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 129 | [[:d:Q523|Q523]] | star | [[bituin]] | [[Talaksan:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 130 | [[:d:Q7094|Q7094]] | biochemistry | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Fat triglyceride shorthand formula.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 131 | [[:d:Q290|Q290]] | biological sex | [[biyolohikal na kasarian]] | [[Talaksan:Cromosomas X-Y y gametos.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 132 | [[:d:Q420|Q420]] | biology | [[biyolohiya]] | [[Talaksan:Biology-0001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 133 | [[:d:Q7108|Q7108]] | biotechnology | [[biyoteknolohiya]] | [[Talaksan:Biotecnologia Fase3.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 134 | [[:d:Q8355|Q8355]] | violin | [[biyulin]] | [[Talaksan:Violin VL100.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 135 | [[:d:Q9759|Q9759]] | blues | [[blues]] | [[Talaksan:B.B. King, 2006-06-26.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 136 | [[:d:Q2841|Q2841]] | Bogotá | [[Bogotá|Bogota]] | [[Talaksan:Centro internacional.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 137 | [[:d:Q441|Q441]] | botany | [[botanika]] | [[Talaksan:Diversity of plants image version q.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 138 | [[:d:Q202943|Q202943]] | Brahmagupta | [[Brahmagupta]] | |- | style='text-align:right'| 139 | [[:d:Q155|Q155]] | Brazil | [[Brasil|Brazil]] | [[Talaksan:Cidade Maravilhosa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 140 | [[:d:Q9530|Q9530]] | breathing | [[breathing]] | [[Talaksan:Diaphragmatic breathing.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 141 | [[:d:Q8680|Q8680]] | British Empire | [[Imperyong Britaniko|Britanikong Imperyo]] | |- | style='text-align:right'| 142 | [[:d:Q7391|Q7391]] | bee | [[bubuyog]] | [[Talaksan:(MHNT) Apis mellifera (female) - on viburnum tinus flowers.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 143 | [[:d:Q748|Q748]] | Buddhism | [[Budismo|Buddadamma]] | [[Talaksan:Large Gautama Buddha statue in Buddha Park of Ravangla, Sikkim.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 144 | [[:d:Q8081|Q8081]] | tornado | [[buhawi]] | [[Talaksan:F5 tornado Elie Manitoba 2007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 145 | [[:d:Q3|Q3]] | life | [[buhay]] | [[Talaksan:HumanNewborn.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 146 | [[:d:Q11457|Q11457]] | cotton | [[bulak]] | [[Talaksan:Cotton - പരുത്തി 03.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 147 | [[:d:Q506|Q506]] | flower | [[bulaklak]] | [[Talaksan:Flores.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 148 | [[:d:Q8072|Q8072]] | volcano | [[bulkan]] | [[Talaksan:Mount St. Helens erupting blue.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 149 | [[:d:Q12214|Q12214]] | smallpox | [[bulutong]] | [[Talaksan:Child with Smallpox Bangladesh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 150 | [[:d:Q8502|Q8502]] | mountain | [[bundok]] | [[Talaksan:Himalayas, Ama Dablam, Nepal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 151 | [[:d:Q513|Q513]] | Mount Everest | [[Bundok Everest]] | [[Talaksan:Mount Everest as seen from Drukair2 PLW edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 152 | [[:d:Q1364|Q1364]] | fruit | [[bunga]] | [[Talaksan:(MHNT) Geum urbanum - Fruit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 153 | [[:d:Q405|Q405]] | Moon | [[Buwan (astronomiya)|Buwan]] | [[Talaksan:FullMoon2010.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 154 | [[:d:Q8161|Q8161]] | tax | [[buwis]] | [[Talaksan:Pieter Brueghel the Younger, 'Paying the Tax (The Tax Collector)' oil on panel, 1620-1640. USC Fisher Museum of Art.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 155 | [[:d:Q85|Q85]] | Cairo | [[Cairo]] | [[Talaksan:Cairo Skyline (2020).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 156 | [[:d:Q16|Q16]] | Canada | [[Canada]] | [[Talaksan:Canada - Location Map (2013) - CAN - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 157 | [[:d:Q12284|Q12284]] | canal | [[canal]] | [[Talaksan:0283 Ribeauvillé (Haut-Rhin - Elsass).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 158 | [[:d:Q5465|Q5465]] | Cape Town | [[Lungsod ng Cabo|Cape Town]] | [[Talaksan:Ciudad del Cabo desde Cabeza de León, Sudáfrica, 2018-07-22, DD 34.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 159 | [[:d:Q11358|Q11358]] | carbohydrate | [[Karbohidrata|carbohydrate]] | [[Talaksan:Carbohydrates.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 160 | [[:d:Q6722|Q6722]] | Carl Friedrich Gauss | [[Carl Friedrich Gauss]] | [[Talaksan:Carl Friedrich Gauss.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 161 | [[:d:Q1043|Q1043]] | Carl Linnaeus | [[Carl Linnaeus]] | [[Talaksan:Carl von Linné.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 162 | [[:d:Q3044|Q3044]] | Charlemagne | [[Carlomagno]] | [[Talaksan:Charlemagne denier Mayence 812 814.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 163 | [[:d:Q1405|Q1405]] | Augustus | [[Cesar Augusto]] | [[Talaksan:Augustus of Prima Porta (inv. 2290).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 164 | [[:d:Q160|Q160]] | Cetacea | [[Cetacea]] | [[Talaksan:Graywhale MMC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 165 | [[:d:Q9045|Q9045]] | Chanakya Kautilya | [[Chanakya]] | [[Talaksan:Chanakya artistic depiction.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 166 | [[:d:Q1035|Q1035]] | | [[Charles Darwin]] | [[Talaksan:Charles Darwin portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 167 | [[:d:Q2042|Q2042]] | Charles de Gaulle | [[Charles de Gaulle]] | [[Talaksan:General Charles de Gaulle in 1945.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 168 | [[:d:Q5686|Q5686]] | Charles Dickens | [[Charles Dickens]] | [[Talaksan:Dickens Gurney head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 169 | [[:d:Q882|Q882]] | Charlie Chaplin | [[Charlie Chaplin]] | [[Talaksan:Charlie Chaplin portrait Getty 1739411952.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 170 | [[:d:Q5809|Q5809]] | Che Guevara | [[Che Guevara]] | [[Talaksan:Che Guevara - Guerrillero Heroico by Alberto Korda.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 171 | [[:d:Q8201|Q8201]] | Chinese characters | [[Chinese characters]] | [[Talaksan:Hanzi.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 172 | [[:d:Q7322|Q7322]] | Christopher Columbus | [[Christopher Columbus]] | [[Talaksan:Ridolfo del Ghirlandaio - Ritratto di Cristoforo Colombo (1520).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 173 | [[:d:Q8423|Q8423]] | Cyrus the Great | [[Dakilang Ciro|Ciro ang Dakila]] | [[Talaksan:Great Men and Famous Women Volume 1 - Cyrus the Great.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 174 | [[:d:Q81513|Q81513]] | Citrus | [[Citrus]] | [[Talaksan:Mandarin tree closeup.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 175 | [[:d:Q8683|Q8683]] | Cold War | [[Digmaang Malamig|Cold War]] | [[Talaksan:US Army tanks face off against Soviet tanks, Berlin 1961.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 176 | [[:d:Q739|Q739]] | Colombia | [[Colombia]] | |- | style='text-align:right'| 177 | [[:d:Q4604|Q4604]] | Confucius | [[Confucio|Confucius]] | [[Talaksan:Confucius, fresco from a Western Han tomb of Dongping County, Shandong province, China.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 178 | [[:d:Q11382|Q11382]] | conservation of energy | [[conservation of energy]] | [[Talaksan:Blocked-pendulum-strobe.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 179 | [[:d:Q8413|Q8413]] | Constantine the Great | [[Dakilang Constantino|Constantino I]] | [[Talaksan:0 Constantinus I - Palazzo dei Conservatori (2).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 180 | [[:d:Q753|Q753]] | copper | [[Tanso (elemento)|copper]] | [[Talaksan:Cuivre Michigan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 181 | [[:d:Q241|Q241]] | Cuba | [[Cuba]] | [[Talaksan:Santa Clara (Cuba).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 182 | [[:d:Q165|Q165]] | sea | [[dagat]] | [[Talaksan:Paracas National Reserve, Ica, Peru-3April2011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 183 | [[:d:Q545|Q545]] | Baltic Sea | [[Dagat Baltiko]] | [[Talaksan:SvetlogorskRauschen 05-2017 img11 beach.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 184 | [[:d:Q5484|Q5484]] | Caspian Sea | [[Dagat Kaspiyo|Dagat Caspian]] | [[Talaksan:Caspian Sea from orbit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 185 | [[:d:Q1693|Q1693]] | North Sea | [[Dagat Hilaga]] | [[Talaksan:North Sea 02 ubt.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 186 | [[:d:Q166|Q166]] | Black Sea | [[Dagat Itim]] | [[Talaksan:Black Sea Nasa May 25 2004.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 187 | [[:d:Q1247|Q1247]] | Caribbean Sea | [[Dagat Karibe]] | [[Talaksan:50 Shades Of Blue (187611681).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 188 | [[:d:Q37660|Q37660]] | South China Sea | [[Dagat Timog Tsina|Dagat Luzon]] | [[Talaksan:Mar de China Meridional - BM WMS 2004.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 189 | [[:d:Q4918|Q4918]] | Mediterranean Sea | [[Dagat Mediteraneo]] | [[Talaksan:Mediterranean Sea political map-en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 190 | [[:d:Q2|Q2]] | Earth | [[Daigdig]] | [[Talaksan:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 191 | [[:d:Q8409|Q8409]] | Alexander the Great | [[Alejandrong Dakila|Dakilang Aleksander]] | [[Talaksan:Alexander the Great mosaic (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 192 | [[:d:Q8698|Q8698]] | Great Depression | [[Malawakang Depresyon|Dakilang Depresyon]] | [[Talaksan:Lange-MigrantMother02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 193 | [[:d:Q11652|Q11652]] | frequency | [[dalasan]] | [[Talaksan:FrequencyAnimation.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 194 | [[:d:Q11651|Q11651]] | electric current | [[daloy ng kuryente]] | [[Talaksan:Magnetic field of a steady current.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 195 | [[:d:Q12323|Q12323]] | dam | [[dam]] | [[Talaksan:RappbodeLufts.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 196 | [[:d:Q3766|Q3766]] | Damascus | [[Damasco|Damascus]] | [[Talaksan:Damascus coll.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 197 | [[:d:Q9415|Q9415]] | emotion | [[damdamin]] | [[Talaksan:Plutchik-wheel in arabic.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 198 | [[:d:Q1067|Q1067]] | Dante Alighieri | [[Dante Alighieri]] | [[Talaksan:Portrait de Dante.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 199 | [[:d:Q1653|Q1653]] | Danube | [[Danubio]] | [[Talaksan:Budapest from Gellert Hill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 200 | [[:d:Q41585|Q41585]] | David Hilbert | [[David Hilbert]] | [[Talaksan:Hilbert.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 201 | [[:d:Q1353|Q1353]] | Delhi | [[Delhi]] | [[Talaksan:Red Fort in Delhi 03-2016 img3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 202 | [[:d:Q7174|Q7174]] | democracy | [[demokrasya]] | [[Talaksan:Election MG 3455.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 203 | [[:d:Q974|Q974]] | Democratic Republic of the Congo | [[Demokratikong Republika ng Congo]] | |- | style='text-align:right'| 204 | [[:d:Q8514|Q8514]] | desert | [[desyerto]] | [[Talaksan:Libya 4608 Idehan Ubari Dunes Luca Galuzzi 2007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 205 | [[:d:Q1354|Q1354]] | Dhaka | [[Dhaka]] | [[Talaksan:Dhaka skyline1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 206 | [[:d:Q297|Q297]] | Diego Velázquez | [[Diego Velázquez]] | [[Talaksan:Diego Velázquez Autorretrato 45 x 38 cm - Colección Real Academia de Bellas Artes de San Carlos - Museo de Bellas Artes de Valencia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 207 | [[:d:Q198|Q198]] | war | [[digmaan]] | [[Talaksan:Thure de Thulstrup - L. Prang and Co. - Battle of Gettysburg - Restoration by Adam Cuerden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 208 | [[:d:Q2487|Q2487]] | Thirty Years' War | [[Tatlumpung Taong Digmaan|Digmaan ng Tatlumpung Taon]] | [[Talaksan:Magdeburg 1631.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 209 | [[:d:Q8740|Q8740]] | Vietnam War | [[Digmaang Biyetnam]] | [[Talaksan:VietnamMural.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 210 | [[:d:Q8465|Q8465]] | civil war | [[digmaang sibil]] | [[Talaksan:Battle of Gettysburg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 211 | [[:d:Q8676|Q8676]] | American Civil War | [[Digmaang Sibil ng Amerika|Digmaang Sibil ng Estados Unidos]] | [[Talaksan:CivilWarUSAColl.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 212 | [[:d:Q317|Q317]] | dictatorship | [[diktadura]] | [[Talaksan:Hitler Nürnberg 1935.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 213 | [[:d:Q9106|Q9106]] | Dmitri Mendeleev | [[Dimitri Mendeleyev]] | [[Talaksan:Dmitri Mendeleev.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 214 | [[:d:Q12536|Q12536]] | Abbasid Caliphate | [[Kalipatong Abasida|Dinastiyang Abasida]] | [[Talaksan:Abbasid Caliphate-ar.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 215 | [[:d:Q7209|Q7209]] | Han dynasty | [[Dinastiyang Han]] | [[Talaksan:Summer Vacation 2007, 263, Watchtower In The Morning Light, Dunhuang, Gansu Province.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 216 | [[:d:Q9903|Q9903]] | Ming dynasty | [[Dinastiyang Ming]] | [[Talaksan:Ming Empire cca 1580 (en).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 217 | [[:d:Q8733|Q8733]] | Qing dynasty | [[Dinastiyang Qing]] | |- | style='text-align:right'| 218 | [[:d:Q9683|Q9683]] | Tang dynasty | [[Dinastiyang Tang]] | [[Talaksan:Tang Dynasty circa 700 CE.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 219 | [[:d:Q430|Q430]] | dinosaur | [[dinosauro]] | [[Talaksan:Various dinosaurs2.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 220 | [[:d:Q11656|Q11656]] | diode | [[Diodo|diode]] | [[Talaksan:Diode-closeup.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 221 | [[:d:Q1889|Q1889]] | diplomacy | [[diplomasya]] | [[Talaksan:2024-11-18-Headquarters of the United Nations-0605.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 222 | [[:d:Q4439|Q4439]] | hard disk | [[Hard disk drive|diskong matigas]] | [[Talaksan:Western Digital WD2500BB Hard Disk A.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 223 | [[:d:Q12206|Q12206]] | diabetes | [[diyabetes]] | [[Talaksan:Blue circle for diabetes.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 224 | [[:d:Q9453|Q9453]] | dialectic | [[Diyalektika]] | [[Talaksan:Georg Pencz, Dialectic, NGA 33130.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 225 | [[:d:Q5283|Q5283]] | diamond | [[diyamante]] | [[Talaksan:Rough Diamond.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 226 | [[:d:Q190|Q190]] | God | [[Diyos]] | [[Talaksan:Schnorr von Carolsfeld Bibel in Bildern 1860 001.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 227 | [[:d:Q7430|Q7430]] | deoxyribonucleic acid | [[DNA]] | [[Talaksan:DNA animation.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 228 | [[:d:Q4917|Q4917]] | United States dollar | [[dolyar ng Estados Unidos]] | [[Talaksan:USDnotes.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 229 | [[:d:Q11395|Q11395]] | domestication | [[domestikasyon]] | [[Talaksan:Domestication Timeline.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 230 | [[:d:Q612|Q612]] | Dubai | [[Dubai]] | [[Talaksan:Dubai Skyline mit Burj Khalifa (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 231 | [[:d:Q7873|Q7873]] | blood | [[dugo]] | [[Talaksan:Blood Test (15575812743).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 232 | [[:d:Q7953|Q7953]] | Zen | [[Zen|Dzen]] | [[Talaksan:Eiheiji gate.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 233 | [[:d:Q1063|Q1063]] | evolution | [[ebolusyon]] | [[Talaksan:L'origine de l'évolution.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 234 | [[:d:Q8434|Q8434]] | education | [[edukasyon]] | [[Talaksan:1887 Bettannier Der Schwarze Fleck anagoria.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 235 | [[:d:Q79|Q79]] | Egypt | [[Ehipto]] | [[Talaksan:All Gizah Pyramids.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 236 | [[:d:Q7150|Q7150]] | ecology | [[ekolohiya]] | [[Talaksan:Grib skov.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 237 | [[:d:Q8134|Q8134]] | economics | [[ekonomika]] | [[Talaksan:Economics circular flow cartoon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 238 | [[:d:Q11214|Q11214]] | differential equation | [[ekwasyong diperensiyal]] | [[Talaksan:Exemple d'eqüacion diferenciala.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 239 | [[:d:Q7939|Q7939]] | El Niño | [[El Niño]] | [[Talaksan:ENSO - El Niño.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 240 | [[:d:Q849919|Q849919]] | electromagnetic interaction | [[electromagnetic interaction]] | [[Talaksan:Feynmann Diagram Coulomb.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 241 | [[:d:Q9778|Q9778]] | electronic music | [[electronic music]] | [[Talaksan:1st commercial Moog synthesizer (1964, commissioned by the Alwin Nikolai Dance Theater of NY) @ Stearns Collection (Stearns 2035), University of Michigan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 242 | [[:d:Q12725|Q12725]] | electricity | [[elektrisidad]] | [[Talaksan:Lightning simulator questacon04.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 243 | [[:d:Q11650|Q11650]] | electronics | [[elektronika]] | [[Talaksan:Arduino ftdi chip-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 244 | [[:d:Q11344|Q11344]] | chemical element | [[Elemento (kimika)|elemento]] | [[Talaksan:Periodic table (32-col, enwiki), black and white.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 245 | [[:d:Q7207|Q7207]] | Elizabeth I of England | [[Elizabeth I ng Inglatera]] | [[Talaksan:Elizabeth1England.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 246 | [[:d:Q303|Q303]] | Elvis Presley | [[Elvis Presley]] | [[Talaksan:Elvis Presley Publicity Photo for The Trouble with Girls 1968.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 247 | [[:d:Q613|Q613]] | Emirate of Dubai | [[Emirate of Dubai]] | [[Talaksan:UAE Dubai Marina img1 asv2018-01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 248 | [[:d:Q11379|Q11379]] | energy | [[enerhiya]] | [[Talaksan:Electric power transmission.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 249 | [[:d:Q12739|Q12739]] | nuclear power | [[Enerhiyang nukleyar|enerhiyang nuklear]] | [[Talaksan:Nuclear Power Plant Cattenom.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 250 | [[:d:Q8753|Q8753]] | Enrico Fermi | [[Enrico Fermi]] | [[Talaksan:Enrico Fermi 1943-49.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 251 | [[:d:Q5292|Q5292]] | encyclopedia | [[ensiklopedya]] | [[Talaksan:Bertelsmann Lexikothek.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 252 | [[:d:Q8047|Q8047]] | enzyme | [[ensima]] | [[Talaksan:Enzyme inhibition.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 253 | [[:d:Q8272|Q8272]] | Epic of Gilgamesh | [[Epiko ni Gilgamesh]] | [[Talaksan:GilgameshTablet.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 254 | [[:d:Q41571|Q41571]] | epilepsy | [[epilepsiya]] | [[Talaksan:Spike-waves.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 255 | [[:d:Q9471|Q9471]] | epistemology | [[epistemolohiya]] | [[Talaksan:4 Pramanas, epistemology according to ancient Nyayasutras.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 256 | [[:d:Q9123|Q9123]] | Ernest Rutherford | [[Ernest Rutherford]] | [[Talaksan:Ernest Rutherford LOC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 257 | [[:d:Q9130|Q9130]] | Erwin Schrödinger | [[Erwin Schrödinger]] | [[Talaksan:Erwin Schrödinger - Narodowe Archiwum Cyfrowe (1-E-939).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 258 | [[:d:Q29|Q29]] | Spain | [[Espanya]] | [[Talaksan:Spain - Location Map (2013) - ESP - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 259 | [[:d:Q143|Q143]] | Esperanto | [[Esperanto]] | [[Talaksan:Flag of Esperanto.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 260 | [[:d:Q42527|Q42527]] | spice | [[Pampalasa|espesya]] | [[Talaksan:Spices1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 261 | [[:d:Q11455|Q11455]] | special relativity | [[Teorya ng natatanging relatibidad|espesyal na teoriya ng relatibidad]] | [[Talaksan:Gedankenexperiment Zeitdilitation.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 262 | [[:d:Q7432|Q7432]] | species | [[espesye]] | [[Talaksan:Heliconius mimicry.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 263 | [[:d:Q12483|Q12483]] | statistics | [[estadistika]] | [[Talaksan:Standard Normal Distribution-en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 264 | [[:d:Q7275|Q7275]] | state | [[estado]] | [[Talaksan:Leviathan frontispiece cropped British Library.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 265 | [[:d:Q30|Q30]] | United States | [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] | [[Talaksan:United States - Location Map (2013) - USA - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 266 | [[:d:Q9202|Q9202]] | Statue of Liberty | [[Estatwa ng Kalayaan]] | [[Talaksan:Statue of Liberty and a sightseeing boat, Liberty Island, New York.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 267 | [[:d:Q153|Q153]] | ethanol | [[etanol]] | [[Talaksan:Sample of Absolute Ethanol.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 268 | [[:d:Q115|Q115]] | Ethiopia | [[Ethiopia]] | [[Talaksan:Ethiopia in its region.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 269 | [[:d:Q9465|Q9465]] | ethics | [[etika]] | [[Talaksan:Rage-and-anger-fresco.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 270 | [[:d:Q8747|Q8747]] | Euclid | [[Euclides|Euclid]] | [[Talaksan:Euklid2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 271 | [[:d:Q4916|Q4916]] | euro | [[Euro]] | [[Talaksan:Euro Series Banknotes (2019) - centered.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 272 | [[:d:Q46|Q46]] | Europe | [[Europa]] | [[Talaksan:Europe satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 273 | [[:d:Q7371|Q7371]] | Federico Fellini | [[Federico Fellini]] | [[Talaksan:Federico Fellini NYWTS 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 274 | [[:d:Q1496|Q1496]] | Ferdinand Magellan | [[Fernando de Magallanes]] | [[Talaksan:Retrato de Hernando de Magallanes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 275 | [[:d:Q9764|Q9764]] | flamenco | [[flamenco]] | [[Talaksan:Sargent John Singer Spanish Dancer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 276 | [[:d:Q12748|Q12748]] | fossil fuel | [[fossil fuel]] | [[Talaksan:Combustibles fossiles.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 277 | [[:d:Q5432|Q5432]] | Francisco Goya | [[Francisco de Goya]] | [[Talaksan:Vicente López Portaña - el pintor Francisco de Goya.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 278 | [[:d:Q5604|Q5604]] | Frank Lloyd Wright | [[Frank Lloyd Wright]] | [[Talaksan:Frank Lloyd Wright LC-USZ62-36384.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 279 | [[:d:Q8007|Q8007]] | Franklin Delano Roosevelt | [[Franklin D. Roosevelt]] | [[Talaksan:FDR 1944 Color Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 280 | [[:d:Q905|Q905]] | Franz Kafka | [[Franz Kafka]] | [[Talaksan:Franz Kafka, 1923.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 281 | [[:d:Q7312|Q7312]] | Franz Schubert | [[Franz Schubert]] | [[Talaksan:Franz Schubert by Wilhelm August Rieder 1875 larger version.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 282 | [[:d:Q1268|Q1268]] | Frédéric Chopin | [[Frederic Francois Chopin]] | [[Talaksan:Frederic Chopin photo.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 283 | [[:d:Q5588|Q5588]] | Frida Kahlo | [[Frida Kahlo]] | [[Talaksan:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 284 | [[:d:Q9358|Q9358]] | Friedrich Nietzsche | [[Friedrich Nietzsche]] | [[Talaksan:Nietzsche187a.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 285 | [[:d:Q764|Q764]] | fungi | [[Halamang-singaw|Fungus]] | [[Talaksan:2006-08-09 Amanita citrina 46465 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 286 | [[:d:Q2736|Q2736]] | association football | [[futbol]] | [[Talaksan:Football in Bloomington, Indiana, 1995.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 287 | [[:d:Q125851781|Q125851781]] | Fâtih Sultan Mehemmed Han | [[Fâtih Sultan Mehemmed Han]] | |- | style='text-align:right'| 288 | [[:d:Q991|Q991]] | Fyodor Dostoyevsky | [[Feodor Dostoyevsky|Fëdor Dostoevskij]] | [[Talaksan:Vasily Perov - Портрет Ф.М.Достоевского - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 289 | [[:d:Q5878|Q5878]] | | [[Gabriel García Márquez]] | [[Talaksan:Gabriel Garcia Marquez.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 290 | [[:d:Q318|Q318]] | galaxy | [[Galaksiya|galaxy]] | [[Talaksan:NGC 4414 (NASA-med).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 291 | [[:d:Q8778|Q8778]] | Galen | [[Galen]] | [[Talaksan:Galenus.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 292 | [[:d:Q307|Q307]] | Galileo Galilei | [[Galileo Galilei]] | [[Talaksan:Galileo.arp.300pix.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 293 | [[:d:Q7191|Q7191]] | Nobel Prize | [[Gantimpalang Nobel]] | [[Talaksan:Marie Skłodowska-Curie's Nobel Prize in Chemistry 1911.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 294 | [[:d:Q11432|Q11432]] | gas | [[gas]] | [[Talaksan:Kinetic theory of gases.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 295 | [[:d:Q156103|Q156103]] | gastroenteritis | [[gastroenteritis]] | [[Talaksan:Gastroenteritis viruses.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 296 | [[:d:Q8495|Q8495]] | milk | [[gatas]] | [[Talaksan:Glass of Milk (33657535532).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 297 | [[:d:Q720|Q720]] | Genghis Khan | [[Genghis Khan]] | [[Talaksan:YuanEmperorAlbumGenghisPortrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 298 | [[:d:Q5683|Q5683]] | Geoffrey Chaucer | [[Geoffrey Chaucer]] | [[Talaksan:Portrait of Geoffrey Chaucer (4671380) (cropped) 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 299 | [[:d:Q7302|Q7302]] | George Frideric Handel | [[George Frideric Handel]] | [[Talaksan:George Frideric Handel by Balthasar Denner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 300 | [[:d:Q9235|Q9235]] | Georg Wilhelm Friedrich Hegel | [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]] | [[Talaksan:Jakob Schlesinger - Hegel 1831.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 301 | [[:d:Q5679|Q5679]] | Lord Byron | [[George Byron, Ika-6 na Barong Byron]] | [[Talaksan:Byron 1813 by Phillips.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 302 | [[:d:Q23|Q23]] | George Washington | [[George Washington]] | [[Talaksan:Gilbert Stuart Williamstown Portrait of George Washington.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 303 | [[:d:Q7311|Q7311]] | Giacomo Puccini | [[Giacomo Puccini]] | [[Talaksan:GiacomoPuccini.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 304 | [[:d:Q897|Q897]] | gold | [[ginto]] | [[Talaksan:Gold-crystals.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 305 | [[:d:Q179277|Q179277]] | Giovanni Pierluigi da Palestrina | [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] | [[Talaksan:Giovanni Pierluigi da Palestrina.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 306 | [[:d:Q6607|Q6607]] | guitar | [[gitara]] | [[Talaksan:Classical Guitar two views.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 307 | [[:d:Q12554|Q12554]] | Middle Ages | [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] | [[Talaksan:Friedrich-barbarossa-und-soehne-welfenchronik 1-1000x1540.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 308 | [[:d:Q7204|Q7204]] | Middle East | [[Gitnang Silangan]] | [[Talaksan:Colorful shaded map of Middle East.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 309 | [[:d:Q7317|Q7317]] | Giuseppe Verdi | [[Giuseppe Verdi]] | [[Talaksan:Giuseppi Verdi by Ferdinand Mulnier c1870.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 310 | [[:d:Q7181|Q7181]] | globalization | [[globalisasyon]] | |- | style='text-align:right'| 311 | [[:d:Q11413|Q11413]] | go | [[Go (laro)|go]] | [[Talaksan:Go board.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 312 | [[:d:Q5377|Q5377]] | golf | [[golf]] | [[Talaksan:Golfer swing.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 313 | [[:d:Q9047|Q9047]] | Gottfried Wilhelm Leibniz | [[Gottfried Leibniz]] | [[Talaksan:Christoph Bernhard Francke - Bildnis des Philosophen Leibniz (ca. 1695).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 314 | [[:d:Q11412|Q11412]] | gravity | [[grabedad]] | [[Talaksan:Solar sys.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 315 | [[:d:Q7347|Q7347]] | Great Lakes | [[Mga Malalaking Lawa|Gran Lagos]] | [[Talaksan:ISS-43 the Great Lakes of North America.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 316 | [[:d:Q4421|Q4421]] | forest | [[gubat]] | [[Talaksan:Brussels Zonienwoud.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 317 | [[:d:Q11004|Q11004]] | vegetable | [[gulay]] | [[Talaksan:Kleinmarkthalle Frankfurt Gemüsestand.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 318 | [[:d:Q446|Q446]] | wheel | [[gulong]] | [[Talaksan:Hub (PSF).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 319 | [[:d:Q9188|Q9188]] | Empire State Building | [[Gusaling Empire State]] | [[Talaksan:Empire State Building (aerial view).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 320 | [[:d:Q7304|Q7304]] | Gustav Mahler | [[Gustav Mahler]] | [[Talaksan:Photo of Gustav Mahler by Moritz Nähr 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 321 | [[:d:Q6240|Q6240]] | Hafez | [[Hafez]] | [[Talaksan:Anselm Feuerbach Hafis vor der Schenke (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 322 | [[:d:Q12506|Q12506]] | Hagia Sophia | [[Hagia Sophia]] | [[Talaksan:Hagia Sophia Mars 2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 323 | [[:d:Q9232|Q9232]] | Jainism | [[Hainismo]] | [[Talaksan:Shravanbelgola Gomateshvara feet prayer1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 324 | [[:d:Q756|Q756]] | plant | [[halaman]] | [[Talaksan:Thanh Long ở Ninh Thuận.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 325 | [[:d:Q8094|Q8094]] | wind | [[hangin]] | [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 183-1990-0206-324, Berlin, Passanten im Wind.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 326 | [[:d:Q8222|Q8222]] | Hangul | [[Hangul]] | [[Talaksan:Hangeul-basic.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 327 | [[:d:Q5673|Q5673]] | Hans Christian Andersen | [[Hans Christian Andersen]] | [[Talaksan:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 328 | [[:d:Q17|Q17]] | Japan | [[Hapon]] | [[Talaksan:Satellite image of Japan in May 2003.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 329 | [[:d:Q5287|Q5287]] | Japanese | [[Wikang Hapones|Hapones]] | [[Talaksan:Nihongo.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 330 | [[:d:Q729|Q729]] | animal | [[hayop]] | [[Talaksan:Animal diversity.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 331 | [[:d:Q5589|Q5589]] | Henri Matisse | [[Henri Matisse]] | [[Talaksan:Portrait of Henri Matisse 1933 May 20.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 332 | [[:d:Q8768|Q8768]] | Henry Ford | [[Henry Ford]] | [[Talaksan:Henry ford 1919.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 333 | [[:d:Q1071|Q1071]] | geography | [[heograpiya]] | [[Talaksan:OrteliusWorldMap.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 334 | [[:d:Q1069|Q1069]] | geology | [[heolohiya]] | [[Talaksan:Mapa litológico de Genicera.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 335 | [[:d:Q8087|Q8087]] | geometry | [[heometriya]] | [[Talaksan:Westerner and Arab practicing geometry 15th century manuscript.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 336 | [[:d:Q7326|Q7326]] | Hernán Cortés | [[Hernán Cortés]] | [[Talaksan:Retrato de Hernán Cortés.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 337 | [[:d:Q1218|Q1218]] | Jerusalem | [[Herusalem]] | [[Talaksan:Dome of the Rock seen from the Mount of Olives (12395649153) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 338 | [[:d:Q302|Q302]] | Jesus Christ | [[Hesus]] | [[Talaksan:Spas vsederzhitel sinay (cropped1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 339 | [[:d:Q556|Q556]] | hydrogen | [[Idrohino|hidroheno]] | [[Talaksan:Hydrogen discharge tube.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 340 | [[:d:Q49|Q49]] | North America | [[Hilagang Amerika]] | [[Talaksan:North America satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 341 | [[:d:Q934|Q934]] | North Pole | [[Hilagang Polo]] | [[Talaksan:Noaa3-2006-0602-1206 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 342 | [[:d:Q8690|Q8690]] | Cultural Revolution | [[Himagsikang Pangkalinangan|Himagsikan sa Kultura]] | [[Talaksan:1967-02 1967年的红卫兵.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 343 | [[:d:Q6534|Q6534]] | French Revolution | [[Himagsikang Pranses]] | [[Talaksan:LouisXVIExecutionBig.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 344 | [[:d:Q8729|Q8729]] | Russian Revolution | [[Himagsikang Ruso (1917)|Himagsikang Ruso noong 1917]] | [[Talaksan:Revolución-marzo-rusia--russianbolshevik00rossuoft.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 345 | [[:d:Q5451|Q5451]] | Himalayas | [[Himalaya]] | [[Talaksan:Himalayas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 346 | [[:d:Q9089|Q9089]] | Hinduism | [[Hinduismo]] | [[Talaksan:A Hindu wedding ritual in progress b.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 347 | [[:d:Q2763|Q2763]] | The Holocaust | [[Holokausto|Holocaust]] | [[Talaksan:Selection on the ramp at Auschwitz-Birkenau, 1944 (Auschwitz Album) 1b.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 348 | [[:d:Q6691|Q6691]] | Homer | [[Homer]] | [[Talaksan:Homer bust, Farnese collection (Naples).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 349 | [[:d:Q8646|Q8646]] | Hong Kong | [[Hong Kong]] | [[Talaksan:Hong Kong from Victoria Peak1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 350 | [[:d:Q11364|Q11364]] | hormone | [[hormona]] | |- | style='text-align:right'| 351 | [[:d:Q9268|Q9268]] | Judaism | [[Hudaismo]] | [[Talaksan:Menorah 0307.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 352 | [[:d:Q11420|Q11420]] | judo | [[Judo|hudo]] | [[Talaksan:KOCIS Korea Judo Kim Jaebum London 36 (7696361164).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 353 | [[:d:Q8473|Q8473]] | military | [[hukbo]] | [[Talaksan:Composite images — Military - animated.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 354 | [[:d:Q12551|Q12551]] | Hundred Years' War | [[Digmaang Daang Taon|Hundred Years' War]] | [[Talaksan:Battle of crecy froissart.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 355 | [[:d:Q319|Q319]] | Jupiter | [[Hupiter (planeta)|Hupiter]] | [[Talaksan:Jupiter OPAL 2024.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 356 | [[:d:Q7331|Q7331]] | Ibn Battuta | [[Ibn Battuta]] | [[Talaksan:Bust of Ibn Battuta at Ibn Battuta museum.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 357 | [[:d:Q9294|Q9294]] | Ibn Khaldun | [[Ibn Khaldun]] | [[Talaksan:Bust of Ibn Khaldun (Casbah of Bejaia, Algeria).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 358 | [[:d:Q5113|Q5113]] | bird | [[ibon]] | [[Talaksan:Bird Diversity 2011.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 359 | [[:d:Q7257|Q7257]] | ideology | [[ideolohiya]] | [[Talaksan:War2.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 360 | [[:d:Q7314|Q7314]] | Igor Stravinsky | [[Igor Stravinsky]] | [[Talaksan:Igor Stravinsky LOC 32392u.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 361 | [[:d:Q362|Q362]] | World War II | [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] | [[Talaksan:Infobox collage for WWII.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 362 | [[:d:Q8275|Q8275]] | Iliad | [[Iliada]] | [[Talaksan:P. Oxy. 221.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 363 | [[:d:Q4022|Q4022]] | river | [[ilog]] | [[Talaksan:White Nile Fishermen (18156464842).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 364 | [[:d:Q3783|Q3783]] | Amazon | [[Ilog Amasona]] | [[Talaksan:Amazon CIAT (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 365 | [[:d:Q7355|Q7355]] | Yellow River | [[Ilog Dilaw]] | [[Talaksan:Yellow River - panoramio.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 366 | [[:d:Q5089|Q5089]] | Ganges | [[Ilog Ganges]] | [[Talaksan:View of Ghats across the Ganges, Varanasi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 367 | [[:d:Q7348|Q7348]] | Indus River | [[Ilog Indo]] | [[Talaksan:Indus near Skardu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 368 | [[:d:Q3503|Q3503]] | River Congo | [[Ilog Congo|Ilog Konggo]] | [[Talaksan:Sunrise near Mossaka (Congo).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 369 | [[:d:Q1497|Q1497]] | Mississippi River | [[Ilog Mississippi]] | [[Talaksan:Efmo View from Fire Point.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 370 | [[:d:Q3542|Q3542]] | Niger River | [[Ilog Niger]] | [[Talaksan:Niger River View, Djenne (6861797).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 371 | [[:d:Q3392|Q3392]] | Nile | [[Ilog Nilo]] | [[Talaksan:Cairo skyline, Panoramic view, Egypt.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 372 | [[:d:Q584|Q584]] | Rhine | [[Ilog Rin]] | [[Talaksan:Loreleyblick Maria Ruh 2025.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 373 | [[:d:Q626|Q626]] | Volga | [[Ilog Volga]] | [[Talaksan:Вид на Кинешемский мост из села Воздвиженье.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 374 | [[:d:Q5413|Q5413]] | Yangtze River | [[Ilog Yangtze]] | [[Talaksan:Qutang Gorge on Changjiang.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 375 | [[:d:Q7363|Q7363]] | nose | [[ilong]] | [[Talaksan:Dog nose.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 376 | [[:d:Q9312|Q9312]] | Immanuel Kant | [[Immanuel Kant]] | [[Talaksan:Immanuel Kant - Gemaelde 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 377 | [[:d:Q7260|Q7260]] | imperialism | [[imperyalismo]] | [[Talaksan:China imperialism cartoon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 378 | [[:d:Q11774|Q11774]] | Gupta Empire | [[Imperyong Gupta]] | |- | style='text-align:right'| 379 | [[:d:Q28573|Q28573]] | Inca Empire | [[Imperyong Inka|Imperyong Incaico]] | [[Talaksan:80 - Machu Picchu - Juin 2009 - edit.2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 380 | [[:d:Q184536|Q184536]] | Mali Empire | [[Imperyong Mali]] | [[Talaksan:Catalan Atlas BNF Sheet 6 Western Sahara.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 381 | [[:d:Q12557|Q12557]] | Mongol Empire | [[Imperyong Monggol]] | |- | style='text-align:right'| 382 | [[:d:Q12560|Q12560]] | Ottoman Empire | [[Imperyong Otomano]] | [[Talaksan:Rise of Ottoman empire.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 383 | [[:d:Q2277|Q2277]] | Roman Empire | [[Imperyong Romano]] | [[Talaksan:Inscription Theatre Leptis Magna Libya.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 384 | [[:d:Q11028|Q11028]] | information | [[impormasyon]] | [[Talaksan:Structure of the Universe.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 385 | [[:d:Q5325|Q5325]] | inductor | [[Panawit|indaktor]] | [[Talaksan:Electronic component inductors.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 386 | [[:d:Q668|Q668]] | India | [[Indiya|India]] | [[Talaksan:India-locator-map-blank.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 387 | [[:d:Q252|Q252]] | Indonesia | [[Indonesya|Indonesia]] | [[Talaksan:Indonesian Culture.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 388 | [[:d:Q11051|Q11051]] | Hindustani | [[Indostaniko]] | [[Talaksan:Hindustani.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 389 | [[:d:Q8148|Q8148]] | industry | [[industriya]] | [[Talaksan:Valero Three Rivers Refinery Texas 2020.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 390 | [[:d:Q11388|Q11388]] | infrared radiation | [[infrared]] | [[Talaksan:Ir girl.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 391 | [[:d:Q1860|Q1860]] | English | [[Wikang Ingles|Ingles]] | [[Talaksan:William Shakespeare - Sonnet XXX - Rapenburg 30, Leiden (cropped).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 392 | [[:d:Q7546|Q7546]] | Ingmar Bergman | [[Ingmar Bergman]] | [[Talaksan:Ingmar Bergman (1966).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 393 | [[:d:Q11023|Q11023]] | engineering | [[inhenyeriya]] | [[Talaksan:PIA19664-MarsInSightLander-Assembly-20150430.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 394 | [[:d:Q11418|Q11418]] | weak interaction | [[interaksiyong mahina]] | [[Talaksan:PiPlus muon decay.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 395 | [[:d:Q11415|Q11415]] | strong interaction | [[interaksiyong malakas]] | [[Talaksan:Nuclear Force anim smaller.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 396 | [[:d:Q12757|Q12757]] | internal combustion engine | [[internal combustion engine]] | [[Talaksan:Diesel Engine (4 cycle running).gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 397 | [[:d:Q7801|Q7801]] | International Court of Justice | [[Pandaigdigang Hukumang Pangkatarungan|Internasyonal na Hukuman ng Katarungan]] | [[Talaksan:Friedenspalast Den Haag (100MP).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 398 | [[:d:Q75|Q75]] | Internet | [[Internet]] | [[Talaksan:Internet users per 100 and GDP per capita.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 399 | [[:d:Q794|Q794]] | Iran | [[Iran]] | [[Talaksan:Iran - Location Map (2013) - IRN - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 400 | [[:d:Q796|Q796]] | Iraq | [[Iraq]] | [[Talaksan:View of Sulaymaniyah (Slemani) City in Winter - Snow 2015.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 401 | [[:d:Q935|Q935]] | Isaac Newton | [[Isaac Newton]] | [[Talaksan:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 402 | [[:d:Q152|Q152]] | fish | [[isda]] | [[Talaksan:Fish-coll002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 403 | [[:d:Q450|Q450]] | mind | [[Isip]] | [[Talaksan:RobertFuddBewusstsein17Jh.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 404 | [[:d:Q432|Q432]] | Islam | [[Islam]] | [[Talaksan:Mosque.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 405 | [[:d:Q801|Q801]] | Israel | [[Israel]] | [[Talaksan:Часовая башня султана Абдул Хамида II - panoramio.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 406 | [[:d:Q406|Q406]] | Istanbul | [[Istanbul]] | [[Talaksan:Istanbul Montage 2016.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 407 | [[:d:Q38|Q38]] | Italy | [[Italya]] | [[Talaksan:Satellite image of Italy in March 2003.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 408 | [[:d:Q589|Q589]] | black hole | [[itim na butas]] | [[Talaksan:Black hole - Messier 87 crop max res.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 409 | [[:d:Q7321|Q7321]] | Jacques Cartier | [[Jacques Cartier]] | [[Talaksan:Jacques Cartier 1851-1852.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 410 | [[:d:Q3630|Q3630]] | Jakarta | [[Jakarta]] | [[Talaksan:Jakarta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 411 | [[:d:Q9095|Q9095]] | James Clerk Maxwell | [[James Clerk Maxwell]] | [[Talaksan:James-Clerk-Maxwell-1831-1879.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 412 | [[:d:Q7324|Q7324]] | James Cook | [[James Cook]] | [[Talaksan:Captainjamescookportrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 413 | [[:d:Q6882|Q6882]] | James Joyce | [[James Joyce]] | [[Talaksan:James Joyce by Alex Ehrenzweig, 1915 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 414 | [[:d:Q8962|Q8962]] | James Prescott Joule | [[James Prescott Joule]] | [[Talaksan:SS-joule.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 415 | [[:d:Q9041|Q9041]] | James Watt | [[James Watt]] | [[Talaksan:James Watt by Henry Howard.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 416 | [[:d:Q36322|Q36322]] | Jane Austen | [[Jane Austen]] | [[Talaksan:CassandraAusten-JaneAusten(c.1810) hires.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 417 | [[:d:Q1047|Q1047]] | Jawaharlal Nehru | [[Jawaharlal Nehru]] | [[Talaksan:Jawaharlal Nehru, circa 1925.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 418 | [[:d:Q8341|Q8341]] | jazz | [[jazz]] | [[Talaksan:Louis Armstrong restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 419 | [[:d:Q6527|Q6527]] | Jean-Jacques Rousseau | [[Jean-Jacques Rousseau]] | [[Talaksan:Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 420 | [[:d:Q9364|Q9364]] | Jean-Paul Sartre | [[Jean-Paul Sartre]] | [[Talaksan:Flickr - Government Press Office (GPO) - Jean Paul Sartre and Simone De Beauvoir welcomed by Avraham Shlonsky and Leah Goldberg (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 421 | [[:d:Q1339|Q1339]] | Johann Sebastian Bach | [[Johann Sebastian Bach]] | [[Talaksan:Johann Sebastian Bach.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 422 | [[:d:Q5879|Q5879]] | Johann Wolfgang von Goethe | [[Johann Wolfgang von Goethe]] | [[Talaksan:Goethe (Stieler 1828).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 423 | [[:d:Q7294|Q7294]] | Johannes Brahms | [[Johannes Brahms]] | [[Talaksan:JohannesBrahms.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 424 | [[:d:Q8958|Q8958]] | Johannes Gutenberg | [[Johannes Gutenberg]] | [[Talaksan:Gutenberg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 425 | [[:d:Q8963|Q8963]] | Johannes Kepler | [[Johannes Kepler]] | [[Talaksan:Johannes Kepler by Hans von Aachen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 426 | [[:d:Q9353|Q9353]] | John Locke | [[John Locke]] | [[Talaksan:JohnLocke.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 427 | [[:d:Q9317|Q9317]] | John Maynard Keynes | [[John Maynard Keynes]] | [[Talaksan:Keynes 1933.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 428 | [[:d:Q909|Q909]] | Jorge Luis Borges | [[Jorge Luis Borges]] | [[Talaksan:Jorge Luis Borges 1951, by Grete Stern (full).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 429 | [[:d:Q7349|Q7349]] | Joseph Haydn | [[Joseph Haydn]] | [[Talaksan:Joseph Haydn, målning av Thomas Hardy från 1792.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 430 | [[:d:Q855|Q855]] | Joseph Stalin | [[Joseph Stalin]] | [[Talaksan:StalinCropped1943.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 431 | [[:d:Q7226|Q7226]] | Joan of Arc | [[Juana ng Arko]] | [[Talaksan:Contemporaine afb jeanne d arc.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 432 | [[:d:Q1048|Q1048]] | Julius Caesar | [[Julio Cesar]] | [[Talaksan:Retrato de Julio César (26724093101) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 433 | [[:d:Q9081|Q9081]] | knowledge | [[kaalaman]] | [[Talaksan:Tetradrachm Athens 480-420BC MBA Lyon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 434 | [[:d:Q726|Q726]] | horse | [[kabayo]] | [[Talaksan:Biandintz eta zaldiak - modified2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 435 | [[:d:Q8432|Q8432]] | civilization | [[Kabihasnan]] | [[Talaksan:Egypt.Giza.Sphinx.02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 436 | [[:d:Q28567|Q28567]] | Maya civilization | [[Kabihasnang Maya]] | [[Talaksan:El Castillo, Chichén Itzá.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 437 | [[:d:Q7242|Q7242]] | beauty | [[Kagandahan]] | [[Talaksan:A Japanese Beauty (OAW).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 438 | [[:d:Q10294|Q10294]] | poverty | [[Kahirapan]] | [[Talaksan:Thomas Benjamin Kennington - Orphans.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 439 | [[:d:Q287|Q287]] | wood | [[kahoy]] | [[Talaksan:Arquitectura en madera.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 440 | [[:d:Q601401|Q601401]] | trade | [[Kalakalan]] | [[Talaksan:Fredmeyer edit 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 441 | [[:d:Q500|Q500]] | Citrus × limon | [[Lemon|kalamansî (punò)]] | [[Talaksan:Citrus x limon - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-041.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 442 | [[:d:Q7881|Q7881]] | skeleton | [[Kalansay]] | [[Talaksan:Skeletons.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 443 | [[:d:Q10856|Q10856]] | Columbidae | [[Kalapati]] | [[Talaksan:2019-03-17 Columba oenas, Jesmond Dene 8.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 444 | [[:d:Q12132|Q12132]] | calendar system | [[kalendaryo]] | [[Talaksan:Revolution kalendar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 445 | [[:d:Q12138|Q12138]] | Gregorian calendar | [[Kalendaryong Gregoryano]] | [[Talaksan:Ewiger Kalender gregorianisch.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 446 | [[:d:Q7011|Q7011]] | Kalidasa | [[Kalidasa]] | [[Talaksan:Kalidas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 447 | [[:d:Q12681|Q12681]] | calligraphy | [[kaligrapiya]] | [[Talaksan:Calligraphy word.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 448 | [[:d:Q7860|Q7860]] | nature | [[kalikasan]] | [[Talaksan:Desert Electric.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 449 | [[:d:Q11042|Q11042]] | culture | [[Kultura|Kalinangan]] | [[Talaksan:Fastnachtsumzug, Rottweil, Süddeutschland.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 450 | [[:d:Q9165|Q9165]] | soul | [[kaluluwa]] | [[Talaksan:Meister von Heiligenkreuz 001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 451 | [[:d:Q12147|Q12147]] | health | [[Kalusugan]] | [[Talaksan:Star of life2.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 452 | [[:d:Q4|Q4]] | death | [[kamatayan]] | [[Talaksan:Dead dog in Ulaanbaatar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 453 | [[:d:Q7375|Q7375]] | Camelus | [[Kamelyo]] | [[Talaksan:Chameau de bactriane.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 454 | [[:d:Q7350|Q7350]] | Panama Canal | [[Kanal ng Panama|Kanal Panama]] | [[Talaksan:Panama Canal Gatun Locks.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 455 | [[:d:Q899|Q899]] | Suez Canal | [[Kanal ng Suez|Kanal Suez]] | [[Talaksan:Suez Canal, Egypt (31596166706).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 456 | [[:d:Q12078|Q12078]] | cancer | [[kanser]] | [[Talaksan:Breast cancer cell (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 457 | [[:d:Q7366|Q7366]] | song | [[Awitin|kanta]] | [[Talaksan:Ademareuil1.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 458 | [[:d:Q12131|Q12131]] | disability | [[Kapansanan]] | [[Talaksan:MUTCD D9-6.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 459 | [[:d:Q5322|Q5322]] | capacitor | [[Kapasitor]] | [[Talaksan:JVC MX-J950R - power module-1112 (cropped) - Elna Silmic electrolytic capacitors.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 460 | [[:d:Q454|Q454]] | peace | [[Kapayapaan]] | [[Talaksan:Peace dove.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 461 | [[:d:Q8486|Q8486]] | coffee | [[kape]] | [[Talaksan:A small cup of coffee.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 462 | [[:d:Q6206|Q6206]] | capitalism | [[Kapitalismo]] | [[Talaksan:Anti-capitalism color.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 463 | [[:d:Q8660|Q8660]] | Karachi | [[Karachi]] | [[Talaksan:Karachi from above.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 464 | [[:d:Q9430|Q9430]] | ocean | [[karagatan]] | [[Talaksan:Ocean beach at low tide against the sun.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 465 | [[:d:Q788|Q788]] | Arctic Ocean | [[Karagatang Artiko]] | [[Talaksan:Arctic Ocean.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 466 | [[:d:Q97|Q97]] | Atlantic Ocean | [[Karagatang Atlantiko]] | [[Talaksan:Atlantic Ocean.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 467 | [[:d:Q1239|Q1239]] | Indian Ocean | [[Karagatang Indiyo|Karagatang Indiyano]] | [[Talaksan:Indian Ocean-CIA WFB Map.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 468 | [[:d:Q98|Q98]] | Pacific Ocean | [[Karagatang Pasipiko]] | [[Talaksan:Pacific Ocean.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 469 | [[:d:Q12136|Q12136]] | disease | [[Sakit|karamdaman]] | [[Talaksan:Mycobacterium tuberculosis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 470 | [[:d:Q12125|Q12125]] | common cold | [[Karaniwang sipon]] | [[Talaksan:Rhinovirus isosurface.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 471 | [[:d:Q8458|Q8458]] | human rights | [[Karapatang pantao]] | [[Talaksan:Declaration of the Rights of Man and of the Citizen in 1789.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 472 | [[:d:Q11419|Q11419]] | karate | [[Karatedo|Karate]] | [[Talaksan:WKF-Karate-World-Championships 2012 Paris 263.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 473 | [[:d:Q623|Q623]] | carbon | [[Karbon]] | [[Talaksan:Coal anthracite.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 474 | [[:d:Q9061|Q9061]] | Karl Marx | [[Karl Marx]] | [[Talaksan:Karl Marx 001 restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 475 | [[:d:Q10990|Q10990]] | meat | [[karne]] | [[Talaksan:FoodMeat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 476 | [[:d:Q309|Q309]] | history | [[kasaysayan]] | [[Talaksan:Nikolaos Gyzis - Historia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 477 | [[:d:Q1321|Q1321]] | Spanish | [[Wikang Kastila|Kastila]] | [[Talaksan:Eñe on keyboard - grey.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 478 | [[:d:Q12453|Q12453]] | measurement | [[Kasukatan]] | [[Talaksan:Taking measurements.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 479 | [[:d:Q11460|Q11460]] | clothing | [[kasuotan]] | [[Talaksan:Clothes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 480 | [[:d:Q12174|Q12174]] | obesity | [[Labis na katabaan|Katabaan]] | [[Talaksan:Obesity-waist circumference.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 481 | [[:d:Q8492|Q8492]] | juice | [[Katas (inumin)|katas]] | [[Talaksan:Juicing the lemons (6027988479).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 482 | [[:d:Q8253|Q8253]] | fiction | [[kathang-isip]] | [[Talaksan:Alice par John Tenniel 30.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 483 | [[:d:Q7354|Q7354]] | Southern Ocean | [[Katimugang Karagatan]] | [[Talaksan:Location Southern Ocean.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 484 | [[:d:Q7949|Q7949]] | truth | [[Katotohanan]] | |- | style='text-align:right'| 485 | [[:d:Q5586|Q5586]] | Katsushika Hokusai | [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] | [[Talaksan:Hokusai as an old man.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 486 | [[:d:Q205|Q205]] | infinity | [[Kawalang-hanggan|Kawalang hangganan]] | [[Talaksan:Infinite.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 487 | [[:d:Q10943|Q10943]] | cheese | [[keso]] | [[Talaksan:Hartkaese HardCheeses.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 488 | [[:d:Q7296|Q7296]] | Mount Kilimanjaro | [[Kilimanjaro]] | [[Talaksan:Mt. Kilimanjaro 12.2006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 489 | [[:d:Q11570|Q11570]] | kilogram | [[kilogramo]] | [[Talaksan:CGKilogram.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 490 | [[:d:Q7178|Q7178]] | International Red Cross and Red Crescent Movement | [[Kilusang Pandaigdig ng Krus na Pula at Gasuklay na Pula]] | [[Talaksan:Medilunaroja.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 491 | [[:d:Q2329|Q2329]] | chemistry | [[kimika]] | [[Talaksan:Chemicals in flasks.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 492 | [[:d:Q11165|Q11165]] | inorganic chemistry | [[kimikang inorganiko]] | |- | style='text-align:right'| 493 | [[:d:Q11372|Q11372]] | physical chemistry | [[kimikang makapisika]] | [[Talaksan:Lomonosov Chymiae Physicae 1752.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 494 | [[:d:Q11351|Q11351]] | organic chemistry | [[kimikang organiko]] | [[Talaksan:Organic synthesis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 495 | [[:d:Q3838|Q3838]] | Kinshasa | [[Kinshasa]] | [[Talaksan:Vue Kinshasa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 496 | [[:d:Q11397|Q11397]] | classical mechanics | [[Klasikong mekanika|klasikong mekaniks]] | [[Talaksan:Newtons cradle animation book.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 497 | [[:d:Q7937|Q7937]] | climate | [[klima]] | [[Talaksan:Köppen-Geiger Climate Classification Map (1980–2016) no borders.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 498 | [[:d:Q10285|Q10285]] | Colosseum | [[Koliseo]] | [[Talaksan:Colosseo 2020.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 499 | [[:d:Q1348|Q1348]] | Kolkata | [[Kolkata]] | [[Talaksan:Ketan donate4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 500 | [[:d:Q7167|Q7167]] | colonialism | [[kolonyalismo]] | [[Talaksan:RomanEmpire 117.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 501 | [[:d:Q3559|Q3559]] | comet | [[kometa]] | [[Talaksan:C2022 E3 (ZTF)- Alessandro Bianconi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 502 | [[:d:Q1004|Q1004]] | comic | [[komiks]] | [[Talaksan:Krazy Kat 1918-09-07.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 503 | [[:d:Q11173|Q11173]] | chemical compound | [[Kompuwestong pangkimika|kompuwesto]] | |- | style='text-align:right'| 504 | [[:d:Q68|Q68]] | computer | [[kompyuter]] | [[Talaksan:Apple II Plus, Museum of the Moving Image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 505 | [[:d:Q11024|Q11024]] | communication | [[Pakikipagtalastasan|Komunikasyon]] | |- | style='text-align:right'| 506 | [[:d:Q6186|Q6186]] | communism | [[Komunismo]] | [[Talaksan:Comunismo.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 507 | [[:d:Q9581|Q9581]] | Confucianism | [[Confucianismo|Konpusyanismo]] | [[Talaksan:Jiangyin wenmiao dachengdian.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 508 | [[:d:Q7169|Q7169]] | conservatism | [[Konserbatismo]] | [[Talaksan:Conservatism - K. LCCN2011647256 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 509 | [[:d:Q5107|Q5107]] | continent | [[kontinente]] | [[Talaksan:Continentes Wikipedia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 510 | [[:d:Q9176|Q9176]] | Korean | [[Wikang Koreano|Koreano]] | [[Talaksan:Hangugeo-Chosonmal.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 511 | [[:d:Q1420|Q1420]] | car | [[kotse]] | [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 183-J0711-0001-003, Warnemünde, Stau.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 512 | [[:d:Q5375|Q5375]] | cricket | [[Kriket]] | [[Talaksan:Muralitharan bowling to Adam Gilchrist.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 513 | [[:d:Q5043|Q5043]] | Christianity | [[Kristiyanismo]] | [[Talaksan:Jerusalem Holy-Sepulchre Jesus-Detail-01.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 514 | [[:d:Q12546|Q12546]] | Crusades | [[Mga Krusada|Krusada]] | [[Talaksan:Combat deuxième croisade.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 515 | [[:d:Q1075|Q1075]] | color | [[kulay]] | [[Talaksan:Colouring pencils.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 516 | [[:d:Q1390|Q1390]] | insect | [[Insekto|Kulisap]] | [[Talaksan:Insekter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 517 | [[:d:Q8620|Q8620]] | Kwame Nkrumah | [[Kwame Nkrumah]] | [[Talaksan:Kwame Nkrumah - The National Archives UK - CO 1069-50-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 518 | [[:d:Q11402|Q11402]] | force | [[Puwersa|lakas]] | [[Talaksan:Force examples.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 519 | [[:d:Q8441|Q8441]] | man | [[lalaki]] | [[Talaksan:Pioneer plaque line-drawing of a human male.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 520 | [[:d:Q7367|Q7367]] | mosquito | [[Lamok]] | [[Talaksan:Mosquito on human skin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 521 | [[:d:Q7386|Q7386]] | Formicidae | [[langgam]] | [[Talaksan:Meat eater ant feeding on honey02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 522 | [[:d:Q9333|Q9333]] | Laozi | [[Lao-Tse|Laozi]] | [[Talaksan:Zhang Lu-Laozi Riding an Ox (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 523 | [[:d:Q11410|Q11410]] | game | [[Laro]] | [[Talaksan:Les joueurs de cartes de P. Cézanne (Fondation Vuitton, Paris) (33568651718).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 524 | [[:d:Q11422|Q11422]] | toy | [[Laruan]] | [[Talaksan:Child playing with a toy cart and horse. -front- (9726037522).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 525 | [[:d:Q41670|Q41670]] | Latin alphabet | [[Latin alphabet]] | |- | style='text-align:right'| 526 | [[:d:Q5513|Q5513]] | Lake Baikal | [[Lawa ng Baikal]] | [[Talaksan:Olkhon Island and Lake Baikal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 527 | [[:d:Q5511|Q5511]] | Lake Tanganyika | [[Lawa ng Tanganyika]] | [[Talaksan:Lake Tanganyika.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 528 | [[:d:Q5505|Q5505]] | Lake Victoria | [[Lawa ng Victoria]] | [[Talaksan:Getting out to fish at dusk.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 529 | [[:d:Q4724|Q4724]] | Le Corbusier | [[Le Corbusier]] | [[Talaksan:Le Corbusier (1964).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 530 | [[:d:Q7243|Q7243]] | Leo Tolstoy | [[Leo Tolstoy]] | [[Talaksan:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 531 | [[:d:Q762|Q762]] | Leonardo da Vinci | [[Leonardo da Vinci]] | [[Talaksan:Francesco Melzi - Portrait of Leonardo.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 532 | [[:d:Q7604|Q7604]] | Leonhard Euler | [[Leonhard Euler]] | [[Talaksan:Leonhard Euler.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 533 | [[:d:Q7071|Q7071]] | Li Bai | [[Li Bai]] | [[Talaksan:李白.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 534 | [[:d:Q6216|Q6216]] | liberalism | [[liberalismo]] | [[Talaksan:Declaration of the Rights of Man and of the Citizen in 1789.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 535 | [[:d:Q7172|Q7172]] | League of Arab States | [[Ligang Arabe|Ligang Arabo]] | [[Talaksan:Arab Leage HQ 977.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 536 | [[:d:Q8065|Q8065]] | natural disaster | [[Likas na sakuna]] | [[Talaksan:Pinatubo91eruption plume.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 537 | [[:d:Q11435|Q11435]] | liquid | [[likido]] | [[Talaksan:Water drop 001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 538 | [[:d:Q7944|Q7944]] | earthquake | [[Lindol]] | [[Talaksan:Valdivia after earthquake, 1960.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 539 | [[:d:Q82571|Q82571]] | linear algebra | [[Alhebrang linyar|linear algebra]] | |- | style='text-align:right'| 540 | [[:d:Q8162|Q8162]] | linguistics | [[lingguwistika]] | |- | style='text-align:right'| 541 | [[:d:Q11367|Q11367]] | lipid | [[Lipido|Lipid]] | |- | style='text-align:right'| 542 | [[:d:Q8425|Q8425]] | society | [[Lipunan]] | [[Talaksan:Каменный век (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 543 | [[:d:Q8236|Q8236]] | literacy | [[Literasi]] | |- | style='text-align:right'| 544 | [[:d:Q11582|Q11582]] | litre | [[litro]] | [[Talaksan:CubeLitre.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 545 | [[:d:Q9128|Q9128]] | light | [[liwanag]] | [[Talaksan:Emanation.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 546 | [[:d:Q11197|Q11197]] | logarithm | [[logaritmo]] | [[Talaksan:Mplwp log2e10.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 547 | [[:d:Q8078|Q8078]] | logic | [[lohika]] | [[Talaksan:Discourse-into-the-night.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 548 | [[:d:Q84|Q84]] | London | [[Londres]] | [[Talaksan:London Skyline (125508655).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 549 | [[:d:Q65|Q65]] | Los Angeles | [[Los Angeles]] | [[Talaksan:Los Angeles with Mount Baldy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 550 | [[:d:Q1779|Q1779]] | Louis Armstrong | [[Louis Armstrong]] | [[Talaksan:Louis Armstrong restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 551 | [[:d:Q529|Q529]] | Louis Pasteur | [[Louis Pasteur]] | [[Talaksan:Louis Pasteur (1822 - 1895), microbiologist and chemist Wellcome V0026980.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 552 | [[:d:Q7742|Q7742]] | Louis XIV of France | [[Luis XIV ng Pransiya|Louis XIV ng Pransya]] | [[Talaksan:Louis XIV of France.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 553 | [[:d:Q255|Q255]] | Ludwig van Beethoven | [[Ludwig van Beethoven]] | [[Talaksan:Beethoven.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 554 | [[:d:Q9391|Q9391]] | Ludwig Wittgenstein | [[Ludwig Wittgenstein]] | [[Talaksan:Ludwig Wittgenstein.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 555 | [[:d:Q12493|Q12493]] | dome | [[Lungaw]] | [[Talaksan:Spb 06-2017 img07 Trinity Cathedral.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 556 | [[:d:Q515|Q515]] | city | [[lungsod]] | [[Talaksan:NYC wideangle south from Top of the Rock.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 557 | [[:d:Q237|Q237]] | Vatican City | [[Lungsod ng Vaticano|Lungsod ng Batikano]] | [[Talaksan:0 Basilique Saint-Pierre - Rome (1).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 558 | [[:d:Q239|Q239]] | Brussels | [[Bruselas|Lungsod ng Bruselas]] | [[Talaksan:Brussels view from Mont des Arts, Brussels, Belgium (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 559 | [[:d:Q1486|Q1486]] | Buenos Aires | [[Lungsod ng Buenos Aires]] | [[Talaksan:Vista aérea de la Plaza del Congreso 10.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 560 | [[:d:Q8673|Q8673]] | Lagos | [[Lagos|Lungsod ng Lagos]] | [[Talaksan:Skywater.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 561 | [[:d:Q1489|Q1489]] | Mexico City | [[Lungsod ng Mehiko]] | [[Talaksan:Sobrevuelos CDMX HJ2A5091 (40386338731).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 562 | [[:d:Q60|Q60]] | New York City | [[Lungsod ng New York]] | [[Talaksan:NYC Downtown Manhattan Skyline seen from Paulus Hook 2019-12-20 IMG 7347 FRD (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 563 | [[:d:Q2807|Q2807]] | Madrid | [[Madrid]] | [[Talaksan:Madrid (38624991251).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 564 | [[:d:Q8436|Q8436]] | family | [[Pamilya|mag-anak]] | [[Talaksan:Inupiat Family from Noatak, Alaska, 1929, Edward S. Curtis (restored).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 565 | [[:d:Q11408|Q11408]] | magnetic field | [[magnetic field]] | [[Talaksan:DipolMagnet.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 566 | [[:d:Q12501|Q12501]] | Great Wall of China | [[Mahabang Muog ng Tsina]] | [[Talaksan:The Great Wall of China at Jinshanling-edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 567 | [[:d:Q8276|Q8276]] | Mahabharata | [[Mahabharata]] | [[Talaksan:Kurukshetra.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 568 | [[:d:Q1001|Q1001]] | Mahatma Gandhi | [[Mahatma Gandhi]] | [[Talaksan:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 569 | [[:d:Q11575|Q11575]] | maize | [[Mais]] | [[Talaksan:Corn ready to produce.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 570 | [[:d:Q11019|Q11019]] | machine | [[Makina]] | [[Talaksan:Bonsack machine.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 571 | [[:d:Q12760|Q12760]] | steam engine | [[Makinang pinasisingawan]] | [[Talaksan:Горизонтальная стационарная паровая машина.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 572 | [[:d:Q11083|Q11083]] | large intestine | [[Malaking bituka]] | [[Talaksan:Blausen 0603 LargeIntestine Anatomy.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 573 | [[:d:Q323|Q323]] | Big Bang | [[Big Bang|Malaking Pagsabog]] | [[Talaksan:CMB Timeline300 no WMAP.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 574 | [[:d:Q12156|Q12156]] | malaria | [[malarya]] | [[Talaksan:Histopathology of malaria exoerythrocytic forms in liver 07G0024 lores.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 575 | [[:d:Q9476|Q9476]] | free will | [[Malayang kalooban]] | [[Talaksan:FreeWillTaxonomy4.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 576 | [[:d:Q11090|Q11090]] | small intestine | [[Maliit na bituka]] | [[Talaksan:Tractus intestinalis intestinum tenue.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 577 | [[:d:Q12167|Q12167]] | malnutrition | [[Malnutrisyon]] | [[Talaksan:Kwashiorkor 6180.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 578 | [[:d:Q7377|Q7377]] | mammal | [[Mamalya]] | |- | style='text-align:right'| 579 | [[:d:Q382441|Q382441]] | marine mammal | [[Mamalyang pandagat]] | [[Talaksan:Ursus maritimus 4 1996-08-04.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 580 | [[:d:Q11009|Q11009]] | nut | [[Nuwes|mani]] | [[Talaksan:Fancy raw mixed nuts macro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 581 | [[:d:Q780|Q780]] | chicken | [[Manok]] | [[Talaksan:Kruppert Cubalaya cropped.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 582 | [[:d:Q89|Q89]] | apple | [[mansanas]] | [[Talaksan:Honeycrisp.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 583 | [[:d:Q5816|Q5816]] | Mao Zedong | [[Mao Zedong]] | [[Talaksan:Mao Tse Tung.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 584 | [[:d:Q2346|Q2346]] | analytical chemistry | [[Mapanuring kimika]] | [[Talaksan:Gas Chromatography Laboratory.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 585 | [[:d:Q7199|Q7199]] | Marcel Proust | [[Marcel Proust]] | [[Talaksan:Marcel Proust 1895.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 586 | [[:d:Q6101|Q6101]] | Marco Polo | [[Marco Polo]] | [[Talaksan:Marco Polo Mosaic from Palazzo Tursi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 587 | [[:d:Q7186|Q7186]] | Marie Curie | [[Marie Curie]] | [[Talaksan:Marie Curie (1900) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 588 | [[:d:Q4616|Q4616]] | Marilyn Monroe | [[Marilyn Monroe]] | [[Talaksan:Marilyn Monroe in How to Marry a Millionaire.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 589 | [[:d:Q7245|Q7245]] | Mark Twain | [[Mark Twain]] | [[Talaksan:MarkTwain.LOC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 590 | [[:d:Q4612|Q4612]] | Marlene Dietrich | [[Marlene Dietrich]] | [[Talaksan:Marlene Dietrich Ross-Verlag 0875(crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 591 | [[:d:Q111|Q111]] | Mars | [[Marte]] | [[Talaksan:Mars - August 30 2021 - Flickr - Kevin M. Gill.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 592 | [[:d:Q48301|Q48301]] | Martin Heidegger | [[Martin Heidegger]] | [[Talaksan:Heidegger 2 (1960).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 593 | [[:d:Q9554|Q9554]] | Martin Luther | [[Martin Luther]] | [[Talaksan:Lucas Cranach d.Ä. - Martin Luther, 1528 (Veste Coburg).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 594 | [[:d:Q8027|Q8027]] | Martin Luther King Jr. | [[Martin Luther King, Jr.]] | [[Talaksan:Martin Luther King, Jr. and Lyndon Johnson (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 595 | [[:d:Q7264|Q7264]] | Marxism | [[Marxismo]] | [[Talaksan:Marx and Engels.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 596 | [[:d:Q11423|Q11423]] | mass | [[Masa]] | [[Talaksan:2kg Gewicht freigeschnitten.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 597 | [[:d:Q11567|Q11567]] | complex number | [[Komplikadong bilang|masalimuot na bilang]] | |- | style='text-align:right'| 598 | [[:d:Q7365|Q7365]] | muscle | [[Kalamnan|Masel]] | [[Talaksan:Skeletal muscle.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 599 | [[:d:Q12800|Q12800]] | machine gun | [[Masinggan]] | [[Talaksan:De Mitrailleur 7.62mm MAG geplaatst op een grondaffuit (2009 D050713-X1083).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 600 | [[:d:Q7364|Q7364]] | eye | [[Mata]] | [[Talaksan:201405 eye.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 601 | [[:d:Q395|Q395]] | mathematics | [[matematika]] | [[Talaksan:Mathematics.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 602 | [[:d:Q7081|Q7081]] | materialism | [[Materyalismo]] | |- | style='text-align:right'| 603 | [[:d:Q5676|Q5676]] | Matsuo Bashō | [[Matsuo Bashō]] | [[Talaksan:Basho by Buson.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 604 | [[:d:Q9021|Q9021]] | Max Planck | [[Max Planck]] | [[Talaksan:Max Planck.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 605 | [[:d:Q9387|Q9387]] | Max Weber | [[Max Weber]] | [[Talaksan:Max Weber in 1918.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 606 | [[:d:Q12140|Q12140]] | medication | [[medication]] | [[Talaksan:VariousPills.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 607 | [[:d:Q11190|Q11190]] | medicine | [[medisina]] | [[Talaksan:Physical examination.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 608 | [[:d:Q96|Q96]] | Mexico | [[Mehiko]] | [[Talaksan:Ciudad.de.Mexico.City.Distrito.Federal.DF.Paseo.Reforma.Skyline.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 609 | [[:d:Q5806|Q5806]] | Mecca | [[Meka]] | [[Talaksan:Makkah Montage.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 610 | [[:d:Q944|Q944]] | quantum mechanics | [[Mekanikang quantum|mekaniks na kwantum]] | [[Talaksan:Ondaparticula.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 611 | [[:d:Q308|Q308]] | Mercury | [[Merkuryo (planeta)|Merkuryo]] | [[Talaksan:Mercury in color - Prockter07 centered.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 612 | [[:d:Q11767|Q11767]] | Mesopotamia | [[Mesopotamya|Mesopotamia]] | [[Talaksan:Statue Gudea Met 59.2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 613 | [[:d:Q1057|Q1057]] | metabolism | [[Metabolismo]] | [[Talaksan:Metabolism-en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 614 | [[:d:Q11426|Q11426]] | metal | [[metal]] | [[Talaksan:Métal Hurlant (84368201).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 615 | [[:d:Q11467|Q11467]] | metallurgy | [[Metalurhiya]] | [[Talaksan:VysokePece1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 616 | [[:d:Q11573|Q11573]] | metre | [[metro]] | [[Talaksan:Platinum-Iridium meter bar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 617 | [[:d:Q1065|Q1065]] | United Nations | [[Nagkakaisang Bansa|Mga Nagkakaisang Bansa]] | [[Talaksan:Secretary Kerry Addresses Delegates Before Signing the COP21 Climate Change Agreement on Earth Day in New York (26514585581).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 618 | [[:d:Q8750|Q8750]] | Michael Faraday | [[Michael Faraday]] | [[Talaksan:M Faraday Th Phillips oil 1842.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 619 | [[:d:Q2831|Q2831]] | Michael Jackson | [[Michael Jackson]] | [[Talaksan:Michael Jackson 1983 (3x4 cropped) (contrast).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 620 | [[:d:Q5592|Q5592]] | Michelangelo | [[Michelangelo Buonarroti]] | [[Talaksan:Michelangelo Daniele da Volterra (dettaglio).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 621 | [[:d:Q5682|Q5682]] | Miguel de Cervantes | [[Miguel de Cervantes]] | [[Talaksan:Cervantes Jáuregui.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 622 | [[:d:Q5600|Q5600]] | Mimar Sinan | [[Mimar Sinan]] | [[Talaksan:Mimar Sinan, architecte de Soliman le Magnifique.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 623 | [[:d:Q7946|Q7946]] | mineral | [[mineral]] | [[Talaksan:Amethyst sceptre2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 624 | [[:d:Q9134|Q9134]] | mythology | [[mitolohiya]] | [[Talaksan:Michel Corneille the Younger - Iris and Jupiter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 625 | [[:d:Q12684|Q12684]] | fashion | [[moda]] | [[Talaksan:E1266601 (5398889640).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 626 | [[:d:Q9077|Q9077]] | Moses | [[Moises]] | [[Talaksan:Michelangelo's Moses in San Pietro in Vincoli.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 627 | [[:d:Q11369|Q11369]] | molecule | [[Molekula]] | |- | style='text-align:right'| 628 | [[:d:Q687|Q687]] | Molière | [[Molière]] | [[Talaksan:Pierre Mignard - Portrait de Jean-Baptiste Poquelin dit Molière (1622-1673) - Google Art Project (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 629 | [[:d:Q25326|Q25326]] | Mollusca | [[Mollusca]] | [[Talaksan:Mollusca.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 630 | [[:d:Q7269|Q7269]] | monarchy | [[monarkiya]] | [[Talaksan:Heraldic Royal Crown (Common).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 631 | [[:d:Q9159|Q9159]] | monotheism | [[monoteismo]] | |- | style='text-align:right'| 632 | [[:d:Q649|Q649]] | Moscow | [[Mosku]] | [[Talaksan:Saint Basil's Cathedral and the Red Square.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 633 | [[:d:Q9458|Q9458]] | Muhammad | [[Muhammad]] | [[Talaksan:Mohammed.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 634 | [[:d:Q9038|Q9038]] | Muḥammad ibn Musa al-Khwarizmi | [[Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī]] | [[Talaksan:Al-Khwarizmi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 635 | [[:d:Q1156|Q1156]] | Mumbai | [[Mumbai]] | [[Talaksan:Panoramic view of Taj Palace Hotel and Taj Tower with the iconic Gateway of India in the background (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 636 | [[:d:Q11401|Q11401]] | hip-hop | [[Musikang hip hop]] | [[Talaksan:Afrika Bambaataa and DJ Yutaka (2004).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 637 | [[:d:Q9730|Q9730]] | classical music | [[musikang klasiko]] | |- | style='text-align:right'| 638 | [[:d:Q11399|Q11399]] | rock music | [[Musikang rock]] | [[Talaksan:Beatles ad 1965 just the beatles crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 639 | [[:d:Q5152|Q5152]] | Mustafa Kemal Atatürk | [[Mustafa Kemal Atatürk]] | [[Talaksan:Atatürk Kemal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 640 | [[:d:Q12705|Q12705]] | renewable energy | [[Nababagong enerhiya]] | |- | style='text-align:right'| 641 | [[:d:Q7176|Q7176]] | Naguib Mahfouz | [[Naguib Mahfouz]] | [[Talaksan:Nagib Mahfouz.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 642 | [[:d:Q171195|Q171195]] | Nagarjuna | [[Nagarjuna|Nagëddzunë]] | [[Talaksan:Nagarjuna at Samye Ling Monastery.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 643 | [[:d:Q3870|Q3870]] | Nairobi | [[Nairobi]] | [[Talaksan:Nairobi, view from KICC.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 644 | [[:d:Q11394|Q11394]] | endangered species | [[Espesyeng nanganganib|nanganganib na mga uri]] | [[Talaksan:Ostafrikanisches Spitzmaulnashorn.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 645 | [[:d:Q11468|Q11468]] | nanotechnology | [[Nanoteknolohiya]] | [[Talaksan:Fullerene Nanogears - GPN-2000-001535.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 646 | [[:d:Q517|Q517]] | Napoleon | [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon I ng Pransya]] | [[Talaksan:Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 647 | [[:d:Q7184|Q7184]] | NATO | [[Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko|NATO]] | [[Talaksan:НАТО Самит 2021 NATO Summit 2021 -14.06.2021- (51245988182).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 648 | [[:d:Q1615|Q1615]] | Neil Armstrong | [[Neil Armstrong]] | [[Talaksan:Neil Armstrong pose.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 649 | [[:d:Q13217298|Q13217298]] | Giza Necropolis | [[Nekropolis ng Giza]] | [[Talaksan:All Gizah Pyramids.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 650 | [[:d:Q8023|Q8023]] | Nelson Mandela | [[Nelson Mandela]] | [[Talaksan:Nelson Mandela 1994.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 651 | [[:d:Q5185|Q5185]] | Nematoda | [[Nematode]] | [[Talaksan:Soybean cyst nematode and egg SEM.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 652 | [[:d:Q332|Q332]] | Neptune | [[Neptuno]] | [[Talaksan:Neptune Voyager2 color calibrated.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 653 | [[:d:Q9620|Q9620]] | nerve | [[nerve]] | [[Talaksan:Nerves of the left upper extremity.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 654 | [[:d:Q55|Q55]] | Netherlands | [[Netherlands]] | |- | style='text-align:right'| 655 | [[:d:Q1399|Q1399]] | Niccolò Machiavelli | [[Niccolò Machiavelli]] | [[Talaksan:Portrait of Niccolò Machiavelli by Santi di Tito.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 656 | [[:d:Q619|Q619]] | Nicolaus Copernicus | [[Nicolaus Copernicus]] | [[Talaksan:Nikolaus Kopernikus MOT.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 657 | [[:d:Q1033|Q1033]] | Nigeria | [[Nigeria]] | [[Talaksan:The City Gate of Abuja.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 658 | [[:d:Q9036|Q9036]] | Nikola Tesla | [[Nikola Tesla]] | [[Talaksan:Tesla circa 1890.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 659 | [[:d:Q627|Q627]] | nitrogen | [[Nitroheno]] | [[Talaksan:Fluessiger Stickstoff.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 660 | [[:d:Q7561|Q7561]] | snow | [[Niyebe]] | [[Talaksan:Düsseldorf Hofgarten 2009.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 661 | [[:d:Q9049|Q9049]] | Noam Chomsky | [[Noam Chomsky]] | [[Talaksan:Noam Chomsky portrait 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 662 | [[:d:Q8261|Q8261]] | novel | [[nobela]] | |- | style='text-align:right'| 663 | [[:d:Q83201|Q83201]] | Non-Aligned Movement | [[Non-Aligned Movement]] | [[Talaksan:2019-10-25 Non-Aligned Movement in Baku 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 664 | [[:d:Q11216|Q11216]] | numerical analysis | [[Pagsusuring pambilang|numerikal na analisis]] | |- | style='text-align:right'| 665 | [[:d:Q12104|Q12104]] | Avena sativa | [[Obena]] | [[Talaksan:Avena sativa L.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 666 | [[:d:Q629|Q629]] | oxygen | [[Oksiheno]] | [[Talaksan:Liquid oxygen in a beaker 4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 667 | [[:d:Q8467|Q8467]] | Umar ibn Al-Khattāb | [[Umar|Omar]] | [[Talaksan:Rashidun Caliphs Umar ibn Al-Khattāb - عُمر بن الخطّاب ثاني الخلفاء الراشدين.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 668 | [[:d:Q1344|Q1344]] | opera | [[Opera]] | [[Talaksan:Giovanni Paolo Pannini - Fête musicale - 1747.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 669 | [[:d:Q9135|Q9135]] | operating system | [[operating system]] | |- | style='text-align:right'| 670 | [[:d:Q376|Q376]] | clock | [[orasan]] | [[Talaksan:Pendulum clock by Jacob Kock, antique furniture photography, IMG 0931 edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 671 | [[:d:Q7795|Q7795]] | Organization of the Petroleum Exporting Countries | [[Organisasyon ng mga Bansang Nagluluwas ng Langis]] | [[Talaksan:Wien - OPEC-Zentrale (a).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 672 | [[:d:Q7825|Q7825]] | World Trade Organization | [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|Organisasyon ng Pandaigdigang Pangangalakal]] | [[Talaksan:Fourth Global Review of Aid for Trade 1691 (9237986689).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 673 | [[:d:Q7239|Q7239]] | organism | [[organismo]] | [[Talaksan:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 674 | [[:d:Q55643|Q55643]] | Oceania | [[Oseaniya]] | [[Talaksan:Oceania satellite.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 675 | [[:d:Q8442|Q8442]] | Otto von Bismarck | [[Otto von Bismarck]] | [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 146-2005-0057, Otto von Bismarck.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 676 | [[:d:Q7198|Q7198]] | Ovid | [[Ovidio|Ovid]] | [[Talaksan:Ovid by an anonymous sculptor.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 677 | [[:d:Q5593|Q5593]] | Pablo Picasso | [[Pablo Picasso]] | [[Talaksan:1973 Dokfilm Picasso de Lucien Clergue Condor Films.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 678 | [[:d:Q8445|Q8445]] | marriage | [[pag-aasawa]] | [[Talaksan:Marriage symbol.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 679 | [[:d:Q316|Q316]] | love | [[pag-ibig]] | [[Talaksan:Frank Bernard Dicksee - Romeo and Juliet, 1884.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 680 | [[:d:Q9420|Q9420]] | thought | [[pag-iisip]] | [[Talaksan:Herkulaneischer Meister 002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 681 | [[:d:Q11034|Q11034]] | printing | [[Paglilimbag|Pag-imprenta]] | [[Talaksan:Close up of Block Printing at Halasur village, Karnataka.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 682 | [[:d:Q7942|Q7942]] | global warming | [[Pag-init ng daigdig]] | [[Talaksan:Change in Average Temperature With Fahrenheit.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 683 | [[:d:Q11398|Q11398]] | biological classification | [[Pag-uuring pambiyolohiya]] | |- | style='text-align:right'| 684 | [[:d:Q11995|Q11995]] | human pregnancy | [[Pagdadalantao|Pagdadalangtao]] | [[Talaksan:Pregnant asian woman.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 685 | [[:d:Q12128|Q12128]] | dentistry | [[Pagdedentista]] | [[Talaksan:Dental surgery aboard USS Eisenhower, January 1990.JPEG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 686 | [[:d:Q7935|Q7935]] | avalanche | [[Pagguho ng yelo|Pagguho]] | [[Talaksan:Laviin MAL-Pamir 85 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 687 | [[:d:Q12133|Q12133]] | deafness | [[pagkabingi]] | [[Talaksan:Criança com problema auditivo.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 688 | [[:d:Q10874|Q10874]] | blindness | [[pagkabulag]] | [[Talaksan:Blinde man zoekt zijn weg in de straten van de Joodse volkswijk, Bestanddeelnr 190-0054.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 689 | [[:d:Q2095|Q2095]] | food | [[pagkain]] | [[Talaksan:Good Food Display - NCI Visuals Online.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 690 | [[:d:Q6235|Q6235]] | nationalism | [[Pagkamakabansa]] | |- | style='text-align:right'| 691 | [[:d:Q5916|Q5916]] | spaceflight | [[Paglipad sa kalawakan]] | [[Talaksan:Sputnik asm.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 692 | [[:d:Q8452|Q8452]] | abortion | [[pagpapalaglag]] | [[Talaksan:23 674673M 001-detail.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 693 | [[:d:Q11642|Q11642]] | pottery | [[pagpapalayok]] | [[Talaksan:Pottenbakkersschijf.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 694 | [[:d:Q8707|Q8707]] | Meiji restoration | [[Pagpapanumbalik ng Meiji]] | [[Talaksan:MeijiJoukyou.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 695 | [[:d:Q11990|Q11990]] | reproduction | [[Pagpaparami]] | |- | style='text-align:right'| 696 | [[:d:Q10737|Q10737]] | suicide | [[pagpapatiwakal]] | [[Talaksan:Edouard Manet - Le Suicidé.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 697 | [[:d:Q81041|Q81041]] | water cycle | [[Siklo ng tubig|pagpapaulit-ulit ng tubig]] | |- | style='text-align:right'| 698 | [[:d:Q11629|Q11629]] | painting | [[Pinta|pagpinta]] | [[Talaksan:Adriaen van Ostade 006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 699 | [[:d:Q7553|Q7553]] | translation | [[Pagsasalin|Pagsasalinwika]] | [[Talaksan:Rosetta Stone.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 700 | [[:d:Q7754|Q7754]] | mathematical analysis | [[pagsusuring matematikal]] | |- | style='text-align:right'| 701 | [[:d:Q169207|Q169207]] | discrimination | [[Pagtatangi]] | |- | style='text-align:right'| 702 | [[:d:Q11978|Q11978]] | digestion | [[Pagtunaw ng pagkain]] | [[Talaksan:Blausen 0316 DigestiveSystem.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 703 | [[:d:Q11032|Q11032]] | newspaper | [[pahayagan]] | [[Talaksan:2011 newspapers Tehran 6030393078.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 704 | [[:d:Q843|Q843]] | Pakistan | [[Pakistan]] | [[Talaksan:Blue Hour at Pakistan Monument.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 705 | [[:d:Q349|Q349]] | sport | [[palakasan]] | [[Talaksan:Youth-soccer-indiana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 706 | [[:d:Q5389|Q5389]] | Olympic Games | [[Palarong Olimpiko]] | [[Talaksan:Olympic flag.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 707 | [[:d:Q5090|Q5090]] | rice | [[palay]] | [[Talaksan:White, Brown, Red & Wild rice.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 708 | [[:d:Q219060|Q219060]] | Palestine | [[Estado ng Palestina|Palestina]] | [[Talaksan:Palestine - 20190204-DSC 0007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 709 | [[:d:Q9158|Q9158]] | email | [[palihamang elektroniko]] | |- | style='text-align:right'| 710 | [[:d:Q7188|Q7188]] | government | [[pamahalaan]] | [[Talaksan:De ministers die deel uitmaken van het derde kabinet Van Agt op de trappen van Paleis Huis ten Bosch in 's-Gravenhage. D - SFA001009248.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 711 | [[:d:Q11030|Q11030]] | journalism | [[pamamahayag]] | [[Talaksan:CBC journalists in Montreal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 712 | [[:d:Q12870|Q12870]] | explosive chemicals | [[Pampasabog]] | [[Talaksan:C4 plastic explosive.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 713 | [[:d:Q11471|Q11471]] | time | [[Oras|panahon]] | [[Talaksan:MontreGousset001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 714 | [[:d:Q11663|Q11663]] | weather | [[panahon]] | [[Talaksan:Wikinews weather.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 715 | [[:d:Q11764|Q11764]] | Iron Age | [[Panahong Bakal|Panahon ng Bakal]] | [[Talaksan:HMB Keltengrab Münsingen-Rain Grab 91.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 716 | [[:d:Q11759|Q11759]] | Stone Age | [[Panahong Bato|Panahon ng Bato]] | [[Talaksan:Ggantija Temples (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 717 | [[:d:Q12539|Q12539]] | Age of Enlightenment | [[Panahon ng Kaliwanagan]] | |- | style='text-align:right'| 718 | [[:d:Q11761|Q11761]] | Bronze Age | [[Panahong Bronse|Panahon ng Tansong Pula]] | [[Talaksan:Minoan copper ingot from Zakros, Crete.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 719 | [[:d:Q8142|Q8142]] | currency | [[Pananalapi (yunit ng palitan)|pananalapi]] | [[Talaksan:Billets de 5000.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 720 | [[:d:Q7813|Q7813]] | Universal Declaration of Human Rights | [[Pandaigdig na Pagpapahayag ng Karapatang Pantao|Pandaigdig na Pagpapahayag ng mga Karapatan ng Tao]] | [[Talaksan:Eleanor Roosevelt UDHR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 721 | [[:d:Q7804|Q7804]] | International Monetary Fund | [[Pondo ng Monetaryong Pandaigdig|Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] | [[Talaksan:IMF building HR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 722 | [[:d:Q12457|Q12457]] | International System of Units | [[Pandaigdigang Sistema ng mga Yunit]] | [[Talaksan:International prototype of the kilogram aka Le Grand K.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 723 | [[:d:Q12184|Q12184]] | pandemic | [[pandemya]] | [[Talaksan:The plague of Florence in 1348, as described in Boccaccio's Wellcome L0004057.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 724 | [[:d:Q8463|Q8463]] | slavery | [[Pang-aalipin]] | [[Talaksan:Official medallion of the British Anti-Slavery Society (1795).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 725 | [[:d:Q11538|Q11538]] | mathematical proof | [[Patibay pangmatematika|Pang-matematikang patibay]] | |- | style='text-align:right'| 726 | [[:d:Q8265|Q8265]] | Dream of the Red Chamber | [[Pangarap ng Pulang Silid]] | [[Talaksan:Hongloumeng2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 727 | [[:d:Q11033|Q11033]] | mass media | [[Midyang panlahat|pangmadlang media]] | [[Talaksan:Diarioeluniverso.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 728 | [[:d:Q8242|Q8242]] | literature | [[panitikan]] | [[Talaksan:Old book bindings.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 729 | [[:d:Q11634|Q11634]] | art of sculpture | [[Lilok|Panlililok]] | [[Talaksan:Discobolus in National Roman Museum Palazzo Massimo alle Terme.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 730 | [[:d:Q8188|Q8188]] | syllable | [[pantig]] | |- | style='text-align:right'| 731 | [[:d:Q482|Q482]] | poetry | [[Panulaan]] | [[Talaksan:LeidenWallPoemYeats (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 732 | [[:d:Q11472|Q11472]] | paper | [[papel]] | [[Talaksan:Paperball 2.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 733 | [[:d:Q90|Q90]] | Paris | [[Paris]] | [[Talaksan:La Tour Eiffel vue de la Tour Saint-Jacques, Paris août 2014 (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 734 | [[:d:Q10288|Q10288]] | Parthenon | [[Partenon|Parthenon]] | [[Talaksan:The Parthenon in Athens.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 735 | [[:d:Q7278|Q7278]] | political party | [[Partidong pampolitika|partidong politikal]] | |- | style='text-align:right'| 736 | [[:d:Q8454|Q8454]] | capital punishment | [[parusang kamatayan]] | [[Talaksan:ASC Leiden - F. van der Kraaij Collection - The Hanging of the Harper Seven, Liberia - 16 February 1979 - 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 737 | [[:d:Q6223|Q6223]] | fascism | [[Pasismo]] | [[Talaksan:Mussolini and Hitler 1940 (retouched).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 738 | [[:d:Q10998|Q10998]] | potato | [[patatas]] | [[Talaksan:234 Solanum tuberosum L.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 739 | [[:d:Q7372|Q7372]] | shark | [[Pating]] | [[Talaksan:Great white shark south africa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 740 | [[:d:Q11453|Q11453]] | agricultural irrigation | [[patubig]] | [[Talaksan:PivotIrrigationOnCotton.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 741 | [[:d:Q8479|Q8479]] | Peter the Great | [[Pedro ang Dakila ng Rusya]] | [[Talaksan:Inconnu d'après J.-M. Nattier, Portrait de Pierre Ier (musée de l’Ermitage).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 742 | [[:d:Q11424|Q11424]] | film | [[Pelikula]] | [[Talaksan:Muybridge race horse animated.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 743 | [[:d:Q7252|Q7252]] | feminism | [[Peminismo]] | [[Talaksan:Feminist Suffrage Parade in New York City, 1912.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 744 | [[:d:Q1368|Q1368]] | money | [[pera]] | [[Talaksan:Euro coins and banknotes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 745 | [[:d:Q5599|Q5599]] | Peter Paul Rubens | [[Peter Paul Rubens]] | [[Talaksan:Sir Peter Paul Rubens - Portrait of the Artist - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 746 | [[:d:Q167|Q167]] | pi | [[Pi]] | [[Talaksan:Pi-unrolled-720.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 747 | [[:d:Q1090|Q1090]] | silver | [[pilak]] | [[Talaksan:Silver crystal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 748 | [[:d:Q928|Q928]] | Philippines | [[Pilipinas]] | [[Talaksan:Manila Bay, Roxas Boulevard buildings with navy fleet (Ermita and Malate, Manila)(2017-12-31).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 749 | [[:d:Q5891|Q5891]] | philosophy | [[pilosopiya]] | [[Talaksan:Hortus Deliciarum, Philosophy and the seven liberal arts (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 750 | [[:d:Q12516|Q12516]] | pyramid | [[Piramide]] | [[Talaksan:Great Pyramid of Giza - Pyramid of Khufu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 751 | [[:d:Q413|Q413]] | physics | [[pisika]] | [[Talaksan:CollageFisica.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 752 | [[:d:Q11429|Q11429]] | nuclear fission | [[Pisyong nukleyar]] | [[Talaksan:Kernspaltung -- induced nuclear fission.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 753 | [[:d:Q5994|Q5994]] | piano | [[Piyano]] | [[Talaksan:Steinway & Sons concert grand piano, model D-274, manufactured at Steinway's factory in Hamburg, Germany.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 754 | [[:d:Q634|Q634]] | planet | [[planeta]] | [[Talaksan:Montage of Our Solar System.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 755 | [[:d:Q10251|Q10251]] | plasma | [[plasma]] | [[Talaksan:Plasma-lamp.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 756 | [[:d:Q11474|Q11474]] | plastic | [[Plastik]] | [[Talaksan:Plastic objects.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 757 | [[:d:Q7950|Q7950]] | plate tectonics | [[Tektonikong plato|plate tectonics]] | [[Talaksan:Plates tect2 en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 758 | [[:d:Q859|Q859]] | Plato | [[Platon|Plato]] | [[Talaksan:Plato Silanion Musei Capitolini MC1377.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 759 | [[:d:Q11405|Q11405]] | flute | [[Bansi|plawta]] | [[Talaksan:Fluiers.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 760 | [[:d:Q9163|Q9163]] | polytheism | [[politeismo]] | [[Talaksan:Jacopo Zucchi - The Assembly of the Gods - WGA26036.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 761 | [[:d:Q7163|Q7163]] | politics | [[politika]] | |- | style='text-align:right'| 762 | [[:d:Q933|Q933]] | South Pole | [[Timog Polo|Polong Timog]] | [[Talaksan:Geographic Southpole crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 763 | [[:d:Q36|Q36]] | Poland | [[Polonya]] | [[Talaksan:Warsaw Old Town Market Square 10.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 764 | [[:d:Q12195|Q12195]] | poliomyelitis | [[Polio|Polyo]] | [[Talaksan:Polio sequelle.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 765 | [[:d:Q8183|Q8183]] | phoneme | [[ponema]] | |- | style='text-align:right'| 766 | [[:d:Q45|Q45]] | Portugal | [[Portugal]] | [[Talaksan:Carte du Portugal.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 767 | [[:d:Q11633|Q11633]] | photography | [[potograpiya]] | [[Talaksan:Winterswijk (NL), Woold, Boven Slinge -- 2014 -- 3170.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 768 | [[:d:Q11982|Q11982]] | photosynthesis | [[potosintesis]] | [[Talaksan:Leaves in iran برگ گلها و گیاهان ایرانی 32.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 769 | [[:d:Q150|Q150]] | French | [[Wikang Pranses|Pranses]] | [[Talaksan:JO199411392.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 770 | [[:d:Q142|Q142]] | France | [[Pransiya]] | [[Talaksan:Paris from the Arc de Triomphe, 17 October 2019.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 771 | [[:d:Q11756|Q11756]] | prehistory | [[Prehistorya|Prehistorikong kasaysayan]] | [[Talaksan:PSM V44 D647 Delineations on pieces of antler.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 772 | [[:d:Q7380|Q7380]] | primate | [[Primates|Primate]] | [[Talaksan:Primates - some families.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 773 | [[:d:Q12514|Q12514]] | Three Gorges Dam | [[Prinsa ng Tatlong Bangin]] | [[Talaksan:ThreeGorgesDam-China2009.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 774 | [[:d:Q9492|Q9492]] | probability | [[Probabilidad]] | [[Talaksan:Nuvola apps atlantik.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 775 | [[:d:Q7281|Q7281]] | propaganda | [[propaganda]] | [[Talaksan:Affiche émigration JP au BR-déb. XXe s..jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 776 | [[:d:Q23540|Q23540]] | Protestantism | [[Protestantismo]] | [[Talaksan:Lutherbibel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 777 | [[:d:Q8054|Q8054]] | protein | [[protina]] | [[Talaksan:Estruturas de proteínas.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 778 | [[:d:Q10892|Q10892]] | protist | [[Protista]] | [[Talaksan:DysnectesBrevis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 779 | [[:d:Q8137|Q8137]] | capital | [[Kapital (ekonomika)|Puhunan]] | [[Talaksan:Cleveland Steel Mill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 780 | [[:d:Q12861|Q12861]] | gunpowder | [[pulbura]] | [[Talaksan:2023 Czarny proch Vesuvit LC (3).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 781 | [[:d:Q12192|Q12192]] | pneumonia | [[Pulmonya]] | [[Talaksan:Pneumonia, mixed patterns, lobar and bronchopneumonia (3679096639).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 782 | [[:d:Q10987|Q10987]] | honey | [[Pulot-pukyutan|pulot]] | [[Talaksan:Runny hunny.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 783 | [[:d:Q9149|Q9149]] | fundamentalism | [[pundamentalismo]] | |- | style='text-align:right'| 784 | [[:d:Q10884|Q10884]] | tree | [[puno]] | [[Talaksan:Alnus glutinosa 011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 785 | [[:d:Q11348|Q11348]] | function | [[Punsiyon (matematika)|punsiyon]] | [[Talaksan:Exp re.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 786 | [[:d:Q146|Q146]] | cat | [[pusa]] | [[Talaksan:Cat grooming.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 787 | [[:d:Q1072|Q1072]] | heart | [[Puso (anatomiya)|puso]] | [[Talaksan:Heart numlabels.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 788 | [[:d:Q11518|Q11518]] | Pythagorean theorem | [[Teorema ni Pitagoras|Pythagorean theorem]] | [[Talaksan:Pythagorean.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 789 | [[:d:Q7315|Q7315]] | Pyotr Ilyich Tchaikovsky | [[Peter Ilyich Tchaikovsky|Pëtr Čajkovskij]] | [[Talaksan:Porträt des Komponisten Pjotr I. Tschaikowski (1840-1893).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 790 | [[:d:Q7241|Q7241]] | Rabindranath Tagore | [[Rabindranath Tagore]] | [[Talaksan:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 791 | [[:d:Q11448|Q11448]] | radioactivity | [[radioactivity]] | [[Talaksan:Alpha Decay.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 792 | [[:d:Q12969754|Q12969754]] | electromagnetic radiation | [[radyasyong elektromagnetiko]] | [[Talaksan:EM spectrumrevised.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 793 | [[:d:Q872|Q872]] | radio | [[Radyo]] | [[Talaksan:Biblis RFE RL 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 794 | [[:d:Q5597|Q5597]] | Raphael | [[Rafael Sanzio]] | [[Talaksan:Raffaello Sanzio.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 795 | [[:d:Q8461|Q8461]] | racism | [[rasismo]] | [[Talaksan:1943 Colored Waiting Room Sign.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 796 | [[:d:Q9510|Q9510]] | reality | [[reality]] | |- | style='text-align:right'| 797 | [[:d:Q2269|Q2269]] | Industrial Revolution | [[Rebolusyong Industriyal]] | [[Talaksan:Mémoires de la Société géologique de France (IA meymoiresdelaso00socig).pdf|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 798 | [[:d:Q128593|Q128593]] | reincarnation | [[reengkarnasyon]] | [[Talaksan:Reincarnation AS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 799 | [[:d:Q9794|Q9794]] | reggae | [[reggae]] | [[Talaksan:Buju Banton.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 800 | [[:d:Q9174|Q9174]] | religion | [[relihiyon]] | [[Talaksan:16 religionist symbols.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 801 | [[:d:Q5598|Q5598]] | Rembrandt | [[Rembrandt]] | [[Talaksan:Rembrandt van Rijn - Self-Portrait - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 802 | [[:d:Q4692|Q4692]] | Renaissance | [[Renasimiyento]] | [[Talaksan:'David' by Michelangelo JBU04.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 803 | [[:d:Q9191|Q9191]] | René Descartes | [[René Descartes]] | [[Talaksan:Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 804 | [[:d:Q12562|Q12562]] | Protestant Reformation | [[Repormang Protestante]] | [[Talaksan:95Thesen facsimile colour.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 805 | [[:d:Q10811|Q10811]] | Reptilia | [[Reptilya]] | [[Talaksan:Extant reptilia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 806 | [[:d:Q7270|Q7270]] | republic | [[Republika]] | [[Talaksan:Forms of government.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 807 | [[:d:Q148|Q148]] | People's Republic of China | [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] | [[Talaksan:Badaling China Great-Wall-of-China-01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 808 | [[:d:Q5321|Q5321]] | resistor | [[resistor]] | [[Talaksan:Electronic-Axial-Lead-Resistors-Array.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 809 | [[:d:Q472287|Q472287]] | respiration | [[Paghinga|Respirasyon]] | [[Talaksan:Bubble Blowing 15.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 810 | [[:d:Q1511|Q1511]] | Richard Wagner | [[Richard Wagner]] | [[Talaksan:RichardWagner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 811 | [[:d:Q8678|Q8678]] | Rio de Janeiro | [[Rio de Janeiro]] | [[Talaksan:Cidade Maravilhosa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 812 | [[:d:Q926|Q926]] | Roald Amundsen | [[Roald Amundsen]] | [[Talaksan:Amundsen in fur skins.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 813 | [[:d:Q11012|Q11012]] | robot | [[robot]] | [[Talaksan:Artaic Mosaic Fabrication Robot.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 814 | [[:d:Q5463|Q5463]] | Rocky Mountains | [[Bulubunduking Rocky|Rocky Mountains]] | [[Talaksan:Moraine Lake 17092005.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 815 | [[:d:Q10850|Q10850]] | Rodentia | [[Rodentia]] | [[Talaksan:Tamias striatus CT.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 816 | [[:d:Q220|Q220]] | Rome | [[Roma]] | [[Talaksan:Rome Skyline (8012016319).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 817 | [[:d:Q12544|Q12544]] | Byzantine Empire | [[Silangang Imperyong Romano|Romanong Imperyo sa Silangan]] | |- | style='text-align:right'| 818 | [[:d:Q7231|Q7231]] | | [[Rosa Luxemburg]] | [[Talaksan:Rosa Luxemburg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 819 | [[:d:Q5378|Q5378]] | rugby | [[Rugbi]] | [[Talaksan:USO - Saracens - 20151213 - Maro Itoje attacking.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 820 | [[:d:Q159|Q159]] | Russia | [[Rusya]] | [[Talaksan:Kremlin Moscow.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 821 | [[:d:Q503|Q503]] | banana | [[saging]] | [[Talaksan:Banana on whitebackground.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 822 | [[:d:Q6583|Q6583]] | Sahara | [[Sahara]] | [[Talaksan:Sahara real color.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 823 | [[:d:Q11081|Q11081]] | Alzheimer's disease | [[Sakit na Alzheimer]] | [[Talaksan:Auguste D aus Marktbreit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 824 | [[:d:Q12198|Q12198]] | sexually transmitted infection | [[sakit na naipapasa sa pakikipagtalik]] | [[Talaksan:Captain Condom and Lady Latex comic cover.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 825 | [[:d:Q86|Q86]] | headache | [[sakit ng ulo]] | [[Talaksan:The Headache (caricature) RMG PW3879.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 826 | [[:d:Q12135|Q12135]] | mental disorder | [[sakit sa pag-iisip]] | [[Talaksan:Gautier - Salpetriere.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 827 | [[:d:Q8581|Q8581]] | Saladin | [[Saladin]] | [[Talaksan:Al-Nasir I Salah al-Din Yusuf (Saladin). AH 564-589 (1169-1193 CE) Æ Dirham (30.1mm, 13.28 g, 6h). Without mint-name. Dated AH 586 (AD 1190-91). Sultan sitting facing, cross-legged, on high-backed throne (obverse).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 828 | [[:d:Q11469|Q11469]] | glass | [[Salamin (materyales)|salamin]] | [[Talaksan:Drinkware.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 829 | [[:d:Q7755|Q7755]] | constitution | [[saligang batas]] | [[Talaksan:A Carta Constitucional e a família real.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 830 | [[:d:Q8171|Q8171]] | word | [[salita]] | [[Talaksan:Codex claromontanus latin (The S.S. Teacher's Edition-The Holy Bible - Plate XXVIII).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 831 | [[:d:Q5577|Q5577]] | Salvador Dalí | [[Salvador Dalí]] | [[Talaksan:Salvador Dalí 1939.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 832 | [[:d:Q7768|Q7768]] | Association of Southeast Asian Nations | [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya]] | [[Talaksan:ASEAN HQ 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 833 | [[:d:Q7817|Q7817]] | World Health Organization | [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan|Samahan ng Pandaigdigang Kalusugan]] | [[Talaksan:World Health Organisation headquarters, Geneva, north and west sides 2007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 834 | [[:d:Q11403|Q11403]] | samba | [[samba]] | [[Talaksan:Funchal, Cortejo Alegórico de Carnaval (2026) 07.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 835 | [[:d:Q7785|Q7785]] | Commonwealth of Nations | [[Komonwelt ng mga Bansa|Sampamahalaan ng mga Bansa]] | [[Talaksan:Marlborough House.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 836 | [[:d:Q656|Q656]] | Saint Petersburg | [[San Petersburgo]] | [[Talaksan:Peter & Paul fortress in SPB 03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 837 | [[:d:Q728|Q728]] | weapon | [[sandata]] | [[Talaksan:Sabre bayonette carabine.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 838 | [[:d:Q12802|Q12802]] | nuclear weapon | [[Sandatang nukleyar|Sandatang nuklear]] | [[Talaksan:Nagasakibomb.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 839 | [[:d:Q12796|Q12796]] | firearm | [[Sandatang pumuputok]] | [[Talaksan:Gun from upper west region.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 840 | [[:d:Q1|Q1]] | universe | [[Uniberso|sansinukob]] | [[Talaksan:NASA-HS201427a-HubbleUltraDeepField2014-20140603.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 841 | [[:d:Q12171|Q12171]] | menstruation | [[Regla|Sapanahon]] | [[Talaksan:MenstrualCycle2 es.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 842 | [[:d:Q4605|Q4605]] | Sarah Bernhardt | [[Sarah Bernhardt]] | [[Talaksan:Face detail, Sarah Bernhardt as Doña Sol in Hernani (cropped).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 843 | [[:d:Q11436|Q11436]] | aircraft | [[Sasakyang panghimpapawid]] | [[Talaksan:Collection of military aircraft.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 844 | [[:d:Q193|Q193]] | Saturn | [[Saturno (planeta)|Saturno]] | [[Talaksan:8423 20181 1saturn2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 845 | [[:d:Q8873|Q8873]] | Satyajit Ray | [[Satyajit Ray]] | [[Talaksan:Satyajit Ray in New York (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 846 | [[:d:Q851|Q851]] | Saudi Arabia | [[Saudi Arabia]] | [[Talaksan:Saudi Arabia - Location Map (2013) - SAU - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 847 | [[:d:Q11639|Q11639]] | dance | [[sayaw]] | [[Talaksan:Dance-At-Bougival.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 848 | [[:d:Q11577|Q11577]] | Hordeum vulgare | [[Sebada]] | [[Talaksan:Champ d'Orge carrée (Hordeum vulgare).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 849 | [[:d:Q12099|Q12099]] | Secale cereale | [[Secale cereale]] | [[Talaksan:Ear of rye.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 850 | [[:d:Q11574|Q11574]] | second | [[segundo]] | |- | style='text-align:right'| 851 | [[:d:Q7868|Q7868]] | cell | [[Selula]] | [[Talaksan:Ventricaria ventricosa.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 852 | [[:d:Q11456|Q11456]] | semiconductor | [[Semikonduktor]] | [[Talaksan:Capteurs CCD et CMOS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 853 | [[:d:Q5300|Q5300]] | central processing unit | [[CPU|sentral na nagpoprosesong unit]] | [[Talaksan:2023 Intel Core i7 12700KF (3).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 854 | [[:d:Q8684|Q8684]] | Seoul | [[Seoul]] | [[Talaksan:덕수궁의 가을.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 855 | [[:d:Q44|Q44]] | beer | [[serbesa]] | [[Talaksan:NCI Visuals Food Beer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 856 | [[:d:Q8003|Q8003]] | Sergei Eisenstein | [[Sergei Eisenstein]] | [[Talaksan:Sergei Eisenstein 03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 857 | [[:d:Q8686|Q8686]] | Shanghai | [[Shanghai]] | [[Talaksan:20191222陆家嘴.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 858 | [[:d:Q7192|Q7192]] | Qin Shi Huang | [[Qin Shi Huang|Shih Huang Ti]] | [[Talaksan:Qinshihuang.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 859 | [[:d:Q9585|Q9585]] | Shia Islam | [[Shiismo]] | |- | style='text-align:right'| 860 | [[:d:Q812767|Q812767]] | Shinto | [[Shinto]] | [[Talaksan:Hakone Shrine Haiden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 861 | [[:d:Q8279|Q8279]] | Shahnameh | [[Shāhnāmeh]] | [[Talaksan:The Court of Gayumars (Cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 862 | [[:d:Q9441|Q9441]] | The Buddha | [[Gautama Buddha|Siddharta Gautama Buddha]] | [[Talaksan:Buddha in Sarnath Museum (Dhammajak Mutra).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 863 | [[:d:Q9215|Q9215]] | Sigmund Freud | [[Sigmund Freud]] | [[Talaksan:Sigmund Freud, by Max Halberstadt (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 864 | [[:d:Q9316|Q9316]] | Sikhism | [[Sikhismo]] | [[Talaksan:Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 865 | [[:d:Q9418|Q9418]] | psychology | [[sikolohiya]] | [[Talaksan:Greek uc psi icon.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 866 | [[:d:Q9372|Q9372]] | Sima Qian | [[Sima Qian]] | [[Talaksan:Si maqian.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 867 | [[:d:Q9592|Q9592]] | Catholic Church | [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika Romana]] | [[Talaksan:Saint Peter's Basilica facade, Rome, Italy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 868 | [[:d:Q12485|Q12485]] | symmetry | [[simetriya]] | [[Talaksan:Brügge-Liebfrauenkirche-Prunkgräber DSC0166.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 869 | [[:d:Q7197|Q7197]] | Simone de Beauvoir | [[Simone de Beauvoir]] | [[Talaksan:Simone de Beauvoir2.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 870 | [[:d:Q8605|Q8605]] | Simón Bolívar | [[Simón Bolívar]] | [[Talaksan:Simón Bolívar by Acevedo Bernal, 1922.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 871 | [[:d:Q11768|Q11768]] | Ancient Egypt | [[Sinaunang Ehipto]] | [[Talaksan:Egypt.Giza.Sphinx.02 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 872 | [[:d:Q11772|Q11772]] | Ancient Greece | [[Sinaunang Gresya]] | [[Talaksan:Sicily Selinunte Temple E (Hera).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 873 | [[:d:Q334|Q334]] | Singapore | [[Singapura|Singapore]] | [[Talaksan:Raffles Place.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 874 | [[:d:Q735|Q735]] | art | [[sining]] | [[Talaksan:Sebastiano Ricci 002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 875 | [[:d:Q11417|Q11417]] | martial arts | [[sining pandigma]] | [[Talaksan:Martial arts - Fragrant Hills.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 876 | [[:d:Q11210|Q11210]] | coordinate system | [[sistema ng koordinado]] | [[Talaksan:Coordinate-system-in-mirror.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 877 | [[:d:Q8192|Q8192]] | writing system | [[Sistema ng pagsulat|sistema sa pagsulat]] | [[Talaksan:World alphabets & writing systems.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 878 | [[:d:Q11078|Q11078]] | endocrine system | [[Sistemang endokrina]] | [[Talaksan:Endocrine English.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 879 | [[:d:Q1059|Q1059]] | immunity | [[Sistemang inmune|sistemang immuno]] | |- | style='text-align:right'| 880 | [[:d:Q9404|Q9404]] | nervous system | [[Sistemang nerbiyos]] | [[Talaksan:Nervous System (PSF).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 881 | [[:d:Q11101|Q11101]] | sensory nervous system | [[Sistemang pandama]] | |- | style='text-align:right'| 882 | [[:d:Q544|Q544]] | Solar System | [[Sistemang Solar|Sistemang Pang-araw]] | [[Talaksan:Solar System true color.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 883 | [[:d:Q124794|Q124794]] | taste | [[Lasa|sistemang panlasa]] | [[Talaksan:Tongue-bitter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 884 | [[:d:Q9649|Q9649]] | human digestive system | [[Sistemang panunaw]] | [[Talaksan:Digestive system diagram en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 885 | [[:d:Q7895|Q7895]] | reproductive system | [[Sistemang reproduktibo]] | |- | style='text-align:right'| 886 | [[:d:Q7891|Q7891]] | respiratory system | [[Sistemang respiratoryo]] | [[Talaksan:Respiratory system complete en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 887 | [[:d:Q11068|Q11068]] | circulatory system | [[sistemang sirkulatoryo]] | [[Talaksan:Blutkreislauf.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 888 | [[:d:Q681949|Q681949]] | SM Sultan | [[SM Sultan]] | |- | style='text-align:right'| 889 | [[:d:Q7397|Q7397]] | software | [[software]] | [[Talaksan:Kmail.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 890 | [[:d:Q913|Q913]] | Socrates | [[Sokrates]] | [[Talaksan:Socrates Louvre.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 891 | [[:d:Q11438|Q11438]] | solid | [[solido]] | [[Talaksan:Different minerals.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 892 | [[:d:Q12143|Q12143]] | time zone | [[sona ng oras]] | [[Talaksan:World Time Zones Map.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 893 | [[:d:Q7235|Q7235]] | Sophocles | [[Sopokles]] | [[Talaksan:Ny Carlsberg Glyptothek - Sophokles.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 894 | [[:d:Q332062|Q332062]] | Sorghum bicolor | [[Sorghum bicolor]] | [[Talaksan:Sorghum bicolor03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 895 | [[:d:Q9601|Q9601]] | Zoroastrianism | [[Zoroastrianismo|Soroastrismo]] | [[Talaksan:Faravahar.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 896 | [[:d:Q7272|Q7272]] | socialism | [[sosyalismo]] | |- | style='text-align:right'| 897 | [[:d:Q2001|Q2001]] | Stanley Kubrick | [[Stanley Kubrick]] | [[Talaksan:Stanley Kubrick (1949 portrait by Phillip Harrington - cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 898 | [[:d:Q11430|Q11430]] | state of matter | [[state of matter]] | [[Talaksan:Phase change - en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 899 | [[:d:Q8877|Q8877]] | Steven Spielberg | [[Steven Spielberg]] | [[Talaksan:Steven Spielberg 2025.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 900 | [[:d:Q12202|Q12202]] | stroke | [[stroke]] | [[Talaksan:MCA-Stroke-Brain-Humn-2A.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 901 | [[:d:Q2811|Q2811]] | submarine | [[Submarino]] | [[Talaksan:Submarine dive.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 902 | [[:d:Q1049|Q1049]] | Sudan | [[Sudan]] | [[Talaksan:Western Deffufa - Kerma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 903 | [[:d:Q9603|Q9603]] | Sufism | [[Sufismo]] | [[Talaksan:Tomb of Abdul Qadir Jilani, Baghdad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 904 | [[:d:Q11416|Q11416]] | gambling | [[sugal]] | [[Talaksan:Gambling image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 905 | [[:d:Q8196|Q8196]] | Arabic alphabet | [[Alpabetong Arabe|sulat Arabo]] | [[Talaksan:Arabic-script.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 906 | [[:d:Q8474|Q8474]] | Suleiman the Magnificent | [[Suleiman I]] | [[Talaksan:Suleyman (enthroned, receiving Barbarossa in 1533). Süleymanname (1558).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 907 | [[:d:Q35355|Q35355]] | Sumer | [[Sumerya|Sumeria]] | [[Talaksan:Orientmitja2300aC.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 908 | [[:d:Q8573|Q8573]] | Sun Yat-sen | [[Sun Yat-sen|Sun Yat Sen]] | [[Talaksan:孙中山肖像.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 909 | [[:d:Q8070|Q8070]] | tsunami | [[Sunami]] | [[Talaksan:Tsunami by hokusai 19th century.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 910 | [[:d:Q483654|Q483654]] | Sunni Islam | [[Sunismo]] | [[Talaksan:رسم تعبيري للفظ الجلالة ومن يجلهم أهل السنة.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 911 | [[:d:Q9103|Q9103]] | female breast | [[Suso]] | [[Talaksan:Breasts close-up (4).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 912 | [[:d:Q39|Q39]] | Switzerland | [[Suwisa]] | |- | style='text-align:right'| 913 | [[:d:Q6388|Q6388]] | swimming | [[swimming]] | [[Talaksan:Two people swimming outdoors.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 914 | [[:d:Q3130|Q3130]] | Sydney | [[Sidney|Sydney]] | [[Talaksan:00 3178 Sydney, Australia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 915 | [[:d:Q9734|Q9734]] | symphony | [[symphony]] | [[Talaksan:Ninth Symphony original.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 916 | [[:d:Q174|Q174]] | São Paulo | [[São Paulo]] | [[Talaksan:Sao Paulo Skyline in Brazil.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 917 | [[:d:Q12791|Q12791]] | sword | [[tabak]] | [[Talaksan:Albion Hospitaller Medieval Sword 1 (6092737619) (II).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 918 | [[:d:Q1566|Q1566]] | tobacco | [[tabako]] | [[Talaksan:Tabak 9290019.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 919 | [[:d:Q3947|Q3947]] | house | [[Bahay|tahanan]] | [[Talaksan:Ranch style home in Salinas, California.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 920 | [[:d:Q7362|Q7362]] | ear | [[tainga]] | [[Talaksan:Closeup of a human ear.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 921 | [[:d:Q10693|Q10693]] | periodic table | [[Talahanayang peryodiko|talaang peryodiko]] | [[Talaksan:Periodic table (32-col, enwiki), black and white.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 922 | [[:d:Q199804|Q199804]] | chronic obstructive pulmonary disease | [[Talamak na nakakahawang sakit sa baga]] | [[Talaksan:Centrilobular emphysema 865 lores.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 923 | [[:d:Q11404|Q11404]] | drum | [[Tambol]] | [[Talaksan:DrumMozartRegiment.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 924 | [[:d:Q11635|Q11635]] | theatre | [[tanghalan]] | [[Talaksan:Ana Maria Ventura como Altisidora en "La enamorada del rey" (1988).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 925 | [[:d:Q12876|Q12876]] | tank | [[Tangke]] | [[Talaksan:Char T 34 noBG.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 926 | [[:d:Q924|Q924]] | Tanzania | [[Tanzania]] | [[Talaksan:Tanzania - Location Map (2013) - TZA - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 927 | [[:d:Q5|Q5]] | human | [[tao]] | [[Talaksan:Akha cropped hires.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 928 | [[:d:Q577|Q577]] | year | [[taon]] | [[Talaksan:Analemma fishburn.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 929 | [[:d:Q9598|Q9598]] | Taoism | [[Taoismo|Tawismo]] | [[Talaksan:Taoist ceremony at Xiao ancestral temple in Chaoyang, Shantou, Guangdong (daoshi) (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 930 | [[:d:Q3616|Q3616]] | Tehran | [[Teheran|Tehrān]] | [[Talaksan:North of tehran.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 931 | [[:d:Q11016|Q11016]] | technology | [[teknolohiya]] | [[Talaksan:Technologie.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 932 | [[:d:Q11661|Q11661]] | information technology | [[Teknolohiyang pang-impormasyon]] | [[Talaksan:Papertape3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 933 | [[:d:Q289|Q289]] | television | [[telebisyon]] | [[Talaksan:LG smart TV.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 934 | [[:d:Q11035|Q11035]] | telephone | [[Telepono]] | [[Talaksan:Telefon BW 2012-02-18 13-44-32.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 935 | [[:d:Q11466|Q11466]] | temperature | [[temperatura]] | [[Talaksan:Pakkanen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 936 | [[:d:Q847|Q847]] | tennis | [[Tennis|tenis]] | [[Talaksan:Roger Federer 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 937 | [[:d:Q12479|Q12479]] | number theory | [[Teorya ng bilang|teoriya ng bilang]] | [[Talaksan:Euclid's Orchard (large).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 938 | [[:d:Q12482|Q12482]] | set theory | [[Teorya ng pangkat|teoriya ng hanay]] | |- | style='text-align:right'| 939 | [[:d:Q11452|Q11452]] | general relativity | [[Teorya ng pangkalahatang relatibidad|teoriya ng pangkalahatang relatibidad]] | [[Talaksan:EinsteinLeiden4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 940 | [[:d:Q11473|Q11473]] | thermodynamics | [[termodinamika]] | [[Talaksan:Heat engine summary.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 941 | [[:d:Q7283|Q7283]] | terrorism | [[terorismo]] | [[Talaksan:North face south tower after plane strike 9-11.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 942 | [[:d:Q869|Q869]] | Thailand | [[Taylandiya|Thailand]] | [[Talaksan:Temple of the Emerald of buddha or Wat Phra Kaew (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 943 | [[:d:Q1299|Q1299]] | The Beatles | [[The Beatles]] | [[Talaksan:Beatles Trenter 1963.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 944 | [[:d:Q8743|Q8743]] | Thomas Edison | [[Thomas Edison]] | [[Talaksan:Thomas Edison2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 945 | [[:d:Q80|Q80]] | Tim Berners-Lee | [[Tim Berners-Lee]] | [[Talaksan:LS3 4919 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 946 | [[:d:Q18|Q18]] | South America | [[Timog Amerika]] | [[Talaksan:South America satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 947 | [[:d:Q258|Q258]] | South Africa | [[Timog Aprika]] | [[Talaksan:South Africa - Location Map (2013) - ZAF - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 948 | [[:d:Q11409|Q11409]] | apartheid | [[Aparteid|Timog Aprika sa ilalim ng apartheid]] | [[Talaksan:DurbanSign1989.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 949 | [[:d:Q884|Q884]] | South Korea | [[Timog Korea]] | [[Talaksan:South Korea - Location Map (2013) - KOR - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 950 | [[:d:Q8462|Q8462]] | Timur | [[Tamerlan|Timur]] | [[Talaksan:Timur seated (earliest known portrait), Timurid genealogy, 1405-1409, Samarkand (TSMK, H2152).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 951 | [[:d:Q1096|Q1096]] | tin | [[Lata|tin]] | [[Talaksan:Cín.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 952 | [[:d:Q7802|Q7802]] | bread | [[tinapay]] | [[Talaksan:Assorted bread.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 953 | [[:d:Q1490|Q1490]] | Tokyo | [[Tokyo]] | [[Talaksan:Skyscrapers of Shinjuku 2009 January (revised).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 954 | [[:d:Q9438|Q9438]] | Thomas Aquinas | [[Tomas ng Aquino]] | [[Talaksan:St-thomas-aquinasFXD.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 955 | [[:d:Q12518|Q12518]] | tower | [[Tore]] | [[Talaksan:Tour Eiffel Wikimedia Commons (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 956 | [[:d:Q243|Q243]] | Eiffel Tower | [[Toreng Eiffel]] | [[Talaksan:Tour Eiffel Wikimedia Commons.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 957 | [[:d:Q11022|Q11022]] | screw | [[Tornilyo]] | [[Talaksan:Black wood screw with flat Phillips head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 958 | [[:d:Q2840|Q2840]] | influenza | [[trangkaso]] | [[Talaksan:H1N1 Influenza Virus Particles (8411599236).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 959 | [[:d:Q5339|Q5339]] | transistor | [[Transistor]] | [[Talaksan:Transistors.agr.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 960 | [[:d:Q11658|Q11658]] | transformer | [[transpormador]] | [[Talaksan:Philips N4422 - power supply transformer-2098.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 961 | [[:d:Q7590|Q7590]] | transport | [[Transportasyon]] | [[Talaksan:PL Mirandola Czem chciał zostać Janek mały 1925 page19.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 962 | [[:d:Q8736|Q8736]] | Treaty of Versailles | [[Tratado sa Versalles (1919)|Tratado ng Versailles]] | [[Talaksan:Treaty of Versailles, English version.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 963 | [[:d:Q870|Q870]] | train | [[tren]] | [[Talaksan:UBTZ 2TE116UM-022 Cagaan Had - Sumangijn Zoo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 964 | [[:d:Q15645384|Q15645384]] | wheat | [[trigo]] | [[Talaksan:Wheat close-up.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 965 | [[:d:Q8084|Q8084]] | trigonometry | [[trigonometriya]] | [[Talaksan:Fotothek df tg 0000230 Geometrie ^ Trigonometrie.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 966 | [[:d:Q9595|Q9595]] | Trimurti | [[Trimurti]] | [[Talaksan:UgrataraTemple2 (cropped).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 967 | [[:d:Q8338|Q8338]] | trumpet | [[Trumpeta]] | [[Talaksan:Trumpet 1.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 968 | [[:d:Q6097|Q6097]] | tea | [[Tsaa]] | [[Talaksan:Tea in different grade of fermentation.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 969 | [[:d:Q195|Q195]] | chocolate | [[tsokolate]] | [[Talaksan:Cocoa Powder and Chocolate on Marble Background.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 970 | [[:d:Q9397|Q9397]] | Zhu Xi | [[Zhu Xi|Tsʻang-chou-ping-sou,]] | [[Talaksan:Zhu xi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 971 | [[:d:Q12204|Q12204]] | tuberculosis | [[tuberkulosis]] | [[Talaksan:Tuberculosis-x-ray-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 972 | [[:d:Q283|Q283]] | water | [[tubig]] | [[Talaksan:Ice water vapor.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 973 | [[:d:Q638|Q638]] | music | [[tugtugin]] | [[Talaksan:Op27 1 seg mov.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 974 | [[:d:Q12280|Q12280]] | bridge | [[tulay]] | [[Talaksan:Yavuz Sultan Selim Bridge Istanbul.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 975 | [[:d:Q676|Q676]] | prose | [[Tuluyan]] | [[Talaksan:Prose and Verse on one page.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 976 | [[:d:Q11345|Q11345]] | equation | [[Ekwasyon|tumbasan]] | [[Talaksan:First Equation Ever.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 977 | [[:d:Q11461|Q11461]] | sound | [[tunog]] | [[Talaksan:Utbredning av ljudvågor -- Onda sonora se propagando (mul).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 978 | [[:d:Q7368|Q7368]] | sheep | [[tupa]] | [[Talaksan:Berå Tirehaline x Timhadite.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 979 | [[:d:Q43|Q43]] | Turkey | [[Turkiya]] | [[Talaksan:Ankara (16290014657).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 980 | [[:d:Q9141|Q9141]] | Taj Mahal | [[Tāj Mahal]] | [[Talaksan:Taj Mahal, Agra, India edit3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 981 | [[:d:Q10978|Q10978]] | grape | [[Ubas (prutas)|ubas]] | [[Talaksan:Wine grapes03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 982 | [[:d:Q9332|Q9332]] | behavior | [[Ugali]] | [[Talaksan:Adams and Westlake (3092762993).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 983 | [[:d:Q212|Q212]] | Ukraine | [[Ukranya]] | [[Talaksan:Maidan Nezalezhnosti view.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 984 | [[:d:Q7925|Q7925]] | rain | [[Ulan]] | [[Talaksan:08152 Bukowsko (powiat sanocki).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 985 | [[:d:Q8074|Q8074]] | cloud | [[ulap]] | [[Talaksan:Cumulus cloud.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 986 | [[:d:Q11391|Q11391]] | ultraviolet radiation | [[ultrabiyoleta]] | [[Talaksan:Ozone altitude UV graph.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 987 | [[:d:Q1110560|Q1110560]] | Umm Kulthum | [[Umm Kulthum]] | [[Talaksan:Umm Kulthum as Fatimah.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 988 | [[:d:Q361|Q361]] | World War I | [[Unang Digmaang Pandaigdig]] | [[Talaksan:WWImontage.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 989 | [[:d:Q7809|Q7809]] | UNESCO | [[UNESCO]] | |- | style='text-align:right'| 990 | [[:d:Q145|Q145]] | United Kingdom | [[United Kingdom]] | [[Talaksan:Palace of Westminster from the dome on Methodist Central Hall.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 991 | [[:d:Q7159|Q7159]] | African Union | [[Unyong Aprikano]] | |- | style='text-align:right'| 992 | [[:d:Q15180|Q15180]] | Soviet Union | [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] | |- | style='text-align:right'| 993 | [[:d:Q324|Q324]] | Uranus | [[Urano]] | [[Talaksan:Uranus Voyager2 color calibrated.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 994 | [[:d:Q1073|Q1073]] | brain | [[utak]] | [[Talaksan:Vertebrate-brain-regions small.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 995 | [[:d:Q11006|Q11006]] | soybean | [[Balatong|utaw]] | [[Talaksan:Soybean.USDA.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 996 | [[:d:Q134808|Q134808]] | vaccine | [[vaccine]] | [[Talaksan:Smallpox vaccine.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 997 | [[:d:Q7328|Q7328]] | Vasco da Gama | [[Vasco da Gama]] | [[Talaksan:Ignoto portoghese, ritratto di un cavaliere dell'ordine di cristo, 1525-50 ca. 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 998 | [[:d:Q717|Q717]] | Venezuela | [[Venezuela]] | [[Talaksan:Embalse la Vueltosa 2022.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 999 | [[:d:Q1398|Q1398]] | Virgil | [[Virgilio|Vergilius]] | [[Talaksan:Parco della Grotta di Posillipo5 (crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1000 | [[:d:Q535|Q535]] | | [[Victor Hugo]] | [[Talaksan:Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1001 | [[:d:Q7889|Q7889]] | video game | [[Larong bidyo|video game]] | [[Talaksan:ArcadeGames.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1002 | [[:d:Q1741|Q1741]] | Vienna | [[Viena]] | [[Talaksan:Wien katedra sw Szczepana widok z wiezy 6.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1003 | [[:d:Q881|Q881]] | Vietnam | [[Vietnam]] | [[Talaksan:Hanoi Temple of Literature.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1004 | [[:d:Q12567|Q12567]] | Vikings | [[Mga Viking|Viking]] | |- | style='text-align:right'| 1005 | [[:d:Q5582|Q5582]] | Vincent van Gogh | [[Vincent van Gogh]] | [[Talaksan:Self-portrait - Vincent van Gogh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1006 | [[:d:Q808|Q808]] | virus | [[Birus|virus]] | [[Talaksan:Coronavirus. SARS-CoV-2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1007 | [[:d:Q1394|Q1394]] | Vladimir Lenin | [[Vladimir Lenin]] | [[Talaksan:Vladimir Lenin in July 1920 by Pavel Zhukov.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1008 | [[:d:Q9068|Q9068]] | Voltaire | [[Voltaire]] | [[Talaksan:Nicolas de Largillière - Portrait de Voltaire (1694-1778) en 1718 - P208 - Musée Carnavalet - 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1009 | [[:d:Q8704|Q8704]] | Walt Disney | [[Walt Disney]] | [[Talaksan:Walt Disney 1946.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1010 | [[:d:Q61|Q61]] | Washington, D.C. | [[Washington, D.C.]] | [[Talaksan:Aerial view of White House and downtown, Washington, D.C LCCN2010630891.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1011 | [[:d:Q315|Q315]] | language | [[wika]] | [[Talaksan:Girls learning sign language.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1012 | [[:d:Q13955|Q13955]] | Arabic | [[Wikang Arabe]] | [[Talaksan:Learning Arabic calligraphy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1013 | [[:d:Q9288|Q9288]] | Hebrew | [[Wikang Hebreo|Wikang Ebreo]] | [[Talaksan:1 QIsa example of damage col 12-13.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1014 | [[:d:Q9129|Q9129]] | Greek | [[Wikang Griyego]] | [[Talaksan:Pater noster in greek script.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1015 | [[:d:Q397|Q397]] | Latin | [[Wikang Latin]] | [[Talaksan:Arco Sisto V targa M.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1016 | [[:d:Q9143|Q9143]] | programming language | [[wikang pamprograma]] | [[Talaksan:C Hello World Program.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1017 | [[:d:Q9168|Q9168]] | Persian | [[Wikang Persa]] | [[Talaksan:Farsi.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1018 | [[:d:Q5146|Q5146]] | Portuguese | [[Wikang Portuges]] | [[Talaksan:Breve discurso em que se contem a conquista do Reyno de Pegu na Índia Oriental, pelos portuguezes em tempo do Viso-Rey Ayres de Saldanha; sendo capitam Salvador Ribeiro de Souza, chamado Massinga, natural de Guimaraens. Rei do Pegu.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1019 | [[:d:Q7737|Q7737]] | Russian | [[Wikang Ruso]] | [[Talaksan:Russian.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1020 | [[:d:Q11059|Q11059]] | Sanskrit | [[Wikang Sanskrito]] | [[Talaksan:Sanskrit in Siddham script.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1021 | [[:d:Q7838|Q7838]] | Swahili | [[Wikang Swahili]] | [[Talaksan:Manuscrit colonial kiswahili-Africa Museum.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1022 | [[:d:Q7850|Q7850]] | Chinese | [[Wikang Tsino]] | [[Talaksan:Chineselanguage.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1023 | [[:d:Q256|Q256]] | Turkish | [[Wikang Turko]] | [[Talaksan:Turkish alphabet.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1024 | [[:d:Q692|Q692]] | William Shakespeare | [[William Shakespeare]] | [[Talaksan:Shakespeare.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1025 | [[:d:Q8016|Q8016]] | Winston Churchill | [[Winston Churchill]] | [[Talaksan:Sir Winston Churchill - 19086236948 (restored).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1026 | [[:d:Q254|Q254]] | Wolfgang Amadeus Mozart | [[Wolfgang Amadeus Mozart]] | [[Talaksan:Wolfgang-amadeus-mozart 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1027 | [[:d:Q466|Q466]] | World Wide Web | [[World Wide Web]] | [[Talaksan:Alcalá de Henares (RPS 08-04-2017) Calle WWW, indicador.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1028 | [[:d:Q8146|Q8146]] | yen | [[Yen ng Hapon]] | [[Talaksan:JPY coin3.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1029 | [[:d:Q9350|Q9350]] | yoga | [[Yoga]] | [[Talaksan:Bharadwaja.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1030 | [[:d:Q7327|Q7327]] | Yuri Gagarin | [[Yuri Gagarin]] | [[Talaksan:Yuri Gagarin portrait.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1031 | [[:d:Q458|Q458]] | European Union | [[Unyong Europeo|Yuropeong Unyon]] | |- | style='text-align:right'| 1032 | [[:d:Q7333|Q7333]] | Zheng He | [[Zheng He]] | [[Talaksan:2016 Malakka, Stadhuys (09).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1033 | [[:d:Q1631|Q1631]] | Édith Piaf | [[Édith Piaf]] | [[Talaksan:Piaf Harcourt 1946 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1034 | [[:d:Q8589|Q8589]] | Ashoka | [[Ashoka|Ësokë]] | [[Talaksan:Ashoka's visit to the Ramagrama stupa Sanchi Stupa 1 Southern gateway.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1035 | [[:d:Q7200|Q7200]] | Alexander Pushkin | [[Alexander Pushkin]] | [[Talaksan:Kiprensky Pushkin.jpg|center|128px]] |} {{Wikidata list end}} 5870wt8pq4w9hxfedz78hddsx5yjnaz 0 176418 2217060 2206857 2026-07-23T15:16:47Z LknFenix 125962 + link sa [[merengge]] 2217060 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = Keyk | image = Ube Cheesecake.jpg | caption = Isang ube ''cheesecake'' | alternate_name = | country = | region = | creator = | course = Panghimagas | served = | main_ingredient = Kadalasan harina, asin, asukal, [[itlog (pagkain)|itlog]], mantikilya, o mantika | variations = | calories = | other = }} Ang '''keyk''', '''pandekrema''', '''pastel''' o '''pastilya''' ay isang kumpites na gawa sa [[harina]], asukal, at iba pang sangkap at kadalasang [[Paghuhurno|hinuhurno]]. Sa mga makalumang anyo, [[Tinapay|malatinapay]] ang mga keyk, ngunit ngayon sumasaklaw ang keyk sa samu't saring uri ng paghahanda na maaaring simple man o magarbo at may mga kahawig na katangian sa ibang [[panghimagas]] tulad ng mga [[pastelerya]], [[merengge]], kastard, and [[pie]]. Kabilang sa mga pinakakaraniwang sangkap ang harina, asukal, itlog, taba (kagaya ng [[mantikilya]], mantika, o [[margarina]]), isang likido, at isang pampaalsa, gaya ng [[sodang panghurno]] o [[pulbos panghurno]]. Kabilang sa mga karaniwang sahog ang pinatuyo, minatamis, o sariwang prutas, [[nuwes]], kakaw, at mga ekstrakto tulad ng baynilya, na may maraming pamalit para sa mga pangunahing sangkap. Maaari ring palamanan ang mga keyk ng mga [[Minatamis (prutas)|minatamis]], nuwes, o sarsang panghimagas (gaya ng mga kastard, halaya, nilutong [[prutas]], batidong krema, o [[arnibal]]),<ref>{{cite web |title=Cake Filling Types |url=https://www.recipetips.com/kitchen-tips/t--1648/cake-filling-types.asp |date=2022<!--from page source--> |website=RecipeTips |access-date=8 May 2022 |archive-date=2 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220702195438/https://www.recipetips.com/kitchen-tips/t--1648/cake-filling-types.asp |url-status=live }}</ref> pinahiran ng {{lang|en|buttercream}} o iba pang mga aysing, at palamutian ng masapan, pipadong gilid, o minatamis na prutas. Madalas inihahain ang mga keyk sa mga pagdiriwang o seremonya, tulad ng mga [[kasalan]], anibersaryo, at [[kaarawan]]. Napakarami ang mga resipi ng keyk; ilan na malatinapay, ilan na magarbo at detalyado, at marami na siglo-siglo na ang tanda. Hindi na kumplikado ang paggawa ng keyk; habang dati napakamatrabaho ang paggawa ng keyk, pinasimple ang mga kagamitan at tagubilin sa paghuhurno para makakagawa ang sinuman ng keyk kahit ang mga pinakabaguhang panadero. <gallery> Talaksan:Carrot Cake 01.jpg|Carrot cake Talaksan:Black forest Cake.jpg|Black forest cake Talaksan:Cheesecake 01.jpg|Cheesecake </gallery> ==Mga sanggunian== {{reflist|30em}} {{usbong|Pagkain}} [[Kategorya:Pagkain]] 2j43ookud0xulolxmv9addkwv47wc81 0 253418 2217071 2094204 2026-07-23T23:57:31Z Aubreyjanev 159817 Nagdagdag ng impormasyon na may sanggunian 2217071 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Abu_Dhabi_University_2013_03_13_(8582690399).jpg|thumb|Unibersidad ng Abu Dhabi]] Ang '''Unibersidad ng Abu Dhabi '''([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''Abu Dhabi University'') ay isang unibersidad sa [[United Arab Emirates]] na may kampus sa [[Abu Dhabi]] and [[Al Ain]].<ref>{{Cite web|title=Abu Dhabi University recognized amongst the world’s top 550 universities|url=http://www.albawaba.com/business/pr/adu-top-universities-442656|access-date=25 Hunyo 2016|publisher=Al Bawaba Business}}</ref> Ito ay itinatag noong 2003, matapos ang tatlong taon ng pagpaplano ng Kanyang Kamahalan Sheikh Hamdan Bin Zayed Al Nahyan at iba pang mga mamamayan ng [[United Arab Emirates]]. Noong pagbubukas, nagsimula ang unibersidad sa College of Arts and Sciences at College of Business<ref>{{Cite web |title=https://www.adu.ac.ae/about-adu/our-profile1/our-history |url=https://www.adu.ac.ae/about-adu/our-profile1/our-history |access-date=2026-07-23 |website=www.adu.ac.ae}}</ref>. Ayon sa Unibersidad, ang mga tagtayo nito ay "nangarap ng isang institusyon na magiging kabilang sa mga pinakamahusay sa [[United Arab Emirates|UAE]], sa rehiyong [[Golpong Persiko|Golpong Arabo]] at sa buong mundo.<ref name="ADU in Profile">[http://adu.ac.ae/history-of-adu.htm ADU in Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071220162641/http://adu.ac.ae/history-of-adu.htm |date=2007-12-20 }}, Abu Dhabi University, UAE.</ref> Ang pinakamalaking pribadong unibersidad sa United Arab Emirates,<ref>{{Cite web|title=Abu Dhabi University seeking US accreditation to raise standards|url=http://www.thenational.ae/uae/education/abu-dhabi-university-seeking-us-accreditation-to-raise-standards|access-date=25 Hunyo 2016|publisher=The National}}</ref> ito ay nag-aalok ng undergraduate at postgraduate na mga digri na batay sa modelong Amerikano.<ref>{{Cite web|title=Abu Dhabi University recognized amongst the world’s top 550 universities|url=http://www.albawaba.com/business/pr/adu-top-universities-442656|access-date=25 Hunyo 2016|publisher=Al Bawaba Business}}</ref> == Pandaigdigang ranggo == Niranggo ng ''QS World Unibersidad'' ang Unibersidad bilang ang ika-701 pinakamahusay na unibersidad sa mundo (ika-29 sa rehiyong Arabo).<ref>{{Cite web|title=Abu Dhabi University|url=http://www.topuniversities.com/universities/abu-dhabi-university-0|access-date=25 Hunyo 2016|publisher=Top Uinversities}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Stub|Edukasyon}} [[Kategorya:Mga pamantasan]]} h2qtpbnbw4sr46aluc1corq6tc1qn6y 0 262217 2217083 2215957 2026-07-24T08:52:32Z Ivan P. Clarin 84769 /* Pilipinas */ 2217083 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Haiyan 2013-11-07 1345Z (alternate).png|thumb|Ang bagyong Yolanda noong ika Nobyembre 8, 2013]] {{For|[[Bagyo]]|Talaan ng mga bagyo sa Pilipinas}} Ang mga bagyo sa Pilipinas natural lamang na tumama sa mga bansang napapaligiran nang [[Karagatang Pasipiko]], nagsisimula ito sa mga buwan maaga pa [[Mayo]] at kalimitan na nag tatapos sa mga buwan nang [[Disyembre]] sa kasalukuyan lumalakas pa ang mga ito sa buwan nang [[Hulyo]] hanggang [[Nobyembre]]. Nabubuo ang mga bagyo sa madalas sa karagatang pasipiko at dinaraan nang mga ito ang mga bansang [[Taiwan]], [[Tsina]], [[Timog Korea]], [[Japan]], [[Pilipinas]], Carolina Isla at [[Vietnam]], lumalakas rin ang mga ito dahil sa [[Habagat]] na nang gagaling sa mga bansang [[Indonesia]] at [[India]].<ref>http://bagong.pagasa.dost.gov.ph/information/about-tropical-cyclone</ref><ref>https://mcgillgis.maps.arcgis.com/apps/MapJournal/index.html?appid=586f9150ae87491a8c7f1b86db7952a9</ref> == Mga bagyo == {{For|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2026]]|Bagyo}} [[Talaksan:Tropical Storm Ketsana September 26, 2009.jpg|thumb|Ang bagyong Ondoy noong ika Setyembre 26, 2009]] Ang [[Super Bagyong Yolanda]] ay isa sa mga hindi makakaligtaang bagyo sa kasaysayan nang Pilipinas dahil nagdulot ito nang malawakang pagkasira sa buong [[Bisayas]] kasama na rito ang ilang probinsya sa [[Luzon]], Nanalasa si Yolanda noong ika Nobyembre 8, 2013 sa [[Silangang Samar]] at [[Leyte]], maituturing ring si Yolanda na isang delubyo, isa na rin rito si [[Super Bagyong Lawin]] na nagpadapa sa mga ilang lugar sa [[Isabela]], [[Cagayan]] at Rehiyon ng Ilokos, Si [[Bagyong Ondoy]] na nag palubog sa ilang bahagi ng Luzon at Kamaynilaan noong ika Setyembre 26, 2009, Matinding pinuruhan nito ang mga [[Rizal]], [[Marikina]], [[Pasig]] at ilan pang mga bahagi nang Maynila dahil sa pag taas at pag apaw nang tubig ulan na dala ni Ondoy, Ang [[Bagyong Sendong]] na nagpalubog sa [[Hilagang Mindanao]] at [[Gitnang Bisayas]].<ref>https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-floods-and-typhoons-2020-typhoon-goni-operation-update-report-n</ref> Ang "Bagyong Nonoy" (Kulap) noong 2011 ay inialis nang PAGASA at ginamit ito sa Panahon ng bagyo ng 2015 sa karagatang Pasipiko. Ipinangalan sa "[[Bagyong Nona]]" (Melor)., Na isa sa mga mababagsik na bagyong dumaan sa Pilipinas at ang matinding napuruhan nito ay [[Sorsogon]] at [[Oriental Mindoro]].<ref>https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/philippines-braces-for-more-typhoons-next-month/2050447</ref><ref>https://www.ndtv.com/topic/philippines-typhoon</ref> == Pilipinas == {{Main|Panahon ng bagyo sa Pilipinas}} <br>Ang mga pangalang naka pa-loob sa kahong may kulay ay ang mga bagong inihanay na mga pangalan ng [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko, at Astronomiko|PAGASA]]. {| class="wikitable" |+ Tala ng mga pangalan ng bagyo sa Pilipinas |- ! scope="col" colspan=14 style="background-color:lightgrey;"| [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2026|2026]] (Pangkat I) |- ! scope="row" rowspan=2 | Main | Ada || Basyang || Caloy || Domeng || Ester || Francisco || Gardo || Henry || [[Super Bagyong Inday|Inday]] || Josie || Kiyapo || {{grey|Luis}} || {{grey|Maymay}} |- | {{grey|Neneng}} || {{grey|Obet}} || {{tcname unused|Pilandok}} || {{grey|Queenie}} || {{grey|Rosal}} || {{grey|Samuel}} || {{grey|Tomas}} || {{tcname unused|Umberto}} || {{tcname unused|Venus}} || {{tcname unused|Waldo}} || <center>{{grey|X}}<center> || {{grey|Yayang}} || {{tcname unused|Zeny}} || |- !scope="row" | Auxiliary ||{{tcname unused|Agila}} ||{{tcname unused|Bagwis}} ||{{tcname unused|Chito}} ||{{tcname unused|Diego}} ||{{tcname unused|Elena}} ||{{tcname unused|Felino}} ||{{tcname unused|Gunding}} ||{{tcname unused|Harriet}} ||{{tcname unused|Indang}} ||{{tcname unused|Jessa}} || || || |- ! scope="col" colspan=14 style="background-color:skyblue;"| 2027 (Pangkat II) |- !scope="row" rowspan=2 | Main || {{grey|Amang}} || {{grey|Betty}} || {{grey|Chedeng}} || {{grey|Dodong}} || {{tcname unused|Emil}} || {{grey|Falcon}} || {{tcname unused|Gavino}} || {{grey|Hanna}} || {{grey|Ineng}} || {{grey|Jenny}} || {{grey|Kabayan}} || {{grey|Liwayway}} || {{grey|Marilyn}} |- | {{grey|Nimfa}} || {{grey|Onyok}} || {{grey|Perla}} || {{grey|Quiel}} || {{grey|Ramon}} || {{grey|Sarah}} || {{tcname unused|Tamaraw}} || {{tcname unused|Ugong}} || {{grey|Viring}} || {{grey|Weng}} || <center>{{grey|X}}<center> || {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Zigzag}} || |- !scope="row" | Auxiliary ||{{tcname unused|Abe}} ||{{tcname unused|Berto}} ||{{tcname unused|Charo}} ||{{tcname unused|Dado}} ||{{tcname unused|Estoy}} ||{{tcname unused|Felion}} ||{{tcname unused|Gening}} ||{{tcname unused|Herman}} ||{{tcname unused|Irma}} ||{{tcname unused|Jaime}} || || || |- ! scope="col" colspan=14 style="background-color:lightgreen;"| 2028 (Pangkat III) |- !scope="row" rowspan=2 | Main | {{tcname unused|Amuyao}} || {{grey|Butchoy}} || {{grey|Carina}} || {{grey|Dindo}} || {{grey|Edring}} || {{grey|Ferdie}} || {{grey|Gener}} || {{grey|Helen}} || {{grey|Igme}} || {{tcname unused|Josefa}} || {{tcname unused|Kidul}} || {{tcname unused|Lekep}} || {{grey|Marce}} |- | {{tcname unused|Nanolay}} || {{tcname unused|Onos}} || {{tcname unused|Puwok}} || {{grey|Querubin}} || {{grey|Romina}} || {{grey|Siony}} || {{grey|Tonyo}} || {{tcname unused|Upang}} || {{grey|Vicky}} || {{tcname unused|Warren}} || <center>{{grey|X}}<center> || {{grey|Yoyong}} || {{grey|Zosimo}} |- !scope="row" | Auxiliary |{{tcname unused|Alakdan}} || {{tcname unused|Baldo}} || {{tcname unused|Clara}} || {{tcname unused|Dencio}} || {{tcname unused|Estong}} | {{tcname unused|Felipe}} || {{tcname unused|Gomer}} || {{tcname unused|Heling}} || {{tcname unused|Ismael}} || {{tcname unused|Julio}} |- ! scope="col" colspan=14 style="background-color:lightyellow;"| 2029 (Pangkat IV) |- !scope="row" rowspan=2 | Main | {{grey|Auring}} || {{grey|Bising}} || {{tcname unused|Chico}} || {{grey|Dante}} || {{tcname unused|Elias}} || {{grey|Fabian}} || {{grey|Gorio}} || {{grey|Huaning}} || {{grey|Isang}} || {{grey|Jacinto}} || {{grey|Kiko}} || {{grey|Lannie}} || {{tcname unused|Magyawan}} |- | {{tcname unused|Nilad}} || {{tcname unused|Omar}} || {{grey|Paolo}} || {{grey|Quedan}} || {{grey|Ramil}} || {{grey|Salome}} || {{tcname unused|Tala}} || {{tcname unused|Urbano}} || {{grey|Verbena}} || {{grey|Wilma}} || <center>{{grey|X}}<center> || {{tcname unused|Yasmin}} || {{grey|Zoraida}} || |- !scope="row" | Auxiliary |{{tcname unused|Alamid}} ||{{tcname unused|Bruno}} ||{{tcname unused|Conching}} ||{{tcname unused|Dolor}} ||{{tcname unused|Ernie}} ||{{tcname unused|Florante}} ||{{tcname unused|Gerardo}} ||{{tcname unused|Hernan}} ||{{tcname unused|Isko}} ||{{tcname unused|Jerome}} || || || |} ===Talaan ng mga inialis na pangalan=== ; Mga hindi nagamit na pangalan {{div col start}} * {{tcname unused|Paloma}} * {{tcname unused|Quadro}} * {{tcname unused|Rapido}} * {{tcname unused|Roleta}} * {{tcname unused|Sibak}} * {{tcname unused|Sibasib}} * {{tcname unused|Tagbanwa}} * {{tcname unused|Talahib}} * {{tcname unused|Ubbeng}} * {{tcname unused|Wisik}} * {{tcname unused|Yaning}} * {{tcname unused|Zuma}} {{div col end}} ==Mga bagyo na mapaminsala== {|class="wikitable" style=font:size:100% |'''Rango''' |'''Bagyo''' |'''Taon''' |'''Rehiyon''' |'''PHP''' |'''USD''' |- | style="background-color:blueviolet;"|1 || Yolanda (Haiyan) || 2013 || Kabuuang Kabisayaan || 95.5 bilyon || $ 2.02 bilyon |- | style="background-color:purple;"|2 || Odette (Rai) || 2021 || Kabisayaan, Caraga || 51.8 bilyon || $ 1.2 bilyon |- | style="background-color:purple;"|3 || Pablo (Bopha) || 2012 || Rehiyon ng Dabaw || 43.2 bilyon || $ 1.06 bilyon |- | style="background-color:violet;"|4 || Glenda (Rammasun) || 2014 || Bikol, Calabarzon, K. Maynila || 38.6 bilyon || $ 771 milyon |- | style="background-color:blueviolet;"|5 || Ompong (Mangkhut) || 2018|| rowspan="2"| Rehiyon ng Lambak Cagayan, Ilokos || 33.9 bilyon || $ 627 milyon |- | style="background-color:orangered;"|6 || Pepeng (Parma) || 2009 || 27.3 bilyon || $ 581 milyon |- | style="background-color:orangered;"|7 || Ulysses (Vamco) || 2020 || Calabarzon, Gitnang Luzon || 20.2 bilyon || $ 418 milyon |- | style="background-color:blueviolet;"|8 || Rolly (Goni) || 2020 || Rehiyon ng Bikol, Calabarzon || 20 bilyon || $ 369 milyon |- | style="background-color:lightgreen;"|9 || Kristine (Trami) || 2024 || Hilagang, Luzon, Timog Luzon || 17.6 bilyon || $ 357 milyon |- | style="background-color:lightyellow;"|10 || Paeng (Nalgae) || 2022 || Rehiyon ng Bikol, Calabarzon || 17.5 bilyon || $ 265 milyon |} == Mga bagyo na maraming nasawi == {|class="wikitable" style=font:size:100% |'''Rango''' |'''Bagyo''' |'''Taon''' |'''Naitalang patay''' |- | 1 || '''Haiphong''' || 1881 || 20, 000 |- | 2 || Yolanda (Haiyan) || 2013 || 6, 300 |- | 3 || Uring (Thelma) || 1991 || 5, 100 |- | 4 || Pablo (Bopha) || 2012 || 1, 901 |- | 5 || Angela || 1867 || 1, 800 |- | 6 || Winnie (2004) || 2004 || 1, 619 |- | 7 || "Oktubre 1897 Bagyo" || 1897 || 1, 500 |- | 8 || Nitang (Ike) || 1984 || 1, 363 |- | 9 || Sendong (Washi) || 2011 || 1, 268 |- | 10 || Trix || 1952 || 955 |} ===Mga pangalang isasalang sa bawat taon=== {{See|Pagpapangalan sa bagyo}} {| class="wikitable sortable" ! Letra ! Total ! Pangalan ! Mga taon |- | A || 1 || {{tcname unused|Amuyao}} || ''2028'' |- | B || 0 || --- || --- |- | C || 1 || {{tcname unused|Chico}} || ''2029'' |- | D || 0 || --- || --- |- | E || 2 || {{tcname unused|Edring}}, {{tcname unused|Emil}}, {{tcname unused|Elias}} || ''2028'', ''2027'', ''2029'' |- | F || 0 || --- || --- |- | G || 1 || {{tcname unused|Gavino}} || ''2027'' |- | H || 0 || --- || --- |- | I || 0 || --- || --- |- | J || 1 || {{tcname unused|Josefa}} || ''2028'' |- | K || 1 || {{tcname unused|Kidul}}, {{tcname unused|Kiyapo}} || ''2028'', ''2026'' |- | L || 1 || {{tcname unused|Lekep}} || ''2028'' |- | M || 1 || {{tcname unused|Magyawan}} || ''2029'' |- | N || 2 || {{tcname unused|Nanolay}}, {{tcname unused|Nilad}} || ''2028'', ''2029'' |- | O || 2 || {{tcname unused|Onos}}, {{tcname unused|Omar}} || ''2028'', ''2029'' |- | P || 2 || {{tcname unused|Pilandok}}, {{tcname unused|Puwok}} || ''2026'', ''2028'' |- | Q || 0 || --- || --- |- | R || 0 || --- || --- |- | S || 0 || --- || --- |- | T || 2 || {{tcname unused|Tamaraw}}, {{tcname unused|Tala}} || ''2023'', ''2029'' |- | U || 3 || {{tcname unused|Ugong}}, {{tcname unused|Umberto}}, {{tcname unused|Upang}}, {{tcname unused|Urbano}} || ''2023'', ''2022'', ''2024'', ''2029'' |- | V || 1 || {{tcname unused|Venus}} || ''2026'' |- | W || 2 || {{tcname unused|Waldo}}, {{tcname unused|Warren}} || ''2026'', ''2024'' |- | Y || 1 || {{tcname unused|Yasmin}} || ''2025'' |- | Z || 2 || {{tcname unused|Zigzag}}, {{tcname unused|Zeny}} || --- |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Mga bagyo sa Pilipinas}} [[Kategorya:Bagyo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Pilipinas]] [[Kategorya:Panahon]] {{Usbong|Panahon|Kalikasan}} mv5vct0rwgswk3p4vgeea654d0e6jmi 0 280259 2217086 2212272 2026-07-24T09:25:20Z Ivan P. Clarin 84769 /* 2020s */ 2217086 wikitext text/x-wiki {{For|Bagyo|Bagyo sa Pilipinas}} {{Refimprove|date=Mayo 2018}} [[File:PAGASA Philippine Area of Responsibility - tl.svg|thumb|240px|Ang Philippine Area of Responsibility (PAR) para sa mga nagbabadyang bagyo]] Ang mga bagyo sa Pilipinas ay napapalitan kada 4 taon (pagitan) kapag mas mataas ang pinsala nito, naayon ito sa Japan Meteorological Agency o (JMA), (JTWC), kapag ang isang bagyo ay nasa labas nang Pilipinas hindi ito maipapangalan bagamat ito ay nanatiling mayroon pangalan sa labas nang Philippine Area of Responsibility,<ref>https://www.typhoon2000.ph/names.htm</ref>Sa bawat ahensya ay parehas rin rito Pilipinas, itinatag ito noong 1963 ([[PAGASA]]), May mga klase nang bagyo, dipende sa lakas nang Bagyo, Tropical Depression, Tropical Storm, Severe Tropical Storm, Typhoon at Super Typhoon (Super Bagyo), Inaalis any pangalan nang isang bagyo kapag ito ay nakapaminsala nang imprasraktura, istraktura, bilang ng patay na tao, sugatan, sira-sirang ari-arian.<ref>{{Cite web |url=http://www.typhooncommittee.org/tc-retired-tropical-name-list |title=Archive copy |access-date=2021-01-30 |archive-date=2021-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205090832/http://www.typhooncommittee.org/tc-retired-tropical-name-list/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.self.gutenberg.org/articles/eng/list_of_retired_philippine_typhoon_names |title=Archive copy |access-date=2021-01-30 |archive-date=2020-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809063256/http://self.gutenberg.org/articles/eng/List_of_retired_Philippine_typhoon_names |url-status=dead }}</ref><ref>http://self.gutenberg.org/articles/eng/list_of_retired_pacific_typhoon_names_(jma){{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == [[Ika-20 siglo|Bago ang dekada 2000]] == {| class="wikitable sortable" ! PAGASA<br>Pangalan !! Kapalitang pangalan !! Petsa (aktibo) !! Kategorya Ng<br />PAGASA!! Napanatiling<br>bilis ng hangin !! Presyon !! class="unsortable"|Apektadong lugar !! Pinsala<br>{{small|(PHP)}}!! Pinsalang lugar !! Patay !! Nawawala |- | Dading (Winnie) || Didang || Hunyo 26 - Hulyo 3, 1964 || Bagyo || 185 km/h (115 mph) || 970 hPa (28.64 inHg) || Gitnang Luzon || Hindi pa || 100 || -- |- | Welming (Emma) || Warling || Oktubre 31 - Nobyembre 8, 1967 || Super Bagyo || 260 km/h (160 mph) || 910 hPa (26.87 inHg) || Silanganin, Hilagang Bisayas, Timog Luzon || 300 || 64 |- | Pitang (Georgia) || Pasing || Seteyembre 8–14, 1970 || Super Bagyo || 260 km/h (160 mph) || 905 hPa (26.72 inHg) || Gitnang Luzon || 1.4 milyon || 95 || 80 |- | Sening (Joan) || Susang || Oktubre 10–18, 1970 || Super Bagyo || 280 km/h (175 mph) || 905 hPa (26.72 inHg) || Timog Luzon, Hilagang Bisayas || 74 milyon || 768 || 193 |- | Titang (Kate) || Tering || Oktubre 14–25, 1970 || Super Bagyo || 240 km/h (150 mph) || 940 hPa (27.76 inHg) || Mindanaw, Kanlurang Bisayas || 50 milyon || 1,551 || 284 |- | Yoling (Patsy) || Yaning || Nobyembre 14 – 22, 1970 || Super Bagyo || 260 km/h (155 mph) || 910 hPa (26.87 inHg) || Luzon || 460 milyon || 611 || 81 |- | Wening (Elaine) || Weling || Oktubre 23 - Nobyembre 1, 1974 || Bagyo || 175 km/h (110 mph) || 940 hPa (27.76 inHg) || Gitnang Luzon || 21 milyon || 23 |- | Didang (Olga) || Ditang || Mayo 10 – 28, 1976 || Bagyo || 150 km/h (90 mph) || 940 hPa (27.76 inHg) Luzon || 1.16 bilyon || 374 |- | {{sortname||Unding}} <br /> || Unsing || Nobyembre 6&ndash;17, 1977 || Bagyo || 150 km/h (90 mph) || 955 hPa (28.20 inHg) || Hilagang Luzon || {{CNone|Unspecified}} || 111 |- | Atang (Olive) || Akang || Abril 15 – 26, 1978 || Bagyo || 150 km/h (90 mph) || 955 hPa (28.20 inHg) || Bisayas, Timog Luzon || 24.5 million || 111 |- | Kading (Rita) || Katring || Oktubre 15–29, 1978 || Super Bagyo || 220 km/h (140 mph) || 880 hPa (25.99 inHg) || Gitnang Luzon || 100 milyon || 444 || 354 |- | Nitang (Ike) || Ningning || Agosto 26 – Setyembre 6, 1984 || Bagyo || 165 km/h (105 mph) || 950 hPa (28.05 inHg) || Bisayas, Hilagang Mindanaw || 4.1 bilyon || 3,000 |- | Undang (Agnes) || Unsang || Oktubre 30 – Nobyembre 8, 1984 || Bagyo || 195 km/h (120 mph) || 925 hPa (27.32 inHg) || Bisayas, Timog Luzon || 1.9 bilyon || 895 || 275 |- | Herming (Betty) || Helming || Agosto 8 – 17, 1987 || Super Bagyo || 205 km/h (125 mph) ||890 hPa (26.28 inHg) || Timog Luzon, Silangang Bisayas ||2.07 bilyon || 94 |- | Sisang (Nina) || Sendang || Nobyembre 16 – 30, 1987 || Super Bagyo || 165 km/h (105 mph) || 930 hPa (27.46 inHg) || Timog Luzon || 1.12 bilyon || 1,036 |- | Unsang (Ruby) || Ulpiang || Oktubre 20 – 28, 1988 || Bagyo || 140 km/h (85  mph) || 950 hPa (28.05 inHg) || Luzon || 5.64 bilyon || 157 |- | Yoning (Skip) || Yerling || Nobyembre 3 – 12, 1988 || Bagyo || 150 km/h (90  mph) || 950 hPa (28.05 inHg) || Silangang Bisayas, Timog Luzon || 2.77 bilyon || 217 || 95 |- | Ruping (Mike) || Ritang || Nobyembre 5 – 18, 1990 || Super Bagyo || 185 km/h (115 mph) || 915 hPa (27.02 inHg) || Bisayas || 10.8 bilyon || 748 || 246 |- | [[Bagyong Uring|Uring]] (Thelma) || Ulding || Nobyembre 1 – 8, 1991 || Tropikal Bagyo || 85 km/h (50 mph) || 992 hPa (29.29 inHg) || Bisayas || 1.05 bilyon || 5,956 || 3,000 |- | Monang (Lola) || N/A || Bagyo || 85 km/h (50 mph) || 992 hPa (29.29 inHg) || Bisayas || 1.05 bilyon || 230 || 0 |- | [[Super Bagyong Rosing|Rosing]] (Angela) || Rening || Oktubre 25 – Nobyembre 7, 1995 || Super Bagyo || 215 km/h (130 mph) || 910 hPa (26.87 inHg) || Timog Luzon || 10.8 bilyon || 936 |- | Iliang (Zeb) || Inday || Oktubre 7–14, 1998 || Super Bagyo || 205 km/h (125 mph) || 900 hPa (26.58 inHg) || Timog Luzon || 5.38 bilyon || 46 || 29 |- | Loleng (Babs) || Lagalag || Oktubre 15 – 24, 1998 || Super Bagyo || 155 km/h (100 mph) || 940 hPa (27.38 inHg) || Bisayas, Luzon || 6.79 bilyon || 303 || 29 |} ===Talaan ng mga tinangal na pangalan bagyo sa Pilipinas 2000-10s=== {|class="collapsible collapsed wikitable toccolours" width=60% |- !style="background: white" colspan=4 align="center" |Talaan ng mga tinangal na pangalan bagyo sa Pilipinas |- | '''Taon''' | '''Local na pangalan''' | '''Kapalit na pangalan''' |- | rowspan="9"| 2001 || ''Barok'' || [[Bagyong Bising|Bising]] |- | ''Darna'' || [[Bagyong Dante (paglilinaw)|Dante]] |- | ''Pabling'' || [[Bagyong Pepeng|Pepeng]] |- | {{grey|Roleta}} || [[Bagyong Ramil|Ramil]] |- | {{grey|Sibak}} || [[Bagyong Santi|Santi]] |- | {{grey|Talahib}} || [[Bagyong Tino|Tino]] |- | {{grey|Ubbeng}} || [[Bagyong Urduja|Urduja]] |- | {{grey|Yaning}} || [[Super Bagyong Yolanda|Yolanda]] |- | {{grey|Zuma}} || [[Bagyong Zoraida|Zoraida]] |- | rowspan="12"| 2002 || ''Dagul'' || [[Bagyong Domeng|Domeng]] |- | ''Espada'' || [[Bagyong Ester|Ester]] |- | ''Gloria'' || [[Bagyong Glenda|Glenda]] |- | ''Hambalos'' || [[Bagyong Henry|Henry]] |- | ''Kaka'' || Katring |- | ''Lagalag'' || [[Bagyong Luis|Luis]] |- | {{grey|Paloma}} || [[Bagyong Paeng|Paeng]] |- | {{grey|Quadro}} || [[Bagyong Queenie|Queenie]] |- | {{grey|Rapido}} || [[Bagyong Reming|Reming]] |- | {{grey|Sibasib}} || [[Bagyong Seniang|Seniang]] |- | {{grey|Tagbanwa}} || [[Bagyong Tomas|Tomas]] |- | {{grey|Wisik}} || {{tcname unused|Waldo}} |- | rowspan="8"| 2003 || ''Batibot'' || Bebeng |- | ''Gilas'' || [[Bagyong Goring|Goring]] |- | ''Lakay'' || [[Bagyong Lando|Lando]] |- | ''Manang'' || [[Bagyong Mina|Mina]] |- | ''Niña'' || Nonoy |- | ''Pogi'' || [[Bagyong Pedring|Pedring]] |- | ''Roskas'' || [[Bagyong Ramon|Ramon]] |- | ''Sikat'' || [[Bagyong Sendong|Sendong]] |- | 2005 || <s>Undang</s> || Urduja |- | 2009 || ''Feria'' || [[Bagyong Fabian |Fabian]] |- | 2010 || ''Katring'' || [[Bagyong Karding|Karding]] |- | 2011 || ''Nonoy'' || [[Bagyong Nona|Nona]] |} == [[Ika-21 siglo|2000s]] == {| class="wikitable sortable" ! PAGASA<br>Pangalan !! WMO<br>pangalan !! Petsa<br>Aktibo !! PAGASA<br>Kategorya !! Sustained<br>bilis ng hang in !! Presyon !! class="unsortable"|Apektadong lugar !! Pinsala<br><small>(PHP)</small>!! Patay !! Nawawala |- | Nanang (Lingling) || Nando || Nobyembre 6 — 10, 2001 || Bagyo ||120 km/h (75 mph) || Hindi tinukoy || Luzon || ₱4.67 bilyon || 236 || 88 |- | Harurot (Imbudo) || Hanna || Hulyo 19 — 23, 2003 || Super Bagyo || 185 km/h (115 mph) || 941 hPa (27.79 inHg) || Luzon || ₱4.73 bilyon || 64 || 2 |- | [[Bagyong Unding|Unding]] (Muifa) || Ulysses || Nobyembre 14 — 21, 2004 || Bagyo || 120 km/h (75 mph) || 976 hPa (28.82 inHg) || Luzon || ₱853 milyon || 68 || 69 |- | [[Bagyong Violeta|Violeta]] (Merbok) || Vicky || Nobyembre 22 — 23, 2004 || Tropikal Depresyon || 55 km/h (35 mph) || 1000 hPa (29.53 inHg) || Luzon || ₱2.1 bilyon || 29 || 17 |- | [[Bagyong Winnie|Winnie]] || {{tcname unused|Warren}} || Nobyembre 27 — 30, 2004 || Tropikal Depresyon || 55 km/h (35 mph) || 1000 hPa (29.53 inHg) || Luzon || ₱679 milyon || 1,619 || 713 |- | [[Bagyong Milenyo|Milenyo]] (Xangsane) || Mario || Setyembre 25 — 29, 2006 || Bagyo || 155 km/h (100 mph) 972 hPa (28.70 inHg) || Luzon, Bisayas || ₱6.61 bilyon || 110 || 79 |- | [[Bagyong Reming|Reming]] (Durian) || Ruby || Nobyembre 28 – December 2, 2006 || Super Bagyo || 195 km/h (120 mph) || 938 hPa (27.70 inHg) || Luzon, Bisayas || ₱6.05 bilyon || 1,400 || 762 |- | [[Bagyong Cosme|Cosme]] (Halong) || Carina || Mayo 15 — 19, 2008 || Severe tropikal bagyo || 110 km/h (70 mph) || 970 hPa (28.64 inHg) || Luzon || ₱4.71 bilyon || 51 || 3 |- | [[Bagyong Frank|Frank]] (Fengshen) || Ferdie || Hunyo 18 — 23, 2008 || Bagyo || 165 km/h (105 mph) || 958 hPa (28.29 inHg) || Luzon, Bisayas || ₱13.5 bilyon || 1,501 || 87 |- | [[Bagyong Ondoy|Ondoy]] (Ketsana) ||Odette || Setyembre 24 — 27, 2009 || Bagyo || 130 km/h (80 mph) || 980 hPa (28.94 inHg) || Luzon || ₱11 bilyon || 464 || 37 |- | [[Bagyong Pepeng|Pepeng]] (Parma) || Paolo || Seteymebre 30 – Oktubre 10, 2009 || Bagyo || 195 km/h (120 mph) || 938 hPa (27.70 inHg) || Bisayas, Luzon || ₱27.3 bilyon || 465 || 47 |} == [[Ika-21 siglo|2010s]] == Simula noong 2010 ang Bagyong Juan ang lubos na nakapinsala sa Hilagang Luzon, Inalis ito sa is a mga listahan nang bagyo umabot ito sa kategoryang 5 nagiwan into nang 8.22 bilyon nang lumapag into as probinsya nang [[Isabela]], Sumunod ang mga bagyong Mina, Sendong, Pablo, Yolanda, Glenda, Lando at iba pa. Ang bagyong Nonoy ay sa panahon ng 2011 ng Bagyo sa [[Karagatang Pasipiko]] ay inalis sa 2015 ng Bagyo sa Karagatang Pasipiko at pinalitan ito nang pangalan na ''Nona''. {| class="wikitable sortable" ! PAGASA<br>Pangalan !! Kapalitang pangalan !! Petsa (aktibo) !! PAGASA<br>Kategorya !! Sustained<br>bilis ng hang in !! Presyon !! class="unsortable"|Apektadong lugar !! Pinsala<br><small>(PHP)</small> !! Patay !! Nawawala |- | [[Bagyong Juan|Juan]] (Megi) || Jose || Oktubre 15 — 20, 2010 || Super Bagyo || 220 km/h (140 mph) 885 hPa (26.13 inHg) || Luzon || ₱12 bilyon || 31 || 4 |- | Bebeng (Aere) || Betty || Mayo 6 – 10, 2011 || Tropikal Bagyo || 85 km/h (50 km/h) || 992 hPa (29.29 inHg) || Luzon, Bisayas || ₱2.25 bilyon || 35 || |- | Juaning (Nock-ten) || Jenny || Hulyo 24 – 28, 2011 || Severe tropikal bagyo || 95 km/h (60 mph) || 985 hPa (29.09 inHg) || Bisayas, Luzon || ₱4.44 bilyon || 77 || 9 |- | [[Bagyong Mina|Mina]] (Nanmadol) || Marilyn || Agosto 21 – 29, 2011 || Bagyo || 195 km/h (120 mph) || 925 hPa (27.32 inHg) || Luzon || ₱2.09 bilyon || 36 || 8 |- | [[Bagyong Pedring|Pedring]] (Nesat) || Perla || Setyembre 24 – 28, 2011 || Bagyo || 140 km/h (85 mph) || 967 hPa (28.56 inHg) || Luzon || ₱14.6 bilyon || 85 || 0 |- | [[Bagyong Sendong|Sendong]] (Washi) || Sarah || Disyembre 14 – 18, 2011 || Severe Tropikal Bagyo || 95 km/h (60 mph) || 992 hPa (29.29 inHg) || Bisayas, Mindanaw || ₱2.07 bilyon || 1,268 || 181 |- | [[Bagyong Pablo|Pablo]] (Bopha) || Pepito || Disyembre 2 – 9, 2012 || Super Bagyo || 185 km/h (115 mph) || 930 hPa (27.46 inHg) || Mindanaw, Bisayas, Luzon || ₱36.9 bilyon || 1,901 || 844 |- | [[Bagyong Labuyo|Labuyo]] (Utor) || Lannie || Agosto 9 – 13, 2013 || Bagyo || 195 km/h (120 mph) || 925 hPa (27.32 inHg) || Luzon || ₱1.42 bilyon || 11 || 3 |- | [[Bagyong Santi|Santi]] (Nari) || Salome || Oktobre 8 – 13, 2013 || Bagyo || 140 km/h (85 mph) || 965 hPa (28.50 inHg) || Luzon || ₱3.33 bilyon || 15 || 5 |- | [[Super Bagyong Yolanda|Yolanda]] (Haiyan) || {{tcname unused|Yasmin}} || Nobyembre 6 – 9, 2013 || Super Bagyo || 230 km/h (145 mph) || 914 hPa (26.99 inHg) || Bisayas, Mindanaw, Palawan || ₱95.5 bilyon || 6,300 || 1,062 |- | [[Bagyong Glenda|Glenda]] (Rammasun) || Gardo || Hulyo 13 – 17, 2014 || Bagyo || 165 km/h (105 mph) || 935 hPa (27.61 inHg) || Luzon || ₱38.6 bilyon || 106 || 6 |- | Jose (Halong) || Josie || August 2–7, 2014 || Super Bagyo || 195 km/h (120 mph) || 920 hPa (27.17 inHg) || Luzon || ₱1.59 bilyon || 2 || 0 |- | [[Bagyong Mario|Mario]] (Fung-wong) || Maymay || Setyembre 17 - 21, 2014 || Tropikal Bagyo || 85 km/h (50 mph) || 985 hPa (29.09 inHg) || Luzon || ₱3.4 bilyon || 18 || 4 |- | [[Bagyong Ruby|Ruby]] (Hagupit) || Rosita || Disyembre 3 – 10, 2014 || Bagyo || 215 km/h (130 mph) || 905 hPa (26.72 inHg) || Bisayas, Luzon || ₱5.1 bilyon || 18 || 0 |- | [[Bagyong Seniang (2014)|Seniang]] (Jangmi) || Samuel || Disyembre 28–31, 2014 || Tropikal Bagyo || 75 km/h (45 mph) || 996 hPa (29.41 inHg) || Bisayas, Mindanaw || ₱1.27 bilyon || 66 || 6 |- | [[Bagyong Lando|Lando]] (Koppu) || Liwayway || Oktubre 14 – 22, 2015 || Super Bagyo || 185 km/h (115 mph) || 920 hPa (27.17 inHg) || Luzon || ₱14.6 bilyon || 48 || 83 |- | [[Bagyong Nona|Nona]] (Melor) || Nimfa || Disyembre 9 – 17, 2015 || Bagyo || 175 km/h (110 mph) || 935 hPa (27.61 inHg) || Luzon, Bisayas || ₱7.02 bilyon || 42 || 4 |- | [[Bagyong Karen|Karen]] (Sarika) || Kristine || Oktubre 11 – 16, 2016 || Bagyo || 175 km/h (110 mph) || 935 hPa (27.61 inHg) || Luzon || ₱3.66 bilyon || 0 || 0 |- | [[Bagyong Lawin|Lawin]] (Haima) || Leon || Oktubre 16 – 21, 2016 || Super Bagyo || 215 km/h (130 mph) || 900 hPa (26.58 inHg) || Luzon || ₱5.95 bilyon || 14 || 0 |- | [[Bagyong Nina (2016)|Nina]] (Nock-ten) || Nika || Disyembre 22 – 28, 2016 || Super Bagyo || 195 km/h (120 mph) || 915 hPa (27.02 inHg) || Luzon || ₱5.92 bilyon || 13 || 21 |- | [[Bagyong Urduja|Urduja]] (Kai-tak) || Uwan || Disyembre 11 – 19, 2017 || Tropikal Bagyo || 85 km/h (50 mph) || 993 hPa (29.32 inHg) || Bisayas || ₱3.94 bilyon || 47 || 44 |- | [[Bagyong Vinta|Vinta]] (Tembin) || Verbena || Disyembre 20 – 24, 2017 || Bagyo || 120 km/h (75 mph) || 973 hPa (28.73 inHg) || Visayas, Mindanaw || ₱2.1 bilyon || 173 || 169 |- | [[Super Bagyong Ompong|Ompong]] (Mangkhut) || Obet || Setyembre 7 – 27, 2018 || Super Bagyo || 205 km/h (125 mph) || 905 hPa (26.72 inHg) || Luzon || ₱33.9 bilyon || 82 || 2 |- | [[Bagyong Rosita|Rosita]] (Yutu) || Rosal || Oktubre 20 – Nobyembre 3, 2018 || Bagyo || 215 km/h (130 mph) || 900 hPa (26.58 inHg) || Luzon || ₱2.9 bilyon || 20 || 0 |- | [[Bagyong Usman|Usman]] || {{tcname unused|Umberto}} || Disyembre 25 – 29, 2018 || Tropikal Depresyon || 55 km/h (35 mph) || 998 hPa (29.47 inHg) || Bisayas, Luzon || ₱5.41 bilyon || 158 || 26 |- | [[Bagyong Tisoy|Tisoy]] (Kammuri) || {{tcname unused|Tamaraw}} || Nobyembre 23 - Disyembre 7, 2019 || Bagyo || 175 km/h (110 mph) || 945 hPa (27.91 inHg) || Luzon, Bisayas || ₱6.65 bilyon || 17 || 0 |- | [[Bagyong Ursula|Ursula]] (Phanfone) || {{tcname unused|Ugong}} || Disyembre 19 - 29, 2019 || Bagyo || 150 km/h (90 mph) || 970 hPa (28.64 inHg) || Luzon, Bisayas || ₱4.38 bilyon || 57 || 6 |} == [[Ika-21 siglo|2020s]] == Ang Bagyong Vongfong (Ambo) ay ang bagyong kaunaunahang bagyo sa [[Pilipinas]] at sa Pasipiko na tumama sa dekada 2020s. {| class="wikitable sortable" ! PAGASA<br>Pangalan !! Kapalitang pangalan !! Petsa (aktibo) !! PAGASA<br>Kategorya !! Sustained<br>bilis ng hang in !! Presyon !! class="unsortable"|Apektadong lugar !! Pinsala<br><small>(PHP)</small> !! Patay !! Nawawala |- | [[Bagyong Ambo (2020)|Ambo]] (Vongfong) || Aghon || Mayo 9 – 18, 2020 || Bagyo || 155 km/h (100 mph) || 960 hPa (28.35 inHg) || Luzon, Bisayas || ₱1.57 bilyon || 5 || 0 |- | [[Bagyong Quinta|Quinta]] (Molave) || Querubin || Oktubre 23 – 29, 2020 || Bagyo || 165 km/h (105 mph) || 945 hPa (27.91 inHg) || Luzon || ₱4.22 bilyon || 27 || 4 |- | [[Super Bagyong Rolly|Rolly]] (Goni) || Romina || Oktubre 31 – Nobyembre 2, 2020 || Super Bagyo || 220 km/h (140 mph) || 905 hPa (26.72 inHg) || Luzon || ₱17.9 bilyon || 31 || 0 |- | [[Bagyong Ulysses|Ulysses]] (Vamco) || {{tcname unused|Upang}} || Nobyembre 9 – 12, 2020 || Bagyo || 155 km/h (100 mph) || 955 hPa (28.20 inHg) || Luzon || ₱20.2 bilyon || 102 || 10 |- | [[Bagyong Jolina (2021)|Jolina]] (Conson) || Jacinto || Setyembre 5 - 13, 2021 || Bagyo || 95 km/h (60 mph) || 992 hPa (29.29 inHg) || Luzon, Bisayas || ₱5.17 bilyon || 23 || 2 |- | Maring (Kompasu) || Mirasol || Oktubre 7 - 14, 2021 || Severe Tropikal Bagyo || 100 km/h (65 mph) || 975 hPa (28.79 inHg) || Luzon || ₱7.39 bilyon || 43 || 16 |- | [[Super Bagyong Odette|Odette]] (Rai) || Opong || Disyembre 11 - 21, 2021 || Super Bagyo || 195 km/h (120 mph) || 915 hPa (27.02 inHg) || Bisayas, Mindanaw, Palawan || ₱47.1 bilyon || 405 || 52 |- | [[Bagyong Agaton|Agaton]] (Megi) || Ada || Abril 8 - 12, 2022 || Tropikal Bagyo || 75 km/h (45 mph) || 993 hPa (29.32 inHg) || Bisayas, Mindanaw || ₱2.26 bilyon || 214 || 132 |- | [[Bagyong Florita (2022)|Florita]] (Ma-on) || Francisco || Agosto 20 - 26, 2022 || Severe Tropikal Bagyo || 100 km/h (65 mph) || 980 hPa (28.94 inHg) || Luzon || ₱2.43 bilyon || 4 || 0 |- | [[Bagyong Karding (2022)|Karding]] (Noru) || Kiyapo || Setyembre 21 - Oktubre 1, 2022 || Super Bagyo || 195 km/h (120 mph) || 940 hPa (27.76 inHg) || Luzon || ₱3.38 bilyon || 12 || 5 |- | [[Bagyong Paeng (2022)|Paeng]] (Nalgae) || {{tcname unused|Pilandok}} || Oktubre 26 - Nobyembre 3, 2022 || Severe Tropikal Bagyo || 110 km/h (70 mph) || 975 hPa (28.79 inHg) || Luzon, Bisayas, Mindanaw || ₱13.8 milyon || 160 || 29 |- | [[Super Bagyong Egay|Egay]] (Doksuri) || {{tcname unused|Emil}} || Hulyo 20 – 30, 2023 || Super Bagyo || 185 km/h (115 mph) || 925 hPa (27.32 inHg) || Luzon || ₱15.3 bilyon || 56 || 11 |- | [[Bagyong Goring|Goring]] (Saola) || {{tcname unused|Gavino}} || Agosto 22 – Setyembre 3, 2023 || Super Bagyo || 185 km/h (115 mph) || 920 hPa (27.17 inHg) || Luzon || ₱2.49 bilyon || 3 || 0 |- | [[Bagyong Aghon|Aghon]] (Ewiniar) || {{tcname unused|Amuyao}} || Mayo 23 – 30, 2024 || Bagyo || 140 km/h (85 mph) || 965 hPa (28.50 inHg) || Luzon || ₱1.02 bilyon || 6 || 8 |- | [[Bagyong Enteng|Enteng]] (Yagi) || {{tcname unused|Edring}} || Agosto 31 – Setyembre 9, 2024 || Malubhang bagyo || 100 km/h (65 mph) || 975 hPa (28.79 inHg) || Luzon || ₱2.61 bilyon || 21 || 22 |- | [[Bagyong Julian|Julian]] (Krathon) || {{tcname unused|Josefa}} || Setyembre 26 – Oktubre 3, 2024 || Super bagyo || 195 km/h (120 mph) || 920 hPa (27.17 inHg) || Luzon || ₱1.57 bilyon || 5 || 12 |- | [[Bagyong Kristine|Kristine]] (Trami) || {{tcname unused|Kidul}} || Oktubre 18 – 29, 2024 || Malubhang bagyo || 100 km/h (65 mph) || 975 hPa (28.79 inHg) || Luzon || ₱18.4 bilyon || 162 || 137 |- | [[Bagyong Leon (2024)|Leon]] (Kong-rey) || {{tcname unused|Lekep}} || Oktubre 24 – Nobyembre 7, 2024 || Super bagyo || 215 km/h (130 mph) || 925 hPa (27.32 inHg) || Luzon || Wala || Wala || Wala |- | [[Bagyong Nika|Nika]] (Toraji) || {{tcname unused|Nanolay}} || Nobyembre 8 – 15, 2024 || Bagyo || 130 km/h (80 mph) || 980 hPa (28.94 inHg) || Luzon || ₱321 milyon || 4 || 2 |- | [[Bagyong Ofel|Ofel]] (Usagi) || {{tcname unused|Onos}} || Nobyembre – 16, 2024 || Super bagyo || 175 km/h (110 mph) || 940 hPa (27.76 inHg) ||Luzon || ₱471 milyon || 5 || 12 |- | [[Super Bagyong Pepito|Pepito]] (Man-yi) || {{tcname unused|Puwok}} || Nobyembre 7 – 20, 2024 || Super Bagyo || 195 km/h (120 mph) ||920 hPa (27.17 inHg) || Luzon || ₱2.87 bilyon || 14 || 15 |- | [[Bagyong Crising|Crising]] (Wipha) || {{tcname unused|Chico}} || Hulyo 16 – 22, 2025 || Bagyo || 110km/h (70mph) || 975 hPa (28.79 inHG) || Luzon || || 20 |- | [[Bagyong Emong|Emong]] (Co-May) || {{tcname unused|Elias}} || Hulyo 22 - Agosto 3, 2025 || Bagyo || 110km/h (70mph) || 975 hPa (28.79 inHG) || Luzon || || 29 |- | [[Bagyong Mirasol (2025)|Mirasol]] (Mitag) || {{tcname unused|Magyawan}} || Setyembre 15 - 20, 2025 || Bagyo || 95km/h (70mph) || 992 hPa (28.79 inHG) || Luzon || || 20 |- | [[Super Bagyong Nando|Nando]] (Ragasa) || {{tcname unused|Nilad}} || Setyembre 16 - 25, 2025 || Bagyo || 205km/h (70mph) || 905 hPa (28.79 inHG) || Luzon || || 20 |- | [[Bagyong Opong|Opong]] (Bualoi) || {{tcname unused|Omar}} || Setyembre 22 - 29, 2025 || Bagyo || 120km/h (70mph) || 975 hPa (28.79 inHG) || Luzon, Kabisayaan || || 93 |- | [[Bagyong Tino|Tino]] (Kalmaegi) || {{tcname unused|Tala}} || Oktubre 31 - Nobyembre 7, 2025 || Bagyo || 165km/h (70mph) || 950 hPa (28.79 inHG) || Kabisayaan || || 288 |- | [[Bagyong Uwan|Uwan]] (Fung-wong) || {{tcname unused|Urbano}} || Oktubre 31 - Nobyembre 7, 2025 || Bagyo || 175km/h (70mph) || 935 hPa (28.79 inHG) || Luzon || || 34 |} ===Mga pangalang gagamitin sa mga susunod na panahon ng Bagyo sa Pasipiko=== {{See|Pagpapangalan sa bagyo}} {| class="wikitable sortable" ! Taon ! Total ! Pangalan |- | 2026 || 8 || {{tcname unused|Francisco}}, {{tcname unused|Kiyapo}}, {{tcname unused|Pilandok}}, {{tcname unused|Umberto}}, {{tcname unused|Venus}}, {{tcname unused|Waldo}}, {{tcname unused|Zeny}} |- | 2027 || 4 || {{tcname unused|Emil}}, {{tcname unused|Gavino}}, {{tcname unused|Tamaraw}}, {{tcname unused|Ugong}} |- | 2028 || 10 || {{tcname unused|Amuyao}}, {{tcname unused|Edring}}, {{tcname unused|Josefa}}, {{tcname unused|Kidul}}, {{tcname unused|Lekep}}, {{tcname unused|Nanolay}}, {{tcname unused|Onos}}, {{tcname unused|Puwok}}, {{tcname unused|Upang}}, {{tcname unused|Warren}} |- | 2029 || 8 || {{tcname unused|Chico}}, {{tcname unused|Elias}}, {{tcname unused|Magyawan}}, {{tcname unused|Nilad}}, {{tcname unused|Omar}}, {{tcname unused|Tala}}, {{tcname unused|Urbano}}, {{tcname unused|Yasmin}} |} ===Mga pangalan iniretiro sa bawat letra=== {| class="wikitable sortable" ! Letra || Kabuuan || Pangalan || Taong Iniretiro |- | A || 4 || Atang, Ambo, Agaton, Aghon || 1978, 2020, 2022, 2024 |- | B || 1 || Bebeng || 2011 |- | C || 2 || Cosme, Crising || 2008, 2025 |- | D || 2 || Dading, Didang || 1964, 1976 |- | E || 3 || Egay, Enteng, Emong || 2023, 2024, 2025 |- | F || 3 || Frank, Feria, Florita || 2008, 2009, 2022 |- | G || 3 || Gloria, Glenda, Goring || 2002, 2014, 2023 |- | H || 1 || Harurot || 2002 |- | I || 1 || Iliang || 1998 |- | J || 5 || Juan, Juaning, Jose, Jolina, Julian || 2010, 2011, 2014, 2021, 2024 |- | K || 6 || Kading, Katring, Kanor, Karen, Karding, Kristine || 1987, 2010, 2014, 2016, 2022, 2024 |- | L || 5 || Loleng, Labuyo, Lando, Lawin, Leon || 1998, 2013, 2015, 2016, 2024 |- | M || 5 || Monang, Milenyo, Mina, Mario, Maring, Mirasol || 1993, 2006, 2011, 2014, 2021, 2025 |- | N || 6 || Nitang, Nanang, Nonoy, Nona, Nina, Nika, Nando || 1984, 2001, 2011, 2015, 2016, 2024, 2025 |- | O || 5 || Ondoy, Ompong, Odette, Ofel, Opong || 2009, 2018, 2021, 2024, 2025 |- | P || 5 || Pepeng, Pedring, Pablo, Paeng, Pepito || 2009, 2011, 2012, 2022, 2024 |- | Q || 1 || Quinta || 2020 |- | R || 6 || Ruping, Rosing, Reming, Ruby Rosita, Rolly || 1990, 1995, 2006, 2014, 2018, 2020 |- | S || 5 || Sening, Sendong, Sisang, Santi, Seniang || 1970, 1987, 2011, 2013, 2014 |- | T || 3 || Titang, Tisoy, Tino || 1970, 2019, 2025 |- | U || 10 || Unding (dalawang beses), Undang, Unsang, Uring, Urduja, Usman, Ursula, Ulysses, Uwan || 1977, 1984, 1988, 1991, 2004, 2017, 2018, 2019, 2020, 2025 |- | V || 2 || Violeta, Vinta || 2004, 2017 |- | W || 3 || Welming, Wening, Winnie || 1967, 1974, 2004 |- | Y || 3 || Yoling, Yoning, Yolanda || 1970, 1988, 2013 |- | Z || {{CNone|-}} || {{CNone|-}} || {{CNone|-}} |} == Sanggunian == {{reflist}} {{Rinetirong pangalan ng bagyo sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga bagyo]] {{usbong}} adwgaplicd7gheenm38q52z7uizh8n3 0 281029 2217077 1785716 2026-07-24T05:51:15Z Ivan P. Clarin 84769 2217077 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{Distinguish|The Greatest Showman}} Ang '''''The Greatest Showman''''' ay isang [[pelikula]]ng [[musika]]l na mula sa [[Estados Unidos]] at ipinalabas noong 2017. Dinirehe ito ni Michael Gracey at ito ang kanyang kauna-unahang pagdirehe. Sinulat naman ito nina Jenny Bicks at Bill Condon na pinagbibidahan nina [[Hugh Jackman]], [[Zac Efron]], [[Michelle Williams]], [[Rebecca Ferguson]], at [[Zendaya]]. Kinuha ng pelikula ang inspirasyon mula sa kuwento ng likha ni P. T. Barnum na Barnum & Bailey Circus at buhay ng mga tampok na atraksyon nito. Nagsimula ang prinsipal na [[potograpiya]] sa [[Lungsod ng New York]] noong Nobyembre 2016. Nag-''premiere'' o unang pinalabas ang pelikula noong Disyembre 8, 2017, sa loob ng [[barko]]ng RMS ''Queen Mary 2''. Nailabas sa Estados Unidos noong Disyembre 20, 2017, ng 20th Century Fox at kumita ng [[Dolyar ng Estados Unidos|$]] 434{{nbsp}}milyon sa buong mundo na naging ang ikalimang ''live-action'' na pelikulang musikal na may pinakamalaking kinita sa lahat ng panahon. [[Kaurian:Mga pelikula mula sa Estados Unidos]] ii8p6i4rgegynthrbvawjs05kszm828 2217078 2217077 2026-07-24T05:51:33Z Ivan P. Clarin 84769 2217078 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{Distinguish|The Greatest Showdown}} Ang '''''The Greatest Showman''''' ay isang [[pelikula]]ng [[musika]]l na mula sa [[Estados Unidos]] at ipinalabas noong 2017. Dinirehe ito ni Michael Gracey at ito ang kanyang kauna-unahang pagdirehe. Sinulat naman ito nina Jenny Bicks at Bill Condon na pinagbibidahan nina [[Hugh Jackman]], [[Zac Efron]], [[Michelle Williams]], [[Rebecca Ferguson]], at [[Zendaya]]. Kinuha ng pelikula ang inspirasyon mula sa kuwento ng likha ni P. T. Barnum na Barnum & Bailey Circus at buhay ng mga tampok na atraksyon nito. Nagsimula ang prinsipal na [[potograpiya]] sa [[Lungsod ng New York]] noong Nobyembre 2016. Nag-''premiere'' o unang pinalabas ang pelikula noong Disyembre 8, 2017, sa loob ng [[barko]]ng RMS ''Queen Mary 2''. Nailabas sa Estados Unidos noong Disyembre 20, 2017, ng 20th Century Fox at kumita ng [[Dolyar ng Estados Unidos|$]] 434{{nbsp}}milyon sa buong mundo na naging ang ikalimang ''live-action'' na pelikulang musikal na may pinakamalaking kinita sa lahat ng panahon. [[Kaurian:Mga pelikula mula sa Estados Unidos]] 6plqpm1q507mi6ezr3hrkzrtl4mjbvb 10 284006 2217044 2217002 2026-07-23T13:10:47Z Julius Santos III 139725 /* */ 2217044 wikitext text/x-wiki {{infobox | bodyclass = vcalendar | titleclass = summary | title = {{#if:{{{tourney_name|}}}|{{{year|}}} {{{tourney_name|}}} {{{yearr|}}} <includeonly>|{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}} | above = {{{other_titles|}}} | abovestyle = font-size: 100% | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{image|}}} |size={{{image_size|{{{size|}}}}}} |sizedefault=frameless |upright=1 |alt={{{alt|}}} |suppressplaceholder=yes}} | caption = {{{caption|}}} | header1 = {{#if:{{{country|}}}{{{city|}}}{{{num_teams|}}}{{{venues|}}}|Detalye ng Torneo}} | label2 = Host countr{{#if:{{{country2|}}}|ies|y}} | data2 = {{#if:{{{country|}}}|{{{country}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country2|}}}|<br />{{{country2|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country3|}}}|<br />{{{country3|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country4|}}}|<br />{{{country4|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country5|}}}|<br />{{{country5|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country6|}}}|<br />{{{country6|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country7|}}}|<br />{{{country7|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country8|}}}|<br />{{{country8|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country9|}}}|<br />{{{country9|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country10|}}}|<br />{{{country10|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country11|}}}|<br />{{{country11|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country12|}}}|<br />{{{country12|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country13|}}}|<br />{{{country13|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country14|}}}|<br />{{{country14|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country15|}}}|<br />{{{country15|}}}}} | label3 = Lokasyon | data3 = {{{city|}}} | class3 = location | label4 = Petsa | data4 = {{{dates|}}} | label5 = Opisyal na binuksan ni | data5 = {{{opened|}}} | label6 = Mga Koponan | data6 = {{{num_teams|}}}{{#if: {{{confederations|}}}|&nbsp;(from {{{confederations}}} confederation{{#ifeq:{{{confederations}}}|1| |s}})}}{{#if: {{{sub-confederations|}}}|&nbsp;(from {{{sub-confederations}}} sub-confederation{{#ifeq:{{{sub-confederations}}}|1| |s}})}}{{#if: {{{associations|}}}|&nbsp;(from {{{associations}}} association{{#ifeq:{{{associations}}}|1| |s}})}} | label7 = Venue{{#if:{{{venue|}}}|s}} | data7 = {{{venues|}}}{{#if:{{{cities|}}}|&nbsp;(in {{{cities}}} host cit{{#ifeq: {{{cities}}}|1|y|ies}})}} | header8 = {{#if:{{{champion|}}}{{{champion_other|}}}|Final positions}} | label9 = {{#if:{{{American|}}}|Champion(s)|Champions}} | data9 = {{#if:{{{champion|}}}|{{bk|{{{champion|}}}|{{{champion-flagvar|}}}|name={{{champion-name|}}}}}{{#if: {{{count|}}}|{{nowrap| ({{ordinal|{{{count}}}}} title)}} }} }} | label10 = {{#if:{{{American|}}}|Champion(s)|Champions}} | data10 = {{#if:{{{champion_other|}}}|{{{champion_other}}} {{#if: {{{count|}}}|{{nowrap|({{ordinal|{{{count}}}}} title)}} }} }} | label11 = Runners-up | data11 = {{#if:{{{second|}}}|{{bk|{{{second|}}}|{{{second-flagvar|}}}|name={{{second-name|}}}}} }} | label12 = Runners-up | data12 = {{#if:{{{second_other|}}}|{{{second_other|}}} }} | label13 = Third place | data13 = {{#if:{{{third|}}}|{{bk|{{{third|}}}|{{{third-flagvar|}}}|name={{{third-name|}}}}} }} | label14 = Third place | data14 = {{#if:{{{third_other|}}}|{{{third_other|}}} }} | label15 = Fourth place | data15 = {{#if:{{{fourth|}}}|{{bk|{{{fourth|}}}|{{{fourth-flagvar|}}}|name={{{fourth-name|}}}}} }} | label16 = Fourth place | data16 = {{#if:{{{fourth_other|}}}|{{{fourth_other|}}} }} | label17 = Promoted | data17 = {{#if:{{{promoted|}}}|{{{promoted|}}} }} | label18 = Relegated | data18 = {{#if:{{{relegated|}}}|{{{relegated|}}} }} | header19 = {{#if:{{{games|}}}{{{attendance|}}}{{{top_scorer|}}}{{{mvp|}}}|Tournament statistics}} | label20 = Mga laro g&nbsp;nilaro | data20 = {{formatnum:{{#if:{{{games|}}}|{{{games}}}{{{games_footnote|}}}}}}} | label21 = Pagdalo | data21 = {{#if:{{{attendance|}}}|{{formatnum: {{{attendance|0}}}}}{{#if:{{{games|}}}|&nbsp;({{formatnum: {{#expr: {{{attendance|0}}} / {{{games|1}}} round 0}}}} per match) }} }} | label22 = [[w:Most valuable player|MVP]] | data22 = {{{mvp|}}} | class22 = attendee | label23 = Top [[w:Basketball scorekeeping|scorer]] | data23 = {{{top_scorer|}}} {{#if:{{{ppg|}}} | ({{{ppg}}}&nbsp;[[w:points per game|ppg]])|}} | class23 = attendee | label24 = Top [[Rebound (basketball)|rebounds]] | data24 = {{{top_rebounds|}}} {{#if:{{{rpg|}}} | ({{{rpg}}}&nbsp;[[rebounds per game|rpg]])|}} | class24 = attendee | label25 = Top [[Assist (basketball)|assists]] | data25 = {{{top_assists|}}} {{#if:{{{apg|}}} | ({{{apg}}}&nbsp;[[assists per game|apg]])|}} | class25 = attendee | label26 = PPG (Team) | data26 = {{{ppg_t|}}} {{#if:{{{ppg_t_num|}}} | ({{{ppg_t_num}}}&nbsp;ppg)|}} | label27 = RPG (Team) | data27 = {{{rpg_t|}}} {{#if:{{{rpg_t_num|}}} | ({{{rpg_t_num}}}&nbsp;rpg)|}} | label28 = APG (Team) | data28 = {{{apg_t|}}} {{#if:{{{apg_t_num|}}} | ({{{apg_t_num}}}&nbsp;apg)|}} | header29 = {{#if:{{{website|}}}|Official website}} | data30 = {{#if:{{{website|}}}|{{{website}}}}} | belowclass = noprint | belowstyle = border-top:#bbbbbb solid 1px | below = {{#if:{{{prevseason|}}}|{{align|left|&larr; {{{prevseason|}}} }}}}{{#if:{{{nextseason|}}}|{{align|right|{{{nextseason|}}} &rarr; }}}} {{#if:{{{updated|}}}|{{clear}}All statistics correct as of {{{updated}}}.}}{{#if:{{{extra information|}}}|{{clear}}{{{extra information}}}}} }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> 2x7m69gh92u2dlcqwb3yyvduzltirbz 2217045 2217044 2026-07-23T13:11:56Z Julius Santos III 139725 /* */ 2217045 wikitext text/x-wiki {{infobox | bodyclass = vcalendar | titleclass = summary | title = {{#if:{{{tourney_name|}}}|{{{year|}}} {{{tourney_name|}}} {{{yearr|}}} <includeonly>|{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}} | above = {{{other_titles|}}} | abovestyle = font-size: 100% | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{image|}}} |size={{{image_size|{{{size|}}}}}} |sizedefault=frameless |upright=1 |alt={{{alt|}}} |suppressplaceholder=yes}} | caption = {{{caption|}}} | header1 = {{#if:{{{country|}}}{{{city|}}}{{{num_teams|}}}{{{venues|}}}|Detalye ng Torneo}} | label2 = Host countr{{#if:{{{country2|}}}|ies|y}} | data2 = {{#if:{{{country|}}}|{{{country}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country2|}}}|<br />{{{country2|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country3|}}}|<br />{{{country3|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country4|}}}|<br />{{{country4|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country5|}}}|<br />{{{country5|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country6|}}}|<br />{{{country6|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country7|}}}|<br />{{{country7|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country8|}}}|<br />{{{country8|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country9|}}}|<br />{{{country9|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country10|}}}|<br />{{{country10|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country11|}}}|<br />{{{country11|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country12|}}}|<br />{{{country12|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country13|}}}|<br />{{{country13|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country14|}}}|<br />{{{country14|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country15|}}}|<br />{{{country15|}}}}} | label3 = Lokasyon | data3 = {{{city|}}} | class3 = location | label4 = Petsa | data4 = {{{dates|}}} | label5 = Opisyal na binuksan ni | data5 = {{{opened|}}} | label6 = Mga Koponan | data6 = {{{num_teams|}}}{{#if: {{{confederations|}}}|&nbsp;(from {{{confederations}}} confederation{{#ifeq:{{{confederations}}}|1| |s}})}}{{#if: {{{sub-confederations|}}}|&nbsp;(from {{{sub-confederations}}} sub-confederation{{#ifeq:{{{sub-confederations}}}|1| |s}})}}{{#if: {{{associations|}}}|&nbsp;(from {{{associations}}} association{{#ifeq:{{{associations}}}|1| |s}})}} | label7 = Venue{{#if:{{{venue|}}}|s}} | data7 = {{{venues|}}}{{#if:{{{cities|}}}|&nbsp;(in {{{cities}}} host cit{{#ifeq: {{{cities}}}|1|y|ies}})}} | header8 = {{#if:{{{champion|}}}{{{champion_other|}}}|Final positions}} | label9 = {{#if:{{{American|}}}|Champion(s)|Champions}} | data9 = {{#if:{{{champion|}}}|{{bk|{{{champion|}}}|{{{champion-flagvar|}}}|name={{{champion-name|}}}}}{{#if: {{{count|}}}|{{nowrap| ({{ordinal|{{{count}}}}} title)}} }} }} | label10 = {{#if:{{{American|}}}|Champion(s)|Champions}} | data10 = {{#if:{{{champion_other|}}}|{{{champion_other}}} {{#if: {{{count|}}}|{{nowrap|({{ordinal|{{{count}}}}} title)}} }} }} | label11 = Runners-up | data11 = {{#if:{{{second|}}}|{{bk|{{{second|}}}|{{{second-flagvar|}}}|name={{{second-name|}}}}} }} | label12 = Runners-up | data12 = {{#if:{{{second_other|}}}|{{{second_other|}}} }} | label13 = Third place | data13 = {{#if:{{{third|}}}|{{bk|{{{third|}}}|{{{third-flagvar|}}}|name={{{third-name|}}}}} }} | label14 = Third place | data14 = {{#if:{{{third_other|}}}|{{{third_other|}}} }} | label15 = Fourth place | data15 = {{#if:{{{fourth|}}}|{{bk|{{{fourth|}}}|{{{fourth-flagvar|}}}|name={{{fourth-name|}}}}} }} | label16 = Fourth place | data16 = {{#if:{{{fourth_other|}}}|{{{fourth_other|}}} }} | label17 = Promoted | data17 = {{#if:{{{promoted|}}}|{{{promoted|}}} }} | label18 = Relegated | data18 = {{#if:{{{relegated|}}}|{{{relegated|}}} }} | header19 = {{#if:{{{games|}}}{{{attendance|}}}{{{top_scorer|}}}{{{mvp|}}}|Tournament statistics}} | label20 = Mga larong&nbsp;nilaro | data20 = {{formatnum:{{#if:{{{games|}}}|{{{games}}}{{{games_footnote|}}}}}}} | label21 = Pagdalo | data21 = {{#if:{{{attendance|}}}|{{formatnum: {{{attendance|0}}}}}{{#if:{{{games|}}}|&nbsp;({{formatnum: {{#expr: {{{attendance|0}}} / {{{games|1}}} round 0}}}} per match) }} }} | label22 = [[w:Most valuable player|MVP]] | data22 = {{{mvp|}}} | class22 = attendee | label23 = Top [[w:Basketball scorekeeping|scorer]] | data23 = {{{top_scorer|}}} {{#if:{{{ppg|}}} | ({{{ppg}}}&nbsp;[[w:points per game|ppg]])|}} | class23 = attendee | label24 = Top [[Rebound (basketball)|rebounds]] | data24 = {{{top_rebounds|}}} {{#if:{{{rpg|}}} | ({{{rpg}}}&nbsp;[[rebounds per game|rpg]])|}} | class24 = attendee | label25 = Top [[Assist (basketball)|assists]] | data25 = {{{top_assists|}}} {{#if:{{{apg|}}} | ({{{apg}}}&nbsp;[[assists per game|apg]])|}} | class25 = attendee | label26 = PPG (Team) | data26 = {{{ppg_t|}}} {{#if:{{{ppg_t_num|}}} | ({{{ppg_t_num}}}&nbsp;ppg)|}} | label27 = RPG (Team) | data27 = {{{rpg_t|}}} {{#if:{{{rpg_t_num|}}} | ({{{rpg_t_num}}}&nbsp;rpg)|}} | label28 = APG (Team) | data28 = {{{apg_t|}}} {{#if:{{{apg_t_num|}}} | ({{{apg_t_num}}}&nbsp;apg)|}} | header29 = {{#if:{{{website|}}}|Official website}} | data30 = {{#if:{{{website|}}}|{{{website}}}}} | belowclass = noprint | belowstyle = border-top:#bbbbbb solid 1px | below = {{#if:{{{prevseason|}}}|{{align|left|&larr; {{{prevseason|}}} }}}}{{#if:{{{nextseason|}}}|{{align|right|{{{nextseason|}}} &rarr; }}}} {{#if:{{{updated|}}}|{{clear}}All statistics correct as of {{{updated}}}.}}{{#if:{{{extra information|}}}|{{clear}}{{{extra information}}}}} }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> cst2l0ophscvzu2lvd8yfytwcskvxhi 2217046 2217045 2026-07-23T13:19:24Z Julius Santos III 139725 /* */ 2217046 wikitext text/x-wiki {{infobox | bodyclass = vcalendar | titleclass = summary | title = {{#if:{{{tourney_name|}}}|{{{year|}}} {{{tourney_name|}}} {{{yearr|}}} <includeonly>|{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}} | above = {{{other_titles|}}} | abovestyle = font-size: 100% | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{image|}}} |size={{{image_size|{{{size|}}}}}} |sizedefault=frameless |upright=1 |alt={{{alt|}}} |suppressplaceholder=yes}} | caption = {{{caption|}}} | header1 = {{#if:{{{country|}}}{{{city|}}}{{{num_teams|}}}{{{venues|}}}|Detalye ng Torneo}} | label2 = Host countr{{#if:{{{country2|}}}|ies|y}} | data2 = {{#if:{{{country|}}}|{{{country}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country2|}}}|<br />{{{country2|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country3|}}}|<br />{{{country3|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country4|}}}|<br />{{{country4|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country5|}}}|<br />{{{country5|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country6|}}}|<br />{{{country6|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country7|}}}|<br />{{{country7|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country8|}}}|<br />{{{country8|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country9|}}}|<br />{{{country9|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country10|}}}|<br />{{{country10|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country11|}}}|<br />{{{country11|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country12|}}}|<br />{{{country12|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country13|}}}|<br />{{{country13|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country14|}}}|<br />{{{country14|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country15|}}}|<br />{{{country15|}}}}} | label3 = Lokasyon | data3 = {{{city|}}} | class3 = location | label4 = Petsa | data4 = {{{dates|}}} | label5 = Opisyal na binuksan ni | data5 = {{{opened|}}} | label6 = Mga Koponan | data6 = {{{num_teams|}}}{{#if: {{{confederations|}}}|&nbsp;(from {{{confederations}}} confederation{{#ifeq:{{{confederations}}}|1| |s}})}}{{#if: {{{sub-confederations|}}}|&nbsp;(from {{{sub-confederations}}} sub-confederation{{#ifeq:{{{sub-confederations}}}|1| |s}})}}{{#if: {{{associations|}}}|&nbsp;(from {{{associations}}} association{{#ifeq:{{{associations}}}|1| |s}})}} | label7 = Venue{{#if:{{{venue|}}}|s}} | data7 = {{{venues|}}}{{#if:{{{cities|}}}|&nbsp;(in {{{cities}}} host cit{{#ifeq: {{{cities}}}|1|y|ies}})}} | header8 = {{#if:{{{champion|}}}{{{champion_other|}}}|Huling Posisyon}} | label9 = {{#if:{{{American|}}}|Champion(s)|Champions}} | data9 = {{#if:{{{champion|}}}|{{bk|{{{champion|}}}|{{{champion-flagvar|}}}|name={{{champion-name|}}}}}{{#if: {{{count|}}}|{{nowrap| ({{ordinal|{{{count}}}}} title)}} }} }} | label10 = {{#if:{{{American|}}}|Champion(s)|Champions}} | data10 = {{#if:{{{champion_other|}}}|{{{champion_other}}} {{#if: {{{count|}}}|{{nowrap|({{ordinal|{{{count}}}}} title)}} }} }} | label11 = Runners-up | data11 = {{#if:{{{second|}}}|{{bk|{{{second|}}}|{{{second-flagvar|}}}|name={{{second-name|}}}}} }} | label12 = Runners-up | data12 = {{#if:{{{second_other|}}}|{{{second_other|}}} }} | label13 = Third place | data13 = {{#if:{{{third|}}}|{{bk|{{{third|}}}|{{{third-flagvar|}}}|name={{{third-name|}}}}} }} | label14 = Third place | data14 = {{#if:{{{third_other|}}}|{{{third_other|}}} }} | label15 = Fourth place | data15 = {{#if:{{{fourth|}}}|{{bk|{{{fourth|}}}|{{{fourth-flagvar|}}}|name={{{fourth-name|}}}}} }} | label16 = Fourth place | data16 = {{#if:{{{fourth_other|}}}|{{{fourth_other|}}} }} | label17 = Promoted | data17 = {{#if:{{{promoted|}}}|{{{promoted|}}} }} | label18 = Relegated | data18 = {{#if:{{{relegated|}}}|{{{relegated|}}} }} | header19 = {{#if:{{{games|}}}{{{attendance|}}}{{{top_scorer|}}}{{{mvp|}}}|Estadistika ng Paligsahan}} | label20 = Mga larong&nbsp;nilaro | data20 = {{formatnum:{{#if:{{{games|}}}|{{{games}}}{{{games_footnote|}}}}}}} | label21 = Pagdalo | data21 = {{#if:{{{attendance|}}}|{{formatnum: {{{attendance|0}}}}}{{#if:{{{games|}}}|&nbsp;({{formatnum: {{#expr: {{{attendance|0}}} / {{{games|1}}} round 0}}}} per match) }} }} | label22 = [[w:Most valuable player|MVP]] | data22 = {{{mvp|}}} | class22 = attendee | label23 = Top [[w:Basketball scorekeeping|scorer]] | data23 = {{{top_scorer|}}} {{#if:{{{ppg|}}} | ({{{ppg}}}&nbsp;[[w:points per game|ppg]])|}} | class23 = attendee | label24 = Top [[Rebound (basketball)|rebounds]] | data24 = {{{top_rebounds|}}} {{#if:{{{rpg|}}} | ({{{rpg}}}&nbsp;[[rebounds per game|rpg]])|}} | class24 = attendee | label25 = Top [[Assist (basketball)|assists]] | data25 = {{{top_assists|}}} {{#if:{{{apg|}}} | ({{{apg}}}&nbsp;[[assists per game|apg]])|}} | class25 = attendee | label26 = PPG (Team) | data26 = {{{ppg_t|}}} {{#if:{{{ppg_t_num|}}} | ({{{ppg_t_num}}}&nbsp;ppg)|}} | label27 = RPG (Team) | data27 = {{{rpg_t|}}} {{#if:{{{rpg_t_num|}}} | ({{{rpg_t_num}}}&nbsp;rpg)|}} | label28 = APG (Team) | data28 = {{{apg_t|}}} {{#if:{{{apg_t_num|}}} | ({{{apg_t_num}}}&nbsp;apg)|}} | header29 = {{#if:{{{website|}}}|Official website}} | data30 = {{#if:{{{website|}}}|{{{website}}}}} | belowclass = noprint | belowstyle = border-top:#bbbbbb solid 1px | below = {{#if:{{{prevseason|}}}|{{align|left|&larr; {{{prevseason|}}} }}}}{{#if:{{{nextseason|}}}|{{align|right|{{{nextseason|}}} &rarr; }}}} {{#if:{{{updated|}}}|{{clear}}All statistics correct as of {{{updated}}}.}}{{#if:{{{extra information|}}}|{{clear}}{{{extra information}}}}} }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> 5r0jszg9bhsczyxpzes8ccjerbb34ix 828 288029 2217052 2171491 2026-07-23T13:52:35Z Julius Santos III 139725 2217052 Scribunto text/plain -- Constant data used by [[Module:Country alias]]. local countryAliases = { -- Countries with identical definitions. ANG_CGF = "AIA", ATG = "ANT", BHR = "BHN", BRN = "BHN", CUW = "CUR", EOR = "ROA", FRO = "FAR", GUE = "GGY", IOA = "AOI", IRN = "IRI", JEY = "JER", LIB = "LBN", MSR = "MNT", NIC = "NCA", NFK = "NFI", OMN = "OMA", ROT = "ROA", ROU = "ROM", SHN = "SHE", VIN = "SVG", SWK = "SAR", SIN = "SGP", SAF = "RSA", TON = "TGA", TTO = "TRI", TCI = "TCA", TKS = "TCA", } local countries = { EXA = { -- example for testing name = "Example Country", {1951, "Flag1951.svg"}, -- year <= 1951 {1995, "Flag1995.svg"}, -- 1951 < year <= 1995 "Flag of test.svg", -- otherwise ["Paralympics"] = "Paralympics.svg", ["Summer Olympics"] = { [1948] = "SO1948.svg", [1952] = "SO1952.svg", [1980] = "SO1980.svg", }, ["Winter Olympics"] = { [1956] = "WO1956.svg", [1964] = "WO1964.svg", }, }, ADN = { name = "Aden", "Flag of the Colony of Aden.svg", }, AFG = { name = "Afghanistan", {1973, "Flag of Afghanistan (1931–1973).svg"}, {1978, "Flag of Afghanistan (1974–1978).svg"}, {1987, "Flag of Afghanistan (1980–1987).svg"}, {1992, "Flag of Afghanistan (1987–1992).svg"}, {1996, "Flag of Afghanistan (1992–2001).svg"}, {2003, "Flag of Afghanistan (2002–2004).svg"}, "Flag of Afghanistan.svg", }, AHO = { name = "Netherlands Antilles", {1982, "Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg"}, {2010, "Flag of the Netherlands Antilles (1986–2010).svg"}, "Flag of the Netherlands.svg", ["Pan American Games"] = { [2011] = "Flag of PASO.svg", }, }, AIA = { name = "Anguilla", "Flag of Anguilla.svg", }, AIN = { name = "Individual Neutral Athletes", "Individual Neutral Athletes at the 2024 Summer Olympics Flag.svg", ["World Games"] = "Flag of the Individual Neutral Athletes (2025 World Games).svg", ["Summer World University Games"] = "AIN Logo.png", ["Winter World University Games"] = "AIN Logo.png", }, ALB = { name = "Albania", {1992, "Flag of Albania (1946–1992).svg"}, "Flag of Albania.svg", }, ALG = { name = "Algeria", "Flag of Algeria.svg", }, ANA = { name = "Authorised Neutral Athletes", "ANA flag (2017).svg", }, AND = { name = "Andorra", "Flag of Andorra.svg", ["Summer Olympics"] = { [1980] = "Olympic flag.svg", }, }, ANG = { name = "Angola", "Flag of Angola.svg", }, ANT = { name = "Antigua and Barbuda", {1966, "Missing Blue Ensign.svg"}, "Flag of Antigua and Barbuda.svg", }, ANZ = { name = "Australasia", "Flag of Australasian team for Olympic games.svg", }, AOI = { name = "Independent Olympic Athletes", "Olympic flag.svg", }, ARG = { name = "Argentina", "Flag of Argentina.svg", }, ARM = { name = "Armenia", "Flag of Armenia.svg", }, ART = { name = "Athlete Refugee Team", "IAAF flag (2017).svg", ["Asian Indoor and Martial Arts Games"] = { [2017] = "Olympic flag.svg", }, }, ART_AIMAG = { name = "Refugee Team", "Olympic flag.svg", }, ARU = { name = "Aruba", "Flag of Aruba.svg", }, ASA = { name = "American Samoa", "Flag of American Samoa.svg", }, AUS = { name = "Australia", {1900, "Flag of the United Kingdom.svg"}, {1909, "Flag of Australia (1903–1908).svg"}, "Flag of Australia.svg", ["Summer Olympics"] = { [1980] = "Olympic flag.svg", }, }, AUT = { name = "Austria", {1912, "Flag of the Habsburg Monarchy.svg"}, "Flag of Austria.svg", }, AZE = { name = "Azerbaijan", "Flag of Azerbaijan.svg", }, BAH = { name = "Bahamas", {1923, "Flag of the Bahamas (1904–1923).svg"}, {1953, "Flag of the Bahamas (1923–1953).svg"}, {1964, "Flag of the Bahamas (1953–1964).svg"}, {1972, "Flag of the Bahamas (1964–1973).png"}, "Flag of the Bahamas.svg", }, BAN = { name = "Bangladesh", "Flag of Bangladesh.svg", }, BAR = { name = "Barbados", {1966, "Flag of Barbados (1870–1966).svg"}, "Flag of Barbados.svg", }, BDI = { name = "Burundi", "Flag of Burundi.svg", }, BEL = { name = "Belgium", "Flag of Belgium (civil).svg", ["Summer Olympics"] = { [1980] = "Olympic flag.svg", }, }, BEN = { name = "Benin", {1990, "Flag of Benin (1975–1990).svg"}, "Flag of Benin.svg", }, BER = { name = "Bermuda", {1999, "Flag of Bermuda (1910–1999).svg"}, "Flag of Bermuda.svg", }, BGU = { name = "British Guiana", {1906, "Flag of British Guiana (1875–1906).svg"}, {1919, "Flag of British Guiana (1906–1919).svg"}, {1955, "Flag of British Guiana (1919–1955).svg"}, "Flag of British Guiana (1955–1966).svg", }, BHN = { name = "Bahrain", {2001, "Flag of Bahrain (1972–2002).svg"}, "Flag of Bahrain.svg", }, BHU = { name = "Bhutan", "Flag of Bhutan.svg", }, BIH = { name = "Bosnia and Herzegovina", {1998, "Flag of Bosnia and Herzegovina (1992–1998).svg"}, "Flag of Bosnia and Herzegovina.svg", }, BIR = { name = "Burma", {1973, "Flag of Burma (1948–1974).svg"}, {2010, "Flag of Myanmar (1974–2010).svg"}, "Flag of Myanmar.svg", }, BIZ = { name = "Belize", {1981, "Flag of British Honduras (1919-1981).svg"}, "Flag of Belize.svg", }, BLR = { name = "Belarus", {1991, "Flag of Byelorussian SSR.svg"}, {1994, "Flag of Belarus (1918, 1991-1995).svg"}, {2012, "Flag of Belarus (1995-2012).svg"}, "Flag of Belarus.svg", }, BNB = { name = "British North Borneo", "Flag of North Borneo (1948-1963).svg", }, BOH = { name = "Bohemia", "Flag of Bohemia.svg", ["Summer Olympics"] = { [1912] = "Bohemian Olympic Flag (1912).png", }, }, BOL = { name = "Bolivia", "Flag of Bolivia.svg", }, BOT = { name = "Botswana", "Flag of Botswana.svg", }, BRA = { name = "Brazil", {1960, "Flag of Brazil (1889-1960).svg"}, {1968, "Flag of Brazil (1960-1968).svg"}, {1992, "Flag of Brazil (1968-1992).svg"}, "Flag of Brazil.svg", }, BRU = { name = "Brunei", "Flag of Brunei.svg", }, BUL = { name = "Bulgaria", {1946, "Flag of Bulgaria.svg"}, {1948, "Flag of Bulgaria (1946-1948).svg"}, {1967, "Flag of Bulgaria (1948-1967).svg"}, {1971, "Flag of Bulgaria (1967-1971).svg"}, {1990, "Flag of Bulgaria (1971-1990).svg"}, "Flag of Bulgaria.svg", }, BUR = { name = "Burkina Faso", "Flag of Burkina Faso.svg", }, BWI = { name = "British West Indies", "Flag of the West Indies Federation.svg", }, CAF = { name = "Central African Republic", "Flag of the Central African Republic.svg", }, CAM = { name = "Cambodia", {1970, "Flag of Cambodia.svg"}, {1975, "Flag of the Khmer Republic.svg"}, {1989, "Flag of the People's Republic of Kampuchea.svg"}, {1991, "Flag of the State of Cambodia.svg"}, {1993, "Flag of Cambodia under UNTAC.svg"}, "Flag of Cambodia.svg", }, CAN = { name = "Canada", {1921, "Canadian Red Ensign (1868-1921).svg"}, {1957, "Canadian Red Ensign (1921-1957).svg"}, {1965, "Canadian Red Ensign (1957-1965).svg"}, "Flag of Canada (Pantone).svg", ["Summer Olympics"] = { [1936] = "Canadian Red Ensign 1921-1957 (with disc).svg", }, }, CAY = { name = "Cayman Islands", {1999, "Flag of the Cayman Islands (pre-1999).svg"}, "Flag of the Cayman Islands.svg", }, CEY = { name = "Ceylon", {1948, "British Ceylon flag.svg"}, {1951, "Flag of Ceylon (1948-1951).svg"}, {1971, "Flag of Ceylon (1951-1972).svg"}, "Flag of Sri Lanka.svg", }, CGO = { name = "Republic of the Congo", {1988, "Flag of the People's Republic of Congo.svg"}, "Flag of the Republic of the Congo.svg", }, CHA = { name = "Chad", "Flag of Chad.svg", }, CHI = { name = "Chile", "Flag of Chile.svg", }, CHN = { name = "China", "Flag of the People's Republic of China.svg", }, CIV = { name = "Ivory Coast", "Flag of Côte d'Ivoire.svg", }, CMR = { name = "Cameroon", {1975, "Flag of Cameroon (1961-1975).svg"}, "Flag of Cameroon.svg", }, COD = { name = "Democratic Republic of the Congo", {1971, "Flag of Congo-Kinshasa (1966-1971).svg"}, {1996, "Flag of Zaire.svg"}, {2003, "Flag of the Democratic Republic of the Congo (1997-2003).svg"}, {2006, "Flag of the Democratic Republic of the Congo (2003-2006).svg"}, "Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg", }, COK = { name = "Cook Islands", {1979, "Flag of the Cook Islands (1973-1979).svg"}, "Flag of the Cook Islands.svg", }, COL = { name = "Colombia", "Flag of Colombia.svg", }, COM = { name = "Comoros", {1996, "Flag of the Comoros (1992-1996).svg"}, {2001, "Flag of the Comoros (1996-2001).svg"}, "Flag of the Comoros.svg", }, COR = { name = "Korea", "Unification flag of Korea.svg", ["Winter Olympics"] = { [2018] = "Unification flag of Korea (pre 2006).svg", }, }, CPV = { name = "Cape Verde", "Flag of Cape Verde.svg", }, CRC = { name = "Costa Rica", "Flag of Costa Rica.svg", }, CRO = { name = "Croatia", "Flag of Croatia.svg", }, CUB = { name = "Cuba", "Flag of Cuba.svg", }, CUR = { name = "Curaçao", "Flag of Curaçao.svg", }, CYP = { name = "Cyprus", {2006, "Flag of Cyprus (1960-2006).svg"}, "Flag of Cyprus.svg", }, CZE = { name = "Czech Republic", "Flag of the Czech Republic.svg", }, DAH = { name = "Dahomey", "Flag of Benin.svg", }, DEN = { name = "Denmark", "Flag of Denmark.svg", ["Summer Olympics"] = { [1980] = "Olympic flag.svg", }, }, DJI = { name = "Djibouti", "Flag of Djibouti.svg", }, DMA = { name = "Dominica", {1965, "Flag of Dominica 1955-1965.svg"}, {1978, "Flag of Dominica (1965-1978).svg"}, {1981, "Flag of Dominica (1978-1981).svg"}, {1988, "Flag of Dominica (1981-1988).svg"}, {1990, "Flag of Dominica (1988-1990).svg"}, "Flag of Dominica.svg", }, DOM = { name = "Dominican Republic", "Flag of the Dominican Republic.svg", }, ECU = { name = "Ecuador", "Flag of Ecuador.svg", }, EGY = { name = "Egypt", {1922, "Flag of Egypt (1882-1922).svg"}, {1952, "Flag of Egypt (1922–1958).svg"}, {1958, "Flag of Egypt (1952-1958).svg"}, {1971, "Flag of the United Arab Republic.svg"}, {1984, "Flag of Egypt (1972-1984).svg"}, "Flag of Egypt.svg", }, ENG = { name = "England", "Flag of England.svg", }, ERI = { name = "Eritrea", "Flag of Eritrea.svg", }, ESA = { name = "El Salvador", "Flag of El Salvador.svg", }, ESP = { name = "Spain", {1931, "Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg"}, {1939, "Flag of Spain (1931 - 1939).svg"}, {1977, "Flag of Spain (1945–1977).svg"}, {1981, "Flag of Spain (1977 - 1981).svg"}, "Flag of Spain.svg", ["Summer Olympics"] = { [1980] = "Olympic flag.svg", }, }, EST = { name = "Estonia", "Flag of Estonia.svg", }, ETH = { name = "Ethiopia", {1974, "Flag of Ethiopia (1897-1936; 1941-1974).svg"}, {1975, "Flag of Ethiopia (1974-1975).svg"}, {1987, "Flag of Ethiopia (1975–1987).svg"}, {1991, "Flag of Ethiopia (1987–1991).svg"}, {1995, "Flag of Ethiopia (1991-1996).svg"}, {2009, "Flag of Ethiopia (1996–2009).svg"}, "Flag of Ethiopia.svg", ["Summer Olympics"] = { [1992] = "Flag of Ethiopia (1987–1991).svg", }, }, EUA = { name = "United Team of Germany", {1959, "Flag of Germany.svg"}, "Flag of the German Olympic Team (1960-1968).svg", }, EUN = { name = "Unified Team", "Olympic flag.svg", ["Winter Paralympics"] = "Paralympic flag (1988-1994).svg", ["Paralympics"] = "Paralympic flag (1988-1994).svg", ["Summer Paralympics"] = "Paralympic flag (1988-1994).svg", }, FAI = { name = "Falkland Islands", {1999, "Flag of the Falkland Islands (1948-1999).svg"}, "Flag of the Falkland Islands.svg", }, FAR = { name = "Faroe Islands", "Flag of the Faroe Islands.svg", }, FIJ = { name = "Fiji", {1970, "Flag of Fiji 1924-1970.svg"}, "Flag of Fiji.svg", }, FIN = { name = "Finland", {1912, "Flag of Russia.svg"}, "Flag of Finland.svg", }, FINA = { name = "FINA athletes", "FINA logo cropped.svg" }, FR_YUG = { name = "FR Yugoslavia", "Flag of Yugoslavia (1992–2003); Flag of Serbia and Montenegro (2003–2006).svg" }, FRA = { name = "France", "Flag of France.svg", ["Summer Olympics"] = { [1980] = "Olympic flag.svg", }, }, FRG = { name = "West Germany", {1959, "Flag of Germany.svg"}, {1968, "Flag of the German Olympic Team (1960-1968).svg"}, "Flag of Germany.svg", }, FRN = { name = "Rhodesia and Nyasaland", "Flag of the Federation of Rhodesia and Nyasaland.svg", }, FSA = { name = "Federation of South Arabia", "Flag of the Federation of South Arabia.svg", }, FSM = { name = "Federated States of Micronesia", "Flag of the Federated States of Micronesia.svg", }, GAB = { name = "Gabon", "Flag of Gabon.svg", }, GAM = { name = "The Gambia", "Flag of The Gambia.svg", }, GBR = { name = "Great Britain", "Flag of the United Kingdom.svg", ["Summer Olympics"] = { [1980] = "Olympic flag.svg", }, }, GBR_WCA = { name = "Great Britain and Northern Ireland", "Flag of the United Kingdom.svg", }, GBS = { name = "Guinea-Bissau", "Flag of Guinea-Bissau.svg", }, GCO = { name = "Gold Coast", "Flag of the Gold Coast.svg", }, GDR = { name = "East Germany", {1959, "Flag of East Germany.svg"}, {1968, "Flag of the German Olympic Team (1960-1968).svg"}, "Flag of East Germany.svg", }, GEO = { name = "Georgia", {2003, "Flag of Georgia (1990–2004).svg"}, "Flag of Georgia.svg", }, GEQ = { name = "Equatorial Guinea", "Flag of Equatorial Guinea.svg", }, GER = { name = "Germany", {1912, "Flag of the German Empire.svg"}, {1932, "Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg"}, {1945, "Flag of the German Reich (1935–1945).svg"}, "Flag of Germany.svg", }, GGY = { name = "Guernsey", {1985, "Flag of Guernsey (1936).svg"}, "Flag of Guernsey.svg", }, GHA = { name = "Ghana", {1960, "Flag of the Gold Coast.svg"}, {1962, "Flag of the Union of African States (1961-1962).svg"}, {1966, "Flag of Ghana (1964-1966).svg"}, "Flag of Ghana.svg", }, GIB = { name = "Gibraltar", {1981, "Government Ensign of Gibraltar 1939-1999.svg"}, "Flag of Gibraltar.svg", }, GRE = { name = "Greece", {1969, "Flag of Greece (1828-1978).svg"}, {1975, "Flag of Greece (1970-1975).svg"}, {1978, "Flag of Greece (1828-1978).svg"}, "Flag of Greece.svg", }, GRN = { name = "Grenada", {1974, "Flag of Grenada 1967.svg"}, "Flag of Grenada.svg", }, GUA = { name = "Guatemala", "Flag of Guatemala.svg", }, GUI = { name = "Guinea", "Flag of Guinea.svg", }, GUM = { name = "Guam", "Flag of Guam.svg", }, GUY = { name = "Guyana", {1906, "Flag of British Guiana (1875–1906).svg"}, {1919, "Flag of British Guiana (1906-1919).svg"}, {1955, "Flag of British Guiana (1919-1955).svg"}, {1966, "Flag of British Guiana (1955–1966).svg"}, "Flag of Guyana.svg", }, HAI = { name = "Haiti", {1963, "Flag of Haiti.svg"}, {1986, "Flag of Haiti (1964–1986).svg"}, "Flag of Haiti.svg", }, HBR = { name = "British Honduras", "Flag of British Honduras.svg", }, HKG = { name = "Hong Kong", {1955, "Flag of Hong Kong (1876–1941 and 1945–1955).svg"}, {1959, "Flag of Hong Kong (1955–1959).svg"}, {1997, "Flag of Hong Kong (1959–1997).svg"}, "Flag of Hong Kong.svg", }, HKG_CGF = { name = "Hong Kong", {1955, "Flag of Hong Kong 1876.svg"}, {1959, "Flag of Hong Kong 1955.svg"}, "Flag of Hong Kong (1959–1997).svg" }, HON = { name = "Honduras", "Flag of Honduras.svg", }, HUN = { name = "Hungary", {1918, "Flag of Hungary (1867-1918).svg"}, {1946, "Flag of Hungary (1915-1918, 1919-1946; 3-2 aspect ratio).svg"}, {1949, "Flag of Hungary (1946-1949, 1956-1957).svg"}, {1955, "Flag of Hungary (1949-1956).svg"}, {1957, "Flag of Hungary (1946-1949, 1956-1957).svg"}, "Flag of Hungary.svg", }, IFS = { name = "Irish Free State", "Flag of Ireland.svg", }, IAA = { name = "Independent Asian Athletes", "Olympic flag.svg", }, INA = { name = "Indonesia", "Flag of Indonesia.svg", }, IND = { name = "India", {1946, "British Raj Red Ensign.svg"}, {2012, "Flag of India.svg"}, "Flag of India.svg", }, IOA_2000 = { name = "Individual Olympic Athletes", "Olympic flag.svg", }, IOC = { name = "Athletes from Kuwait", "Olympic flag.svg", }, IOM = { name = "Isle of Man", "Flag of the Isle of Man.svg", }, IOP = { name = "Independent Olympic Participants", "Olympic flag.svg", }, ['IOP, IOA, OAR'] = { name = "Independent Olympians", "Olympic flag.svg", }, IOW = { name = "Isle of Wight", "Flag of the Isle of Wight.svg", }, IPA = { name = "Individual Paralympic Athletes", "Paralympic flag.svg", }, IPP = { name = "Independent Paralympic Participants", "Paralympic flag (1988-1994).svg", }, IRE = { name = "Ireland", "Green harp flag of Ireland.svg", }, IRI = { name = "Iran", {1932, "Early 20th Century Qajar Flag.svg"}, {1964, "State Flag of Iran (1933-1964).svg"}, {1980, "State Flag of Iran (1964-1980).svg"}, "Flag of Iran.svg", ["Summer Olympics"] = { [1964] = "State Flag of Iran (1964-1980).svg", }, }, IRL = { name = "Ireland", "Flag of Ireland.svg", ["Summer Olympics"] = { [1980] = "Olympic flag.svg", }, }, IRQ = { name = "Iraq", {1959, "Flag of Iraq (1921–1959).svg"}, {1963, "Flag of Iraq (1959-1963).svg"}, {1991, "Flag of Iraq (1963-1991); Flag of Syria (1963-1972).svg"}, {2003, "Flag of Iraq (1991-2004).svg"}, {2007, "Flag of Iraq (2004-2008).svg"}, "Flag of Iraq.svg", }, ISL = { name = "Iceland", {1915, "Flag of Denmark.svg"}, {1944, "Light Blue Flag of Iceland.svg"}, "Flag of Iceland.svg", }, ISR = { name = "Israel", "Flag of Israel.svg", }, ISV = { name = "Virgin Islands", "Flag of the United States Virgin Islands.svg", }, ITA = { name = "Italy", {1946, "Flag of Italy (1861-1946).svg"}, {2002, "Flag of Italy.svg"}, {2006, "Flag of Italy (2003–2006).svg"}, "Flag of Italy.svg", ["Summer Olympics"] = { [1980] = "Olympic flag.svg", }, }, IVB = { name = "British Virgin Islands", "Flag of the British Virgin Islands.svg", }, JAM = { name = "Jamaica", {1957, "Flag of Jamaica (1906-1957).svg"}, {1962, "Flag of Jamaica (1957-1962).svg"}, "Flag of Jamaica.svg", }, JER = { name = "Jersey", {1980, "Flag of Jersey (pre 1981).svg"}, "Flag of Jersey.svg", }, JOR = { name = "Jordan", "Flag of Jordan.svg", }, JPN = { name = "Japan", {1999, "Flag of Japan (1870-1999).svg"}, "Flag of Japan.svg", }, KAZ = { name = "Kazakhstan", "Flag of Kazakhstan.svg", }, KEN = { name = "Kenya", {1963, "Flag of British East Africa.svg"}, "Flag of Kenya.svg", }, KGZ = { name = "Kyrgyzstan", "Flag of Kyrgyzstan.svg", }, KHM = { name = "Khmer Republic", "Flag of the Khmer Republic.svg", }, KIR = { name = "Kiribati", "Flag of Kiribati.svg", }, KOR = { name = "South Korea", {1947, "Flag of South Korea (1945-1948).svg"}, {1949, "Flag of South Korea (1948-1949).svg"}, {1983, "Flag of South Korea (1949-1984).svg"}, -- flag changed in Feb '84 {1997, "Flag of South Korea (1984-1997).svg"}, {2011, "Flag of South Korea (1997-2011).svg"}, "Flag of South Korea.svg" }, KOS = { name = "Kosovo", "Flag of Kosovo.svg", }, KSA = { name = "Saudi Arabia", {1973, "Flag of Saudi Arabia (1938-1973).svg"}, "Flag of Saudi Arabia.svg", }, KUW = { name = "Kuwait", "Flag of Kuwait.svg", }, LAO = { name = "Laos", {1975, "Flag of Laos (1952-1975).svg"}, "Flag of Laos.svg", }, LAT = { name = "Latvia", "Flag of Latvia.svg", }, LBA = { name = "Libya", {1968, "Flag of Libya (1951).svg"}, {1972, "Flag of Libya (1969–1972).svg"}, {1977, "Flag of Libya (1972–1977).svg"}, {2011, "Flag of Libya (1977-2011).svg"}, "Flag of Libya.svg", }, LBN = { name = "Lebanon", "Flag of Lebanon.svg", }, LBR = { name = "Liberia", "Flag of Liberia.svg", }, LCA = { name = "Saint Lucia", {1967, "Flag of Saint Lucia (1939-1967).svg"}, {1979, "Flag of Saint Lucia (1967-1979).svg"}, {2002, "Flag of Saint Lucia (1979-2002).svg"}, "Flag of Saint Lucia.svg", }, LES = { name = "Lesotho", {1987, "Flag of Lesotho (1966).svg"}, {2006, "Flag of Lesotho (1987-2006).svg"}, "Flag of Lesotho.svg", }, LIE = { name = "Liechtenstein", {1921, "Flag of Liechtenstein (1852-1921).svg"}, {1937, "Flag of Liechtenstein (1921-1937).svg"}, "Flag of Liechtenstein.svg", }, LTU = { name = "Lithuania", {1940, "Flag of Lithuania (1918-1940).svg"}, {2004, "Flag of Lithuania (1988-2004).svg"}, "Flag of Lithuania.svg", }, LUX = { name = "Luxembourg", "Flag of Luxembourg.svg", ["Summer Olympics"] = { [1980] = "Olympic flag.svg", }, }, MAC = { name = "Macau", {1999, "Bandeira do Leal Senado.svg"}, "Flag of Macau.svg", }, MAD = { name = "Madagascar", "Flag of Madagascar.svg", }, MAL = { name = "Malaya", "Flag of Malaya.svg", }, MAR = { name = "Morocco", "Flag of Morocco.svg", }, MAS = { name = "Malaysia", {1963, "Flag of Malaya.svg"}, "Flag of Malaysia.svg", }, MAW = { name = "Malawi", {2009, "Flag of Malawi.svg"}, {2012, "Flag of Malawi (2010-2012).svg"}, "Flag of Malawi.svg", ["Summer Olympics"] = { [2012] = "Flag of Malawi.svg", }, }, MDA = { name = "Moldova", "Flag of Moldova.svg", }, MDV = { name = "Maldives", "Flag of Maldives.svg", }, MEX = { name = "Mexico", {1916, "Flag of Mexico (1893-1916).svg"}, {1934, "Flag of the United Mexican States (1916-1934).svg"}, {1968, "Flag of Mexico (1934-1968).svg"}, "Flag of Mexico.svg", }, MGL = { name = "Mongolia", {1991, "Flag of the People's Republic of Mongolia (1940-1992).svg"}, "Flag of Mongolia.svg", ["Winter Olympics"] = { [1992] = "Flag of the People's Republic of Mongolia (1940-1992).svg", }, }, MHL = { name = "Marshall Islands", "Flag of the Marshall Islands.svg", }, MIX = { name = "Mixed-NOCs", "Olympic flag.svg", }, MKD = { name = "Macedonia", "Flag of Macedonia.svg", }, MKD_2019 = { name = "North Macedonia", "Flag of North Macedonia.svg", }, MLI = { name = "Mali", "Flag of Mali.svg", }, MLT = { name = "Malta", {1943, "Flag of Malta (1923-1943).svg"}, {1964, "Flag of Malta (1943-1964).svg"}, "Flag of Malta.svg", }, MNE = { name = "Montenegro", "Flag of Montenegro.svg", }, MNT = { name = "Montserrat", "Flag of Montserrat.svg", }, MON = { name = "Monaco", "Flag of Monaco.svg", }, MOZ = { name = "Mozambique", {1983, "Flag of Mozambique (1975-1983).svg"}, "Flag of Mozambique.svg", }, MRI = { name = "Mauritius", {1923, "Flag of Mauritius 1906.svg"}, {1968, "Flag of Mauritius 1923.svg"}, "Flag of Mauritius.svg", }, MTN = { name = "Mauritania", {2016, "Flag of Mauritania (1959–2017).svg"}, "Flag of Mauritania.svg", }, MYA = { name = "Myanmar", {1973, "Flag of Burma (1948-1974).svg"}, {2010, "Flag of Myanmar (1974-2010).svg"}, "Flag of Myanmar.svg", }, NAM = { name = "Namibia", "Flag of Namibia.svg", }, NBO = { name = "North Borneo", "Flag of North Borneo (1948-1963).svg", }, NCA = { name = "Nicaragua", "Flag of Nicaragua.svg", }, NCL = { name = "New Caledonia", "Flag of New Caledonia.svg", ["Asian Indoor and Martial Arts Games"] = { [2017] = "Flag of France.svg", }, }, NED = { name = "Netherlands", "Flag of the Netherlands.svg", ["Summer Olympics"] = { [1980] = "Olympic flag.svg", }, }, NEP = { name = "Nepal", "Flag of Nepal.svg", }, NEW = { name = "Newfoundland", "Newfoundland Red Ensign.png", }, NFI = { name = "Norfolk Island", "Flag of Norfolk Island.svg", }, NGR = { name = "Nigeria", {1960, "Flag of British Colonial Nigeria.svg"}, "Flag of Nigeria.svg", }, NIG = { name = "Niger", "Flag of Niger.svg", }, NIR = { name = "Northern Ireland", "Ulster banner.svg", }, NIU = { name = "Niue", "Flag of Niue.svg", }, NMI = { name = "Northern Mariana Islands", "Flag of the Northern Mariana Islands.svg", }, NOR = { name = "Norway", "Flag of Norway.svg", }, NPA = { name = "Neutral Paralympic Athletes", "Paralympic flag.svg", }, NRH = { name = "Northern Rhodesia", "Flag of Northern Rhodesia (1939-1953).svg", }, NRU = { name = "Nauru", "Flag of Nauru.svg", }, NZL = { name = "New Zealand", "Flag of New Zealand.svg", ["Summer Olympics"] = { [1980] = "Flag of New Zealand Olympic Committee (1979-1994).svg", }, }, OAR = { name = "Olympic Athletes from Russia", "Olympic flag.svg", }, OMA = { name = "Oman", {1995, "Flag of Oman (1970-1995).svg"}, "Flag of Oman.svg", }, PAK = { name = "Pakistan", "Flag of Pakistan.svg", }, PAN = { name = "Panama", "Flag of Panama.svg", }, PAR = { name = "Paraguay", {1954, "Flag of Paraguay (1842-1954).svg"}, {1988, "Flag of Paraguay (1954-1988).svg"}, {1990, "Flag of Paraguay (1988-1990).svg"}, {2013, "Flag of Paraguay (1990-2013).svg"}, "Flag of Paraguay.svg", }, PER = { name = "Peru", {1950, "Flag of Peru (1825-1950).svg"}, "Flag of Peru.svg", }, PHI = { name = "Pilipinas", {1936, "Flag of the Philippines (1919-1936).svg"}, {1984, "Flag of the Philippines (navy blue).svg"}, {1986, "Flag_of_the_Philippines_(light_blue).svg"}, {1997, "Flag of the Philippines (navy blue).svg"}, "Flag of the Philippines.svg", ["Asian Games"] = { [1986] = "Flag of the Philippines (navy blue).svg", }, }, PLE = { name = "Palestine", "Flag of Palestine.svg", }, PLW = { name = "Palau", "Flag of Palau.svg", }, PNG = { name = "Papua New Guinea", {1965, "Flag of the Territory of New Guinea.svg"}, {1970, "Flag of Papua New Guinea 1965.svg"}, "Flag of Papua New Guinea.svg", }, POL = { name = "Poland", {1928, "Flag of Poland (1919-1928).svg"}, {1979, "Flag of Poland (1928-1980).svg"}, "Flag of Poland.svg", }, POR = { name = "Portugal", "Flag of Portugal.svg", ["Summer Olympics"] = { [1980] = "Flag of Portugal-1980-Olympics.svg", }, }, PRK = { name = "North Korea", {1947, "Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg"}, {1991, "Flag of North Korea (1948–1992).svg"}, "Flag of North Korea.svg", }, PUR = { name = "Puerto Rico", {1951, "Puerto Rico Azul Celeste.png"}, {1995, "Flag of Puerto Rico (1952-1995).svg"}, "Flag of Puerto Rico.svg", ["Summer Olympics"] = { [1948] = "Puerto rico national sport flag.svg", [1952] = "Puerto rico national sport flag.svg", [1980] = "Olympic flag.svg", }, }, PYF = { name = "French Polynesia", "Flag of French Polynesia.svg", }, QAT = { name = "Qatar", "Flag of Qatar.svg", }, RHO = { name = "Rhodesia", {1953, "Flag of Southern Rhodesia.svg"}, {1963, "Flag of the Federation of Rhodesia and Nyasaland.svg"}, {1968, "Flag of Rhodesia (1964).svg"}, "Flag of Rhodesia.svg", }, ROA = { name = "Refugee Olympic Team", "Olympic flag.svg", }, ROC = { name = "Republic of China", {1928, "Flag of the Republic of China (1912-1928).svg"}, "Flag of the Republic of China.svg", }, ROC_Formosa = { name = "Formosa", "Flag of the Republic of China.svg", }, ROC_Taiwan = { name = "Taiwan", "Flag of the Republic of China.svg", }, ROC_2020 = { name = "ROC", "Russian Olympic Committee flag.svg", }, ROM = { name = "Romania", {1948, "Flag of Romania.svg"}, {1952, "Flag of Romania (1948-1952).svg"}, {1965, "Flag of Romania (1952-1965).svg"}, {1989, "Flag of Romania (1965-1989).svg"}, "Flag of Romania.svg", }, RPC = { name = "RPC", "Russian Paralympic Committee flag.svg", }, RPT = { name = "Refugee Paralympic Team", "Paralympic flag (2019).svg", }, RSA = { name = "South Africa", {1912, "Flag of the United Kingdom.svg"}, {1928, "Red Ensign of South Africa (1912-1928).svg"}, {1994, "Flag of South Africa (1928-1994).svg"}, "Flag of South Africa.svg", ["Winter Olympics"] = { [1994] = "South African Olympic Flag 1994.gif", }, ["Summer Olympics"] = { [1992] = "South African Olympic Flag.svg", }, }, RU1 = { name = "Russian Empire", "Flag of Russia.svg", }, RUS = { name = "Russia", "Flag of Russia.svg", }, RWA = { name = "Rwanda", {1961, "Flag of Rwanda (1959-1961).svg"}, {2001, "Flag of Rwanda (1962-2001).svg"}, "Flag of Rwanda.svg", }, SAA = { name = "Saar", "Flag of Saar (1947–1956).svg", }, SAM = { name = "Samoa", "Flag of Samoa.svg", }, SAR = { name = "Sarawak", "Flag of the Crown Colony of Sarawak (1946).svg", }, SCG = { name = "Serbia and Montenegro", "Flag of Serbia and Montenegro.svg", }, SCN = { name = "Saint Christopher-Nevis-Anguilla", "Flag of Saint Christopher-Nevis-Anguilla.svg", }, SCO = { name = "Scotland", "Flag of Scotland.svg", }, SEN = { name = "Senegal", "Flag of Senegal.svg", }, SEY = { name = "Seychelles", {1996, "Flag of the Seychelles (1977-1996).svg"}, "Flag of Seychelles.svg", }, SGP = { name = "Singapore", {1959, "Flag of Singapore (1946-1959).svg"}, "Flag of Singapore.svg", }, SHE = { name = "Saint Helena", {1984, "Flag of Saint Helena (1874-1984).svg"}, "Flag of Saint Helena.svg", }, SKN = { name = "Saint Kitts and Nevis", {1983, "Flag of Saint Christopher-Nevis-Anguilla.svg"}, "Flag of Saint Kitts and Nevis.svg", }, SLE = { name = "Sierra Leone", {1961, "Flag of Sierra Leone 1916-1961.gif"}, "Flag of Sierra Leone.svg", }, SLO = { name = "Slovenia", "Flag of Slovenia.svg", }, SMR = { name = "San Marino", {2010, "Flag of San Marino (before 2011).svg"}, "Flag of San Marino.svg", ["Summer Olympics"] = { [1980] = "Olympic flag.svg", }, }, SOL = { name = "Solomon Islands", "Flag of the Solomon Islands.svg", }, SOM = { name = "Somalia", "Flag of Somalia.svg", }, SRB = { name = "Serbia", {1918, "State Flag of Serbia (1882-1918).svg"}, {1944, "Flag of Serbia, 1941-1944.svg"}, {1992, "Flag of SR Serbia.svg"}, {2004, "Flag of Serbia (1992-2004).svg"}, {2010, "Flag of Serbia (2004-2010).svg"}, "Flag of Serbia.svg", }, SRH = { name = "Southern Rhodesia", "Flag of Southern Rhodesia.svg", }, SRI = { name = "Sri Lanka", {1948, "British Ceylon flag.svg"}, {1951, "Flag of Ceylon (1948-1951).svg"}, {1971, "Flag of Ceylon (1951-1972).svg"}, "Flag of Sri Lanka.svg", }, SSD = { name = "South Sudan", "Flag of South Sudan.svg", }, STP = { name = "São Tomé and Príncipe", "Flag of Sao Tome and Principe.svg", }, SUD = { name = "Sudan", {1970, "Flag of Sudan (1956-1970).svg"}, "Flag of Sudan.svg", }, SUI = { name = "Switzerland", "Flag of Switzerland.svg", ["Summer Olympics"] = { [1980] = "Olympic flag.svg", }, }, SUR = { name = "Suriname", {1975, "Flag of Dutch Guyana.svg"}, "Flag of Suriname.svg", }, SVG = { name = "Saint Vincent and the Grenadines", {1979, "Flag of Saint Vincent and the Grenadines (1907-1979).svg"}, {1984, "Flag of Saint Vincent and the Grenadines (1979-1985).svg"}, {1985, "Flag of Saint Vincent and the Grenadines (1985).svg"}, "Flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg", }, SVK = { name = "Slovakia", "Flag of Slovakia.svg", }, SWE = { name = "Sweden", {1905, "Swedish civil ensign (1844–1905).svg"}, "Flag of Sweden.svg", }, SWZ = { name = "Swaziland", "Flag of Swaziland.svg", }, SWZ_YO2018 = { name = "Eswatini", "Flag of Swaziland.svg", }, SYR = { name = "Syria", {1958, "Flag of Syria (1930-1958; 1961-1963).svg"}, {1961, "Flag of the United Arab Republic (1958–1971).svg"}, {1963, "Flag of Syria (1930-1958; 1961–1963).svg"}, {1971, "Flag of Syria (1963-1972).svg"}, {1979, "Flag of Syria (1972–1980).svg"}, {2024, "Flag of the United Arab Republic (1958–1971), Flag of Syria (1980–2024).svg"}, "Flag of Syria.svg", }, TAG = { name = "Tanganyika", "Flag of Tanganyika.svg", }, TAH = { name = "Tahiti", "Flag of French Polynesia.svg", }, TAN = { name = "Tanzania", {1964, "Flag of Tanganyika.svg"}, "Flag of Tanzania.svg", }, TCA = { name = "Turks and Caicos Islands", "Flag of the Turks and Caicos Islands.svg", }, TCH = { name = "Czechoslovakia", "Flag of Czechoslovakia.svg", }, TGA = { name = "Tonga", "Flag of Tonga.svg", }, THA = { name = "Thailand", "Flag of Thailand.svg", }, TJK = { name = "Tajikistan", "Flag of Tajikistan.svg", }, TKL = { name = "Tokelau", "Flag of Tokelau.svg", }, TKM = { name = "Turkmenistan", {1973, "Flag of Turkmen SSR (1956).svg"}, {1991, "Flag of the Turkmen SSR.svg"}, {1996, "Flag of Turkmenistan (1992-1997).svg"}, {2000, "Flag of Turkmenistan (1997-2001).svg"}, "Flag of Turkmenistan.svg", }, TLS = { name = "Silangang Timor", "Flag of East Timor.svg", }, TOG = { name = "Togo", "Flag of Togo.svg", }, TPE = { name = "Chinese Taipei", {1979, "Flag of the Republic of China.svg"}, "Flag of Chinese Taipei for Olympic games.svg", ["Olympics"] = "Flag of Chinese Taipei for Olympic games.svg", ["Summer Olympics"] = "Flag of Chinese Taipei for Olympic games.svg", ["Winter Olympics"] = "Flag of Chinese Taipei for Olympic games.svg", ["Asian Para Games"] = "Chinese Taipei Paralympic Flag.svg", ["Summer Paralympics"] = "Chinese Taipei Paralympic Flag.svg", ["Universiade"] = "Flag of Chinese Taipei for Universiade.svg", ["Summer Universiade"] = "Flag of Chinese Taipei for Universiade.svg", ["Winter Universiade"] = "Flag of Chinese Taipei for Universiade.svg", }, TRI = { name = "Trinidad and Tobago", {1958, "Flag of Trinidad and Tobago 1889-1958.svg"}, "Flag of Trinidad and Tobago.svg", }, TUN = { name = "Tunisia", {1999, "Pre-1999 Flag of Tunisia.svg"}, "Flag of Tunisia.svg", }, TUR = { name = "Turkey", {1936, "Flag of the Ottoman Empire.svg"}, "Flag of Turkey.svg", }, TUV = { name = "Tuvalu", "Flag of Tuvalu.svg", }, UAE = { name = "United Arab Emirates", "Flag of the United Arab Emirates.svg", }, UAR = { name = "United Arab Republic", "Flag of the United Arab Republic.svg", }, UGA = { name = "Uganda", {1962, "Flag of the Uganda Protectorate.svg"}, "Flag of Uganda.svg", }, UKR = { name = "Ukraine", "Flag of Ukraine.svg", }, URS = { name = "Soviet Union", {1936, "Flag of the Soviet Union (1924–1936).svg"}, {1955, "Flag of the Soviet Union (1936–1955).svg"}, {1980, "Flag of the Soviet Union (1955–1980).svg"}, "Flag of the Soviet Union.svg", }, URU = { name = "Uruguay", "Flag of Uruguay.svg", }, USA = { name = "United States", {1896, "US flag 44 stars.svg"}, {1908, "US flag 45 stars.svg"}, {1912, "US flag 46 stars.svg"}, {1959, "US flag 48 stars.svg"}, {1960, "US flag 49 stars.svg"}, "Flag of the United States.svg", ["Summer Olympics"] = { [1912] = "US flag 48 stars.svg", }, }, UZB = { name = "Uzbekistan", "Flag of Uzbekistan.svg", }, VAN = { name = "Vanuatu", "Flag of Vanuatu.svg", }, VEN = { name = "Venezuela", {1930, "Flag of Venezuela (1905–1930).svg"}, {1954, "Flag of Venezuela (1930–1954).svg"}, {2006, "Flag of Venezuela (1954–2006).png"}, "Flag of Venezuela.svg", }, VIE = { name = "Vietnam", {1975, "Flag of South Vietnam.svg"}, "Flag of Vietnam.svg", }, VNM = { name = "South Vietnam", {1975, "Flag of South Vietnam.svg"}, "Flag of Vietnam.svg", }, VOL = { name = "Upper Volta", "Flag of Upper Volta.svg", }, WAL = { name = "Wales", {1952, "Flag of Wales 2.svg"}, {1959, "Flag of Wales (1953-1959).svg"}, "Flag of Wales 2.svg", }, WLF = { name = "Wallis and Futuna", "Flag of Wallis and Futuna.svg", }, WSM = { name = "Western Samoa", "Flag of Samoa.svg", }, YAR = { name = "North Yemen", "Flag of North Yemen.svg", }, YEM = { name = "Yemen", "Flag of Yemen.svg", }, YMD = { name = "South Yemen", "Flag of South Yemen.svg", }, YUG = { name = "Yugoslavia", {1941, "Flag of the Kingdom of Yugoslavia.svg"}, {1946, "Flag of the Democratic Federal Yugoslavia.svg"}, {1992, "Flag of SFR Yugoslavia.svg"}, {2002, "Flag of Serbia and Montenegro.svg"}, "Flag of SFR Yugoslavia.svg", }, ZAI = { name = "Zaire", "Flag of Zaire.svg", }, ZAM = { name = "Zambia", {1953, "Flag of Northern Rhodesia (1939-1953).svg"}, {1963, "Flag of the Federation of Rhodesia and Nyasaland.svg"}, {1996, "Flag of Zambia (1964-1996).svg"}, "Flag of Zambia.svg", }, ZIM = { name = "Zimbabwe", {1953, "Flag of Southern Rhodesia.svg"}, {1963, "Flag of the Federation of Rhodesia and Nyasaland.svg"}, {1968, "Flag of Rhodesia (1964).svg"}, {1978, "Flag of Rhodesia.svg"}, {1979, "Flag of Zimbabwe Rhodesia.svg"}, "Flag of Zimbabwe.svg", }, ZZX = { name = "Mixed team", "Olympic flag.svg", }, } return { countryAliases = countryAliases, countries = countries, } 3qngedbcnimcmpolqoxikgcti57tqgx 2217054 2217052 2026-07-23T13:56:15Z Julius Santos III 139725 2217054 Scribunto text/plain -- Constant data used by [[Module:Country alias]]. local countryAliases = { -- Countries with identical definitions. ANG_CGF = "AIA", ATG = "ANT", BHR = "BHN", BRN = "BHN", CUW = "CUR", EOR = "ROA", FRO = "FAR", GUE = "GGY", IOA = "AOI", IRN = "IRI", JEY = "JER", LIB = "LBN", MSR = "MNT", NIC = "NCA", NFK = "NFI", OMN = "OMA", ROT = "ROA", ROU = "ROM", SHN = "SHE", VIN = "SVG", SWK = "SAR", SIN = "SGP", SAF = "RSA", TON = "TGA", TTO = "TRI", TCI = "TCA", TKS = "TCA", } local countries = { EXA = { -- example for testing name = "Example Country", {1951, "Flag1951.svg"}, -- year <= 1951 {1995, "Flag1995.svg"}, -- 1951 < year <= 1995 "Flag of test.svg", -- otherwise ["Paralympics"] = "Paralympics.svg", ["Summer Olympics"] = { [1948] = "SO1948.svg", [1952] = "SO1952.svg", [1980] = "SO1980.svg", }, ["Winter Olympics"] = { [1956] = "WO1956.svg", [1964] = "WO1964.svg", }, }, ADN = { name = "Aden", "Flag of the Colony of Aden.svg", }, AFG = { name = "Afghanistan", {1973, "Flag of Afghanistan (1931–1973).svg"}, {1978, "Flag of Afghanistan (1974–1978).svg"}, {1987, "Flag of Afghanistan (1980–1987).svg"}, {1992, "Flag of Afghanistan (1987–1992).svg"}, {1996, "Flag of Afghanistan (1992–2001).svg"}, {2003, "Flag of Afghanistan (2002–2004).svg"}, "Flag of Afghanistan.svg", }, AHO = { name = "Netherlands Antilles", {1982, "Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg"}, {2010, "Flag of the Netherlands Antilles (1986–2010).svg"}, "Flag of the Netherlands.svg", ["Pan American Games"] = { [2011] = "Flag of PASO.svg", }, }, AIA = { name = "Anguilla", "Flag of Anguilla.svg", }, AIN = { name = "Individual Neutral Athletes", "Individual Neutral Athletes at the 2024 Summer Olympics Flag.svg", ["World Games"] = "Flag of the Individual Neutral Athletes (2025 World Games).svg", ["Summer World University Games"] = "AIN Logo.png", ["Winter World University Games"] = "AIN Logo.png", }, ALB = { name = "Albania", {1992, "Flag of Albania (1946–1992).svg"}, "Flag of Albania.svg", }, ALG = { name = "Algeria", "Flag of Algeria.svg", }, ANA = { name = "Authorised Neutral Athletes", "ANA flag (2017).svg", }, AND = { name = "Andorra", "Flag of Andorra.svg", ["Summer Olympics"] = { [1980] = "Olympic flag.svg", }, }, ANG = { name = "Angola", "Flag of Angola.svg", }, ANT = { name = "Antigua and Barbuda", {1966, "Missing Blue Ensign.svg"}, "Flag of Antigua and Barbuda.svg", }, ANZ = { name = "Australasia", "Flag of Australasian team for Olympic games.svg", }, AOI = { name = "Independent Olympic Athletes", "Olympic flag.svg", }, ARG = { name = "Argentina", "Flag of Argentina.svg", }, ARM = { name = "Armenia", "Flag of Armenia.svg", }, ART = { name = "Athlete Refugee Team", "IAAF flag (2017).svg", ["Asian Indoor and Martial Arts Games"] = { [2017] = "Olympic flag.svg", }, }, ART_AIMAG = { name = "Refugee Team", "Olympic flag.svg", }, ARU = { name = "Aruba", "Flag of Aruba.svg", }, ASA = { name = "American Samoa", "Flag of American Samoa.svg", }, AUS = { name = "Australia", {1900, "Flag of the United Kingdom.svg"}, {1909, "Flag of Australia (1903–1908).svg"}, "Flag of Australia.svg", ["Summer Olympics"] = { [1980] = "Olympic flag.svg", }, }, AUT = { name = "Austria", {1912, "Flag of the Habsburg Monarchy.svg"}, "Flag of Austria.svg", }, AZE = { name = "Azerbaijan", "Flag of Azerbaijan.svg", }, BAH = { name = "Bahamas", {1923, "Flag of the Bahamas (1904–1923).svg"}, {1953, "Flag of the Bahamas (1923–1953).svg"}, {1964, "Flag of the Bahamas (1953–1964).svg"}, {1972, "Flag of the Bahamas (1964–1973).png"}, "Flag of the Bahamas.svg", }, BAN = { name = "Bangladesh", "Flag of Bangladesh.svg", }, BAR = { name = "Barbados", {1966, "Flag of Barbados (1870–1966).svg"}, "Flag of Barbados.svg", }, BDI = { name = "Burundi", "Flag of Burundi.svg", }, BEL = { name = "Belgium", "Flag of Belgium (civil).svg", ["Summer Olympics"] = { [1980] = "Olympic flag.svg", }, }, BEN = { name = "Benin", {1990, "Flag of Benin (1975–1990).svg"}, "Flag of Benin.svg", }, BER = { name = "Bermuda", {1999, "Flag of Bermuda (1910–1999).svg"}, "Flag of Bermuda.svg", }, BGU = { name = "British Guiana", {1906, "Flag of British Guiana (1875–1906).svg"}, {1919, "Flag of British Guiana (1906–1919).svg"}, {1955, "Flag of British Guiana (1919–1955).svg"}, "Flag of British Guiana (1955–1966).svg", }, BHN = { name = "Bahrain", {2001, "Flag of Bahrain (1972–2002).svg"}, "Flag of Bahrain.svg", }, BHU = { name = "Bhutan", "Flag of Bhutan.svg", }, BIH = { name = "Bosnia and Herzegovina", {1998, "Flag of Bosnia and Herzegovina (1992–1998).svg"}, "Flag of Bosnia and Herzegovina.svg", }, BIR = { name = "Burma", {1973, "Flag of Burma (1948–1974).svg"}, {2010, "Flag of Myanmar (1974–2010).svg"}, "Flag of Myanmar.svg", }, BIZ = { name = "Belize", {1981, "Flag of British Honduras (1919-1981).svg"}, "Flag of Belize.svg", }, BLR = { name = "Belarus", {1991, "Flag of Byelorussian SSR.svg"}, {1994, "Flag of Belarus (1918, 1991-1995).svg"}, {2012, "Flag of Belarus (1995-2012).svg"}, "Flag of Belarus.svg", }, BNB = { name = "British North Borneo", "Flag of North Borneo (1948-1963).svg", }, BOH = { name = "Bohemia", "Flag of Bohemia.svg", ["Summer Olympics"] = { [1912] = "Bohemian Olympic Flag (1912).png", }, }, BOL = { name = "Bolivia", "Flag of Bolivia.svg", }, BOT = { name = "Botswana", "Flag of Botswana.svg", }, BRA = { name = "Brazil", {1960, "Flag of Brazil (1889-1960).svg"}, {1968, "Flag of Brazil (1960-1968).svg"}, {1992, "Flag of Brazil (1968-1992).svg"}, "Flag of Brazil.svg", }, BRU = { name = "Brunei", "Flag of Brunei.svg", }, BUL = { name = "Bulgaria", {1946, "Flag of Bulgaria.svg"}, {1948, "Flag of Bulgaria (1946-1948).svg"}, {1967, "Flag of Bulgaria (1948-1967).svg"}, {1971, "Flag of Bulgaria (1967-1971).svg"}, {1990, "Flag of Bulgaria (1971-1990).svg"}, "Flag of Bulgaria.svg", }, BUR = { name = "Burkina Faso", "Flag of Burkina Faso.svg", }, BWI = { name = "British West Indies", "Flag of the West Indies Federation.svg", }, CAF = { name = "Central African Republic", "Flag of the Central African Republic.svg", }, CAM = { name = "Cambodia", {1970, "Flag of Cambodia.svg"}, {1975, "Flag of the Khmer Republic.svg"}, {1989, "Flag of the People's Republic of Kampuchea.svg"}, {1991, "Flag of the State of Cambodia.svg"}, {1993, "Flag of Cambodia under UNTAC.svg"}, "Flag of Cambodia.svg", }, CAN = { name = "Canada", {1921, "Canadian Red Ensign (1868-1921).svg"}, {1957, "Canadian Red Ensign (1921-1957).svg"}, {1965, "Canadian Red Ensign (1957-1965).svg"}, "Flag of Canada (Pantone).svg", ["Summer Olympics"] = { [1936] = "Canadian Red Ensign 1921-1957 (with disc).svg", }, }, CAY = { name = "Cayman Islands", {1999, "Flag of the Cayman Islands (pre-1999).svg"}, "Flag of the Cayman Islands.svg", }, CEY = { name = "Ceylon", {1948, "British Ceylon flag.svg"}, {1951, "Flag of Ceylon (1948-1951).svg"}, {1971, "Flag of Ceylon (1951-1972).svg"}, "Flag of Sri Lanka.svg", }, CGO = { name = "Republic of the Congo", {1988, "Flag of the People's Republic of Congo.svg"}, "Flag of the Republic of the Congo.svg", }, CHA = { name = "Chad", "Flag of Chad.svg", }, CHI = { name = "Chile", "Flag of Chile.svg", }, CHN = { name = "China", "Flag of the People's Republic of China.svg", }, CIV = { name = "Ivory Coast", "Flag of Côte d'Ivoire.svg", }, CMR = { name = "Cameroon", {1975, "Flag of Cameroon (1961-1975).svg"}, "Flag of Cameroon.svg", }, COD = { name = "Democratic Republic of the Congo", {1971, "Flag of Congo-Kinshasa (1966-1971).svg"}, {1996, "Flag of Zaire.svg"}, {2003, "Flag of the Democratic Republic of the Congo (1997-2003).svg"}, {2006, "Flag of the Democratic Republic of the Congo (2003-2006).svg"}, "Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg", }, COK = { name = "Cook Islands", {1979, "Flag of the Cook Islands (1973-1979).svg"}, "Flag of the Cook Islands.svg", }, COL = { name = "Colombia", "Flag of Colombia.svg", }, COM = { name = "Comoros", {1996, "Flag of the Comoros (1992-1996).svg"}, {2001, "Flag of the Comoros (1996-2001).svg"}, "Flag of the Comoros.svg", }, COR = { name = "Korea", "Unification flag of Korea.svg", ["Winter Olympics"] = { [2018] = "Unification flag of Korea (pre 2006).svg", }, }, CPV = { name = "Cape Verde", "Flag of Cape Verde.svg", }, CRC = { name = "Costa Rica", "Flag of Costa Rica.svg", }, CRO = { name = "Croatia", "Flag of Croatia.svg", }, CUB = { name = "Cuba", "Flag of Cuba.svg", }, CUR = { name = "Curaçao", "Flag of Curaçao.svg", }, CYP = { name = "Cyprus", {2006, "Flag of Cyprus (1960-2006).svg"}, "Flag of Cyprus.svg", }, CZE = { name = "Czech Republic", "Flag of the Czech Republic.svg", }, DAH = { name = "Dahomey", "Flag of Benin.svg", }, DEN = { name = "Denmark", "Flag of Denmark.svg", ["Summer Olympics"] = { [1980] = "Olympic flag.svg", }, }, DJI = { name = "Djibouti", "Flag of Djibouti.svg", }, DMA = { name = "Dominica", {1965, "Flag of Dominica 1955-1965.svg"}, {1978, "Flag of Dominica (1965-1978).svg"}, {1981, "Flag of Dominica (1978-1981).svg"}, {1988, "Flag of Dominica (1981-1988).svg"}, {1990, "Flag of Dominica (1988-1990).svg"}, "Flag of Dominica.svg", }, DOM = { name = "Dominican Republic", "Flag of the Dominican Republic.svg", }, ECU = { name = "Ecuador", "Flag of Ecuador.svg", }, EGY = { name = "Egypt", {1922, "Flag of Egypt (1882-1922).svg"}, {1952, "Flag of Egypt (1922–1958).svg"}, {1958, "Flag of Egypt (1952-1958).svg"}, {1971, "Flag of the United Arab Republic.svg"}, {1984, "Flag of Egypt (1972-1984).svg"}, "Flag of Egypt.svg", }, ENG = { name = "England", "Flag of England.svg", }, ERI = { name = "Eritrea", "Flag of Eritrea.svg", }, ESA = { name = "El Salvador", "Flag of El Salvador.svg", }, ESP = { name = "Spain", {1931, "Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg"}, {1939, "Flag of Spain (1931 - 1939).svg"}, {1977, "Flag of Spain (1945–1977).svg"}, {1981, "Flag of Spain (1977 - 1981).svg"}, "Flag of Spain.svg", ["Summer Olympics"] = { [1980] = "Olympic flag.svg", }, }, EST = { name = "Estonia", "Flag of Estonia.svg", }, ETH = { name = "Ethiopia", {1974, "Flag of Ethiopia (1897-1936; 1941-1974).svg"}, {1975, "Flag of Ethiopia (1974-1975).svg"}, {1987, "Flag of Ethiopia (1975–1987).svg"}, {1991, "Flag of Ethiopia (1987–1991).svg"}, {1995, "Flag of Ethiopia (1991-1996).svg"}, {2009, "Flag of Ethiopia (1996–2009).svg"}, "Flag of Ethiopia.svg", ["Summer Olympics"] = { [1992] = "Flag of Ethiopia (1987–1991).svg", }, }, EUA = { name = "United Team of Germany", {1959, "Flag of Germany.svg"}, "Flag of the German Olympic Team (1960-1968).svg", }, EUN = { name = "Unified Team", "Olympic flag.svg", ["Winter Paralympics"] = "Paralympic flag (1988-1994).svg", ["Paralympics"] = "Paralympic flag (1988-1994).svg", ["Summer Paralympics"] = "Paralympic flag (1988-1994).svg", }, FAI = { name = "Falkland Islands", {1999, "Flag of the Falkland Islands (1948-1999).svg"}, "Flag of the Falkland Islands.svg", }, FAR = { name = "Faroe Islands", "Flag of the Faroe Islands.svg", }, FIJ = { name = "Fiji", {1970, "Flag of Fiji 1924-1970.svg"}, "Flag of Fiji.svg", }, FIN = { name = "Finland", {1912, "Flag of Russia.svg"}, "Flag of Finland.svg", }, FINA = { name = "FINA athletes", "FINA logo cropped.svg" }, FR_YUG = { name = "FR Yugoslavia", "Flag of Yugoslavia (1992–2003); Flag of Serbia and Montenegro (2003–2006).svg" }, FRA = { name = "France", "Flag of France.svg", ["Summer Olympics"] = { [1980] = "Olympic flag.svg", }, }, FRG = { name = "West Germany", {1959, "Flag of Germany.svg"}, {1968, "Flag of the German Olympic Team (1960-1968).svg"}, "Flag of Germany.svg", }, FRN = { name = "Rhodesia and Nyasaland", "Flag of the Federation of Rhodesia and Nyasaland.svg", }, FSA = { name = "Federation of South Arabia", "Flag of the Federation of South Arabia.svg", }, FSM = { name = "Federated States of Micronesia", "Flag of the Federated States of Micronesia.svg", }, GAB = { name = "Gabon", "Flag of Gabon.svg", }, GAM = { name = "The Gambia", "Flag of The Gambia.svg", }, GBR = { name = "Great Britain", "Flag of the United Kingdom.svg", ["Summer Olympics"] = { [1980] = "Olympic flag.svg", }, }, GBR_WCA = { name = "Great Britain and Northern Ireland", "Flag of the United Kingdom.svg", }, GBS = { name = "Guinea-Bissau", "Flag of Guinea-Bissau.svg", }, GCO = { name = "Gold Coast", "Flag of the Gold Coast.svg", }, GDR = { name = "East Germany", {1959, "Flag of East Germany.svg"}, {1968, "Flag of the German Olympic Team (1960-1968).svg"}, "Flag of East Germany.svg", }, GEO = { name = "Georgia", {2003, "Flag of Georgia (1990–2004).svg"}, "Flag of Georgia.svg", }, GEQ = { name = "Equatorial Guinea", "Flag of Equatorial Guinea.svg", }, GER = { name = "Germany", {1912, "Flag of the German Empire.svg"}, {1932, "Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg"}, {1945, "Flag of the German Reich (1935–1945).svg"}, "Flag of Germany.svg", }, GGY = { name = "Guernsey", {1985, "Flag of Guernsey (1936).svg"}, "Flag of Guernsey.svg", }, GHA = { name = "Ghana", {1960, "Flag of the Gold Coast.svg"}, {1962, "Flag of the Union of African States (1961-1962).svg"}, {1966, "Flag of Ghana (1964-1966).svg"}, "Flag of Ghana.svg", }, GIB = { name = "Gibraltar", {1981, "Government Ensign of Gibraltar 1939-1999.svg"}, "Flag of Gibraltar.svg", }, GRE = { name = "Greece", {1969, "Flag of Greece (1828-1978).svg"}, {1975, "Flag of Greece (1970-1975).svg"}, {1978, "Flag of Greece (1828-1978).svg"}, "Flag of Greece.svg", }, GRN = { name = "Grenada", {1974, "Flag of Grenada 1967.svg"}, "Flag of Grenada.svg", }, GUA = { name = "Guatemala", "Flag of Guatemala.svg", }, GUI = { name = "Guinea", "Flag of Guinea.svg", }, GUM = { name = "Guam", "Flag of Guam.svg", }, GUY = { name = "Guyana", {1906, "Flag of British Guiana (1875–1906).svg"}, {1919, "Flag of British Guiana (1906-1919).svg"}, {1955, "Flag of British Guiana (1919-1955).svg"}, {1966, "Flag of British Guiana (1955–1966).svg"}, "Flag of Guyana.svg", }, HAI = { name = "Haiti", {1963, "Flag of Haiti.svg"}, {1986, "Flag of Haiti (1964–1986).svg"}, "Flag of Haiti.svg", }, HBR = { name = "British Honduras", "Flag of British Honduras.svg", }, HKG = { name = "Hong Kong", {1955, "Flag of Hong Kong (1876–1941 and 1945–1955).svg"}, {1959, "Flag of Hong Kong (1955–1959).svg"}, {1997, "Flag of Hong Kong (1959–1997).svg"}, "Flag of Hong Kong.svg", }, HKG_CGF = { name = "Hong Kong", {1955, "Flag of Hong Kong 1876.svg"}, {1959, "Flag of Hong Kong 1955.svg"}, "Flag of Hong Kong (1959–1997).svg" }, HON = { name = "Honduras", "Flag of Honduras.svg", }, HUN = { name = "Hungary", {1918, "Flag of Hungary (1867-1918).svg"}, {1946, "Flag of Hungary (1915-1918, 1919-1946; 3-2 aspect ratio).svg"}, {1949, "Flag of Hungary (1946-1949, 1956-1957).svg"}, {1955, "Flag of Hungary (1949-1956).svg"}, {1957, "Flag of Hungary (1946-1949, 1956-1957).svg"}, "Flag of Hungary.svg", }, IFS = { name = "Irish Free State", "Flag of Ireland.svg", }, IAA = { name = "Independent Asian Athletes", "Olympic flag.svg", }, INA = { name = "Indonesia", "Flag of Indonesia.svg", }, IND = { name = "India", {1946, "British Raj Red Ensign.svg"}, {2012, "Flag of India.svg"}, "Flag of India.svg", }, IOA_2000 = { name = "Individual Olympic Athletes", "Olympic flag.svg", }, IOC = { name = "Athletes from Kuwait", "Olympic flag.svg", }, IOM = { name = "Isle of Man", "Flag of the Isle of Man.svg", }, IOP = { name = "Independent Olympic Participants", "Olympic flag.svg", }, ['IOP, IOA, OAR'] = { name = "Independent Olympians", "Olympic flag.svg", }, IOW = { name = "Isle of Wight", "Flag of the Isle of Wight.svg", }, IPA = { name = "Individual Paralympic Athletes", "Paralympic flag.svg", }, IPP = { name = "Independent Paralympic Participants", "Paralympic flag (1988-1994).svg", }, IRE = { name = "Ireland", "Green harp flag of Ireland.svg", }, IRI = { name = "Iran", {1932, "Early 20th Century Qajar Flag.svg"}, {1964, "State Flag of Iran (1933-1964).svg"}, {1980, "State Flag of Iran (1964-1980).svg"}, "Flag of Iran.svg", ["Summer Olympics"] = { [1964] = "State Flag of Iran (1964-1980).svg", }, }, IRL = { name = "Ireland", "Flag of Ireland.svg", ["Summer Olympics"] = { [1980] = "Olympic flag.svg", }, }, IRQ = { name = "Iraq", {1959, "Flag of Iraq (1921–1959).svg"}, {1963, "Flag of Iraq (1959-1963).svg"}, {1991, "Flag of Iraq (1963-1991); Flag of Syria (1963-1972).svg"}, {2003, "Flag of Iraq (1991-2004).svg"}, {2007, "Flag of Iraq (2004-2008).svg"}, "Flag of Iraq.svg", }, ISL = { name = "Iceland", {1915, "Flag of Denmark.svg"}, {1944, "Light Blue Flag of Iceland.svg"}, "Flag of Iceland.svg", }, ISR = { name = "Israel", "Flag of Israel.svg", }, ISV = { name = "Virgin Islands", "Flag of the United States Virgin Islands.svg", }, ITA = { name = "Italy", {1946, "Flag of Italy (1861-1946).svg"}, {2002, "Flag of Italy.svg"}, {2006, "Flag of Italy (2003–2006).svg"}, "Flag of Italy.svg", ["Summer Olympics"] = { [1980] = "Olympic flag.svg", }, }, IVB = { name = "British Virgin Islands", "Flag of the British Virgin Islands.svg", }, JAM = { name = "Jamaica", {1957, "Flag of Jamaica (1906-1957).svg"}, {1962, "Flag of Jamaica (1957-1962).svg"}, "Flag of Jamaica.svg", }, JER = { name = "Jersey", {1980, "Flag of Jersey (pre 1981).svg"}, "Flag of Jersey.svg", }, JOR = { name = "Jordan", "Flag of Jordan.svg", }, JPN = { name = "Japan", {1999, "Flag of Japan (1870-1999).svg"}, "Flag of Japan.svg", }, KAZ = { name = "Kazakhstan", "Flag of Kazakhstan.svg", }, KEN = { name = "Kenya", {1963, "Flag of British East Africa.svg"}, "Flag of Kenya.svg", }, KGZ = { name = "Kyrgyzstan", "Flag of Kyrgyzstan.svg", }, KHM = { name = "Khmer Republic", "Flag of the Khmer Republic.svg", }, KIR = { name = "Kiribati", "Flag of Kiribati.svg", }, KOR = { name = "South Korea", {1947, "Flag of South Korea (1945-1948).svg"}, {1949, "Flag of South Korea (1948-1949).svg"}, {1983, "Flag of South Korea (1949-1984).svg"}, -- flag changed in Feb '84 {1997, "Flag of South Korea (1984-1997).svg"}, {2011, "Flag of South Korea (1997-2011).svg"}, "Flag of South Korea.svg" }, KOS = { name = "Kosovo", "Flag of Kosovo.svg", }, KSA = { name = "Saudi Arabia", {1973, "Flag of Saudi Arabia (1938-1973).svg"}, "Flag of Saudi Arabia.svg", }, KUW = { name = "Kuwait", "Flag of Kuwait.svg", }, LAO = { name = "Laos", {1975, "Flag of Laos (1952-1975).svg"}, "Flag of Laos.svg", }, LAT = { name = "Latvia", "Flag of Latvia.svg", }, LBA = { name = "Libya", {1968, "Flag of Libya (1951).svg"}, {1972, "Flag of Libya (1969–1972).svg"}, {1977, "Flag of Libya (1972–1977).svg"}, {2011, "Flag of Libya (1977-2011).svg"}, "Flag of Libya.svg", }, LBN = { name = "Lebanon", "Flag of Lebanon.svg", }, LBR = { name = "Liberia", "Flag of Liberia.svg", }, LCA = { name = "Saint Lucia", {1967, "Flag of Saint Lucia (1939-1967).svg"}, {1979, "Flag of Saint Lucia (1967-1979).svg"}, {2002, "Flag of Saint Lucia (1979-2002).svg"}, "Flag of Saint Lucia.svg", }, LES = { name = "Lesotho", {1987, "Flag of Lesotho (1966).svg"}, {2006, "Flag of Lesotho (1987-2006).svg"}, "Flag of Lesotho.svg", }, LIE = { name = "Liechtenstein", {1921, "Flag of Liechtenstein (1852-1921).svg"}, {1937, "Flag of Liechtenstein (1921-1937).svg"}, "Flag of Liechtenstein.svg", }, LTU = { name = "Lithuania", {1940, "Flag of Lithuania (1918-1940).svg"}, {2004, "Flag of Lithuania (1988-2004).svg"}, "Flag of Lithuania.svg", }, LUX = { name = "Luxembourg", "Flag of Luxembourg.svg", ["Summer Olympics"] = { [1980] = "Olympic flag.svg", }, }, MAC = { name = "Macau", {1999, "Bandeira do Leal Senado.svg"}, "Flag of Macau.svg", }, MAD = { name = "Madagascar", "Flag of Madagascar.svg", }, MAL = { name = "Malaya", "Flag of Malaya.svg", }, MAR = { name = "Morocco", "Flag of Morocco.svg", }, MAS = { name = "Malaysia", {1963, "Flag of Malaya.svg"}, "Flag of Malaysia.svg", }, MAW = { name = "Malawi", {2009, "Flag of Malawi.svg"}, {2012, "Flag of Malawi (2010-2012).svg"}, "Flag of Malawi.svg", ["Summer Olympics"] = { [2012] = "Flag of Malawi.svg", }, }, MDA = { name = "Moldova", "Flag of Moldova.svg", }, MDV = { name = "Maldives", "Flag of Maldives.svg", }, MEX = { name = "Mexico", {1916, "Flag of Mexico (1893-1916).svg"}, {1934, "Flag of the United Mexican States (1916-1934).svg"}, {1968, "Flag of Mexico (1934-1968).svg"}, "Flag of Mexico.svg", }, MGL = { name = "Mongolia", {1991, "Flag of the People's Republic of Mongolia (1940-1992).svg"}, "Flag of Mongolia.svg", ["Winter Olympics"] = { [1992] = "Flag of the People's Republic of Mongolia (1940-1992).svg", }, }, MHL = { name = "Marshall Islands", "Flag of the Marshall Islands.svg", }, MIX = { name = "Mixed-NOCs", "Olympic flag.svg", }, MKD = { name = "Macedonia", "Flag of Macedonia.svg", }, MKD_2019 = { name = "North Macedonia", "Flag of North Macedonia.svg", }, MLI = { name = "Mali", "Flag of Mali.svg", }, MLT = { name = "Malta", {1943, "Flag of Malta (1923-1943).svg"}, {1964, "Flag of Malta (1943-1964).svg"}, "Flag of Malta.svg", }, MNE = { name = "Montenegro", "Flag of Montenegro.svg", }, MNT = { name = "Montserrat", "Flag of Montserrat.svg", }, MON = { name = "Monaco", "Flag of Monaco.svg", }, MOZ = { name = "Mozambique", {1983, "Flag of Mozambique (1975-1983).svg"}, "Flag of Mozambique.svg", }, MRI = { name = "Mauritius", {1923, "Flag of Mauritius 1906.svg"}, {1968, "Flag of Mauritius 1923.svg"}, "Flag of Mauritius.svg", }, MTN = { name = "Mauritania", {2016, "Flag of Mauritania (1959–2017).svg"}, "Flag of Mauritania.svg", }, MYA = { name = "Myanmar", {1973, "Flag of Burma (1948-1974).svg"}, {2010, "Flag of Myanmar (1974-2010).svg"}, "Flag of Myanmar.svg", }, NAM = { name = "Namibia", "Flag of Namibia.svg", }, NBO = { name = "North Borneo", "Flag of North Borneo (1948-1963).svg", }, NCA = { name = "Nicaragua", "Flag of Nicaragua.svg", }, NCL = { name = "New Caledonia", "Flag of New Caledonia.svg", ["Asian Indoor and Martial Arts Games"] = { [2017] = "Flag of France.svg", }, }, NED = { name = "Netherlands", "Flag of the Netherlands.svg", ["Summer Olympics"] = { [1980] = "Olympic flag.svg", }, }, NEP = { name = "Nepal", "Flag of Nepal.svg", }, NEW = { name = "Newfoundland", "Newfoundland Red Ensign.png", }, NFI = { name = "Norfolk Island", "Flag of Norfolk Island.svg", }, NGR = { name = "Nigeria", {1960, "Flag of British Colonial Nigeria.svg"}, "Flag of Nigeria.svg", }, NIG = { name = "Niger", "Flag of Niger.svg", }, NIR = { name = "Northern Ireland", "Ulster banner.svg", }, NIU = { name = "Niue", "Flag of Niue.svg", }, NMI = { name = "Northern Mariana Islands", "Flag of the Northern Mariana Islands.svg", }, NOR = { name = "Norway", "Flag of Norway.svg", }, NPA = { name = "Neutral Paralympic Athletes", "Paralympic flag.svg", }, NRH = { name = "Northern Rhodesia", "Flag of Northern Rhodesia (1939-1953).svg", }, NRU = { name = "Nauru", "Flag of Nauru.svg", }, NZL = { name = "New Zealand", "Flag of New Zealand.svg", ["Summer Olympics"] = { [1980] = "Flag of New Zealand Olympic Committee (1979-1994).svg", }, }, OAR = { name = "Olympic Athletes from Russia", "Olympic flag.svg", }, OMA = { name = "Oman", {1995, "Flag of Oman (1970-1995).svg"}, "Flag of Oman.svg", }, PAK = { name = "Pakistan", "Flag of Pakistan.svg", }, PAN = { name = "Panama", "Flag of Panama.svg", }, PAR = { name = "Paraguay", {1954, "Flag of Paraguay (1842-1954).svg"}, {1988, "Flag of Paraguay (1954-1988).svg"}, {1990, "Flag of Paraguay (1988-1990).svg"}, {2013, "Flag of Paraguay (1990-2013).svg"}, "Flag of Paraguay.svg", }, PER = { name = "Peru", {1950, "Flag of Peru (1825-1950).svg"}, "Flag of Peru.svg", }, PHI = { name = "Pilipinas", {1936, "Flag of the Philippines (1919-1936).svg"}, {1984, "Flag of the Philippines (navy blue).svg"}, {1986, "Flag_of_the_Philippines_(light_blue).svg"}, {1997, "Flag of the Philippines (navy blue).svg"}, "Flag of the Philippines.svg", ["Asian Games"] = { [1986] = "Flag of the Philippines (navy blue).svg", }, }, PLE = { name = "Palestine", "Flag of Palestine.svg", }, PLW = { name = "Palau", "Flag of Palau.svg", }, PNG = { name = "Papua New Guinea", {1965, "Flag of the Territory of New Guinea.svg"}, {1970, "Flag of Papua New Guinea 1965.svg"}, "Flag of Papua New Guinea.svg", }, POL = { name = "Poland", {1928, "Flag of Poland (1919-1928).svg"}, {1979, "Flag of Poland (1928-1980).svg"}, "Flag of Poland.svg", }, POR = { name = "Portugal", "Flag of Portugal.svg", ["Summer Olympics"] = { [1980] = "Flag of Portugal-1980-Olympics.svg", }, }, PRK = { name = "North Korea", {1947, "Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg"}, {1991, "Flag of North Korea (1948–1992).svg"}, "Flag of North Korea.svg", }, PUR = { name = "Puerto Rico", {1951, "Puerto Rico Azul Celeste.png"}, {1995, "Flag of Puerto Rico (1952-1995).svg"}, "Flag of Puerto Rico.svg", ["Summer Olympics"] = { [1948] = "Puerto rico national sport flag.svg", [1952] = "Puerto rico national sport flag.svg", [1980] = "Olympic flag.svg", }, }, PYF = { name = "French Polynesia", "Flag of French Polynesia.svg", }, QAT = { name = "Qatar", "Flag of Qatar.svg", }, RHO = { name = "Rhodesia", {1953, "Flag of Southern Rhodesia.svg"}, {1963, "Flag of the Federation of Rhodesia and Nyasaland.svg"}, {1968, "Flag of Rhodesia (1964).svg"}, "Flag of Rhodesia.svg", }, ROA = { name = "Refugee Olympic Team", "Olympic flag.svg", }, ROC = { name = "Republic of China", {1928, "Flag of the Republic of China (1912-1928).svg"}, "Flag of the Republic of China.svg", }, ROC_Formosa = { name = "Formosa", "Flag of the Republic of China.svg", }, ROC_Taiwan = { name = "Taiwan", "Flag of the Republic of China.svg", }, ROC_2020 = { name = "ROC", "Russian Olympic Committee flag.svg", }, ROM = { name = "Romania", {1948, "Flag of Romania.svg"}, {1952, "Flag of Romania (1948-1952).svg"}, {1965, "Flag of Romania (1952-1965).svg"}, {1989, "Flag of Romania (1965-1989).svg"}, "Flag of Romania.svg", }, RPC = { name = "RPC", "Russian Paralympic Committee competing flag.svg", }, RPT = { name = "Refugee Paralympic Team", "Paralympic flag (2019).svg", }, RSA = { name = "South Africa", {1912, "Flag of the United Kingdom.svg"}, {1928, "Red Ensign of South Africa (1912-1928).svg"}, {1994, "Flag of South Africa (1928-1994).svg"}, "Flag of South Africa.svg", ["Winter Olympics"] = { [1994] = "South African Olympic Flag 1994.gif", }, ["Summer Olympics"] = { [1992] = "South African Olympic Flag.svg", }, }, RU1 = { name = "Russian Empire", "Flag of Russia.svg", }, RUS = { name = "Russia", "Flag of Russia.svg", }, RWA = { name = "Rwanda", {1961, "Flag of Rwanda (1959-1961).svg"}, {2001, "Flag of Rwanda (1962-2001).svg"}, "Flag of Rwanda.svg", }, SAA = { name = "Saar", "Flag of Saar (1947–1956).svg", }, SAM = { name = "Samoa", "Flag of Samoa.svg", }, SAR = { name = "Sarawak", "Flag of the Crown Colony of Sarawak (1946).svg", }, SCG = { name = "Serbia and Montenegro", "Flag of Serbia and Montenegro.svg", }, SCN = { name = "Saint Christopher-Nevis-Anguilla", "Flag of Saint Christopher-Nevis-Anguilla.svg", }, SCO = { name = "Scotland", "Flag of Scotland.svg", }, SEN = { name = "Senegal", "Flag of Senegal.svg", }, SEY = { name = "Seychelles", {1996, "Flag of the Seychelles (1977-1996).svg"}, "Flag of Seychelles.svg", }, SGP = { name = "Singapore", {1959, "Flag of Singapore (1946-1959).svg"}, "Flag of Singapore.svg", }, SHE = { name = "Saint Helena", {1984, "Flag of Saint Helena (1874-1984).svg"}, "Flag of Saint Helena.svg", }, SKN = { name = "Saint Kitts and Nevis", {1983, "Flag of Saint Christopher-Nevis-Anguilla.svg"}, "Flag of Saint Kitts and Nevis.svg", }, SLE = { name = "Sierra Leone", {1961, "Flag of Sierra Leone 1916-1961.gif"}, "Flag of Sierra Leone.svg", }, SLO = { name = "Slovenia", "Flag of Slovenia.svg", }, SMR = { name = "San Marino", {2010, "Flag of San Marino (before 2011).svg"}, "Flag of San Marino.svg", ["Summer Olympics"] = { [1980] = "Olympic flag.svg", }, }, SOL = { name = "Solomon Islands", "Flag of the Solomon Islands.svg", }, SOM = { name = "Somalia", "Flag of Somalia.svg", }, SRB = { name = "Serbia", {1918, "State Flag of Serbia (1882-1918).svg"}, {1944, "Flag of Serbia, 1941-1944.svg"}, {1992, "Flag of SR Serbia.svg"}, {2004, "Flag of Serbia (1992-2004).svg"}, {2010, "Flag of Serbia (2004-2010).svg"}, "Flag of Serbia.svg", }, SRH = { name = "Southern Rhodesia", "Flag of Southern Rhodesia.svg", }, SRI = { name = "Sri Lanka", {1948, "British Ceylon flag.svg"}, {1951, "Flag of Ceylon (1948-1951).svg"}, {1971, "Flag of Ceylon (1951-1972).svg"}, "Flag of Sri Lanka.svg", }, SSD = { name = "South Sudan", "Flag of South Sudan.svg", }, STP = { name = "São Tomé and Príncipe", "Flag of Sao Tome and Principe.svg", }, SUD = { name = "Sudan", {1970, "Flag of Sudan (1956-1970).svg"}, "Flag of Sudan.svg", }, SUI = { name = "Switzerland", "Flag of Switzerland.svg", ["Summer Olympics"] = { [1980] = "Olympic flag.svg", }, }, SUR = { name = "Suriname", {1975, "Flag of Dutch Guyana.svg"}, "Flag of Suriname.svg", }, SVG = { name = "Saint Vincent and the Grenadines", {1979, "Flag of Saint Vincent and the Grenadines (1907-1979).svg"}, {1984, "Flag of Saint Vincent and the Grenadines (1979-1985).svg"}, {1985, "Flag of Saint Vincent and the Grenadines (1985).svg"}, "Flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg", }, SVK = { name = "Slovakia", "Flag of Slovakia.svg", }, SWE = { name = "Sweden", {1905, "Swedish civil ensign (1844–1905).svg"}, "Flag of Sweden.svg", }, SWZ = { name = "Swaziland", "Flag of Swaziland.svg", }, SWZ_YO2018 = { name = "Eswatini", "Flag of Swaziland.svg", }, SYR = { name = "Syria", {1958, "Flag of Syria (1930-1958; 1961-1963).svg"}, {1961, "Flag of the United Arab Republic (1958–1971).svg"}, {1963, "Flag of Syria (1930-1958; 1961–1963).svg"}, {1971, "Flag of Syria (1963-1972).svg"}, {1979, "Flag of Syria (1972–1980).svg"}, {2024, "Flag of the United Arab Republic (1958–1971), Flag of Syria (1980–2024).svg"}, "Flag of Syria.svg", }, TAG = { name = "Tanganyika", "Flag of Tanganyika.svg", }, TAH = { name = "Tahiti", "Flag of French Polynesia.svg", }, TAN = { name = "Tanzania", {1964, "Flag of Tanganyika.svg"}, "Flag of Tanzania.svg", }, TCA = { name = "Turks and Caicos Islands", "Flag of the Turks and Caicos Islands.svg", }, TCH = { name = "Czechoslovakia", "Flag of Czechoslovakia.svg", }, TGA = { name = "Tonga", "Flag of Tonga.svg", }, THA = { name = "Thailand", "Flag of Thailand.svg", }, TJK = { name = "Tajikistan", "Flag of Tajikistan.svg", }, TKL = { name = "Tokelau", "Flag of Tokelau.svg", }, TKM = { name = "Turkmenistan", {1973, "Flag of Turkmen SSR (1956).svg"}, {1991, "Flag of the Turkmen SSR.svg"}, {1996, "Flag of Turkmenistan (1992-1997).svg"}, {2000, "Flag of Turkmenistan (1997-2001).svg"}, "Flag of Turkmenistan.svg", }, TLS = { name = "Silangang Timor", "Flag of East Timor.svg", }, TOG = { name = "Togo", "Flag of Togo.svg", }, TPE = { name = "Chinese Taipei", {1979, "Flag of the Republic of China.svg"}, "Flag of Chinese Taipei for Olympic games.svg", ["Olympics"] = "Flag of Chinese Taipei for Olympic games.svg", ["Summer Olympics"] = "Flag of Chinese Taipei for Olympic games.svg", ["Winter Olympics"] = "Flag of Chinese Taipei for Olympic games.svg", ["Asian Para Games"] = "Chinese Taipei Paralympic Flag.svg", ["Summer Paralympics"] = "Chinese Taipei Paralympic Flag.svg", ["Universiade"] = "Flag of Chinese Taipei for Universiade.svg", ["Summer Universiade"] = "Flag of Chinese Taipei for Universiade.svg", ["Winter Universiade"] = "Flag of Chinese Taipei for Universiade.svg", }, TRI = { name = "Trinidad and Tobago", {1958, "Flag of Trinidad and Tobago 1889-1958.svg"}, "Flag of Trinidad and Tobago.svg", }, TUN = { name = "Tunisia", {1999, "Pre-1999 Flag of Tunisia.svg"}, "Flag of Tunisia.svg", }, TUR = { name = "Turkey", {1936, "Flag of the Ottoman Empire.svg"}, "Flag of Turkey.svg", }, TUV = { name = "Tuvalu", "Flag of Tuvalu.svg", }, UAE = { name = "United Arab Emirates", "Flag of the United Arab Emirates.svg", }, UAR = { name = "United Arab Republic", "Flag of the United Arab Republic.svg", }, UGA = { name = "Uganda", {1962, "Flag of the Uganda Protectorate.svg"}, "Flag of Uganda.svg", }, UKR = { name = "Ukraine", "Flag of Ukraine.svg", }, URS = { name = "Soviet Union", {1936, "Flag of the Soviet Union (1924–1936).svg"}, {1955, "Flag of the Soviet Union (1936–1955).svg"}, {1980, "Flag of the Soviet Union (1955–1980).svg"}, "Flag of the Soviet Union.svg", }, URU = { name = "Uruguay", "Flag of Uruguay.svg", }, USA = { name = "United States", {1896, "US flag 44 stars.svg"}, {1908, "US flag 45 stars.svg"}, {1912, "US flag 46 stars.svg"}, {1959, "US flag 48 stars.svg"}, {1960, "US flag 49 stars.svg"}, "Flag of the United States.svg", ["Summer Olympics"] = { [1912] = "US flag 48 stars.svg", }, }, UZB = { name = "Uzbekistan", "Flag of Uzbekistan.svg", }, VAN = { name = "Vanuatu", "Flag of Vanuatu.svg", }, VEN = { name = "Venezuela", {1930, "Flag of Venezuela (1905–1930).svg"}, {1954, "Flag of Venezuela (1930–1954).svg"}, {2006, "Flag of Venezuela (1954–2006).png"}, "Flag of Venezuela.svg", }, VIE = { name = "Vietnam", {1975, "Flag of South Vietnam.svg"}, "Flag of Vietnam.svg", }, VNM = { name = "South Vietnam", {1975, "Flag of South Vietnam.svg"}, "Flag of Vietnam.svg", }, VOL = { name = "Upper Volta", "Flag of Upper Volta.svg", }, WAL = { name = "Wales", {1952, "Flag of Wales 2.svg"}, {1959, "Flag of Wales (1953-1959).svg"}, "Flag of Wales 2.svg", }, WLF = { name = "Wallis and Futuna", "Flag of Wallis and Futuna.svg", }, WSM = { name = "Western Samoa", "Flag of Samoa.svg", }, YAR = { name = "North Yemen", "Flag of North Yemen.svg", }, YEM = { name = "Yemen", "Flag of Yemen.svg", }, YMD = { name = "South Yemen", "Flag of South Yemen.svg", }, YUG = { name = "Yugoslavia", {1941, "Flag of the Kingdom of Yugoslavia.svg"}, {1946, "Flag of the Democratic Federal Yugoslavia.svg"}, {1992, "Flag of SFR Yugoslavia.svg"}, {2002, "Flag of Serbia and Montenegro.svg"}, "Flag of SFR Yugoslavia.svg", }, ZAI = { name = "Zaire", "Flag of Zaire.svg", }, ZAM = { name = "Zambia", {1953, "Flag of Northern Rhodesia (1939-1953).svg"}, {1963, "Flag of the Federation of Rhodesia and Nyasaland.svg"}, {1996, "Flag of Zambia (1964-1996).svg"}, "Flag of Zambia.svg", }, ZIM = { name = "Zimbabwe", {1953, "Flag of Southern Rhodesia.svg"}, {1963, "Flag of the Federation of Rhodesia and Nyasaland.svg"}, {1968, "Flag of Rhodesia (1964).svg"}, {1978, "Flag of Rhodesia.svg"}, {1979, "Flag of Zimbabwe Rhodesia.svg"}, "Flag of Zimbabwe.svg", }, ZZX = { name = "Mixed team", "Olympic flag.svg", }, } return { countryAliases = countryAliases, countries = countries, } tpkv9105i8rvvsrgyyydvdoodqotwrr 0 290470 2217043 2171132 2026-07-23T12:42:15Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2217043 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = Munisipalidad ng Töreboda | native_name = Töreboda kommun<!-- If different from name --> | native_name_lang = sv<!-- ISO 639-2 code, e.g. "sv" for Swedish. --> | settlement_type = [[Mga munisipalidad ng Suwesya|Munisipalidad]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = Töreboda vapen.svg | shield_alt = | image_map = Töreboda Municipality in Västra Götaland County.png | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = <!-- Sweden --> | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Talaan ng mga malalayang bansa|Bansa]] | subdivision_name = Suwesya | subdivision_type1 = [[Mga lalawigan ng Suwesya|Lalawigan]] | subdivision_name1 = [[Lalawigan ng Västra Götaland]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | seat_type = [[Punong pangasiwaan|Luklukan]]] | seat = [[Töreboda]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = {{Area Swedish municipality|TXT=ref}} | area_total_km2 = {{Area Swedish municipality|type=total|municipality=Töreboda Municipality}} | area_land_km2 = {{Area Swedish municipality|type=land|municipality=Töreboda Municipality}} | area_water_km2 = {{Area Swedish municipality|type=water|municipality=Töreboda Municipality}} | area_water_percent = | area_note = Lawak mula noong {{Area Swedish municipality|TXT=date}}. | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = {{Population Swedish municipality|TXT=ref}} | population_total = {{Population Swedish municipality|municipality=Töreboda Municipality}} | population_as_of = {{Population Swedish municipality|TXT=date}} | population_density_km2 = auto | population_note = | timezone1 = [[Oras Gitnang Europa|OGE]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[Oras Tag-araw Gitnang Europa|OTGE]] | utc_offset1_DST = +2 | blank_name_sec1 = [[Mga sinaunang lalawigan ng Suwesya|Lalawigan (sinauna)]] | blank_info_sec1 = [[Västergötland]] | blank1_name_sec1 = [[Kommunkod|Hudyat pambayan]] | blank1_info_sec1 = 1487 | postal_code_type = [[Mga hudyat pangkoreo sa Suwesya|Hudyat pangkoreo]] | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = [[ISO 3166-2:SE|SE<!--??-->]] | website = [http://www.toreboda.se www.toreboda.se]<!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} Ang '''Munisipalidad ng Töreboda''' (''Töreboda kommun'') ay isang [[mga munisipalidad ng Suwesya|munisipalidad]] sa [[Lalawigan ng Västra Götaland]] sa kanluraning bahagi ng [[Suwesya]]. Ang luklukan nito ay nasa [[Töreboda]]. Ang kasalukuyang munisipalidad ay nabuo noong 1971 kung kailan ang kalakal-bayan (''[[köping]]'') ng [[Töreboda]] (na naitatag noong 1909) ay pinagsanib sa Moholm at mga bahagi ng Undenäs at Hova. ==Sanggunian== {{reflist}} ==Kawing panlabas== *[http://www.toreboda.se Munisipalidad ng Töreboda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210424191037/http://www.toreboda.se/ |date=2021-04-24 }} - Tungkulaning pook-sapot {{clear}} {{Lalawigan ng Västra Götaland}} {{Mga pamayanan sa Bayan ng Töreboda}} {{coord|58|43|N|14|08|E|region:SE_type:adm2nd|display=title}} {{DEFAULTSORT:Toreboda}} [[Kategorya:Mga bayan ng Lalawigan ng Västra Götaland]] [[Kategorya:Mga bayan ng Suwesya]] [[Kategorya:Skaraborg]] {{VästraGötaland-geo-stub}} b65oomlzqxuyfjb1qhwtab4l6a3bcqa 0 290475 2217041 1932773 2026-07-23T12:02:29Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2217041 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = Munisipalidad ng Tanum | native_name = Tanums kommun<!-- If different from name --> | native_name_lang = sv<!-- ISO 639-2 code, e.g. "sv" for Swedish. --> | settlement_type = [[Mga munisipalidad ng Suwesya|Munisipalidad]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = Tanum vapen.svg | shield_alt = | image_map = Tanum Municipality in Västra Götaland County.png | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = <!-- Sweden --> | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Talaan ng mga bansa|Bansa]] | subdivision_name = Suwesya | subdivision_type1 = [[Mga lalawigan ng Suwesya|Lalawigan]] | subdivision_name1 = [[Lalawigan ng Västra Götaland]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | seat_type = [[Punong pangasiwaan|Luklukan]] | seat = [[Tanumshede]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = {{Area Swedish municipality|TXT=ref}} | area_total_km2 = {{Area Swedish municipality|type=total|municipality=Tanum Municipality}} | area_land_km2 = {{Area Swedish municipality|type=land|municipality=Tanum Municipality}} | area_water_km2 = {{Area Swedish municipality|type=water|municipality=Tanum Municipality}} | area_water_percent = | area_note = Lawak mula noong {{Area Swedish municipality|TXT=date}}. | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = {{Population Swedish municipality|TXT=ref}} | population_total = {{Population Swedish municipality|municipality=Tanum Municipality}} | population_as_of = {{Population Swedish municipality|TXT=date}} | population_density_km2 = auto | population_note = | timezone1 = [[Oras Gitnang Europa|OGE]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[Oras Tag-araw Gitnang Europa|OTGE]] | utc_offset1_DST = +2 | blank_name_sec1 = [[Mga sinaunang lalawigan ng Suwesya|Lalawigan (sinauna)]] | blank_info_sec1 = [[Bohuslän]] | blank1_name_sec1 = [[Kommunkod|Hudyat pambayan]] | blank1_info_sec1 = 1487 | postal_code_type = [[Mga hudyat pangkoreo sa Suwesya|Hudyat pangkoreo]] | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = [[ISO 3166-2:SE|SE<!--??-->]] | website = [http://www.tanum.se www.tanum.se]<!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} Ang '''Munisipalidad ng Tanum''' ({{IPA-sv|²tanːɵm|IPA}};<ref>{{cite-book|url=http://runeberg.org/ortnamn/0028.html|author1=Jöran Sahlgren|author2=Gösta Bergman|title=Svenska ortnamn med uttalsuppgifter|language=sv|year=1979|page=24}}</ref> ''Tanums kommun'') ay isang [[mga munisipalidad ng Suwesya|munisipalidad]] sa [[Lalawigan ng Västra Götaland]] sa kanluraning bahagi ng [[Suwesya]]. Ang luklukan nito ay nasa [[Tanumshede]], na may 1,600 mamamayan. Ang kasalukuyang munisipalidad ay nabuo sa pamamagitan ng pagsasanib ng dating tatlong mga kalipunan nito noong 1971. Bago ang pagbabagong pagbabahagi ng 1952 mayroon itong pitong kalipunan. ==Palamuhatan== Simula nang itayo ang unang simbahan dito, ang parokya ay ipinangalan sa dating bukirin ng Tanum ([[Wikang Nordiko|Nordiko]] ''Túnheimr''). Ang unang baybay ay ''tún'' na may pakahulugang 'bukirining [[bakuran]]', at ang ikalawang baybay ay ''heimr'' na may pakahulugang 'bukid'. ==Tanawin== Ang [[mga pag-uukit sa bato ng Tanum]] ay pinahayag bilang [[Pandaigdigang Pamanang Pook]] ng [[UNESCO|KPPPNB]]. Ito ay matatagpuan sa luklukan ng [[Tanumshede]], na may lawak na 18 km². Karamihan ng mga pag-uukit ay naglalarawan ng mga tao at mga bapor. May mga ilan ding naglalarawan ng hayop tulad ng mga baka at kabayo. [[File:Allestorp - KMB - 16000300014846.jpg|thumb|Allestorp]] Ipinatungkol ng Munisipalidad ng Tanum ang mga pag-uukit sa bato sa kanilang [[eskudo de armas]]. Ang [[Greby|lupaing pampuntod ng Greby]] ay ang pinakamalaking [[lupaing pampuntod]] sa Bohuslän at matatagpuan ito malapit sa pamayanan ng [[Grebbestad]]. Ang Tanum ay isa sa mga munisipalidad na isinakatuparan ang paghihiwalay ng mga palikurang pang-ihi upang malabanan ang pandaigdigang kakulangan sa [[posporo]]. Ang ihi ay ang may pinakamayamang pinagmumulan ng posporo ayon sa Kasamang Dalubgurong Cynthia Mitchell ng Katatagan sa Likas-kayang Hinaharap ng Pamantasan ng Aghimuan sa Sidni (PAS). == Pamayanan == * [[Grebbestad]] * [[Fjällbacka]] * [[Hamburgsund]] * [[Kämpersvik]] * [[Rabbalshede]] * [[Tanumshede]] ==Sanggunian== {{reflist}} ==Kawing panlabas== *[http://www.tanum.se Munisipalidad ng Tanum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210302130038/http://www.tanum.se/ |date=2021-03-02 }} - Tungkulaning pook-sapot *[http://www.rockartscandinavia.se Tanums Hällristningsmuseum Underslös] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131025091441/http://www.rockartscandinavia.se/ |date=2013-10-25 }} - Museo ng Underslös at Lunduyan sa Pananaliksik ng Sining Pambato {{Lalawigan ng Västra Götaland}} {{Mga pamayanan sa Bayan ng Tanum}} {{coord|58|43|N|11|19|E|region:SE_type:adm2nd|display=title}} {{DEFAULTSORT:Tanum}} [[Kategorya:Mga bayan ng Lalawigan ng Västra Götaland]] [[Kategorya:Mga bayan ng Suwesya]] [[Kategorya:Gotemburgo at Bohus]] [[Kategorya:Sining pambato sa Europa]] [[Kategorya:Panahon ng Bato sa Nordiko]] sqfz96tsl0w1n87u6cvuhyxkzm6rdli 0 303340 2217081 2216685 2026-07-24T08:50:51Z Ivan P. Clarin 84769 /* Mga pangalan sa pagitan ng 2014 at 2026 */ 2217081 wikitext text/x-wiki {{Main|Bagyo sa Pilipinas}} Ang '''Panahon ng bagyo sa Pilipinas''' ay isang dekadang napapanahon sa loob ng [[Pilipinas]] at [[Philippine Area of Responsibility]], taong 2000 ay nagpulungan at nag paligsahan ang [[PAGASA]] sa bawat ipapangalan sa mga [[bagyo]]ng dadaan at papasok sa Pilipinas sa natatakdang panahon, ito ay binigyang daan upang malaman ang lawak ng pinsala, fatality at nawalang gross sa mga lugar na dinaanan ng bagyo, Ito ay nakahanay sa alpabetikong "A" hanggang "Z" maliban sa letrang "X" na hindi na binigyang pansin. Ang bawat bagyo ay binigyan rin ng bawat kategorya. At dinagdagan ng Auxiliary names at list.<ref>{{Cite web |url=http://www.travel-philippines.com/general-info/weather.htm |title=Archive copy |access-date=2021-01-30 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916183817/https://travel-philippines.com/general-info/weather.htm |url-status=dead }}</ref><ref>hypotheticalhurricanes.fandom.com/wiki/2021_Hypothetical_Pacific_Typhoon_Season_(KenMC)</ref><ref>https://www.transcontinentaltimes.com/an-active-typhoon-season-expected-in-the-philippines.html</ref> ==Daantaon== {{Warning|'''[[Bagyo]]'''}} {{See|Pagpapangalan sa bagyo}} '''{{Color box|lightyellow|border=darkgray}}''' '''Mga Rinetirong pangalan''' <br>Milyon milyon ang mga nasisirang Imprastraktura, Mga pang kabuhayan ang mga nasira nang mga nagdaang bagyo taon-taon, tinatayang aabot sa bilyon bilyon ang napinsala. Kaya't gumawa nang listahan nang mga retiradong bagyo rito sa Pilipinas.<ref>http://bagong.pagasa.dost.gov.ph/climate/tropical-cyclone-information</ref><ref>https://hypotheticalhurricanes.fandom.com/wiki/2020_Hypothetical_Pacific_Typhoon_Season_(KenMC)</ref> ===Mga pangalan sa pagitan ng 2001 at 2013=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! {{colour|yellow|2001}} !! {{colour|grey|2002}} !! {{colour|skyblue|2003}} !! {{colour|applegreen|2004}} !! {{colour|yellow|2005}} !! {{colour|grey|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2006|2006]]}} !! {{colour|skyblue|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2007|2007]]}} !! {{colour|applegreen|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2008|2008]]}} !! {{colour|yellow|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2009|2009]]}} !! {{colour|grey|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2010|2010]]}} !! {{colour|skyblue|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2011|2011]]}} !! {{colour|applegreen|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2012|2012]]}} !! {{colour|yellow|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2013|2013]]}} |- | Auring || Agaton || Amang || Ambo || Auring || Agaton || Amang || Ambo || Auring || Agaton || Amang || Ambo || Auring |- | Barok || Basyang || Batibot || Butchoy || Bising || Basyang || Bebeng || Butchoy || Bising || Basyang || Bebeng || Butchoy || Bising |- | Crising || Caloy || Chedeng || Cosme || Crising || Caloy || Chedeng || [[Bagyong Cosme|Cosme]] || Crising || Caloy || Chedeng || Carina || Crising |- | Dante || Domeng || Dodong || Dindo || Dante || Domeng || [[Bagyong Dodong|Dodong]] || Dindo || Dante || Domeng || Dodong || Dindo || Dante |- | Emong || Ester || Egay || Enteng || Emong || Ester || [[Bagyong Egay|Egay]] || Enteng || [[Bagyong Emong (2009)|Emong]] || Ester || Egay || Enteng || Emong |- | Feria || Florita || Falcon || Frank || Feria || Florita || Falcon || [[Bagyong Frank|Frank]] || Fabian || Florita || Falcon || Ferdie || Fabian |- | Gorio || Glenda || Goring || Gener || Gorio || Glenda || Goring || Gener || Gorio || Glenda || Goring || Gener || [[Bagyong Gorio (2013)|Gorio]] |- | Huaning || Henry || Hanna || Helen || Huaning || Henry || Hanna || Helen || Huaning || Henry || Hanna || Helen || Huaning |- | Isang || Inday || Ineng || Igme || Isang || Inday || Ineng || Igme || Isang || Inday || Ineng || Igme || Isang |- | Jolina || Juan || Juaning || Julian || Jolina || Juan || Juaning || Julian || Jolina || Juan || Juaning || Julian || Jolina |- | Kiko || Kaka || Kabayan || Karen || Kiko || Katring || Kabayan || Karen || Kiko || Katring || Kabayan || Karen || Kiko |- | Labuyo || Lagalag || Lando || Lawin || Labuyo || Luis || Lando || Lawin || Labuyo || {{grey|Luis}} || Lando || Lawin || [[Bagyong Labuyo|Labuyo]] |- | Maring || Milenyo || Manang || Marce || Maring || [[Bagyong Milenyo|Milenyo]] || Mina || Marce || Maring || {{grey|Mario}} || Mina || Marce || Maring |- | Nanang || {{grey|Neneng}} || Niña || Nina || Nando || Neneng || Nonoy || Nina || Nando || {{grey|Neneng}} || Nonoy || Nina || Nando |- | Ondoy || {{grey|Ompong}} || Onyok || Ofel || Ondoy || Ompong || {{grey|Onyok}} || Ofel || [[Bagyong Ondoy|Ondoy]] || {{grey|Ompong}} || Onyok || Ofel || [[Bagyong Odette (2013)|Odette]] |- | Pabling || {{grey|Paloma}} || Pogi || Pablo || Pepeng || Paeng || {{grey|Pedring}} || Pablo || [[Bagyong Pepeng|Pepeng]] || {{grey|Paeng}} || [[Bagyong Pedring|Pedring]] || [[Bagyong Pablo|Pablo]] || Paolo |- | Quedan || {{grey|Quardo}} || Quiel || Quinta || Quedan || Queenie || {{grey|Quiel}} || Quinta || Quedan || {{grey|Queenie}} || [[Bagyong Quiel (2011)|Quiel]] || Quinta || [[Bagyong Quedan (2013)|Quedan]] |- | {{grey|Roleta}} || {{grey|Rapido}} || Roskas || [[Bagyong Rolly (2004)|Rolly]] || {{grey|Ramil}} || [[Bagyong Reming|Reming]] || {{grey|Ramon}} || Rolly || Ramil || {{grey|Ruby}} || Ramon || {{grey|Rolly}} || Ramil |- | {{grey|Sibak}} || {{grey|Sibasib}} || Sikat || Siony || {{grey|Santi}} || Seniang || {{grey|Sendong}} || Siony || Santi || {{grey|Seniang}} || [[Bagyong Sendong|Sendong]] || {{grey|Siony}} || [[Bagyong Santi|Santi]] |- | {{grey|Talahib}} || {{grey|Tagbanwa}} || Tisoy || Tonyo || {{grey|Tino}} || Tomas || {{grey|Tisoy}} || Tonyo || Tino || {{grey|Tomas}} || {{grey|Tisoy}} || {{grey|Tonyo}} || Tino |- | {{grey|Ubbeng}} || {{grey|Usman}} || Ursula || [[Bagyong Unding|Unding]] || {{grey|Undang}} || {{grey|Usman}} || {{grey|Ursula}} || Ulysses || Urduja || {{grey|Usman}} || {{grey|Ursula}} || {{grey|Ulysses}} || [[Bagyong Urduja (2013)|Urduja]] |- | {{grey|Vinta}} || {{grey|Venus}} || [[Bagyong Viring (2003)|Viring]] || [[Bagyong Violeta|Violeta]] || {{grey|Vinta}} || {{grey|Venus}} || {{grey|Viring}} || {{grey|Vicky}} || Vinta || {{grey|Venus}} || {{grey|Viring}} || {{grey|Vicky}} || [[Bagyong Vinta (2013)|Vinta]] |- | {{grey|Wilma}} || {{grey|Wisik}} || [[Bagyong Weng (2003)|Weng]] || [[Bagyong Winnie|Winnie]] || {{grey|Wilma}} || {{grey|Waldo}} || {{grey|Weng}} || {{grey|Warren}} || {{grey|Wilma}} || {{grey|Waldo}} || {{grey|Weng}} || {{grey|Warren}} || [[Bagyong Wilma at BOB 05|Wilma]] |- | {{grey|Yaning}} || {{grey|Yayang}} || [[Bagyong Yoyoy (2003)|Yoyoy]] || [[Bagyong Yoyong (2004)|Yoyong]] || {{grey|Yolanda}} || {{grey|Yayang}} || {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Yoyong}} || {{grey|Yolanda}} || {{grey|Yayang}} || {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Yoyong}} || [[Super Bagyong Yolanda|Yolanda]] |- | {{grey|Zuma}} || {{grey|Zeny}} || Zigzag || Zosimo || {{grey|Zoraida}} || {{grey|Zeny}} || {{grey|Zigzag}} || {{grey|Zosimo}} || {{grey|Zoraida}} || {{grey|Zeny}} || {{grey|Zigzag}} || {{grey|Zosimo}} || [[Bagyong Zoraida (2013)|Zoraida]] |-class="unsortable" !colspan=15|References:<ref name="NHEM Review 15"/><ref name="NHEM Review 16"/> |} ===Mga pangalan sa pagitan ng 2014 at 2026=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! {{colour|grey|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2014|2014]]}} !! {{colour|skyblue|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2015|2015]]}} !! {{colour|applegreen|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2016|2016]]}} !! {{colour|yellow|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2017|2017]]}} !! {{colour|grey|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2018|2018]]}} !! {{colour|skyblue|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2019|2019]]}} !! {{colour|applegreen|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2020|2020]]}} !! {{colour|yellow|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2021|2021]]}} !! {{colour|grey|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]]}} !! {{colour|skyblue|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2023|2023]]}} !! {{colour|applegreen|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]]}} !! {{colour|yellow|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]]}} || {{colour|grey|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2026|2026]]}} |- | Agaton || Amang || Ambo || Auring || Agaton || Amang || [[Bagyong Ambo (2020)|Ambo]] || [[Bagyong Auring (2021)|Auring]] || [[Bagyong Agaton|Agaton]] || Amang || [[Bagyong Aghon|Aghon]] || Auring || Ada |- | Basyang || Betty || [[Bagyong Butchoy (2016)|Butchoy]] || Bising || Basyang || Betty || [[Bagyong Butchoy (2020)|Butchoy]] || [[Bagyong Bising (2021)|Bising]] || [[Bagyong Basyang (2022)|Basyang]] || Betty || [[Bagyong Butchoy (2024)|Butchoy]] || Bising || [[Bagyong Basyang (2026)|Basyang]] |- | Caloy || Chedeng || Carina || Crising || Caloy || Chedeng || Carina || [[Bagyong Crising (2021)|Crising]] || Caloy || Chedeng || [[Bagyong Carina|Carina]] || [[Bagyong Crising|Crising]] || Caloy |- | Domeng || Dodong || Dindo || Dante || Domeng || Dodong || [[Bagyong Dindo (2020)|Dindo]] || Dante || Domeng || [[Bagyong Dodong|Dodong]] || Dindo || [[Bagyong Dante (2025)|Dante]] || Domeng |- | Ester || Egay || Enteng || Emong || Ester || Egay || Enteng || Emong || [[Bagyong Ester (2022)|Ester]] || [[Bagyong Egay|Egay]] || [[Bagyong Enteng|Enteng]] || [[Bagyong Emong|Emong]] || Ester |- | Florita || Falcon || [[Bagyong Ferdie (2016)|Ferdie]] || Fabian || Florita || Falcon || [[Bagyong Ferdie (2020)|Ferdie]] || [[Bagyong Fabian (2021)|Fabian]] || [[Bagyong Florita (2022)|Florita]] || [[Bagyong Falcon|Falcon]] || Ferdie || Fabian || [[Bagyong Francisco (2026)|Francisco]] |- | [[Bagyong Glenda|Glenda]] || Goring || Gener || [[Bagyong Gorio (2017)|Gorio]] || Gardo || Goring || Gener || Gorio || [[Bagyong Gardo (2022)|Gardo]] || [[Bagyong Goring|Goring]] || Gener || Gorio || Gardo |- | Henry || [[Bagyong Hanna (2015)|Hanna]] || Helen || Huaning || Henry || Hanna || [[Bagyong Helen|Helen]] || Huaning || [[Bagyong Henry (2022)|Henry]] || Hanna || Helen || Huaning || Henry |- | Inday || Ineng || Igme || [[Bagyong Isang (2017)|Isang]] || Inday || Ineng || Igme || Isang || [[Bagyong Inday (2022)|Inday]] || Ineng || [[Bagyong Igme (17W) (2024)|Igme ]] || [[Bagyong Isang (2025)|Isang]] || [[Super Bagyong Inday|Inday]] |- | Jose || Jenny || Julian || [[Bagyong Jolina (2017)|Jolina]] || Josie || [[Bagyong Jenny (2019)|Jenny]] || [[Bagyong Julian (2020)|Julian]] || [[Bagyong Jolina (2021)|Jolina]] || Josie || Jenny || [[Bagyong Julian|Julian]] || [[Bagyong Jacinto (2025)|Jacinto]] || Josie |- | Karding || Kabayan || [[Bagyong Karen|Karen]] || Kiko || Karding || Kabayan || [[Bagyong Kristine (2020)|Kristine]] || [[Bagyong Kiko (2021)|Kiko]] || [[Bagyong Karding|Karding]] || Kabayan || [[Bagyong Kristine|Kristine]] || Kiko || Kiyapo |- | Luis || [[Bagyong Lando|Lando]] || [[Bagyong Lawin|Lawin]] || Lannie || Luis || [[Bagyong Liwayway (2019)|Liwayway]] || [[Bagyong Leon (2020)|Leon]] || [[Bagyong Lannie (2021)|Lannie]] || Luis || {{grey|Liwayway}} || [[Bagyong Leon|Leon]] || Lannie || {{grey|Luis}} |- | [[Bagyong Mario|Mario]] || Marilyn || Marce || [[Bagyong Maring (2017)|Maring]] || Maymay || Marilyn || Marce || Maring || Maymay || {{grey|Marilyn}} || [[Bagyong Marce|Marce]] || [[Bagyong Mirasol (2025)|Mirasol]] || {{grey|Maymay}} |- | Neneng || [[Bagyong Nona|Nona]] || [[Bagyong Nina|Nina]] || Nando || Neneng || Nimfa || [[Bagyong Nika (2020)|Nika]] || [[Bagyong Nando (2021)|Nando]] || [[Bagyong Neneng (2022)|Neneng]] || {{grey|Nimfa}} || [[Bagyong Nika|Nika]] || [[Super Bagyong Nando|Nando]] || {{grey|Neneng}} |- | Ompong || Onyok || {{grey|Ofel}} || [[Bagyong Odette (2017)|Odette]] || [[Super Bagyong Ompong|Ompong]] || [[Bagyong Onyok (2019)|Onyok]] || [[Bagyong Ofel (2020)|Ofel]] || [[Super Bagyong Odette|Odette]] || Obet || {{grey|Onyok}} || [[Bagyong Ofel|Ofel]] || [[Bagyong Opong|Opong]] || {{grey|Obet}} |- | Paeng || {{grey|''Perla''}} || {{grey|''Pepito''}} || Paolo || Paeng || [[Bagyong Perla (2019)|Perla]] || [[Bagyong Pepito (2020)|Pepito]] || {{grey|Paolo}} || [[Bagyong Paeng|Paeng]] || {{grey|Perla}} || [[Super Bagyong Pepito|Pepito]] || [[Bagyong Paolo (2025)|Paolo]] || {{grey|''Pilandok''}} |- | Queenie || {{grey|Quiel}} || {{grey|Quinta}} || Quedan || Queenie || [[Bagyong Quiel (2019)|Quiel]] || [[Bagyong Quinta|Quinta]] || {{grey|Quedan}} || Queenie || {{grey|Quiel}} || [[Bagyong Querubin (2024)|Querubin]] || Quedan || {{grey|Queenie}} |- | [[Bagyong Ruby|Ruby]] || {{grey|Ramon}} || {{grey|Rolly}} || Ramil || [[Bagyong Rosita|Rosita]] || [[Bagyong Ramon (2019)|Ramon]] || [[Super Bagyong Rolly|Rolly]] || {{grey|Ramil}} || Rosal || {{grey|Ramon}} || [[Bagyong Romina (2024)|Romina]] || [[Bagyong Ramil (2025)|Ramil]] || {{grey|Rosal}} |- | [[Bagyong Seniang (2014)|Seniang]] || {{grey|''Sarah''}} || {{grey|Siony}} || [[Bagyong Salome (2017)|Salome]] || [[Bagyong Samuel (2018)|Samuel]] || [[Bagyong Sarah (2019)|Sarah]] || [[Bagyong Siony (2020)|Siony]] || {{grey|Salome}} || {{grey|Samuel}} || {{grey|Sarah}} || {{grey|Siony}} || Salome || {{grey|Samuel}} |- | {{grey|Tomas}} || {{grey|Tisoy}} || {{grey|Tonyo}} || [[Bagyong Tino (2017)|Tino]] || Tomas || [[Bagyong Tisoy|Tisoy]] || [[Bagyong Tonyo (2020)|Tonyo]] || {{grey|Tino}} || {{grey|Tomas}} || {{grey|''Tamaraw''}} || {{grey|Tonyo}} || [[Bagyong Tino|Tino]] || {{grey|Tomas}} |- | {{grey|''Usman''}} || {{grey|Ursula}} || {{grey|Ulysses}} || [[Bagyong Urduja|Urduja]] || [[Bagyong Usman|Usman]] || [[Bagyong Ursula|Ursula]] || [[Bagyong Ulysses|Ulysses]] || {{grey|''Uwan''}} || {{grey|''Umberto''}} || {{grey|''Ugong''}} || {{grey|Upang}} || [[Bagyong Uwan|Uwan]] || {{grey|''Umberto''}} |- | {{grey|''Venus''}} || {{grey|Viring}} || {{grey|Vicky}} || [[Bagyong Vinta|Vinta]] || {{grey|''Venus''}} || {{grey|Viring}} || [[Bagyong Vicky (2020)|Vicky]] || {{grey|''Verbena''}} || {{grey|''Venus''}} || {{grey|Viring}} || {{grey|Vicky}} || [[Bagyong Verbena (2025)|Verbena]] || {{grey|''Venus''}} |- | {{grey|''Waldo''}} || {{grey|Weng}} || {{grey|''Warren''}} || {{grey|Wilma}} || {{grey|''Waldo''}} || {{grey|Weng}} || {{grey|''Warren''}} || {{grey|Wilma}} || {{grey|''Waldo''}} || {{grey|Weng}} || {{grey|''Warren''}} || [[Bagyong Wilma (2025)|Wilma]] || {{grey|''Waldo''}} |- | {{grey|Yayang}} || {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Yoyong}} || {{grey|''Yasmin''}} || {{grey|Yayang}} || {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Yoyong}} || {{grey|''Yasmin''}} || {{grey|Yayang}} || {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Yoyong}} || {{grey|''Yasmin''}} || {{grey|Yayang}} |- | {{grey|''Zeny''}} || {{grey|Zigzag}} || {{grey|Zosimo}} || {{grey|Zoraida}} || {{grey|''Zeny''}} || {{grey|Zigzag}} || {{grey|Zosimo}} || {{grey|Zoraida}} || {{grey|''Zeny''}} || {{grey|Zigzag}} || {{grey|Zosimo}} || {{grey|Zoraida}} || {{grey|''Zeny''}} |-class="unsortable" !colspan=15|References:<ref name="NHEM Review 15"/><ref name="NHEM Review 16"/> |} ===Mga pangalan sa pagitan ng 2027 at 2029=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]] !! [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]] !! [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2029|2029]] |- | {{grey|Amang}} || {{grey|''Amuyao''}} || {{grey|Auring}} |- | {{grey|Betty}} || {{grey|Butchoy}} || {{grey|Bising}} |- | {{grey|Chedeng}} || {{grey|Carina}} || {{grey|''Chico''}} |- | {{grey|Dodong}} || {{grey|Dindo}} || {{grey|Dante}} |- | {{grey|''Emil''}} || {{grey|''Edring''}} || {{grey|''Elias''}} |- | {{grey|Falcon}} || {{grey|Ferdie}} || {{grey|Fabian}} |- | {{grey|''Gavino''}} || {{grey|Gener}} || {{grey|Gorio}} |- | {{grey|Hanna}} || {{grey|Helen}} || {{grey|Huaning}} |- | {{grey|Ineng}} || {{grey|Igme}} || {{grey|Isang}} |- | {{grey|Jenny}} || {{grey|''Josefa''}} || {{grey|Jacinto}} |- | {{grey|Kabayan}} || {{grey|''Kidul''}} || {{grey|Kiko}} |- | {{grey|Liwayway}} || {{grey|''Lekep''}} || {{grey|Lannie}} |- | {{grey|Marilyn}} || {{grey|Marce}} || {{grey|''Magyawan''}} |- | {{grey|Nimfa}} || {{grey|''Nanolay''}} || {{grey|''Nilad''}} |- | {{grey|Onyok}} || {{grey|''Onos''}} || {{grey|''Omar''}} |- | {{grey|Perla}} || {{grey|''Puwok''}} || {{grey|Paolo}} |- | {{grey|Quiel}} || {{grey|Querubin}} || {{grey|Quedan}} |- | {{grey|Ramon}} ||{{grey|Romina}} || {{grey|Ramil}} |- | {{grey|Sarah}} || {{grey|Siony}} || {{grey|Salome}} |- | {{grey|''Tamaraw''}} || {{grey|Tonyo}} || {{grey|''Tala''}} |- | {{grey|''Ugong''}} || {{grey|''Upang''}} || {{grey|''Urbano''}} |- | {{grey|Viring}} || {{grey|Vicky}} || {{grey|Verbena}} |- | {{grey|Weng}} || {{grey|''Warren''}} || {{grey|Wilma}} |- | {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Yoyong}} || {{grey|''Yasmin''}} |- | {{grey|Zigzag}} || {{grey|Zosimo}} || {{grey|Zoraida}} |-class="unsortable" !colspan=15|References:<ref name="NHEM Review 15"/><ref name="NHEM Review 16"/> |} ===Talaan ng mga inialis na pangalan=== ; Mga hindi nagamit na pangalan {{div col start}} * {{tcname unused|Paloma}} * {{tcname unused|Quadro}} * {{tcname unused|Rapido}} * {{tcname unused|Roleta}} * {{tcname unused|Sibak}} * {{tcname unused|Sibasib}} * {{tcname unused|Tagbanwa}} * {{tcname unused|Talahib}} * {{tcname unused|Ubbeng}} * {{tcname unused|Wisik}} * {{tcname unused|Yaning}} * {{tcname unused|Zuma}} {{div col end}} ==Sanggunian== {{reflist}} {{Mga bagyo sa Pilipinas}} [[Kategorya:Bagyo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Pilipinas]] [[Kategorya:Panahon]] 6xa78kyca1ra5suc286isu0wujsr5uu 0 320931 2217068 2185176 2026-07-23T18:11:54Z ~2026-41170-78 164421 /* */ happy birthday 2217068 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Toni Fowler | image = | caption = | birth_name = Tonimari Bauto Fowler | birth_date = July 23, 1991 (age 35) | birth_place = [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]] | occupation = [[YouTube]]r, [[TikTok]]er | other_names = Mommy Oni, Toni | years_active = 2020–kasalukuyan | height = {{height|m=1.67}} | associated_acts = Toro Family | partner =Tito Vince | children = Thyronia<br>Thyrone | website = {{Instagram|tonifowlerpo}} }} Si '''Tonimari Bauto Fowler-Manalo''' ay isang tanyag na [[YouTube]]r/vlogger, TikToker, aktres at personalidad sa ''social media'' sa [[Pilipinas]]. Siya ay gumanap sa teleseryeng ''[[A1 Ko Sa 'Yo]]'' bilang si Gemma.<ref>https://www.newsunzip.com/wiki/toni-fowler{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Siya ay unang nakita sa industriya sa social media noong taong 2015. Lumikha siya ng kanyang mga bidyo sa [[YouTube]] at [[TikTok]], kung saan sa huli ay mayroon siyang 8 milyong subscribers.<ref>{{Cite web |url=https://latestnews.fresherslive.com/articles/who-is-toni-fowler-toni-fowler-age-controversy-biography-true-parents-454784 |title=Archive copy |access-date=2022-11-10 |archive-date=2022-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221110161458/https://latestnews.fresherslive.com/articles/who-is-toni-fowler-toni-fowler-age-controversy-biography-true-parents-454784 |url-status=dead }}</ref> Umani ng kontrobersiya si Fowler dahil sa paggamit niya ng mga imahe at temang hango sa [[pornograpiya]]<ref>[https://entertainment.inquirer.net/46283/too-mature-for-child-actors Too mature for child actors]</ref> tulad ng kantang "M.P.L." na ang ibig sabihin ay "Malibog Pag Lasing",<ref>[https://www.pep.ph/news/local/173693/hits-misses-toni-fowler-viral-music-video-a5128-20230710-lfrm Hits and misses in Toni Fowler's viral music videos]</ref> ngunit ipinaliwanag ni Fowler na para lamang sa mga nakakatanda ang kanyang mga kanta at bideyo at hindi niya intensyong ipakalat ang kanyang mga akda sa mga bata.<ref>[https://news.abs-cbn.com/entertainment/02/23/23/toni-fowler-clarifies-mpl-music-video-for-adults-only Toni Fowler clarifies 'MPL' music video for adults only]</ref> Ipinagtanggol din ng ''drag queen'' na si [[Pura Luka Vega]] si Fowler sa kanyang karapatan sa malayang pagpapahayag ng kanyang sarili, kung saan ay sinabi niya na "Bakit natin hinahabol ang mga taong nais ipahayag ang kanilang sarili sa pamamagitan ng sining?"<ref>{{Cite web |date=2024-01-21 |title=Pura Luka Vega on Toni Fowler's arrest order: 'Why are we going after people expressing themselves through art?' |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/894866/pura-luka-vega-on-toni-fowler-s-arrest-order-why-are-we-going-after-people-expressing-themselves-throug/story/ |access-date=2024-01-29 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> ==Tingnan rin== * [[Alex Gonzaga]] * [[Angelica Jane Yap]] * Sachzna Laparan * [[Zeinab Harake]] ==Sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{IMDb name|8407220}} {{DEFAULTSORT:Fowler, Toni}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1993]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga YouTuber sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga TikToker sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] bbq5l63uaarb6wvezzf3mhjhbjkxabk 0 328082 2217061 2195843 2026-07-23T15:17:17Z LknFenix 125962 + link sa [[merengge]] 2217061 wikitext text/x-wiki {{Infobox food|name=Buko pie|image=Buko-pie.jpg|image_size=250px|caption=|alternate_name=|country=[[Pilipinas]]|region=Lalawigan ng Laguna, Luzon|creator=Soledad Pahud|course=Panghimagas|type=[[Pie]]|served=Malamig|main_ingredient=Balat ng pie, [[kastard]], malauhog, pinatamis na [[kondensada]]|variations=|calories=290|other=}} Ang '''buko pie''' ay isang tradisyonal na inihurnong [[pie]] sa [[Lutuing Pilipino|Pilipinas]] na pinapalamanan ng malauhog (batang buko). Itinuturing ito na isang espesyalidad ng lungsod ng [[Los Baños|Los Baños, Laguna]] na matatagpuan sa pulong [[Luzon]].<ref>{{Cite web |title=Pilgrimage for pies! |trans-title=Perenigrasyong pam-pie! |url=http://www.flexicover.co.uk/Page/Pilgrimage-for-pies |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927081227/https://www.flexicover.co.uk/Page/Pilgrimage-for-pies |archive-date=Setyembre 27, 2019 |access-date=Abril 3, 2014 |publisher=Flexicover |language=en}}</ref> Gaya ng ipinahihiwatig ng pangalan, gawa ang buko pie sa buko, at gumagamit ng pinatamis na [[kondensada]], kaya mas siksik ito kaysa sa mga kastard pie na salig-krema. Mayroon ding mga baryasyon ng pie, na magkahawig ngunit gumagamit ng mga sangkap na naiiba nang kaunti, tulad ng '''makapuno pie''', na sinasangkapan ng [[makapuno]], isang espesyal na uri ng buko na makapal at malagkit.<ref>{{Citation |title=Colette's buko (coconut) pie |date=Abril 5, 2005 |url=http://pinoycook.net/colettes-buko-coconut-pie/ |trans-title=Buko pie ng Colette's |archive-url=https://web.archive.org/web/20080214185748/http://www.pinoycook.net/colettes-buko-coconut-pie/ |publisher=Pinoy Cook |language=en |access-date=Oktubre 12, 2007 |archive-date=Pebrero 14, 2008}}</ref> Dati, mabibili lang itong pie sa Pilipinas, ngunit dahil sa teknolohiya ng iglapang pagyeyelo o ''blast freezing'', maaari nang mag-angkat ang mga nagbubuko pie.<ref>{{Citation |author=framelia V. Anonas |title=Freezing technology keeps buko pie fresh |url=http://www.stii.dost.gov.ph/sntpost/NewPOST/JanMar2006/Freezong_technology_keeps_buko_pie_fresh.html |trans-title=Buko pie, pinananatiling sariwa ng teknolohiya sa pagyeyelo |archive-url=https://web.archive.org/web/20080310012233/http://www.stii.dost.gov.ph/sntpost/NewPOST/JanMar2006/Freezong_technology_keeps_buko_pie_fresh.html |publisher=Science and Technology Information Institute |language=en |access-date=Oktubre 12, 2007 |archive-date=Marso 10, 2008 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Citation |title=The Safe Way to Blast Chill, Freeze and Thaw |url=http://www.foster-uk.com/uploadeddocuments/blue_papers/NJB0130BCBLUE.pdf |trans-title=Ang Ligtas na Paraan para Magpalamig, Magpayelo at Magpatunaw |archive-url=https://web.archive.org/web/20060507174821/http://www.foster-uk.com/uploadeddocuments/blue_papers/NJB0130BCBLUE.pdf |location=United Kingdom |publisher=Foster Refrigerator |language=en |access-date=Oktubre 12, 2007 |archive-date=Mayo 7, 2006 |url-status=dead}}</ref> Dahil naging mas madali ang paghakot nito at mas naaakses na sa buong mundo, maaari na itong bilhin ng mga tao bilang [[pasalubong]] pagkatapos bumisita sa Pilipinas.<ref name="Joven">{{cite web |last=Joven |first=Ed |title=How to make Buko Pie |trans-title=Paano gumawa ng buko pie |url=http://www.pinoyrecipe.net/buko-pie-recipe/ |publisher=Filipino Recipes Portal |language=en}}</ref> Karaniwang payak lamang ang buko pie, ngunit sa kasalukuyan, sinasahugan na ito ng mga pampalasa tulad ng mga esensiya ng [[Pandan (halaman)|pandan]], [[baynilya]], o almendras. Magkaiba ang buko pie sa Amerikanong ''coconut cream pie'', dahil wala itong krema sa palamang kastard de-buko, at wala ring ipuipong [[merengge]] sa ibabaw ng inihurnong kastard de-buko.<ref>{{Citation |title=Back In The Kitchen with a Buko |url=http://www.dessertcomesfirst.com/?p=112 |trans-title=Bumalik sa Kusina na may Buko |archive-url=https://web.archive.org/web/20090403002427/http://dessertcomesfirst.com/?p=112 |publisher=dessertcomesfirst.com |language=en |access-date=Oktubre 12, 2007 |archive-date=Abril 3, 2009 |url-status=dead}}</ref> ==Pinagmulan== [[File:Buko pie (Philippines).jpg|thumb|Buko pie mula sa [[San Francisco, California|San Francisco]]]] Sinasabing nagmula ang buko pie sa lalawigan ng Laguna sa Pilipinas. Ang mga manlilikha nitong [[Pastelerya|pasteleryang]] Pilipino ay ang mga sis na Pahud na mga lokal ng Munisipalidad ng [[Los Baños, Laguna|Los Baños]], Laguna.<ref name="Adriano">{{cite web |last=Adriano |first=Joel D. |title=By popular demand |trans-title=Sa hiling ng karamihan |url=http://www.entrepreneur.com.ph/startup-tips/by-popular-demand |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170515032701/http://www.entrepreneur.com.ph/startup-tips/by-popular-demand |archive-date=Mayo 15, 2017 |access-date=Abril 3, 2014 |publisher=Entrepreneur Philippines |language=en}}</ref> Bumalik si Soledad Pahud sa kanyang pamilya sa Pilipinas pagkatapos niyang kumpletuhin ang kanyang Ph.D sa Amerika habang naging manedyer siya sa isang sikat na kompanya ng damit sa San Francisco ng 13 taon. Habang nagtrabaho siya sa ibang bansa, natuto siyang gumawa ng mga apple pie.<ref name="Sanchez">{{cite web |last=Sanchez |first=Shaina |title=The Best Buko Pie in the Philippines |trans-title=Ang Pinakamasarap na Buko Pie sa Pilipinas |url=http://magandafilipino.com/the-best-buko-pie-in-the-philippines/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140504021725/http://magandafilipino.com/the-best-buko-pie-in-the-philippines/ |archive-date=Mayo 4, 2014 |access-date=Abril 3, 2014 |publisher=Maganda Filipino |language=en}}</ref> Sa proseso ng pagsisimula ng isang negosyo sa paghuhurno, sinubukang tularan ni Pahud ang Amerikanong panghimagas sa tulong ng kanyang mga kapatid. Dahil hindi katutubo ang mga mansanas sa Pilipinas, nag-improbisa si Pahud at ang kanyang pamilya<ref name=Adriano/> at pinalitan ang sangkap ng "buko" o malauhog. Inirekomenda ng isa sa mga kapatid na si Apolonia ang paggamit ng "buko" bilang palaman ng pie dahil sa kasaganaan nito sa lugar.<ref name=Adriano/> Lumaki ang negosyo ng mga sis na Pahud at naging Orient Buko Pie Bakeshop, ang kanilang panaderya na nag-eespesyalisa sa mga buko pie. Gumawa rin ang mga magkapatid ng kanilang sariling mga baryasyon ng buko pie, kabilang dito ang apol buko pie, pinya pie, at tropikal na pie.<ref name=Adriano/> == Tingnan din == * [[Nata de coco]] == Mga sanggunian == [[Kategorya:Panghimagas ng Pilipinas]] 2ir72nvg569edaofyrli0hnl2h0yaj4 0 333528 2217070 2154029 2026-07-23T23:17:18Z KC Alunan 147567 fixed translation errors 2217070 wikitext text/x-wiki {{Infobox aircraft occurrence |Date=May 18, 1947 |summary=[[Controlled flight into terrain]] |Site=[[Mount Makaturing]], [[Lanao del Sur|Lanao]] |image=Lili Marlene - Resized.jpg |caption=Image of the Lili Marlene upon its delivery to the Philippines in 1946. |occurrence_type=Accidente |Coordinates={{coord|7|39|N|124|19|E|type:mountain_region:PH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} |aircraft_type=[[Douglas C-47 Skytrain]] |aircraft_name=''Lili Marlene'' |Operator=[[Philippine Army Air Corps]] |tail_number=1002 |Origin=[[Rajah Buayan Air Base]], [[South Cotabato]] |Stopover=[[Dansalan]], [[Lanao (province)|Lanao]] |Destination=[[Bacolod]], [[Negros Occidental]] |Fatalities=17 (confirmed) |Survivors=0 }} Ang '''''Lili Marline''''', na kilala rin bilang '''Lily Marline''', ay isang Douglas C-47 Skytrain na bumagsak sa Mount Makaturing, malapit sa [[Marawi|Dansalan]], [[Lanao]], Pilipinas.<ref name="auto">{{Cite web |title=The Lili Marlene |url=https://www.filipinaslibrary.org.ph/articles/the-lili-marlene/ |website=Filipinas Heritage Library}}</ref> Lahat ng 17 na sakay ay napatay. Kabilang sa mga nakasakay, ay ang mga matataas na Opisyal ng Pamahalaan ng Pilipinas, kabilang si Colonel Edwin Andrews, Chief of Staff ng Philippine Army Air Corps (PAAC, kalaunan ay [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas|Philippine Air Force]]) at ang Board of Directors ng National Land Settlement Administration (NSLA) (ngayon ay kilala bilang [[Kagawaran ng Repormang Pansakahan|Department of Agrarian Reform]]), kasama ang Chairman ng NSLA at Presidente ng Philippine<ref>{{Cite web |date=20 August 1935 |title=ALUNAN RETURNS - the Tribune (Philippines : 1932–1945) - 20 Aug 1935 |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/249661500}}</ref> rekord ng unang aksidente, [[Rafael Alunan Sr.|Rafael Alunan Sr]]. ay ang unang Senator ang Hukbong Panghimpapawid ng Pilipinas. == Sasakyang panghimpapawid == Ang Douglas C-47 Skytrain na si Lili Marlene ay naihatid sa Pilipinas bilang resulta ng [[Kasunduan ng Maynila (1946)|Kasunduan sa Maynila]], <ref>{{Cite web |date=2 July 2021 |title=July 4, 1946: The Philippines Gained Independence from the United States |url=https://www.nationalww2museum.org/war/articles/july-4-1946-philippines-independence}}</ref> at sa araw ng Kalayaan ng Pilipinas, ang Lili Marlene ay naihatid sa Pilipinas, sa [[Maynila]]. Ang mga kagamitang ibinigay ng Estados Unidos sa Pilipinas ay "Sorely needed"<ref name="auto"/> habang ang Pamahalaan ng Pilipinas, noong panahong iyon ay nagtatangkang sugpuin [[Hukbalahap|ang mga kilusang komunista sa Pilipinas]]. == Insidente == Noong Mayo 18, 1947, ang C-47 ay nakatakdang lumipad ng ruta mula [[Timog Cotabato|South Cotabato]] ( Buayan Air Base ) patungong [[Bacolod]] sa pamamagitan ng [[Marawi|Dansalan]], kasama sina Rafael R. Alunan (NLSA), Francisco Zulueta (NSLA), Alfredo Paredes (NSLA) at 4 pang kawani ng NSLA, Koronel Edwin Andrews at mga Opisyal at Kawal ng Hukbong Panghimpapawid ng Philippine Army.<ref>{{Cite news |date=1947-05-22 |title=Alunan, F. Zulueta and 14 others lost in Air Crash |pages=1–3 |work=[[The Times (Philippines)]]}}</ref> Gayunpaman, sa kalagitnaan ng unang bahagi ng biyahe, ang eroplano ay ginabayan sa direktang landas ng paglipad ng Mount Makaturing sa Lanao, malapit sa [[Marawi|Dansalan]],<ref>{{Cite news |date=1947-05-29 |title=Over 17 May Have Died; Search Ends |pages=13–16 |work=The Evening News (Philippines)}}</ref> sa humigit-kumulang 5300 talampakan. Gayunpaman, walang nakapansin na bumagsak ang eroplano hanggang 96 na oras matapos ang inaasahang oras ng pagdating ng eroplano sa [[Bacolod]].<ref>{{Cite news |date=1947-05-22 |title=Plane Missing with Alunan Party |pages=1–4 |work=[[The Manila Chronicle]] |location=Manila, Philippines}}</ref> Noong Mayo 22, 1947, ipinaalam sa publiko na ang C-47 ay nabigong dumating sa [[Bacolod]] pagkatapos ng 96 na oras, si Pangulong [[Manuel Roxas]] ay nag-host ng search party sa pagtatangkang mabawi ang eroplano at kapalaran ng mga taong sakay, sa pamumuno ni Major General Rafael Jalandoni . Ang Search Party ay inatasang magsagawa ng maritime at aerial reconnaissance sa [[Kabisayaan|Visayas]] at [[Mindanao]] sa pagtatangkang mabawi ang eroplano. == Maghanap == Sa parehong araw ng paghahanap, lumitaw ang isang wreckage ng eroplano sa isang bundok sa [[Bukidnon]].<ref>{{Cite news |date=1947-05-22 |title=Plane Wreck Found on Bukidnon Mount; No Sign of Life Seen |pages=15–16 |work=[[The Evening News (Philippines)]] |location=Manila, Philippines}}</ref> Kung saan napagpasyahan ng search party na walang nakaligtas sa aksidente. Gayunpaman, pagkatapos ay nakumpirma na hindi ito ang kaso, dahil ang eroplano ay isang C-47, ngunit hindi ang Lili Marlene<ref>{{Cite news |date=1947-05-23 |title=Jalandoni Finds Wrecked Plane is not Alunan's |pages=1–3 |work=[[The Evening News (Philippines)]]}}</ref> Bilang resulta, isa pang search party ang ipinadala upang hanapin ang Lili Marlene. Kasama dito ang parehong mga paghahanap sa dagat at himpapawid. Noong Mayo 26, 1947, isang eroplano ang pinaghihinalaang natagpuan, ngayon sa Mount Makaturing, na inimbestigahan ng search party.<ref>{{Cite news |date=1947-05-26 |title=Alunan Plane Wreck Found |pages=20–23 |work=[[The Manila Bulletin]]}}</ref> Noong Mayo 29, 1947, nakumpirma na ang eroplano ay ang Lili Marlene, at 17 na bangkay ang narekober, kabilang sina Rafael R. Alunan at Koronel Edwin Andrews, na nagtapos sa paghahanap, at nagsimula ang proseso ng Pagsisiyasat.<ref>{{Cite news |date=1947-05-26 |title=Alunan Plane Found; Rescue Work Starts |pages=1–4 |work=[[The Manila Times]]}}</ref> == Pagsisiyasat == [[Talaksan:Lili_Marlene_(Wreckage).jpg|thumb| Isang Artikulo na nagpapakita ng mga huling sandali ng Eroplano patungo sa pagbagsak nito, at isang Aerial Photo ng pagkasira ng eroplano. <ref>{{Cite news |date=1947-05-26 |title=Plan State Funeral/Exclusive Photos of Plane Crash |pages=6 |work=[[The Manila Chronicle]]}}</ref>]] Noong gabi ng Mayo 29, 1947, isang pahayag ni Major General Rafael Jalandoni sa [[Palasyo ng Malakanyang|Malacañang]] ang nagpasiya na ang sasakyang panghimpapawid ay sumailalim sa isang kontroladong paglipad patungo sa lupain. Gayunpaman, mayroon ding ilang mga hinala na maaaring may mas maraming pasaherong nakakarga kaysa sa orihinal na 17, kung saan ipinaliwanag ni Jalandoni na "Maaaring nagkawatak-watak ang ilan sa mga pasahero" pati na rin ang mga batayan na mayroong "kasuotang pambabae at iba pang mga artikulo sa mga labi." Sinabi rin niya na "Not a body was found whole." Sinabi rin niya na "Ang ilan sa mga Pasahero ay maaaring Nahiwa-hiwalay sa Matinding Init", na humantong sa isang pangkalahatang konklusyon na ang eroplano ay sobra sa timbang, samakatuwid ang eroplano ay maaaring kontrolado sa lupain, na imposibleng humila pataas o maiwasan ang bundok.<ref>{{Cite news |date=1947-05-29 |title=Over 17 May Have Died; Search Ends |pages=13–15 |work=[[The Evening News (Philippines)]]}}</ref> Gayunpaman, pagkaraan ng isang linggo noong Hunyo 5, 1947, natagpuan ng mga miyembro ng Macaso Party malapit sa Mount Makaturing ang mga bahagi ng katawan at bahagi ng isang eroplano sa mga dalisdis ng [[Mount Seriban]]. Pagkatapos ay nagtaas ito ng espekulasyon kung ang eroplano ay "sumabog sa kalagitnaan ng hangin dahil sa hindi natukoy na mga dahilan".<ref>{{Cite news |date=1947-06-05 |title=MPs Locate 3 More "Lili" Wreck Bodies |pages=1–16 |work=[[The Evening News (Philippines)]]}}</ref> == Kasunod == Matapos ang paghahanap, ang mga labi ng mga sakay ng Lili Marlene ay dinala pabalik sa Maynila noong Mayo 31, 1947. Ito ay humantong sa State Funeral, na ginanap ni Pangulong [[Manuel Roxas]],<ref>{{Cite news |date=1947-05-30 |title=President Roxas Views Remains of "Lily" Victims On Arrival |pages=9–13 |work=[[The Manila Chronicle]]}}</ref> na pinarangalan ang mga lalaking sakay ng Lili Marlene, tulad ng mga lalaki na bahagi ng Alunan Party (NSLA) (Kabilang si Rafael R. Alunan), ang Chief of Staff ng PAAC, Colonel Edwin Andrews at Judge Francisco Zulueta. Noong Disyembre 6, 1956, pinanatili ng Pamahalaan ng Pilipinas ang kontrol sa isang airbase sa [[Lungsod ng Zamboanga|Zamboanga]], kung saan pinangalanan nila ang Airbase pagkatapos ng Koronel Edwin Andrews. Sa ngayon, nasa serbisyo pa rin ang Edwin Andrews Air base, na bahagyang pinagsama ito sa [[Paliparang Pandaigdig ng Zamboanga|Zamboanga International Airport]]. Si [[Rafael Alunan Sr.|Rafael Rivas Alunan Sr.]] ay ang lolo ni Rafael Alunan III,<ref>{{Cite web |date=24 February 2024 |title=He was there: EDSA 1986 recounted |url=https://lifestyle.tribune.net.ph/he-was-there-edsa-1986-recounted/ |access-date=16 Marso 2025 |archive-date=25 Enero 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125020352/https://lifestyle.tribune.net.ph/he-was-there-edsa-1986-recounted/ |url-status=dead }}</ref> na lumaki upang maging Kalihim ng Turismo sa ilalim ng Administrasyon ni Dating Pangulong [[Corazon Aquino]]. Ang Kapatid ni Francisco Zulueta, [[José Zulueta|si Jose Zulueta]] ay naging [[Senado ng Pilipinas|Senador ng Pilipinas]] noong 1953<ref>{{Cite web |title=Senators Profile - Jose C. Zulueta |url=https://legacy.senate.gov.ph/senators/former_senators/jose_zulueta.htm |website=Senate of the Philippines}}</ref> at ang Gobernador ng [[Iloilo]]. == Tingnan din == * Listahan ng mga aksidente at insidente na kinasasangkutan ng sasakyang panghimpapawid ng Philippine Air Force * Listahan ng mga aksidente at insidente na kinasasangkutan ng DC-3 * Listahan ng mga aksidente at insidente na kinasasangkutan ng DC-3 noong 1947 * [[Kasunduan ng Maynila (1946)|Treaty of Manila (1946)]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] nxl0adzoh06qeqyr60n1tjow0kf68kd 0 334071 2217055 2216948 2026-07-23T15:05:45Z Tabilay 153890 /* */ 2217055 wikitext text/x-wiki Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-28 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Hulyo 13 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.<ref name="NewCareerHigh">{{Cite web |last=Satumbaga-Villar |first=Kristel |date=July 13, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high No. 28 in WTA rankings |url=https://mb.com.ph/2026/07/13/alex-eala-rises-to-career-high-no-28-in-wta-rankings?__cf_chl_rt_tk=Dop2eEd.kg1XALPQiAwED2dADNLCZdtYfiU.IJiQr4M-1784819067-1.0.1.1-6l7wcRi6ipstXmzYEa6aSdsRsPHh90CQzx_N5ta6Qos |access-date=July 13, 2026 |website=Manila Bulletin |language=en }}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa Australian Open 2020 at French Open 2021, at singles sa US Open 2022. Mayroon siyang limang singles at tatlong doubles na titulo sa ITF circuit, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa Miami Open, final sa Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 championships. Nagsimula siya sa Grand Slam noong 2023, nakapasok sa main draw noong 2025, at ang pinakamagandang resulta niya ay ang ikaapat na round ng Wimbledon 2026. {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,649,015 |singlesrecord = {{tennis record|won=224|lost=135}} |singlestitles = 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 28 (ika 13 ng Hulyo, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 29 (ika 20 ng Hulyo, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=49}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 129 (ika 20 ng Hulyo, 2026) |updated = Hulyo 20, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 4R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya 1985. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission,<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref> at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat, ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa San Juan at Colegio San Agustin sa Makati, bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na gumagamit ng malakas na forehand at matatag na two‑handed backhand upang kontrolin ang palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> Ang kaliwang kamay na topspin niya ay nagtutulak sa bola nang malalim, at mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court. Gayunman, nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Itinampok ng mga dating propesyonal gaya nina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan na palakasin at gawing mas maaasahan ang kanyang serve, kasabay ng mas matibay na kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> === Mga tagapagsanay === Sa kanyang paglalakbay bilang propesyonal na manlalaro, nakatrabaho ni Alexandra Eala ang iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy at iba pang eksperto. Sa mga unang taon, si Daniel Gomez ang nagturo sa kanya ng konsistensi at pisikal na kondisyon.<ref name="Coach1">{{Cite web |last=Kapoor |first=Tanisha |date=March 23, 2025 |title=Who Is Alexandra Eala’s Coach? Everything You Need To Know About the WTA Icon’s Mentor |url=https://www.essentiallysports.com/atp-wta-tennis-news-who-is-alexandra-ealas-coach-everything-you-need-to-know-about-the-wta-icons-mentor/ |access-date=March 23, 2025 |website=EssentiallySports |language=en}}</ref> Pagkatapos, naging mentor niya si Joan Bosch na kasama niya sa mga kampanya sa Miami Open 2025 at Wimbledon 2026.<ref name="Coach2">{{Cite web |last=Montejo |first=Mark Rey |date=June 28, 2025 |title=Foreign coaches behind Eala’s growth |url=https://mb.com.ph//2025/06/28/foreign-coaches-behind-ealas-growth |access-date=June 28, 2025 |website=Manila Bulletin |language=en}}</ref><ref name="Coach3">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> Bago ang 2025 season, si Sandro Viaene ang namahala sa kanyang pre‑season training at paghahanda. Noong Miami Open 2025,a<ref name="Coach2" /> sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan at nagbigay ng mahalagang gabay mula sa karanasan niya bilang coach ni Rafael Nadal.<ref name="Coach1" /><ref name="Coach2" /> Sa Wimbledon 2026, nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang fitness coach mula sa Rafa Nadal Academy, na tumulong sa kanyang pisikal na kondisyon.<ref name="Coach32">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> === Kagamitan === Si Eala ay gumagamit ng Babolat Pure Aero racket. Noong kabataan, ginamit niya ang bersyon ng 2016; sa US Open Juniors 2022, ang 2019 model; at mula 2023, ang Pure Aero 2023 na may mas siksik na string pattern at mas kontroladong pakiramdam.<ref name=":0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=March 27, 2025 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=July 15, 2026 |website=Tennisnerd |language=en-US}}</ref> Ayon sa mga pagsusuri, ang Pure Aero 2023 ay nagbibigay ng mas mahusay na kontrol at spin, mas komportableng hawak, ngunit bahagyang mas kaunting lakas kumpara sa naunang mga modelo.<ref name=":0" /> == Karera == === Dyunyor === Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.<ref>{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-priska-nugroho-australian-open-girls-doubles-title}}</ref> Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> <!-- === Propesyonal na karera === [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] ==== 2020–2022 ==== Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTAEALAPROF">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2023–2024 ==== Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2025–2026 ==== Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTAEALAPROF" /> Ang kanyang naging resulta sa Wimbledon ay nag-angat sa kanya sa pinakamataas na ranggo sa kanyang karera, na umabot sa ika-28 puwesto sa WTA singles rankings noong Hulyo 13, 2026.<ref name="Sengupta-2026">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 13, 2026 |title=Alex Eala returns home with new career-high ranking |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-ranking-july-13-2026/ |access-date=July 13, 2026 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> --> === Propesyonal === Noong 2020, nagsimula si Eala sa Monastir kung saan tinalo niya si Nadia Echeverria Alam, ngunit natalo kay Nina Stadler sa round of 16. Sa Melilla, nanalo siya sa qualifying ngunit nabigo sa unang round ng main draw. Sa Castellon, nagwagi siya sa unang laban. Sa Las Palmas de Gran Canaria, tinalo niya si Francesca Jones ngunit natalo kay Lara Salden. Sa isa pang torneo sa Las Palmas, agad siyang naalis.<ref name=":1">{{Cite web |last=Abilay |first=Teodoro Robert |date=July 18, 2026 |title=Mga laban ni Alex Eala |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches2 |access-date=July 18, 2025 |website=Fandom |language=en}}</ref> Noong 2021, naglaro siya sa Manacor at tinalo sina Mirjam Bjorklund at Alba Carrillo Marin bago matalo kay Ylena In Albon. Sa isa pang torneo sa Manacor, nanalo siya laban kina Ana Lantigua De La Nuez at Silvia Ambrosio ngunit natalo kay Oksana Selekhmeteva. Sa Grenoble, nanalo siya laban kina Laura Ioana Andrei at Cristina Bucsa ngunit natalo kay Maja Chwalinska. Sa iba pang torneo, kadalasan ay nakakaabot siya sa round of 16.<ref name=":1" /> Noong 2022, nagsimula siya sa Manacor at nakalusot sa qualifying laban kina Ella Hojnik at Mia Chudejova, ngunit natalo kay Alice Rame. Sa Grenoble, nanalo siya laban kay Joanne Zuger bago matalo kay Chloe Paquet. Sa Chiang Rai, nakamit niya ang titulo matapos talunin si Luksika Kumkhum. Umabot din siya sa final ng W60 Madrid ngunit natalo kay Marina Bassols Ribera.<ref name=":1" /> Noong 2023, hindi siya nakalusot sa qualifying sa Canberra at Australian Open. Sa Hua Hin, nakapasok siya sa main draw ngunit natalo kay Tatjana Maria. Sa Yecla, nanalo siya ng limang sunod na laban at nakuha ang titulo. Sa Roehampton, nagwagi siya ng isa pang titulo matapos talunin si Arina Rodionova.<ref name=":1" /> Noong 2024, lumaban siya sa iba’t ibang torneo gaya ng Australian Open, Pune, Indore, Abu Dhabi, Porto, Trnava, at Miami. Nakamit niya ang titulo sa Vitoria-Gasteiz at umabot sa semifinals ng Dubai.<ref name=":1" /> Noong 2025, nagkaroon siya ng breakthrough sa Miami Open. Bilang wildcard, tinalo niya sina Katie Volynets, Jelena Ostapenko, Madison Keys, Paula Badosa, at Iga Swiatek bago matalo kay Jessica Pegula sa semifinals. Nakuha rin niya ang titulo sa Guadalajara 125.<ref name=":1" /> Noong 2026, nagsimula siya sa Auckland at nakapasok sa semifinals. Sa Wimbledon, nakapagtala siya ng malaking panalo laban kay world No. 1 Iga Swiatek bago siya natalo kay Jasmine Paolini sa round of 16.<ref name=":1" /> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === Kinatawan ni Alexandra Eala ang Pilipinas sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Noong 2021, nakakuha siya ng tatlong tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya (isahan, koponan, at magkahalong dalawahan).<ref>{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}</ref> Noong 2022, nagwagi siya ng dalawang tansong medalya sa Palarong Asyano (magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).<ref>{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |access-date=Setyembre 29, 2023}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan ng Pilipinas sa Billie Jean King Cup, kung saan nagtala sila ng 5–0 panalo na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |access-date=Disyembre 2, 2024}}</ref> Noong 2025, sa Palaro ng Timog Silangang Asya, nakamit niya ang gintong medalya sa isahang pangkababaihan, at dalawang tansong medalya sa magkahalong dalawahan at koponan.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> === Pansariling buhay === Mahilig si Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si Maria Sharapova at Rafael Nadal bilang impluwensiya.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> === Mga parangal === [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] [[File:2026-07-13 – President Marcos hails Alex Eala as PH tennis champion, vows full government support.jpg|thumb|Si [[Bongbong Marcos]] ay pinarangalan si Eala ng isang Presidential Citation noong Hulyo 2026.]] Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.<ref>Dioquino, Delfin. "Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise." Rappler. Pebrero 17, 2026.</ref> Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.<ref>"Tatler Asia's Most Influential: Philippines." Tatler Asia. 2021.</ref> Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>Castillejo, Dyan. "Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain." ABS-CBN. Abril 28, 2025.</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang "30 Under 30 Asia" para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>Watson, Rana Wehbe. "30 Under 30 Asia’s Next Icons." Forbes Asia. Mayo 27, 2026.</ref> Tumanggap siya ng Presidential Citation sa Malacañang Palace sa Maynila noong Hulyo 13, 2026, bilang pagkilala sa kanyang tagumpay sa Wimbledon.<ref>{{Cite news |last=Manahan |first=Jervis |date=Hulyo 13, 2026 |title=Ipinagkaloob ni Pangulong Marcos ang presidential citation sa Filipina tennis star na si Alex Eala |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/13/marcos-confers-presidential-citation-to-filipina-tennis-star-alex-eala-1942 |access-date=Hulyo 13, 2026}}</ref> == Mga tala == ==== Mga torneyong sinalihan ni Eala ==== Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] 22514l87cyv2kuseactt5bj4805ic5v 0 335023 2217066 2216933 2026-07-23T16:26:01Z Allyriana000 119761 2217066 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|name=Miss World 2026|image=|caption=|venue=[[Nha Trang]], Biyetnam|date=5 Setyembre 2026|broadcaster=|presenters=|entrants=|placements=|debuts={{Hlist|Eritreya|French Guiana|Mosambik|Pakistan}}|withdrawals={{Hlist|Rumanya}}|returns={{hlist|Aruba|Bahamas|Guinea-Bissau|Kapuluang Cook|Kapuluang Turks at Caicos|Kosobo|Kosta Rika|Laos|Malawi|Maruekos|Noruwega|Pidyi|Santa Lucia|Tansaniya|Timog Korea}}|before=[[Miss World 2025|2025]]|next=}} Ang '''Miss World 2026''' ang magiging ika-73 edisyon ng [[Miss World]] pageant, na gaganapin sa [[Nha Trang]], Biyetnam sa 5 Setyembre 2026.<ref name=":0">{{cite news |date=26 Marso 2026 |title=Vietnam to host Miss World 2026 for the first time |language=en |website=Voice of Vietnam |url=https://english.vov.vn/en/culture/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-the-first-time-post1278752.vov |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326224111/https://english.vov.vn/en/culture/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-the-first-time-post1278752.vov |archive-date=26 Marso 2026}}</ref> Kokoronahan ni [[Suchata Chuangsri]] ng Taylandiya ang kaniyang kahalili sa pagtatapos ng kompetisyon. == Kasaysayan == === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong 25 Marso 2026, inihayag ng Miss World Organization sa kanilang ''account'' sa ''[[Instagram]]'' na magaganap ang edisyong ito sa Biyetnam.<ref name=":0" /><ref>{{cite news |date=26 Marso 2026 |title=Miss World 2026 pageant to be held in Vietnam |language=en |website=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/3/26/miss-world-2026-pageant-to-be-held-in-vietnam-1205 |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326222537/https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/3/26/miss-world-2026-pageant-to-be-held-in-vietnam-1205 |archive-date=26 Marso 2026}}</ref> Kinumpirma rin ni Hoàng Nhật Nam, direktor ng Miss World Vietnam, na mangunguna ang Biyetnam sa edisyong ito.<ref>{{cite news |last=Tieu |first=Tan |date=26 Marso 2026 |title=Vietnam to host Miss World pageant for the first time |language=en |website=Sài Gòn Giải Phóng |url=https://en.sggp.org.vn/vietnam-to-host-miss-world-pageant-for-the-first-time-post124913.html |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326225920/https://en.sggp.org.vn/vietnam-to-host-miss-world-pageant-for-the-first-time-post124913.html |archive-date=26 Marso 2026}}</ref> Noong 29 Marso, inanunsyo ng tagapangulo at CEO ng Miss World Organization na si Julia Morley kasama si Miss World 2025 [[Suchata Chuangsri]] sa kasagsagan ng Miss World Vietnam 2025 sa [[Lungsod Ho Chi Minh]],<ref>{{cite news|last=Tan|first=Cao|date=25 Marso 2026|title=Vietnam set to host Miss World for the first time|url=https://e.vnexpress.net/news/life/arts/vietnam-set-to-host-miss-world-for-the-first-time-5055039.html|url-status=live|website=VnExpress|access-date=23 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260326223051/https://e.vnexpress.net/news/life/arts/vietnam-set-to-host-miss-world-for-the-first-time-5055039.html|archive-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Hoai|first=Phương|date=26 Marso 2026|title=Vietnam to host Miss World 2026 for first time|url=https://news.tuoitre.vn/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-first-time-103260326154217121.htm|url-status=live|website=Tuổi Trẻ|access-date=23 Hulyo 2026|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260326093320/https://news.tuoitre.vn/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-first-time-103260326154217121.htm|archive-date=26 Marso 2026}}</ref> na magagana pang kompetisyon mula 9 Agosto hanggang 5 Setyembre 2026.<ref>{{cite web|title=Miss World Celebrates its 75th Anniversary in Vietnam from August 9 to September 5|url=https://www.missworld.com/news/miss-world-celebrates-its-75th-anniversary-in-vietnam-from-august-9-to-september-5|url-status=live|website=Miss World|date=29 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260330000858/https://www.missworld.com/news/miss-world-celebrates-its-75th-anniversary-in-vietnam-from-august-9-to-september-5|archivedate=30 March 2026|accessdate=30 March 2026}}</ref><ref>{{cite news|date=30 March 2026 |title=Miss World Vietnam 2025 Final: Phan Phuong Oanh crowned the winner |website=Vietnam.vn |url=https://www.vietnam.vn/en/chung-ket-miss-world-vietnam-2025-nguoi-dep-phan-phuong-oanh-dang-quang |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260330000611/https://www.vietnam.vn/en/chung-ket-miss-world-vietnam-2025-nguoi-dep-phan-phuong-oanh-dang-quang|archivedate=30 March 2026|accessdate=30 March 2026}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === ==== Mga pagpalit ==== Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Miss World Estonia 2025 na si Henel Vare upang kumatawan sa kaniyang bansa matapos bumitiw ang orihinal na nagwagi na si Mari-Ann Rõuk upang pagtuunan-pansin ang kaniyang pag-aaral.<ref>{{Cite news |author=Külm |first=Ülo |date=17 Agosto 2025 |title=FOTOD: tema ongi uus Miss World Estonia 2025! |language=Estonian |trans-title=PHOTOS: She is the new Miss World Estonia 2025! |website=Nelli Teataja |url=https://www.nelli.ee/fotod-tema-ongi-uus-miss-world-estonia-2025 |url-status=live |access-date=10 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250817173439/https://www.nelli.ee/fotod-tema-ongi-uus-miss-world-estonia-2025 |archive-date=17 Agosto 2025}}</ref><ref>{{cite web |date=16 Pebrero 2026 |title=Henel Vare Confirmed as Miss World Estonia 2025 |url=https://www.missworld.com/news/henel-vare-confirmed-as-miss-world-estonia-2025 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301193803/https://www.missworld.com/news/henel-vare-confirmed-as-miss-world-estonia-2025 |archive-date=1 Marso 2026 |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Miss World |language=en}}</ref> Pinalitan ni Yifei Dong si Rongfei Gan bilang kinatawan ng Tsina dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last= |date=30 Disyembre 2024 |title=第73届世界小姐中国区总冠军诞生 中国地质大学研究生：网友称美的有气质！ |trans-title=The champion of the 73rd Miss World China was born. A graduate student from China University of Geosciences: Netizens said she is beautiful and has great temperament! |url=https://finance.sina.com.cn/tech/roll/2024-12-30/doc-ineceyfc1498477.shtml |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Sina}}</ref> Pinalitan ni Annaëlle Ibo si Lauryane Nestor Dilo bilang kinatawan ng Guadalupe sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{cite news|title=Lauryane Nestor Dilo, candidate à Miss Monde|trans-title=Lauryane Nestor Dilo, Miss World candidate|url=https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/lauryane-nestor-dilo-candidate-a-miss-monde-1060616.php|url-status=live|website=France-Antilles|language=fr|date=8 Disyembre 2025|access-date=22 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20251230090617/https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/lauryane-nestor-dilo-candidate-a-miss-monde-1060616.php|archive-date=30 Disyembre 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=Miss World Guadeloupe 2026 Crowned|url=https://www.missworld.com/news/miss-world-guadeloupe-2026-crowned|url-status=live|website=Miss World|date=20 May 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260625015746/https://www.missworld.com/news/miss-world-guadeloupe-2026-crowned|archivedate=25 June 2026|accessdate=21 May 2026}}</ref> Pinalitan ni Leakena In si Miss World Cambodia 2026 Soriya Khorn bilang kinatawan ng Kambodya sa personal na kadahilanan.<ref>{{cite news|last=Sotheavy|first=Chan|date=20 Oktubre 2025|title=ស្ងាត់ៗ តារាស្ពតពាណិជ្ជកម្ម ខន សូរិយា ក្លាយជាម្ចាស់មកុដ Miss World Cambodia 2026|trans-title=Quietly, commercial star Khon Soriya becomes the winner of the Miss World Cambodia 2026 crown|url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1007111|url-status=live|website=Kampuchea Thmey Daily|language=km|archive-url=https://web.archive.org/web/20251020113838/https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1007111|archive-date=20 Oktubre 2025}}</ref><ref>{{cite news|last=Sotheavy|first=Chan|date=21 Enero 2026|title=វិតកម្សាន្ដខន សូរិយា ត្រូវដើរចេញពីតំណែងតំណាងជាតិ នៃកម្មវិធី Miss World 2026 (មានវីដេអូ)|trans-title=Vitakhamsankon Soriya to step down from her position as the national representative of Miss World 2026 (with video)|url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1055240|url-status=live|website=Kampuchea Thmey Daily|language=km|access-date=22 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260121112254/https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1055240|archive-date=21 Enero 2026}}</ref> Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Miss World America 2026 na si Mary Sickler upang kumatawan sa Estados Unidos, matapos mapagdesisyunan ni Miss World America 2026 Jade Glab na ipagliban ang edisyong ito at lumahok na lamang sa Miss World 2027 dahil sa personal na dahilan.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=14 Hulyo 2026 |title=Jade Glab Wins Miss World America 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/jade-glab-wins-miss-world-america-2026/articleshow/155090865.cms |access-date=19 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=23 Hulyo 2026 |title=Mary Sickler to Represent the United States at the 75th Anniversary Edition of Miss World in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/mary-sickler-to-represent-the-united-states-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155158082.cms |access-date=23 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ==== Lalahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Eritreya, French Guiana, Mosambik, at Pakistan.<ref>{{cite news|last=Prima|first=Berkat|date=10 Hunyo 2026|editor=Muhammad Tarmizi Murdianto|title=Guyana Prancis Bakal Kirimkan Wakil Perdana di Miss World 2026|trans-title=French Guiana Will Send Its First Vice-President to Miss World 2026|url=https://www.idntimes.com/men/ladies/guyana-prancis-siap-kirimkan-wakil-perdana-di-miss-world-2026-c1c2-01-l8vsm-tk2v60|url-status=live|website=IDN Times|language=id|access-date=22 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260610180222/https://www.idntimes.com/men/ladies/guyana-prancis-siap-kirimkan-wakil-perdana-di-miss-world-2026-c1c2-01-l8vsm-tk2v60|archive-date=10 Hunyo 2026}}</ref> == Mga kandidata == Ang mga sumusunod ay mga kumpirmadong kalahok:<ref>{{Cite web |last=Dhakal |first=Rishika |date=3 Agosto 2024 |title=Ashma Kumari KC crowned Miss Nepal 2024 |url=https://kathmandupost.com/national/2024/08/03/ashma-kumari-crowned-miss-nepal-2024 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Kathmandu Post |language=en}}</ref> {| class="sortable wikitable" style="font-size:95%" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |{{sortname|Alba|Tirtja|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Lam |first=Duy |date=8 Hunyo 2026 |title=Lộ diện nhiều đối thủ của Bảo Ngọc ở Hoa hậu Thế giới |language=vi |trans-title=Many of Bảo Ngọc's rivals at Miss World have emerged |website=Tiền Phong |url=https://tienphong.vn/lo-dien-nhieu-doi-thu-cua-bao-ngoc-o-hoa-hau-the-gioi-post1849660.tpo |url-status=live |access-date=28 Hunyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608082221/https://tienphong.vn/vu-tau-hoa-dam-xe-tai-o-ha-noi-cuc-csgt-de-nghi-xem-xet-trach-nhiem-cua-tai-xe-o-to-post1849670.tpo |archive-date=8 Hunyo 2026}}</ref> |25 |[[Tirana]] |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |{{sortname|Julia |Kühnle|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=16 Hulyo 2026 |title=Julia Kühnle Crowned Miss World Germany 2026 Ahead of Miss World in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/julia-khnle-crowned-miss-world-germany-2026-ahead-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155112134.cms |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |26 |[[Berlin]] |- |{{Flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |{{sortname|Alina|Akselrad|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=27 Disyembre 2025 |title=Alina Akselrad representará a Argentina en la competencia de Miss Mundo 2026 |language=es |trans-title=Alina Akselrad will represent Argentina in the Miss World 2026 competition |website=Córdoba Interior Informa |url=https://cordobainteriorinforma.com/2025/12/27/alina-akselrad-representara-a-argentina-en-la-competencia-de-miss-mundo-2026/ |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260513041450/https://cordobainteriorinforma.com/2025/12/27/alina-akselrad-representara-a-argentina-en-la-competencia-de-miss-mundo-2026/ |archive-date=13 May 2026}}</ref> |27 |Córdoba |- |{{flagicon|ARM}} [[Armenya]] |{{sortname|Monika|Harutjunjan|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=9 Pebrero 2026 |title=Չեխահայ Մոնիկա Հարությունյանը «Հայաստանի գեղեցկուհի» 2026 ազգային մրցույթի հաղթող |language=hy |trans-title=Czech-Armenian Monika Harutjunjanova is the winner of the "Miss Armenia 2026" national contest |website=Orer |url=https://orer.eu/hy/2026/02/09/monika-harutuinian-2026-miss-armenia/ |url-status=live |access-date=6 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260209183755/https://orer.eu/hy/2026/02/09/monika-harutuinian-2026-miss-armenia/ |archive-date=9 Pebrero 2026 |accessdate=}}</ref> |28 |[[Praga]] |- |{{flagicon|AUS}} [[Australya]] |{{sortname|Olivija|Spanovskis|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Rifai |date=12 Enero 2026 |title=7 Potret Miss World Australia 2026 Olivija Spanovskis, Curi Atensi! |language=id |trans-title=7 Portraits of Miss World Australia 2026 Olivija Spanovskis, Stealing Attention! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-miss-world-australia-2026-olivija-spanovskis-curi-atensi-c1c2-01-9mwsv-xsplqs |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260206192814/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-miss-world-australia-2026-olivija-spanovskis-curi-atensi-c1c2-01-9mwsv-xsplqs |archive-date=6 Pebrero 2026 |accessdate=}}</ref> |25 |[[Adelaide]] |- |{{flagicon|BAH}} [[Bahamas]] |{{sortname|Marechan|Burrows|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Marso 2025 |title=Miss World The Bahamas introduced |language=en |website=The Nassau Guardian |url=https://www.thenassauguardian.com/multimedia/video_gallery/miss-world-the-bahamas-introduced/video_5913ce5c-ff42-54b4-94f1-7784588cc06d.html |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260328023048/https://www.thenassauguardian.com/multimedia/video_gallery/miss-world-the-bahamas-introduced/video_5913ce5c-ff42-54b4-94f1-7784588cc06d.html |archive-date=28 Marso 2026 |accessdate=}}</ref> |27 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BAN}} [[Bangladesh|Bangglades]] |{{sortname|Samanzar|Sayeed|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=|date=11 Hulyo 2026|title=কে হলেন এবারের মিস ওয়ার্ল্ড বাংলাদেশ|trans-title=Who is this year's Miss World Bangladesh?|url=https://www.channel24bd.tv/entertainment/article/336770/%E0%A6%95%E0%A7%87-%E0%A6%B9%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%8F%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%B8-%E0%A6%93%E0%A7%9F%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%A1-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6|access-date=12 Hulyo 2026|website=Channel 24|language=en}}</ref> |26 |[[Dhaka]] |- |{{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] |{{sortname|Fatima|Koné|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=29 Hunyo 2025 |title=Beauté: Koné Fatima élue Miss Côte d’Ivoire 2025 |trans-title=Beauty: Koné Fatima elected Miss Côte d’Ivoire 2025 |url=https://www.linfodrome.com/culture/110869-beaute-kone-fatima-elue-miss-cote-d-ivoire-2025 |access-date=29 Hunyo 2025 |website=Linfodrome |language=fr}}</ref> |23 |Azaguié |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |{{sortname|Olga|Lombardo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Clapson |first=Colin |date=23 Pebrero 2026 |title=22-year-old student Olga Lombardo is new Miss Belgium |url=https://www.vrt.be/vrtnws/en/2026/02/23/22-year-old-student-olga-lombardo-is-new-miss-belgium/ |access-date=5 Hulyo 2026 |website=VRT NWS |language=en}}</ref> |22 |Leuven |- |{{flagicon|BIZ}} [[Belize|Belis]] |{{sortname|Faith|Edgar|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Keme-Palacio |first=Benita |date=17 Hunyo 2025 |title=Faith Edgar Crowned Miss World Belize 2025 |url=https://www.greaterbelize.com/faith-edgar-crowned-miss-world-belize-2025/ |access-date=9 Hulyo 2025 |website=Greater Belize Media |language=en-US}}</ref> |24 |San Pedro |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{sortname|Mística|Núñez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Primicia |first=Redacción |date=12 Nobyembre 2025 |title=Miss Falcón gana el Miss World Venezuela 2025 |url=https://primicia.com.ve/placeres/miss-falcon-gana-el-miss-world-venezuela-2025/|access-date=13 Nobyembre 2025 |website=Primicia|language=es}}</ref> |24 |Punto Fijo |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |{{sortname|Bảo Ngọc|Nguyễn|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=8 Agosto 2025 |title=Hoa hậu Bảo Ngọc thi Miss World |language=vi |trans-title=Miss Bảo Ngọc competes in Miss World |website=VnExpress |url=https://vnexpress.net/hoa-hau-bao-ngoc-thi-miss-world-4924166.html |access-date=10 Setyembre 2025}}</ref> |24 |Cần Thơ |- |{{flagicon|BIH}} [[Bosniya at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] |{{sortname|Lana|Jahić|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=27 Hunyo 2026 |title=Tuzlanka Lana Jahić je nova Miss Bosne i Hercegovine |trans-title=Lana Jahić from Tuzla is the new Miss Bosnia and Herzegovina |url=https://radiosarajevo.ba/magazin/showbiz/tuzlanka-lana-jahic-nova-miss-bosne-i-hercegovine/642737 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628051312/https://radiosarajevo.ba/magazin/showbiz/tuzlanka-lana-jahic-nova-miss-bosne-i-hercegovine/642737 |archive-date=28 Hunyo 2026 |access-date=5 Hulyo 2026 |website=Radio Sarajavo |language=bs}}</ref> |18 |Tuzla |- |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |{{sortname|Ruth|Thomas|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Kgamanyane |first=Nnasaretha |date=25 March 2025 |title=Thomas prophecy on winning Miss Botswana comes to pass |url=https://www.mmegi.bw/lifestyle/thomas-prophecy-on-winning-miss-botswana-comes-to-pass/news |access-date=9 May 2025 |website=Mmegi Online |language=en}}</ref> |24 |Masunga |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |{{sortname|Gabriela|Botelho|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Nicolau |first=André |date=1 Pebrero 2026 |title=Gabriela Botelho, representante de Sergipe, é eleita Miss Brasil Mundo 2026 |language=pt-BR |trans-title=Gabriela Botelho, representing Sergipe, is elected Miss Brazil World 2026 |website=CNN Brasil |url=https://www.cnnbrasil.com.br/lifestyle/gabriela-botelho-representante-de-sergipe-e-eleita-miss-brasil-mundo-2026/ |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260202040947/https://www.cnnbrasil.com.br/lifestyle/gabriela-botelho-representante-de-sergipe-e-eleita-miss-brasil-mundo-2026/ |archive-date=2 Pebrero 2026}}</ref> |25 |Belo Horizonte |- |{{flagicon|BGR}} [[Bulgarya]] |{{sortname|Tsevetelina |Lozanova|nolink=1}} |– |[[Sofia]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |{{sortname|Vanessa|Kraljevic|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Ruiz |first=Melvy |date=28 Hunyo 2025 |title=La cruceña Vanessa Kraljevic es la nueva Miss Bolivia Mundo 2025 |trans-title=Vanessa Kraljevic from Santa Cruz is the new Miss Bolivia World 2025 |url=https://eju.tv/2025/06/la-crucena-vanessa-kraljevic-es-la-nueva-miss-bolivia-mundo-2025/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Eju.tv |language=es}}</ref> |23 |[[Santa Cruz de la Sierra]] |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |{{sortname|Lishantely|Jennie|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=16 Disyembre 2025 |title=Lishantely Jennie koroná komo Miss World Curaçao |language=pap |trans-title=Lishantely Jennie was crowned as Miss World Curaçao |website=extra.cw |url=https://extra.cw/lishantely-jennie-korona-komo-miss-world-curacao/ |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260125094420/https://extra.cw/lishantely-jennie-korona-komo-miss-world-curacao/ |archive-date=25 Enero 2026}}</ref> |18 |Willemstad |- |{{flagicon|DEN}} [[Dinamarka]] |{{sortname|Josephine|Bøttger|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Lam |first=Duy |date=26 Abril 2026 |title=Lộ diện thêm nhiều người đẹp đến Việt Nam thi Hoa hậu Thế giới |language=vi |trans-title=More beauties revealed to be coming to Vietnam to compete in Miss World |website=Tiền Phong |url=https://tienphong.vn/lo-dien-them-nhieu-nguoi-dep-den-viet-nam-thi-hoa-hau-the-gioi-post1838810.tpo |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260427012148/https://tienphong.vn/lo-dien-them-nhieu-nguoi-dep-den-viet-nam-thi-hoa-hau-the-gioi-post1838810.tpo |archive-date=27 Abril 2026}}</ref> |24 |Hillerød |- |{{flagdeco|ESA}} [[:en:Miss_El_Salvador|El Salvador]] |{{sortname|Andrea|Rivas|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Palacios |first=Marcella |date=1 Oktubre 2025 |title=Adriana Rivas, Miss Usulután, es la nueva Miss World El Salvador 2025/26 |trans-title=Adriana Rivas, Miss Usulután, is the new Miss World El Salvador 2025/26 |url=https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/miss-mundo-2025-usulutan/1244878/2025/ |access-date=16 Oktubre 2025 |website=El Diario de Hoy}}</ref> |23 |[[:en:Usulután|Usulután]] |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |{{sortname|Eilidh|MacDonald|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Peddi |first=Sarah |date=24 Nobyembre 2025 |title=Miss Scotland 2025 winner revealed as stunning Glasgow beauty takes crown just before age cut-off |language=en |website=The Scottish Sun |url=https://www.thescottishsun.co.uk/tvandshowbiz/15606953/miss-scotland-winner-eilidh-macdonald-glasgow-crown/ |access-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |27 |[[Glasgow]] |- |{{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] |{{sortname|Amadea|Zupan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=13 Enero 2025 |title=Nova Miss Slovenije je postala Amadea Zupan iz Sežane |trans-title=Amadea Zupan from Sežana became the new Miss Slovenia |url=https://svet24.si/novice/kultura/miss-slovenije-2025-zmagovalka-1393630 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Novice Svet24 |language=sl}}</ref> |26 |Sežana |- |{{flagicon|SPA}} [[Espanya]] |{{sortname|Elisabeth|Reynés|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=19 Abril 2026 |title=Elisabeth Reynés, proclamada Miss World Spain 2026, será la representante de España en Miss Mundo |language=es |trans-title=Elisabeth Reynés, proclaimed Miss World Spain 2026, will be Spain's representative at Miss World |website=El Mundo |url=https://www.elmundo.es/loc/famosos/2026/04/19/69e4ca01e9cf4a6f358b4579.html |access-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Mallorca]] |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |{{sortname|Mary|Sickler|nolink=1}}<ref name=":1" /> |23 |[[Las Vegas]] |- |{{flagdeco|EST}} [[Estonya]] |{{sortname|Henel|Vare|nolink=1}} |28 |[[Tallin]] |- |{{Flagicon|Ethiopia}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] |{{sortname|Ruth|Yirgalem|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=23 Abril 2026 |title=The Enduring Legacy of Miss World from London to Vietnam |language=en |website=Pulse of Africa |url=https://pulseofafrica.info/entertainment/216?lang=en |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628062603/https://pulseofafrica.info/entertainment/216?lang=en |archive-date=28 Hunyo 2026}}</ref> |21 |[[Adis Abeba]] |- |{{Flagicon image|Flag of French Guiana.svg}} [[French Guiana]] |{{sortname|Audrey|Ho-Wen-Tsaï|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=10 Hunyo 2026 |title=Audrey Ho Wen Tsai représentera la Guyane au concours Miss World, une « première historique » pour le territoire |language=fr |trans-title=Audrey Ho Wen Tsai will represent French Guiana at the Miss World competition, a "historic first" for the territory |work=Outremers360 |url=https://outremers360.com/bassin-atlantique-appli/audrey-ho-wen-tsai-representera-la-guyane-au-concours-miss-world-une-premiere-historique-pour-le-territoire |access-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |20 |[[:en:Kourou|Kourou]] |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |{{sortname|Helena|Hawke|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Owens |first=David |date=5 Mayo 2025 |title=Student nurse is crowned Miss Wales 2025 |url=https://nation.cymru/culture/student-nurse-is-crowned-miss-wales-2025/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Nation Cymru |language=en-GB}}</ref> |20 |Caerleon |- |{{flagdeco|GHA}} [[Ghana|Gana]] |{{sortname|Rumzia |Sule|nolink=1}} |– |[[Accra]] |- |{{flagdeco|GNQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |{{sortname|María de los Ángeles|Ndong|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Nkene |first=Gabriel Ebang Oyono |date=9 Setyembre 2025 |title=Conozca a todas las ganadoras del certamen Miss Guinea Ecuatorial 2024 |language=es |trans-title=Meet all the winners of the Miss Equatorial Guinea 2024 pageant |website=Ahora Equatorial Guinea |url=https://ahoraeg.com/cultura/2024/09/09/conozca-a-todas-las-ganadoras-del-certamen-miss-guinea-ecuatorial-2024/ |url-status=live |access-date=1 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804214509/https://ahoraeg.com/cultura/2024/09/09/conozca-a-todas-las-ganadoras-del-certamen-miss-guinea-ecuatorial-2024/ |archive-date=4 Agosto 2025}}</ref> |25 |[[Malabo]] |- |{{Flagicon|GRC}} [[Gresya]] |{{sortname|Mikaela|Kasari|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=27 Disyembre 2025 |title=73ος Διαγωνισμός Ομορφιάς: Star Hellas 2025 η Μικαέλα Κάσαρι – Λάμψη στο Fantasia Live |language=el |trans-title=73rd Beauty Contest: Star Hellas 2025 Mikaela Kasari – Shine at Fantasia Live |website=Showbiz TV |url=https://showbiz-tv.gr/lifestyle/81884/73os-diagonismos-omorfias-star-hellas-2025-i/ |access-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |19 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GLP|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] |{{sortname|Annaëlle|Ibo|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=28 Mayo 2026 |title=Annaelle Ibo représentera la Guadeloupe à Miss Monde 2026 |language=fr |trans-title=Annaelle Ibo will represent Guadeloupe at Miss World 2026 |website=France-Antilles |url=https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/annaelle-ibo-representera-la-guadeloupe-a-miss-monde-2026-1080445.php |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529111751/https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/annaelle-ibo-representera-la-guadeloupe-a-miss-monde-2026-1080445.php |archive-date=29 Mayo 2026}}</ref> |24 |Metz |- |{{flagicon|GUI}} [[Guinea|Guniya]] |{{sortname|Saran|Keita|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=6 Hulyo 2026 |title=Miss World Guinea 2026: Saran Keita selected |url=https://www.radioguinee.com/article/arts-heritage/miss-world-guinea-2026-saran-keita-selected |access-date=24 Hulyo 2026 |website=Radio Guinée |language=en}}</ref> |– |Kankan |- |{{flagicon|GUA}} [[Guatemala|Guwatemala]] |{{sortname|Andrea|Ortíz|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Guzmán |first=María Alejandra |date=1 Hunyo 2025 |title=Miss Guatemala Contest 2025: ¿Quiénes son las seis ganadoras que representarán a Guatemala en certámenes internacionales? |trans-title=Miss Guatemala Contest 2025: Who are the six winners who will represent Guatemala in international pageants? |url=https://www.prensalibre.com/vida/escenario/miss-guatemala-contest-2025-quienes-son-las-seis-ganadoras-que-representaran-a-guatemala-en-certamenes-internacionales/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Prensa Libre |language=es-GT}}</ref> |20 |Chiquimula |- |{{Flagicon|Guyana}} [[Guyana]] |{{sortname|Kelcia|Nelson|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Mayo 2026 |title=Kelcia Nelson crowned Miss World Guyana 2026 |language=en |website=Newsroom Guyana |url=https://newsroom.gy/2026/05/26/kelcia-nelson-crowned-miss-world-guyana-2026/ |access-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |27 |Linden |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |{{sortname|Nevaeh|Allen|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Enero 2026 |title=Nevaeh Allen is the new Miss Jamaica World |language=en |website=The Gleaner |url=https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20260126/nevaeh-allen-new-miss-jamaica-world |access-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |19 |Linstead |- |{{flagdeco|JPN}} [[Hapon]] |{{sortname|Yui|Kawana|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=22 Oktubre 2025 |title=『ミス・ワールド』日本代表に川名祐衣さん、憧れの存在は上戸彩 「刑事ものに出たい」 |trans-title=Yui Kawana is Japan's representative for Miss World, and her idol is Aya Ueto: "I want to be in a detective show" |url=https://www.sankei.com/article/20251022-BFZZXZT6E5LADJ5QA3UQNURWXQ/ |access-date=14 Nobyembre 2025 |website=Sankei Shimbun |language=ja }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |24 |[[Tokyo]] |- |{{flagicon|HAI}} [[Haiti|Hayti]] |{{sortname|Marie Kemlyne|Félix|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Cerisier |first=Angella Laurancya |date=9 Hunyo 2026 |title=« ZOOMONS » sur Miss World Haïti 2026 : « Beauty with a Purpose »… ou « j’ai pas de connexion en fait » ! |trans-title="ZOOMONS" on Miss World Haiti 2026: "Beauty with a Purpose"... or "I don't actually have a connection!" |url=https://belidemag.net/culture/zoomons-sur-miss-world-haiti-2026-beauty-with-a-purpose-ou-jai-pas-de-connexion-en-fait/ |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Belinde Magzaine |language=fr}}</ref> |25 |Jérémie |- |{{flagdeco|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |{{sortname|Julia|Horne|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=18 Agosto 2025 |title=New Miss Gibraltar looks ahead to a busy year |url=https://www.gbc.gi/news/julia-horne-wins-miss-gibraltar-2025 |access-date=10 Setyembre 2025 |website=Gibraltar Broadcasting Corporation |language=en}}</ref> |26 |[[Gibraltar|Hibraltar]] |- |{{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] |{{sortname|Carly|Wilson|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=McLaughlin |first=Sophie |date=3 Hunyo 2025 |title=Carly Wilson crowned as Miss Northern Ireland 2025 |url=https://www.belfastlive.co.uk/whats-on/be/gallery/miss-northern-ireland-2025-named-31771078 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Belfast Live |language=en}}</ref> |24 |Rathfriland |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |{{sortname|Nikita|Porwal|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Jose |first=Jinta |date=4 Setyembre 2024 |title=Who is Femina Miss India Madhya Pradesh 2024, Nikita Porwal? Learn now! |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-india/who-is-femina-miss-india-madhya-pradesh-2024-nikita-porwal-learn-now/articleshow/113066234.cms |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Femina |language=en}}</ref> |24 |Ujjain |- |{{flagicon|INA}} [[Indonesia|Indonesya]] |{{sortname|Audrey Bianca|Callista|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Sukardi |first=Muhammad |date=9 Hulyo 2025 |title=Profil Audrey Bianca, Pemenang Miss Indonesia 2025 |trans-title=Profile of Audrey Bianca, Winner of Miss Indonesia 2025 |url=https://www.inews.id/lifestyle/seleb/profil-audrey-bianca-pemenang-miss-indonesia-2025 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=iNews |language=id}}</ref> |22 |[[Jakarta]] |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |{{sortname|Grace|Richardson|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Billson |first=Chantelle |date=24 Nobyembre 2025 |title='Powerful and proud' student makes history as first out gay Miss England |language=en |website=PinkNews |url=https://www.thepinknews.com/2025/11/24/powerful-and-proud-student-makes-history-as-first-out-gay-miss-england/ |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251124113009/https://www.thepinknews.com/2025/11/24/powerful-and-proud-student-makes-history-as-first-out-gay-miss-england/ |archive-date=24 Nobyembre 2025}}</ref> |19 |[[Leicester]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |{{sortname|Caoimhe|Kenny|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Barr |first=Caoimhinn |date=16 Hunyo 2025 |title=Former Inishowen schoolgirl crowned Miss Ireland 2025 |language=en |website=Donegal Live |url=https://www.donegallive.ie/news/home/1826756/former-inishowen-schoolgirl-crowned-miss-ireland-2025.html |url-status=live |access-date=10 Hulyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250616160846/https://www.donegallive.ie/news/home/1826756/former-inishowen-schoolgirl-crowned-miss-ireland-2025.html |archive-date=16 Hunyo 2025}}</ref> |25 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |{{sortname|Lucrezia|Mangilli|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=18 Hunyo 2024 |title=Chi è Lucrezia Mangilli, la nuova Miss Mondo Italia 2024 |trans-title=Who is Lucrezia Mangilli, the new Miss World Italy 2024 |url=https://www.ilgiornale.it/news/personaggi/chi-lucrezia-mangilli-nuova-miss-mondo-italia-2024-2335831.html |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Il Giornale |language=it}}</ref> |26 |[[Udine]] |- |{{flagicon|CAM}} [[Kambodya]] |{{sortname|Leakena|In|nolink=1}} |24 |[[Nom Pen]] |- |{{flagdeco|CMR}} [[Cameroon|Kamerun]] |{{sortname|Noura|Njikam|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Mbassi |first=Jean |date=28 Hunyo 2024 |title=Miss Cameroun 2024 : Noura Raïssa Njikam remporte la couronne |trans-title=Miss Cameroon 2024: Noura Raïssa Njikam wins the crown |url=https://www.lebledparle.com/miss-cameroun-2024-noura-raissa-njikam-sur-le-toit-du-cameroun/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241108231921/https://www.lebledparle.com/miss-cameroun-2024-noura-raissa-njikam-sur-le-toit-du-cameroun/ |archive-date=8 Nobyembre 2024 |access-date=29 Hunyo 2024 |website=Le Bled Parle |language=fr-FR}}</ref> |25 |[[Yaoundé]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Angelina|Fan|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Agosto 2024 |title=2024年第三届加拿大中国高校校友网球公开赛成功举办 |language=zh-Hans |trans-title=The 3rd Canada Chinese University Alumni Tennis Open 2024 was successfully held |website=Easyca.ca |url=https://easyca.ca/archives/409461 |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250807031614/https://easyca.ca/archives/409461 |archive-date=7 Agosto 2025}}</ref> | 24 | [[Toronto]] |- |{{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]] |{{sortname|Kristianna|Gordon|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Khôi |first=Minh |date=28 Marso 2026 |title=Điều đặc biệt của mỹ nhân Cayman thi Miss World 2026 |language=vi |trans-title=The Special Features of the Cayman Beauty Queen Competing in Miss World 2026 |website=Saostar |url=https://www.saostar.vn/nguoi-mau-hoa-hau/dieu-dac-biet-cua-my-nhan-cayman-thi-miss-world-2026-202603281126245696.html |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260329091136/https://www.saostar.vn/nguoi-mau-hoa-hau/dieu-dac-biet-cua-my-nhan-cayman-thi-miss-world-2026-202603281126245696.html |archive-date=29 Marso 2026}}</ref> |21 |West Bay |- |{{flagdeco|COK}} [[Kapuluang Cook]] |{{sortname|Tiarē|Henry-Anguna|nolink=1}}<ref name="HACMCI">{{cite news |last=Etches |first=Melina |date=4 Nobyembre 2025 |title=Henry-Anguna crowned Miss Cook Islands 2025 |website=Radio New Zealand |url=https://www.rnz.co.nz/news/pacific/577773/henry-anguna-crowned-miss-cook-islands-2025 |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251219065209/https://www.rnz.co.nz/news/pacific/577773/henry-anguna-crowned-miss-cook-islands-2025 |archive-date=19 Disyembre 2025 |accessdate=}}</ref> |23 |Titikaveka |- |{{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |{{sortname|Bagym|Baltabaeva|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Disyembre 2024 |title="Қазақстан аруы - 2024" байқауының жеңімпазы анықталды (фото) |trans-title=The winner of the "Miss Kazakhstan - 2024" contest has been announced |url=https://kaz.nur.kz/lady/2196852-qazaqstan-aruy-2024-baiqauynyng-zhengimpazy-anyqtaldy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207013424/https://kaz.nur.kz/lady/2196852-qazaqstan-aruy-2024-baiqauynyng-zhengimpazy-anyqtaldy/ |archive-date=7 Disyembre 2024 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=Nur.kz |language=kk}}</ref> |23 |Oskemen |- |{{Flagicon|KEN}} [[Kenya]] |{{sortname|Trizah Muhenje|Akala|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Wangu |first=Mariam |date=20 Disyembre 2025 |title=Ivy Trizah Muhenje crowned Miss World Kenya 2026: A new Queen, A new era |language=en |website=TV47 Digital |url=https://www.tv47.digital/ivy-trizah-muhenje-crowned-miss-world-kenya-2026-a-new-queen-a-new-era-130331/ |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118163138/https://www.tv47.digital/ivy-trizah-muhenje-crowned-miss-world-kenya-2026-a-new-queen-a-new-era-130331/ |archive-date=18 Enero 2026}}</ref> |24 |[[Nairobi]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |{{sortname|Andrea|Romero|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Morales |first=Carolina |date=6 Agosto 2024 |title=Quién es Andrea Romero, la nueva Miss Mundo Colombia 2024: tiene una anécdota con Iván Duque |trans-title=Who is Andrea Romero, the new Miss World Colombia 2024? She has an anecdote with Iván Duque |url=https://colombia.as.com/actualidad/quien-es-andrea-romero-la-nueva-miss-mundo-colombia-2024-tiene-una-anecdota-con-ivan-duque-n/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Diario AS |language=es-co}}</ref> |19 |[[Atlántico (Colombia)|Atlántico]] |- |{{flagdeco|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] |{{sortname|Marigona|Musshabani|nolink=1}} |22 |Gjakova |- |{{Flagicon|Croatia}} [[Croatia|Kroasya]] |{{sortname|Ema Helena|Vičar|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=29 Oktubre 2025 |title=Ema Helena (23) je nova Miss Hrvatske |language=hr |trans-title=Ema Helena (23) is the new Miss Croatia |website=Index.hr |url=https://www.index.hr/clanak.aspx?id=2725361 |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251029205303/https://www.index.hr/clanak.aspx?id=2725361 |archive-date=29 Oktubre 2025}}</ref> |23 |[[Zagreb]] |- |{{Flagicon|Laos}} [[Laos]] |{{sortname|Mongkoutphet|Harnsana|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=3 Hulyo 2026 |title=Miss World Laos Is Preserving Traditional Weaving Through Her Beauty With a Purpose Project |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-laos-is-preserving-traditional-weaving-through-her-beauty-with-a-purpose-project/articleshow/154913211.cms |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |24 |Salavan |- |{{Flagicon|Lebanon}} [[Lebanon|Libano]] |{{sortname|Perla|Harb|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Oktubre 2025 |title=Perla Harb wins Miss Lebanon 2025 crown in star-studded ceremony |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/882325/perla-harb-wins-miss-lebanon-2025-crown-in-star-studded-ceremony/en |access-date=21 Oktubre 2025 |website=Lebanese Broadcasting Corporation International |language=en}}|</ref> |22 |Al-Maamriyah |- |{{flagdeco|MWI}} [[Malawi]] |{{sortname|Ireen |Navicha|nolink=1}} |20 |[[Lilongwe]] |- |{{flagdeco|MYS}} [[Malaysia]] |{{sortname|Taanusiya|Chetty|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Sokial |first=Sandra |date=4 Disyembre 2024 |title=Taanusiya Chetty wins Miss World Malaysia 2024 |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2024/12/04/taanusiya-chetty-wins-miss-world-malaysia-2024#goog_rewarded |access-date=10 Hulyo 2025 |website=The Star |language=en}}</ref> |24 |[[Kuala Lumpur]] |- |{{flagdeco|MLT}} [[Malta]] |{{sortname|Nicole|Spiteri|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=4 Hulyo 2024 |title=Nicole Spiteri wins Miss World Malta contest |url=https://tvmnews.mt/en/news/nicole-spiteri-wins-miss-world-malta-contest/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=TVM News |language=en-GB}}</ref> |23 |Marsa |- |{{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} [[Martinika]] |{{sortname|Laurence|Fibleuil|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Pinel-Fereol |first=Peggy |date=14 Hunyo 2026 |title=Miss Martinique 2026 : Maureen-Alycia Lucea-Merlin représentera la Martinique à Miss France 2027 |language=fr |trans-title=Miss Martinique 2026: Maureen-Alycia Lucea-Merlin will represent Martinique at Miss France 2027 |website=Outre-mer La 1ère |url=https://la1ere.franceinfo.fr/martinique/miss-martinique-2026-maureen-alycia-lucea-merlin-representera-la-martinique-a-miss-france-2027-1710355.html |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260614055134/https://la1ere.franceinfo.fr/martinique/miss-martinique-2026-maureen-alycia-lucea-merlin-representera-la-martinique-a-miss-france-2027-1710355.html |archive-date=14 Hunyo 2026}}</ref> |24 |Le Robert |- |{{flagicon|MAR}} [[Maruekos]] |{{sortname|Chirihan|Chergui|nolink=1}} |– |[[Casablanca]] |- |{{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |{{sortname|Shreeya|Bokhoree|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Mungur |first=Nathalie Marion |date=25 Abril 2025 |title=Shreeya Bokhoree élue Miss World Mauritius 2026 |language=fr |trans-title=Shreeya Bokhoree elected Miss World Mauritius 2026 |website=Le Défi Media Group |url=https://defimedia.info/shreeya-bokhoree-elue-miss-world-mauritius-2026 |access-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |23 |Grand Port |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |{{sortname|Cassandra|García|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Naranjo López |first=Itzel |date=30 Nobyembre 2025 |title=¿Quién es Cassandra García Olea, Miss México 2025? Competirá en Miss Mundo 2026 |language=es |trans-title=Who is Cassandra García Olea, Miss Mexico 2025? She will compete in Miss World 2026 |website=SDP Noticias |url=https://www.sdpnoticias.com/espectaculos/famosos/quien-es-cassandra-garcia-olea-miss-mexico-2025-competira-en-miss-mundo-2026/ |access-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |23 |Emiliano Zapata |- |{{flagicon|MGL}} [[Mongolya]] |{{sortname|Enkhtuul|Bayarsaikhan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=24 Setyembre 2025 |title=“Miss World Mongolia-2026” фестивалийн үндэсний ялагчаар Б.Энхтуул шалгарлаа |url=https://ikon.mn/n/3i1p |access-date=25 Setyembre 2025 |website=Ikon.mn |language=mn}}</ref> |26 |[[Ulan Bator]] |- |{{flagicon|Montenegro}} [[Montenegro]] |{{sortname|Maša|Vukićević|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=29 Abril 2026 |title=Maša Vukićević sa Cetinja predstavlja Crnu Goru na Izboru za miss svijeta |language=bs |trans-title=Maša Vukićević from Cetinje represents Montenegro at the Miss World Pageant |website=Cafe del Montenegro |url=https://www.cdm.me/zabava/showbiz/masa-vukicevic-sa-cetinja-predstavlja-crnu-goru-na-izboru-za-miss-svijeta/ |access-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |21 |Cetinje |- |{{flagicon|MYA}} [[Myanmar]] |{{sortname|Han Theint Theint |Aung|nolink=1}} |20 |[[Yangon]] |- |{{flagicon|Namibia}} [[Namibia|Namibya]] |{{sortname|Elly|Aron|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Nghifindaka |first=Lucia |date=2 Pebrero 2026 |title=Elly Aron crowned Miss NGO Namibia 2026 |language=en |website=Namibian Broadcasting Corporation |url=https://nbcnews.na/node/114863 |access-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |20 |Ohangwena |- |{{NPL}} |{{sortname|Luna|Luitel|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Sanskriti Pokharel |date=31 Agosto 2025 |title=Luna Luitel crowned Miss Nepal World 2025 |language=en |website=The Kathmandu Post |url=https://kathmandupost.com/art-culture/2025/08/31/luna-luitel-crowned-miss-nepal-world-2025 |url-status=live |access-date=21 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250902041014/https://kathmandupost.com/art-culture/2025/08/31/luna-luitel-crowned-miss-nepal-world-2025 |archive-date=2 Setyembre 2025}}</ref> |26 |[[Katmandu]] |- |{{flagicon|NGR}} [[Nigeria|Niherya]] |{{sortname|Tamunosoye|Karibi-George|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=6 Hunyo 2026 |title=Miss Bayelsa Crowned Miss World Nigeria 2026 |language=en |website=Silverbird Group |url=https://silverbirdtv.com/miss-bayelsa-crowned-miss-world-nigeria-2026/ |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607061949/https://silverbirdtv.com/miss-bayelsa-crowned-miss-world-nigeria-2026/ |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |26 |Port Harcourt |- |{{Flagicon|Nicaragua}} [[Nikaragwa]] |{{sortname|Belén|Cáceres|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=25 Hunyo 2026 |title=Miss World Nicaragua Belen Cáceres Launches Her Beauty With A Purpose Project, One Smile at a Time |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-nicaragua-belen-cceres-launches-her-beauty-with-a-purpose-project-one-smile-at-a-time/articleshow/154759256.cms |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |26 |Matagalpa |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |{{sortname|Chloe|Robinson|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=8 Hunyo 2026 |title=Lộ diện nhiều đối thủ của Bảo Ngọc ở Hoa hậu Thế giới |language=vi |trans-title=Many of Bao Ngoc's rivals at Miss World have emerged |website=24h |url=https://www.24h.com.vn/dep/lo-dien-nhieu-doi-thu-cua-bao-ngoc-o-hoa-hau-the-gioi-c78a1768414.html |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608191438/https://www.24h.com.vn/dep/lo-dien-nhieu-doi-thu-cua-bao-ngoc-o-hoa-hau-the-gioi-c78a1768414.html |archive-date=8 Hunyo 2026}}</ref> |19 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|NED}} [[Holland|Olanda]] |{{sortname|Charlotte|Boonstra|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Reitsma |first=Martin |date=7 Oktubre 2025 |title=Miss World Nederland, Beauty with A Purpose op Kasteel de Wittenburg |language=nl |website=Delft op Zondag |url=https://www.delftopzondag.nl/nieuws/algemeen/108121/miss-world-nederland-beauty-with-a-purpose-op-kasteel-de-witt |url-status=live |access-date=16 Oktubre 2025}}</ref> |26 |[[Ang Haya]] |- |{{flagicon|PAK}} [[Pakistan]] |{{sortname|Aneeqa Jamal|Iqbal|nolink=1}} |24 |Lahore |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |{{sortname|Madeline|Miller|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Fernández |first=Diana |date=16 Hunyo 2026 |title=La modelo Madeline Elena Miller Vergara es la nueva Miss Mundo Panamá 2026 |language=es |trans-title=Model Madeline Elena Miller Vergara is the new Miss World Panama 2026 |website=Ellas |url=https://www.ellas.pa/belleza/la-modelo-madeline-elena-miller-vergara-es-la-nueva-miss-mundo-panama-2026/ |access-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |23 |[[Lungsod ng Panama]] |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |{{sortname|Josiane|Sciotti|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Singh |first=Shruthi |date=1 Hulyo 2026 |title=Josiane Sciotti Wins Miss World Peru 2026 |language=en |website=Fermina |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/josiane-sciotti-wins-miss-world-peru-2026/articleshow/154823736.cms |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702061836/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/josiane-sciotti-wins-miss-world-peru-2026/articleshow/154823736.cms |archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> |20 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{flagicon|PHI}} [[Miss World Philippines|Pilipinas]] |{{Sortname|Asia Rose|Simpson}}<ref>{{Cite news |last=Adina |first=Armin P. |date=4 Pebrero 2026 |title=Asia Rose Simpson of Quezon City crowned Miss World Philippines 2026 |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/651535/asia-rose-simpson-of-quezon-city-crowned-miss-world-philippines-2026 |access-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |18 |[[Lungsod Quezon]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |{{sortname|Kiia|Huutoniemi|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=25 Nobyembre 2025 |title=Huutoniemi Miss World Finland voittoon |language=fi |trans-title=Huutoniemi wins Miss World Finland |website=Ähtärijärven Uutisnuotta |url=https://www.ahtarinjarvenuutisnuotta.net/teemat/huutoniemi-miss-world-finland-voittoon-6.177.47503.6e114f7653 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260101071417/https://www.ahtarinjarvenuutisnuotta.net/teemat/huutoniemi-miss-world-finland-voittoon-6.177.47503.6e114f7653 |archive-date=1 Enero 2026}}</ref> |21 |Jyväskylä |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |{{sortname|Maja|Todd|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hunyo 2025 |title=Maja Todd została Miss Polonia 2025! Co wiemy o laureatce? |trans-title=Maja Todd is Miss Polonia 2025! What do we know about the winner? |url=https://wloclawek.naszemiasto.pl/maja-todd-zostala-miss-polonia-2025-co-wiemy-o-laureatce/ar/c6p2-27711799 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Włocławek Nasze Miasto |language=pl-PL}}</ref> |21 |Katowice |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |{{sortname|Suil Anyelina|Pagán|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Sepúlveda Núñez |first=Bárbara |date=30 Hunyo 2026 |title=Conoce a la nueva Miss Mundo de Puerto Rico 2026: Así comienza el camino de Suil Anyelina Pagán |language=es |trans-title=Meet the new Miss World Puerto Rico 2026: This is how Suil Anyelina Pagán's journey begins |website=El Nuevo Día |url=https://www.elnuevodia.com/magacin/inspiracion-liderazgo/fotogalerias/conoce-a-la-nueva-miss-mundo-de-puerto-rico-2026-asi-comienza-el-camino-de-suil-anyelina-pagan/ |access-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |21 |San Juan |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |{{sortname|Vitória|Babinetchi|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Antunes |first=Sandra Catarina |date=30 Hunyo 2026 |title=Jovem de Guimarães é a nova Miss World Portugal e vai representar o país no Vietname |language=pt |trans-title=A young woman from Guimarães is the new Miss World Portugal and will represent the country in Vietnam |website=Braga TV |url=https://bragatv.pt/jovem-de-guimaraes-e-a-nova-miss-world-portugal-e-vai-representar-o-pais-no-vietname/ |access-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |22 |Guimarães |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |{{sortname|Indira|Ampiot|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Litaud |first=Emmanuelle |date=18 Mayo 2026 |title=«Déterminée à porter haut les couleurs de notre pays» : Indira Ampiot représentera la France à Miss Monde |language=fr |trans-title="Determined to proudly represent our country": Indira Ampiot will represent France at Miss World |website=TV Magazine |url=https://tvmag.lefigaro.fr/programme-tv/miss-france/determinee-a-porter-haut-les-couleurs-de-notre-pays-indira-ampiot-representera-la-france-a-miss-monde-20260518 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518100201/https://tvmag.lefigaro.fr/programme-tv/miss-france/determinee-a-porter-haut-les-couleurs-de-notre-pays-indira-ampiot-representera-la-france-a-miss-monde-20260518 |archive-date=18 Mayo 2026}}</ref> |21 |Basse-Terre |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |{{sortname|Joheirry|Mola|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Albuez |first=Maholi |date=12 Oktubre 2025 |title=Joheirry Mola es coronada Miss Mundo Dominicana 2025 |trans-title=Joheirry Mola is crowned Miss Mundo Dominicana 2025 |url=https://elnacional.com.do/joheirry-mola-es-coronada-miss-mundo-dominicana/ |access-date=16 Oktubre 2025 |website=El Nacional |language=es}}</ref> |24 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |{{sortname|Linda|Górecká|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Soukup |first=Jaroslav |date=3 Mayo 2025 |title=Vítězkou Miss Czech Republic se stala Linda Górecká |trans-title=Linda Górecká was crowned Miss Czech Republic |url=https://www.novinky.cz/clanek/koktejl-vitezkou-miss-czech-republic-2025-se-stala-linda-gorecka-40519702 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Novinky |language=cs}}</ref> |22 |[[Praga]] |- |{{flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] |{{sortname|Adah|Mushibi|nolink=1}} |26 |[[Lusaka]] |- |{{flagicon|SEN}} [[Senegal]] |{{sortname|Fatima |Diop|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=8 Hulyo 2026 |title=Fatoumata Diop portera les couleurs du Sénégal |language=fr |trans-title=Fatoumata Diop will represent Senegal |website=Le Soleil |url=https://lesoleil.sn/actualites/arts-et-culture/fatoumata-diop-portera-les-couleurs-du-senegal/ |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260708134715/https://lesoleil.sn/actualites/arts-et-culture/fatoumata-diop-portera-les-couleurs-du-senegal/ |archive-date=8 Hulyo 2026}}</ref> |26 |[[Dakar]] |- |{{flagicon|SRB}} [[Serbia|Serbiya]] |{{sortname|Simona|Manojlović|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=8 Pebrero 2026 |title=One je ponela titulu najlepše! Simona Manojlović je nova mis Srbije! |language=bs |trans-title=She took home the title of most beautiful! Simona Manojlović is the new Miss Serbia! |website=Republika |url=https://www.republika.rs/zabava/estrada/729287/mis-srbije-2026 |access-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |21 |Novi Sad |- |{{flagicon|Sierra Leone}} [[Sierra Leone]] |{{sortname|Mariyam |Konneh|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=21 Hulyo 2026 |title=Mariyam Lorba Konneh to Represent Sierra Leone at Miss World 2026 |url=https://sierraloaded.sl/lifestyle/mariyam-lorba-konneh-competing-at-miss-world/ |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Sierraloaded |language=en-US}}</ref> |21 |[[Freetown]] |- |{{Flagicon|Zimbabwe}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |{{sortname|Brunette|Makanyiso|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=1 Hulyo 2026 |title=Miss World Zimbabwe 2026 Brunette Makanyiso Champions Youth Empowerment at Teen Rescue Mission |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-zimbabwe-2026-brunette-makanyiso-champions-youth-empowerment-at-teen-rescue-mission/articleshow/154823908.cms |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |26 |Chitungwiza |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |{{sortname|Aishwarya Nicole|Tan|nolink=1}} |22 |[[Singapura]] |- |{{flagicon|SOM}} [[Somalia|Somalya]] |{{sortname|Foziya Abdullahi|Garad|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=29 Hunyo 2026 |title=Foziya Abdullahi Garad Wins Miss World Somalia 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/foziya-abdullahi-garad-wins-miss-world-somalia-2026/articleshow/154797612.cms |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |21 |[[Mogadishu]] |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |{{sortname|Prathibha|Liyanarachchi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=21 Hunyo 2026 |title=In conversation with Miss World Sri Lanka 2026 Prathibha Liyanaarachchi |url=https://themorning.lk//articles/51TZkbRARIpVJTf9YxNj |access-date=9 Hulyo 2026 |website=The Morning |language=en}}</ref> |27 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] |{{sortname|Bianca|Lindström|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Singh |first=Shruthi |date=25 Hunyo 2026 |title=Maria Berit Bianca Santos Lindström Wins Miss World Sweden 2026 Crown |language=en |website=Fermina |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/maria-berit-bianca-santos-lindstrm-wins-miss-world-sweden-2026-crown/articleshow/154759399.cms |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628064744/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/maria-berit-bianca-santos-lindstrm-wins-miss-world-sweden-2026-crown/articleshow/154759399.cms |archive-date=28 Hunyo 2026}}</ref> |22 |[[Estokolmo]] |- |{{flagicon|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |{{sortname|Latricia Ian|Sawe|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Maricha |first=Julius |date=1 Mayo 2026 |title=Latricia Sawe: The girl who dreamt of flying, then ruled the runway |url=https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/magazines/latricia-sawe-the-girl-who-dreamt-of-flying-then-ruled-the-runway-5442892 |access-date=9 Hulyo 2026 |website=The Citizen |language=en}}</ref> |24 |[[Dar es Salaam]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |{{sortname|Kanteera|Techaphattanakul|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=10 Mayo 2026 |title=งดงามทรงพลัง น้ำผึ้ง กานต์ธีรา คว้ามงมิสเวิลด์-ไทยแลนด์ 2026 พร้อมชิงมงฟ้าที่เวียดนาม ก.ย. นี้ |language=th |trans-title=Beautiful and powerful, Namphueng Kanteera wins the Miss World-Thailand 2026 crown and will compete for the Miss World title in Vietnam this September |website=Thairath |url=https://www.thairath.co.th/entertain/beauty-pageant/2931854 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260510185219/https://www.thairath.co.th/entertain/beauty-pageant/2931854#goog_rewarded |archive-date=10 Mayo 2026}}</ref> |25 |Mae Yao |- |{{flagicon|ZAF}} [[Timog Aprika]] |{{sortname|Romanda |Hombir|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Selisho |first=Kaunda |date=21 Hulyo 2026 |title=Romanda Hombir: Meet SA's Miss World 2026 rep, proud Swati-Zulu-German heritage icon from Mpumalanga |url=https://www.citizen.co.za/lifestyle/romanda-hombir-meet-sas-miss-world-2026-rep-proud-swati-zulu-german-heritage-icon-from-mpumalanga/ |access-date=22 Hulyo 2026 |website=The Citizen |language=en}}</ref> |27 |Mpumalanga |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |{{sortname|Min-seo|Cha|nolink=1}} |20 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|South Sudan}} [[Timog Sudan]] |{{sortname|Nyandeng Kerubino|Kuanyin Bol|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=14 Hulyo 2026 |title=Nyandeng Kerubino Kuanyin Bol Officially Announced as Miss World South Sudan 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/nyandeng-kerubino-kuanyin-bol-officially-announced-as-miss-world-south-sudan-2026/articleshow/155091040.cms |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |– |[[Juba]] |- |{{flagicon|TOG}} [[Togo]] |{{sortname|Nadiratou|Afolabi|nolink=1}} |23 |Sokodé |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |{{sortname|Georgia-Lee|Gill|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=9 Disyembre 2025 |title=Georgia-Lee is Miss World T&T |language=en |website=Trinidad Express Newspapers |url=https://trinidadexpress.com/news/local/georgia-lee-is-miss-world-t-t/article_6dc15b78-2e2c-452d-88d9-27c8121a4d3f.html |access-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Arima |- |{{flagicon|CHI}} [[Chile|Tsile]] |{{sortname|Ignacia|Fernández|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Valdez |first=Cynthia |date=10 Nobyembre 2025 |title=Ignacia Fernández, la nueva Miss Mundo Chile que ganó la corona a ritmo de death metal |language=es |trans-title=Ignacia Fernández, the new Miss World Chile who won the crown to the rhythm of death metal |website=¡Hola! |url=https://www.hola.com/us-es/celebrities/20251110866743/miss-mundo-chile-ganadora-corona-heavy-metal |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251112193727/https://www.hola.com/us-es/celebrities/20251110866743/miss-mundo-chile-ganadora-corona-heavy-metal/ |archive-date=12 Nobyembre 2025}}</ref> |27 |Las Condes |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |{{sortname|Yifei|Dong|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Singh |first=Shruthi |date=1 Hulyo 2026 |title=Dong Yifei Set to Represent China at the 75th Anniversary edition of Miss World |language=en |website=Fermina India |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/dong-yifei-set-to-represent-china-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world/amp_articleshow/154823989.cms |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702061123/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/dong-yifei-set-to-represent-china-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world/amp_articleshow/154823989.cms |archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> |26 |[[Qiqihar]] |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |{{sortname|Sıla|Saraydemir|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2025 |title=New Azra Akın! Who is Sıla Saraydemir, the 2025 Miss Turkey? |language=en |website=Haberler |url=https://en.haberler.com/new-azra-akin-who-is-sila-saraydemir-the-2025-miss-19374446/ |access-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|UGA}} [[Uganda]] |{{sortname|Elle|Muhoza|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Setyembre 2025 |title=Who is Miss Uganda 2025, Elle Trivia Muhoza? |url=https://www.newtimes.co.rw/article/29907/entertainment/who-is-miss-uganda-2025-elle-trivia-muhoza |access-date=25 Setyembre 2025 |website=The New Times |language=en}}</ref> |22 |Bukomansimbi |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |{{sortname|Valeriia|Lisovska|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Zelenetska |first=Vita |date=14 Disyembre 2025 |title=18-year-old Odesa resident Valeriia Lisovska received the crown of "Miss Ukraine - 2025" |language=en |website=Ukrainian National News |url=https://unn.ua/en/news/18-year-old-odesa-resident-valeriia-lisovska-received-the-crown-of-miss-ukraine-2025 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251214143950/https://unn.ua/en/news/18-year-old-odesa-resident-valeriia-lisovska-received-the-crown-of-miss-ukraine-2025 |archive-date=14 Disyembre 2025}}</ref> |18 |[[Odessa]] |- |{{flagicon|HUN}} [[Unggriya]] |{{sortname|Janka|Végvári|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hunyo 2025 |title=Végvári Janka lett a Miss World Hungary győztese |trans-title=Here is the beautiful winner! Janka Végvári became the winner of Miss World Hungary |url=https://www.blikk.hu/galeria/miss-world-hungary-gyoztes/w2pggc7 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Blikk |language=hu}}</ref> |18 |Mosonmagyaróvár |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.missworld.com/}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] b1csgop0e8cakqh5tzgrae2eqemsdxs 0 336109 2217082 2212277 2026-07-24T08:51:48Z Ivan P. Clarin 84769 /* Pilipinas */ 2217082 wikitext text/x-wiki {{Main|Bagyo sa Pilipinas}} Ang mga tropikal na [[bagyo]] at subtropikal na bagyo ay binibigyan ng pangalan ng iba’t ibang mga sentrong nagbibigay-babala upang mapadali ang pakikipag-ugnayan sa pagitan ng mga tagapagbalita ng panahon at ng pangkalahatang publiko hinggil sa mga pagtataya, babala, at paalala. Nilalayon ng pagbibigay ng pangalan na maiwasan ang kalituhan kapag may sabay-sabay na unos sa iisang karagatan. Kapag ang isang bagyo ay nakabuo ng tuloy-tuloy na bilis ng hangin na higit sa 33 buhol (61 km/o; 38 milya bawat oras), karaniwang binibigyan ito ng pangalan mula sa mga itinakdang talaan ng mga pangalan, depende sa karagatang pinagmulan nito. Sa Kanlurang Pasipiko, ilang tropikal na depresyon ay binibigyan na ng pangalan, samantalang sa [[Timog Hating-globo|Katimugang Hemispero]], kinakailangan munang magkaroon ang isang bagyo ng malaking bahagi ng hanging malakas gaya ng buhawi (''gale-force winds'') bago ito pangalanan. Bago naging karaniwang gawi ang pagbibigay ng mga pangalan ng tao sa mga tropikal na bagyo, tinatawag sila ayon sa mga lugar, bagay, o pista ng mga [[santo]] kung kailan sila naganap. Ibinibigay ang pagkilala kay Clement Wragge, isang [[Meteorolohiya|meteorolohista]] ng Pamahalaan ng [[Queensland]], bilang unang gumamit ng mga personal na pangalan para sa mga sistema ng panahon, mula 1887 hanggang 1907. Nang siya ay magretiro, pansamantalang natigil ang ganitong kaugalian hanggang sa muli itong gamitin sa huling bahagi ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] para sa Kanlurang Pasipiko. Mula noon, ginamit na ang mga pormal na sistema at talaan ng pangalan para sa mga malalakas na bagyo sa Silangan, Gitna, Kanluran at Katimugang Pasipiko, gayundin sa rehiyon ng [[Australya]], [[Karagatang Atlantiko]], at [[Karagatang Indiyo]]. == Kanlurang Karagatang Pasipiko (180° – 100°E) == [[File:Yagi_2024-09-05_0000Z.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Yagi_2024-09-05_0000Z.jpg|thumb|Ang [[Bagyong Enteng|bagyong Yagi]] (PAGASA: Enteng) sa pinakamalakas nitong antas habang papalapit sa [[Hainan]] noong Setyembre 2024]] Ang mga tropikal na bagyo na nabubuo sa [[Hilagang Hating-globo|Hilagang Hemispero]] sa pagitan ng anti-meridian at 100°E ay opisyal na pinapangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA, Ahensiyang Meteorolohikal ng Hapon) kapag umabot na ang mga ito sa antas ng tropikal na bagyo.<ref name="WPAC TCOP">{{cite report|publisher=World Meteorological Organization|title=Typhoon Committee Operational Manual: Meteorological Component 2024|year=2025|format=PDF|url=https://www.typhooncommittee.org/docs/TCP-23EDITION2025.pdf}}</ref> Gayunpaman, ang [[PAGASA]] ay nagbibigay din ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyong nagaganap o nagiging tropikal na depresyon sa loob ng sariling itinakdang rehiyon ng pananagutan (''area of responsibility'') nito sa pagitan ng 5°N–25°N at 115°E–135°E.<ref name="GMA">{{Cite news |date=September 27, 2011 |title=Why and how storms get their names |publisher=GMA News |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/233580/news/nation/why-and-how-storms-get-their-names |url-status=live |access-date=December 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161201081827/http://www.gmanetwork.com/news/story/233580/news/nation/why-and-how-storms-get-their-names |archive-date=December 1, 2016}}</ref> Dahil dito, madalas na nagkakaroon ng dalawang pangalan ang mga tropikal na bagyo sa rehiyong ito.<ref name="GMA" /> === Mga pandaigdigang pangalan === Ang mga tropikal na bagyo sa Kanlurang Pasipiko ay binibigyan ng mga pandaigdigang pangalan ng JMA kapag naabot na ng mga ito ang antas ng tropikal na bagyo na may 10-minutong tuloy-tuloy na hangin na hindi bababa sa 34 buhol (39 milya bawat oras; 63 km/o).<ref name="WPAC TCOP" /> Ang mga pangalang ito ay ginagamit sunod-sunod nang walang pakialam sa taon, at hinango mula sa limang talaan ng mga pangalan na inihanda ng ESCAP/WMO ''Typhoon Committee'' <u>(Komite ng Bagyo)</u>, matapos magsumite ang bawat isa sa 14 na kasaping bansa ng tig-10 pangalan noong 1998.<ref name="WPAC TCOP" /> Itinakda ang pagkakasunud-sunod ng paggamit ng mga pangalan batay sa alpabetikong pagkakasunod ng Ingles na pangalan ng mga kasapi.<ref name="WPAC TCOP" /> Maaaring hilingin ng mga kasapi ng komite ang pag-aalis o pagpapalit ng pangalan ng isang bagyo kung ito ay nagdulot ng malawakang pinsala o iba pang dahilan gaya ng dami ng nasawi.<ref name="WPAC TCOP" />{{clear}}<div style="overflow-x: auto;"> {| class="wikitable" style="width:100%" |+'''Talaan ng mga pangalan ng bagyo sa Kanlurang Pasipiko''' ! rowspan="2" scope="col" |Tala ! colspan="14" scope="col" |Mga rehiyon/bansang nag-ambag |- ! scope="col" |Kambodya ! scope="col" |Tsina ! scope="col" |Hilagang Korea ! scope="col" |Hong Kong, Tsina ! scope="col" |Hapon ! scope="col" |Laos ! scope="col" |Makaw, Tsina ! scope="col" |Malaysia ! scope="col" |Mikronesya ! scope="col" |Pilipinas ! scope="col" |Timog Korea ! scope="col" |Taylandya ! scope="col" |Estados Unidos ! scope="col" |Biyetnam |- ! rowspan="2" scope="row" |1 |Damrey |Tianma |Kirogi |Yun-yeung |Koinu |Bolaven |Sanba |Jelawat |Ewiniar{{#tag:ref|Ang pangalang Ewiniar ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees">{{Cite press release|date=February 21, 2025 |title=Typhoon Committee is a showcase for regional collaboration |url=https://wmo.int/media/news/typhoon-committee-showcase-regional-collaboration |access-date=Pebrero 26, 2025 |publisher=[[World Meteorological Organization]] |archive-date=Pebrero 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221182058/https://wmo.int/media/news/typhoon-committee-showcase-regional-collaboration |url-status=live|language=en}}</ref>|group="nb"}} |Maliksi |Gaemi |Prapiroon |Maria |Son-Tinh |- |Ampil |Wukong |Jongdari |Shanshan |Yagi{{#tag:ref|Ang pangalang Yagi ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Leepi |Bebinca |Pulasan |Soulik |Cimaron |Jebi{{#tag:ref|Ang pangalang Jebi ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]]..<ref name="Western North Pacific and the South China Sea Names">{{Cite web |url=https://wmo.int/content/tropical-cyclone-naming/western-north-pacific-and-south-china-sea-names|title=Western North Pacific and the South China Sea Names|date=Nobyembre 29, 2023 |publisher=[[World Meteorological Organization]] |accessdate=Marso 13, 2024 }}</ref>|group="nb"}} |Krathon{{#tag:ref|Ang pangalang Krathon ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Barijat |Trami{{#tag:ref|Ang pangalang Trami ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |- ! rowspan="2" scope="row" |2 |Kong-rey{{#tag:ref|Ang pangalang Kong-rey ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Yinxing |Toraji{{#tag:ref|Ang pangalang Toraji ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Man-yi{{#tag:ref|Ang pangalang Man-yi ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Usagi{{#tag:ref|Ang pangalang Usagi ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Pabuk |Wutip |Sepat |Mun |Danas |Nari |Wipha |Francisco |Co-may |- |Krosa |Bailu |Podul |Lingling |Kajiki |Nongfa |Peipah |Tapah |Mitag |Ragasa |Neoguri |Bualoi |Matmo |Halong |- ! rowspan="2" scope="row" |3 |Nakri |Fengshen |Kalmaegi |Fung-wong |Koto |Nokaen |Penha |Nuri |Sinlaku |Hagupit |Jangmi |Mekkhala |Higos |Bavi |- |Maysak |Haishen |Noul |Dolphin |Kujira |Chan-hom |Peilou |Nangka |Saudel |Narra |Gaenari |Atsani |Etau |Bang-Lang |- ! rowspan="2" scope="row" |4 |Krovanh |Dujuan |Surigae |Choi-wan |Koguma |Champi |In-fa |Cempaka |Nepartak |Lupit |Mirinae |Nida |Omais |Luc-Binh |- |Chanthu |Dianmu |Mindulle |Lionrock |Tokei |Namtheun |Malou |Nyatoh |Sarbul |Amuyag |Gosari |Chaba |Aere |Songda |- ! rowspan="2" scope="row" |5 |Trases |Mulan |Meari |Tsing-ma |Tokage |Ong-mang |Muifa |Merbok |Nanmadol |Talas |Hodu |Kulap |Roke |Sonca |- |Nesat |Haitang |Jamjari |Banyan |Yamaneko |Pakhar |Sanvu |Mawar |Guchol |Talim |Bori |Khanun |Lan |Saobien |- ! colspan="20" |Mga sanggunian:<ref name="WPAC TCOP" /><ref name="JMA Names">{{cite web |date=2024 |title=List of names for tropical cyclones adopted by the ESCAP/WMO Typhoon Committee for the western North Pacific and the South China Sea (valid as of 2024): Names of tropical cyclones |url=https://www.jma.go.jp/jma/jma-eng/jma-center/rsmc-hp-pub-eg/tyname.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226151925/https://www.jma.go.jp/jma/jma-eng/jma-center/rsmc-hp-pub-eg/tyname.html |archive-date=February 26, 2025 |access-date=September 4, 2015 |publisher=Japan Meteorological Agency}}</ref> |} </div>{{Clear}} === Pilipinas === [[Talaksan:Ragasa_2025-09-22_0000Z.jpg|alt=|thumb|Ang Bagyong Nando sa pinakamalakas nitong antas habang papalapit sa [[Kapuluang Babuyan]] noong Setyembre 2025.|193x193px]] {{See|Panahon ng bagyo sa Pilipinas}} Mula pa noong 1963, ang PAGASA ay may sariling sistema ng pagpapangalan sa mga tropikal na bagyo na nagaganap sa loob ng itinakda nitong Itinakdang Saklaw ng Pilipinas ([[Philippine Area of Responsibility|''Philippine Area of Responsibility'']] o PAR).<ref name="GMA2">{{Cite news |date=September 27, 2011 |title=Why and how storms get their names |publisher=GMA News |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/233580/news/nation/why-and-how-storms-get-their-names |url-status=live |access-date=December 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161201081827/http://www.gmanetwork.com/news/story/233580/news/nation/why-and-how-storms-get-their-names |archive-date=December 1, 2016}}</ref><ref name="PAGASA Names">{{cite web |title=Philippine Tropical Cyclone Names |url=http://bagong.pagasa.dost.gov.ph/learning-tools/philippine-tropical-cyclone-names |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130084249/http://bagong.pagasa.dost.gov.ph/learning-tools/philippine-tropical-cyclone-names |archive-date=January 30, 2021 |access-date=May 6, 2023 |publisher=Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration}}</ref> Ang mga pangalan ay hinango mula sa apat na magkakaibang talaan na binubuo ng tig-25 pangalan, at ibinibigay kapag ang isang sistema ay pumasok o nabuo bilang tropikal na depresyon sa loob ng saklaw ng PAGASA.<ref name="GMA2" /><ref name="PAGASA Names" /> Ang apat na talaan ng mga pangalan ay ginagamit nang paikot tuwing apat na taon, at ang mga pangalan ng malalaking tropikal na bagyo ay inaalis sa talaan kung ang mga ito ay nagdulot ng hindi bababa sa Padron:Ntsp na pinsala at/o hindi bababa sa 300 kataong nasawi sa loob ng Pilipinas.<ref name="PAGASA Names" /><ref name="PAGASA Lando">{{Cite press release|title=PAGASA replaces Tropical Cyclone "Lando" to "Liwayway"|access-date=November 4, 2015|publisher=Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration|url=https://web.pagasa.dost.gov.ph/index.php/news/92-press-release/682-pagasa-replaces-names-of-2014-destructive-typhoons|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151114220225/https://web.pagasa.dost.gov.ph/index.php/news/92-press-release/682-pagasa-replaces-names-of-2014-destructive-typhoons|archive-date=November 14, 2015}}</ref> Ang mga kapalit na pangalan para sa mga pinawalang-gamit ay kinukuha mula sa talaan ng mga nakalaang pangalan ng ahensya.<ref name="PAGASA Names" /> Kung maubos naman ang talaan ng mga pangalan sa loob ng isang taon, ang mga pangalan ay kinukuha mula sa karagdagang talaan (''auxiliary list''), kung saan ang unang sampu ay inaanunsyo taun-taon.<ref name="PAGASA Names" /><div style="overflow-x: auto;"> {{clear}} {| class="wikitable" |+Talaan ng mga pangalan ng bagyo sa rehiyon ng Pilipinas ! colspan="14" scope="col" |2026 (Pangkat I) |- ! rowspan="2" scope="row" |Pangunahin |Ada |[[Bagyong Basyang|Basyang]] |[[Bagyong Caloy|Caloy]] |[[Bagyong Domeng|Domeng]] |[[Bagyong Ester|Ester]] |Francisco |[[Bagyong Gardo (paglilinaw)|Gardo]] |[[Bagyong Henry|Henry]] |[[Bagyong Inday (paglilinaw)|Inday]] |[[Bagyong Josie (paglilinaw)|Josie]] |Kiyapo |[[Bagyong Luis|Luis]] |[[Bagyong Maymay|Maymay]] |- |[[Bagyong Neneng|Neneng]] |Obet |{{grey|Pilandok}} |[[Bagyong Queenie|Queenie]] |[[Bagyong Rosal|Rosal]] |[[Bagyong Samuel|Samuel]] |[[Bagyong Tomas|Tomas]] |{{grey|Umberto}} |{{grey|Venus}} |{{grey|Waldo}} |Yayang |{{grey|Zeny}} | |- ! scope="row" |Karagdagan |Agila |Bagwis |Chito |Diego |Elena |Felino |Gunding |Harriet |Indang |Jessa | | | |- ! colspan="14" scope="col" |2027 (Pangkat II) |- ! rowspan="2" scope="row" |Pangunahin |[[Bagyong Amang|Amang]] |[[Bagyong Betty|Betty]] |[[Bagyong Chedeng|Chedeng]] |[[Bagyong Dodong|Dodong]] |{{grey|Emil}} |[[Bagyong Falcon|Falcon]] |{{grey|Gavino}} |[[Bagyong Hanna|Hanna]] |[[Bagyong Ineng|Ineng]] |[[Bagyong Jenny|Jenny]] |[[Bagyong Kabayan (paglilinaw)|Kabayan]] |Liwayway |[[Bagyong Marilyn|Marilyn]] |- |Nimfa |[[Bagyong Onyok|Onyok]] |[[Bagyong Perla (paglilinaw)|Perla]] |[[Bagyong Quiel|Quiel]] |[[Bagyong Ramon|Ramon]] |[[Bagyong Sarah (paglilinaw)|Sarah]] |{{grey|Tamaraw}} |{{grey|Ugong}} |[[Bagyong Viring|Viring]] |[[Bagyong Weng|Weng]] |[[Bagyong Yoyoy|Yoyoy]] |Zigzag | |- ! scope="row" |Karagdagan |Abe |Berto |Charo |Dado |Estoy |Felion |Gening |Herman |Irma |Jaime | | | |- ! colspan="14" scope="col" |2028 (Pangkat III) |- ! rowspan="2" scope="row" |Pangunahin |{{grey|Amuyao}} |[[Bagyong Butchoy|Butchoy]] |[[Bagyong Carina (paglilinaw)|Carina]] |[[Bagyong Dindo|Dindo]] |{{grey|Edring}} |[[Bagyong Ferdie|Ferdie]] |[[Bagyong Gener (paglilinaw)|Gener]] |[[Bagyong Helen (paglilinaw)|Helen]] |[[Bagyong Igme (paglilinaw)|Igme]] |{{grey|Josefa}} |{{grey|Kidul}} |{{grey|Lekep}} |[[Bagyong Marce|Marce]] |- |{{grey|Nanolay}} |{{grey|Onos}} |{{grey|Puwok}} |Querubin |Romina |[[Bagyong Siony|Siony]] |[[Bagyong Tonyo (paglilinaw)|Tonyo]] |{{grey|Upang}} |[[Bagyong Vicky (paglilinaw)|Vicky]] |{{grey|Warren}} |[[Bagyong Yoyong|Yoyong]] |Zosimo | |- ! scope="row" |Karagdagan |Alakdan |Baldo |Clara |Dencio |Estong |Felipe |Gomer |Heling |Ismael |Julio | | | |- ! colspan="14" scope="col" | 2029 (Pangkat IV) |- ! rowspan="2" scope="row" |Pangunahin |[[Bagyong Auring|Auring]] |[[Bagyong Bising|Bising]] |{{grey|Chico}} |[[Bagyong Dante|Dante]] |{{grey|Elias}} |[[Bagyong Fabian|Fabian]] |[[Bagyong Gorio|Gorio]] |[[Bagyong Huaning|Huaning]] |[[Bagyong Isang|Isang]] |[[Bagyong Jacinto|Jacinto]] |[[Bagyong Kiko|Kiko]] |[[Bagyong Lannie|Lannie]] |{{grey|Magyawan}} |- |{{grey|Nilad}} |{{grey|Omar}} |[[Bagyong Paolo|Paolo]] |[[Bagyong Quedan|Quedan]] |[[Bagyong Ramil|Ramil]] |[[Bagyong Salome|Salome]] |{{grey|Tala}} |{{grey|Urbano}} |[[Bagyong Verbena|Verbena]] |[[Bagyong Wilma|Wilma]] |{{grey|Yasmin}} |[[Bagyong Zoraida|Zoraida]] | |- ! scope="row" |Karagdagan |Alamid |Bruno |Conching |Dolor |Ernie |Florante |Gerardo |Hernan |Isko |Jerome | | |- ! colspan="20" |Mga sanggunian:<ref name="PAGASA Names" /> |} </div>{{Clear}} ===Mga bagong isasalang na mga pangalan ng bagyo sa Pilipinas=== {{div col start}} * {{tcname unused|Amuyao}} (2028) * {{tcname unused|Chico}} (2029) * {{tcname unused|Edring}} (2028) * {{tcname unused|Emil}} (2027) * {{tcname unused|Elias}} (2029) * {{tcname unused|Gavino}} (2027) * {{tcname unused|Josefa}} (2028) * {{tcname unused|Kidul}} (2028) * {{tcname unused|Kiyapo}} (2026) * {{tcname unused|Lekep}} (2028) * {{tcname unused|Magyawan}} (2029) * {{tcname unused|Nanolay}} (2028) * {{tcname unused|Nilad}} (2029) * {{tcname unused|Onos}} (2028) * {{tcname unused|Omar}} (2029) * {{tcname unused|Pilandok}} (2026) * {{tcname unused|Puwok}} (2028) * {{tcname unused|Tala}} (2029) * {{tcname unused|Tamaraw}} (2027) * {{tcname unused|Ugong}} (2027) * {{tcname unused|Umberto}} (2026) * {{tcname unused|Upang}} (2028) * {{tcname unused|Urbano}} (2029) * {{tcname unused|Venus}} (2026) * {{tcname unused|Waldo}} (2026) * {{tcname unused|Warren}} (2028) * {{tcname unused|Yasmin}} (2029) * {{tcname unused|Zeny}} (2026) {{div col end}} ==Mga tanda== {{Reflist|group=nb}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Tala ng mga bagyo]] fay0tsmbcl9iiwzuwagosvlp0hnq9xf 0 336226 2217080 2215325 2026-07-24T08:33:56Z ~2026-41359-79 164450 /* Kasaysayan at Impluwensyang Kanluranin (Wikang Ingles) */ 2217080 wikitext text/x-wiki {{kinukumpuni}} Ang '''wikang neutral sa kasarian''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''gender-neutral language)'' ay istilo ng paggamit ng wika na sinasadyang hindi tumutukoy sa partikular na kasarian. Kabilang dito ang paggamit ng mga pangngalan na hindi partikular sa kasarian upang tumukoy sa mga tungkulin o propesyon, <ref name="Fowler 2015 gender-neutral language">{{Cite book |last=Fowler |first=H.W. |title=Fowler's Dictionary of Modern English Usage |url=https://archive.org/details/fowlersdictionar00unse |date=2015 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-966135-0 |editor-last=Butterfield |editor-first=Jeremy}}</ref> pagbuo ng mga parirala sa magkatulad na paraan, at paghinto ng paggamit ng mga lalaki o babaeng termino bilang pangkalahatan. <ref>{{Cite journal |last=Sarrasin |first=Oriane |last2=Gabriel |first2=Ute |last3=Gygax |first3=Pascal |date=2012-01-01 |title=Sexism and Attitudes Toward Gender-Neutral Language |url=https://econtent.hogrefe.com/doi/10.1024/1421-0185/a000078 |journal=[[Swiss Journal of Psychology]] |volume=71 |issue=3 |pages=113–4 |doi=10.1024/1421-0185/a000078 |issn=1421-0185 |url-access=subscription |via=}}</ref> Halimbawa sa wikang Tagalog, ang mga salitang ''doktora'' at ''tindera'' ay mga titulo ng trabahong partikular sa kasarian ng babae; ang mga kaukulang katagang neutral sa kasarian ay ''doktor (''o ''manggagamot)'' at ''manininda''. Ang ilang kataga sa Tagalog na [[Salitang hiram|hiram]] mula sa [[wikang Espanyol]] (na orihinal na panlalaki), gaya ng ''abogado, inhinyero'' at ''empleyado'', na nagtatapos sa "-''o"'' ay tinatanggap na neutral ang kasarian, samantalang ang mga katagang pambabae ay pinananatiling natatangi para sa babae. <ref>{{Cite web |last=Lowry |first=Howard |title=Tone: A Matter of Attitude |url=http://grammar.ccc.commnet.edu/grammar/unbiased.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627020259/http://grammar.ccc.commnet.edu/GRAMMAR/unbiased.htm |archive-date=2015-06-27 |access-date=2015-01-28 |publisher=Grammar.ccc.commnet.edu}}</ref> Ito ay pagsasakatutubong impluwensya ng wikang Tagalog bilang [[wikang walang kasarian]] (hindi dahil sa preskriptibong estilo o pagtatakda sa wika upang gawing neutral) kaya't ang mga katagang panlalaki na nagtatapos "-''o"'' ay likas na naging kolektibong katawagan. Upang maging tiyak sa kasarian sa mga salitang walang kasarian, nilalapatan ng katagang "lalaki" o "babae" ang salitang tinutukoy (halimbawa: babaeng inhinyero o lalaking inhinyero). == Kasaysayan at Impluwensyang Kanluranin (Wikang Ingles) == Ang modernong kilusan para sa wikang neutral sa kasarian sa Ingles ay nagsimulang maging malawak noong dekada 1960–1970, kasabay ng second-wave feminism sa Estados Unidos at United Kingdom. Ayon sa mga feministang kritiko, ang tradisyunal na Ingles ay may androcentric bias (pagsentro sa kalalakihan). Ipinunto nila na ang wika ay ginagamit bilang mekanismo upang gawing "invisible" ang kababaihan. Upang tugunan ito, isinulong ang mga sumusunod na mungkahi sa paggamit ng wika: * Pagtanggal sa generic masculine (''man''/''mankind'' → ''humanity'') * Neutralisasyon ng mga trabaho (''chairman'' → ''chairperson'', ''fireman'' → ''firefighter'') * Paglipat mula generic ''he'' patungo sa "he or she" at kalaunan ay singular ''they/them''. Sa ika-21 siglo, kasabay ng ''queer theory'' at ''transgender movements'', lalong naging radikal ang diskurso. Hindi na lang ito sa pagbibigay-puwang sa kababaihan, kundi sa tuluyang pagtanggi sa binaryong konsepto ng kasarian batay sa biyolohiya. Ito ay humantong sa ''preferred pronouns'' (gustong panghalip), ''neopronouns'' (''ze/zir, xe/xem''), at pag-iwas sa sex-based terms sa ilang konteksto (hal. "''birthing person''", "''people who menstruate''").<ref>{{Cite journal |last=Soegiarto |first=Herryono |date=2025-06-20 |title=GENDER-NEUTRAL LANGUAGE: BETWEEN INCLUSION AND CONTROVERSY IN SOCIETAL PERCEPTIONS |url=https://www.researchgate.net/publication/394746443_GENDER-NEUTRAL_LANGUAGE_BETWEEN_INCLUSION_AND_CONTROVERSY_IN_SOCIETAL_PERCEPTIONS |journal=JILPR Journal Indonesia Law and Policy Review |volume=6 |pages=535–543 |doi=10.56371/jirpl.v6i3.374}}</ref> Dahil opisyal na wika ang Ingles sa Pilipinas, direktang nakakaapekto ang mga Western guidelines sa edukasyon, batas, at media sa bansa.<ref name="PHSC">Philippine Supreme Court. Guidelines on gender-fair language (2022–2023).</ref> == Ang Ideolohikal na Kontrobersya sa Pilipinas == Dahil ang ideolohiya ng wikang-neutral ay nagmula sa kulturang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]] at [[wikang Ingles]], nagdudulot ng debate ang pagpapatupad nito sa kontekstong Pilipino: === Argumento para sa Inklusyon === Naniniwala ang mga lokal na tagataguyod na kailangang iakma ang Tagalog upang maging mas inklusibo sa may ''queer'' na identitad. Upang maiwasan ang kasarian, iminumungkahi ang paggamit ng mga kolektibong katutubong salita (hal. "mga magulang" sa halip na "ama at ina", o "kapatid" sa halip na "kuya at ate"). Sa mga akademikong sirkulo sa labas ng Pilipinas (lalo na sa Estados Unidos), umusbong din ang neologismo o bagong salita tulad ng ''Filipinx'' o ''Pinxy'' upang maging neutral na katumbas ng Filipino/Filipina. === Argumento ng mga Kritiko at Lingguwista === Maraming kritiko, kabilang ang mga lokal na lingguwista at mga tagapagtanggol ng wika, ang tumututol sa pagpilit ng mga Kanluraning konsepto sa Tagalog. Ayon sa kanila: Ang pagpilit ng mga terminong may ''-x'' (tulad ng ''Filipinx'') ay isang anyo ng imperyalismong lingguwistiko at kulturang Amerikano na hindi umaangkop sa ponolohiya (tunog) at kalikasan ng wikang Tagalog. Likas nang inklusibo ang wikang Tagalog sa estruktura nito (gaya ng paggamit ng "siya"), kaya hindi makatwirang hiramin ang mga solusyong pangkasarian na ginawa para sa Ingles o Espanyol. Ang labis na pag-iwas o pagbubura sa mga katutubong salitang may kasarian sa ngalan ng "neutralidad" ay nagpapahina sa yaman ng kultura at bokabularyo ng wika.<ref>{{Cite web |last=Golangco |first=Lauren |title=The Controversy Behind "Filipinx": What Does it Mean and Why Is it So Contentious? |url=https://www.tatlerasia.com/power-purpose/ideas-education/fiilpinx-definition-and-controversy |access-date=2026-07-08 |website=Tatler Asia |language=en}}</ref><ref name="Cruz2023">Cruz, Y. F. B. D. (2023). "Siya nga ba’y Gender Neutral?" ''UP Working Papers in Linguistics''.</ref> Ang debate na ito ay bahagi ng mas malawak na tensyon sa pagitan ng global na mga uso sa wika at pagpapanatili ng katutubong lingwistiko at kultural na integridad. == Tingnan din == * [[Wikang walang kasarian]] == Mga sanggunian == {{reflist}} k05xv728stdfscsai6imn0m8m857anj 2217085 2217080 2026-07-24T09:18:22Z ~2026-41359-79 164450 2217085 wikitext text/x-wiki {{kinukumpuni}} Ang '''wikang neutral sa kasarian''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''gender-neutral language)'' ay istilo ng paggamit ng wika na sinasadyang hindi tumutukoy sa partikular na kasarian. Kabilang dito ang paggamit ng mga pangngalan na hindi partikular sa kasarian upang tumukoy sa mga tungkulin o propesyon, <ref name="Fowler 2015 gender-neutral language">{{Cite book |last=Fowler |first=H.W. |title=Fowler's Dictionary of Modern English Usage |url=https://archive.org/details/fowlersdictionar00unse |date=2015 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-966135-0 |editor-last=Butterfield |editor-first=Jeremy}}</ref> pagbuo ng mga parirala sa magkatulad na paraan, at paghinto ng paggamit ng mga lalaki o babaeng termino bilang pangkalahatan. <ref>{{Cite journal |last=Sarrasin |first=Oriane |last2=Gabriel |first2=Ute |last3=Gygax |first3=Pascal |date=2012-01-01 |title=Sexism and Attitudes Toward Gender-Neutral Language |url=https://econtent.hogrefe.com/doi/10.1024/1421-0185/a000078 |journal=[[Swiss Journal of Psychology]] |volume=71 |issue=3 |pages=113–4 |doi=10.1024/1421-0185/a000078 |issn=1421-0185 |url-access=subscription |via=}}</ref> Halimbawa sa wikang Tagalog, ang mga salitang ''doktora'' at ''tindera'' ay mga titulo ng trabahong partikular sa kasarian ng babae; ang mga kaukulang katagang neutral sa kasarian ay ''doktor (''o ''manggagamot)'' at ''manininda''. Ang ilang kataga sa Tagalog na [[Salitang hiram|hiram]] mula sa [[wikang Espanyol]] (na orihinal na panlalaki), gaya ng ''abogado, inhinyero'' at ''empleyado'', na nagtatapos sa "-''o"'' ay tinatanggap na neutral ang kasarian, samantalang ang mga katagang pambabae ay pinananatiling natatangi para sa babae. <ref>{{Cite web |last=Lowry |first=Howard |title=Tone: A Matter of Attitude |url=http://grammar.ccc.commnet.edu/grammar/unbiased.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627020259/http://grammar.ccc.commnet.edu/GRAMMAR/unbiased.htm |archive-date=2015-06-27 |access-date=2015-01-28 |publisher=Grammar.ccc.commnet.edu}}</ref> Ito ay pagsasakatutubong impluwensya ng wikang Tagalog bilang [[wikang walang kasarian]] (hindi dahil sa preskriptibong estilo o pagtatakda sa wika upang gawing neutral) kaya't ang mga katagang panlalaki na nagtatapos "-''o"'' ay likas na naging kolektibong katawagan. Upang maging tiyak sa kasarian sa mga salitang walang kasarian, nilalapatan ng katagang "lalaki" o "babae" ang salitang tinutukoy (halimbawa: babaeng inhinyero o lalaking inhinyero). == Kasaysayan at Impluwensyang Kanluranin (Wikang Ingles) == Ang modernong kilusan para sa wikang neutral sa kasarian sa Ingles ay nagsimulang maging malawak noong dekada 1960–1970, kasabay ng second-wave feminism sa Estados Unidos at United Kingdom. Ayon sa mga feministang kritiko, ang tradisyunal na Ingles ay may androcentric bias (pagsentro sa kalalakihan). Ipinunto nila na ang wika ay ginagamit bilang mekanismo upang gawing "invisible" ang kababaihan. Upang tugunan ito, isinulong ang mga sumusunod na pagtatakda sa paggamit ng wika: * Pagtanggal sa generic masculine (''man''/''mankind'' → ''humanity'') * Neutralisasyon ng mga trabaho (''chairman'' → ''chairperson'', ''fireman'' → ''firefighter'') * Paglipat mula generic ''he'' patungo sa "he or she" at kalaunan ay singular ''they/them''. Sa ika-21 siglo, kasabay ng ''queer theory'' at ''transgender movements'', lalong naging radikal ang diskurso. Hindi na lang ito sa pagbibigay-puwang sa kababaihan, kundi sa tuluyang pagtanggi sa binaryong konsepto ng kasarian batay sa biyolohiya. Ito ay humantong sa ''preferred pronouns'' (gustong panghalip), ''neopronouns'' (''ze/zir, xe/xem''), at pag-iwas sa sex-based terms sa ilang konteksto. Itinataguyod ng mga nagsusulong na ang kahulugan sa "babae" gamit ang biyolohiya ay ''reductive'' (nakakababa). Upang maiwasan ang pagtukoy sa tiyak na kasarian, isinusulong ang neutral na wika gaya ng "''birthing persons''", "''people who menstruate" atbp.'' kapalit ng "''woman''" o "''girl".'' Gayunpaman, tinutuligsa ng mga kritiko ang argumentong ito. Ayon sa kanila, ang ideyang "''reductive''" ang biyolohikal na depinisyon ay may [[Palasya|depektong lohika]]. Ang pagtatakda ng depinisyon ay siyentipikong pagkilala sa isang observable biological category — halimbawa, ang katawang nakaayos para sa paggawa ng malalaking gameto (egg cells) — at hindi nangangahulugang binabawasan ang iba pang aspeto ng pagkatao ng isang babae. Ipinapunto nila na ang ganitong lohika ay hindi inilalapat sa iba pang kategorya, tulad ng pagtukoy sa tao batay sa ''species'' (tao) o sa ''adult'' batay sa edad. Bukod dito, ang labis na pag-neutralize sa wika sa pamamagitan ng mga euphemism ay nagdudulot ng kawalan ng katumpakan, lalo na sa [[medisina]], [[batas]], at [[estadistika]]. Ang ganitong neutralisasyon ay krinitiko rin ni Reem Alsalem, ''UN Special Rapporteur on violence against women and girls''. Sa kanyang report na A/HRC/59/47 (2025), binigyang-diin niya, na ang "''erasure of sex-specific language and categories''" ay nagdudulot ng bagong anyo ng karahasan laban sa kababaihan. Tinawag niya itong "''coercive inclusion''" at binanggit ang dehumanizing terms tulad ng "''birthing persons''", "''menstruators''", at "''vagina havers''" bilang halimbawa ng suppression ng women in language and law.<ref name="OHCHR2025">Alsalem, Reem. "Sex-based violence against women and girls: new frontiers and emerging challenges" (A/HRC/59/47), United Nations Human Rights Council, 2025.</ref> Dahil opisyal na wika ang Ingles sa Pilipinas, direktang nakakaapekto ang mga Western guidelines sa edukasyon, batas, at media sa bansa.<ref name="PHSC">Philippine Supreme Court. Guidelines on gender-fair language (2022–2023).</ref> == Ang Ideolohikal na Kontrobersya sa Pilipinas == Dahil ang ideolohiya ng wikang-neutral ay nagmula sa kulturang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]] at [[wikang Ingles]], nagdudulot ng debate ang pagpapatupad nito sa kontekstong Pilipino: === Argumento para sa Inklusyon === Naniniwala ang mga lokal na tagataguyod na kailangang iakma ang Tagalog upang maging mas inklusibo sa may ''queer'' na identitad. Upang maiwasan ang kasarian, iminumungkahi ang paggamit ng mga kolektibong katutubong salita (hal. "mga magulang" sa halip na "ama at ina", o "kapatid" sa halip na "kuya at ate"). Sa mga akademikong sirkulo sa labas ng Pilipinas (lalo na sa Estados Unidos), umusbong din ang neologismo o bagong salita tulad ng ''Filipinx'' o ''Pinxy'' upang maging neutral na katumbas ng Filipino/Filipina. === Argumento ng mga Kritiko at Lingguwista === Maraming kritiko, kabilang ang mga lokal na lingguwista at mga tagapagtanggol ng wika, ang tumututol sa pagpilit ng mga Kanluraning konsepto sa Tagalog. Ayon sa kanila: Ang pagpilit ng mga terminong may ''-x'' (tulad ng ''Filipinx'') ay isang anyo ng imperyalismong lingguwistiko at kulturang Amerikano na hindi umaangkop sa ponolohiya (tunog) at kalikasan ng wikang Tagalog. Likas nang inklusibo ang wikang Tagalog sa estruktura nito (gaya ng paggamit ng "siya"), kaya hindi makatwirang hiramin ang mga solusyong pangkasarian na ginawa para sa Ingles o Espanyol. Ang labis na pag-iwas o pagbubura sa mga katutubong salitang may kasarian sa ngalan ng "neutralidad" ay nagpapahina sa yaman ng kultura at bokabularyo ng wika.<ref>{{Cite web |last=Golangco |first=Lauren |title=The Controversy Behind "Filipinx": What Does it Mean and Why Is it So Contentious? |url=https://www.tatlerasia.com/power-purpose/ideas-education/fiilpinx-definition-and-controversy |access-date=2026-07-08 |website=Tatler Asia |language=en}}</ref><ref name="Cruz2023">Cruz, Y. F. B. D. (2023). "Siya nga ba’y Gender Neutral?" ''UP Working Papers in Linguistics''.</ref> Ang debate na ito ay bahagi ng mas malawak na tensyon sa pagitan ng global na mga uso sa wika at pagpapanatili ng katutubong lingwistiko at kultural na integridad. == Tingnan din == * [[Wikang walang kasarian]] == Mga sanggunian == {{reflist}} p6j2klrgf4r5r2bsjlldo6dulghtrx6 0 336328 2217084 2216907 2026-07-24T08:55:09Z Ivan P. Clarin 84769 2217084 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season | Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png | Basin = WPac | Year = 2026 | First storm formed = Enero 13, 2026 | Last storm dissipated = Nagaganap | Strongest storm name = Sinlaku | Strongest storm winds = 115 | Strongest storm pressure = 905 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 8 | Total storms = 6 | Total hurricanes = 1 | Total super = 1 total | Fatalities = 31 total | Damages = 483 | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]'' | Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026 | East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026 | North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026 }} Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA ==Pangalan sa mga bagyo== Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Enero 13 | Dissipated = Enero 22 | image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg | track = Nokaen 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 50 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====2. Bagyong Basyang (''Penha'')==== {{See also|Bagyong Basyang (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Pebrero 3 | Dissipated = Pebrero 7 | image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg | track = Penha 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 5 | Dissipated = Mayo 15 | image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg | track = Hagupit 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 26 | Dissipated = Hunyo 3 | image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg | track = Jangmi 2026 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 70 | Pressure = 975 }} {{clear}} ====7. Tropikal Depresyon Ester==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 3 | Dissipated = Hunyo 6 | image = JMA TD 09 06-03-2026.jpg | track = Ester 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====8. Bagyong Francisco (''Mekkhala'')==== {{See also|Bagyong Francisco (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 18 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Mekkhala 2026-06-22 0250Z.png | track = JMA TD 11 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 125 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====9. Bagyong Gardo (''Higos'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 22 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Higos 2026-06-25 0615Z.jpg | track = Higos 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====10. Super Bagyong Inday (''Bavi'')==== {{See also|Super Bagyong Inday}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 15 | image = BAVI H9RGB 2026-07-04 0320z cropped.png | track = Bavi 2026 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 140 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====11. Bagyong Henry (''Maysak'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 7 | image = Maysak 2026-07-03 0040Z.png | track = Maysak 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====12. Bagyong Josie (''Haishen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 12 | Dissipated = Hulyo 14 | image = Haishen 2026-07-13 0430Z.jpg | track = Haishen 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====13. Bagyong Kiyapo (''Noul'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 22 | Dissipated = kasalukuyan | Image = Noul 2026-07-24 0230Z.png | Track = Noul 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 45 | Pressure = 992 }} {{clear}} =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2025===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || Ada |- | Pebrero || Basyang |- | Marso || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Abril |- | Mayo || Caloy, Domeng |- | Hunyo || Ester, Francisco, Gardo |- | Hulyo || Henry, Inday, Josie, Kiyapo |- | Agosto || rowspan="5"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Setyembre |- | Oktubre |- | Nobyembre |- | Disyembre |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====3. Bagyong Nuri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Marso 10 | Dissipated = Marso 13 | image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg | track = Nuri 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====4. Bagyong Sinlaku==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Abril 8 | Dissipated = Abril 20 | image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg | track = Sinlaku 2026 path.png | 10-min winds = 115 | 1-min winds = 160 | Pressure = 905 }} {{clear}} ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon. {| style="width:100%;" | * ADA (2601) * [[Bagyong Basyang (2026)|BASYANG]] (2602) * CALOY (2605) * DOMENG (2606) * ESTER | * [[Bagyong Francisco (2026)|FRANCISCO]] (2607) * GARDO (2608) * HENRY (2610) * [[Super Bagyong Inday|INDAY]] (2609) * JOSIE (2611) | * {{tcname active|KIYAPO (2612)}} * {{tcname unused|LUIS}} * {{tcname unused|MAYMAY}} * {{tcname unused|NENENG}} * {{tcname unused|OBET}} | * {{tcname unused|PILANDOK}} * {{tcname unused|QUEENIE}} * {{tcname unused|ROSAL}} * {{tcname unused|SAMUEL}} * {{tcname unused|TOMAS}} | * {{tcname unused|UMBERTO}} * {{tcname unused|VENUS}} * {{tcname unused|WALDO}} * {{tcname unused|YAYANG}} * {{tcname unused|ZENY}} |} <div style="text-align:center">'''Auxiliary list'''</div> {| style="width:90%;" | * {{tcname unused|Agila}} * {{tcname unused|Bagwis}} | * {{tcname unused|Chito}} * {{tcname unused|Diego}} | * {{tcname unused|Elena}} * {{tcname unused|Felino}} | * {{tcname unused|Gunding}} * {{tcname unused|Harriet}} | * {{tcname unused|Indang}} * {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] j71s1igrqp2ujdl2523pslfqdkt21ru 0 338877 2217056 2026-07-23T15:11:29Z LknFenix 125962 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1347156286|Meringue]]" 2217056 wikitext text/x-wiki {{Infobox food|name=Merengge|image=Meringues 9027.jpg|image_size=250px|caption=Merengge na may binating krema|alternate_name=* {{lang|fr|Meringue}} (sa Pransiya) * {{lang|it|Meringa}} (sa Italya) * {{lang|pl|Beza}} (sa Polonya) * {{lang|pt|Suspiros}} o {{lang|pt|Merengue}} (sa Portugal at sa Brasil) * {{lang|sl|Sneg}} (sa Eslobenya) * {{lang|sh|Puslice}} (sa Krowasya, Serbiya, Bosniya at Hersegobina at Montenegro) * {{lang|hu|Habcsók}} (sa Unggarya) * {{lang|sq|Mafishe}} o {{lang|sq|Pufka}} (sa Albanya)|country=[[Pransiya]]|region=|creator=|course=|type=[[Panghimagas]]|served=|main_ingredient=Puti ng [[itlog (pagkain)|itlog]], [[asukal]]|variations=}} Ang '''merengge''' ay isang uri ng [[panghimagas]] o kendi na nagmula sa [[Lutuing Pranses|Pransiya]].<ref>{{Cite book |last=Goldstein |first=Darra |url=https://books.google.com/books?id=jbi6BwAAQBAJ&q=The+first+documented+recipe+&pg=PA442 |title=The Oxford Companion to Sugar and Sweets |date=2015 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-931339-6 |pages=442 |language=en}}</ref> Ttadisyonal itong ginagawa mula sa binating puti ng itlog at [[asukal]], at kung minsan ay dinaragdagan ng [[Asido|asidong sangkap]] tulad ng [[Lemon|limon]], [[Suka (pagkain)|suka]], o krema ng tartar. Maaari ring idagdag sa mga itlog ang isang pampabuklod tulad ng asin, [[Arina|harina]], o helatina. Ang susi sa pagbuo ng isang mahusay na merengge ay ang pagbuo ng mga matitigas na tuktok sa pamamagitan ng pagdedenatura ng protinang obalbumina (isang protina sa puti ng itlog) sa pamamagitan ng mekanikal na pagbati. [[Kategorya:Lutuing Polako]] [[Kategorya:Lutuing Italyano]] [[Kategorya:Lutuing Pranses]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Albanes]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Hungarian]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Serbo-Kroato]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Eslobeno]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Portuges]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Polako]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] 9vfpks7edz1trmq3782bo9xcxf6fz2u 2217057 2217056 2026-07-23T15:13:56Z LknFenix 125962 Pag-aayos sa sanggunian 2217057 wikitext text/x-wiki {{Infobox food|name=Merengge|image=Meringues 9027.jpg|image_size=250px|caption=Merengge na may binating krema|alternate_name=* {{lang|fr|Meringue}} (sa Pransiya) * {{lang|it|Meringa}} (sa Italya) * {{lang|pl|Beza}} (sa Polonya) * {{lang|pt|Suspiros}} o {{lang|pt|Merengue}} (sa Portugal at sa Brasil) * {{lang|sl|Sneg}} (sa Eslobenya) * {{lang|sh|Puslice}} (sa Krowasya, Serbiya, Bosniya at Hersegobina at Montenegro) * {{lang|hu|Habcsók}} (sa Unggarya) * {{lang|sq|Mafishe}} o {{lang|sq|Pufka}} (sa Albanya)|country=[[Pransiya]]|region=|creator=|course=|type=[[Panghimagas]]|served=|main_ingredient=Puti ng [[itlog (pagkain)|itlog]], [[asukal]]|variations=}} Ang '''merengge''' ay isang uri ng [[panghimagas]] o kendi na nagmula sa [[Lutuing Pranses|Pransiya]].<ref>{{Cite book |last=Goldstein |first=Darra |url=https://books.google.com/books?id=jbi6BwAAQBAJ&q=The+first+documented+recipe+&pg=PA442 |title=The Oxford Companion to Sugar and Sweets |date=2015 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-931339-6 |pages=442 |language=en|trans-title=Ang Gabay ng Oxford sa Asukal at mga Matatamis}}</ref> Ttadisyonal itong ginagawa mula sa binating puti ng itlog at [[asukal]], at kung minsan ay dinaragdagan ng [[Asido|asidong sangkap]] tulad ng [[Lemon|limon]], [[Suka (pagkain)|suka]], o krema ng tartar. Maaari ring idagdag sa mga itlog ang isang pampabuklod tulad ng asin, [[Arina|harina]], o helatina. Ang susi sa pagbuo ng isang mahusay na merengge ay ang pagbuo ng mga matitigas na tuktok sa pamamagitan ng pagdedenatura ng protinang obalbumina (isang protina sa puti ng itlog) sa pamamagitan ng mekanikal na pagbati. ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Lutuing Polako]] [[Kategorya:Lutuing Italyano]] [[Kategorya:Lutuing Pranses]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Albanes]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Hungarian]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Serbo-Kroato]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Eslobeno]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Portuges]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Polako]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] pqdfb5lycfgzzpov9zfxpi0zay7mdyi 2217067 2217057 2026-07-23T16:50:19Z LknFenix 125962 + Kasaysayan 2217067 wikitext text/x-wiki {{Infobox food|name=Merengge|image=Meringues 9027.jpg|image_size=250px|caption=Merengge na may binating krema|alternate_name=* {{lang|fr|Meringue}} (sa Pransiya) * {{lang|it|Meringa}} (sa Italya) * {{lang|pl|Beza}} (sa Polonya) * {{lang|pt|Suspiros}} o {{lang|pt|Merengue}} (sa Portugal at sa Brasil) * {{lang|sl|Sneg}} (sa Eslobenya) * {{lang|sh|Puslice}} (sa Krowasya, Serbiya, Bosniya at Hersegobina at Montenegro) * {{lang|hu|Habcsók}} (sa Unggarya) * {{lang|sq|Mafishe}} o {{lang|sq|Pufka}} (sa Albanya)|country=[[Pransiya]]|region=|creator=|course=|type=[[Panghimagas]]|served=|main_ingredient=Puti ng [[itlog (pagkain)|itlog]], [[asukal]]|variations=}} Ang '''merengge''' ay isang uri ng [[panghimagas]] o kendi na nagmula sa [[Lutuing Pranses|Pransiya]].<ref>{{Cite book |last=Goldstein |first=Darra |url=https://books.google.com/books?id=jbi6BwAAQBAJ&q=The+first+documented+recipe+&pg=PA442 |title=The Oxford Companion to Sugar and Sweets |date=2015 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-931339-6 |pages=442 |language=en|trans-title=Ang Gabay ng Oxford sa Asukal at mga Matatamis}}</ref> Ttadisyonal itong ginagawa mula sa binating puti ng itlog at [[asukal]], at kung minsan ay dinaragdagan ng [[Asido|asidong sangkap]] tulad ng [[Lemon|limon]], [[Suka (pagkain)|suka]], o krema ng tartar. Maaari ring idagdag sa mga itlog ang isang pampabuklod tulad ng asin, [[Arina|harina]], o helatina. Ang susi sa pagbuo ng isang mahusay na merengge ay ang pagbuo ng mga matitigas na tuktok sa pamamagitan ng pagdedenatura ng protinang obalbumina (isang protina sa puti ng itlog) sa pamamagitan ng mekanikal na pagbati. ==Kasaysayan== Ayon sa ''[[Oxford English Dictionary]]'', hindi alam ang pinagmulan ng salitang Pranses. Ang pangalang ''meringue'' para sa kending ito ay unang lumitaw sa limbag sa aklat panluto ni François Massialot noong 1692.<ref>{{cite book| author= Massialot| title= Nouvelle instruction pour les confitures, les liqueurs et les fruits| language= fr| location= Paris| publisher= Charles de Sercy| year= 1692| chapter= XXVIII: Des Meringues & Macarons| chapter-url= https://books.google.com/books?id=J_M6AAAAcAAJ&pg=PA186 |pages= 186–188| type= noted by Muster (ref.)}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Lutuing Polako]] [[Kategorya:Lutuing Italyano]] [[Kategorya:Lutuing Pranses]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Albanes]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Hungarian]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Serbo-Kroato]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Eslobeno]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Portuges]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Polako]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] rml4eb6sr4i6ppa4023i1u7rgbxn4y6 1 338878 2217058 2026-07-23T15:14:33Z LknFenix 125962 + isinalinwikang pahina 2217058 wikitext text/x-wiki {{Isinalinwikang pahina|en|Meringue}} rhp99igs1u33dm3bf2t0jn57yzunlk1 0 338879 2217059 2026-07-23T15:16:02Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Merengge]] 2217059 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Merengge]] gilt2868xskjfb0mxb16unj7qxrubxq 0 338880 2217075 2026-07-24T05:47:34Z Ivan P. Clarin 84769 Bagong pahina: {{Infobox film | name = The Greatest Showdown | image = | caption = | director = [[Jun Lana|Jun Robles Lana]] | producer = | writer = Jumbo A. Albano | starring = {{Plainlist| * [[Vice Ganda]] * [[Vic Sotto]] }} | music = | cinematography = | editing = | studio = {{ubl|[[ABS-CBN Studios]]|[[Star Cinema]]|[[The IdeaFirst Company]]|M-Zet Productions|[[APT Entertainment]]}} | distributor = Sta... 2217075 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = The Greatest Showdown | image = | caption = | director = [[Jun Lana|Jun Robles Lana]] | producer = | writer = Jumbo A. Albano | starring = {{Plainlist| * [[Vice Ganda]] * [[Vic Sotto]] }} | music = | cinematography = | editing = | studio = {{ubl|[[ABS-CBN Studios]]|[[Star Cinema]]|[[The IdeaFirst Company]]|M-Zet Productions|[[APT Entertainment]]}} | distributor = [[Star Cinema|ABS-CBN Film Productions]] | released = {{Film date|2026|12|25}} | runtime = | country = [[Pilipinas]] | language = [[Pilipino]] }} Ang '''The Greatest Showdown''' ay isang pelikang Pilipino, pang-komedya sa gaganapin na '''2026 MMFF (Metro Manila Film Festival)''' na inilathala ni Jun Robles Lana at pinag-bibidahan nina [[Vice Ganda]] at [[Vic Sotto]], Ang pelikulang ito ay itatakda sa petsa sa [[Araw ng Pasko]]; 25 Disyembre 2026 sa mga sinehan at ito ay pasok sa 52nd Metro Manila Film Festival.<ref>https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/films/2026/7/8/vice-ganda-vic-sotto-collab-film-the-greatest-showdown-officially-joins-mmff-2026-1505</ref> ==Tauhan== ===Mga pangunahin=== * [[Vice Ganda]] * [[Vic Sotto]] ==Sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== [[Kategorya:Mga pelikula ng 2026]] [[Kategorya:Mga pelikula mula sa Pilipinas]] {{stub|Pelikula-Pilipinas}} 5km70bww5up2e4dt920xtty8p7cwwq6 2217076 2217075 2026-07-24T05:50:40Z Ivan P. Clarin 84769 2217076 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|The Greatest Showman}} {{Infobox film | name = The Greatest Showdown | image = | caption = | director = [[Jun Lana|Jun Robles Lana]] | producer = | writer = Jumbo A. Albano | starring = {{Plainlist| * [[Vice Ganda]] * [[Vic Sotto]] }} | music = | cinematography = | editing = | studio = {{ubl|[[ABS-CBN Studios]]|[[Star Cinema]]|[[The IdeaFirst Company]]|M-Zet Productions|[[APT Entertainment]]}} | distributor = [[Star Cinema|ABS-CBN Film Productions]] | released = {{Film date|2026|12|25}} | runtime = | country = [[Pilipinas]] | language = [[Pilipino]] }} Ang '''The Greatest Showdown''' ay isang pelikang Pilipino, pang-komedya sa gaganapin na '''2026 MMFF (Metro Manila Film Festival)''' na inilathala ni Jun Robles Lana at pinag-bibidahan nina [[Vice Ganda]] at [[Vic Sotto]], Ang pelikulang ito ay itatakda sa petsa sa [[Araw ng Pasko]]; 25 Disyembre 2026 sa mga sinehan at ito ay pasok sa 52nd Metro Manila Film Festival.<ref>https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/films/2026/7/8/vice-ganda-vic-sotto-collab-film-the-greatest-showdown-officially-joins-mmff-2026-1505</ref> ==Tauhan== ===Mga pangunahin=== * [[Vice Ganda]] * [[Vic Sotto]] ==Sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== [[Kategorya:Mga pelikula ng 2026]] [[Kategorya:Mga pelikula mula sa Pilipinas]] {{stub|Pelikula-Pilipinas}} oxlhtqvy6fobbjwbxpad9zyvks3vvbb